Wikibooks:Lerarenkamer

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer</title>
    <ns>4</ns>
    <id>30</id>
    <revision>
      <id>423294</id>
      <parentid>423063</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T09:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>2 -&gt; 4</comment>
      <origin>423294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38647" sha1="oiecy86sta1v7w834wl8l1k53h537au" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
* 8 onderwerpen verplaatst naar [[Wikibooks:Lerarenkamer/Technisch nieuws]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:42 (CEST)

== WSBN ==
:Ook verplaatst, naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:26 (CEST)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Coderingen en namen gelijk trekken op_Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Wikibooks:Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
Google-vertaling:&lt;br&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)
:::Tenzij... Nee, dat zal toch niet? Hoewel... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 12:22 (CEST)
::::Als je mijn reactie bedoelt: je weet het maar nooit. Het gebruik van AI ontwikkelt zich razendsnel waardoor zelfs de Nederlandstalige Wikipedia veel minder geraadpleegd wordt en er ook minder donaties zijn (las ik pas in een interview). Persoonlijk vind ik het een kwetsbare situatie dat er één &quot;hoofd-moderator&quot; is, twee andere moderators met veel minder edits (géén verwijt! het is de situatie en ik ben blij dat er überhaupt nog twee achtervangen zijn) en minder dan 25 [[Speciaal:ActieveGebruikers|andere actieve gebruikers/editors]] waarvan het merendeel slechts 1-4 handelingen heeft verricht in de afgelopen maand. In organisaties die op de kleintjes moeten letten (bedrijven, organisaties met beperkte budgetten), zal men dan al snel naar oplossingen gaan zoeken. Nu zal het hier voorlopig niet zo'n vaart lopen (ik zag dat de betreffende projectgroep inmiddels is opgeheven), maar toch iets om in het achterhoofd te houden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 apr 2026 16:58 (CEST)

:::::Eens, maar ik vrees niet voor het voortbestaan; deze wiki heeft veel en interessante content en ''leeft''. Of en in welke mate AI concurrentie oplevert is iets waar ik me geen zorgen over wens te maken: we hebben er toch geen invloed op.
:::::Mijn &quot;tenzij...&quot; werd veroorzaakt door de gedachte dat het wel eens een 1 aprilgrap zou kunnen zijn, maar dat kon ik gisteren natuurlijk niet schrijven.
:::::Er bestaat niet zoiets als een &quot;hoofd-moderator&quot;. Nl-Wikibooks heeft [[Wikibooks:Moderator|&lt;del&gt;7&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;5&lt;/ins&gt; sysops]], waarvan er 2 tevens &quot;bureaucraat&quot; zijn (Ellywa en /me), maar dat is een bitje waar ik VZVIW nog nooit gebruik van heb hoeven maken. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(NB gecorrigeerd van 7 naar 5: MADe en KKoolstra stonden ten onrechte nog op de lijst) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 apr 2026 16:27 (CEST)&lt;/span&gt;
:::::Op de &lt;s&gt;man&lt;/s&gt; vrouw af gevraagd: wil jij ook moderator worden? Ik weet dat het je eerder gevraagd is, maar misschien kijk je er nu anders tegenaan? {{Nowrap|- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 apr 2026 13:44 (CEST)}}
::::::Ja, dat is ook beter, om je geen zorgen te maken over iets waar je toch geen invloed op hebt. 
::::::Dank voor de uitnodiging om moderator te worden, maar mijn ambities zijn nog steeds niet veranderd. Laat mij maar content maken en af en toe iets aandragen dat weg kan of beter kan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 2 apr 2026 17:00 (CEST)
:::::::Zo denk ik er ook over. Voor onderhoudstaken zijn er voor dit kleine project al voldoende mensen die dat ter harte nemen, maar contentschrijvers zoals jij zijn erg dun gezaaid. Die kun je best hun ding laten doen zonder extra belasting. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 2 apr 2026 18:00 (CEST)
:::::::Goed, ik respecteer dat. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:11 (CEST)

== Over commons... ==
In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)
::Ik ben admin op Commons, als je de links geeft naar de verwijderde foto's of naar de deletion requests, kan ik er in elk geval naar kijken. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 31 mrt 2026 18:05 (CEST)
:::Het gaat om:
::*[[:Bestand:Socrates looks a itself as a child.png]] - nu lokaal geupload, De Wikischim had zelf nog een kopie
::*[[:Bestand:Unconscience learning.png]] - idem, ik had een kopie op iets lagere resulutie
::*[[:Bestand:Social isolation.jpg]] - (nl.wiktionary) verwijderd, ondanks COM:INUSE &quot;''and despite a decision to keep this picture per COM:INUSE last year''&quot; ; een expliciet verzoek om deze te herstellen wordt afgedaan met ''&quot;Make the request at COM:UDR and let the community decide''&quot;; de arrogantie... :-(
::::de vierde kan ik niet vinden, omdat mijn volglijst op commons al een paar weken kapot is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:22 (CEST)
::Een verzoek om ze terug te laten zetten wordt waarschijnlijk door dezelfde figuren beoordeeld en is dus bij voorbaat kansloos. Het is ook geen nieuw fenomeen, heeft in de afgelopen jaren al vaker plaatsgevonden, alleen gaat het nu om een handvol in korte tijd. Het begon met ene [[user:Dronebogus]], die - heel geniepig - eerst op alle wiki's de afbeeldingslinks verwijderde. Als zulke mensen voet aan de grond krijgen is er geen bestand meer veilig. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:36 (CEST)
:::Inmiddels heb ik ernaar gekeken, en de drie die je noemde waren alledrie AI gegenereerde afbeeldingen. Dat wordt ontmoedigd op Commons. Je hebt twee ervan inmiddels lokaal geplaatst. De derde kan je hier nog zien: https://www.linkedin.com/pulse/what-five-days-without-my-phone-taught-me-laurie-wiegler-4vzre/. Als je wilt kan ik die hier ook nog neerzetten. Maar persoonlijk houd ik ook niet van AI afbeeldingen. Hebben we hier al beleid voor ontwikkeld? Ik denk dat we van boekauteurs mogen verwachten dat ze een duidelijk bijschrift geven dat het gaat om een AI afbeelding, als ze het al willen toepassen. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 4 apr 2026 01:50 (CEST)
::::Ha, dank je! Ik heb het doorgegeven aan Lotje, die er op nl.wiktionary mee [https://nl.wiktionary.org/w/index.php?title=mobieletelefoonverslaving&amp;diff=prev&amp;oldid=4988494 bezig] was, hopelijk kan ze er iets mee aanvangen.
::::*Ik ben ook geen fan van AI en vind mn. die laatste ook geen fraaie plaat, maar als een auteur ervoor kiest is het niet aan mij om dat af te keuren. Dat de mods op commons zich dat recht wel toeëigenen vind ik nogal benauwend... Vooral als je bedenkt dat zulke besissingen invloed kunnen hebben op de inhoud van ''alle'' wiki's in ''alle'' talen!
::::*nl.wikibooks heeft hier voorzover ik weet nog geen beleid voor, [[Help:Afbeeldingen]] zegt er ook niets over. Ik voel me niet geroepen om regels betr. het gebruik van AI te gaan opstellen, maar denk wel dat een paar richtlijnen nuttig zouden kunnen zijn. Zou jij een voorstel willen doen? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 apr 2026 09:03 (CEST)
Dit verhaal heeft nog een staartje, zie [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Administrators%27_noticeboard/User_problems#COM:INUSE_not_a_suicide_pact? hier] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 apr 2026 09:43 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] Op je vraag nog over een voorstel. Ik zou het gebruik van AI niet willen verbieden, maar toestaan als het nuttig is voor ons educatieve doel. Wat denk je van zoiets als dit:
::Het gebruik van sterk bewerkte of kunstmatig gegenereerde afbeeldingen (met AI of andere tools) wordt niet aangemoedigd, tenzij deze een duidelijk educatief doel hebben. Als een afbeelding de indruk kan wekken dat deze de werkelijkheid afbeeldt, maar in feite kunstmatig gegeneerd is, moet dit duidelijk in het bijschrift bij de afbeelding vermeld worden, met bijvoorbeeld de tekst ''Afbeelding gemaakt met AI.''
:[[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 13 apr 2026 12:45 (CEST)
::P.S. Het educatieve doel komt overeen met een van de doelstellingen van Commons. Ik verwijder daar regelmatig afbeelding zonder educatief doel, zoals fantasie wapenschilden. Maar In use geldt ook uiteraard. Het kan schuren.  [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 13 apr 2026 12:48 (CEST)
:::Ik sluit me aan bij je voorstel. Beleid maken is niet mijn ding... Wat commons betreft vind ik dat COM:INUSE heilig zou moeten zijn. Zeker als het niet gaat om zomaar-een-illustratie bij een artikel op wp, maar een afbeelding die ''door de auteur'' van een ''boek'' speciaal voor dat doel gemaakt is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 01:24 (CEST)

== Wikinews wordt gesloten ==
:&quot;All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added.&quot; - [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Lees verder...]]{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 apr 2026 20:07 (CEST)

== Nodig je oud-collega’s uit voor het verjaardagsfeest van Wikipedia ==

[[File:Header Wikipedia 25 jaar 02.png|thumb]]

Beste Wikibooks-collega,

Als het goed is, staat het al in je agenda voor zaterdag 20 juni 2026, het verjaardagsfeest van Wikipedia.  

Kom jij op het feest in Utrecht? Als gebruiker op Wikibooks ben je ook van harte welkom. En zou je het leuk vinden als je dan niet alleen huidige collega’s kan ontmoeten, maar ook mensen van vroeger? Mensen die je de laatste jaren niet meer ziet? Ook door hen zijn Wikipedia en Wikibooks gegroeid en sterk geworden. Help jij mee om hen uit te nodigen voor het feest, zodat we samen kunnen proosten op de toekomst?

Ik zou je daarom willen vragen om oud-collega’s, mensen die de Nederlandstalige Wikipedia of Wikibooks om wat voor reden dan ook verlaten hebben, uit te nodigen. Mensen met wie jij het goed kon vinden. Heb je een mailadres? Stuur zo iemand een persoonlijk mailtje, waarin je zegt hoe leuk je het zou vinden als die persoon komt. [[:w:nl:Wikipedia:Feestjaar 2026/uitnodiging#Voorbeeld e-email|Hier]] kan je een voorbeeldmail vinden, maar pas het vooral aan, zodat het persoonlijk wordt. Heb je geen mailadres, dan kan je het natuurlijk ook sturen via de overlegpagina van die persoon, maar er bestaat natuurlijk een grote kans dat die niet gelezen wordt. 

Heb je inspiratie nodig wie je wil uitnodigen? Dan hier wat tips:
*Kijk in de geschiedenis van je eigen overlegpagina. Wie heeft jou welkom geheten? Wie heeft je aangemoedigd?
*Kijk op de pagina met [[:w:nl:Wikipedia:Sterren voor bewezen diensten/Jubileumster|jubilea]] of op de andere pagina’s met [[:w:nl:Wikipedia:Sterren voor bewezen diensten/Inzet voor de inhoud van de encyclopedie|Wikipedia-sterren]]; zijn er mensen die je mist de laatste tijd?
*Kijk naar je oudste boeken of modules: wie heeft die destijds verbeterd of aangevuld?
*Kijk wie er allemaal vertrokken zijn via [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Sjabloon:Vertrokken&amp;namespace=2&amp;limit=500 het sjabloon &quot;vertrokken&quot;]. 
*En zoek natuurlijk in je eigen mailarchief met wie je ooit gecorrespondeerd hebt.

Het is handig als je [[:w:nl:Wikipedia:Feestjaar 2026/uitnodiging#Uitgenodigd|hier aangeeft]] met welke Wikimediaan of Wikiboekenschrijver jij contact hebt opgenomen. Dan ontvangt de persoon niet al te veel dubbele uitnodigingen. 

N.B. Van iedereen die deelneemt aan dit evenement wordt verwacht dat zij het Beleid Vriendelijke Ruimtes respecteren. Je kunt er [https://nl.wikimedia.org/wiki/BVR_-_startpagina hier] meer over lezen.

P.S. Heb jij je zelf nog niet aangemeld? Je kan je [https://nl.wikimedia.org/wiki/Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar! hier nog inschrijven]. 

Dank je wel alvast en hopelijk tot ziens 20 juni! Met feestelijke groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 12 apr 2026 21:38 (CEST)

== Sjabloon:Portalen ==
Op [[Sjabloon:Portalen]] ontbreken nog &lt;del&gt;twee&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;vier&lt;/ins&gt; icoontjes (voor &quot;Onderwijs&quot; en &quot;Esoterie&quot;), die heb ik ook in [[c:Category:Wikipedia_portal_icons,_SVG]] niet kunnen vinden. Help, please? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 19 apr 2026 14:03 (CEST)</text>
      <sha1>oiecy86sta1v7w834wl8l1k53h537au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Caloriearm dieet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5028</id>
    <revision>
      <id>423125</id>
      <parentid>310032</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T12:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>-iw: nu op wikidata</comment>
      <origin>423125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1894" sha1="all21gqbdbmpmp6g8rawcenfx6xlgyg" xml:space="preserve">Een '''calorie-arm dieet''' is er meestal op gericht om lichaamsgewicht te verliezen. Dit is om gezondheidsredenen nodig bij overgewicht. 

Calorie-arme voeding is voedsel met weinig energetische waarde. Vooral suikers en vetten bevatten een hoge energetische waarde en zullen dus zo veel mogelijk vermeden worden in het calorie-arm dieet. ''Weight Watchers'' zijn via een puntensysteem afgestemd op het calorie-arme dieet. Ze kennen punten toe aan de hoeveelheid energetische waarde van voedsel. Ongeacht de samenstelling van de voeding mag een bepaalde puntenhoeveelheid niet overschreden worden. 

Calorie-arme voeding is meestal gezond, daar in de Westerse maatschappij er over het algemeen een te grote inname is van raffineerde suiker en verzadigde vetten. Dit zijn de voornaamste voedselbronnen die bij het calorie-arme dieet gemeden worden.

Aangewezen voedsel in dit dieet is bij voorkeur rijk aan vezels en vocht. Groenten staan hoog aangeschreven in dit dieet. Fastfood, rijke sauzen, pasta, snoepgoed en vet vlees zijn de boosdoeners bij dit dieet en dienen vermeden of sterk gereduceerd te worden.

Opgelet moet worden dat er toch een dagelijkse minimale energie-voorziening is in de voeding. Indien men louter de energie-inname terug schroeft, zal het lichaam zich hieraan aanpassen en minder energie verbruiken, waardoor het gewenste gewichtsverlies na een tijdje uitblijft, ondanks streng diëten. Dit veroorzaakt het beruchte jojo-effect, waarbij men na het stoppen met dit dieet meer bijkomt dan men met het dieet was afgevallen. Dit komt omdat het lichaam nog op een lagere energie-behoefte functioneert wanneer met terugschakelt naar de oorspronkelijke voedingswijze.&lt;br&gt;
Bovendien moet men zelf zorgen voor een uitgebalanceerde voeding die voorziet in de nodige voedingsstoffen.

==Zie ook==
*[[../Speciaal dieet/]]
{{Sub}}

[[Categorie:Kookboek/Speciaal dieet|Caloriearm]]</text>
      <sha1>all21gqbdbmpmp6g8rawcenfx6xlgyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Welsh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5760</id>
    <revision>
      <id>423230</id>
      <parentid>323974</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T17:36:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Fase|1}} (vgs. infobox)</comment>
      <origin>423230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3803" sha1="da0gax05ds26xhoojw58e2j84m4dodb" xml:space="preserve">{{Bi}}
'''Welsh''' is een Keltische taal, die behoort tot de Eiland-Keltische subgroep. Het Welsh wordt door ongeveer 700.000 mensen gesproken, voornamelijk in Wales en in een Welshe kolonie in Patagonië (Argentinië), maar ook in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten van Amerika, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. 

*[[/Alfabet|Alfabet]]
*[[/Uitspraak|Uitspraak]]
*[[/Lidwoorden|Lidwoorden]]
*[[/Telwoorden|Telwoorden]]
*[[/Zelfstandige naamwoorden|Zelfstandige naamwoorden]]
*[[/Bijvoeglijke naamwoorden|Bijvoeglijke naamwoorden]]
*[[/Persoonlijke voornaamwoorden|Persoonlijke voornaamwoorden]]
*[[/Vragende voornaamwoorden|Vragende voornaamwoorden]]
*[[/Zinsconstructie|Zinsconstructie]]
*[[/Woordenschat|Woordenschat]]
&lt;!--Te vertalen
==Alphabet==
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Letter
! Name of letter
! Corresponding sounds
! as in
|-
| a
| ''â''
| {{IPA|/a, ɑː/}}
| hat
|-
| b
| ''bî''
| {{IPA|/b/}}
|bag
|-
| c
| ''èc''
| {{IPA|/k/}}
|cat
|-
| ch
| ''ech''
| {{IPA|/x/}}
| like Scottish 'loch'
|-
| d
| ''dî''
| {{IPA|/d/}}
| dog
|-
| dd
| ''èdd''
| {{IPA|/ð/}}
| th
|-
| e
| ''ê''
| {{IPA|/ɛ, eː/}}
| pen
|-
| f
| ''èf''
| {{IPA|/v/}}
| v
|-
| ff
| ''èff''
| {{IPA|/f/}}
| f
|-
| g
| ''èg''
| {{IPA|/g/}}
| get
|-
| ng
| ''èng''
| {{IPA|/ŋ/}}
| song
|-
| h
| ''âets''
| {{IPA|/h/}}
| hat
|-
| i
| ''î''
| {{IPA|/ɪ, iː/}}
| pin
|-
| l
| ''èl''
| {{IPA|/l/}}
| lava
|-
| ll
| ''ell''
| {{IPA|/ɬ/}}
| 
|-
| m
| ''èm''
| {{IPA|/m/}}
| mum
|-
| n
| ''en''
| {{IPA|/n/}}
| name
|-
| o
| ''ô''
| {{IPA|/ɔ, oː/}}
| hot
|-
| p
| ''pî''
| {{IPA|/p/}}
| please
|-
| ph
| ''ffî''
| {{IPA|/f/}}
| f
|-
| r
| ''èr''
| {{IPA|/r/}}
| rolled r
|-
| rh
| ''rhî'', ''rhô''
| {{IPA|/r̥/}}
| 
|-
| s
| ''ès''
| {{IPA|/s/}}
| sit
|-
| t
| ''tî''
| {{IPA|/t/}}
| top
|-
| th
| ''èth''
| {{IPA|/θ/}}
| think
|-
| u
| ''û''
| {{IPA|/ɨ̞, ɨː/}} (N), {{IPA|/ɪ, iː/}} (S)
| ee
|-
| w
| ''ŵ''
| {{IPA|/ʊ, uː/}}
| oooooo
|-
| y
| ŷ
| {{IPA|/ɨ̞, ɨː, ə/}} (N), {{IPA|/ɪ, iː, ə/}} (S)
|
|}
* ''h'' indicates voicelessness in ''mh, nh,'' and ''ngh''.
* ''ph'' occurs occasionally in words derived from Greek (e.g. ''phenol'') but more commonly as a result of aspirate mutation (e.g. ''ei phen-ôl'')
* ''y'' indicates {{IPA|/ə/}} in unstressed monosyllabic words (e.g. ''y'' &quot;the&quot;, ''fy'' &quot;my&quot;) or non-final syllables, but {{IPA|/ɨ̞, ɨː/}} (N) or {{IPA|/ɪ, iː/}} (S) everywhere else.
* The digraphs (letters consisting of two characters) are treated as a single letter (with the collation order as listed above), although the same combinations of characters can sometimes also arise as a juxtaposition of two separate letters.  For example, the digraph ''ng'' representing {{IPA|/ŋ/}} is alphabetised between ''g'' and ''h'' (alphabetical order ''llegach'', ''lleng'', ''lleiaf''), but when ''ng'' is two letters representing {{IPA|/ŋg/}} it is alphabetised between ''nf'' and ''nh'' (alphabetical order ''danfon'', ''dangos'', ''danheddog'').
* ''si'' indicates {{IPA|/ʃ/}} when followed by a vowel
*''di'' and ''ti'' sometimes indicate {{IPA|/dʒ/}} and {{IPA|/tʃ/}} respectively when followed by a vowel. Otherwise {{IPA|/dʒ/}} and {{IPA|/tʃ/}} are spelled ''j'' and ''ts'', but only in loanwords like ''jẁg'' &quot;jug&quot; and ''wats'' &quot;watch&quot;.

a b c ch d dd e f ff g ng h i l ll m n o p ph r rh s t th u w y
A B C Ch D Dd E F Ff G Ng H I J L Ll M N O P Ph R Rh S T Th U W Y

And saying it out loud :
ah bee ec ech dee eh edd ef eff eg eng aytch ee jay el ell em en o pee phee er ar-aytch es tee eth eu oo uh
--&gt;
==Externe link==
*[https://www.punic.co.uk/welsh/wlshintr/welshgrammar/wgstart.html  {{Aut|K. Jongeling}}, ''Welshe Grammatica voor Beginners'']

{{Boek}}
{{Fase|1}}
{{Wikipedia
| Pagina = Welsh (taal)
| Naam = Welsh (taal)
}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>da0gax05ds26xhoojw58e2j84m4dodb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Koosjer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7959</id>
    <revision>
      <id>423124</id>
      <parentid>282132</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T12:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>==Zie ook== *[[../Speciaal dieet/]]</comment>
      <origin>423124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1592" sha1="23pz1v4rdaz2ktpniom64b22u4djwxd" xml:space="preserve">De term koosjer slaat op voedingswaren die voldoen aan de spijswetten van het jodendom. Deze bepalen de toegestane vleeswaren, de rituelen vereist voor de slachting van consumptiedieren, de bereiding van gerechten en het gescheiden houden van bepaalde voedingswaren.

;Enkele koosjere voedingswetten: 
* Melkproducten moeten afkomstig zijn van koosjere dieren
* Melk- en vleesproducten dienen strikt gescheiden te blijven voor, tijdens en na bereiding&lt;br&gt;Melkproducten mogen ten vroegste 5 uren na vleesproducten geconsumeerd worden&lt;br&gt;Vleesproducten mogen ten vroegste 2 uren na melkproducten geconsumeerd worden
* Vlees en vis mogen niet tegelijk worden gegeten, maar wel binnen één maaltijd.
* Men mag geen vlees eten van een nog levend dier.
* Brood mag geen melkproducten bevatten, noch vetten van niet-koosjere diersoorten.
* Niet-Joodse wijn is verboden, ongeacht de ingrediënten.
* Voedsel dat gekookt is door een niet-Jood mag niet worden genuttigd.

==Toegestaan vlees mits rituele slachting==
* Herkauwende evenhoevigen&lt;br&gt;zoals rund, schaap, geit, hert
* Bepaalde vogels&lt;br&gt;zoals eend, gans kip, duif, fazant en kalkoen 

==Toegestane vis==
* Vissen die vinnen en schubben hebben

==Niet toegestane dieren==
* Aas
* Insecten met vleugels. 
* Niet herkauwende of onevenhoevigen&lt;br&gt;zoals kameel, varken of haas. 
* Omnivoren en carnivoren
* Week- en schaaldieren&lt;br&gt;zoals mossel, oester, garnaal, kreeft, krab,...
* Vis zonder vinnen of schubben&lt;br&gt;zoals paling, 
* Wildgevogelte, roofvogels

==Zie ook==
*[[../Speciaal dieet/]]

{{Wikipedia|Pagina=Koosjer|Naam=Koosjer}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>23pz1v4rdaz2ktpniom64b22u4djwxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstechnologie/ICT en leerstoornissen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17079</id>
    <revision>
      <id>423232</id>
      <parentid>413272</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T21:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kuddekop</username>
        <id>28509</id>
      </contributor>
      <origin>423232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21372" sha1="pw2it2mylpjpojin0323j4l9jzfmex3" xml:space="preserve">{{Onderwijstechnologie}}
== Gebruik van ICT bij leerstoornissen ==
Meer dan 10 procent van de kinderen kampt met een leerstoornis, zoals {{Wp|dyslexie|dyslexie}}, {{Wp|dyscalculie|dyscalculie}} of {{Wp|Non-verbal Learning Disabilities|NLD}} (Niet Verbale Leerstoornis). Deze stoornissen worden vaak een “onzichtbare handicap” genoemd. Voor deze kinderen, met ernstige problemen bij het lezen, spellen en schrijven, kan het gebruik van ICT een hulpmiddel zijn om de problemen aan te pakken en te compenseren.&lt;br&gt;
Met ICT kunnen leerlingen met een leerstoornis hun vaardigheden op het gebied van lezen, schrijven, rekenen, plannen of organiseren sterk verbeteren. ICT biedt deze leerlingen bovendien kansen om zelfsturend te [[leren]] en om gemotiveerd en zelfstandig te oefenen. Leerlingen zijn minder afhankelijk van de hulp van ouders of leerkrachten en voelen zich succesvoller.
 

'''Type dyslexie Hulpmiddelen'''
 
''1. Lichte vorm van dyslexie of andere lees- en spellingsproblemen:'' 

- ReadingPen

- Voorleessoftware: Sprint, Sprinto, ClaroRead, Spika

- Daisy-speler
 
''2. Ernstige lees- /spellingsproblemen, niet veroorzaakt door dyslexie:''

Een mix van 1 en 3

''3. Ernstige dyslexie (ca. 4% van alle leerlingen):''

''bij deze vorm van dyslexie moeten de uitgebreide functies van deze hulpmiddelen volledig worden ingezet''

- ReadingPen 

- Geavanceerde dyslexiesoftware: Sprint Plus of Kurzweil 3000

- Daisy speler 

Dragon Naturally Speaking 
 
''4. Complexe problematiek waarvan dyslexie deel uitmaakt (zoals faalangst, depressie, ADHD):'' 

Zie hulpmiddelen, puntje 3

== Voordelen van ICT voor kinderen met een leerstoornis? ==

===Sneller en ordelijker verbeteren van fouten=== 
Werken met een tekstverwerker heeft een positief effect op lees- en schrijfprestaties van leerlingen. De leerling kan op deze manier zijn fouten snel verbeteren zonder dat het werk onleesbaar wordt door de (vele) doorhalingen. Een tweede voordeel van een tekstverwerker is dat lettertype en -grootte kan aangepast worden naargelang de individuele noden van het kind.

===Gestructureerd werken===
Door het werken met een tekstverwerker blijft het werk niet enkel overzichtelijker; het zorgt ook voor meer structuur. Dit kan verkregen worden door het gebruik van kaders en het onderstrepen en markeren van bepaalde tekstdelen. Ook kan gebruikgemaakt worden van een agenda of weekplanning op de computer. Op deze manier kan de leerling leren om een betere planning te maken en huistaken op tijd af te geven.

===Spellingcontrole helpt bij het schrijven van foutloze tekst===
Het gebruik van een spellingcontrole helpt leerlingen met hardnekkige spellingproblemen om toch een foutloze tekst te schrijven. Door hun leerstoornis komen zij vaak, ondanks het vele oefenen, niet tot een geautomatiseerde correcte spelling.

===Soms is ICT noodzakelijk===
Een aantal leerlingen heeft een zodanig grote {{Wp|Leerstoornis|leer-}}, {{Wp|Ontwikkelingsstoornis|ontwikkelings-}} of aandachtsstoornis&lt;!-- artikel bestaat niet --&gt; dat zij het zonder compenserende ICT-hulpmiddelen niet redden in het onderwijs. In deze gevallen zal compenserende software noodzakelijk zijn om onderwijs te volgen.

== Compenserende software ==

===Woordspellingssoftware===
Hierbij zal de computer voorspellen welk woord je wil typen. Dit is nuttig voor kinderen die moeizaam typen door motorische problemen.&lt;br&gt;Een voorbeeld  van woordspellingssoftware is:

'''*Skippy'''

Skippy is een krachtige zelflerende woordvoorspeller die leerlingen met bijvoorbeeld dyslexie helpt om vlot en foutloos een tekst te schrijven. Dankzij deze software verliezen zij minder punten door het maken van schrijffouten en wordt hun reëel kennisniveau gemeten. Het welbevinden van de leerlingen stijgt, waardoor zij ook liever naar school gaan. Skippy kan gebruikt worden in elk Windows-programma en kent een breed gamma aan woorden: de woordvoorspeller bevat 24.000 woorden in elk van de volgende talen: Nederlands, Engels, Duits en Frans. De lijsten zijn gemakkelijk aan te passen en uit te breiden.

Hoe werkt het?
De woordvoorspeller 'denkt' niet alleen mee tijdens het typen van woorden, maar voorspelt ook het volgende woord. 
1. Stel dat we bijvoorbeeld 'con' typen dan toont Skippy een lijst met hoogfrequente woorden die met de getypte letters beginnen: contact, consument, conclusie enz.. Alle woorden en hun frequentie zijn opgeslagen in een woordenlijst.
2. Skippy doet ook suggesties op haar kennis over woorden en woordparen. Zodra het woord 'we' in de tekst wordt ingevoegd, begint informatie over woordparen een rol te spelen. Zelfs zonder een letter te typen, tracht Skippy het volgende woord te voorspellen. Woorden als 'hebben' en 'zijn' zullen dan misschien in deze lijst staan.
3. Veel woorden in het Nederlands zijn samengesteld uit verschillende woorden: politieagent, woordenboek, boekenkast, ... De woordvoorspeller werkt dan stapsgewijs. Wanneer bijvoorbeeld de letters p en o getypt worden, staat het woord 'politieagent' nog niet in de predictielijst, maar het woord 'politie' wel. Selecteer 'politie' en gebruik backspace om de automatisch toegevoegde spatie te verwijderen. De predictielijst bevat nu enkel woorden die met 'politie' beginnen, zoals 'politieagent'. Selecteer je het woord 'politieagent', dan vervangt Skippy automatisch het woord 'politie' door 'politieagent'.

===Overhoorsoftware===
Overhoorsoftware of mindmapsoftware helpt leerlingen bij het memoriseren en studeren.

===Voorleessoftware=== 
Hierbij zal de computer de tekst die je typt voorlezen en tegelijkertijd de voorgelezen tekst markeren. Dit kan een oplossing bieden voor kinderen die heel moeizaam lezen. Ze kunnen er ook zelfgeschreven teksten mee beluisteren en controleren. Op die manier horen ze fouten die ze anders niet zouden opmerken.&lt;br&gt;
Voorbeelden van voorleessoftware zijn:
*Sprint
*Kurzweil 3000
*Read &amp; Write 9 Gold voor scholen
*Deskbot
*Adobe Reader
*Fluency Leeshulp


* Sprint

Sprint is een USB-stick die een voorleessoftware bevat voor technisch en begrijpend lezen. De stick is gebruiksvriendelijk: je kan hem op elke computer gebruiken, je hoeft niets te installeren en je werkt altijd met een geldige licentie. Bovendien is er extra geheugencapaciteit voorzien om bestanden op te slaan. Het is ideaal voor mensen met lichte vormen van dyslexie in alle schooltypen. 

Hoe werkt het? 
Sprint leest een tekst voor, in het Nederlands of Engels, terwijl de woorden gemarkeerd worden. Dit stuurt de blik en stimuleert het actief meelezen. De voorleesstemmen zijn van hoge kwaliteit en Realspeak (natuurlijk klinkende stemmen). Met klanklezen/synthese worden alle letters fonetisch uitgesproken en als woord gesynthetiseerd: dit is een goede ondersteuning van beginnende lezers. De spreeksnelheid en pauzes tussen woorden of zinnen zijn instelbaar. Met de klik-en-leesknop kunnen moeilijke woorden of zinnen met een klik worden voorgelezen. Sprint kan worden toegepast met rtf documenten, Word, PDF, e-mail en internet. 

Sprint spreekt mee tijdens het typen, waardoor spelling en zinsbouw worden gecontroleerd. Het programma heeft ook een mooie homofonenfunctie voor woorden die hetzelfde klinken maar verschillende betekenissen hebben.
Met de markeerstiften (in verschillende kleuren) kun je kernzinnen en kernwoorden markeren. Sprint vat vervolgens die tekstdelen samen en leest ze voor. Teksten kunnen worden opgeslagen als MP3-audiobestand en zo met elke MP3-speler worden beluisterd.


*Kurzweil 3000
Kurzweil 3000 is een softwarepakket dat vooral in scholen voor kinderen met dyslexie gebruikt wordt, maar het pakket kan ook thuis aangewend worden.  Kurzweil leest digitale teksten in alle bestandstypes voor (Pdf, Word, webpagina's, enz...). Het beschikt over een scan- en leerstation dat tekst op papier omzet in een digitale tekst, waarbij de lay-out en afbeeldingen van het origineel bewaard blijven. De voorleesstemmen zijn erg natuurlijk en dit zowel in het Nederlands, als in het Engels, Duits, Italiaans, Spaans, Noors en Zweeds.

Hoe werkt het?  
Er is een taakbalk waarmee in de Office-omgeving kan gewerkt worden. Met de cursor kan men een woord, zin of alinea markeren, wat het actief meelezen versterkt.  Men kan de voorleessnelheid ook zelf bepalen waardoor de leerling op eigen tempo kan lezen en oefenen. Er is ook een sprekende rekenmachine.
Uitzonderlijk is dat de originele lay-out, foto’s, plaatjes en tabellen niet veranderen bij het inscannen wat de dyslectische lezer alleen maar ondersteunt in het begrijpen van de tekst.
Kurzweil beschikt ook over een verklarend woordenboek Nederlands en vertalende woordenboeken Engel, Frans, Duits, Spaans en Italiaans, die allemaal ook kunnen voorgelezen worden. Er is ook een woordenboek met synoniemen en een homofonenlijst voorhanden. Met het beeldwoordenboek kunnen woorden dan weer zichtbaar worden gemaakt.
Kurzweil kan echter ook tijdens het typen de letters, woorden of hele zinnen uitspreken.  Op die manier horen de leerlingen zowel de spelling als de zinsconstructie. Ze kunnen zo gemaakt fouten zelf ontdekken en verbeteren. De woordvoorspeller biedt in de context van de zin verschillende woordopties aan. Er zijn ook nog specifieke studiehulpmiddelen, zoals markeren en automatisch samenvatten. Men kan ook informatie toevoegen aan een bestaande tekst via tekstnotities, voetnoten, tekstballonnen, kleef- en gesproken notities of bookmarks. Teksten kunnen ook opgeslagen worden als mp3-audiobestanden: zo kan men zelfs luisterboeken maken.
Kurtzweil wordt aangeboden als cd, usb en als netwerkversie.

Bronnen: https://www.lexima.nl/school-en-behandelaar/geavanceerde-dyslexiesoftware/kurzweil-3000


*Read &amp; Write 9 Gold voor scholen
Read &amp; Write 9 Gold is een tekstvoorlezer die ofwel de tekst voorleest die men typt of die eender wel document voorleest.  De teksvoorlezer leest ofwel ieder woord, zin, paragraaf of geselecteerde tekst die men kiest en het voorgelezen woord wordt visueel gemarkeerd (in een ander kleur dan de achtergrond). Men kan kiezen tussen verschillende voorleesstemmen waarvan eveneens de snelheid en het volume van kan aangepast worden. Wanneer men de tekst hoort voorgelezen worden, verkeert men meer in de mogelijkheid om fouten in interpunctie, spelling en betekenis en het algemene begrip en woordherkenning verhoogt.

Hoe werkt het?  
Het programma creëert een toolbar met verschillende iconen. Voor de spelling is er een icoon spellingschecker dat men kan aanklikken nadat met een bepaald woord heeft gemarkeerd. Er wordt naast het herkennen van spellingsfouten ook een lijst van correcties met de betekenis van de woorden aangeboden. Er is een icoon woordenboek: er is een keuze van drie woordenboeken. Er is ook een functie die gelijkklinkende woorden met verschillende betekenissen herkent en de verwarring ertussen vermindert door een definitie voor elk woord te geven. Deze definities kunnen door de software worden voorgelezen. Er is een ander icoon, scanning, dat de mogelijkheid biedt om een tekst naar een audiobestand (MP3) te converteren. Verder kan men ook ieder papieren document dat in de computer ingescand wordt, door Read &amp; Write 9 Gold laten voorlezen. Zelfs een foto van bijvoorbeeld een poster met tekst genomen met een digitale camera kan voorgelezen worden. Men kan ook de kleuren van het computerscherm veranderen om het lezen te vergemakkelijken.  
Read &amp; Write 9 Gold voor scholen bestaat ook in een speciale versie voor leerkrachten waar uitgelegd wordt hoe de tekstvoorlezer te gebruiken en te richten naar individueel gebruik.
De allernieuwste versie, Read &amp; Gold V9 voor scholen die ook met Windows Vista kan gebruikt worden, heeft ook een functie waarmee eender welk deel van het scherm luidop kan gelezen worden. De geselecteerde tekst, die gemerkt wordt, wordt luidop voorgelezen. Ook teksten van websites en toepassingen (zoals onder ander Blackboard, een elektronische leeromgeving vaak gebruikt in Engelstalige en internationale scholen) kunnen gelezen worden wat voordien niet mogelijk was. Ook nieuw is een samenvattingsfunctie. Eveneens bestaat er nu de mogelijkheid met de nieuwste versie om alles te kopiëren op een USB drive. De automatische live update via het internet is nu ook mogelijk. 

Bronnen: https://www.synapseadaptive.com/texthelp/read&amp;write_gold/read&amp;write_gold_fact_finder.htmRead en Write 9 Gold for Schools, Beginner’s Guide, Quick Start

===Dicteersoftware===
Deze schrijft teksten die de kinderen inspreken. Hierbij moet wel steeds goed gearticuleerd worden.
Voorbeeld:
*Dragon Naturally Speaking

===Reading Pen===
Dit is een soort markeerstift waarmee je de te lezen woorden aanduidt. De punt van de stift scant het woord, geeft het weer op zijn schermpje en leest het voor. Hiermee kan je zowel Engelstalige als Nederlandstalige woorden scannen. Door middel van het Van Dale-woordenboek, kan deze pen ook woorden vertalen (Nederlands naar Engels en Engels naar Nederlands). 

Voordelen:&lt;br&gt;
- De pen spreekt de gescande woorden uit.&lt;br&gt;
- Kinderen blijven toch nog actief lezen, maar gebruiken deze pen wanneer ze onzeker zijn van een woord.&lt;br&gt;
- Het zal kinderen met dyslexie problemen zelfvertrouwen geven.&lt;br&gt;
- De pen kan 300 woorden opslaan. Deze kan je nadien gemakkelijk overbrengen op een computer. Op die manier kunnen de leerkrachten, ouders, ... het kind beter opvolgen, doordat deze op de hoogte gebracht worden van de woorden die voor hem moeilijk zijn.

Nadelen:&lt;br&gt;
- Het verwerken van een volledig gescande zin duurt lang. Je kan best woord per woord scannen.&lt;br&gt;
- Er wordt training gevraagd om de Reading pen goed te kunnen gebruiken.&lt;br&gt;
- Voor kinderen met zware leesproblemen is deze pen geen remediëring.

===Luisterboeken===
De meest bekende zijn de Daisy-boeken. Dit zijn schijfjes die afgespeeld kunnen worden met behulp van bepaalde programma's of een Daisy-speler.


'''*Daisy speler'''

Daisy staat voor: Digital Accessible Information System. Daisy biedt gesproken teksten (boeken, tijdschriften, etc.) in een speciale digitale vorm, meestal op cd. De teksten worden door een menselijke stem voorgelezen in studio's en opgenomen.

Met een Daisy speler kan men een Daisy cd (gesproken boek op Daisy formaat) beluisteren. Er bestaan verschillende modellen Daisy spelers geschikt voor leerlingen met dyslexie. De modellen hebben eenzelfde werking, maar een verschil in vormgeving en storingsgevoeligheid. 
''Tafelmodellen'' zijn zeer geschikt voor gebruik op school of wanneer de speler niet veel van plaats wisselt. Het zijn stevige modellen die tegen een stootje kunnen. &quot;Meeneemmodellen&quot; zijn lichter, kleiner en hebben oortjes waardoor ze makkelijk zijn voor zowel gebruik op school als thuis. 
&quot;Low vision&quot; modellen zijn Daisy spelers met grote knoppen of met eenvoudige bediening en zijn geschikt voor gebruikers met een visuele handicap.

== Projecten ==

===Surfplank===
Die-'s-lekti-kus is een VZW die projecten opstart en ondersteunt om kinderen met {{Wp|Leerstoornis|leerstoornissen}} te helpen. In 2006 ging de vzw op zoek naar partners die hun kennis op het vlak van ICT wilden delen om zo de scholen te ondersteunen bij het inzetten van ICT voor leerlingen met specifieke leerproblemen. Deze samenwerking leidde tot het project “De computer, mijn surfplank bij het leren”.&lt;br&gt;
De materialen werden ontwikkeld met steun van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs en in november 2007 kregen alle Vlaamse scholen en onderwijsorganisaties een gratis exemplaar van de werkmap Surfplank. Het is een “handleiding” voor het inzetten van de computer om kinderen met ernstige problemen bij lezen, schrijven en spellen te begeleiden. Het bevat ook een demoversie van de compenserende softwareprogramma’s Sprint, Kurzweil 3000 en Skippy. Het project surfplank groeide vanuit het geloof dat scholen meer en betere leerzorg kunnen realiseren met behulp van informatie- en computertechnologie.

===Digibib===
Het project Digibib werd opgestart in het schooljaar 2007-2008 en onderzoekt manieren om leerboeken om te zetten in digitale bestanden en zo beschikbaar te maken voor leerlingen met lees- en/of schrijfproblemen. Leerlingen die moeizaam lezen en/of schrijven ondervinden dagelijks problemen op school. Hun lees- en/of schrijfhandicap leidt vaak tot een leerhandicap. Compenserende software maakt het mogelijk dat deze kinderen met behulp van voorleessoftware de teksten gelijktijdig kunnen lezen en horen. Om deze software op school te gebruiken hebben deze leerlingen een voorleesbare, invulbare, digitale versie nodig van handboeken en werkboeken. Het project zit momenteel in een proefperiode, waarbij gestreefd wordt om zo’n 200 schoolboeken om te zetten in digitale bestanden.

===Elektronische leeromgeving voor het leren van gebarenschat===
Kan multimedia effectief helpen bij het leren van actieve en passieve gebarenschat door jonge, dove en zwaar slechthorende kinderen? En hoe gebeurt dit dan in de praktijk?

VHZ stelde zich deze vragen. Om deze vragen te beantwoorden, werd een project gestart waarbij de Nederlandse Stichting voor het Dove en Slechthorende Kind, de Technische Universiteit Delft en de Koninklijke Auris Groep samenwerkten. 

Er is een groot verschil in gebarenvaardigheid bij schoolgaande kinderen met ernstige auditieve beperkingen. De Nederlandse Gebarentaal die bij deze jongeren wordt aangeleerd is ingewikkeld en heeft nood aan veel oefening en persoonlijke begeleiding. In dit artikel wordt een project besproken waarin het ontwikkelen en evalueren van een Elektronische Leeromgeving (ELo) voor het leren van gebarenlexicon (gebarenschat) centraal staat. ELo is bedoeld voor kinderen tussen drie tot vijf jaar met ernstige auditieve beperkingen. 

De twee hoofdvragen in dit onderzoek zijn:
 
1)	Hoe bruikbaar is een Elo voor het leren van een actieve en passieve gebarenschat aan zeer jonge kinderen met ernstige auditieve beperkingen?

2)	Hoe moet deze elektronische leeromgeving ingericht worden zodat oefening met ELo resulteert in een zo groot mogelijk leereffect? 
Aspecten die daarbij aandacht vereisen, zijn de user-interface en de instructietechnieken.

In het artikel wordt ingegaan op de achtergronden van het ELo-project.

==Wat met Leren Leren en ICT (informatie en communicatietechnologie)==
Uiteraard hebben niet alle schoolgaande jongeren en kinderen leerstoornissen. Soms gaat het gewoon wat moeilijker; kunnen leerlingen zich niet goed concentreren, of is de les gewoon saai. Om niet al onze jongeren de stempel 'leerstoornis' te geven of (erger) preventief Rilatine® of dergelijke toe te dienen, is een goede toepassing van Leren Leren essentieel. 

Op weg naar succesvol studeren: ICT is een dankbaar hulpmiddel, het geschikte gereedschap om leren te verbeteren en te vereenvoudigen. Een van de grootste voordelen van informatie en communicatietechnologie is dat de gebruiker de ICT net zo lang kan gebruiken totdat hij/zij het gewenste resultaat heeft bereikt. '''Faalangst''' wordt dus vermeden, en laat dat net een van de belangrijkste elementen zijn die succesvol leren verhinderd.

Faalangst is de angst om te mislukken, bij sommige leerlingen slaat deze angst over in een allesoverheersende paniek. Door het gebruik van ICT in het onderwijs wordt de druk dus van de ketel gehaald, de leerling beschikt over de mogelijkheid om te herkansen tot wanneer het gewenste resultaat is bereikt. Fouten maken kan en mag door het gebruik van ICT in het onderwijs. De zogenaamde ''trial and error'' methode is inherent aan de informatie en communicatietechnologie. 

Naast actieve faalangst (perfectionistisch voorbereiden, om op deze manier de kans op falen te verkleinen) treed er bij veel leerlingen ook een Passieve faalangst op. In tegenstelling tot de actieve versie vermijd de leerling het falen door weg te lopen van de inspanning en van allerlei prestatie-activiteiten. ICT laat uiteraard niet op zich wachten, de leerling kan veel sneller aangespoord worden om te participeren. Kleinere opdrachten en controlemethoden verkleinen de prestatiedruk voor leerlingen. Eveneens laat de huidige informatie en communicatietechnologie leerlingen en leerkrachten toe om een stappenplan uit te werken waardoor uitstelgedrag wordt vermeden.

== Bronnen en Interessante Links ==
*[https://www.dyslexietest.org Dyslexie Test]
*[https://www.letop.be www.letop.be]
*[https://www.steunpuntdyslexie.nl steunpunt dyslexie]
*[https://www.dyslexieweb.nl dyslexieweb]
*[https://dyslexie.startpagina.nl dyslexie startpagina]
*[https://www.dyslexienet.nl.nu dyslexienet]
*[https://www.dyslexic.com technologische hulpmiddeltjes]
*[https://www.readingpen.com readinpen]
*[https://www.letop.be/projecten/digibib/default.asp/ Project Digibib]
*[https://www.letop.be/projecten/surfplank/ Project Surfplank] 
*[https://www.kurzweiledu.com/kurz3000.aspx/ Kurzweil 3000]
*[https://www.tni.be/products/sprint_web/ Sprint]
*[https://www.tni.be/products/skippy_ned_start.php/ Skippy]
*[https://www.simea.nl/vhz/artikelen/2005/2005-1-artikel.pdf/ ELO gebarenschat]
{{Sub}}
*[https://www.tbraams.nl/hulpmiddelen/readingpen.php]
*https://www.lexima.nl/school-en-behandelaar/geavanceerde-dyslexiesoftware/kurzweil-3000
*https://www.synapseadaptive.com/texthelp/read&amp;write_gold/read&amp;write_gold_fact_finder.htm
*https://intelligentie.info/dyslexie/
*Read &amp; Write 9 Gold for Schools, Beginner’s Guide, Quick Start</text>
      <sha1>pw2it2mylpjpojin0323j4l9jzfmex3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werking van de PC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18045</id>
    <revision>
      <id>423256</id>
      <parentid>115642</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="645" sha1="8qxg27xp19hktpklgwzod2eqtbm2v91" xml:space="preserve">In dit hoofdstuk maken we een start met het uitleggen van de basisconcepten achter de moderne PC. Aan het eind van dit hoofdstuk pas je deze concepten toe in je eerste programma. Hiermee zal de computer kunnen opstarten en &lt;code&gt;Hallo wereld!&lt;/code&gt; op het scherm worden afgedrukt.

Het hoofdstuk bestaat uit de volgende onderdelen:
&lt;!-- Deze opsomming moet met de opsomming in de inhoudsopgave overeenkomen. --&gt;
* Theorie:
** [[../Werking van de PC/Processormodes|Processormodes]]
** [[../Werking van de PC/Registers|Registers]]
** [[../Werking van de PC/Geheugen|Geheugen]]
** [[../Werking van de PC/Bootloaders|Bootloaders]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>8qxg27xp19hktpklgwzod2eqtbm2v91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werking van de PC/Processormodes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18047</id>
    <revision>
      <id>423259</id>
      <parentid>115643</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4544" sha1="aaxrpkvz4qd13uhsgmwluoklzlk4mpx" xml:space="preserve">Intel begon in 1971 met de 4-bits processor, en zeven jaar later waren ze al toe aan hun tot dan toe meest succesvolle {{Wp|Intel 8086|8086}} 16-bit processor. Deze processor werd namelijk in de eerste versies van de succesvolle IBM PC toegepast. De afstamming en de naam van de X86 processor familie begint dus eigenlijk daar. De werking van de huidige processoren is dan ook een afgeleide van die processor.

== Real mode ==
De huidige 32-bit processoren starten in een toestand genaamd '''{{Wp|Real mode|real mode}}'''. In deze toestand gedragen ze zich bijna net als de oorspronkelijke 16-bit 8086 processor. De programmacode heeft de beschikking over 20 adreslijnen (dus een geheugenadres van 20 bits) waarmee het een geheugen van maximaal 2&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; bytes (is 1 {{Wp|MiB|MiB}}) kan gebruiken.

[[Afbeelding:Real mode segment addressing.svg|thumb|right|420px|Voorbeeld van hoe twee 16-bit adressen worden gecombineerd tot één 20-bit adres.]]
Processoren hebben een ''word-size'' (woordgrootte), en dat is de maximale eenheid aan bits waarmee gewerkt kan worden. Grotere waardes kunnen alleen in een combinatie van ''words'' worden gebruikt. In real mode gebruiken processoren 16-bits words, en dus kan je daarmee niet meer dan 64 {{Wp|KiB|KiB}} (2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; bytes) addresseren. Om toch de volledige 1 MiB te kunnen gebruiken, werd er gebruik gemaakt van zogenaamde ''segment addressing''. Elk geheugenadres bestaat dan uit twee words van 16-bits (genoteerd als &lt;code&gt;segment:offset&lt;/code&gt; in hexadecimaal, bijvoorbeeld &lt;code&gt;0xDEAD:0xBEEF&lt;/code&gt;), die vervolgens op de volgende manier bij elkaar worden opgeteld om het uiteindelijke 20-bit adres te vormen:

&lt;math&gt;(\mbox{segment} \cdot 16 + \mbox{offset})\,\bmod\,2^{16}&lt;/math&gt;

{{Bericht
| titel=Notabene
| bericht=Let wel op dat door de manier waarop het adres berekend wordt, er verschillende combinaties van &lt;code&gt;segment:offset&lt;/code&gt; adressen mogelijk zijn die op hetzelfde fysieke adres uit komen, zoals bijvoorbeeld &lt;code&gt;0x0000:0x7C00&lt;/code&gt; (segment 0, offset 0x7C00) en &lt;code&gt;0x7C0:0x0000&lt;/code&gt; (segment 0x07C0, offset 0) welke beide naar het fysieke adres 0x07C00 verwijzen.
|type=nb
}}

Omdat de computers dus vanwege de terugwaartse compatibiliteit in real mode opstarten, moet de uitgevoerde code zelf zorgen dat ze in protected mode terecht komt.

== Protected mode ==
Met de introductie van de 16-bits 80286 processor introduceerde Intel ook de '''{{Wp|Protected mode|protected mode}}''' toestand, hoewel deze toestand in de daaropvolgende 32-bits 80386 processor drastisch is gewijzigd. Met deze laatste versie hebben we in de huidige 32-bits processoren nog steeds te maken, alhoewel er tegenwoordig meer mogelijkheden aan zijn toegevoegd.

In protected mode heeft het besturingssysteem toegang tot de volledige 32-bits adresruimte, dus maximaal 4 GiB. Er werden nieuwe technieken voor geheugenbeheer geïntroduceerd, zoals ''paging'', 32-bit ''segments'' en meerdere virtuele adresruimtes. Zie het hoofdstuk [[../Geheugen|Geheugen]] voor meer informatie over het geheugen.

Ook zorgde protected mode (de naam zegt het al) voor meer bescherming van de verschillende toepassingen die op het systeem draaien. Door elke toepassing z'n eigen virtuele adresruimte te geven, lijkt het alsof ze bijna de volledige 4 GiB geheugen kunnen gebruiken, zonder dat ze kunnen interfereren met andere programma's en hun adresruimtes. Ook is het mogelijk bepaalde delen van het geheugen alleen-lezen te maken, of (in de modernere processoren) onuitvoerbaar.

== Virtual 8086 mode ==
De processor kan eigenlijk maar in één mode tegelijk werken. Omdat de besturingssystemen al snel overschakelden op protected mode, vanwege de grote voordelen, zouden oudere 'real mode' programma's daar niet meer op uitgevoerd kunnen worden. Om dit toch mogelijk te maken werd de '''Virtual 8086 mode''' geïntroduceerd. Hiermee kunnen die programma's vaak toch nog uitgevoerd worden, naast protected mode programma's, zonder protected mode feitelijk te verlaten.

== Long mode ==
De nieuwste mode van de X86 familie van processoren is de '''Long mode'''. In deze mode kunnen programma's theoretisch een maximale adresruimte van 2&lt;sup&gt;64&lt;/sup&gt; bytes krijgen, dat is 16 {{Wp|EiB|exbibyte}} (of ruim 16 miljard GiB). In de praktijk, omdat dit voor de tegenwoordige programma's en besturingssystemen veel te veel is, worden de processoren met een kleinere adresruimte gemaakt, bijvoorbeeld 2&lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt; bytes.

In long mode kan segmentation niet meer volledig gebruikt worden.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>aaxrpkvz4qd13uhsgmwluoklzlk4mpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Over dit boek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18049</id>
    <revision>
      <id>423249</id>
      <parentid>406313</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4864" sha1="iivo38eq28swk12dp79xehxvzsikgex" xml:space="preserve">Het boek is opgedeeld in hoofdstukken voor een aantal gerelateerde onderwerpen. Elk hoofdstuk bevat een theoriedeel, en een toepassing van die theorie. De theorie is belangrijk voor het snappen van de code, en onmisbaar aangezien een groot deel van de code zelf geschreven zal moeten worden.

== Wat je moet kunnen en weten ==
Er is wat basistheorie waarvan we verwachten dat je dat al onder de knie hebt. Zo niet, lees en leer er dan over want het bouwen van een besturingssysteem is een van de moeilijkste dingen die je op de computer kan doen. Het gaat om het volgende:
* Programmeerervaring hebben in een {{Wp|Imperatief programmeren|imperatieve/procedurele taal}} (zoals {{Wp|Java (programmeertaal)|Java}}, {{Wp|C sharp|C#}} en {{Wp|C (programmeertaal)|C}}({{Wp|C++|++}}), en niet zoals {{Wp|Haskell|Haskell}}, {{Wp|Lisp|Lisp}} en {{Wp|F#|F#}} want dat zijn {{Wp|Functionele programmeertaal|functionele programmeertalen}}).
* {{Wp|Binair|Binaire}} en {{Wp|Hexadecimaal|hexadecimale}} notatie snappen en kunnen lezen
* Met een {{Wp|Command-line-interface|command-line-interface}} kunnen werken, bijvoorbeeld onder Linux of DOS
* Engels kunnen lezen
* Engels kunnen schrijven (om vragen te stellen)
* ...

== Conventies in dit boek ==

=== Getalnotaties ===
Decimale getallen worden zonder prefix genoteerd, zoals '174'. Hexadecimale getallen hebben de prefix &lt;code&gt;0x&lt;/code&gt;, dus '0xAE' is 174 in hexadecimaal. Ten slotte worden binaire reeksen voorafgegaan door &lt;code&gt;0b&lt;/code&gt;, zoals '0b10101110'.

=== Bitreeksen ===
Bits tellen we vanaf de rechterkant, met de eerste bit op positie 0 en de laatste op positie 'lengte - 1'. Dus in het getal 0b0100 is 1 de waarde van de bit op positie 2, en de laatst genoemde bit heeft positie 3.

=== Bits en bytes ===
Aangezien we werken met bits en bytes gebruiken we de bijbehorende {{Wp|SI-stelsel|SI}}- en {{Wp|International Electrotechnical Commission|IEC}}-prefixen voor de verschillende veelvouden. Zie de onderstaande tabellen:

&lt;div&gt;
{|{{Wikitable}} style=&quot;font-size:90%; text-align: center; float: left; margin: 1em;&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;color: black; background-color:#AACCFF;&quot; | {{Wp|Veelvouden van bytes|Veelvouden van bytes}}
|- valign=&quot;bottom&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#BBDDFF;&quot; | Binair
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color: black; background-color:#BBDDFF;&quot; | Decimaal
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Symbool (naam)
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Bytes
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Symbool (naam)
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Bytes
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | KiB (kibibyte) || 1024&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; bytes
| style=&quot;text-align: left;&quot; | kB (kilobyte) || 1000&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; = 10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; bytes
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | MiB (mebibyte) || 1024&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; bytes
| style=&quot;text-align: left;&quot; | MB (megabyte) || 1000&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; bytes
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | GiB (gibibyte) || 1024&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;30&lt;/sup&gt; bytes
| style=&quot;text-align: left;&quot; | GB (gigabyte) || 1000&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = 10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; bytes
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | TiB (tebibyte) || 1024&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; = 2&lt;sup&gt;40&lt;/sup&gt; bytes
| style=&quot;text-align: left;&quot; | TB (terabyte) || 1000&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; = 10&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; bytes
|}

{|{{Wikitable}} style=&quot;font-size:90%; text-align: center; float: left; margin: 1em;&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;color: black; background-color:#AACCFF;&quot; | Veelvouden van bits
|- valign=&quot;bottom&quot;
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;color: black; background-color:#BBDDFF;&quot; | Binair
! colspan=&quot;3&quot; style=&quot;color: black; background-color:#BBDDFF;&quot; | Decimaal
|-
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Symbool
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Bits
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Bytes
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Symbool
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Bits
! style=&quot;color: black; background-color:#CCEEFF;&quot; | Bytes
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Kibit (kibibit) || 1024&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; bits || 2&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; bytes
| style=&quot;text-align: left;&quot; | kbit (kilobit) || 1000&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; bits || 125 bytes
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Mibit (mebibit) || 1024&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; bits || 2&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt; bytes
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Mbit (megabit) || 1000&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; bits || 125&amp;sdot;10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; bytes
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Gibit (gibibit) || 1024&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; bits || 2&lt;sup&gt;27&lt;/sup&gt; bytes
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Gbit (gigabit) || 1000&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; bits || 125&amp;sdot;10&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; bytes
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Tibit (tebibit) || 1024&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; bits || 2&lt;sup&gt;37&lt;/sup&gt; bytes
| style=&quot;text-align: left;&quot; | Tbit (terabit) || 1000&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; bits || 125&amp;sdot;10&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; bytes
|}
&lt;div style=&quot;clear:both; font-size: 1%&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>iivo38eq28swk12dp79xehxvzsikgex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werking van de PC/Geheugen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18067</id>
    <revision>
      <id>423258</id>
      <parentid>115645</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="9o595xqj0dkmgcivof4go77bnsjdak8" xml:space="preserve">{{Begin}}
Elke computer heeft een bepaalde hoeveelheid werkgeheugen. Er is een maximum dat hardwarematig in de computer kan worden aangebracht, maar ook een maximum (dat veel lager kan liggen) dat de computer ook werkelijk kan benutten. Er zijn verschillende manieren om met het geheugen om te gaan, en aan de basis daarvan liggen twee principes: ''paging'' en ''segmentation''.

== Beschikbaar geheugen ==
Hoeveel geheugen er ook fysiek in de computer zit, de programma's kunnen maximaal zoveel bytes adresseren als hun woord-lengte toelaat. Dus een 32-bit processor kan maximaal 2&lt;sup&gt;32&lt;/sup&gt; bytes (is 4 GiB) adresseren. Helaas gebruiken de verschillende hardwareonderdelen ook delen van dit adresbereik. Als de computer fysiek minder dan 4 GiB aan geheugen geïnstalleerd heeft, kan de hardware het ongebruikte adresbereik gebruiken. Maar als de computer 4 GiB aan geheugen heeft, kan dit geheugen niet allemaal geadresseerd worden omdat de hardware delen van dit geheugen gebruikt.

== Pagina's ==
Het geheugen bestaat uit een grote hoeveelheid zogenaamde '''pagina's''' (''pages'' in het Engels). Elke pagina heeft een vaste grootte (bijvoorbeeld 4 KiB), en meestal zijn alle pagina's waar het geheugen in is opgedeeld even groot (hoewel er mogelijkheden zijn om bepaalde pagina's 4 MiB te laten zijn). Veel geheugenbeheerders hebben te maken met deze paginagrootte. Ook zijn er structuren die voor de processor belangrijk zijn, die alleen aan het begin van zo'n pagina geldig zijn.

== Segmentation ==
Het beschikbare werkgeheugen kan worden opgedeeld in een aantal segmenten. Elk segment omvat een bereik van pagina's en kan een aantal eigenschappen krijgen. Dit principe heet '''segmentation'''. Het is eigenlijk een vrij beperkte manier om het geheugen te beheren, en daarom wordt het niet vaak meer toegepast.

== Paging ==
Een flexibeler manier om met het geheugen om te gaan is via '''paging'''. Hierbij krijgt elke geheugenpagina eigenschappen, zoals toegankelijkheid voor programma's, in plaats van een heel bereik aan pagina's zoals bij segmentation. Het principe van '''paging''' wordt dan ook door alle grote besturingssystemen toegepast.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>9o595xqj0dkmgcivof4go77bnsjdak8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werkomgeving en hulpmiddelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18068</id>
    <revision>
      <id>423263</id>
      <parentid>209349</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3042" sha1="o8z811xerbm83e7g9itqh3mhnovrlqx" xml:space="preserve">Voordat we echt kunnen beginnen is het misschien handig om even de meest gebruikte hulpmiddelen op een rijtje te zetten.

== Ontwikkelcomputer ==
Je hebt minimaal een computer nodig om het besturingssysteem te kunnen ontwikkelen en testen. Naast voldoende werkgeheugen, een harde schijf, internetaansluiting, toetsenbord, muis en monitor, moet deze vooral een ''X86 of X86-64 compatibele processor'' hebben. Hier voldoen sinds 2006 ook veel Macintosh computers aan.

== Testcomputer ==
Het is niet strict noodzakelijk om een testcomputer te hebben, maar wel zeer aan te bevelen als je verder komt met het ontwikkelen van je besturingssysteem. Het hoeft zeker geen krachtpatser te zijn met de nieuwste en laatste snufjes; een (werkend) afdankertje van de Hergebruik is vaak al voldoende. Waar het in ieder geval wel aan moet voldoen is het volgende:
* volledig ''IBM compatible'' computer;
* x86 of x86-64 compatibele 486-processor (of nieuwer);
* VGA aansluiting en monitor;
* diskettestation;
* toetsenbord.

Een harde schijf, CD-ROM station en/of muis zijn niet nodig in het beginstadium van het besturingssysteem.

{{Bericht
|titel=Opmerking
|type=nb
|afbeelding=Nuvola apps important yellow.svg
|bericht=Hoewel de meeste Intel processoren x86 of x86-64 compatibel zijn ({{Wp|EM64T|EM64T}} of {{Wp|en:Intel 64|Intel 64}}), zijn processoren uit de Intel Itanium familie ({{Wp|IA-64|IA-64}}) ''niet'' x86-64 compatibel. Ze gebruiken een compleet andere architectuur en instructieset dan de x86 en x86-64 processoren, en liggen buiten het bereik van dit boek.}}

== Werkomgeving ==
Als werkomgeving kiezen veel ontwikkelaars voor Linux, om diverse redenen:
* grote vrijheid om mee te werken en in te stellen;
* veel van de hulpmiddelen draaien alleen op Linux systemen;
* de concepten uit het besturingssysteem dat we gaan bouwen komen veel meer terug in Linux dan in Windows.

Natuurlijk betekent dit niet dat Linux je enige mogelijkheid is. Met iets meer moeite kan je ook best op een Windows systeem ontwikkelen. Om de meestgebruikte hulpmiddelen op Windows te laten werken maakt men vaak gebruik van Cygwin, een ontwikkelomgeving die versies van de bekendste Linux hulpmiddelen naar Windows brengt. Ten slotte is Macintosh ook nog een mogelijkheid, maar aangezien er vrij weinig geschikte hulpmiddelen voor beschikbaar zijn, wordt dat een heel avontuur.

== Hulpmiddelen ==
De meeste van de volgende hulpmiddelen zijn 'geboren' om op Linux te werken. Als (gratis) Linux distributie is het steeds populairder wordende Ubuntu aan te raden. Het kan naast Windows worden geïnstalleerd, mits je wat ruimte over hebt om partities te kunnen maken voor Ubuntu.

De belangrijkste hulpmiddelen zijn:
* [https://gcc.gnu.org/ GCC: GNU C Compiler];
* [https://www.nasm.us/ NASM: Netwide Assembler];
* platte-tekst bewerker, zoals Kladblok;
* een [[/Emulators|emulator]], zoals QEmu, Bochs of Microsoft Virtual PC.

Mocht je niet de mogelijkheid hebben om een emulator te gebruiken, dan ben je aangewezen op een fysieke testcomputer.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>o8z811xerbm83e7g9itqh3mhnovrlqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werkomgeving en hulpmiddelen/Emulators</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18069</id>
    <revision>
      <id>423265</id>
      <parentid>209408</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1808" sha1="cihbcesegp7frn7xjbpq8yht1qmdm8m" xml:space="preserve">{{Begin}}

Een '''emulator''' zorgt ervoor dat je je besturingssysteem gemakkelijker en directer kan testen, en vaak bieden ze extra functionaliteit die het opsporen van fouten makkelijker maakt.

Er zijn verschillende emulatoren beschikbaar. Hieronder informatie over de populairste. Voor een vergelijking tussen de verschillende emulatoren, zie [https://wiki.osdev.org/Emulator_Comparison https://wiki.osdev.org/Emulator_Comparison].

== QEmu ==
'''QEmu''' is een gratis open-source emulator met een goede reputatie. De emulator is relatief snel, en wordt nog steeds actief ontwikkeld. QEmu is alleen beschikbaar voor Linux.

[https://bellard.org/qemu/ https://bellard.org/qemu/]

&lt;!-- QEmu installeren, images laden --&gt;

== Bochs ==
[[Bestand:Bochs.png|thumbnail|Bochs logo]]
'''Bochs''' is een andere gratis open-source emulator. Hij is wat sloom, maar heeft wel zeer uitgebreide foutopsporingshulpmiddelen. Bochs is beschikbaar voor zowel Linux als Windows.

[https://bochs.sourceforge.net/ https://bochs.sourceforge.net/]

&lt;!-- Bochs installeren, images laden, Bochs debugger gebruiken --&gt;

== [[/Microsoft Virtual PC|Microsoft Virtual PC]] ==
'''Microsoft Virtual PC''' is een gratis te gebruiken virtuele machine voor Windows.

[https://www.microsoft.com/windows/products/winfamily/virtualpc/default.mspx https://www.microsoft.com/windows/products/winfamily/virtualpc/default.mspx]

&lt;!-- Virtual PC installeren, images laden --&gt;

== Oracle VirtualBox ==
'''Oracle VirtualBox''' is een gratis virtuele machine die te gebruiken is onder Linux en Windows.

[https://www.virtualbox.org/ https://www.virtualbox.org/]

== VmWare Player ==
'''VmWare Player''' is een freeware virtuele machine voor Windows.

[https://www.vmware.com/products/player/ https://www.vmware.com/products/player/]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>cihbcesegp7frn7xjbpq8yht1qmdm8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werking van de PC/Registers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18073</id>
    <revision>
      <id>423255</id>
      <parentid>406245</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5051" sha1="c87krfjc7vq3cu2s936aawzlaz6hb1x" xml:space="preserve">Elke processor heeft een aantal zogenaamde '''registers''' om argumenten en resultaten van berekeningen tijdelijk in op te slaan. Deze registers zijn veel sneller dan het werkgeheugen, of de caches.

== Algemene registers ==
De algemene registers ('''General Purpose-Registers''' (of GPR) in het Engels) staan in onderstaande tabel. Merk op dat er van een aantal registers meerdere 'varianten' zijn, die verwijzen naar dezelfde registergeheugenplaats.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! 16-bit
! 32-bit
! 64-bit
! Omschrijving
|-
| AX
| EAX
| RAX
| Accumulatorregister, gebruikt voor de meeste berekeningen.
|-
| DX
| EDX
| RDX
| Dataregister, wordt gebruikt voor argumenten voor berekeningen, en als uitbreiding van het accumulatorregister.
|-
| CX
| ECX
| RCX
| Teller register (''counter'' in het Engels), wordt gebruikt bij ''loops'' en ''jumps''.
|-
| BX
| EBX
| RBX
| Basisregister, kan als extra register gebruikt worden.
|-
| DI
| EDI
| RDI
| Destinatie index register, wordt gebruikt bij string operaties.
|-
| SI
| ESI
| RSI
| Bron index register (''source index'' in het Engels), wordt gebruikt bij string operaties.
|-
| SP
| ESP
| RSP
| Stack pointer, wijst naar de top van de stack.
|-
| BP
| EBP
| RBP
| Stack base pointer, wijst naar het begin van de stack.
|-
| IP
| EIP
| RIP
| Instructie pointer, houdt de programmateller (het adres van de huidige instructie) bij.
|-
| -
| -
| R8...R15
| De 64 bit variant, voegt 8 general purpose 64 bit registers toe genaamd R8, R9, ... R15
|}

&lt;!--
Bronnen:
https://www.swansontec.com/sregisters.html
https://en.wikipedia.org/wiki/X86#64-bit
--&gt;

Visueel zit dit er, voor de algemene registers (?AX, ?BX, ?CX, ?DX) uit zoals in onderstaande tabel:

{| border=&quot;1&quot;
!width=&quot;50pt&quot; |64
!width=&quot;50pt&quot; |56
!width=&quot;50pt&quot; |48
!width=&quot;50pt&quot; |40
!width=&quot;50pt&quot; |32
!width=&quot;50pt&quot; |24
!width=&quot;50pt&quot; |16
!width=&quot;50pt&quot; |8
|-
|colspan=&quot;8&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;color: black; background-color: lightgrey&quot; |R?X
|-
|colspan=&quot;4&quot; style=&quot;color: black; background-color: darkgrey&quot; |
|colspan=&quot;4&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;color: black; background-color: lightgrey&quot; |E?X
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;color: black; background-color: darkgrey&quot; |
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;color: black; background-color: lightgrey&quot; |?X
|-
|colspan=&quot;6&quot; style=&quot;color: black; background-color: darkgrey&quot; |
|align=&quot;center&quot; style=&quot;color: black; background-color: lightgrey&quot; |?H
|align=&quot;center&quot; style=&quot;color: black; background-color: lightgrey&quot; |?L
|}

Bemerk dat de individuele bytes van de 16-bits registervarianten (AX, BX, CX en DX) te bereiken zijn via ?H en ?L

== Statusregister ==
Een processor bevat naast een aantal algemene registers ook een statusregister, welke aangeeft in welke status de processor zich bevindt. Dit register bestaat eveneens in 16, 32 en 64 bit varianten genaamd FLAGS, EFLAGS en RFLAGS. Dit register heeft de volgende layout:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;color: black; background-color: #cfcfcf;&quot; | Intel x86 FLAGS Register
|-
! Bit # !! Afkorting !! Beschrijving !! Categorie
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;color: black; background-color: #efefef&quot; | FLAGS
|-
| 0 || CF || Carry flag || Status flag
|-
| 1 || 1 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 2 || PF || Parity flag || Status flag
|-
| 3 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 4 || AF || Adjust flag || Status flag
|-
| 5 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 6 || ZF || Zero flag || Status flag
|-
| 7 || SF || Sign flag || Status flag
|-
| 8 || TP || Trap flag (single step) || System flag
|-
| 9 || IF || Interrupt enable flag || System flag
|-
| 10 || DF || Direction flag || Control flag
|-
| 11 || OF || Overflow flag || Status flag
|-
| 12, 13 || IOPL || I/O privilege level (vanaf 286) || System flag
|-
| 14 || NT || Nested task flag (vanaf 286) || System flag
|-
| 15 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;color: black; background-color: #efefef&quot; | EFLAGS
|-
| 16 || RF || Resume flag (vanaf 386) || System flag
|-
| 17 || VM || Virtual-8086 mode flag (vanaf 386) || System flag
|-
| 18 || AC || Alignment check (vanaf 486SX) || System flag
|-
| 19 || VIF || Virtual interrupt flag (Pentium+) || System flag
|-
| 20 || VIP || Virtual interrupt pending (Pentium+) || System flag
|-
| 21 || ID || Identification (Pentium+) || System flag
|-
| 22 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 23 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 24 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 25 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 26 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 27 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 28 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 29 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 30 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|-
| 31 || 0 || Reserved || &amp;nbsp;
|-
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;color: black; background-color: #efefef&quot; | RFLAGS
|-
| 32-63 || 0 || Gereserveerd|| &amp;nbsp;
|}

Wanneer de voorgaande operatie een overflow tot gevolg had dan zal in dit register de carry-vlag hoog gezet worden. Ook kan hieruit geleerd worden in welke status de processor zich bevindt.

&lt;!-- Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Conditiecode#Intel_x86-processors --&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>c87krfjc7vq3cu2s936aawzlaz6hb1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Hallo wereld/Assembler opstartcode</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18074</id>
    <revision>
      <id>423244</id>
      <parentid>352692</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6255" sha1="isfgb911ztyg0veiqhzios41y3d0ju6" xml:space="preserve">De eerste echte code die we gaan schrijven is bedoeld zodat de bootloader weet waar onze code moet beginnen met de uitvoering. We moeten daarna zelf zorgen dat we de beschikking krijgen over een stack.

== Multiboot header ==
Omdat de bootloader ervoor zorgt dat we in 32-bit protected mode zitten zodra onze kernel start, beginnen we de assemblercode met het &lt;code&gt;[BITS 32]&lt;/code&gt; directief. Daarna volgt bij ons meteen de multiboot header, want die moet volledig in de eerste 8192 bytes van het kernelbestand voorkomen. De header moet beginnen op een veelvoud van 4 bytes (''4-byte aligned'') zijn, dus we beginnen met &lt;code&gt;align 4&lt;/code&gt;. Daarna volgt nog een label met de naam &lt;code&gt;multiboot&lt;/code&gt;.

Volgens de [[../../Werking van de PC/Bootloaders#Multiboot Specificatie|multiboot specificatie]] kunnen we door middel van flags aangeven wat we van de bootloader verwachten en wat de bootloader van ons verwacht. We verwachten dat de bootloader ons informatie over het geheugen geeft (&lt;code&gt;MULTIBOOT_MEMORYINFO&lt;/code&gt;) en dat de bootloader de onderdelen van onze kernel op pagina-aligned adressen laadt (&lt;code&gt;MULTIBOOT_PAGEALIGN&lt;/code&gt;). Ten slotte moeten we de bootloader vertellen waar onze code, data en BSS secties zijn, en waar de uitvoerbare code begint (&lt;code&gt;MULTIBOOT_AOUT&lt;/code&gt;).

{{Code|Titel='''start.asm''' (deel 1)|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;asm&quot;&gt;[BITS 32]
section .text
; De multibootheader moet zo vroeg mogelijk in het bestand komen,
; en 4-byte aligned zijn.
align 4
multiboot:
    ; We gebruiken de volgende flags:
    MULTIBOOT_PAGEALIGN     equ 1&lt;&lt;0    ; Onderdelen pagina-aligned laden.
    MULTIBOOT_MEMORYINFO    equ 1&lt;&lt;1    ; Bootloader geeft geheugeninformatie.
    MULTIBOOT_AOUT          equ 1&lt;&lt;16   ; Wij zeggen waar alles zit en begint.
 
    ; De eerste drie velden van de multiboot header:
    MULTIBOOT_MAGIC         equ 0x1BADB002
    MULTIBOOT_FLAGS         equ MULTIBOOT_PAGEALIGN | MULTIBOOT_MEMORYINFO | MULTIBOOT_AOUT
    MULTIBOOT_CHECKSUM      equ -(MULTIBOOT_MAGIC + MULTIBOOT_FLAGS)
    dd MULTIBOOT_MAGIC
    dd MULTIBOOT_FLAGS
    dd MULTIBOOT_CHECKSUM
 
    extern code, bss, end
    ; Omdat we de MULTIBOOT_AOUT flag hebben opgegeven, moeten we hier
    ; de fysieke adressen van de verschillende onderdelen van onze
    ; hoofdexecutable invullen. Tenminste, ons link-script doet dat voor ons.
    dd multiboot
    dd code
    dd bss
    dd end
    dd start
    ...&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

Het &lt;code&gt;equ&lt;/code&gt; commando maakt een macro met de opgegeven naam en waarde. Met het &lt;code&gt;dd&lt;/code&gt; command wordt vervolgens die waarde als 32-bit waarde direct op dit plek in het uiteindelijke bestand geschreven. Ten slotte het &lt;code&gt;extern&lt;/code&gt; commando, waarmee wordt aangegeven dat die symbolen (&lt;code&gt;code&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;bss&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;end&lt;/code&gt;) ergens anders gedefinieerd zijn (in ons geval in het linkbestand uit het volgende hoofdstuk).

== Uitvoerbare code ==
Het volgende deel van de code is waar de kernel écht start. We zetten de stack (van maximaal 8 KiB) aan het einde van de kernel in de BSS sectie. Om de stack dan ook werkelijk te gebruiken moeten we een pointer ernaar toe in het &lt;code&gt;ESP&lt;/code&gt; register laden. Daarna doen we voorlopig nog niks, dus zetten we daar een oneindige loop.

{{Code|Titel='''start.asm''' (deel 2)|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;asm&quot;&gt;
    ...
; Onze startcode. Hier zetten we onze stack op
; en gaan we (met 'jmp $') een eindeloze loop in.
global start
start:
    mov esp, _kernel_stack
    jmp $
 
; In de BBS sectie komt de data die bij de uitvoering op 0 moet worden
; ingesteld. Dit is dan ook een goede plek voor onze stack. De stack groeit
; van het '_kernel_stack' label naar beneden (richting geheugenadres 0),
; en mag nu maximaal 8 KiB groot worden.
section .bss
    resb 0x2000
_kernel_stack:
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

Het &lt;code&gt;global&lt;/code&gt; commando maakt het symbool &lt;code&gt;start&lt;/code&gt; ook beschikbaar in de andere codebestanden die we nog gaan maken. Met het &lt;code&gt;mov&lt;/code&gt; commando wordt het adres van het &lt;code&gt;_stack&lt;/code&gt; symbool in het register &lt;code&gt;ESP&lt;/code&gt; gezet. Dit register is speciaal voor dit doel bestemd, zie het voorgaande hoofdstuk [[../../Werking van de PC/Registers|Registers]]. Met &lt;code&gt;jmp&lt;/code&gt; springt de uitvoering naar een andere plek. In dit geval springt de uitvoering naar &lt;code&gt;$&lt;/code&gt;, wat de instructie zelf aangeeft. Dit geeft dus een oneindige loop.

De BSS sectie start bij &lt;code&gt;section .bss&lt;/code&gt;, en met &lt;code&gt;resb 4096&lt;/code&gt; wordt er hier 4096 bytes aan ruimte gereserveerd. Dit gebruiken we voor de stack.

Voor de duidelijkheid volgt hier nog een keer het complete bestand.

{{Code|Titel='''start.asm''' (hele document)|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;asm&quot;&gt;
[BITS 32]
section .text
; De multibootheader moet zo vroeg mogelijk in het bestand komen,
; en 4-byte aligned zijn.
align 4
multiboot:
    ; We gebruiken de volgende flags:
    MULTIBOOT_PAGEALIGN    equ 1&lt;&lt;0    ; Onderdelen pagina-aligned laden.
    MULTIBOOT_MEMORYINFO   equ 1&lt;&lt;1    ; Bootloader geeft geheugeninformatie.
    MULTIBOOT_AOUT         equ 1&lt;&lt;16   ; Wij zeggen waar alles zit en begint.
 
    ; De eerste drie velden van de multiboot header:
    MULTIBOOT_MAGIC        equ 0x1BADB002
    MULTIBOOT_FLAGS        equ MULTIBOOT_PAGEALIGN | MULTIBOOT_MEMORYINFO | MULTIBOOT_AOUT
    MULTIBOOT_CHECKSUM     equ -(MULTIBOOT_MAGIC + MULTIBOOT_FLAGS)
    dd MULTIBOOT_MAGIC
    dd MULTIBOOT_FLAGS
    dd MULTIBOOT_CHECKSUM
 
    extern code, bss, end
    ; Omdat we de MULTIBOOT_AOUT flag hebben opgegeven, moeten we hier
    ; de fysieke adressen van de verschillende onderdelen van onze
    ; hoofdexecutable invullen. Tenminste, ons link-script doet dat voor ons.
    dd multiboot
    dd code
    dd bss
    dd end
    dd start
; Onze startcode. Hier zetten we onze stack op
; en gaan we (met 'jmp $') een eindeloze loop in.
global start
start:
    mov esp, _kernel_stack
    jmp $
 
; In de BBS sectie komt de data die bij de uitvoering op 0 moet worden
; ingesteld. Dit is dan ook een goede plek voor onze stack. De stack groeit
; van het '_kernel_stack' label naar beneden (richting geheugenadres 0),
; en mag nu maximaal 8 KiB groot worden.
section .bss
    resb 0x2000
_kernel_stack:
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>isfgb911ztyg0veiqhzios41y3d0ju6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werking van de PC/Bootloaders</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18075</id>
    <revision>
      <id>423257</id>
      <parentid>353337</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:28:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4047" sha1="lwly874xz62n0yqlwe1fjm5n7jcx8d3" xml:space="preserve">Een '''bootloader''' is een programma dat helpt bij het opstarten van de computer. Zoals in [[../Processormodes|Processormodes]] werd uitgelegd, start de computer altijd in 16-bits ''real-mode''. De bootloader heeft als taak de computer in 32-bits ''protected-mode'' te krijgen, en daarna het besturingssysteem te laden.

Een besturingssysteem kan een eigen, specifiek voor dat besturingssysteem gemaakte bootloader hebben. Hoe je zoiets maakt komt aan bod in het hoofdstuk Bootloader&lt;!-- Hier een geschikte link van maken als de pagina bestaat --&gt;.

We gebruiken nu eerst een kant-en-klare bootloader, en wel '''GRUB''', de meest gebruikte open-source bootloader. GRUB kan de computer in 32-bits protected mode brengen, en daarna ons besturingssysteem laden en aanroepen. Maar voordat het weet waar de code in ons programmabestand begint, moeten we GRUB die informatie geven.

== Multiboot Specificatie ==
Voor kant-en-klare bootloaders zoals GRUB is er een specificatie opgesteld, de [https://www.gnu.org/software/grub/manual/multiboot/multiboot.html Multiboot Specificatie 0.6.95]. Bootloaders die de multiboot specificatie gebruiken zijn zogenaamde ''multiboot compliant bootloaders'', en dit gaan op zoek naar de ''multiboot header'' in de eerste 8192 bytes van het kernelbestand. In de multiboot header staat waar de uitvoerbare code in het bestand begint, en welke informatie de kernelcode van de bootloader verwacht.

=== Multiboot header ===
De layout van de multiboot header is als volgt:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Offset
! Type
! Veldnaam
! Opmerkingen
|-
| 0
| unsigned 32-bit
| Magic
| Uniek nummer voor de header. Moet &lt;code&gt;0x1BADB002&lt;/code&gt; zijn. Vereist.
|-
| 4
| unsigned 32-bit
| Flags
| Zie hieronder. Vereist.
|-
| 8
| unsigned 32-bit
| Checksum
| Als deze waarde bij 'Header' en 'Flags' wordt opgeteld, moet het totaal (unsigned) 0 zijn. Vereist.
|-
| 12
| unsigned 32-bit
| Header adres
| Fysiek adres van de multiboot header. Als Flags[16] is ingesteld.
|-
| 16
| unsigned 32-bit
| Laad adres
| Fysiek adres van de start van de te laden gegevens. Alleen als Flags[16] is ingesteld.
|-
| 20
| unsigned 32-bit
| Laad eindadres
| Fysiek adres van het einde van de te laden gegevens. Alleen als Flags[16] is ingesteld.
|-
| 24
| unsigned 32-bit
| BSS eindadres
| Fysiek adres van het einde van de met 0 te initialiseren gegevens. Alleen als Flags[16] is ingesteld.
|-
| 28
| unsigned 32-bit
| Startadres
| Fysiek adres van de eerste uit-te-voeren instructie. Alleen als Flags[16] is ingesteld.
|-
| 32
| unsigned 32-bit
| Mode type
| Voorkeur voor door de bootloader in te stellen grafische modus. Waarde 0 is lineair grafisch, waarde 1 EGA tekst. Alleen als Flags[2] is ingesteld.
|-
| 36
| unsigned 32-bit
| Breedte
| Voorkeur voor breedte van de grafische weergave, in pixels (lineair grafisch) of kolommen (EGA tekst). Waarde 0 betekend: geen voorkeur. Alleen als Flags[2] is ingesteld.
|-
| 40
| unsigned 32-bit
| Hoogte
| Voorkeur voor hoogte van de grafische weergave, in pixels (lineair grafisch) of rijen (EGA tekst). Waarde 0 betekend: geen voorkeur. Alleen als Flags[2] is ingesteld.
|-
| 44
| unsigned 32-bit
| Diepte
| Voorkeur voor aantal kleurbits per pixel, of 0 bij geen voorkeur of EGA tekst mode. Alleen als Flags[2] is ingesteld.
|}

=== Flags ===
De volgende flags kunnen ingesteld worden:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bit
! Naam
! Waarde
|-
| 0
| Pagina-aligned
| Wanneer ingesteld op 1 moeten alle modules op pagina-aligned adressen worden geladen.
|-
| 1
| Geheugen-informatie
| Wanneer ingesteld op 1 moet de bootloader informatie teruggeven over het geheugen.
|-
| 2
| Video-mode-informatie
| Wanneer ingesteld op 1 probeert de bootloader de grafische modus in te stellen, en geeft deze informatie over de grafische mode.
|-
| 16
| A.out formaat
| Wanneer ingesteld op 1 gebruikt de bootloader de in de multiboot header opgegeven informatie om de kernel in het geheugen te plaatsen, in plaats van de informatie uit de header van het programmabestand (wanneer dit in ELF formaat is).
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>lwly874xz62n0yqlwe1fjm5n7jcx8d3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Hallo wereld/De eerste test</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18076</id>
    <revision>
      <id>423245</id>
      <parentid>352691</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3064" sha1="6hsdn0mvn7h215it853s0vtq6hy6xuq" xml:space="preserve">Voordat we onze code kunnen testen, moeten we het assembleren en linken tot één bestand. Het assembleren doen we met ''nasm'' en linken met ''ld''. Om het linken goed te laten verlopen, moeten we een linkbestand maken, waarin we de linker vertellen hoe ons kernelbestand in elkaar gezet moet worden.

== Linkbestand ==
Ons kernelbestand heeft drie secties ('.text', '.data' en '.bss'), en begint in het geheugen op de 1 MiB grens (&lt;code&gt;.text 0x00100000 :0&lt;/code&gt;). Het bestand begint bij het label &lt;code&gt;start&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;ENTRY(start)&lt;/code&gt;). De drie secties zijn uitgelijnd op een 4 KiB grens (&lt;code&gt;. = ALIGN(4096)&lt;/code&gt;).

{{Code|Titel='''link.ld'''|Code=&lt;pre&gt;
ENTRY(start)
SECTIONS
{
    .text 0x00100000 :
    {
        code = .; _code = .; __code = .;
        *(.text)
	*(.rodata)
	*(.rdata)
        . = ALIGN(4096);
    }
    .data :
    {
        data = .; _data = .; __data = .;
        *(.data)
        . = ALIGN(4096);
    }
    .bss :
    {
        bss = .; _bss = .; __bss = .;
        *(.bss)
        . = ALIGN(4096);
    }
    end = .; _end = .; __end = .;
}&lt;/pre&gt;}}

== Assembleren en linken ==
Om &lt;code&gt;start.asm&lt;/code&gt; te assembleren, moeten we &lt;code&gt;nasm&lt;/code&gt; aanroepen. We willen dat het uitvoerformaat 'elf' wordt (&lt;code&gt;-f elf&lt;/code&gt;), want GRUB, de bootloader die we gaan gebruiken, kan daar goed mee overweg. Het te maken objectbestand is &lt;code&gt;start.o&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;-o start.o&lt;/code&gt;) en het enige te assembleren bestand is nu &lt;code&gt;start.asm&lt;/code&gt;. Als je fouten tegenkomt, verhelp die dan voordat je verder gaat.
&lt;pre&gt;
nasm -f elf -o start.o start.asm
&lt;/pre&gt;
&lt;!-- Mogelijke fout(en): Op een 64-bit computer proberen te compileren? --&gt;

Als we dit gedaan hebben, hebben we een &lt;code&gt;start.o&lt;/code&gt; bestand er bij. Dit moet nog gelinkt worden; dan worden alle onbekende symbolen opgelost en komt er een uitvoerbaar bestand uit. Het linkbestand is &lt;code&gt;link.ld&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;-T link.ld&lt;/code&gt;) en de te maken binary is &lt;code&gt;kernel.bin&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;-o kernel.bin&lt;/code&gt;). Het enige objectbestand is &lt;code&gt;start.o&lt;/code&gt;. Ook hier kunnen fouten ontstaan. Verhelp die eerst voordat je verder gaat.
&lt;pre&gt;
ld -T link.ld -o kernel.bin start.o
&lt;/pre&gt;

{{Bericht
|titel=Foutmelding?
|bericht=Als je één van de volgende meldingen krijgt, kijk dan eens in het hoofdstuk [[../../Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain|Toolchain]] voor informatie over hoe je een ''cross-platform toolchain'' maakt, en gebruik dan de &lt;code&gt;ld&lt;/code&gt; uit de toolchain (bijv. &lt;code&gt;i586-elf-ld&lt;/code&gt;).
&lt;pre&gt;
ld: i386 architecture of input file 'start.o' is incompatible with xxx output
&lt;/pre&gt;
&lt;pre&gt;
start.o: file not recognized: File format not recognized
&lt;/pre&gt;
|type=info}}

Nu hebben we een &lt;code&gt;kernel.bin&lt;/code&gt; bestand, maar we kunnen het nog niet starten. In het volgende hoofdstuk staat hoe &lt;code&gt;kernel.bin&lt;/code&gt; op een CD image kan worden gezet. Als het goed is verschijnt het menu van GRUB dan op je scherm. Als het besturingssysteem dan start, verschijnt er eventueel nog wat GRUB uitvoer, en daarna een knipperende cursor.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>6hsdn0mvn7h215it853s0vtq6hy6xuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Hallo wereld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18082</id>
    <revision>
      <id>423247</id>
      <parentid>353338</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="671" sha1="atwkzxuzvyv8yx0hoti9vo9v06xdf2j" xml:space="preserve">In het [[../Werking van de PC|theorie hoofdstuk]] hebben we voldoende basis gelegd om te kunnen beginnen met het schrijven van de eerste code. In dit hoofdstuk gaan we een 'kernel' schrijven die kan opstarten vanaf een diskette, en de tekst &lt;code&gt;Hallo wereld!&lt;/code&gt; op het scherm zet.

Het hoofdstuk bestaat uit de volgende onderdelen:
&lt;!-- Deze opsomming moet met de opsomming in de inhoudsopgave overeenkomen. --&gt;
* Toepassing:
** [[../Hallo wereld/Assembler opstartcode|Assembler opstartcode]]
** [[../Hallo wereld/De eerste test|De eerste test]]
** [[../Hallo wereld/Image maken|Image maken]]
** [[../Hallo wereld/Tekst weergeven|Tekst weergeven]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>atwkzxuzvyv8yx0hoti9vo9v06xdf2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Appendix B/Diskette image maken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18084</id>
    <revision>
      <id>423269</id>
      <parentid>352690</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3928" sha1="6r4f3b2j1ej9se06xp4xq495erunxgh" xml:space="preserve">Diskettes zijn niet zomaar opstartbaar. Omdat we in dit boek gebruik maken van de gratis open-source bootloader [https://www.gnu.org/software/grub/ GRUB Legacy], kan deze ervoor zorgen dat de diskette wel opstartbaar wordt.

Je hebt twee mogelijkheden:
# een fysieke diskette, als je een testcomputer gebruikt;
# een diskette image, als je een emulator gebruikt.
De keus is aan jou. Voordelen van de fysieke diskette zijn dat je niks extra hoeft te installeren en het op elke computer met een diskettestation kan gebruiken. Voordeel van een diskette image in combinatie met een emulator is dat het testen veel makkelijker en sneller gaat. En je kan altijd nog die image alsnog op een fysieke diskette zetten.

== Fysieke diskette ==
Neem een fysieke diskette en maak hem klaar voor gebruik:
* formatteer de diskette;
* controleer op fouten.
&lt;pre&gt;
mount /dev/fd0 /mnt/floppy
&lt;/pre&gt;

== Diskette image ==
=== Linux ===
Om een image te maken onder Linux kan je gebruik maken van de volgende commando's:
&lt;pre&gt;
dd if=/dev/zero of=floppy.img bs=1024 count=1440
losetup /dev/loop0 floppy.img
mkfs -t msdos /dev/loop0
mount -o loop /dev/loop0 /mnt/floppy
&lt;/pre&gt;

Het ''mounten'' van de diskette image gaat net zo:
&lt;pre&gt;
losetup /dev/loop0 floppy.img
mount -o loop /dev/loop0 /mnt/floppy
...
&lt;/pre&gt;
Als je klaar bent, ''unmount'' je de image weer:
&lt;pre&gt;
...
umount /mnt/
losetup -d /dev/loop0
&lt;/pre&gt;

=== Windows ===
Voor diverse versies van Windows (officieel tot en met Windows XP, maar Vista werkt ook) is er de handige simpele tool genaamd VFS, welke [https://chitchat.at.infoseek.co.jp/vmware/vfd.html hier] gedownload kan worden. Hiermee kan je een virtueel diskettestation maken en gebruiken.

== GRUB Legacy installeren ==
Het handigst is om een reeds gemaakte floppy image te zoeken met FAT12 (DOS) bestandssysteem die GRUB (Legacy) opstartbaar is.

Maar om zelf GRUB Legacy op de diskette (image) te installeren heb je twee diskettes nodig. Op de eerste diskette kopieer je de &lt;code&gt;stage1&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;stage2&lt;/code&gt; delen van GRUB Legacy naar de eerste twee sectoren van de diskette.

Onder linux kan dit bijvoorbeeld met de volgende commando's, vanuit de directory met de &lt;code&gt;stage1&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;stage2&lt;/code&gt; bestanden:
&lt;pre&gt;
dd if=stage1 of=/dev/fd0 bs=512 count=1
dd if=stage2 of=/dev/fd0 bs=512 seek=1
&lt;/pre&gt;

De tweede diskette formatteer je in het FAT12 (DOS) bestandssysteem, en je maakt er de map &lt;code&gt;/boot/grub&lt;/code&gt; op aan. In die map &lt;code&gt;/boot/grub&lt;/code&gt; plaats je GRUB's &lt;code&gt;stage1&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;stage2&lt;/code&gt; bestanden.

Nu start je de (virtuele) PC op met de eerste diskette, zodat GRUB Legacy geladen wordt. Doe nu de tweede diskette in de computer. Bij de prompt voer je het volgende commando uit:
&lt;pre&gt;setup (fd0)&lt;/pre&gt;
GRUB Legacy installeert zich nu op de tweede diskette, en maakt die opstartbaar.

Belangrijk is nu dat het &lt;code&gt;stage2&lt;/code&gt; bestand op de diskette nooit meer van fysieke plek op de diskette verandert. Maak hem daarom alleen-lezen (en het liefst ook een systeembestand). Vanuit de &lt;code&gt;/boot/grub&lt;/code&gt; directory kan dat onder Linux met het volgende commando:
&lt;pre&gt;chmod a-w stage2&lt;/pre&gt;
Onder DOS (of Command Prompt &lt;code&gt;cmd.exe&lt;/code&gt;) met het volgende commando:
&lt;pre&gt;attrib +r +s stage2&lt;/pre&gt;

Ten slotte moet je in de map &lt;code&gt;/boot/grub&lt;/code&gt; nog een &lt;code&gt;menu.lst&lt;/code&gt; bestand maken, waarin het menu van GRUB Legacy komt te staan:
{{Code|Titel='''menu.lst'''|Code=&lt;pre&gt;
default=0
timeout=10

title Besturingssysteem
    root (fd0)
    kernel /kernel.bin

title Besturingssysteem (2)
    root (fd0)
    kernel /kernel.bin
&lt;/pre&gt;}}
Het &lt;code&gt;menu.lst&lt;/code&gt; bestand bevat twee items, zodat het menu weergegeven wordt. Op die manier hebben we nog even 10 seconden voordat onze kernel de computer overhoop haalt. Later kan je hier items voor bijvoorbeeld kernels met verschillende RAM-disks toevoegen.

De diskette is nu klaar voor gebruik.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>6r4f3b2j1ej9se06xp4xq495erunxgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werkomgeving en hulpmiddelen/Emulators/Microsoft Virtual PC</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18096</id>
    <revision>
      <id>423264</id>
      <parentid>353336</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2965" sha1="afdrl8fvlj0tbqps5quus45qkywag23" xml:space="preserve">'''Microsoft Virtual PC''' is een gratis emulator voor Windows. De laatste versie is Virtual PC 2007 SP1, en kan worden gedownload vanaf de [https://www.microsoft.com/windows/products/winfamily/virtualpc/default.mspx Microsoft website].

== Installatie ==
* Download de meest geschikte versie voor je besturingssysteem (32-bits of 64-bits).
* Volg de installatiestappen.&lt;br&gt;Als je Windows Vista Home Premium gebruikt, krijg je een melding dat het besturingssysteem niet ondersteund wordt. Dit is geen probleem. Later bij het starten van Virtual PC krijg je die melding opnieuw. Die kan je gewoon negeren.

Microsoft Virtual PC staat nu op je pc, en is bijna gereed om je besturingssysteem te gaan uitvoeren. Er moeten nog een virtuele machine gemaakt worden.

== Virtuele machine maken==
* Start Virtual PC.&lt;br&gt;De ''New Virtual Machine Wizard'' zal de eerste keer automatisch openen.
* Kies ''Create a virtual machine'' om een nieuwe machine te maken voor je aanstaande besturingssysteem.
* Geef de machine een naam, en kies bij ''Operating system'' de optie ''Other''.
* Op het volgende scherm kan je de hoeveelheid beschikbare RAM aanpassen.&lt;br&gt;De standaardwaarde van 128 MiB is meer dan genoeg.
* Kies ''A new virtual hard disk'' om een nieuwe virtuele hardeschijf te maken.
* Kies een locatie voor de virtuele hardeschijf.
* Selecteer de gewenste grootte van de hardeschijf.&lt;br&gt;Voorlopig gebruik je deze nog niet, dus maak hem niet te groot. Tien megabyte is al heel wat.
* Sluit af met ''Finish''.

Je hebt nu een virtuele machine gemaakt.

* Selecteer je virtuele machine, en klik op ''Settings''.&lt;br&gt;Hier kan je allerlei instellingen voor de virtuele machine wijzigen.
* Bij het item ''Floppy disk'', vink het vakje bij ''Automatically detect floppy disk'' uit.&lt;br&gt;Virtual PC gaat nu niet steeds het fysieke diskettestation aanspreken (mocht je die hebben).
* Sluit de instellingen met ''OK''.

Ten slotte moet je nog de diskette image kunnen invoeren in de virtuele computer.

== Image invoeren ==
In het hoofdstuk [[../../..//Hallo wereld/Image maken|Image maken]] staat uitgelegd hoe je een CD image van je besturingssysteem maakt. Als je eenmaal de CD image gereed hebt (het liefst natuurlijk met je besturingssysteem erop), dan gebruik je hem als volgt:
* Start je virtuele machine.&lt;br&gt;De machine zal het bootproces doorlopen en stoppen met een melding dat er geen opstartbaar medium gevonden is.
* Zoek je CD image op (&lt;code&gt;.iso&lt;/code&gt;-bestand) en sleep het naar het CD-pictogram op de statusbalk van de machine.&lt;br&gt;De CD wordt nu, als het ware, in het virtuele cd-rom-station geschoven.
* Druk op een toets om de CD te laden.
* Je zult GRUB Legacy zien starten, en hopelijk daarna je eigen besturingssysteem!
* De volgende keer zal de CD reeds ingevoerd zijn.

== Foutopsporing ==
Op [https://wiki.osdev.org/Microsoft_Virtual_PC OSDev:Microsoft Virtual PC] staat gemeld dat met een named pipe via serial I/O gedebugt kan worden.
...
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>afdrl8fvlj0tbqps5quus45qkywag23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18103</id>
    <revision>
      <id>423261</id>
      <parentid>352693</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:34:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1501" sha1="j4mf4z973g2lj3qmmhfexwdwnmnnli2" xml:space="preserve">Voor (onder andere) het assembleren, compileren en linken van de bestanden voor het besturingssysteem wordt gebruik gemaakt van een hele reeks aan ''tools'' (hulpmiddelen), en die worden dan in een ketting (''chain'') achter elkaar gebruikt. Voorbeelden hiervan zijn &lt;code&gt;ld&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;gcc&lt;/code&gt;.

Die hulpmiddelen maken vaak alleen bestanden voor het platform waar de programma's op draaien. Onder Ubuntu maakt de compiler Ubuntu uitvoerbare bestanden, en onder Cygwin zijn dat Cygwin uitvoerbare bestanden. Maar wat als je je code nou onder bijvoorbeeld Cygwin wilt kunnen compileren, maar het resulterende programma onder Ubuntu wilt kunnen gebruiken? In dat geval heb je een ''cross-platform toolchain'' nodig, die programma's bevat die draaien op het ene platform, maar bestanden genereren die geschikt zijn voor een ander platform.

In dit boek gebruiken we het 32-bit x86 Linux (i386 of hoger) platform voor onze bestanden. Dus als je Cygwin of een ander niet-Linux platform gebruikt, een 64-bit besturingssysteem hebt, of misschien niet eens een x86 computer gebruikt, dan heb je een cross-platform toolchain nodig.

== Linux ==
Om voor Linux een cross-platform toolchain te maken, zie de [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain/Linux|Linux pagina]].

== Cygwin ==
Om voor Cygwin een cross-platform toolchain te maken, zie de [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain/Cygwin|Cygwin pagina]].

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>j4mf4z973g2lj3qmmhfexwdwnmnnli2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Hallo wereld/Tekst weergeven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18118</id>
    <revision>
      <id>423246</id>
      <parentid>352696</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5982" sha1="hnvssitc3tn55kk1bs5pc0eyapq9lya" xml:space="preserve">Vanaf nu gaan we het meeste programmeerwerk in C doen. Daarvoor moet op de een of andere manier de controle vanaf &lt;code&gt;start.asm&lt;/code&gt; naar de nieuw te schrijven C code overgaan. Daarnaast is het scherm leeg maken en een zinnetje weergeven het enige dat die C code nog moet doen.

== Van assembler naar C ==
De fysieke start van onze kernel is in &lt;code&gt;start.asm&lt;/code&gt;, maar we gaan een functie &lt;code&gt;kernelmain()&lt;/code&gt; maken waar het echte werk gaat gebeuren.
* Maak de functie &lt;code&gt;void kernelmain()&lt;/code&gt;, die eindigt met een oneindige loop.
{{Code|Titel='''init.c'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
void kernelmain()
{
    
    // Oneindige loop.
    for(;;);
}

&lt;/syntaxhighlight&gt;}}


{{Bericht
|titel=Tip!
|bericht=Laat al je codebestanden eindigen met een of meer witregels. Doe je dat niet, dan verschijnt de volgende (overigens onschuldige) waarschuwing:
&lt;pre&gt;
init.c:00:0: warning: no newline at end of file
&lt;/pre&gt;
|type=tip
}}

Deze functie zal moeten worden aangeroepen vanuit de assemblercode. Hoewel er verschillende mogelijke afspraken zijn over hoe C functies worden aangeroepen, is de standaard ''calling convention'' om de argumenten (TODO: ?van rechts naar links?) op de stack te pushen, en dan met &lt;code&gt;call&lt;/code&gt; de functie aan te roepen. We hebben op dit moment nog geen argumenten voor de &lt;code&gt;kernelmain()&lt;/code&gt; functie, maar hij moet nog wel aangeroepen worden. Om de functie succesvol te kunnen aanroepen moet aangegeven worden dat het symbool &lt;code&gt;kernelmain&lt;/code&gt; (dat in &lt;code&gt;init.c&lt;/code&gt; is gedefinieerd) buiten het assembler bestand is gedefinieerd, door middel van &lt;code&gt;extern&lt;/code&gt;. Daarom moet je &lt;code&gt;start.asm&lt;/code&gt; aanpassen. Ergens in je document staat &lt;code&gt;global start&lt;/code&gt;. Dat, tot en met &lt;code&gt;jmp $&lt;/code&gt; moet je vervangen:

{{Code|Titel='''start.asm''' (gedeelte)|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;asm&quot;&gt;
...
global start
start:
    mov esp, _kernel_stack
    ; kernelmain() aanroepen.
    extern kernelmain
    call kernelmain
    
    jmp $
...
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

== Compileren, assembleren en linken ==
Het bestand &lt;code&gt;init.c&lt;/code&gt; moet nog gecompileerd worden, en daarna gelinkt. Om het bestand te compileren gebruik je &lt;code&gt;gcc&lt;/code&gt;, waarbij je alle waarschuwingen wilt zien (&lt;code&gt;-Wall&lt;/code&gt;), de belangrijkste optimalizaties wilt toepassen (&lt;code&gt;-O&lt;/code&gt;), (&lt;code&gt;-fstrength-reduce&lt;/code&gt;), (&lt;code&gt;-fomit-frame-pointer&lt;/code&gt;), (&lt;code&gt;-finline-functions&lt;/code&gt;), (&lt;code&gt;-fno-builtin&lt;/code&gt;), en de standaardbibliotheek niet wilt gebruiken (&lt;code&gt;-nostdinc&lt;/code&gt;):
&lt;!--gcc -Wall -O -fstrength-reduce -fomit-frame-pointer -finline-functions -nostdinc -fno-builtin -I./include -c -o init.o init.c--&gt;
&lt;pre&gt;
gcc -Wall -O -fstrength-reduce -fomit-frame-pointer -finline-functions -nostdinc -fno-builtin -c -o init.o init.c
&lt;/pre&gt;

'''TIP: gebruik de cross-platform compiler gcc (&lt;code&gt;i686-unknown-linux-gnu-gcc.exe&lt;/code&gt;) als je een cross-platform toolchain hebt gemaakt.'''

Ook moet &lt;code&gt;start.asm&lt;/code&gt; weer opnieuw geassembleerd worden. Zie het [[../De eerste test|vorige hoofdstuk]] als je niet meer weet hoe dat ging.

Ten slotte moeten de beide bestanden gelinkt worden tot één uitvoerbaar bestand. Gebruik hiervoor de cross-platform linker als je die hebt gemaakt:
&lt;pre&gt;
ld -T link.ld -o kernel.bin start.o init.o
&lt;/pre&gt;

Vervolgens kopieert u &lt;code&gt;kernel.bin&lt;/code&gt; naar de &lt;code&gt;cdimage map&lt;/code&gt; en maakt u van het geheel een iso.

Als het goed is verloopt het assembleren, compileren en linken zonder (fout)meldingen.

{{Bericht
|titel=Notabene
|bericht=Zorg ervoor dat het &lt;code&gt;start.o&lt;/code&gt; bestand als eerste wordt gelinkt (door het vooraan de rij met te linken bestanden te zetten). Doe je dat niet, dan loop je het risico dat de multiboot header (zie hoofdstuk [[Hoofdstuk]]) door de voorafgaande code niet meer in de eerste 8192 bytes van het resulterende bestand staat, en GRUB Legacy je kernel dan niet kan laden. De foutmelding die je dan ziet is:
&lt;pre&gt;
TODO: FOUTMELDING
&lt;/pre&gt;
|type=nb
}}

== Tekst afdrukken ==
We gaan nu eindelijk de zin &lt;code&gt;Hallo wereld!&lt;/code&gt; afdrukken. De computer beschikt over een stuk geheugen dat gereserveerd is voor de weer te geven tekst. Dit begint op adres 0xB8000. Elke positie in het consolegeheugen is twee bytes lang, waarbij de minst significante byte (bits 0-7) de waarde voor de af te drukken letter bevat. We gaan nu onze tekst op de eerste 15 posities van dit beeld afdrukken. De code spreekt als het goed is voor zichzelf. Pas de &lt;code&gt;kernelmain()&lt;/code&gt; functie als volgt aan:

{{Code|Titel='''init.c''' (gedeelte)|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
...
void kernelmain()
{
    // De tekst die we gaan afdrukken:
    char* tekst = &quot;Hallo wereld!  &quot;;
    // Pointer naar de het consolegeheugen
    // waar de weer te geven tekst wordt opgeslagen.
    unsigned short* consolegeheugen = (unsigned short*)0xB8000;
    // Tijdelijke pointer naar de geheugenlocatie voor het volgende karakter.
    unsigned short* locatie;

    int i;
    // 15 keer herhalen ('text' is 15 karakters lang).
    for (i = 0; i &lt; 15; i++)
    {
        // Locatie is het begin van het consolegeheugen,
        // plus het aantal geschreven karakters.
        locatie = consolegeheugen + i;
        // Schrijf de i-de letter naar het geheugen,
        // en geef het een witte letter op zwarte achtergrond (0x0F00).
        *locatie = tekst[i] | 0x0F00;
    }
    
    // Oneindige loop.
    for(;;);
}
...
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

[[Bestand:Ontwerp en bouw een besturingssysteem - Tekst weergeven 1.png|thumb|450px|GRUB tekstresidu met &lt;code&gt;Hallo wereld!&lt;/code&gt; er overheen.]]
Opnieuw &lt;code&gt;init.c&lt;/code&gt; compileren, het geheel linken, en op een diskette (image) zetten. Ondanks dat de GRUB Legacy tekst nog zichtbaar is, staat onze tekst &lt;code&gt;Hallo wereld!&lt;/code&gt; bovenaan. Het werkt!

In het volgende deel gaan we ons verdiepen in foutopsporing. Maar we beginnen met routines die het scherm leeg kunnen maken en strings kunnen afdrukken.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>hnvssitc3tn55kk1bs5pc0eyapq9lya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Organisatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18126</id>
    <revision>
      <id>423250</id>
      <parentid>137927</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="q0ro9x3xqtqfmvs7h213pkqgpbypopb" xml:space="preserve">Straks hebben we vele bestanden met programmacode, en als we daar nu alvast orde in aanbrengen, hoeft dat later niet meer. Een goed begin is het halve werk, nietwaar? Daarvoor gaan we een mappenstructuur maken, en scripts schrijven die ons helpen bij het compileren van het besturingssysteem (zodat we de commando's niet steeds zelf hoeven te typen). We maken een begin met het portable maken van het besturingssysteem, door zelf de datatypen te definieren. En ten slotte nog een woord over versiebeheer.

&lt;!-- Synchroniseren met de inhoudsopgave --&gt;
Organisatie:
# [[../Organisatie/Mappenstructuur|Mappenstructuur]]
# [[../Organisatie/Makefiles|Makefiles]]
# [[../Organisatie/Portability|Portability]]
# [[../Organisatie/Versiebeheer|Versiebeheer]]

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>q0ro9x3xqtqfmvs7h213pkqgpbypopb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>423254</id>
      <parentid>423250</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:26:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+Minimale documentatie</comment>
      <origin>423254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="2wkrhx5zahwa1i0rws29x1dpq74mor2" xml:space="preserve">Straks hebben we vele bestanden met programmacode, en als we daar nu alvast orde in aanbrengen, hoeft dat later niet meer. Een goed begin is het halve werk, nietwaar? Daarvoor gaan we een mappenstructuur maken, en scripts schrijven die ons helpen bij het compileren van het besturingssysteem (zodat we de commando's niet steeds zelf hoeven te typen). We maken een begin met het portable maken van het besturingssysteem, door zelf de datatypen te definieren. En ten slotte nog een woord over versiebeheer.

&lt;!-- Synchroniseren met de inhoudsopgave --&gt;
Organisatie:
* [[../Organisatie/Mappenstructuur|Mappenstructuur]]
* [[../Organisatie/Makefiles|Makefiles]]
* [[../Organisatie/Minimale documentatie|Minimale documentatie]]
* [[../Organisatie/Portability|Portability]]
* [[../Organisatie/Versiebeheer|Versiebeheer]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>2wkrhx5zahwa1i0rws29x1dpq74mor2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Organisatie/Portability</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18127</id>
    <revision>
      <id>423248</id>
      <parentid>352695</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2161" sha1="sbfy08py5d9mfvpg9r21ri7hyejk4w5" xml:space="preserve">Als je besturingssysteem verder vordert, zal je het ook wel eens op een ander platform dan je eigen willen kunnen compileren. Dit heet ''portability'' en om dit mogelijk te maken moeten we gebruik maken van C macro's. Het probleem is namelijk dat elk platform en elke compiler anders compileert. Zo kan een 64-bits platform een 64-bits &lt;code&gt;int&lt;/code&gt; datatype gebruiken. Als je er in je code dan vanuit gaat dat &lt;code&gt;int&lt;/code&gt; 32-bits is, ontstaan de problemen.

Om dit te voorkomen maken we een headerbestand waarin we de datatypes declareren. Voor andere platformen hoef je dan alleen dit headerbestand aan te passen.
{{Code|Titel=/kernel/include/'''types.h'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;c&quot;&gt;
#ifndef __TYPES_H
#define __TYPES_H

#ifndef NULL
// De NULL pointer.
#define NULL ((void*) 0)
#endif

typedef unsigned char         byte; ///&lt; Een 1-byte signed integer, moet niet gebruikt worden voor strings.
typedef   signed char        sbyte; ///&lt; Een 1-byte unsigned integer, moet niet gebruikt worden voor strings.
typedef   signed short       int16; ///&lt; Een 2-byte signed integer.
typedef unsigned short      uint16; ///&lt; Een 2-byte unsigned integer.
typedef   signed long        int32; ///&lt; Een 4-byte signed integer.
typedef unsigned long       uint32; ///&lt; Een 4-byte unsigned integer.

typedef   signed int          nint; ///&lt; Een platform-specifieke (native) signed integer.
typedef unsigned int         unint; ///&lt; Een platform-specifieke (native) unsigned integer.

typedef unsigned char        achar; ///&lt; Een 1-byte ASCII karakter, geschikt voor strings.

// Boolean type.
// Niet te gebruiken voor vergelijkingen als
// bool b = (a == 10);
typedef enum { false, true } bool;

#endif    // __TYPES_H
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

&lt;pre&gt;
TODO:
Wat is de ideale naam en map voor types.h?
Wat komt er nog meer bij portability kijken?
Hoe pas je types.h aan voor andere platforms?
Of: hoe maak en bewaar je types.h voor meerdere platforms tegelijk?
Is #define PTRSIZE sizeof(void*) ook nodig?
&lt;/pre&gt;

Voortaan gebruiken we dus &lt;code&gt;nint&lt;/code&gt; in plaats van &lt;code&gt;int&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;achar&lt;/code&gt; in plaats van &lt;code&gt;unsigned char&lt;/code&gt;.

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>sbfy08py5d9mfvpg9r21ri7hyejk4w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Appendix B/Automake</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18128</id>
    <revision>
      <id>423268</id>
      <parentid>353174</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5935" sha1="j00e8i9uchv6n45pksvrrenwc1rzea9" xml:space="preserve">Steeds weer voor elk bestand die compileeropdracht intypen, wordt een beetje vervelend. Gelukkig is er een oplossing die in de Linux-wereld erg veel gebruikt wordt voor het compileren van applicaties. Die oplossing is '''make''', een hulpmiddel dat zogenaamde ''makefile'' scripts kan uitvoeren, en speciaal bedoeld is voor het compileren van applicaties, het genereren van documentatie, en dat soort taken.

Het vereist nogal wat moeite en kundigheid om goede make-files te schrijven. Gelukkig zijn er de Autotools, hulpprogramma's die het schrijven van correcte makefiles en het configureren van het systeem veel makkelijker maken. In dit boek ligt de nadruk op het bouwen van een besturingssysteem, daarom worden make-files en de Autotools niet uitgebreid behandeld.

== Automake bestand in elke map ==
Met '''automake''' kunnen de makefiles gegenereerd worden vanaf een klein bestand met instellingen. Dit automake-bestand heeft de naam &lt;code&gt;makefile.am&lt;/code&gt; en moet in vrijwel elke map voorkomen.

Maak in de map &lt;code&gt;/kernel/src&lt;/code&gt; een nieuw &lt;code&gt;makefile.am&lt;/code&gt; bestand met de volgende inhoud:
{{Code|Titel=/kernel/src/'''makefile.am'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
## Process this file with automake to produce Makefile.in

## Mappen die in de uiteindelijke distributie moeten komen.
## Elk van deze mappen moet een makefile.am bestand bevatten.
## Geef de mappen op in de volgorde waarin ze verwerkt moeten worden.
SUBDIRS =

## Bestanden die niet verwerkt hoeven worden, maar wel in de uiteindelijke
## distributie moeten komen.
EXTRA_DIST =

## Map met headerbestanden.
INCLUDES = -I../include

## Opsomming van alle packages die vanaf deze broncode gebouwd kunnen worden.
bin_PROGRAMS = kernel
## Voor elke package een &lt;naam&gt;_SOURCES met alle bestanden die verwerkt
## moeten worden, in de juiste volgorde.
kernel_SOURCES =

## Flags voor de compiler en linker.
kernel_CFLAGS = -Wall -O -fstrength-reduce -fomit-frame-pointer -finline-functions -nostdinc -fno-builtin
kernel_LDFLAGS = -Wl,-T link.ld -nodefaultlibs -nostdlib

## Ondersteuning voor assember bestanden voor NASM.
SUFFIXES = .asm
.asm.o:
    nasm -f aout -o $@ $&lt;
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}
De regels die beginnen met een hekje zijn commentaarregels. Merk ook op dat er achter &lt;code&gt;kernel_SOURCES&lt;/code&gt; niks staat. Straks als we de eerste bestanden van de kernel hebben geschreven, moeten de bestandsnamen in een lijst bij deze regel worden gezet.

In alle andere mappen behalve de &lt;code&gt;include&lt;/code&gt; mappen&lt;!-- FIXME: Werkelijk? Komen die niet in de distributie dan?--&gt;, maar inclusief de hoofdmap, moeten ook &lt;code&gt;makefile.am&lt;/code&gt; bestanden worden gemaakt. Deze zijn simpeler dan die hierboven.
{{Code|Titel='''makefile.am'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
## Process this file with automake to produce Makefile.in

## Mappen die in de uiteindelijke distributie moeten komen.
## Elk van deze mappen moet een makefile.am bestand bevatten.
## Geef de mappen op in de volgorde waarin ze verwerkt moeten worden.
SUBDIRS =

## Bestanden die niet verwerkt hoeven worden, maar wel in de uiteindelijke
## distributie moeten komen.
EXTRA_DIST = 
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}
Vul in elk bestand bij &lt;code&gt;SUBDIRS&lt;/code&gt; de namen van de submappen in waarin zich een &lt;code&gt;makefile.am&lt;/code&gt; bestand bevindt:
* In &lt;code&gt;/makefile.am&lt;/code&gt;: &lt;code&gt;SUBDIRS = kernel doc&lt;/code&gt;
* In &lt;code&gt;/doc/makefile.am&lt;/code&gt;: &lt;code&gt;SUBDIRS =&lt;/code&gt;
* In &lt;code&gt;/kernel/makefile.am&lt;/code&gt;: &lt;code&gt;SUBDIRS = arch src&lt;/code&gt;
* In &lt;code&gt;/kernel/arch/makefile.am&lt;/code&gt;: &lt;code&gt;SUBDIRS = i686&lt;/code&gt;
* In &lt;code&gt;/kernel/arch/i686/makefile.am&lt;/code&gt;: &lt;code&gt;SUBDIRS = src&lt;/code&gt;
* In &lt;code&gt;/kernel/arch/i686/src/makefile.am&lt;/code&gt;: &lt;code&gt;SUBDIRS =&lt;/code&gt;

== Configuratiebestand ==
Er is nog een configuratiebestand nodig dat door '''autoconf''' gelezen wordt om het compileren van de applicatie in goede banen te leiden.
{{Code|Titel=/'''configure.ac'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
# Process this file with autoconf to produce a configure script.

# Vul hier de naam van de applicatie, het versienummer en eventueel
# een contact e-mailadres voor bugreports in.
AC_INIT(OSNaam, 0.0.1, anonymous@example.com)
AM_INIT_AUTOMAKE
AC_PROG_CC
AM_PROG_AS
# Lijst met paden naar de (te genereren) makefile bestanden in alle
# submappen. Doe de haakjes '])' direct na het laatste item.
AC_CONFIG_FILES([
    makefile
    doc/makefile
    kernel/makefile
    kernel/src/makefile
    kernel/arch/makefile
    kernel/arch/i686/makefile
    kernel/arch/i686/src/makefile])
AC_OUTPUT
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

== Script ==
Straks genereren de Autotools allerlei bestanden, en het is handig om die ook weer op te kunnen ruimen. Het volgende scriptje kan dat voor je doen:
{{Code|Titel=/'''clean.sh'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;bash&quot;&gt;
#!/bin/sh
make distclean
rm -f config.cache
rm -r -f autom4te.cache
rm -f aclocal.m4
rm -f compile
rm -f config.log
rm -f config.status
rm -f configure
rm -f depcomp
rm -f install-sh
rm -f missing
find . -type f -name &quot;makefile.in&quot; -exec rm {} \;
echo Opgeruimd!
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

== Bestanden genereren ==
Nu moet het &lt;code&gt;configure.ac&lt;/code&gt;-bestand en de &lt;code&gt;makefile.am&lt;/code&gt; bestanden nog gevoerd worden aan de Autotools. Gebruik daarvoor de volgende commando's, vanuit de hoofdmap:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
autoreconf -i
./configure --host=i686-unknown-linux-gnu
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Vanaf nu kan je je code compileren met het volgende commando (ook weer vanuit de hoofdmap):
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
make
&lt;/syntaxhighlight&gt;

De bestanden die het resultaat zijn van de compilatie kan je indien nodig (meestal hoeft het niet) weer verwijderen met het volgende commando:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
make distclean
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Alle gegenereerde en gecompileerde bestanden verwijderen doe je door het volgende commando in de hoofdmap uit te voeren:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
./clean.sh
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>j00e8i9uchv6n45pksvrrenwc1rzea9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Foutenopsporing/De console</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18129</id>
    <revision>
      <id>423235</id>
      <parentid>377397</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5747" sha1="a3h4bp4sjhnpaov4c39lsr3fzc4km7b" xml:space="preserve">De console is op dit moment onze belangrijkste bron van informatie. Voor alles wat er gebeurt zullen we een melding op de console moeten laten zien, en daarvoor is het belangrijk om, behalve vooraf gedefinieerde teksten, ook getallen in decimaal en hexadecimaal te kunnen afdrukken. In dit hoofdstuk behandelen we de console zoals deze na het opstarten van het systeem werkt.

== Het consolegeheugen ==
Het zichtbare deel van de console is 80 karakters (of kolommen) breed en 25 regels hoog, en het wordt aangestuurd door de VGA controller. De VGA controller heeft een deel van het geheugen gereserveerd (vanaf 0xB8000) voor de weer te geven tekst. Helaas is daarmee alles gezegd; we zullen zelf moeten zorgen dat als we aan het einde van het scherm zijn, de tekst naar boven springt.

Elk karakter in het consolegeheugen is twee bytes groot. Het consolegeheugen is dus 80 kolommen * 25 regels * 2 bytes = 4000 bytes groot. Elke volgende regel staat na de voorgaande regel in het consolegeheugen. Dus de tweede regel begint op consolegeheugenadres 0xB8000 + 1 regel * 80 kolommen * 2 bytes = 0xB80A0. Kortom, het karakter op een bepaalde regel en kolom staat op het volgende geheugenadres:

{{Deelbox
|style=width: 60%;
|bovenstyle=background-color: white;
|boven=&lt;math&gt;\mbox{geheugenadres} = \mbox{0xB8000} + [2\cdot ](\mbox{regel} \cdot 80 + \mbox{kolom})&lt;/math&gt;
|onder=&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;(de eerste regel is &lt;math&gt;\mbox{regel} = 0&lt;/math&gt;, de eerste kolom is &lt;math&gt;\mbox{kolom} = 0&lt;/math&gt;)&lt;/span&gt;
}}

== De karakters ==
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Achtergrond||||Voorgrond|||
|start=8|eind=15|index3=11|index4=12
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Karakter|||||||
|style=float: left;}}
}}

Elk karakter in het consolegeheugen is 16 bits. De laagste 8 bits bepalen het karakter. Standaard is de {{Wp|ASCII (tekenset)|ASCII tekenset}} actief. De hoogste 4 bits bepalen de achtergrondkleur, de voorgaande 4 bits de voorgrondkleur. Hieronder staat het standaard 16 kleurenpalet:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Waarde
! colspan=&quot;2&quot; | Achtergrondkleur
! colspan=&quot;2&quot; | Voorgrondkleur
|-
| 0x0
| style=&quot;width: 80px&quot; | Zwart
| style=&quot;width: 60px&quot; | {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#000000|bg2=#000000}}
| style=&quot;width: 80px&quot; | Zwart
| style=&quot;width: 60px&quot; | {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#000000}}
|-
| 0x1
| Blauw
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#0000C0|bg2=#0000C0}}
| Blauw
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#0000C0}}
|-
| 0x2
| Groen
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#00C000|bg2=#00C000}}
| Groen
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#00C000}}
|-
| 0x3
| Cyaan
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#00C0C0|bg2=#00C0C0}}
| Cyaan
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#00C0C0}}
|-
| 0x4
| Rood
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#C00000|bg2=#C00000}}
| Rood
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#C00000}}
|-
| 0x5
| Magenta
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#C000C0|bg2=#C000C0}}
| Magenta
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#C000C0}}
|-
| 0x6
| Oker
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#C08000|bg2=#C08000}}
| Oker
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#C08000}}
|-
| 0x7
| Licht grijs
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#C0C0C0|bg2=#C0C0C0}}
| Licht grijs
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#C0C0C0}}
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Waarde
! colspan=&quot;2&quot; | Achtergrondkleur
! colspan=&quot;2&quot; | Voorgrondkleur
|-
| 0x8
| style=&quot;width: 80px&quot; | Zwart
| style=&quot;width: 60px&quot; | {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#000000|bg2=#000000|c=white;|t=Tekst|style=text-decoration: blink;}}
| style=&quot;width: 80px&quot; | Donkergrijs
| style=&quot;width: 60px&quot; | {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#808080}}
|-
| 0x9
| Blauw
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#0000C0|bg2=#0000C0|c=white;|t=Tekst|style=text-decoration: blink;}}
| Lichtblauw
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#0000FF}}
|-
| 0xA
| Groen
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#00C000|bg2=#00C000|c=white;|t=Tekst|style=text-decoration: blink;}}
| Lichtgroen
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#00FF00}}
|-
| 0xB
| Cyaan
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#00C0C0|bg2=#00C0C0|c=white;|t=Tekst|style=text-decoration: blink;}}
| Licht cyaan
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#00FFFF}}
|-
| 0xC
| Rood
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#C00000|bg2=#C00000|c=white;|t=Tekst|style=text-decoration: blink;}}
| Lichtrood
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#FF0000}}
|-
| 0xD
| Magenta
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#C000C0|bg2=#C000C0|c=white;|t=Tekst|style=text-decoration: blink;}}
| Licht magenta
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#FF00FF}}
|-
| 0xE
| Oker
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#C08000|bg2=#C08000|c=white;|t=Tekst|style=text-decoration: blink;}}
| Geel
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#FFFF00}}
|-
| 0xF
| Licht grijs
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|bg1=#C0C0C0|bg2=#C0C0C0|c=white;|t=Tekst|style=text-decoration: blink;}}
| Wit
| {{Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Kleurvak|t=9ABC2|c=#FFFFFF}}
|}

Extra (appendix?):
'''Hoe het kleurenpalet te veranderen?'''
'''Hoe de letters aan te passen?'''
&lt;!-- TODO: Zie: [https://www.brackeen.com/home/vga]. *** offine ?? *** --&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>a3h4bp4sjhnpaov4c39lsr3fzc4km7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Foutenopsporing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18130</id>
    <revision>
      <id>423238</id>
      <parentid>353340</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1365" sha1="47pe144sljaq8cr1nnlytlaxl2tke24" xml:space="preserve">Nadat de computer is gestart, zijn we op onszelf aangewezen. Er zijn geen (hulp)functies voor de meest basale taken, en we zullen alles zelf moeten coderen. Daarom is het belangrijk dat we, voordat we verder gaan met het ontwikkelen van het besturingssysteem, structuur aanbrengen in onze codebestanden, en functies schrijven die helpen met het opvangen van fouten.

Als eerste behandelen we de theorie achter de console, het scherm waarin we in het vorige hoofdstuk &lt;code&gt;Hallo wereld!&lt;/code&gt; afdrukten. Hoe zetten we willekeurige teksten op het scherm, en hoe drukken we getallen af in decimale of hexadecimale vorm. Daarna duiden we in de zogenaamde Descriptor Tables, die de eerste stap vormen naar een systeem voor het afhandelen van fouten. Vervolgens behandelen we nog de verschillende soorten fouten die kunnen ontstaan, en ten slotte zijn er nog wat tips en trucs voor succesvol fouten opsporen.

&lt;!-- Synchroniseren met de inhoudsopgave --&gt;
Theorie:
# [[../Foutenopsporing/De console|De console]]
# [[../Foutenopsporing/Global Descriptor Table|Global Descriptor Table]]
# [[../Foutenopsporing/Interrupt Descriptor Table|Interrupt Descriptor Table]]
# [[../Foutenopsporing/Interrupt Service Routines|Interrupt Service Routines]]
# [[../Foutenopsporing/Foutmeldingen|Foutmeldingen]]
# [[../Foutenopsporing/Fouten opsporen|Fouten opsporen]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>47pe144sljaq8cr1nnlytlaxl2tke24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>423242</id>
      <parentid>423238</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+Segmentatie</comment>
      <origin>423242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1407" sha1="6yc671if0tf831ntf1t4hzz1703lfzr" xml:space="preserve">Nadat de computer is gestart, zijn we op onszelf aangewezen. Er zijn geen (hulp)functies voor de meest basale taken, en we zullen alles zelf moeten coderen. Daarom is het belangrijk dat we, voordat we verder gaan met het ontwikkelen van het besturingssysteem, structuur aanbrengen in onze codebestanden, en functies schrijven die helpen met het opvangen van fouten.

Als eerste behandelen we de theorie achter de console, het scherm waarin we in het vorige hoofdstuk &lt;code&gt;Hallo wereld!&lt;/code&gt; afdrukten. Hoe zetten we willekeurige teksten op het scherm, en hoe drukken we getallen af in decimale of hexadecimale vorm. Daarna duiden we in de zogenaamde Descriptor Tables, die de eerste stap vormen naar een systeem voor het afhandelen van fouten. Vervolgens behandelen we nog de verschillende soorten fouten die kunnen ontstaan, en ten slotte zijn er nog wat tips en trucs voor succesvol fouten opsporen.

&lt;!-- Synchroniseren met de inhoudsopgave --&gt;
Theorie:
*[[../Foutenopsporing/De console|De console]]
*[[../Foutenopsporing/Global Descriptor Table|Global Descriptor Table]]
*[[../Foutenopsporing/Interrupt Descriptor Table|Interrupt Descriptor Table]]
*[[../Foutenopsporing/Interrupt Service Routines|Interrupt Service Routines]]
*[[../Foutenopsporing/Foutmeldingen|Foutmeldingen]]
*[[../Foutenopsporing/Fouten opsporen|Fouten opsporen]]
*[[../Foutenopsporing/Segmentatie|Segmentatie]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>6yc671if0tf831ntf1t4hzz1703lfzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Organisatie/Mappenstructuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18162</id>
    <revision>
      <id>423251</id>
      <parentid>352371</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:24:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="896" sha1="so1uvxyz3cxi80u0yej9v76v6kfn3ug" xml:space="preserve">{{Begin}}
Omdat we, als het goed is, binnenkort veel meer (code)bestanden zullen hebben, is het een goed idee om nu al vast na te denken over hoe we dat gaan indelen en beheren. Een veelgebruikte mappenindeling is om per onderdeel de algemene bronbestanden in de map &lt;code&gt;src&lt;/code&gt; te zetten en de headerbestanden in &lt;code&gt;include&lt;/code&gt;. Als een onderdeel platform-specifieke delen bevat, komt dat in &lt;code&gt;src&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;include&lt;/code&gt; mappen in een submap &lt;code&gt;arch&lt;/code&gt; van het onderdeel.

De mappenstructuur die we gebruiken voor ons besturingsysteem is voorlopig als volgt:
&lt;pre&gt;
/
  /kernel
    /src
    /include
    /arch
      /i586
        /src
        /include
  /doc
&lt;/pre&gt;

De &lt;code&gt;kernel&lt;/code&gt; map spreekt voor zich. De submap &lt;code&gt;arch&lt;/code&gt; kan straks platform-specifieke code bevatten. Voor documentatie is de &lt;code&gt;doc&lt;/code&gt; map gereserveerd.
 
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>so1uvxyz3cxi80u0yej9v76v6kfn3ug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Appendix B/IO poorten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18165</id>
    <revision>
      <id>423272</id>
      <parentid>353339</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1302" sha1="sqhfeyia8pqllclqqh3u7knxvdh5rfp" xml:space="preserve">== CRT Controller ==
De CRT controller kan bestuurd worden via de volgende poorten:
* adrespoort: 0x03D4
* gegevenspoort: 0x03D5

Om twee bytes tegelijk te schrijven, is dit sneller dan meedere keren &lt;code&gt;outb&lt;/code&gt;:
&lt;pre&gt;
mov     dx, 0x03D4
mov     ax, 0xFF14
; FIXME: Of andersom?:
outw    ax, dx
&lt;/pre&gt;

=== Index 0x0A : Cursor start ===
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;||D|Scanline||||
|index4=4
|index5=5
|index7=&amp;nbsp;
|type7=nietveranderen}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Waarde
|-
| Scanline
| 5 bits
| De scanline aan waar de cursor start.
|-
| D
| 1 bit
|
* '''0''': Cursor zichtbaar.
* '''1''': Cursor verborgen.
|}

=== Index 0x0B : Cursor eind ===
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|Skew||Scanline||||
|index4=4
|index5=5
|index6=6
|index7=&amp;nbsp;
|type7=nietveranderen}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Waarde
|-
| Scanline
| 5 bits
| Geeft de scanline aan waar de cursor eindigt.
|-
| Skew
| 2 bits
| Verplaatst de cursor 0-3 karakters naar rechts ten opzichte van zijn gewenste positie.
|}

=== Index 0x0C : Start adres hoog ===

=== Index 0x0D : Start adres laag ===

=== Index 0x0E : Cursorlocatie hoog ===

=== Index 0x0F : Cursorlocatie laag ===
Bronnen:
* [https://www.stanford.edu/class/cs140/projects/pintos/specs/freevga/vga/vga.htm VGA/SVGA Video Programming]

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>sqhfeyia8pqllclqqh3u7knxvdh5rfp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Foutenopsporing/Segmentatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18200</id>
    <revision>
      <id>423241</id>
      <parentid>137934</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:17:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1613" sha1="2wgnaat6hi3qivw316z9bchnuntiemo" xml:space="preserve">{{Begin}}

In [[../../Werking van de PC/Processormodes|real mode]] heeft elk programma de beschikking over maximaal 1 MiB (2&lt;sup&gt;20&lt;/sup&gt; bytes). Om de laatste byte hiervan te adresseren, zou je 20 bits op 1 moeten zetten. Maar omdat in real mode de processor maar kan rekenen met 16 bits, moest er een manier worden gevonden om die laatste 4 bits te kunnen uitdrukken. Daarvoor is het geheugen opgedeeld in segmenten van 64 KiB (16-bits segmenten, 2&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt; bytes). Elk segment begint op een veelvoud van 16 bytes, en ze kunnen elkaar dus overlappen. Dit gebruik van segmenten heet '''segmentatie'''.

De x86 processoren hebben een aantal registers gereserveerd voor deze segmenten. Deze registers zijn onafhankelijk van elkaar:
&lt;!-- TODO: Betere omschrijvingen. --&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Register
! Naam
! Beschrijving
|-
| CS
| Code Segment
| Voor uitvoerbare code.
|-
| DS
| Data Segment
| Voor gegevens.
|-
| SS
| Stack Segment
| Voor de stack.
|-
| ES
| Extra Segment
| &amp;nbsp;&lt;!-- TODO --&gt;
|-
| FS
| rowspan=&quot;2&quot; | -
| rowspan=&quot;2&quot; | Voor algemeen gebruik.
|-
| GS
|}

Veel instructies hebben al een 'favoriet' segment register dat ze gebruiken als je niet expliciet wat anders aangeeft. &lt;!-- TODO: Voorbeelden? --&gt;

== Protected Mode ==
In [[../../Werking van de PC/Processormodes|protected mode]] gebruik je segmenten net als in real mode, maar ze werken anders. De 32-bits segment selector is een offset in de ''Global Descriptor Table'', of GDT. De GDT bevat een aantal 'descriptors'. Elke descriptor beschrijft een deel van het geheugen, en de bijbehorende attributen.

...

 
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>2wgnaat6hi3qivw316z9bchnuntiemo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Foutenopsporing/Global Descriptor Table</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18426</id>
    <revision>
      <id>423239</id>
      <parentid>372187</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2340" sha1="q2o6ci80zvvyqbb0uyja5fortnyaw93" xml:space="preserve">De '''Global Descriptor Table''', of '''GDT''', bevat een aantal descriptors die elk een deel van het geheugen beschrijven. De GDT is een onderdeel van het concept van segmentatie, maar wordt tegenwoordig nauwelijks nog gebruikt. Paging heeft veel van de voordelen van segmentatie, en meer. En paging kan bovenop segmentatie gebruikt worden.

== Standaard descriptors ==
In [[../../Appendix B/GDT descriptors|Appendix B: GDT descriptors]] staan de verschillende descriptor types beschreven. Ook al gebruiken we geen segmentatie, de processor eist van ons dat we geldige descriptors in de GDT laden. Daarom gebruiken we een aantal standaard descriptors die het gehele 32-bit geheugenbereik van 4 GiB omvatten, het zogenaamde ''flat memory model''. We moeten daarvoor de volgende descriptors definiëren:
* Null descriptor&lt;br&gt;Het eerste item in de GDT. Deze is vereist, maar wordt niet gebruikt door de processor.
* Code segment descriptor&lt;br&gt;Geeft het bereik aan waarin uitvoerbare code mag staan.
* Data segment descriptor&lt;br&gt;Geeft het bereik aan waarin lees- en schrijfbare data mag staan.
&lt;!-- TSS descriptor? https://wiki.osdev.org/GDT_Tutorial --&gt;

== Null descriptor ==
De '''null descriptor''' wordt niet gebruikt door de processor, maar kan wel in een segment register geladen worden. Wordt dit adres gebruikt, dan ontstaat er een &lt;&lt;TODO: Link: General Protection Fault &gt;&gt;. De null descriptor was oorspronkelijk dan ook bedoeld om de segment registers op nul te kunnen zetten. Je mag alles wat je wilt in die 8 bytes van de null descriptor opslaan. Vaak slaat men er gewoon een nul-waarde in op, maar anderen gebruiken de null descriptor om een pointer naar de GDT zelf te bewaren [https://www.x86.org/productivity/nulldescriptor.htm].

== Code segment descriptor ==
De '''code segment descriptor''' beschrijft het gebied met uitvoerbare code. In een 'flat memory model' heeft deze descriptor de volgende eigenschappen:
* Basis: 0
* Limiet: 0xFFFFF * 4 KiB = 4 GiB
* DPL: 0
* Conforming: nee
* Leesbaar: ja
* Opgevraagd: nee

== Data segment descriptor ==
De '''data segment descriptor''' beschrijft het gebied met data. In een 'flat memory model' heeft deze descriptor de volgende eigenschappen:
* Basis: 0
* Limiet: 0xFFFFF * 4 KiB = 4 GiB
* DPL: 0
* Uitbreid richting: naar boven
* Leesbaar: ja
* Opgevraagd: nee
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>q2o6ci80zvvyqbb0uyja5fortnyaw93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Appendix B/GDT descriptors</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18438</id>
    <revision>
      <id>423270</id>
      <parentid>137947</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11273" sha1="03czvkn29nw1qchu39d3wbo6011eto8" xml:space="preserve">== Descriptors ==

=== Algemeen ===
Als bit 47 op 0 staat, is er veel ruimte in de descriptor dat door het besturingssysteem kan worden gebruikt:

{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;
|type7=vrij}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;
|type7=vrij}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|0|DPL||Type||||
|index0=40
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=32|eind=39
|style=float: left;
|type7=vrij}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;
|type7=vrij}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;
|type7=vrij}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;
|type7=vrij}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;
|type7=vrij}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| Beschikbaar
| -
| Deze bits kunnen door het besturingssysteem worden gebruikt.
|-
| Type
| 5 bits
| Definieert het type descriptor. De mogelijkheden staan hieronder beschreven.
|-
| DPL
| 2 bits
| Descriptor Privilegeniveau
* '''0''': Meeste privileges
* '''1''': TODO
* '''2''': TODO
* '''3''': Minste privileges
|}

=== Code Segment Descriptor ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Basis (bits 24-31)|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|G|D|0|&amp;nbsp;|Limiet (bits 16-19)|||
|index0=48
|index3=51
|index4=52
|index5=53
|index6=54
|index7=55
|style=float: left;
|type4=vrij
|type5=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|1|DPL||1|1|C|R|A
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type3=vast
|type4=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|Basis (bits 16-23)|||||||
|start=32|eind=39
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Basis (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Basis (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Limiet (bits 8-15)|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Limiet (bits 0-7)|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| Limiet
| 20 bits
| TODO
|-
| Basis
| 32 bits
| TODO
|-
| C
| 1 bit
| Conforming:
* '''0''': Niet conforming.
* '''1''': Conforming. TODO: Wat is conforming?
|-
| R
| 1 bit
| Leesbaarheid:
* '''0''': Niet leesbaar, wel uitvoerbaar.
* '''1''': Leesbaar en uitvoerbaar.
|-
| A
| 1 bit
| Opgevraagd:
* '''0''': Niet opgevraagd.
* '''1''': Wel opgevraagd.
|-
| D
| 1 bit
| Standaard adres en operand lengte:
* '''0''': 16-bit adressen en 16-bit of 8-bit operands.
* '''1''': 32-bit adressen en 32-bit of 8-bit operands.
|-
| G
| 1 bit
| Eenheidgrootte van limiet:
* '''0''': limiet is uitgedrukt in eenheden van 1 byte.
* '''1''': limiet is uitgedrukt in eenheden van 4 KiB.
|}

=== Data Segment Descriptor ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Basis (bits 24-31)|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|G|B|0|&amp;nbsp;|Limiet (bits 16-19)|||
|index0=48
|index3=51
|index4=52
|index5=53
|index6=54
|index7=55
|style=float: left;
|type4=vrij
|type5=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|1|DPL||1|1|E|W|A
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type3=vast
|type4=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|Basis (bits 16-23)|||||||
|start=32|eind=39
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Basis (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Basis (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Limiet (bits 8-15)|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Limiet (bits 0-7)|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| E
| 1 bit
| Uitbreid richting:
* '''0''': Breidt uit naar boven (weg van 0).
* '''1''': Breidt uit naar beneden (richting 0).
|-
| W
| 1 bit
| Beschrijfbaar:
* '''0''': Niet beschrijfbaar.
* '''1''': Beschrijfbaar.
|-
| A
| 1 bit
| Opgevraagd:
* '''0''': Niet opgevraagd.
* '''1''': Wel opgevraagd.
|-
| B
| 1 bit
| Als de E-bit is ingesteld, de bovengrens:
* '''0''': De bovengrens is 0x0000FFFF (64 KiB).
* '''1''': De bovengrens is 0xFFFFFFFF (4 GiB).
Als dit een segment is waar het SS register naar verwijst (een stack segment):
* '''0''': 16-bit stack pointer, opgeslagen in het SP register.
* '''1''': 32-bit stack pointer, opgeslagen in het ESP register.
|}

=== Call gate ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Segment offset (bits 24-31)|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Segment offset (bits 16-23)|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|1|DPL||0|1|1|0|0
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type3=vast
|type4=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|0|0|0|Aantal param.||||
|index0=32
|index4=36
|index5=37
|index6=38
|index7=39
|style=float: left;
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Segment offset (bits 8-15)|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Segment offset (bits 0-7)|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| Segment selector
| 16 bits
| TODO
|-
| Segment offset
| 32 bits
| TODO
|-
| Aantal param.
| 5 bits
| TODO
|}

=== TSS Descriptor ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Basis (bits 24-31)|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|G|0|0|&amp;nbsp;|Limiet (bits 16-19)|||
|index0=48
|index3=51
|index4=52
|index5=53
|index6=54
|index7=55
|style=float: left;
|type4=vrij
|type5=vast
|type6=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|1|DPL||0|1|0|B|1
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type2=vast
|type3=vast
|type4=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|Basis (bits 16-23)|||||||
|start=32|eind=39
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Basis (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Basis (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Limiet (bits 8-15)|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Limiet (bits 0-7)|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| Limiet
| 20 bits
| TODO
|-
| Basis
| 32 bits
| TODO
|-
| B
| 1 bit
| Bezig:
* '''0''': Niet bezig.
* '''1''': Bezig. TODO: Wat is bezig?
|}

=== Task gate ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|1|DPL||0|0|1|0|1
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type3=vast
|type4=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=32|eind=39
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|TSS segment selector (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|TSS segment selector (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| TSS segment selector
| 16 bits
| TODO
|}

=== Interrupt gate ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Offset (bits 24-31)|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Offset (bits 16-19)|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|1|DPL||0|D|1|1|0
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type4=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|0|0|0|&amp;nbsp;||||
|index0=32
|index4=36
|index5=37
|index6=38
|index7=39
|style=float: left;
|type4=nietveranderen
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Offset (bits 8-15)|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Offset (bits 0-7)|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| Offset
| 32 bits
| TODO
|-
| Segment selector
| 16 bits
| TODO
|-
| D
| 1 bit
| Gate grootte:
* '''0''': 16-bit.
* '''1''': 32-bit.
|}

=== Trap gate ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Offset (bits 24-31)|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Offset (bits 16-19)|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|1|DPL||0|D|1|1|1
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type4=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|0|0|0|&amp;nbsp;||||
|index0=32
|index4=36
|index5=37
|index6=38
|index7=39
|style=float: left;
|type4=nietveranderen
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Offset (bits 8-15)|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Offset (bits 0-7)|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| Offset
| 32 bits
| TODO
|-
| Segment selector
| 16 bits
| TODO
|-
| D
| 1 bit
| Gate grootte:
* '''0''': 16-bit.
* '''1''': 32-bit.
|}

=== Task gate descriptor ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|1|DPL||0|0|1|0|1
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type3=vast
|type4=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=32|eind=39
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|TSS segment selector (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|TSS segment selector (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| TSS segment selector
| 16 bits
| TODO
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>03czvkn29nw1qchu39d3wbo6011eto8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Appendix B/IDT descriptors</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18447</id>
    <revision>
      <id>423271</id>
      <parentid>137948</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4109" sha1="7d1vtdz6a6moz742prsczpmlkgtuibi" xml:space="preserve">== Descriptors ==

=== Interrupt-gate descriptor ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Offset (bits 24-31)|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Offset (bits 16-23)|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|P|DPL||0|D|1|1|0
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type4=vast}}
{{Bitpatroon
|0|0|0|&amp;nbsp;||||
|index0=32
|index4=36
|index5=37
|index6=38
|index7=39
|style=float: left;
|type0=nietveranderen
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Offset (bits 8-15)|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Offset (bits 0-7)|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| Segment selector
| 16 bits
| Segment selector van het segment met de uit te voeren code.
|-
| Offset
| 32 bits
| Offset van het begin van de uit te voeren code.
|-
| P
| 1 bit
| Aanwezig:
* '''0''': Interrupt descriptor niet aanwezig.
* '''1''': Interrupt descriptor aanwezig.
|-
| D
| 1 bit
| Grootte van de gate:
* '''0''': 16-bits.
* '''1''': 32-bits.
|-
| DPL
| 2 bits
| Descriptor Privilegeniveau
* '''0''': Meeste privileges
* '''1''': TODO
* '''2''': TODO
* '''3''': Minste privileges
|}
&lt;!--
Intel Manual (Intel 64 and IA-32), Volume 3A, Hoofdstuk 5.11
--&gt;

=== Task-gate descriptor ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|P|DPL||0|0|1|0|1
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type3=vast
|type4=vast}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=32|eind=39
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|TSS Segment selector (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|TSS Segment selector (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
{{Bitpatroon
|&amp;nbsp;|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;
|type7=nietveranderen}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| TSS Segment selector
| 16 bits
| Segment selector van het segment met de uit te voeren code.
|}
&lt;!--
Intel Manual (Intel 64 and IA-32), Volume 3A, Hoofdstuk 5.11
--&gt;

=== Trap-gate descriptor ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Offset (bits 24-31)|||||||
|start=56|eind=63
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Offset (bits 16-23)|||||||
|start=48|eind=55
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|P|DPL||0|D|1|1|1
|index0=40
|index1=41
|index2=42
|index3=43
|index4=44
|index5=45
|index6=46
|index7=47
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type4=vast}}
{{Bitpatroon
|0|0|0|&amp;nbsp;||||
|index0=32
|index4=36
|index5=37
|index6=38
|index7=39
|style=float: left;
|type0=nietveranderen
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 8-15)|||||||
|start=24|eind=31
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Segment selector (bits 0-7)|||||||
|start=16|eind=23
|style=float: left;}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|Offset (bits 8-15)|||||||
|start=8|eind=15
|style=float: left;}}
{{Bitpatroon
|Offset (bits 0-7)|||||||
|start=0|eind=7
|style=float: left;}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| Segment selector
| 16 bits
| Segment selector van het segment met de uit te voeren code.
|-
| Offset
| 32 bits
| Offset van het begin van de uit te voeren code.
|-
| D
| 1 bit
| Grootte van de gate:
* '''0''': 16-bits.
* '''1''': 32-bits.
|}
&lt;!--
Intel Manual (Intel 64 and IA-32), Volume 3A, Hoofdstuk 5.11
--&gt;

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>7d1vtdz6a6moz742prsczpmlkgtuibi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Foutenopsporing/Interrupt Descriptor Table</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18448</id>
    <revision>
      <id>423240</id>
      <parentid>137936</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="655" sha1="p01vkpay2kvlvx8lf3p79v6gf9v50rw" xml:space="preserve">De '''Interrupt Descriptor Table''' of '''IDT''' is een tabel met descriptors die beschrijven hoe het systeem moet reageren op allerhande gebeurtenissen, van mislukte acties en foutmeldingen tot een apparaat dat iets van het systeem wil. De verschillende soorten descriptors worden beschreven in [[../../Appendix B/IDT descriptors|Appendix B: IDT descriptors]].

De IDT bevat maximaal 256 descriptors, en in tegenstelling tot de GDT wordt de eerste descriptor op index 0 ook gebruikt. Elke descriptor beschrijft een ''[[../Interrupt Service Routines|Interrupt Service Routine]]'' die moet worden aangeroepen wanneer die interrupt vuurt.

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>p01vkpay2kvlvx8lf3p79v6gf9v50rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Foutenopsporing/Interrupt Service Routines</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18449</id>
    <revision>
      <id>423237</id>
      <parentid>137937</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1345" sha1="exogna62rfbci2hc7b6o0s4whwrbo12" xml:space="preserve">De ''Interrupt Service Routines'' zijn functies die worden aangeroepen wanneer een interrupt vuurt. De processor doet dan het volgende:
* Als de processor in een lager privilege niveau (hoger PL nummer) draait dan de code die moet worden uitgevoerd:
** Er wordt gewisseld naar de stack van de uit te voeren code.
** De volgende waarden van de onderbroken code worden op de stack gepusht:
*** SS (stack segment selector)
*** ESP (stack pointer)
* De volgende waarden van de onderbroken code worden op de stack gepusht:
** EFLAGS
** CS (code segment selector)
** EIP (instruction pointer)
** Error code (in sommige gevallen)

Daarna is het de beurt aan de aangeroepen routine, die het volgende moet doen:
* Interrupts uitschakelen
* De algemene registers van de onderbroken code opslaan
* De segment selectors van de onderbroken code opslaan
* Kernel segmenten instellen
* De interrupt afhandelen
* End-of-interrupt signaal aan de slave interrupt controller doorgeven, indien van toepassing
* End-of-interrupt signaal aan de master interrupt controller doorgeven, indien van toepassing
* De algemene registers weer terugzetten op hun oorspronkelijke waarde
* De segment selectors weer terugzetten op hun oorspronkelijke waarde
* De stack opruimen
* Terugkeren naar de onderbroken code, en tegelijk de interrupts weer inschakelen.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>exogna62rfbci2hc7b6o0s4whwrbo12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Foutenopsporing/Foutmeldingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18450</id>
    <revision>
      <id>423236</id>
      <parentid>372188</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1355" sha1="2sz1jq71imqgnzcsok7i1u6b8uebw1t" xml:space="preserve">De processor meldt fouten door middel van een interrupt. Door te kijken naar het interruptnummer kan de fout worden bepaald. Sommige foutmeldingen pushen een foutcode op de stack.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Nummer
! Naam
! Foutcode
|-
| align=&quot;right&quot; | 0
| Deling door nul
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 1
| Debug foutmelding
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 2
| Niet-maskeerbare interrupt
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 3
| Breakpoint
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 4
| Overflow
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 5
| Grensoverschrijding
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 6
| Ongeldige opcode
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 7
| Geen co-processor
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 8
| Double fault
| Ja
|-
| align=&quot;right&quot; | 9
| Coprocessor Segment Overrun
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 10
| Ongeldige TSS
| Ja
|-
| align=&quot;right&quot; | 11
| Segment niet aanwezig
| Ja
|-
| align=&quot;right&quot; | 12
| Stackfout
| Ja
|-
| align=&quot;right&quot; | 13
| General Protection Fault (algemene beschermingsfout)
| Ja
|-
| align=&quot;right&quot; | 14
| Page Fault (paginafout)
| Ja
|-
| align=&quot;right&quot; | 15
| Onbekende interrupt
| Ja
|-
| align=&quot;right&quot; | 16
| Coprocessorfout
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 17
| Alignment controle fout
| Nee/Ja?&lt;!-- Intel 3A Tabel 5-1 --&gt;
|-
| align=&quot;right&quot; | 18
| Machine controle fout
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 19
| SIMD Floating-Point fout
| Nee
|-
| align=&quot;right&quot; | 20-31
| Gereserveerd
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>2sz1jq71imqgnzcsok7i1u6b8uebw1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Notities</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18614</id>
    <revision>
      <id>423266</id>
      <parentid>352694</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="mus35c5ymijbty0a27abvq8ye0f6xtu" xml:space="preserve">'''Dit document bevat notities voor het boek en is tevens een soort TODO lijst, geheugensteun, en tijdelijke plaats voor het opslaan van informatie en links.'''

[https://autotoolset.sourceforge.net/tutorial.html Dit tekstdocument] bevat veel handige informatie over het schrijven van goede C en C++ programma's, conventies, en het gebruik van de GNU tools zoals 'make'.

* [https://autotoolset.sourceforge.net/tutorial.html#SEC34 Header declaraties]:
** &lt;code&gt;#include &quot;header.h&quot;&lt;/code&gt; voor private headers
** &lt;code&gt;#include &lt;header.h&gt;&lt;/code&gt; voor publieke headers.

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>mus35c5ymijbty0a27abvq8ye0f6xtu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Organisatie/Minimale documentatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18615</id>
    <revision>
      <id>423253</id>
      <parentid>352200</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:25:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1879" sha1="5mxvqsogtanfzf42e3s81hgecv10y6n" xml:space="preserve">{{Begin}}

De GNU hulpmiddelen en het bekendste open-source besturingssysteem Linux gaan hand in hand, en daarom is het handig om bepaalde conventies uit de GNU-wereld over te nemen. De minimale documentatiebestanden zijn daar een onderdeel van, en beschrijven wat het programma doet, hoe het werkt en geïnstalleerd moet worden, wie het hebben gemaakt en wat de bijbehorende licentie is.

{{Bericht
|type=nb
|bericht=Mocht je nu geen zin hebben om de hieronder breschreven &lt;code&gt;README&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;AUTHORS&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;ChangeLog&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;NEWS&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;COPYING&lt;/code&gt; bestanden te schrijven, maak er dan op z'n minst lege bestanden voor aan.
}}

== Leesmij ==
Elk programma heeft een leesmij bestand nodig. Schrijf hierin een korte uitleg van het doel van het programma, en informatie die de gebruikers ''moeten'' lezen alvorens het programma te configureren en installeren. Noem dit bestand &lt;code&gt;README&lt;/code&gt; (dus zonder extensie).

Een voorbeeld:
{{Code|Titel=/'''README'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
Introductie
===========
MijnOS is een algemeen besturingssysteem voor thuis en kantoorgebruik.

Compilatie
==========
Zie INSTALL voor instructies.

Ondersteuning
=============
Bezoek ons op:
https://mijnos.example.com/

&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

== Nieuws ==
Het is handig om een bestand bij te houden met alle nieuwe features van elke uitgave. Dit gebeurt in het &lt;code&gt;NEWS&lt;/code&gt; bestand, waarbij de beschrijving van de nieuwste versie steeds bovenaan wordt geplaatst.

== Veranderingen logboek ==
De veranderingen worden bijgehouden in &lt;code&gt;ChangeLog&lt;/code&gt;, eventueel in de mappen van de onderdelen.

== Auteurs ==
Een lijst met auteurs, opgeslagen in &lt;code&gt;AUTHORS&lt;/code&gt;.

== Licentie ==
Bewaar de licentie in het &lt;code&gt;COPYING&lt;/code&gt; bestand, en vergeet niet om bovenaan elk broncodebestand een korte licensietekst te plaatsen.

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>5mxvqsogtanfzf42e3s81hgecv10y6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Probleemoplossing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18651</id>
    <revision>
      <id>423267</id>
      <parentid>353342</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="fv9gn5m2zhm6i3yljc57tt05dw32a9a" xml:space="preserve">== Algemeen ==
Krijg je vreemde meldingen over ongeldige commando's en onbekende argumenten, of gaat de tekst in de console verder aan het begin van dezelfde regel? Zorg er dan voor dat je je bestanden op slaat in Unix-indeling.

Een voorbeeld van de uitvoer bij dit probleem (bij het starten van &lt;code&gt;./configure&lt;/code&gt;):
&lt;pre&gt;
.infig.status: error: cannot find input file:
&lt;/pre&gt;

== Autoreconf ==
Onder Cygwin kan je te maken krijgen met ongeveer de volgende melding:
&lt;pre&gt;
8 [main] perl 2052 X:\...\Cygwin\bin\perl.exe: *** fatal error - unable to remap
X:\...\Cygwin\lib\perl5\5.10\i686-cygwin\auto\File\Glob\Glob.dll
to same address as parent(0xAB0000) != 0x1CD0000
&lt;/pre&gt;
In dit geval kan je in plaats van autoreconf ook het volgende scriptje gebruiken:
{{Code|Titel=/'''reconf.sh'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;bash&quot;&gt;
#!/bin/sh
rm -f config.cache
aclocal
autoconf
autoheader
automake -a
exit
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}
Je roept het aan met het volgende commando, en de eventuele melding&lt;!-- autoheader-2.63: error: AC_CONFIG_HEADERS not found in configure.ac --&gt; over een missende regel &lt;code&gt;AC_CONFIG_HEADERS&lt;/code&gt; kan je negeren.
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
./reconf.sh
&lt;/syntaxhighlight&gt;

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>fv9gn5m2zhm6i3yljc57tt05dw32a9a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain/Cygwin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25791</id>
    <revision>
      <id>423260</id>
      <parentid>353107</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5347" sha1="p3ktjx58qen9vd1espv968zj8tlf055" xml:space="preserve">Om onder Windows de juiste programma's en hulpmiddelen voor het maken van een besturingssysteem werkend te krijgen, wordt {{Wp|Cygwin|Cygwin}} het meest aangeraden. Cygwin is een bibliotheek van kleine Linux programma's, speciaal klaargemaakt voor gebruik onder Windows. Maar bepaalde programma's, zoals de gcc compiler, maken Windows-compatibele uitvoerbare bestanden (PE-bestanden) en voor ons besturingssysteem zijn die nou net niet zo handig. Dus op deze pagina nemen we de stappen die nodig zijn om Cygwin te installeren en een werkende cross-platform toolchain te krijgen.

{{Bericht
|titel=Let op!
|bericht=Het maken van een cross-platform toolchain neemt, als alles goed gaat, een ''aantal uren'' in beslag. Gelukkig hoeft het maar één keer.
|type=waarschuwing}}

== Cygwin installeren ==
# Ga naar [https://www.cygwin.com/ cygwin.com] en download de laatste versie van Cygwin&lt;!-- 1.7.7 --&gt;.
# Voer de setup uit en volg de stappen. Kies als 'download site' &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;https://cygwin.xl-mirror.nl/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; of een andere site in Nederland.
# Selecteer behalve de reeds geselecteerde packages ook nog de laatste versies van de volgende packages:
## &lt;code&gt;gcc-core&lt;/code&gt; (in All &gt; Devel)&lt;!-- 3.4.4-999 --&gt;
## &lt;code&gt;gcc-g++&lt;/code&gt; (in All &gt; Devel)&lt;!-- 3.4.4-999 --&gt;
## &lt;code&gt;make&lt;/code&gt; (in All &gt; Devel)&lt;!-- 3.81-2 --&gt;
## &lt;code&gt;flex&lt;/code&gt; (in All &gt; Devel)&lt;!-- 2.5.35-1 --&gt;
## &lt;code&gt;bison&lt;/code&gt; (in All &gt; Devel)&lt;!-- 2.4.2-1 --&gt;
## &lt;code&gt;libgmp-devel&lt;/code&gt; (in All &gt; Libs)&lt;!-- 4.3.1-3 --&gt;
## &lt;code&gt;libmpfr-devel&lt;/code&gt; (in All &gt; Libs)&lt;!-- 2.4.1-4 --&gt;
## &lt;code&gt;libmpc-devel&lt;/code&gt; (in All &gt; Libs)&lt;!-- 0.8-1 --&gt;
# De volgende package is niet nodig voor het cross-compilen, maar wel voor deze tutorial:
## &lt;code&gt;genisoimage&lt;/code&gt; (in All &gt; Utils)&lt;!-- 1.1.7.1-1 --&gt;
# Voer de laatste stappen van de setup uit.
# Kopieer het setupbestand zelf (&lt;code&gt;setup.exe&lt;/code&gt;) naar de hoofdmap van Cygwin (bijv. &lt;code&gt;C:\cygwin&lt;/code&gt;)

== Bronbestanden downloaden ==
Om een cross-platform toolchain te maken moeten de oorspronkelijke programma's opnieuw gecompileerd worden. Hiervoor is de oorspronkelijke broncode nodig. Bestanden met een &lt;code&gt;.tar.gz&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;.tar.bz2&lt;/code&gt; extensie zijn gecomprimeerde archieven zoals &lt;code&gt;.zip&lt;/code&gt;, en worden veel gebruikt op Linux en Unix systemen.
# Download het &lt;code&gt;gcc-core-x.x.x&lt;/code&gt; archief met de laatste versie van GCC van [https://ftp.gnu.org/gnu/gcc/ ftp.gnu.org]
# Download het &lt;code&gt;binutils-x.xx&lt;/code&gt; archief  met de laatste versie van Binutils van [https://ftp.gnu.org/gnu/binutils/ ftp.gnu.org]&lt;br&gt;
# Pak beide archieven uit in de &lt;code&gt;/usr/src&lt;/code&gt; map van de Cygwin installatie (bijvoorbeeld in &lt;code&gt;C:\cygwin\usr\src&lt;/code&gt;).
{{Bericht
|titel=Let op!
|bericht=De versienummering die GNU aanhoudt is als volgt: elke punt in een versienummer scheidt een heel getal. Dus &lt;code&gt;binutils-2.20&lt;/code&gt; is nieuwer dan &lt;code&gt;binutils-2.9&lt;/code&gt;. De bestanden op de websites staan dus ''niet'' van oud naar nieuw gesorteerd; de onderste is ''niet'' persé de nieuwste.
|type=waarschuwing}}

== Voorbereiding ==
Er moeten nog wat voorbereiding gedaan worden, zoals het aanmaken van de mappen &lt;code&gt;build-binutils&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;build-gcc&lt;/code&gt; in de &lt;code&gt;/usr/src&lt;/code&gt; map. Voer de volgende commando's uit, elke regel gevolgd door een Enter waarna de computer even bezig gaat. Er verschijnt niet altijd een bevestiging.
&lt;pre&gt;
cd /usr/src

mkdir build-binutils build-gcc
&lt;/pre&gt;

== Binutils compileren ==
Nu moet eerst binutils worden gecompileerd. Voer de volgende commando's uit. Het &lt;code&gt;make all&lt;/code&gt; commando kan meer dan een half uur duren. Merk op dat voor &lt;code&gt;x.xx&lt;/code&gt; het juiste versienummer moet worden ingevuld.
&lt;pre&gt;
cd /usr/src/build-binutils

export PREFIX=/usr/local/cross

export TARGET=i586-elf

../binutils-x.xx/configure --target=$TARGET --prefix=$PREFIX --disable-nls

make all

make install
&lt;/pre&gt;

{{Bericht
|titel=Let op!
|bericht=Controleer elk commando nog even op typfouten voordat je op Enter drukt.
|type=waarschuwing}}
{{Bericht
|titel=Tip!
|bericht=Als je &lt;code&gt;../binutils-&lt;/code&gt; hebt getypt, druk dan op Tab. De shell vult het automatisch aan tot &lt;code&gt;../binutils-x.xx/&lt;/code&gt; waarbij &lt;code&gt;x.xx&lt;/code&gt; het juiste versienummer is.
|type=tip}}

== GCC compileren ==
Nu kan gcc worden gecompileerd. Voer de volgende commando's uit. Het &lt;code&gt;make all-gcc&lt;/code&gt; commando kan meer dan een uur duren.
&lt;pre&gt;
cd /usr/src/build-gcc

export PREFIX=/usr/local/cross

export TARGET=i586-elf

export PATH=$PATH:$PREFIX/bin

../gcc-x.x.x/configure --target=$TARGET --prefix=$PREFIX --disable-nls --enable-languages=c --without-headers

make all-gcc

make install-gcc
&lt;/pre&gt;

== Cygwin configureren ==
Om ervoor te zorgen dat de nieuwe gecompileerde programma's uit de cross-platform toolchain direct kunnen worden aangeroepen, moet je de volgende regel toevoegen aan het begin van het &lt;code&gt;.bashrc&lt;/code&gt; bestand in je Cygwin home directory (&lt;code&gt;/home/''Gebruikersnaam''/.bashrc&lt;/code&gt;):
{{Code|Titel='''.bashrc'''|Code=&lt;pre&gt;
export PATH=/usr/local/cross/bin:`printenv PATH`

...
&lt;/pre&gt;}}
Nu is alles klaar. Om een programma uit de cross-platform toolchain te gebruiken in plaats van de oorspronkelijke versie, zet je er &lt;code&gt;i586-elf-&lt;/code&gt; voor, bijvoorbeeld &lt;code&gt;i586-elf-ld&lt;/code&gt; in plaats van &lt;code&gt;ld&lt;/code&gt;.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>p3ktjx58qen9vd1espv968zj8tlf055</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Hallo wereld/Image maken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25792</id>
    <revision>
      <id>423243</id>
      <parentid>353105</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1942" sha1="cng4jliqlli9yo08q92q1rdg4v11e46" xml:space="preserve">Nu we de kernel hebben gecompileerd naar &lt;code&gt;kernel.bin&lt;/code&gt; moeten we het nog op een opstartbare CD zetten om er gebruik van te kunnen maken. In dit hoofdstuk maken we een image van een CD met de kernel erop. Deze image kan direct gebruikt worden in een emulator, maar kan ook op een fysieke CD worden gebrand om een computer ermee op te starten.

== Bestanden klaarzetten ==
Deze eerste stap hoeft maar één keer te worden uitgevoerd.

Voer de volgende commando's uit om een map &lt;code&gt;cdimage&lt;/code&gt; map aan te leggen waarin alle bestanden voor de CD image komen te staan.
&lt;pre&gt;
cd                           # Ga naar de home map.

mkdir -p cdimage/boot/grub   # Maak de nieuwe mappen aan
&lt;/pre&gt;
Download de &lt;code&gt;Grub files&lt;/code&gt; van [https://ijmul.com/downloads.html ijmul.com] en kopieer alleen het bestand &lt;code&gt;stage2_eltorito&lt;/code&gt; naar de nieuwe &lt;code&gt;~/cdimage/boot/grub/&lt;/code&gt; map.

Maak nu een nieuw &lt;code&gt;menu.lst&lt;/code&gt; bestand aan in de &lt;code&gt;~/cdimage/boot/grub/&lt;/code&gt; map, waarin het menu van GRUB Legacy komt te staan:
{{Code|Titel='''menu.lst'''|Code=&lt;pre&gt;
default=0
timeout=10

title Besturingssysteem
    kernel /kernel.bin

title Besturingssysteem (2)
    kernel /kernel.bin
&lt;/pre&gt;}}
Het &lt;code&gt;menu.lst&lt;/code&gt; bestand bevat twee items, zodat het menu weergegeven wordt. Op die manier hebben we nog even 10 seconden voordat onze kernel de computer overhoop haalt. Later kan je hier items voor bijvoorbeeld kernels met verschillende RAM-disks toevoegen.

== Kernel kopiëren ==
Kopieer &lt;code&gt;kernel.bin&lt;/code&gt; naar de &lt;code&gt;~/cdimage/&lt;/code&gt; map.

== Image maken ==
Nu moeten alle bestanden samen omgevormd worden naar een image. Voer de volgende commando's uit:
&lt;pre&gt;
cd

genisoimage -R -b boot/grub/stage2_eltorito -no-emul-boot -boot-load-size 4 -boot-info-table -o cdimage.iso cdimage
&lt;/pre&gt;

Nu is &lt;code&gt;cdimage.iso&lt;/code&gt; klaar voor gebruik in een emulator of om te branden als fysieke CD.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>cng4jliqlli9yo08q92q1rdg4v11e46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Organisatie/Makefiles</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25809</id>
    <revision>
      <id>423252</id>
      <parentid>353106</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3930" sha1="9uykhevo52qlwxe53huqcnnf9av5ckj" xml:space="preserve">Steeds weer voor elk bestand die compileeropdracht intypen, wordt een beetje vervelend. Gelukkig is er een oplossing die in de Linux wereld erg veel gebruikt wordt voor het compileren van applicaties. Die oplossing is '''&lt;code&gt;make&lt;/code&gt;''', een hulpmiddel dat zogenaamde ''makefile'' scripts kan uitvoeren en speciaal bedoeld is voor het compileren van applicaties, het genereren van documentatie en dat soort taken.

Het schrijven van goede makefiles is een kunst op zich, en in dit boek ligt de nadruk op het bouwen van een besturingssysteem, dus worden makefiles niet uitgebreid behandeld. Maar omdat ze zo onmisbaar zijn volgt hier een korte uitleg van makefiles zoals die direct voor het besturingssysteem gebruikt kunnen worden.

== Basisbestand ==
Maak in de hoofdmap van het project (&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;) een nieuw &lt;code&gt;Makefile.inc&lt;/code&gt; bestand aan. Dit is het basisbestand voor alle andere makefiles, en heeft de volgende inhoud:
{{Code|Titel=/'''Makefile.inc'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
CC          = gcc
CFLAGS      = -Wall -O -fno-stack-protector -fstrength-reduce -fomit-frame-pointer -finline-functions -nostdlib -nostdinc -fno-builtin -I./include
AS          = nasm
ASFLAGS     = 
LD          = ld
LDFLAGS     =
RM          = rm
ECHO        = echo

# De naam van het uiteindelijke bestand:
KERNELFILE  = kernel

.SILENT :

force_look :
    true
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}


{{Bericht
|titel=Cross-platform toolchain?
|bericht=Gebruik je een ''cross-platform toolchain'', pas dan de namen van de tools &lt;code&gt;ld&lt;/code&gt; en &lt;code&gt;gcc&lt;/code&gt; in dit bestand aan.

&lt;code&gt;gcc&lt;/code&gt; wordt dan bijvoorbeeld &lt;code&gt;i586-elf-gcc&lt;/code&gt;.
|type=info}}

== Hoofdmap makefile ==
Het vorige bestand is geen echte makefile, maar bevat alleen de basis ervan. Dat gebruiken we in de echte makefile die gemaakt moet worden in dezelfde map (&lt;code&gt;/&lt;/code&gt;), &lt;code&gt;Makefile&lt;/code&gt; genaamd, zonder extensie. Het bestand  heeft de volgende inhoud:
{{Code|Titel=/'''Makefile'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
include Makefile.inc

# Alle submappen waarin 'make' uitgevoerd kan worden.
DIRS = kernel

.PHONY: all clean

all : $(KERNELFILE)

# Kopieer dit en pas het aan voor elke submap waarin 'make' uitgevoerd kan worden.
$(KERNELFILE) : force_look
    $(ECHO) &quot;Entering directory 'kernel'...&quot;
    cd kernel; $(MAKE) -$(MAKEFLAGS) all
    $(ECHO) &quot;Leaving directory 'kernel'.&quot;
    
clean :
    -for d in $(DIRS); do (cd $$d; $(MAKE) clean ); done
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}

== Kernel makefile ==
Omdat de voorgaande makefile &lt;code&gt;make&lt;/code&gt; aanroept in de submappen (alleen &lt;code&gt;kernel&lt;/code&gt; in dit geval), moeten al die submappen ook een &lt;code&gt;Makefile&lt;/code&gt; bestand bevatten. In &lt;code&gt;/kernel/Makefile&lt;/code&gt; gebeurt het echte werk, en staat dan het volgende:
{{Code|Titel=/kernel/'''Makefile'''|Code=&lt;syntaxhighlight lang=&quot;text&quot;&gt;
include ../Makefile.inc

MAINFILE    = ../$(KERNELFILE)
# Het bestand met de multiboot header (en het bijbehorende object-bestand)
BOOTFILE    = src/boot.asm
BOOTOBJFILE = src/boot.obj
# Andere .asm bestanden
ASMFILES    =
# De C bestanden
SRCFILES    = \
    src/system.c \
    src/memory.c \
    src/kernel.c

LINKFILE    = link.ld
OBJFILES    = $(BOOTOBJFILE) $(patsubst %.asm,%.obj,$(ASMFILES)) $(patsubst %.c,%.o,$(SRCFILES))

.PHONY: all clean

all : $(MAINFILE)

$(MAINFILE) : $(LINKFILE) $(OBJFILES)
    $(LD) $(LDFLAGS) -o $(MAINFILE) -T $(LINKFILE) $(OBJFILES)

$(BOOTOBJFILE) : $(BOOTFILE)
    $(AS) $(ASFLAGS) -I./src/ -o $(BOOTOBJFILE) -f elf $(BOOTFILE)

%.obj : %.asm
    $(AS) $(ASFLAGS) -I./src/ -o $*.obj -f elf $*.asm
    
%.o : %.c
    $(CC) $(CFLAGS) -c -o $*.o $*.c

clean:
    -$(RM) ./src/*.o ./src/*.obj $(MAINFILE)
&lt;/syntaxhighlight&gt;}}


{{Bericht
|titel=Mappenstructuur
|bericht=Deze makefiles gaan ervan uit dat je je aan de eerder genoemde [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Organisatie/Mappenstructuur|mappenstructuur]] hebt gehouden.
|type=nb}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>9uykhevo52qlwxe53huqcnnf9av5ckj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Appendix B/Multiboot 0.6.96</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25812</id>
    <revision>
      <id>423273</id>
      <parentid>353108</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="7jp2r0a9emz0nxdfqri7zenbhdq9me2" xml:space="preserve">De '''Multiboot Specificatie''' versie 0.6.96 wordt gebruikt door GRUB, de meest gebruikte bootloader voor hobby besturingssystemen.

== Multiboot Header ==
De ''Multiboot Header'' is een blok gegevens over het besturingssysteem dat wordt gelezen door de bootloader om het besturingssysteem te kunnen laden. Het moet geheel in de eerste 8192 bytes van het kernelbestand staan, en moet beginnen op een 4-byte grens.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Offset
! Type
! Beschrijving
|-
| magic
| 0
| uint32
| Vereist. Altijd &lt;code&gt;0x1BADB002&lt;/code&gt;
|-
| flags
| 4
| uint32
| Vereist. Zie hieronder.
|-
| checksum
| 8
| uint32
| Vereist. Zie hieronder.
|-
| header_addr
| 12
| uint32
| Optioneel. Fysieke geheugenadres waar de kernel geladen moet worden.
|-
| load_addr
| 16
| uint32
| Optioneel. TODO
|-
| TODO
| TODO
| uint32
| TODO
|}

=== Flags ===
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|0|0|0|0|0|0|0|0
|index0=24
|index1=25
|index2=26
|index3=27
|index4=28
|index5=29
|index6=30
|index7=31
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type3=vast
|type4=vast
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|0|0|0|0|0|0|0|L
|index0=16
|index1=17
|index2=18
|index3=19
|index4=20
|index5=21
|index6=22
|index7=23
|style=float: left;
|type1=vast
|type2=vast
|type3=vast
|type4=vast
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
}}
{{Floatblok|1=
{{Bitpatroon
|0|0|0|0|0|0|0|0
|index0=8
|index1=9
|index2=10
|index3=11
|index4=12
|index5=13
|index6=14
|index7=15
|style=float: left;
|type0=vast
|type1=vast
|type2=vast
|type3=vast
|type4=vast
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
{{Bitpatroon
|0|0|0|0|0|V|M|A
|index0=0
|index1=1
|index2=2
|index3=3
|index4=4
|index5=5
|index6=6
|index7=7
|style=float: left;
|type3=vast
|type4=vast
|type5=vast
|type6=vast
|type7=vast}}
}}
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Naam
! Lengte
! Beschrijving
|-
| A
| 1 bit
| Module uitlijning:
* '''0''': Geen uitlijning.
* '''1''': Uitlijning op pagina-grenzen (4 KiB).
|-
| M
| 1 bit
| Geheugeninformatie:
* '''0''': Niet doorgeven aan de kernel.
* '''1''': Doorgeven aan de kernel.
|-
| V
| 1 bit
| Video mode tabel:
* '''0''': Niet doorgeven aan de kernel.
* '''1''': Doorgeven aan de kernel.
|-
| L
| 1 bit
| Kernel locatieinformatie:
* '''0''': Niet aanwezig. Kernel is in ELF formaat.
* '''1''': Wel aanwezig.
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>7jp2r0a9emz0nxdfqri7zenbhdq9me2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Appendix B/Paging</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25943</id>
    <revision>
      <id>423274</id>
      <parentid>360727</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10210" sha1="axnglx3ccji33gkpz429xxjycx73t28" xml:space="preserve">== Geen PAE ==

=== CR3 ===
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|Page-Directory-Table Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|eind=31|start=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|PDT Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-12&lt;/span&gt;||||&amp;nbsp;|||||||CD|WT|&amp;nbsp;||
|index15=15
|index12=12
|index11=11
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index0=0
|style=float: left;
|type11=nietveranderen
|type2=nietveranderen}}}}


=== 4 KiB pagina's, geen PSE ===
==== Page Directory Entry ====
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|Page Table Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|eind=31|start=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|Page Table Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-12&lt;/span&gt;||||&amp;nbsp;|||&amp;nbsp;|0|&amp;nbsp;|A|CD|WT|U|W|P
|index15=15
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index7=7
|index6=6
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type11=vrij
|type8=vrij
|type7=vast
|type6=vrij}}}}

==== Page Table Entry ====
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|Page Frame Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|eind=31|start=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|Page Frame Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-12&lt;/span&gt;||||&amp;nbsp;|||G|PA|D|A|CD|WT|U|W|P
|index15=15
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index7=7
|index6=6
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type11=vrij}}}}

=== 4 MiB pagina's, PSE ===
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|Page Frame Address (PFA)&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-22&lt;/span&gt;||||||||||0|0|0|0|0|0
|index15=31
|index6=22
|index5=21
|index4=20
|index3=19
|index2=18
|index1=17
|index0=16
|style=float: left;
|type5=vast
|type4=vast
|type3=vast
|type2=vast
|type1=vast
|type0=vast}}
{{Bit16patroon
|0|0|0|PA|&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;|||G|1|D|A|CD|WT|U|W|P
|index15=15
|index14=14
|index13=13
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index7=7
|index6=6
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type15=vast
|type14=vast
|type13=vast
|type11=vrij
|type7=vast}}}}


=== 4 MiB pagina's, PSE-36 ===
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|Page Frame Address (PFA)&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-22&lt;/span&gt;||||||||||0|0|0|0|PFA&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 36-35&lt;/span&gt;|
|index15=31
|index6=22
|index5=21
|index4=20
|index3=19
|index2=18
|index1=17
|index0=16
|style=float: left;
|type5=vast
|type4=vast
|type3=vast
|type2=vast}}
{{Bit16patroon
|PFA&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 34-32&lt;/span&gt;|||PA|&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;|||G|1|D|A|CD|WT|U|W|P
|index15=15
|index13=13
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index7=7
|index6=6
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type11=vrij
|type7=vast}}}}

=== 4 MiB pagina's, PSE-40 ===
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|Page Frame Address (PFA)&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-22&lt;/span&gt;||||||||||0|PFA&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 40-35&lt;/span&gt;||||
|index15=31
|index6=22
|index5=21
|index4=20
|index0=16
|style=float: left;
|type5=vast}}
{{Bit16patroon
|PFA&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 34-32&lt;/span&gt;|||PA|&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;|||G|1|D|A|CD|WT|U|W|P
|index15=15
|index14=14
|index13=13
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index7=7
|index6=6
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type11=vrij
|type7=vast}}}}

== Legacy PAE ==

=== CR3 ===
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|Page-Directory-Pointer-Table Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|eind=31|start=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|PDPT Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-5&lt;/span&gt;|||||||||||CD|WT|&amp;nbsp;||
|index15=15
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index0=0
|style=float: left;
|type2=nietveranderen}}}}


=== 4 KiB pagina's ===

==== Page-Directory-Pointer Entry ====
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|PDB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 51-48&lt;/span&gt;|||
|index15=63
|index4=52
|index3=51
|index0=48
|style=float: left;
|type15=vast
|type14=vast
|type13=vast
|type12=vast
|type11=vast
|type10=vast
|type9=vast
|type8=vast
|type7=vast
|type6=vast
|type5=vast
|type4=vast}}
{{Bit16patroon
|Page-Directory Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 47-32&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=47
|index0=32
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|Page-Directory Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=31
|index0=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|PDB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-12&lt;/span&gt;||||&amp;nbsp;|||0|0|0|0|CD|WT|0|0|P
|index15=15
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type11=vrij
|type8=vast
|type7=vast
|type6=vast
|type5=vast
|type2=vast
|type1=vast}}}}

==== Page-Directory Entry ====
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|NX|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|PTB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 51-48&lt;/span&gt;|||
|index15=63
|index14=62
|index4=52
|index3=51
|index0=48
|style=float: left;
|type14=vast
|type13=vast
|type12=vast
|type11=vast
|type10=vast
|type9=vast
|type8=vast
|type7=vast
|type6=vast
|type5=vast
|type4=vast}}
{{Bit16patroon
|Page-Table Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 47-32&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=47
|index0=32
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|Page-Table Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=31
|index0=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|PTB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-12&lt;/span&gt;||||&amp;nbsp;|||&amp;nbsp;|0|&amp;nbsp;|A|CD|WT|U|W|P
|index15=15
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index7=7
|index6=6
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type11=vrij
|type8=vrij
|type7=vast
|type6=vrij}}}}


==== Page-Table Entry ====
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|NX|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|PPB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 51-48&lt;/span&gt;|||
|index15=63
|index14=62
|index4=52
|index3=51
|index0=48
|style=float: left;
|type14=vast
|type13=vast
|type12=vast
|type11=vast
|type10=vast
|type9=vast
|type8=vast
|type7=vast
|type6=vast
|type5=vast
|type4=vast}}
{{Bit16patroon
|Physical Page Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 47-32&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=47
|index0=32
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|Physical Page Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=31
|index0=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|PPB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-12&lt;/span&gt;||||&amp;nbsp;|||G|PA|D|A|CD|WT|U|W|P
|index15=15
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index7=7
|index6=6
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type11=vrij}}}}

=== 2 MiB pagina's ===

==== Page-Directory-Pointer Entry ====
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|PDB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 51-48&lt;/span&gt;|||
|index15=63
|index4=52
|index3=51
|index0=48
|style=float: left;
|type15=vast
|type14=vast
|type13=vast
|type12=vast
|type11=vast
|type10=vast
|type9=vast
|type8=vast
|type7=vast
|type6=vast
|type5=vast
|type4=vast}}
{{Bit16patroon
|Page-Directory Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 47-32&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=47
|index0=32
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|Page-Directory Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=31
|index0=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|PDB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-12&lt;/span&gt;||||&amp;nbsp;|||0|0|0|0|CD|WT|0|0|P
|index15=15
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type11=vrij
|type8=vast
|type7=vast
|type6=vast
|type5=vast
|type2=vast
|type1=vast}}}}


==== Page-Directory Entry ====
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|NX|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|PPB Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 51-48&lt;/span&gt;|||
|index15=63
|index14=62
|index4=52
|index3=51
|index0=48
|style=float: left;
|type14=vast
|type13=vast
|type12=vast
|type11=vast
|type10=vast
|type9=vast
|type8=vast
|type7=vast
|type6=vast
|type5=vast
|type4=vast}}
{{Bit16patroon
|Physical Page Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 47-32&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=47
|index0=32
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|Physical Page Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-21&lt;/span&gt;|||||||||||0|0|0|0|0
|index15=31
|index5=21
|index4=20
|index0=16
|style=float: left;
|type4=vast
|type3=vast
|type2=vast
|type1=vast
|type0=vast}}
{{Bit16patroon
|0|0|0|PA|&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/span&gt;|||G|1|D|A|CD|WT|U|W|P
|index15=15
|index13=13
|index12=12
|index11=11
|index9=9
|index8=8
|index7=7
|index6=6
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index1=1
|index0=0
|style=float: left;
|type15=vast
|type14=vast
|type13=vast
|type11=vrij
|type7=vast}}}}

== Long-mode PAE ==

=== CR3 ===
{{Floatblok|1={{Bit16patroon
|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|0|PML4 Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 51-48&lt;/span&gt;|||
|index15=63
|index4=52
|index3=51
|index0=48
|style=float: left;
|type15=vast
|type14=vast
|type13=vast
|type12=vast
|type11=vast
|type10=vast
|type9=vast
|type8=vast
|type7=vast
|type6=vast
|type5=vast
|type4=vast}}
{{Bit16patroon
|Page-Map Level-4 Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 47-32&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|index15=47
|index0=32
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|Page-Map Level-4 Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 31-16&lt;/span&gt;|||||||||||||||
|eind=31|start=16
|style=float: left;}}
{{Bit16patroon
|PML4 Base Address&lt;br&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;bits 15-12&lt;/span&gt;||||&amp;nbsp;|||||||CD|WT|&amp;nbsp;||
|index15=15
|index12=12
|index11=11
|index5=5
|index4=4
|index3=3
|index2=2
|index0=0
|style=float: left;
|type11=nietveranderen
|type2=nietveranderen}}}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>axnglx3ccji33gkpz429xxjycx73t28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Werken met dit boek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26634</id>
    <revision>
      <id>423286</id>
      <parentid>282280</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409" sha1="g0a3r57c7uft4t9c90ap6ptumyxt8oe" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel = [[Netwerkbeheer]]
|inhoud =
#[[Netwerkbeheer/Werken met dit boek/Over dit boek|Over dit boek]]
#[[Netwerkbeheer/Werken met dit boek/Conventies gebruikt in deze cursus|Conventies gebruikt in deze cursus]]
#[[Netwerkbeheer/Werken met dit boek/Onderwerpen|Onderwerpen]]
#[[Netwerkbeheer/Werken met dit boek/Auteursrechtelijke informatie|Auteursrechtelijke informatie]]
}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>g0a3r57c7uft4t9c90ap6ptumyxt8oe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Werken met dit boek/Onderwerpen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26635</id>
    <revision>
      <id>423287</id>
      <parentid>282282</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4081" sha1="h3n34o0htmbbt5kajrbd2yuclogk96a" xml:space="preserve">Dit boek gaat mogelijk de volgende onderwerpen bevatten (de onderwerpen worden nog per deelonderwerp uitgewerkt):
=Basisbegrippen=
==Virtualisatie==
Niveau: 3
* Concrete ervaringen opdoen met hardware virtualisatie
** emulatie
** volledige virtualisatie 
**gedeeltelijke vritualisatie
**paravritualisatie.
* Toepassingen van virtualisatie kunnen noemen.
* Verschillende netwerkinstellingen (bridged, host only, NAT, geen netwerk) kunnen gebruiken.
* Een tekening kunnen maken

==TCP/IP==
Niveau: 3
* 5 lagen, met name 3 t/m 5.
* Voorbeelden kunnen noemen van protocollen in elke laag.
* IP-adressen kunnen configureren
* Weten wat TCP-poorten zijn.

=Bestandsbeheer=
==Schijfbeheer (RAID)==
* RAID 0, 1, 5 en 10 snappen
* Een array kunnen configureren
* Partitionering van een server

==Fileserver==
Niveau: 3
* Enkele fileserverprotocollen kunnen noemen: FTP, SMB, NFS
* Een fileserver kunnen inrichten
* Gebruikers rechten toekennen

=IP adressen beheren=
==DNS==
Niveau: 3
* Het begrip DNS kennen.
* Weten wat domeinnamen zijn en hoe deze werken op het internet.
* De resource records kennen (A, AAAA, MX, NS, etc)
* Een deel van de DNS overschrijven. 
* Een server in een bestaande DNS kunnen registeren met A en MX.
* Met welk gereedschap je een DNS kunt raadplegen.
Niveau: 4
* Een simpele DNS server inrichten.

==DHCP==
Niveau: 3
* Het begrip DHCP kennen en de belangrijkste netwerkinstellingen kunnen noemen.
* Voor- en nadelen van DHCP kunnen noemen.
* Een DHCP server opzetten.
* Clients volgens DHCP beheren
* Static leases maken.

=e-Mail=
Niveau: 4
* Een eMail-server installeren en configureren
* Een A record in een DNS registeren
* Verschillende eMailprotocollen gebruiken (POP3, SMTP, IMAP)

=Veiligheid=
Niveau: 4
* Basis security
==Firewall==
Niveau: 4
*Verschillende typen firewalls kunnen instellen
**Netwerklaag and packet filters
**Applicatielaag
**Proxies
**Network address translation
**Port forwarding
Niveau: 3
* Verschillende firewall
* Hardware vs software firewall

=Besturingssystemen=
==Algemeen==
Niveau: 3
* Werken met de Commandline
** Basiscommando's kunnen hanteren
** Parameters kunnen gebruiken
** Help bij commando's kunnen opvragen
* Remote management
** RDP
** Microsoft Management Console
Niveau: 4
* SSH / Telnet
Niveau: 4
* Processmanagement (in een besturingssysteem)

==Clients==
Niveau: 3
* Client besturingssystemen in een netwerk
* Client management 
Niveau: 4
* Thin Clients kunnen inrichten
* Imaging
* Applicaties uitrollen in een netwerk (bv met msi)

==Servers==
Niveau: 3
* Een server besturingssystemen kunnen installeren en configuren: Windows Server, Linux Server
Niveau: 4
* Basis scripting voor logon scripts en standaard beheertaken

==Services==
Niveau: 3
* Webserver
* Databaseserver
Niveau: 4
* Printer management
* Alle services die rondzwerven in deze pagina hier invoegen

=Netwerkbeheer in het klein=
==Bekabeling/netwerk managament==
Niveau: 3
* Een patchkast inrichten volgens normen.
* Walloutlet bekabelen.
* LSA-panelen monteren.
* Een patch aanbrengen met een zelfgemaakte kabel
* Netwerktekening maken van de bekabeling en deze documentateren

=Netwerkbeheer in het groot=
==Green IT==
Niveau: 4
* Richtlijnen vanuit de industrie en overheid kunnen noemen
* Weten welke levelsloop hardware heeft en hoe deze gerecycled moet worden
* Welke invloed software heeft op het milieu (algorithmische effientie, waar je hardware plaatst, virtualisatie en terminal services)
* Power management
* Energiegebruik: efficientie en broeikasgassen

==Datacenter==
Niveau: 4

Weten hoe een datacenter ontworpen is:
* Klimaatbeheersing
* Stroomvoorziening
* Laag-spanningskabels routering (o.a. patchen)
* Brandbescherming
* Veiligheid

=Nog indelen=
* VPN/RAS (niveau: 4)
* Peer-to-peer (niveau: 3)
** VoIP gatway opzetten (niveau: 4)
** VoIP telefoons aansluiten (niveau: 4)
** SMB (niveau: 3)
** Bittorrent (niveau: 4)
** Cloud computing (niveau: 4)
** Chat clients (niveau: 3)
** Bluetooth (niveau: 3)
* Usermanagement (active directory, novell, ldap, etc) (niveau: 3)
* Disaster recovery (niveau: 4)
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>h3n34o0htmbbt5kajrbd2yuclogk96a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Werken met dit boek/Over dit boek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26824</id>
    <revision>
      <id>423288</id>
      <parentid>378108</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:51:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1707" sha1="6u1bir2p4t7136myxnkbbb02r5zs7fb" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:oldlace;color:darkblue;font:15px arial,sans-serif;padding:60px;border:1px solid lightgrey; width:40em;  text-align:justify&quot;&gt;

=Doelgroep=
Dit boek richt zich op het beroep van netwerkbeheerder op MBO-niveau 3 en 4. Dit betekent niet dat het boek alleen daar gebruikt kan worden. Het boek (of delen daaruit) kan ook gebruikt worden in Informatica op HAVO- en VWO-niveau of in Informatietechnologie op het niveau van VMBO-TL.

=Taalgebruik=
Het boek bevat theorie in klare taal. Er zijn voldoende boeken over netwerkbeheer die de essentie niet duidelijk uitleggen of te specialistisch zijn. Daarnaast vindt verwerking plaats in de vorm van workshops en practica. Goede lesboeken bevatten naast theorie ook goede opdrachten die motiveren, prikkelen en leren. Uiteraard sluiten zowel de theorie als de verwerkingsonderdelen aan op de beroepspraktijk en de kerncompetenties van de MBO-opleiding.
=Opmaak=
Met de opmaak van het van het boek is speciaal rekening gehouden met de leesbaarheid. Er is gekozen voor een grotere letter zonder schreef. De achtergrond- en letterkleur nodigen uit om te lezen (referentie literatuur opnemen). Ook zijn er waar mogelijk veel afbeeldingen toegevoegd. 

=Inhoud=
Aanpassen!
De cursus bestaat uit twaalf Hoofdstukken. De eerste drie hoofdstukken vormen een inleiding tot verschillende basisconcepten van besturingssystemen. In de volgende drie hoofdstukken gaan we dieper in op de verschillende processen die je systeem draaiende houden of het juist stoppen. In het derde deel, hoofdstuk zeven tot negen, bespreken we hoe je je computeromgeving naar je hand kan zetten. De laatste drie hoofdstukken behandelen netwerkonderwerpen.&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>6u1bir2p4t7136myxnkbbb02r5zs7fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Werken met dit boek/Auteursrechtelijke informatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26994</id>
    <revision>
      <id>423285</id>
      <parentid>282281</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="qfelb31kdyu9nmxdwcl92oicf55qodp" xml:space="preserve">© 2009-2011 Stephan van Keulen.

De auteurs en uitgever hebben hun uiterste best gedaan om accurate informatie te verzamelen en aan te bieden. Echter de informatie in deze handleiding wordt aangeboden zonder garantie, noch expliciet noch impliciet. Noch de auteurs, noch de uitgever, noch enige verdeler is verantwoordelijk voor enige schade toegebracht, al dan niet vermeend, direct of indirect, door deze documentatie.

De logo's, handelsmerken en symbolen die in dit document gebruikt worden, zijn eigendom van de respectievelijke eigenaars.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>qfelb31kdyu9nmxdwcl92oicf55qodp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/E-mail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26999</id>
    <revision>
      <id>423292</id>
      <parentid>360500</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T09:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="915" sha1="6abo01scoapt1y56pp0t5uwj60a3dm9" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:oldlace;color:darkblue;font:15px arial,sans-serif;border:1px solid lightgrey; padding:30px&quot;&gt;
{{Index basis
|titel = [[Netwerkbeheer]]|inhoud =
#[[Netwerkbeheer/E-mail/De werking van eMail|De werking van e-mail]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Een e-mailserver inrichten|Een e-mailserver inrichten]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Protocollen voor e-mail|Protocollen voor e-mail]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Een bericht naar een ander e-mailadres sturen|Een bericht naar een ander e-mail-adres sturen]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Serversoftware|Serversoftware]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Gereedschap:Telnet|Gereedschap:Telnet]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Een bericht versturen met Telnet|Een bericht versturen met Telnet]]
}}

=Wat ga je leren?=
* Een e-mailserver installeren en configureren
* Een e-mailrecord in een DNS registeren
* Verschillende e-mailprotocollen gebruiken
&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Subpagina's}}
{{Links}}</text>
      <sha1>6abo01scoapt1y56pp0t5uwj60a3dm9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>423293</id>
      <parentid>423292</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T09:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>-{{Subpagina's}}</comment>
      <origin>423293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="899" sha1="mowb5ogl0uckcau7pifdzq4fzlyeupa" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:oldlace;color:darkblue;font:15px arial,sans-serif;border:1px solid lightgrey; padding:30px&quot;&gt;
{{Index basis
|titel = [[Netwerkbeheer]]|inhoud =
#[[Netwerkbeheer/E-mail/De werking van eMail|De werking van e-mail]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Een e-mailserver inrichten|Een e-mailserver inrichten]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Protocollen voor e-mail|Protocollen voor e-mail]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Een bericht naar een ander e-mailadres sturen|Een bericht naar een ander e-mail-adres sturen]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Serversoftware|Serversoftware]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Gereedschap:Telnet|Gereedschap:Telnet]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Een bericht versturen met Telnet|Een bericht versturen met Telnet]]
}}

=Wat ga je leren?=
* Een e-mailserver installeren en configureren
* Een e-mailrecord in een DNS registeren
* Verschillende e-mailprotocollen gebruiken
&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>mowb5ogl0uckcau7pifdzq4fzlyeupa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Besturingssystemen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27053</id>
    <revision>
      <id>423278</id>
      <parentid>403878</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:41:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Subpagina's}} {{Links}}</comment>
      <origin>423278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="816" sha1="mrmapl00lec94j74klu8z80y2eutbfy" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:oldlace;color:darkblue;font:15px arial,sans-serif;border:1px solid lightgrey; padding:30px;text-align:justify&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left&quot;&gt;
{{Index basis
|titel = [[Netwerkbeheer]]|inhoud =
'''Algemeen'''
#Processmanagement
#Werken met de Commandline
#Remote management
'''Clients'''
# Windows 7
# Ubuntu Desktop
# Client management (bv Thin Clients)
# Imaging
'''Servers'''
#[[Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server|Ubuntu Server]]
# Windows 2008 Server
'''Services'''
#[[Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Apache installeren|Apache installeren]]
#[[Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server Installeren|Ubuntu server installeren]]
#[[Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Secure Shell (SSH)|Secure Shell (SSH)]]
'''Basic scripting'''
}}
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Subpagina's}}
{{Links}}</text>
      <sha1>mrmapl00lec94j74klu8z80y2eutbfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server Installeren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27054</id>
    <revision>
      <id>423280</id>
      <parentid>282278</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1917" sha1="rz6tlr3m5z8jafopkdrp3emynk2cn0i" xml:space="preserve">Je gaat Ubuntu 10.10 server editie installeren aan de hand van een HowTo van Ubuntu 8.04. De versies wijken voor een basisserver niet veel van elkaar af. Versie 8.04 heet Hardy Heron en 10.10 heet Maverick [https://www.google.co.uk/images?um=1&amp;hl=en&amp;biw=1151&amp;bih=767&amp;tbs=isch%3A1&amp;sa=1&amp;q=stokstaartje&amp;aq=0&amp;aqi=g1&amp;aql=&amp;oq=stokstaart Meerkat]

# Installeer Ubuntu server volgens deze tutorial: [https://www.howtoforge.com/perfect-server-ubuntu8.04-lts The Perfect Server - Ubuntu Hardy Heron (Ubuntu 8.04 LTS Server)].
## Na het instellen van de proxy en het configureren van apt, moet je kiezen hoe je de server wilt voorzien van updates. Kies voor geen automatische updates. Zo hoef je bij het practicum niet te wachten op het downloaden van updates. Bij een server in de praktijk installeer je altijd updates. 
## Gebruik voor je servernaam de eerste vier letters van je voornaam, gevolgd door 01. Iemand met de naam Piet Paaltjes heeft bijvoorbeeld servernaam piet01.
## Stel het IP-adres vast in op 172.31.X.1 . Waarbij X door je docent wordt toegewezen. Het Subnetmasker stel je in op 255.255.0.0
## Installeer ook een open ssh server. Je kunt dan makkelijk verbinding maken met je server.
## Vi is een leuke editor, maar misschien wil je vim gebruiken. Ik gebruik nano.
## Handige tools zijn htop (Taakbeheer) en mc (Midnight Commander).
## Sla de stap van het installeren van de DNS-server (Bind9, zie stap 13) over. Je gaat namelijk de DNS-server van je docent gebruiken.
## Een database, webserver en mailserver hebben we ook niet nodig, sla dit ook over (stap 14 t/m 22).

==Zie ook==
&lt;!-- *[[Installeren van Ubuntu Server]]
*[[Besturingssystemen/Ubuntu Server/Installeren van Ubuntu Server]]
*[[Na het installeren]]
*[[Besturingssystemen/Ubuntu Server/Na het installeren]] --&gt;
*[[Configureren van Ubuntu Server]]
&lt;!-- *[[Besturingssystemen/Ubuntu Server/Configureren van Ubuntu Server]] --&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>rz6tlr3m5z8jafopkdrp3emynk2cn0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27119</id>
    <revision>
      <id>423279</id>
      <parentid>282274</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="396" sha1="7lt6cdeazdx0lvtkvr4cl22hqzialo8" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel = [[Netwerkbeheer]]|inhoud =
# [[Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server/Installeren van Ubuntu Server|Installeren van Ubuntu Server]]
# [[Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server/Na het installeren|Direct na het installeren]]
# [[Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server/Configureren van Ubuntu Server|Configureren van Ubuntu Server]]
}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>7lt6cdeazdx0lvtkvr4cl22hqzialo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server/Installeren van Ubuntu Server</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27124</id>
    <revision>
      <id>423283</id>
      <parentid>378144</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3637" sha1="9fejo4amluy9ien6a4uch3936200ctm" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:oldlace;color:darkblue; padding: 20px;border:1px solid lightgrey; text-align:justify&quot;&gt;
*Insert your Ubuntu install CD into your system and boot from it. 
*Select your language:
*Then select Install Ubuntu Server: 
*Choose your language again (?): 
*Then select your location: 
*Choose a keyboard layout (you will be asked to press a few keys, and the installer will try to detect your keyboard layout based on the keys you pressed): 
*The installer checks the installation CD, your hardware, and configures the network with DHCP if there is a DHCP server in the network: 
*Enter the hostname. In this example, my system is called server1.example.com, so I enter server1: 
*Please check if the installer detected your time zone correctly. If so, select Yes, otherwise No: 
*Now you have to partition your hard disk. For simplicity's sake I select Guided - use entire disk and set up LVM - this will create one volume group with two logical volumes, one for the / file system and another one for swap (of course, the partitioning is totally up to you - if you know what you're doing, you can also set up your partitions manually). 
Select the disk that you want to partition:
When you're asked Write the changes to disks and configure LVM?, select Yes:
If you have selected Guided - use entire disk and set up LVM, the partitioner will create one big volume group that uses all the disk space. You can now specify how much of that disk space should be used by the logical volumes for / and swap. It makes sense to leave some space unused so that you can later on expand your existing logical volumes or create new ones - this gives you more flexibility. 
When you're finished, hit Yes when you're asked Write the changes to disks?: 
[[Bestand:Ubuntuserverinstall18.gif|Ubuntuserverinstall18]]
*Afterwards, your new partitions are being created and formatted:
*Now the base system is being installed: 
*Create a user, for example the user Administrator with the user name administrator (don't use the user name admin as it is a reserved name on Ubuntu 10.10):
*I don't need an encrypted private directory, so I choose No here: 
*Next the package manager apt gets configured. Leave the HTTP proxy line empty unless you're using a proxy server to connect to the Internet: 
I'm a little bit old-fashioned and like to update my servers manually to have more control, therefore I select No automatic updates. Of course, it's up to you what you select here: 
We need a DNS, mail, and LAMP server, but nevertheless I don't select any of them now because I like to have full control over what gets installed on my system. We will install the needed packages manually later on. The only item I select here is OpenSSH server so that I can immediately connect to the system with an SSH client such as PuTTY after the installation has finished:
*The installation continues: 
*The GRUB boot loader gets installed:
Select Yes when you are asked Install the GRUB boot loader to the master boot record?: 
The base system installation is now finished. Remove the installation CD from the CD drive and hit Continue to reboot the system:
On to the next step...

# Na het instellen van de proxy en het configureren van apt, moet je kiezen hoe je de server wilt voorzien van updates. Kies voor geen automatische updates. Zo hoef je bij het practicum niet te wachten op het downloaden van updates. Bij een server in de praktijk installeer je altijd updates.
# Gebruik voor je servernaam de eerste vier letters van je voornaam, gevolgd door 01. Iemand met de naam Piet Paaltjes heeft bijvoorbeeld servernaam piet01.
&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>9fejo4amluy9ien6a4uch3936200ctm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server/Na het installeren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27125</id>
    <revision>
      <id>423284</id>
      <parentid>378245</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="akj0gz4rj7i3jo72h6nyhha01ltpslj" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:oldlace;color:darkblue; padding:20px;border:1px solid lightgrey;&quot;&gt;

=Schermresolutie virtual PC 2007=
De schermresolutie van Ubuntu moet aangepast worden wanneer je Virtual PC 2007 gebruikt.
*(Her)start de virtuele machine en activeer meteen de muis en toetsenbord.
* Houdt shift ingedrukt. Het grub bootmenu verschijnt. 
[[Bestand:Grub boot menu.jpg|600px|Grub boot menu]]
* Selecteer de juiste Ubuntu versie en druk op e om deze te bewerken. Het volgende venster verschijnt. 
[[Bestand:Grub edit boot menu.jpg|600px|Grub edit boot menu]]
* Voeg in vga=791. 
* Zie https://en.wikipedia.org/wiki/VESA_BIOS_Extensions#Linux_video_mode_numbers
* Boot door CTRL en X tegelijkertijd in te drukken
&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>akj0gz4rj7i3jo72h6nyhha01ltpslj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Ubuntu Server/Configureren van Ubuntu Server</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27126</id>
    <revision>
      <id>423282</id>
      <parentid>378109</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3987" sha1="b3dn4zx6elo8ny1s7xzh8tlqxtwvfce" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:oldlace;color:darkblue;font:15px arial,sans-serif;padding:60px;border:1px solid lightgrey; width:40em; text-align:justify&quot;&gt;

=Inloggen met het root account=
After the reboot you can login with your previously created username (e.g. administrator). Because we must run all the steps from this tutorial as root user, we must enable the root account now.

Run
 sudo su
and give root a password. Afterwards we become root by running.


=Netwerk instellen=
Because the Ubuntu installer has configured our system to get its network settings via DHCP, we have to change that now because a server should have a static IP address. Edit /etc/network/interfaces and adjust it to your needs. Stel het IP-adres vast in op 172.31.X.1 . Waarbij X door je docent wordt toegewezen en Y kies je zelf. Het Subnetmasker stel je in op 255.255.0.0

 nano /etc/network/interfaces

Hierin staat:

 # This file describes the network interfaces available on your system
 # and how to activate them. For more information, see interfaces(5).
 # The loopback network interface
 auto lo
 iface lo inet loopback
 # The primary network interface
 auto eth0
 iface eth0 inet static
   address 172.31.X.y
   netmask 255.255.0.0
   network 172.31.x.0
   broadcast 172.31.X.255
   gateway 172.31.X.1

Herstart het netwerk met:
 /etc/init.d/networking restart
Controleer of je instellingen kloppen met
 ifconfig

Bewerk de dns instellingen:
 nano /etc/resolv.conf

Zet daarin:
 nameserver [ip-adres-van-dns-van-je-docent]

=Computernaam veranderen (optioneel)=
Tijdens de installatie heb je al een computernaam (hostname) opgegeven. Deze hoef je dus niet in te stellen. Mocht je toch de computernaam willen wijzigen dan moet je /etc/hosts bewerken. Dit doe je zo:

 nano /etc/hosts

 127.0.0.1       localhost.localdomain   localhost
 172.31.x,y      piet01.itplaza          piet01
 
 # The following lines are desirable for IPv6 capable hosts
 ::1     ip6-localhost ip6-loopback
 fe00::0 ip6-localnet
 ff00::0 ip6-mcastprefix
 ff02::1 ip6-allnodes
 ff02::2 ip6-allrouters
 ff02::3 ip6-allhosts 

Voeg in het bestand /etc/hostname je computernaam in, bijvoorbeeld piet01.
Daarna moet je zorgen dat je hostname uit het bestand wordt gelezen en wordt toegepast op je werkende systeem. Je computer opnieuw opstarten werkt ook, maar is dus niet nodig.
 service hostname start

Afterwards, run

 hostname
 hostname -f

Both should show server1.example.com now.

=Softwarebronnen en updates=
In /etc/apt/sources.list staan de softwarebronnen en bronnen voor de updates. Dit staat standaard al voor je ingesteld. Je kunt het bestand even bekijken, dan weet je waar je update server zich bevindt.

 nano /etc/apt/sources.list

Sluit deze en voer uit:

 apt-get update

om de apt package database up te daten en

 apt-get upgrade

om de laatste updates op te halen (indien deze er zijn)

=Disable AppArmor=
AppArmor is a security extension (similar to SELinux) that should provide extended security. In my opinion you don't need it to configure a secure system, and it usually causes more problems than advantages (think of it after you have done a week of trouble-shooting because some service wasn't working as expected, and then you find out that everything was ok, only AppArmor was causing the problem). Therefore I disable it (this is a must if you want to install ISPConfig later on).

We can disable it like this:

 /etc/init.d/apparmor stop
 update-rc.d -f apparmor remove

Till told me that he also had to do this step (which was not necessary on my installation), so if you want to go sure, do this on your system as well:

 apt-get remove apparmor apparmor-utils

=Installatie van extra programma's=
Nu kan je een aantal programma's installeren die je later gaat gebruiken. Voer daarvoor de volgende commando uit.

 apt-get install mc htop atop gcc lynx m4 make nmap openssl perl perl-modules unzip zip autoconf automake libtool build-essential

(Deze moet op 1 regel staan)&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>b3dn4zx6elo8ny1s7xzh8tlqxtwvfce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Secure Shell (SSH)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27142</id>
    <revision>
      <id>423281</id>
      <parentid>378221</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="oylh1xow96std4yrdnyhpggeepodwxo" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;background:oldlace;color:darkblue; padding:20px;border:1px solid lightgrey;&quot;&gt;

=Installatie van de SSH Server=
Als je tijdens de systeeminstallatie er niet voor gekozen hebt om de OpenSSH server mee te installeren, kan je dat alsnog doen met het volgende commando: 

 apt-get install ssh openssh-server

Hierna kan je met een SSH client zoals PuTTY verbinding maken vanaf je werkstation met je Ubuntuserver en de rest van HowTO via deze manier volgen.

=Inloggen met putty=
...
&lt;/div&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>oylh1xow96std4yrdnyhpggeepodwxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/Besturingssystemen/Apache installeren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27144</id>
    <revision>
      <id>423277</id>
      <parentid>360503</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T08:40:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="5jk0jzv04cytsuxpsu6rjpsde2ni3al" xml:space="preserve">=Inleiding=
In dit hoofdstuk leer hoe je Apache, MySQL en PHP installeerd op een computer met Ubuntu Server als besturingssysteem. 

=Apache webservice installeren =
Installeer eerst de webservice. 
 apt-get install apache2
Daarna kun je de PHP uitbreiding installeren voor Apache
 apt-get install php5

=Apache configureren =
Nu alles geïnstalleerd is kan je de server configureren.

Met default instellingen bevinden de bestanden van je webserver zich onder de map /var/www/. Je kunt dit beter te veranderen naar /data/www/html/. Dit doe je als volgt. We openen het configuratiebestand van de apache server.

Maak eerst een map aan met 
 mkdir /data/www/html/ -p -v
en bewerk daarna het configuratiebestand.
 nano /etc/apache2/sites-available/default

Ergens bovenaan dit bestand zal je een regel vinden als volgt:
 DocumentRoot /var/www/
verander dit in de volgende regel
 DocumentRoot /data/www/html/

Om de aanpassing te testen maak je een bestandje zoals bijvoorbeeld index.htm aan in de map/data/www/html/. Herstart nu de apache server, dit doe je met de volgende commando regel:

 service apache2 restart

Surf nu naar localhost, je zal nu het index.htm bestand te zien krijgen als alles goed verlopen is. Als het goed is download hij het bestand. 
 wget https://localhost/index.htm

Benader nu je webserver vanaf een computer in het zelfde subnet als je webserver. Gebruik hier bijvoorbeeld Windows 7 voor. Test eerst of je je server kunt pingen.
 
 ping 172.31.x.y

Wanneer dit werkt kun je in Internet Explorer https://172.31.x.y openen.

=Extra opdracht=
Nadat je de webserver vooorzien hebt van een eenvoudige website ga je een Content Management System(CMS) installeren.
Hiervoor moet je ook een database service installeren.
kijk in [https://help.ubuntu.com/community/Joomla Joomla installeren onder Ubuntu] hoe je dit doet.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>5jk0jzv04cytsuxpsu6rjpsde2ni3al</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/E-mail/Een e-mailserver inrichten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27310</id>
    <revision>
      <id>423291</id>
      <parentid>282337</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T09:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="436" sha1="bz3h9mpe6htkb7ycp1s7oaswy3brvjq" xml:space="preserve">{{Index basis
|titel = [[Netwerkbeheer]]|inhoud =
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Een e-mailserver inrichten/Een server in een DNS registeren Opdracht|Een server in een DNS registeren]]
#[[Netwerkbeheer/E-mail/Een e-mailserver inrichten/Mailserver installeren|E-mailserver installeren]]
}}

In deze practica leer je:
# Een server registeren in een DNS 
# Een Email-server installeren en conigureren. 
# Email clients instellen
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>bz3h9mpe6htkb7ycp1s7oaswy3brvjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/E-mail/Een e-mailserver inrichten/Een server in een DNS registeren Opdracht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27311</id>
    <revision>
      <id>423289</id>
      <parentid>282333</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T09:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2183" sha1="93h09tttayunqs0nodyox9ao585adhr" xml:space="preserve">Voor dit practicum heb je nodig: Een Server en DNS-server

In de klas heeft de docent een DNS-server opgezet. In dit practicum ga in deze DNS-server je eigen server registeren. Als je alles goed gedaan hebt kunnen je kalsgenoten je vinden via deze DNS.

Je hebt het practicum goed gedaan wanneer een andere leerling jou IP-adres krijgt wanneer hij 'nslookup jounaam' intypt. 

# Zet een nieuwe server klaar en maak de volgende configuratie
#* Een netwerkkaart op bridged met het itplaza netwerk. 
#* IP-adres volgens de IP-lijst 
#* Computernaam volgens IP-lijst 
#* DNS-server instellen op de DNS-server van de docent. Je moet het IP-adres hiervan even aan je docent vragen. 
# De docent heeft een paar domeinnamen aangemaakt om te testen. Wanneer je alles goed hebt ingesteld moet je de volgende IP-adressen krijgen bij de domeinnamen. Alleen wanneer je deze resultaten hebt mag je verder gaan. 
#* itplaza – 1.2.3.4 
#* test.itplaza 1.1.1.1
# Log in op het webconfiguratiescherm van de DNS-server: https://ipdns:10000 met gebruikersnaam leerling en wachtwoord leerling. Natuurlijk is ipdns het IP-adres van de DNS-server van je docent. 
# Ga naar servers → BIND DNS Server. Nu zie je bij de bestaande DNS zones de itplaza domein staan. Je mag wel even gaan kijken wat daar allemaal te vinden is. 
# Nu ga je je eigen zone aanmaken. Maak een nieuwe Master Zone aan met de volgende instellingen: 
#* Domein naam: jou computernaam volgens de IP-lijst. Voorbeeld: Je heet Piet Paaltjens. Je computernaam is PIET01 dan vul je in: piet01 
#* Masterserver: 127.0.0.1 De DNS van je docent blijft toch de baas. 
#* Email adres: vul iets in. 
# De DNS doet nog niets je moet nog een A-record (adres-record) gaan aanmaken. Bewerk je zone en kies voor Adres. Zet daar de volgende instellingen in: 
#* Naam: piet01. (wanneer je Piet Paaltjens bent). Vergeet de punt niet achter de naam te zetten. 
#* Adres: jou IP-adres volgens de lijst met IP-adressen. Bijvoorbeeld 172.31.123.1 
# Stop en start de DNS-server. Zie rechtsbovenaan. 
# Wanneer je nu op je eigen server nslookup piet01 doet krijg je je IP-adres te zien. 
# Probeer nu ook een computer van een klasgenoten.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>93h09tttayunqs0nodyox9ao585adhr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerkbeheer/E-mail/Een e-mailserver inrichten/Mailserver installeren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27312</id>
    <revision>
      <id>423290</id>
      <parentid>282335</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T09:16:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="895" sha1="c3pjyy6kmsz57ojrg18lk403kylq5lx" xml:space="preserve">Voor dit practicum heb je nodig: Windows Server en Kerio Connect

# Download Kerio Connect van de website van Kerio.
# Installeer het pakket. Zorg dat je tijdens de Installation Wizard de volgende instellingen maakt: 

* E-mail domain: Je computernaam volgens de IP-adressenlijst. Bijvoorbeeld piet01. 
* Administrator-account: leerling. Stel ook een wachtwoord in. 
* het eerste e-mailadres is nu leerling@piet01
# Zoek in de Kerio step-by-step manual op hoe je het configuratiescherm benaderd. Controlleer je instellingen. Maak een overzicht welke services er op welke poorten draaien. SMTP, HTTP POP3 en IMAP zijn heel belangrijk, maar wat doen ze? 
# Zoek in de Kerio step-by-step manual op hoe een gewone gebruiker inlogt op de webinterface van zijn e-mailaccount. 
# Log in als leerling. Stuur een testmail van leerling naar administator om te controleren of alles werkt.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>c3pjyy6kmsz57ojrg18lk403kylq5lx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Erik Baas/common.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>29822</id>
    <revision>
      <id>423126</id>
      <parentid>423038</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}} op Maatschappijleer/Dia/*</comment>
      <origin>423126</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="32409" sha1="ig59mebm5ksj1j92xagtutv5c35lj16" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;
// importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
// var X='ja';  // ??

$(function () {
  // loadWikidataInfo();
  importScript('Gebruiker:Erik Baas/fwikidata.js');
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();

if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Maatschappijleer/Dia/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
  AutoEdit();
}

  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  addPurgeTab();
  return;
});

function AutoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig,    '{{Fase|');                 // 20250810

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');  // 20251008

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // objSummary.value = 'lf'; // 20260323

 //aap      . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \


if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Maatschappijleer/Dia/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
  text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
}


 text = text.replace(/\{\{00%/, &quot;{{0%&quot;);  // 20260418

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n');
 text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>ig59mebm5ksj1j92xagtutv5c35lj16</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>423127</id>
      <parentid>423126</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423127</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="32488" sha1="8z1cz5kpshn6d86dsqhf5my21z6oe1u" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;
// importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
// var X='ja';  // ??

$(function () {
  // loadWikidataInfo();
  importScript('Gebruiker:Erik Baas/fwikidata.js');
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();

if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Maatschappijleer/Dia/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
  AutoEdit();
}

  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  addPurgeTab();
  return;
});

function AutoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig,    '{{Fase|');                 // 20250810

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');  // 20251008

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // objSummary.value = 'lf'; // 20260323

 //aap      . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \


if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Maatschappijleer/Dia/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
  text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
  // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
  text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
}


 text = text.replace(/\{\{00%/, &quot;{{0%&quot;);  // 20260418

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n');
 text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>8z1cz5kpshn6d86dsqhf5my21z6oe1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>423213</id>
      <parentid>423127</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>klaar</comment>
      <origin>423213</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="32506" sha1="hr98jno35uqaplt1wt8i75778k5270s" xml:space="preserve">// &lt;nowiki&gt;
// importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js');  /* markeer &amp; next*/
// var X='ja';  // ??

$(function () {
  // loadWikidataInfo();
  importScript('Gebruiker:Erik Baas/fwikidata.js');
  // insertTekst();
  // massDelete();
  automatePurgeConfirmationDialog();

//if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Maatschappijleer/Dia/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
//  AutoEdit();
//}

  replaceObsoleteHTMLTags();
  markeerLintErrors();
  addSubpagesLink();
  addPurgeTab();
  return;
});

function AutoEdit() {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template
    if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
      if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) {  // of wgDiffNewId ?
        window.location += '?action=edit';
      }
    }
  }
  return;
}

function loadWikidataInfo() {
  /* Wikidata; 20260130
  bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&amp;oldid=70312736#Geschiedenis */
  if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) {
    // importScriptURI(&quot;//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
    importScriptURI(&quot;//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&amp;action=raw&amp;ctype=text/javascript&quot;);
  }
  return;
}

function addSubpagesLink() {
/*
 * Voegt een link &quot;Subpagina's&quot; toe aan de sectie &quot;hulpmiddelen&quot;. 
 * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]].
 * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js
 * Onderhoud: [[User:Krinkle]]
 */ 
    var i18n = {
        en: &quot;Subpages&quot;,
        fr: &quot;Sous-pages&quot;,
        nl: &quot;Subpagina's&quot;
    };
    if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) {
        var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl;
        var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' );
        mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina');
    };
 return;
}

function replaceObsoleteHTMLTags() {
 var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z;
 var objSummary = document.getElementById('wpSummary');
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 if (obj == null) return;                                           /* exit */
 if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */
 var text = '' + obj.value;
 if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) &gt; -1) {
  alert('Stop: werk in uitvoering!');
  return;                                   /* exit */
 }

 createDebug();

/* &lt;font&gt; */
while (true) {
 // common pt. 1
 X = /&lt;font.*?&gt;/i.exec(text);   // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !!
 if (X == null) break;  // geen font-tags
 X = X + ''; // !!
 subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, &quot;&quot;);   // - ' en &quot;

 /* &lt;font color&gt; */
 if (subColor.search(/color/i) &gt; -1) {
  subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + '';  // !!
  if (subColor) {
   subColor = subColor.replace(/ *= */, &quot;: &quot;) + &quot;;&quot;;
   subColor = subColor.toLowerCase();
  }
 }
 else {subColor = null;} // geen color-attribute

 /* &lt;font face&gt; */
 if (subFace.search(/face/i) &gt; -1) {
  subFace = subFace.replace(/ *, */g, &quot;,&quot;);
  subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + '';  // !!
  if (subFace) {
   subFace = subFace.replace(/,/g, ', ');
   subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';';
  }
 }
 else {subFace = null;} // geen face-attribute

 /* &lt;font size&gt; */
  // todo
  // tijdelijk: subSize = null;
 if (subSize.search(/size/i) &gt; -1) {

  debug(subSize);  // &lt;font color=red face=Tahoma size=3&gt;
  subSize = /(?&lt;=size *= *).*?(?=(\x20,'&gt;'))/i.exec(subSize) + '';
  debug(subSize);  // 

  // subSize = subSize.replace(/.../, &quot;...&quot;);
 }
 else {subSize = null;} // geen size-attribute

// tijdelijk: 
subSize = null;

 // common pt. 2
 Y = '&lt;span style=&quot;';
  //debug(Y);
 if (subColor) Y += subColor;
  //debug(Y);
 if (subFace)  Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace;
  //debug(Y);
 if (subSize)  Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize;
  //debug(Y);
 Y += '&quot;&gt;';
  //debug(Y);

 text = text.replace(X,Y);
 text = text.replace(/&lt;\/font/ig, &quot;&lt;/span&quot;);
} // while (true)

 /*
 ToDo:
 - font color/size/face !!!
 - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags !
 */


 /*** Obsolete elements:***/

 /* &lt;big&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-large;&quot;&gt;'); //xxx-large werkt niet in Chrome !
 text = text.replace(/(&lt;big&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 // 20220106: x-large voor zon en water
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Leer jezelf ecologisch tuinieren&quot;) &gt; -1) {
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *zon *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
  text = text.replace(/(?&lt;=\| *water *=.*)&lt;big&gt;/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-large;&quot;&gt;');
 }
 text = text.replace(/&lt;big/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/big *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;center&gt; */
 text = text.replace(/&lt;center/ig, '&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;');
 text = text.replace(/&lt;\/center/ig, &quot;&lt;/div&quot;);

 /* &lt;small&gt; */
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){3,6}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: xx-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/(&lt;small&gt;){2}/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/&lt;small/ig, '&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;');
 text = text.replace(/(&lt;\/small *[a-z|0-9]*&gt;){1,6}/ig, &quot;&lt;/span&gt;&quot;);

 /* &lt;source&gt; 20220116 */
 text = text.replace(/&lt;source/ig,'&lt;syntaxhighlight');
 text = text.replace(/&lt;\/source/ig,'&lt;/syntaxhighlight');

 /* &lt;strike&gt; */
 text = text.replace(/&lt;strike/ig, &quot;&lt;s&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/strike/ig, &quot;&lt;/s&quot;);

 /* &lt;tt&gt; */
 text = text.replace(/&lt;tt/ig, &quot;&lt;code&quot;);
 text = text.replace(/&lt;\/tt/ig, &quot;&lt;/code&quot;);

 /*** Diversen: ***/

 /* &lt;br&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;\/?br\x20?\/? ?&gt;/ig, &quot;&lt;br&gt;&quot;);

 /* &lt;br clear=left/right/all/both&gt; */
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,       '&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig,      '&lt;br style=&quot;clear: right;&quot;&gt;');
 text = text.replace(/\x20*&lt;br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?&gt;/ig, '&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;');

 /* &lt;hr&gt; */
 text = text.replace(/&lt;\/?hr\x20?\/?&gt;/ig, &quot;&lt;hr&gt;&quot;);

 text = text.replace(/\[\[categorie/ig, &quot;[[Categorie&quot;);
 text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, &quot;[[Afbeelding&quot;);

 /* prettytable */
 text = text.replace(/prettytable/ig, &quot;wikitable&quot;);

 /* WSBN nummer  :-( */
 text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, &quot;       [WSBN&quot;);

 text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, &quot;&quot;);

 /* . ná &lt;ref&gt; */
 while(true) {
  X = /(?&lt;!\.) ?&lt;ref&gt;.*?&lt;\/ref&gt;\./.exec(text);
  if (X == null) break;
  Y = X[0].replace(/ ?&lt;ref&gt;/,'.&lt;ref&gt;');
  Y = Y.replace('&lt;/ref&gt;.','&lt;/ref&gt;');
  text = text.replace(X,Y);
 }

 /* sjablonen en Magic Words */
 text = text.replace(/{{{/g, &quot;aW~d6-8Ht#yV_5&quot;);  // vervang &quot;{{{&quot; tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen

 /* Magic Words - 20230323 */
 text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, &quot;{{#Categorytree:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{#expr:/g,         &quot;{{#Expr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig,    &quot;{{#If:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g,     &quot;{{#Invoke:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g,        &quot;{{#Pos:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g,     &quot;{{#Switch:&quot;);

 /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ 
 text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, &quot;{{#IfE&quot;);

 /* oud:
 text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g,   &quot;{{#IfError:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g,    &quot;{{#IfExpr:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g,   &quot;{{#IfExist:&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g,      &quot;{{#IfEq:&quot;);
 */

 /* ISBN 20230625 */
 // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);
 // debug (&quot;ISBN checken!&quot;);
 // text = text.replace(/(?&lt;=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, &quot;}} &quot;);  //  &lt;-


 /* ISBN exp. 20240121 */
 text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, &quot;{{$&amp;}}&quot;);
 text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, &quot;{{ISBN|&quot;);


 /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */
 text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, &quot;{{Begin}}&quot;);

 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig,          '{{Alleen afdrukken inline|');
 text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig,                  '{{Repeat|');
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig,   '{{Niet afdrukken block\n|\n');    // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig,            '{{Niet afdrukken block|');
 text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, '');   // 20251012

 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig,           '{{Zie ook\n|\n');                 // extra \n tbv. sommige wikicodes
 text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig,                    '{{Zie ook|');

 /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig,                       '{{Akkoord|');  klaar */
 /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig,                 '{{Akkoord|');  klaar */

 // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige &quot;|&quot; ?


 /* sjabloonnaam met hoofdletter */
 {
  while(true){
   X = /{{[a-z]/.exec(text);
   if (X == null) break;
   Y = X[0].toUpperCase();
   text = text.replace(X,Y);
  }

 /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421  -- ToDo 
  while(true){
   X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text);
   alert(&quot;X1=&quot; + X);
   if (X == null) break;
   alert(&quot;X2=&quot; + X);
   Y = X[0].toUpperCase();
   alert(&quot;Y=&quot; + Y);
   text = text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y);
   alert(&quot;3=&quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));

  / alert(X + &quot; - &quot; Y + &quot; - &quot; + text.replace(X, &quot;{{Tl|&quot; + Y));
  }
*/

  // overbodige pipe na sjabloonnaam
  prev = text;
  text = text.replace(/(?&lt;={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n');
  if (!(prev == text)) {
   debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert
  }
 }

 text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, &quot;{{{&quot;);     // herstel code naar &quot;{{{&quot;            ---------------

 /* {{Sub}} onderaan */
 X = text.search(/{{sub}}/i);
 if (X &gt; -1 &amp;&amp; X &lt; 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';}

 /* lege regels voor {{sub}} */
 text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}');

 /* &lt;tr&gt; |- */
 text = text.replace(/\|-+/g, &quot;|-&quot;);

 /* overbodige laatste &lt;tr&gt; */
 text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, &quot;|}&quot;);

 /* wikicode hr: 4 streepjes */
 text = text.replace(/^-{5,}/g,  &quot;----&quot;);
 text = text.replace(/\n-{5,}/g, &quot;\n----&quot;);

 /* http:// */
 prev = text;
 text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://');
 if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');}  // alert

 /* &quot;xxe eeuw&quot; in tekst */ {  // 20220119
  /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; eeuw');
   text = text.replace(/(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw');
  */
 }

 text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, &quot;[[Categorie:&quot;);
 text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, &quot;[[:Categorie:&quot;);

 /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {
  text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 }

 /* Check op nested span tags - 20220218 */
 /*
 if (text.search(/&lt;\/span( color)?&gt; ?&lt;\/span&gt;/i) &gt; -1 ){
  // alert('Check: nested span tags!?');
  text = text.replace(/&quot;&gt;&lt;span style=&quot;/ig, ' ')                    // erg bot: alleen voor eco tuin ??
  text = text.replace(/&lt;\/span( color)?&gt;&lt;\/span&gt;/ig, '&lt;/span&gt;'); //  ,,
 }
 */

 /* {{Fase0..4}} -&gt; {{Fase|0..4}} */
 text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig,    '{{Fase|');                 // 20250810

 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */
 text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, &quot;==\n&quot;);

 // komma vóór &lt;ref&gt; // 20251004
 text = text.replace(/ \&lt;\/ref\&gt;/ig,  '&lt;/ref&gt;');
 text = text.replace(/ \&lt;\/cite\&gt;/ig, '&lt;/cite&gt;');

 // links wp fixen:  // 20251004
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) {
   text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig  , '{{Wp|$2}}');
 }
 text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|');  // 20251008

 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen';
 // objSummary.value = 'lf'; // 20260323

 //aap      . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \


// if (mw.config.get('wgTitle').indexOf(&quot;Maatschappijleer/Dia/&quot;) &gt; -1) {   // 20260420
//   text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);
  // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + &quot;{{Links}}&quot;;
//   text = text + &quot;{{Links}}&quot;;
// }


 text = text.replace(/\{\{00%/, &quot;{{0%&quot;);  // 20260418

 /* 20260413:
 text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig,        &quot;ategorie:Bestanden met GFDL Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, &quot;ategorie:Bestand naar licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig,     &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig,                       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig,                 &quot;ategorie:Bestanden met PD Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig,            &quot;ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig,             &quot;ategorie:Bestanden zonder geldige licentie&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig,       &quot;ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig,    &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig,             &quot;ategorie:Bestand&quot;);
 text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig,   &quot;ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie&quot;);
 */

 text = text.replace(/\{\{Information/i, &quot;{{Informatie&quot;);

 //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, &quot;&quot;);  // 20260412
 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, &quot;{{Sub}}\n{{Links}}&quot;);

 text = text.replace(/Youtube/g, &quot;YouTube&quot;);  // 20260406

 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, &quot;{{Clear both&quot;); // 20260323
 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, &quot;{{Clear left&quot;);

 text = text.replace(/( |&amp;nbsp;){0,3}&lt;ref(?!erences)/ig, '&amp;nbsp;&lt;ref');  // 1 spatie voor &lt;ref&gt;   20260121
 text = text.replace(/&lt;ref(.*)?&gt; &lt;ref/ig, '&lt;ref$1&gt;&lt;ref');                // tenzij 2 x ref na elkaar

 text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]');    //  {{L|x}} -&gt; [[../x/]]  20251229

 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect ');

 text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n');
 text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel');

 if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') &gt; -1) {   // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} !
  text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[[');
  text = text.replace(/# ?\[\[/g  , '*[[');
 // ???  text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, '');
 }

 // {{tl}}:
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase());                       // werkt niet
 // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase());       // crasht

 // komma in getal -&gt; punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! :
 // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2');

 text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030
 text = text.replace(/\|\n\|=/ig             , '|\n|');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');
 text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig   , '$1\n');

 text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen');
 text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig,    '{{Navigatie HTML elementen');  // 20251016
 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig,                '[[$1Bestand:');                // 20251009
 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig,               '[[$1Afbeelding:');
 text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig,        '\n{{Navigatie recepten}}');    // 20251012
 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig,                  '{{Begin}}');                   // 20251022
 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig,        '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022

 /*** Eenmalige acties ***/
 text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig,     '[[Kookboek/Nagerecht');     // 20251012
 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig,             '{{TOC rechts');             // 20230417
 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig,       '{{Wiktionary');             // 20230514
 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig,   '{{Alfabet met links}');     // 20230520
 text = text.replace(/se wikipedia/ig,              'stalige Wikipedia');        // 20230614
 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig,     '');                         // 20250711
 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig,     '\n\n{{Recepten}}');              // 20250805
 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig,              '{{Recept\n');                    // 20250805  
 text = text.replace(/(?&lt;![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g,  'NB ');                           // 20250817
 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g,   'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824

 /*** Archief eenmalige acties ***/
 /*
 text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , &quot;{{Clear both&quot;);
 text = text.replace(/{{Clearright/ig   , &quot;{{Clear right&quot;);
 text = text.replace(/{{Boeken/ig       , &quot;{{Post-it/Boeken&quot;);

 // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303:
 // text = text.replace(/; ?&lt;&lt;!-- ?/ig , ';&lt;!--');
 // text = text.replace(/ ?--&gt;span&gt;/ig , '--&gt;');
 // text = text.replace(/;&lt;\/span&gt;/ig  , ';');

 // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]');  // 20260125

 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') &gt; -1) {      // wd-properties vervangen; 20260119
   text = text.replace(/(property|statements):P18/ig,   '$1:afbeelding');
   text = text.replace(/(property|statements):P31/ig,   '$1:is een');
   text = text.replace(/(property|statements):P35/ig,   '$1:staatshoofd');
   text = text.replace(/(property|statements):P47/ig,   '$1:grenst aan');
   text = text.replace(/(property|statements):P122/ig,  '$1:regeringsvorm');
   text = text.replace(/(property|statements):P206/ig,  '$1:gelegen in of aan waterlichaam');
   text = text.replace(/(property|statements):P361/ig,  '$1:onderdeel van');
   text = text.replace(/(property|statements):P571/ig,  '$1:datum van oprichting of creatie');
   text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking');
   text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product');
}

 // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211))
 text = text.replace(/\&lt;br\&gt;\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\&lt;br\&gt;\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|');

 // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] :
 text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]');

 text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig,             '{{Replace|');
 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // &quot;Overleg gebruiker&quot;;  20251116
   text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}');
 }

 text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig,         '{{Bladeren4');              // 20230531
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, '');  // 20251024
 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden');  // 20251005

 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur  // 20250711
 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:');

 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) {                // 20251009
  if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') &gt; -1) {
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, '');
   if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') &gt; -1) {
    // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud');
    return;
   }   
   text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, '');
   text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n';  // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig

   // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen):
   // var Button = document.getElementById(&quot;wpSave&quot;);
   // Button.click();
  }
 }

 var X = mw.config.get('wgPageName');
 document.write(X + '__');
 var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/');
 document.write(Y + '__');
 if (Y &gt; -1) {
   document.write('ja__');
   text = text.replace(/--\&gt;\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '--&gt;| boekenplank    = Taal en letterkunde');// 2025100?
 }

 text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig,               '{{Alfabet met ankers}}');   // 20230414
 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie');

 text = text.replace(/Moderne/g      , 'moderne');      // 20251006
 text = text.replace(/Hedendaagse/g  , 'hedendaagse');
 text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur');
 // rode (wp-)links ontlinken:
 // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]]
 // &quot;lazy&quot; mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-)

 // problemen:
 //  * afb. met link(s) in de caption gaan stuk           -&gt; handmatig op te lossen
 //  * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -&gt; niet  ,,

 // 2: te behouden links veiligstellen:
 text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post');

 // 3: alle overige links omzetten naar tekst:
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1');
 text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links!

 // 4: te behouden links herstellen:
 text = text.replace(/REPL251005pre/g,  '[[');
 text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]');
*/

/*
 text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig,           '{{Infobox recept');               // 20230312, 20251011
 te gretig;  text = text.replace(/,\&lt;ref\&gt;(.*)\&lt;\/ref\&gt;/ig               , '&lt;ref&gt;$1&lt;/ref&gt;,');       // 20251004
 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig                             , '[Spaans/Les ');         // 20250930
 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig                    , 'Categorie:Drank')       // 20250929
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig          , 'Categorie:Fruit')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig      , 'Categorie:Gevogelte')   //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig          , 'Categorie:Graan')       //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig        , 'Categorie:Groente')     //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig         , 'Categorie:Zuivel')      //   ,,
 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig    , 'Categorie:Vruchtensap') //   ,,
*/

 /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */
 /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g,           'Italiaans/Les ');                            // 20250920 */
 /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel ');  //20250920 */
 /* text = text.replace(/WikiJunior/g,                 'Wikijunior');               // 20250718 */
 /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig,              '{{TOC links');              // 20230417 */
 /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */
 /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}');  // 20250901 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i,                '{{Tuinkalender');                // 20250803 */
 /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}');  // 20250831 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=g)allerij/ig,               'alerij');                   // 20230614 */
 /* text = text.replace(/(?&lt;=t)utti frutti/ig,           'uttifrutti');               // 20250817 */
 /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig,               '{{Babel|');                 // 20250813 */
 /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n');  // 20250812 */
 /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */
 /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig,             '__NOINDEX__');    */
 /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig,               '{{Clearboth}}');  */
 /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = ');               // 20250805 */

 /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */
 /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/         // 20250803

 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */
 // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n');  // 20250722
 // text = text.replace(/  /ig                                , ' ');
 // text = text.replace(/\* ? ?/ig                            , '&lt;br&gt;\n');
 // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig                         , ']]{{');
 // text = text.replace(/\{\{0%/ig                            , '00%');

 //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl');  // 20250722
 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig,  'chillipeper.nl');   //   ,,
 // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906
 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!??

// ---------------------------------------------------------------------------------------------
 /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */
 // text = text.replace(/('''|\&lt;\/?b\&gt;)/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */

 /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */
 // text = text.replace(/\&lt;\/?span.*?\&gt;/ig, &quot;&quot;);                                 /* 20230627 */
 // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags';

 /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;.*): *(?=\&gt;)/ig, &quot;: &quot;);  /* too greedy; check &quot;http(s):, /File: etc. ! */
 text = text.replace(/(?&lt;=style\=\&quot;); ?(?=\&quot;)/ig,           &quot;; &quot;);


 /* ------ oud -------------
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers');
 text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek');
 // &quot;xxe eeuw&quot; in titel  {  // 20220119
  var title = mw.config.get('wgTitle');
  var pattern = /(?&lt;=(1|2)?[0-9])e-eeuw/;
  if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) {
   if (title.search(pattern) &gt; -1) {
    text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;-eeuw') + '}}' j+ text;
   }
  }
  else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen');
 }

 // tijdelijk (tbv &quot;Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt&quot;)
 text = text.replace(/{{cat\|?/ig, &quot;{{Cat&quot;);
 text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, &quot;{{Boekcat&quot;);
 text = text.replace(&quot;'''{{PAGENAME}}&quot;, &quot;'''{{PAGENAME}}'''&quot;);
 */
 /* verplaatsen naar andere categorie:
 text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, &quot;[[Categorie:Geografie&quot;);
 */
 /* sig BeeBringer:
 text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\&lt;\/sup&gt;/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]');
 text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen');
 */

 /* div. typefouten */
 // text = text.replace(/(?&lt;=w)ijzingen/, 'ijzigingen');
 text = text.replace(/paramaters/, 'parameters');

 /*** Einde ***/
 /* niets veranderd? */
 if (obj.value == text) return;                                   /* exit */

 obj.value = text;                                                /* klaar om op te slaan */
 // obj.value = obj.value + '\n\n' + text;  // TIJDELIJK!!

 /*** Samenvatting ***/
 var obj = document.getElementById('wpSummary');
 // obj.value = 'cat'; 
 // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen';
 // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt';

/* tijdelijk (voor eenmalige acties): */
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]';
// obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]';

 /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/
 var obj = document.getElementById('ca-watch');
 if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;}
 return;
}

function addPurgeTab() {
 /* Voegt een &quot;purge&quot; tabje toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 if(!document.getElementById) return;
 var x = document.getElementById('ca-history');
 if(! x) { return; }
 var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0];
 if(x.children) { x = x.children[0]; }
 else { x = x.childNodes[0]; }
 addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, &quot;=purge&quot;), 'purge', 'ca-purge');
 // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // &quot;ta is not defined&quot;
}

function addlilink(tabs, url, name, id) {
 /* voegt tabjes toe
 (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */
 var na = document.createElement('a');
 na.href = url;
 na.appendChild(document.createTextNode(name));
 var li = document.createElement('li');
 li.id = id;
 li.appendChild(na);
 tabs.appendChild(li);
 return li;
}

function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen)
 UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4   werkt niet
 UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE    ,,    ,,
}

function automatePurgeConfirmationDialog() {
/* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */
 if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) {
  $('form[action*=&quot;action=purge&quot;]').submit();
 }
 return;
}

function markeerLintErrors() {  // 20220114
 // Markeert aantallen &gt; 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond.
 if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return;  /* exit */
 var list = document.getElementsByTagName(&quot;BDI&quot;);
 if (list.length == 0) return;
 for (i=0; i&lt;list.length; i++) {
  if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) {
   list[i].style.background = '#ff8080';
  }
 }
 return;
}

function createDebug() {  // v2, 20220113
 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak.
 var obj = document.getElementById('wpTextbox1');
 var parent = document.getElementById('editform');        
 var newItem = document.createElement(&quot;DIV&quot;);
 newItem.id = 'debug';
 newItem.style.display='none';
 var textnode = document.createTextNode(&quot;&quot;);
 newItem.appendChild(textnode);
 parent.insertBefore(newItem, obj);
}

function debug(txt) {
 // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster.
 var obj = document.getElementById('debug');
 if (obj == null) return;                        /* exit */                 
 obj.style.display = 'block';
 obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/&lt;/g,'&amp;lt;') + '&lt;br&gt;';
}

function massDelete() {  /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */
 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return;
 if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return;
 document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025';
 document.getElementById(&quot;deleteconfirm&quot;).submit(); 
 return;
}

function insertTekst() {
 var title = mw.config.get('wgTitle');
 if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) {
  if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) {
   if (mw.config.get('wgAction') == 'view') {
    window.location += '?action=edit';
    var text = document.getElementById('wpTextbox1').value;
    text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text;
   }
  }
 }
 return;
}

function capFirst(str) {
 /* fix all-caps en camel-case */
 return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase();
}

// &lt;/nowiki&gt;</text>
      <sha1>hr98jno35uqaplt1wt8i75778k5270s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Wachtruimte/Lichaamstaal en gebarentaal</title>
    <ns>4</ns>
    <id>29834</id>
    <revision>
      <id>423231</id>
      <parentid>399693</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T20:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>423231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="3fyjc6tjucuetwoe7pj8q5ul7zptu3j" xml:space="preserve">{{Wachtruimte}}
== Lichaamstaal ==
'''[[w:nl:Lichaamstaal|Lichaams]]- en [[w:nl:Gebarentaal|gebarentaal]]''' kan je omschrijven als het communiceren met je (volledige) lichaam, met uitzondering van de stem. Lichaamstaal is deels eigen aan jezelf, maar hangt ook deels af van afspraken. Gebarentaal daarentegen steunt volledig op conventies. Een overkoepelend begrip is '''[[w:nl:Non-verbale_communicatie|non-verbale communicatie]]'''.

Nu is het niet zo dat er zoiets bestaat als een &quot;''Woordenboek voor Lichaamstaal''&quot;. Bij het interpreteren van lichaamstaal moet je rekening houden met de '''situatie''' (''context'' of ''interpretatiekader'') en met de '''persoonlijkheid''' van diegene van wie je de lichaamstaal probeert te begrijpen.
*Context: achteroverleunen kan duiden op desinteresse, maar het kan ook gewoon op een ontspanning houding wijzen;
*Persoonlijkheid: als je gesprekspartner met zijn armen gekruist staat, kan dat betekenen dat hij zich gesloten opstelt. Het kan echter ook zijn dat die persoon graag met zijn armen gekruist staat.

== Gebaren en gedachten ==
Er zijn nog enkele specifieke gevallen van gebaren die gedachten uitdrukken of je helpen om je gedachten uit te drukken.
*'''Emblemen''': emblemen zijn cultuurgebonden gebaren die gedachten uitdrukken. Voorbeelden hiervan zijn de middelvinger opsteken, de duim omhoog, ...;
*'''Gesticulatie''': dit zijn gebaren die je ''helpen'' om je gedachten te verwoorden. Hieronder verstaan we onder andere het meetellen op de vingers tijdens een opsomming of met de handen &quot;enerzijds&quot; en &quot;anderzijds&quot; weergeven;
*Dan zijn er ook nog '''gebaren die een gesprek regelen''', zoals knikken tijdens een gesprek, om het gesprek op gang te houden;
*'''Technische gebaren''' zijn gebaren die aangeleerd moeten worden en die enkel door een beperkte groep mensen gebruikt wordt. {{Wp|Desmond Morris}} beschrijft dit soort gebaren in zijn boek ''De naakte mens'', waarin hij gebarentaal voor brandweerlui verklaart. Ook tweehandige gebarentaal voor doven en de vlaggentaal die gebruikt wordt op luchthavens en schepen vallen onder deze categorie.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebarentaal#Gebaren_en_gedachten De Wikipedia-pagina over gebarentaal, subpagina: Gebaren en gedachten&lt;/ref&gt;

== Controle en misleiden ==
Onderzoek van [[w:nl:Albert_Mehrabian|Albert Mehrabian]] heeft aangetoond dat een gesprek grotendeels bepaald wordt door lichaamstaal. Zo zijn de manier ''waarop''je iets zegt en de lichaamstaal die je gebruikt veel belangrijker dan ''wat'' je precies zegt. De verhoudingen zouden als volgt zijn:
*55% van een gesprek wordt bepaald door je lichaamstaal;
*38% wordt geregeld door ''hoe'' je iets zegt;
*Slechts 7% van ''wat'' je zegt, is belangrijk.

Non-verbale communicatie is dus wel degelijk belangrijk, het bepaalt een gesprek voor maar liefst 93%. Je moet echter wel rekening houden met het feit dat mensen (en de één al wat beter dan de ander) hun lichaam zo onder controle kunnen houden dat hun lichaamstaal hun gevoelens niet weerspiegelen.

{{Appendix}}</text>
      <sha1>3fyjc6tjucuetwoe7pj8q5ul7zptu3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Werkomgeving en hulpmiddelen/Toolchain/Linux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30075</id>
    <revision>
      <id>423262</id>
      <parentid>416779</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T04:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4135" sha1="m2p5j9n27kl4fmgppnn0amiw3yrj92p" xml:space="preserve">Onder Linux is het gemakkelijk om een cross-platform toolchain aan te leggen.

== Bronbestanden downloaden ==
Om een cross-platform toolchain te maken moeten de oorspronkelijke programma's opnieuw gecompileerd worden. Hiervoor is de oorspronkelijke broncode nodig. Bestanden met een &lt;kbd&gt;.tar.gz&lt;/kbd&gt; en &lt;kbd&gt;.tar.bz2&lt;/kbd&gt; extensie zijn gecomprimeerde archieven zoals &lt;kbd&gt;.zip&lt;/kbd&gt;, en worden veel gebruikt op Linux en Unix systemen.
# Download het &lt;kbd&gt;gcc-x.x.x&lt;/kbd&gt; archief met de laatste versie van GCC van [https://ftp.gnu.org/gnu/gcc/ ftp.gnu.org]
# Download het &lt;kbd&gt;binutils-x.xx&lt;/kbd&gt; archief  met de laatste versie van Binutils van [https://ftp.gnu.org/gnu/binutils/ ftp.gnu.org]&lt;br&gt;
# Pak beide archieven uit in de &lt;kbd&gt;/usr/src&lt;/kbd&gt; map van de installatie.
{{Bericht
|titel=Let op!
|bericht=De versienummering die GNU aanhoudt is als volgt: elke punt in een versienummer scheidt een heel getal. Dus &lt;kbd&gt;binutils-2.20&lt;/kbd&gt; is nieuwer dan &lt;kbd&gt;binutils-2.9&lt;/kbd&gt;. De bestanden op de websites staan dus ''niet'' van oud naar nieuw gesorteerd; de onderste is ''niet'' persé de nieuwste.
|type=waarschuwing}}
{{Bericht
|titel=Tip!
|bericht=Om een &lt;kbd&gt;.tar.bz2&lt;/kbd&gt; bestand in de huidige map uit te pakken, gebruik de volgende opdracht: &lt;kbd&gt;tar -jxvf bestandnaam.tar.bz2&lt;/kbd&gt;
Om een &lt;kbd&gt;.tar.gz&lt;/kbd&gt; bestand in de huidige map uit te pakken, gebruik de volgende opdracht: &lt;kbd&gt;tar -zxvf bestandnaam.tar.gz&lt;/kbd&gt;
|type=tip}}

== Voorbereiding ==
Er moeten nog wat voorbereiding gedaan worden, zoals het aanmaken van de mappen &lt;kbd&gt;build-binutils&lt;/kbd&gt; en &lt;kbd&gt;build-gcc&lt;/kbd&gt; in de &lt;kbd&gt;/usr/src&lt;/kbd&gt; map. Voer de volgende opdrachten uit, elke regel gevolgd door een Enter waarna de computer even bezig gaat. Er verschijnt niet altijd een bevestiging.
&lt;pre&gt;
cd /usr/src

mkdir build-binutils build-gcc
&lt;/pre&gt;

== Binutils compileren ==
Nu moet eerst binutils worden gecompileerd. Voer de volgende opdrachten uit. De &lt;kbd&gt;make all&lt;/kbd&gt; opdracht kan meer dan een half uur duren. Merk op dat voor &lt;kbd&gt;x.xx&lt;/kbd&gt; het juiste versienummer moet worden ingevuld.
&lt;pre&gt;
cd /usr/src/build-binutils

export PREFIX=/usr/local/cross

export TARGET=i586-elf

../binutils-x.xx/configure --target=$TARGET --prefix=$PREFIX --disable-nls

make all

make install
&lt;/pre&gt;

{{Bericht
|titel=Let op!
|bericht=Controleer elk commando nog even op typfouten voordat je op Enter drukt.
|type=waarschuwing}}
{{Bericht
|titel=Tip!
|bericht=Als je &lt;kbd&gt;../binutils-&lt;/kbd&gt; hebt getypt, druk dan op Tab. De shell vult het automatisch aan tot &lt;kbd&gt;../binutils-x.xx/&lt;/kbd&gt; waarbij &lt;kbd&gt;x.xx&lt;/kbd&gt; het juiste versienummer is.
|type=tip}}

== GCC compileren ==
Nu kan gcc worden gecompileerd. Voer de volgende opdrachten uit. De &lt;kbd&gt;make all-gcc&lt;/kbd&gt; opdracht kan meer dan een uur duren.
&lt;pre&gt;
cd /usr/src/build-gcc

export PREFIX=/usr/local/cross

export TARGET=i586-elf

export PATH=$PATH:$PREFIX/bin

../gcc-x.x.x/configure --target=$TARGET --prefix=$PREFIX --disable-nls --enable-languages=c,c++ --without-headers

make all-gcc

make install-gcc
&lt;/pre&gt;

== LibGCC compileren ==
Het is ook handig om &lt;kbd&gt;libgcc&lt;/kbd&gt; te compileren. LibGCC is de GCC low-level runtime-bibliotheek en bevat onder andere integer, floating-point en stack unwinding functionaliteit.
&lt;pre&gt;
cd /usr/src/build-gcc

export PREFIX=/usr/local/cross

export TARGET=i586-elf

export PATH=$PATH:$PREFIX/bin

make all-target-libgcc

make install-target-libgcc
&lt;/pre&gt;

== PATH configureren ==
Om ervoor te zorgen dat de nieuwe gecompileerde programma's uit de cross-platform toolchain direct kunnen worden aangeroepen, moet je de volgende regel toevoegen aan het eind van het &lt;kbd&gt;.profile&lt;/kbd&gt; bestand in je home directory (&lt;kbd&gt;~/.profile&lt;/kbd&gt;):
{{Code|Titel='''.profile'''|Code=&lt;pre&gt;
...

PATH=&quot;/usr/local/cross/bin:$PATH&quot;
&lt;/pre&gt;}}
Mogelijk moet je even uitloggen en opnieuw inloggen om de verandering aan het PATH toe te passen. Nu is alles klaar. Om een programma uit de cross-platform toolchain te gebruiken in plaats van de oorspronkelijke versie, zet je er &lt;kbd&gt;i586-elf-&lt;/kbd&gt; voor, bijvoorbeeld &lt;kbd&gt;i586-elf-ld&lt;/kbd&gt; in plaats van &lt;kbd&gt;ld&lt;/kbd&gt;.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>m2p5j9n27kl4fmgppnn0amiw3yrj92p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Situering</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32792</id>
    <revision>
      <id>423225</id>
      <parentid>415928</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:11:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12311" sha1="6i61go09t5hnjard39m1zvszyxg2uol" xml:space="preserve">== Situering en toelichting == 

=== De wereld redden aan de hand van peer-to-peer? ===
Op de achterflap van het boek “De wereld redden” van Michel Bauwens (2013) lezen we het volgende: “Onze samenleving steunt op het absurde idee van materiële overvloed en immateriële schaarste. We doen alsof de planeet oneindig is en plegen er dermate roofbouw op dat het overleven van de menselijke soort in gevaar komt. Anderzijds bouwen we via auteursrechten en patenten artificiële muren rond menselijke kennis om sharing en samenwerking zo moeilijk mogelijk te maken. Het peer-to-peermodel, geïnspireerd door open source zoals Wikipedia, wil die logica omdraaien. Michel Bauwens ziet in nieuwe fenomenen zoals de samenwerkingseconomie, peer-to-peernetwerken, open source, crowdsourcing, fab labs, microfabrieken, de makersbeweging en stadslandbouw een weg naar een postkapitalistische samenleving, waarbij de markt zal onderworpen worden aan het algemeen belang. Net zoals het feodalisme ontstond binnen de schoot van de Romeinse slavenmaatschappij en het kapitalisme binnen het feodalisme, groeit ook binnen het kapitalisme het embryo van een nieuwe samenleving. Om de wereld te redden, dringt zich een herlokalisering van de productie op en een uitbreiding van globale samenwerking op vlak van kennis, code en design.”


=== En wat met educatie en duurzaamheid? ===
Een achterflap probeert lezers te lokken. En deze achterflap slaagt daar zeker in. Op minstens twee manieren. Aan de ene kant, en voor de hand liggend, kan je een boek dat wil suggereren dat de wereld moet en ook kan gered worden, niet naast je neer leggen.  Maar er is nog een andere reden waarom het de aandacht trekt. Een reden die ook de aanleiding is voor dit boek op wiki-books, voor dit bescheiden wiki-boek in de schaduw van het boek en het werk van Michel Bauwens en bij uitbreiding de Peer-to-Peer Foundation.
Wat is die reden? De reden is eenvoudig:  de vraag naar wat met educatie in een P2P-samenleving zou kunnen betekenen? Er komen tal van kwesties aan bod – zo suggereert de achterflap. Zo zijn er aspecten rond ecologie (duurzaamheid, milieu, grondstoffen, …), ook aspecten rond economie (productievormen, productieverhoudingen, kapitalisme, …), zaken die een meer sociologische inslag hebben (bewegingen, P2P, globale samenwerking, ….) en ook vragen rond cultuur (kennis, herlokalisering, algemeen belang, …). Alles lijkt dus samen te komen, maar niet echt de kwestie van educatie, en zeker ook niet expliciet de relatie tussen educatie en duurzaamheid.

=== Onderzoekend studeren: vragen en stappen ===
Deze vaststelling vraagt om verdere studie, en dat betekent ook onderzoek, dus een poging om iets te weten te komen en om te experimenten. En dat betekent allereerst een reeks van eenvoudige richtvragen: stel dat we in de richting van een post-kapitalistische samenleving op basis van P2P gaan, wat zou dat betekenen voor educatie? Wat zou dat betekenen voor duurzaamheid? Wat zou dat betekenen voor de relatie tussen beide? Maar het gaat niet enkel om vragen, het gaat ook om een experiment in de eigenlijke betekenis: laten we echt proberen om educatie niet te ontwerpen op basis van zogenaamde ‘kapitalistische’ principes maar op basis van ‘post-kapitalistische’ P2P principes.
Studeren aan de hand van onderzoek en experiment vraagt ook om een stappenplan. En voor elke stap een hoofdvraag en een indicatie van wat het resultaat kan zijn. Dit stappenplan is meteen ook het grondplan van dit wiki-boek.

[[Bestand:Question in a question in a question in a question.gif|Question in a question in a question in a question|center|300px]]

* Glossarium: wat is P2P, en wat zijn P2P vormen van leren eigenlijk precies? 
Deze vraag moet leiden tot de ontwikkeling van een soort ‘verklarende woordenlijst’ of glossarium. En dit glossarium presenteert een reeks van basisconcepten, en maakt het daardoor gemakkelijk om te navigeren in de P2P wereld.

* Aftoetsing: wat is de waarde en consequentie van P2P-uitgangspunten in het  kader van educatie?
Willen we op zoek naar de waarde van P2P-uitgangspunten dan is het nodig die uitgangspunten eens af te toetsen aan de theoretische en praktische wereld die ons vertrouwd is. Allereerst aftoetsen aan klassieke en hedendaagse theorieën over de relatie tussen educatie en samenleving. Vervolgens een aftoetsing aan de literatuur over educatie en duurzaamheid. Tenslotte ook een confrontatie met bestaande, concrete praktijken uit het brede veld van natuur- en milieu educatie en educatie voor duurzame ontwikkeling. Deze aftoetsing levert een opstap voor het formuleren van kwesties.

* Kwesties: welke kwesties spelen op welke wijze in het kader van P2P-educatie?
P2P-educatie is niet zonder discussie, en daarom is het van belang om zo gedetailleerd mogelijk de kritische punten te inventariseren. Dat kan gaan om tal van discussiepunten: vragen omtrent gelijke kansen, omtrent financiering, maar ook omtrent het statuut van kennis of de rol van macht. Een uitklaring van die kwesties is noodzakelijk om te gaan in de richting van het ontwerpen van educatieve P2P-praktijken.

* Werkprincipes: hoe kunnen we op basis van P2P duurzame educatieve praktijken ontwerpen?
Om P2P-educatie die gericht is op duurzaamheid te ontwerpen zijn er algemene principes of handige vuistregels nodig. Ze geven houvast, ze geven richting, maar het zijn natuurlijk geen eenvoudige toepassingsregels.  

* Toetsing: Werken deze principes en werkt P2P in kader van educatie?
Een laatste, en voor de hand liggende stap, is natuurlijk de uiteindelijk toetsing. En dit betekent allereerst het proberen nagaan of je ontwerpen kan maken op basis van de geformuleerde principes. Het betekent ook nagaan of de studie die aan de basis ligt van dit boek wel goed is verlopen.  Dit deel van het wiki-boek zal in een latere fase aangemaakt worden. Maar toetsing betekent misschien ook vooral: dit hele wiki-book open stellen voor anderen, en zo toelaten dat het deels ook een eigen leven gaat leiden.

=== Een publiek experiment ===
Wie zijn de auteurs van dit boek? Peers. Meer bepaald een 120-tal studenten van de KU Leuven, en dit binnen het vak Onderwijs in relatie tot samenleving en cultuur van de opleiding Pedagogische Wetenschappen en Master Educatieve Studies. Niet alleen reguliere studenten. Ook gaststudenten, en dit wil zeggen mensen uit de sector van natuur- en milieu-educatie die op vrijwillige basis student werden, en gedurende een semester kwamen studeren.  De universiteit opent dus de deuren voor de praktijk – een poging om hen, samen met andere studenten, tijd en ruimte te geven om grondig te studeren en samen dit boek te maken. Naast studenten ook een heleboel begeleiders. Een 6-tal. Of zijn het docenten? Moderatoren? Het is zoeken geweest naar een juiste omschrijving van hun rol. Het is nog steeds een zoeken. 

De begeleiders hebben deze studie van P2P opgezet als een ‘publiek experiment’.  

Waarom een experiment? De term experiment gebruiken we in een specifieke, sterke betekenis: “niet weten wat je nog niet weet” (Rheinberger, 1997). Dit is een wat oncomfortabel uitgangspunt, maar tegelijkertijd ook spannend. Een experiment in deze betekenis is een vorm van onderzoekend studeren. Of anders nog: het is een vorm van studeren die misschien eigen is aan de universiteit, eigen aan academisch onderwijs. De universiteit dan begrepen als een ‘universitas studii’, en in de oorspronkelijke middeleeuwse betekenis van een gemeenschap of liever nog, een vereniging en associatie van studerenden. Universiteit en universitair onderwijs verwijzen hier dus niet naar die grote instelling, maar naar die kleine, lokale  associaties – zoals dit kleine, eenmalige publieke experiment. En die studenten verenigden zich vaak rond een docent – die ze aantrokken. Of beter: door zich daarrond te verzamelen werd die persoon en waar hij voor stond een docent. In het geval van deze ‘universitas studii’ ging het om Michel Bauwens en zijn boek “De wereld redden”. Belangrijk evenwel: het boek van Bauwens is geen bijbel, en dit wiki-boek geen catechismus. Integendeel, door het boek van Bauwens echt te bestuderen wordt het ontheiligd, en ontstaat er de ruimte om je ertoe te verhouden, om over te spreken, te denken en erover te schrijven, en ja, het ook ter discussie te kunnen stellen. Misschien zijn alleen belangrijke boeken het waard om zo bestudeerd te worden? Of misschien geeft een dergelijke studie een bijkomende waarde aan het boek? 

[[Bestand:Medieval-university.jpg|Medieval-university|center|300px]]

Waarom een publiek experiment? De term publiek gebruiken we op minstens vier manieren. Ten eerste omdat er een gerichtheid is op het maatschappelijke. Dit experiment vertrekt immers vanuit een 'publieke kwestie', namelijk de vraag over de zin en onzin van een post-kapitalistische samenleving en van post-kapitalistische educatie. Ten tweede publiek in de betekenis van 'common' of 'gemeen goed'. Het experiment wil iets maken – met name dit wiki-boek – en wel door het samenbrengen van individuele bijdragen. Het gaat om het samenbrengen van individuele bijdragen van studenten zodat een geheel of gemeen goed ontstaat dat door iedereen gebruikt kan worden.  Publiek, ten derde, ook in de betekenis van ‘open’. Het experiment stond van meet af aan open voor een groter publiek. Niet enkel zogenaamde reguliere studenten maar ook mensen die naar de universiteit afzakten en daar studietijd en studieruimte kregen. En ten vierde, publiek in de betekenis van ‘publiek maken’. Dit wil concreet zeggen dat de resultaten van het  experiment ook breder beschikbaar zijn. De keuze voor een wiki-boek lag dan ook enigszins voor de hand.

[[Bestand:Publiekexperiment.png|thumb|center|750px]]

Is een publiek experiment een vorm van P2P-educatie? De idee over publieke experimenten komt uit een andere hoek, en vanuit een andere noodzaak (Simons &amp; Masschelein, 2009). Maar dat wil niet zeggen dat er geen gelijkenissen zijn. Meer nog, binnen dit collectief experiment werden expliciet principes van P2P opgenomen. Waarom? Om de principes meteen ook uit te testen.

=== De implicaties van een publiek experiment ===
* Er is een erg diverse groep van zowel ‘studenten’ als ‘begeleiders’, dus zowel gewone studenten als gaststudenten, maar ook reguliere begeleiders en docenten naast de gastdocenten en de gastbegeleiders.
* Belangrijk is natuurlijk dat de uitkomsten van het onderzoekend studeren niet op voorhand vastliggen, en dit is niet altijd comfortabel, niet voor studenten maar ook niet voor docenten. Het vraagt ook om geduld, en zelfs een vorm van overgave aan het onbekende.

[[Bestand:Tourne a droite panneau expérimentation.jpg|Tourne a droite panneau expérimentation|center|300px]]

* De cursustekst (en examen) is niet op voorhand  vastgelegd en gegeven, maar wordt samen (op basis van individuele bijdragen) geconstrueerd, en dit betekent ook dat zich  in het proces van experimenteren ook het curriculum aftekent. Anders nog: onderzoekend studeren is samen het cursusmateriaal en studiemateriaal maken.
* Cruciaal is te erkennen dat het niet louter individueel werk is, maar ook geen groepswerk. Het is een combinatie, een soort van commoning, en dus een manier om een gemeen goed (namelijk gezamenlijk studiemateriaal) te maken dat bovendien publiek is (dit willen zeggen dat het gaat om open studiemateriaal, met (hopelijk) een maatschappelijke nut).  
* Een publieke experiment, zoals elk experiment, vraagt om goede coördinatie, het vraagt om duidelijke ‘werkpakketten’ en ‘protocollen’, en er is het belang van taakverdeling, van afspraken en van de verdeling en het opnemen van verantwoordelijkheden, en natuurlijk ook: steeds de tijd/ruimte nemen om bij te sturen.

=== Referenties ===
Bauwens, M., &amp; Lievens, J. (2013). ''De wereld redden. Met peer-to-peer naar een postkapitalistische samenleving''. Antwerpen: Houtekiet.

Rheinberger,  H.J. (2007). Man weiss nicht genau, was man nicht weiss. Über die Kunst, das Unbekannte zu erforschen. ''Neue Zürcher Zeitung'', 5 Mai 2007.&lt;br&gt;

Simons, M., &amp; Masschelein, J. (2009). The public and its university: Beyond learning for civic employability? ''European Educational Research Journal, 8''(2), 204–217.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>6i61go09t5hnjard39m1zvszyxg2uol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Geld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33064</id>
    <revision>
      <id>423226</id>
      <parentid>282835</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11102" sha1="d578910egow0iynyv1lv1ap2my7pc9w" xml:space="preserve">'''Geld''' is een object dat binnen een gegeven sociaaleconomische context wordt aanvaard als betaling voor goederen en diensten en als de terugbetaling van schulden. De voornaamste functie van geld is die van ruilmiddel (Wikipedia, 2014).

==Geld en P2P ==
Binnen het peer-to-peermodel ligt de focus niet enkel op de uitwisseling van gelijke waarden, zoals bij het kapitalisme, maar speelt de intrinsieke motivatie een grotere rol. Bijvoorbeeld Wikipedia: als iemand een tekst schrijft voor Wikipedia, doet hij/zij dat niet voor geld of onder dwang, maar uit vrije wil, uit zijn/haar passie voor het onderwerp. Het probleem van peer-to-peer is dat het wel collectief, maar niet individueel duurzaam is. Om dit probleem op te lossen moet de peer-productie zich verbinden met een vorm van kapitaal (Bauwens &amp; Lievens, 2013). 

Het kapitalisme werkt zo dat men goederen of diensten produceert om ze te verkopen, niet noodzakelijk omdat ze nuttig zijn. De koopwaar is de reden waarom men iets maakt. In peer-productie daarentegen maakt men iets omdat men het echt wil, vanuit de passie voor de goederen of diensten. Een peer-producent moet echter ook een inkomen hebben. Men heeft nu eenmaal nood aan geld, zonder ben je machteloos in deze samenleving. Maar het verdienen van geld is voor de peer-producent slechts een bijzaak.  Hier is er sprake van een ontkoppeling tussen productie en loon. Het produceren gebeurt immers niet noodzakelijk in functie van het loon. Met andere woorden: geld verdienen is niet het primaire doel van peer-productie (Bauwens &amp; Lievens, 2013). 

Naar aanleiding van de financiële crisis is er een discussie ontstaan over de functie van geld. Geld is geen neutraal middel maar heeft altijd een ontwerp, hier speelt interest een belangrijke rol in. Het probleem bij interest is dat de ‘lener’ altijd meer geld moet terugbetalen dan het bedrag dat hij/zij geleend heeft. Waar komt dat extra geld vandaan? De kapitalistische visie lost dit probleem op door groei, maar dit betekent dat er ook werkelijk groei nodig is, anders komt de samenleving in gevaar. Het centrale probleem is de manier waarop geld vandaag ontworpen en gecreëerd wordt. Geld wordt voornamelijk gecreëerd door private banken. Slechts een beperkt percentage van het geld dat bij hen gedeponeerd wordt, moeten de banken beschikbaar houden, de rest leent of geeft men uit. De bank creëert dus geld door het maken van schulden (Bauwens &amp; Lievens, 2013). Met andere woorden kan men stellen dat de banken geld uitgeven dat ze niet bezitten, en daardoor creëren ze schulden. 

==Voorbeelden==
Een voorbeeld van de rol van geld binnen het peer-to-peermodel is crowdfunding. Dit is een alternatieve manier om een project of productieproces te financieren. Als iemand een project of productieproces wil starten, maar een gebrek heeft aan voldoende financiële middelen, stelt hij/zij zijn/haar project voor en vermeldt hij/zij hierbij welk bedrag nodig is om het te kunnen starten. Iedereen die dit wil, kan investeren in het project of de productie. Wanneer de ondernemer voldoende financiële middelen heeft, kan hij/zij starten. Het basisidee is dat iedereen een klein bedrag investeert en zo bijdraagt tot het project of het productieproces (Blom, 2012). 

Een ander voorbeeld van de rol van geld binnen het peer-to-peermodel zijn verschillende computerprogramma’s, bijvoorbeeld Prezi of Office Starter, die hun programma gratis ter beschikking stellen, of toch de basis ervan. Als men meer functies wil kunnen gebruiken binnen het programma, moet men er wel voor betalen. Door de software gratis weg te geven, krijgt men een breed publiek van gebruikers. Zelfs als slechts enkelen hiervan betalen voor de extra functies, heeft men al een leefbaar bedrijfsmodel (Bauwens &amp; Lievens, 2013). 

Geld kan ook als een vorm van commons bekeken worden. Dan wordt het ontworpen op basis van menselijke activiteit. Hier speelt bitcoin een belangrijke rol in. Bitcoin is een vorm van elektronisch geld. Het is een gedistribueerd geldsysteem waarbij computers geld creëren volgens een bepaald algoritme. Het wordt binnen de IT-gemeenschap aanvaard als echt geld. Het concept is gebaseerd op goudwinnen: men ontgint munten op de computer, maar het aantal stukken die in omloop gebracht kunnen worden, is beperkt tot 21 miljoen. Hierdoor wordt het steeds moeilijker om nieuwe stukken te ontginnen, waardoor de waarde van de munten stijgt. Michel Bauwens vindt bitcoin een enorme stap vooruit omdat het bewijst dat het mogelijk is om een alternatief geldsysteem te ontwerpen, buiten de overheid en de markt. Bij de overgang naar peer-to-peer is het cruciaal dat men nadenkt over het ontwerp van geld en de controle erop. De vraag is of we de waarde van geld eigenlijk wel moeten koppelen aan de intrinsieke waarde van een materieel goed. De waarde van bitcoin wordt bijvoorbeeld bepaald door het spel van vraag en aanbod, en heeft niets met de goudwaarde te maken (Bauwens &amp; Lievens, 2013).

==Theoretische duiding==
Vroeger betaalde men vooral met munten, gemaakt van onder andere goud en zilver. Circa tussen de 12e en 15e eeuw kwamen er ook papieren bankbiljetten bij, omdat grote hoeveelheden munten ronddragen onhandig en gevaarlijk was. Kooplieden gaven hun munten in bewaring bij een goudsmid. Als de koopman een verkoper moest betalen, gaf hij hem een brief waarin stond dat de verkoper zijn geld kon ophalen bij de goudsmid. Dit werd een geldwissel genoemd, de voorloper van de cheque. Omdat het wel eens voorkwam dat men geldwissels uitschreef zonder dat men genoeg munten had, ging de goudsmid zelf wissels uitschrijven. Dit heeft geleid tot het onderscheid binnen geld dat vandaag gemaakt wordt, met name het onderscheid tussen chartaal en giraal geld. 
Chartaal geld verwijst naar tastbare munten en/of biljetten. Giraal geld is niet tastbaar, maar wel zichtbaar op een bankrekening. Chartaal geld kan omgezet worden in giraal geld en vice versa. (Wikipedia, 2014).

Doorheen de geschiedenis zijn er verschillende ruilmiddelen gehanteerd die uiteindelijk hebben geleid tot het dagdagelijkse gebruik van geld in de samenleving (Bauwens &amp; Lievens, 2013). Met de opkomst van de slavernij in Egypte ontstond het idee van levensschuld. Men wordt een slaaf en moet de rest van zijn leven werken voor zijn baas. Deze periode noemt men de productiviteitsrevolutie. De levensschuld moest wijken voor de beschermingsschuld, met de herlokalisering van de productie op feodale domeinen. Beschermingsschuld houdt in dat de lijfeigene een deel van de vrucht van zijn arbeid afstond aan de heer, en in ruil bescherming tegen gevaren van de buitenwereld kreeg (Bauwens &amp; Lievens, 2013). Nu leven we echter in een kapitalistische samenleving. Dit systeem steunt niet op levensschuld of beschermingsschuld maar op een contract. De basisidee is dat men alleen nog voor zichzelf werkt, en voor de rest gelijke waarden uitwisselt. Men wordt verplicht zijn arbeid te verkopen in ruil voor een loon. Deze uitwisseling van arbeid tegen loon en die van geld tegen goederen noemt men neutrale transacties. Dit omdat goederen of diensten altijd worden geruild tegen iets met dezelfde waarde (Bauwens &amp; Lievens, 2013).

In onze hedendaagse samenleving wordt er ook ruimschoots gebruik gemaakt van de complementaire munt (Bienstman, 2010). Deze munt heeft betrekking op een overeenkomst tussen een groep mensen en/of ondernemingen om een niet-traditionele munteenheid als ruilmiddel te accepteren (Fairfin, 2009). Het tracht de conventionele munteenheid (bijvoorbeeld dollar of euro) niet te vervangen, maar moet dienen om bepaalde functies te vervullen, namelijk een commerciële, sociale of beleidsmatige functie (Fairfin, 2012). Voorbeelden van de commerciële functie van gemeenschapsmunten zijn kortingspunten in een supermarkt en de Bongobonnen, die ingeruild kunnen worden tegen onder andere een verblijf in een hotel, een maaltijd in een restaurant en dergelijke (Bienstman, 2010). Door specifieke verdien- en verzilvervoorwaarden vervullen de gemeenschapsmunten een bepaalde commerciële doelstelling, beter dan gewoon geld (Bienstman, 2010). Zie het voorbeeld van de kortingspunten in een supermarkt, deze kan men vaak enkel ontvangen onder bepaalde voorwaarden, bijvoorbeeld bij een aankoop van een minimumbedrag. Het doel hiervan is dat mensen voor een hoger bedrag gaan kopen, zodat ze deze punten ontvangen, wat een positief effect heeft op de verkoopcijfers van de supermarkt (Bienstman, 2010). Bovendien kan de complementaire munt ook een sociale functie hebben. Dan heeft de munt als doel het creëren of versterken van sociale relaties (Fairfin, 2012). Bijvoorbeeld de Japanse Fureai Kippu, wat letterlijk 'zorgrelatietickets' betekent, zijn elektronische tickets die worden betaald aan personen die ouderen of gehandicapten helpen, bijvoorbeeld bij het koken of winkelen, zodat deze langer in hun eigen huis kunnen blijven. Deze tickets kunnen gespaard worden voor persoonlijk gebruik of overgemaakt worden aan iemand naar keuze en kan ingeruild worden tegen conventionele munteenheden (Fairfin, 2009). Tot slot kan de munt ook een beleidsmatige rol op zich nemen, dan heeft het als doel het realiseren van bepaalde beleidsdoelen (Fairfin, 2012). Een voorbeeld hiervan is een project waarbij stedelingen munten verdienen door zich in te zetten in de buurt. Deze munten zijn inzetbaar in bepaalde winkels, bijvoorbeeld voor de aankoop van energiebesparende of duurzame producten. De stedelingen worden beloond voor hun acties, en deze beloningen worden omgezet in producten die bijdragen tot de beleidsdoelstelling, namelijk werken aan een beter milieu (Fairfin, 2009). 

== Externe links ==
Voor meer informatie over ‘crowdfunding’ zie: https://www.worldofcrowdfunding.com/

Voor meer informatie over ‘bitcoin’ zie: https://bitcoin.org/nl/ 

Voor meer informatie over ‘ontginnen’ zie: https://www.weusecoins.com/nl/ontginnings-gids

Voor meer informatie over ‘giraal en chartaal geld’ zie: https://www.creditcard-informatie.nl/creditcard-begrippen/giraal-geld.php

Voor meer informatie over 'complementaire munt' zie: https://www.fairfin.be/complementaire-munten

==Referenties==
Bauwens, M., &amp; Lievens, J. (2014). ''De wereld redden. Met peer-to-peer naar een postkapitalistische samenleving''. Antwerpen, Belgium: Uitgeverij Houtekiet.

Bienstman, M. (2010). ''Tijd voor een andere munt. Over het potentieel van een elektronische gemeenschapsmunt voor diensten.'' Retrieved December 17, 2014, from https://www.oikos.be/tijdschrift/archief/doc_details/684-52-03-bienstman-tijd-voor-een-andere-munt?tmpl=component

Blom, E. (2012). ''Crowdfunding''. Den Haag, The Netherlands: Einstein Books.

Fairfin (2009). ''De gids voor een gemeenschapsmunt''. Retrieved from December 17, 2014, https://www.fairfin.be/actueel/publicaties/de-gids-voor-een-gemeenschapsmunt

Fairfin (2012). ''Complementaire munten''. Retrieved December 17, 2014, from https://www.fairfin.be/complementaire-munten 

Wikipedia (2014). ''Geld''. Retrieved October 27, 2014, from https://nl.wikipedia.org/wiki/Geld
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>d578910egow0iynyv1lv1ap2my7pc9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Kernconcepten/Participatieve wetgeving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33070</id>
    <revision>
      <id>423223</id>
      <parentid>282904</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:10:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="48mcp7y2ltbcnnlrj9okri7tj2m5nzp" xml:space="preserve">Voor de definitie van  '''participatieve wetgeving''',  is het concept opgesplitst, in enerzijds ‘participatie’ en anderzijds ‘wetgeving’. 
Definitie volgens Van Dale (2014). 
-	‘Participatie’: Het hebben van aandeel in iets; deelname
-	‘Wetgeving’: het uitvaardigen van wetten, de wetten.
Samenvattend is de definitie van participatieve wetgeving, dat er wetten zijn die voorschrijven dat en hoe de burgers deel mogen nemen in de samenleving. Dit betekent onder anderen dat burgers betrokken worden bij het opstellen van beleidzaken, wetten en regels die betrekking op hen hebben. Deze beleidszaken, wetten en regels kunnen betrekking hebben op het werk van de burgers of op projecten waaraan zij deelnemen.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>48mcp7y2ltbcnnlrj9okri7tj2m5nzp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Kernconcepten/Vervreemding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33077</id>
    <revision>
      <id>423224</id>
      <parentid>282906</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:11:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9823" sha1="h9ekj6hpgh0ugte1kzu45v71ufo0751" xml:space="preserve">
'''Definitie vervreemding:'''

Vervreemding is een proces waarbij mensen zich niet meer eigen voelen omdat men het idee heeft geen invloed te kunnen uitoefenen op de ontwikkelingen. Het begrip is onder meer uitgewerkt in de filosofie, psychologie, sociologie, theologie, rechtsgeleerdheid en politieke economie met als gevolg dat er uiteenlopende concepten zijn ontstaan. (Retrieved from: https://nl.wikipedia.org/wiki/Vervreemding) 

'''Link met peer-to-peer'''

De peer-to-peer beweging zet zich volgens Bauwens (2013) af tegen vervreemding in die zin dat het de verbondenheid tussen mensen zal aanwakkeren en het begrip ‘overdracht’ zal vervangen door het begrip ‘delen’. Men kan dan stellen dat peer-to-peer een morele revolutie is tegen het kapitalisme.
P2P productie is een proces waarbij iedereen op basis van intrinsieke motivatie, vrijwillig (mee)werkt aan een zelf uitgekozen peer-project. De vervreemding die tussen de producenten en het product in het kapitalisme ontstaat, verdwijnt in het vrijwillige systeem van P2P waar mensen samenwerken omdat ze hetzelfde ideaal nastreven. Het design van het P2P systeem zorgt ervoor dat het individueel belang samenvalt met het gemeenschappelijk belang van zij die er aan werken (Bauwens, M., &amp; Lievens, J. 2013). 
Het gevolg van zulke P2P projecten leiden volgens Michel Bauwens (2013) tot een deproletarisering waarbij mensen opnieuw de plaats van ambachtsman of –vrouw innemen. Mensen kunnen vrijwillig kiezen voor taken die ze willen opnemen. Een product wordt niet meer gewoon gemaakt en afgewerkt. Het ontwerp van het product wordt bij P2P voortdurend bijgespijkerd met behulp van de gebruikers waardoor er een permanent verbeteringsproces ontstaat. De gebruikers vervullen hierdoor een even belangrijke rol als de oorspronkelijke producent. Op deze manier verdwijnt de vervreemding tussen arbeid en management en de vervreemding tussen producent en consument die het kapitalisme tot gevolg had. 
	
'''Sprekend voorbeeld / illustratie'''

Michiel Desmet besloot dit jaar om de rolstoeltoegankelijkheid voor iedereen in kaart te brengen met een application (app) voor tablets en smartphones. Hij zit zelf in een rolstoel en ondervindt vaak problemen als hij op café of restaurant wil, er zijn bijvoorbeeld niet overal WC’s die rolstoeltoegankelijk zijn. De app “On Wheels” heeft als doel de rolstoeltoegankelijkheid voor iedereen in kaart te brengen (Lenaars, J., &amp; De Meulemeester, J. 2014).
Gebruikers krijgen een stadskaart van Antwerpen te zien met groene, rode en oranje straten/winkels/café’s/restaurants/… zodat men kan zien waar de infrastructuur rolstoelvriendelijk is. Om de uitbreiding van de app te verzekeren rekent men op de vrijwillige bijdrage van anderen. Zo kunnen andere mensen wanneer ze ergens geweest zijn, aangeven of het daar toegankelijk was voor mensen met een rolstoel of niet. Op hun site is duidelijk aangegeven hoe je een bijdrage kan leveren. Op deze manier kan iedereen die op vrijwillige basis bijdraagt aan het project gezien worden als producent en mogelijks ook consument. Het is een soort van samenwerking waarbij de producenten niet vervreemden van hun product, ze kunnen het zelf mogelijks ook gebruiken, en ze doen het vanuit intrinsieke motivatie, niet omdat het moet om te overleven (“Toegankelijkheid echt toegankelijk maken!,” n.d.).

'''Theoretische duiding'''

Het begrip vervreemding, is toe te passen op de gehele geschiedenis van de mens. Vanheuverswyn, (2005) beschrijft de verschillende vormen van vervreemding die doorheen de jaren zijn ontstaan. Deze zal ik hieronder toelichten. 

De ongelijkheid tussen de behoeften en wensen van de mens en zijn controle over de natuur, zijn de meest primitieve vormen van vervreemding. Een voorbeeld hiervan is godsdienst, waarbij de mens zich onder invloed van sociale manipulatie door priesters of geestenverdrijvers vervreemd van zijn medemensen.
De eerst vernoemde vorm van vervreemding die zich uit in magische en religieuze vormen wordt later voorbijgestreefd door een nieuw type vervreemding, de slavernij. Tijdens het ontstaan van de klassensamenleving ontwikkelt de mens verschillende vaardigheden en bloeit de landbouw op. Men wordt steeds minder afhankelijk van de pure natuur waardoor ook de onderdrukking afneemt.

Terwijl de mens de controle over de natuur (her)wint, gaat de controle over de basisvoorwaarden van zijn economische activiteit verloren. Steeds meer goederen worden getransformeerd tot waren die men ruilt op de markt. De wetten van de warenmarkt worden op hun beurt zo bepalend voor de producenten, dat na verloop van tijd de mens zelf een waar word dat kan verkocht en gekocht worden. Slavernij is het eerste georganiseerde systeem van vervreemde arbeid, loonarbeid is het laatste systeem.
Het is vooral ten tijden van het kapitalisme, wanneer de loonarbeid zegeviert, dat Marx (1818-1883) zijn theorie over vervreemding ontstaat. Hij haalde het concept ‘vervreemding’ bij Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1710- 1831), een Duits filosoof wiens “Hegelianisme” de ideologische bron en startpunt vormde voor het Marxisme. 
Vervreemding is een belangrijk concept in Hegels filosofie. Bij hem wordt vervreemding gezien in de strijd die de mensen tegen de natuur en onderling met elkaar voeren, de eerste vorm van vervreemding die hier eerder besproken werd. Men moest zich ontdoen van de onderwerping aan de natuur en aanvaarden dat men deel uit maakte van de ‘(Wereld)geest’, het ‘Absolute’ (“Georg Wilhelm Friedrich Hegel,” 2014). 

Het is in Marx’ werk dat het begrip ‘vervreemding’ moet worden, geplaatst en uitgewerkt in de kritiek op de toenmalige kapitalistische samenleving. Marx noemde het kapitalisme dan ook de “veralgemeende warenproductie”, waarbij alles te koop staat. In deze productiewijze zijn de arbeiders volgens hem het slachtoffer van de wereldmarkt die gebaseerd is de wet van vraag en aanbod. Wanneer een arbeider zijn materiële productiemiddelen niet langer onder controle heeft, zal hij die ook verliezen over zijn leven, vrijheid en ontwikkelingsmiddelen (Vanheuverswyn.,  2005).

De vervreemding die arbeiders ondergaan uit zich bovendien op verschillende manieren omwille van deze antagonistische productieverhouding waarbij men werkt voor iemand met tegengestelde belangen en doelstellingen. De arbeider neemt afstand van zijn eigen lichaam als puur fysiek object dat in stand moet worden gehouden zodat hij kan functioneren in het productieproces. Hij neemt ook afstand van de natuur omdat natuurlijke objecten niet langer dienen als middelen voor de eigen bevrediging of culturele voldoening, maar louter als materiële middelen voor winstgevende productie. Vervolgens neemt hij afstand van de essentie van zijn eigen menselijk aangezien omdat zelfontplooiing niet aan de orde is, maar hij beperkt wordt tot het niveau van een puur fysieke kracht. Tot slot wordt hij afgescheiden van zijn medemensen, want die kan en mag hij enkel bekijken als concurrentie (Vanheuverswyn.,  2005).

Deze loonarbeid en het bestaan van private eigendommen heeft volgens Marx tot gevolg dat het product dat de arbeider creëert los staat van hem als producent. Het produceren van het object is een last voor de arbeider en zorgt voor de bevrediging van de kapitalist, die zichzelf de eigendom over het product toekent (“Cultureel woordenboek,” n.d.).
Het Marxisme streefde ernaar om de werkelijke producenten weer meester te maken van de productiemiddelen, die omwille van de kapitaalbezitters van hen onteigent (vervreemd) werden. Marx wou dat er een revolutie tot stand kwam, waarin de proletariërs de macht zouden overnemen zodat de politieke en economische macht opnieuw in hun handen zou komen te liggen. Bovendien zou overproductie omwille van de industrialisatie in combinatie met een toenemende werkloosheid leiden tot een economische crisis die zou bijdragen aan de revolutie. Het idealistische einddoel dat zo bereikt zou worden was de “klassenloze maatschappij” (“Karl Marx: zijn leven,” 1995).


'''Nuttige links'''

Om meer te weten te komen over Georg Wilhem Friedrich, de man die Marx inspireerde voor zijn theorie over vervreemding, kan je terecht op deze site: https://nl.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel

Om meer te weten te komen over het leven van Karl Marx, kan je terecht op deze site: https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx#Hegel

Om meer te weten te komen over de theorie waar Karl Marx zijn leven aan weidde kan je terecht op deze site: https://www.marxisme.be/n/?page_id=4736

Om wat meer te weten te komen over hoe de peer-to-peer praktijk leeft in de hedendaagse samenleving, kan je eens een kijkje nemen op de volgende site: https://pulsenetwerk.be/timelab-peer-to-peerparel-in-gent/

Als je interesse hebt in de app (on wheels) die in dit de verwerking van dit concept wordt aangehaald, is de volgende site nuttig: https://onwheelsapp.com/

'''Referenties'''

Lenaars, J., &amp; De Meulemeester, J. (2014, May, 16). Antwerpen is niet rolstoelvriendelijk. Stampmedia. Retrieved from https://www.stampmedia.be/2014/05/antwerpen-is-niet-rolstoelvriendelijk/

Bauwens, M., &amp; Lievens, J. (2013). De wereld redden. Antwerpen: Linkeroever Uitgevers.

Cultureel woordenboek. (n.d.) Retrieved from https://www.cultureelwoordenboek.nl/index.php?lem=3927

Georg Wilhelm Friedrich Hegel. (2014). Retrieved from https://nl.wikipedia.org/wiki/Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel

Karl Marx. (2014). Retrieved from https://nl.wikipedia.org/wiki/Karl_Marx#Hegel

Karl Marx: zijn leven. (1995). Retrieved from https://www.marxisme.be/n/?page_id=4736

Nederlands woordenboek. (n.d.). Retrieved from https://www.woorden.org/woord/vervreemding

Toegankelijkheid echt toegankelijk maken! (n.d.). Retrieved from https://onwheelsapp.com/
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>h9ekj6hpgh0ugte1kzu45v71ufo0751</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33456</id>
    <revision>
      <id>423217</id>
      <parentid>416748</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2983" sha1="sp50jvvcr9o6500hnmvv4o943gte8qd" xml:space="preserve">==Toetsing aan de literatuur rond onderwijs in relatie tot de samenleving==
[[Bestand:Nederlands verkeersbord J16.svg|Nederlands verkeersbord J16|200px]]

[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing_aan_de_praktijk/De relatie onderwijs en samenleving: thema's, vragen en overwegingen|De relatie onderwijs en samenleving: thema's, vragen en overwegingen]]&lt;br&gt;
:[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Durkheim: socialisatie|Durkheim: socialisatie]]&lt;br&gt;
:[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Bourdieu: reproductie|Bourdieu: reproductie]]&lt;br&gt;
:[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Apple: culturele reproductie|Apple: culturele reproductie]]&lt;br&gt;
:[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Willis: tegencultuur|Willis: tegencultuur]]&lt;br&gt;
:[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Foucault: normalisering|Foucault: normalisering]]&lt;br&gt;
:[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Illich: institionalisering|Illich: institionalisering]]&lt;br&gt;
:[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Arendt: vernieuwing|Arendt: vernieuwing]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Vragen: een brug naar P2P|Vragen: een brug naar P2P]]&lt;br&gt;

==Toetsing aan de literatuur van Natuur- en Milieueducatie==
[[Bestand:Nederlands verkeersbord J16.svg|Nederlands verkeersbord J16]|200px]]

[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Natuur- en milieueducatie in historisch perspectief|Natuur- en milieueducatie in historisch perspectief]]&lt;br&gt;

[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Een blik op de wetenschappelijke literatuur|Een blik op de wetenschappelijke literatuur]]&lt;br&gt;

[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Vragen: vanuit NME/EDO een brug naar P2P|Vragen: vanuit NME/EDO een brug naar P2P]]&lt;br&gt;

==Voorstelling van de praktijken==
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Architectuur|Architectuur]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Arenbergpark|Arenbergpark]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Centrum Voor Natuur- en Milieueducatie CVN|Centrum Voor Natuur- en Milieueducatie CVN]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/De Helix|De Helix]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/De Vroente|De Vroente]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Ecocampus|Ecocampus]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Ecolife|Ecolife]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/ILVO|ILVO]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Middenschool De Moerbei|Middenschool De Moerbei]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/MOS - Biodiversiteit|MOS - Biodiversiteit]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Natuurgidsen|Natuurgidsen]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/Provinciale groendomeinen regio Antwerpen|Provinciale groendomeinen regio Antwerpen]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/VSKO - DVT|VSKO - DVT]]&lt;br&gt;
[[Onderwijs in relatie tot P2P/10-10kamp THiLTon|10-10kamp THiLTon]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>sp50jvvcr9o6500hnmvv4o943gte8qd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Werkingsprincipe 3 - Macht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33531</id>
    <revision>
      <id>423227</id>
      <parentid>283160</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1527" sha1="3fcdamto4rjmrxsar1hqsqrku4pr8ph" xml:space="preserve">'''Algemeen: wees bewust dat macht overal aanwezig is en dus ook speelt in peer-to-peer.''' 

In klassieke praktijken is er duidelijk sprake van macht. In peer-to-peer kan deze macht minder zichtbaar zijn, maar is nooit volledig verdwenen. 


'''1. Zorg ervoor dat er geen sprake is van absolute koppeling tussen persoon en coördinatie- of machtsfunctie.'''

Een persoon kan nooit samenvallen met een functie aangezien in een peer-to-peer praktijk iedereen in principe elke coördinatie- of machtsfunctie kan uitoefenen. Daardoor kan een kleine selectie van personen de macht niet opeisen omdat deze verdeeld wordt onder de peers. Bijvoorbeeld: in het … project (aanvullen over rolwisseling)


'''2. Zorg ervoor dat de relaties tussen peers in samenwerkingsafspraken worden gegoten die steeds opnieuw in vraag worden gesteld.'''

Omdat macht en sturing vaak onopgemerkt en subtiel voorkomen, is het beter om bepaalde afspraken rond samenwerking op te stellen om machtsmisbruik te voorkomen. Belangrijk hierbij is dat deze afspraken steeds opnieuw kunnen herdacht en besproken worden aangezien de situatie en dus de bijhorende machtsprocessen kunnen veranderen. 


'''3. Macht kan niet zomaar opgeëist worden, maar moet verdiend worden o.b.v. bijdragen.'''

Het is mogelijk om macht te verkrijgen, met de voorwaarde dat dit op een democratische manier tot stand komt. Iedereen moet achter deze keuze staan. Men zal iemand macht toewijzen o.b.v. kenmerken zoals vertrouwen, expertise, technische kennis e.d.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>3fcdamto4rjmrxsar1hqsqrku4pr8ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan de praktijk/De relatie onderwijs en samenleving: thema's, vragen en overwegingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33638</id>
    <revision>
      <id>423214</id>
      <parentid>297825</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4508" sha1="8837v5zeiz3820h6y2xcwf1qtwrlq45" xml:space="preserve">'''De relatie onderwijs-samenleving''' 

De vraag waarop we in dit deel een antwoord zoeken is ‘wat de verschuiving van kapitalisme naar P2P betekent voor educatie en onderwijs?’. En meer bepaald de vraag hoe de relatie tussen educatie en onderwijs en een P2P samenleving en cultuur eruit ziet. En die relatie kan twee richtingen uitgaan. Op welke wijze beïnvloedt een P2P samenleving en cultuur het domein van educatie? Maar ook omgekeerd: op welke wijze kan en moet educatie de P2P samenleving en cultuur beïnvloeden?

[[Bestand:Overzicht verbanden.jpg|thumb|center|750px]]

We nemen het uitgangspunt van Bauwens dus ter harte, met name dat er een zich een transformatie aan het voltrekken is van een samenleving en cultuur waar de kapitalistische productiewijze centraal staat, naar een samenleving en cultuur waar P2P-productie centraal staat. In een kapitalistische samenleving gaat het met name om ruilverhoudingen, winst en groei. Het creëren en behouden van schaarste is een essentieel kenmerk. Denk bijvoorbeeld aan steeds nieuwe behoeften door steeds nieuwe of vernieuwde producten. Essentieel in de ruilrelatie is ook het aspect van eigendom en private goederen. In P2P-productie is het vertrekpunt niet schaarste, maar een overvloed. De focus ligt dan ook niet op eigendom, ruil, winst, maar op een bijdrage tot de productie van artefacten met een maatschappelijk nut. In P2P-productie gaat het om het produceren en re-produceren van de common, van wat gemeen goed is.

'''Competitief en coöperatief individualisme'''

In beide productiewijzen is er sprake van individualisme. Maar het gaat telkens om een ander soort individualisme. In een kapitalistische productie staat de productie van het individu en dus ook zijn eigendom (of loon en beloning) centraal, en aangezien het gaat om schaarste, is er ook steeds sprake van competitie. Individuen zijn in strijd met elkaar om het behalen van schaarse middelen, en dat kan gaan over geld, maar ook diploma’s en jobs. Een P2P-productie gaat ook uit van het individuele, maar de productie van het individu is steeds georiënteerd naar een gemeen goed. Samenwerking en in eigen beheer produceren en reproduceren staat met andere woorden centraal. De logica, zoals Bauwens die formuleert, is: “Geef een steen, en krijg een huis terug”. Samen gemeen goed produceren, en iedereen kan dit gemeen goed gebruiken. De gebruikswaarde staat dan ook op de voorgrond.

'''Naar klassieke literatuur''' 

Er is weinig literatuur voorhanden die onmiddellijk een antwoord geeft op de vragen die we stellen over de relatie tussen educatie en onderwijs en een P2P samenleving en cultuur. Er is gewoon voorlopig nog weinig literatuur rond P2P en educatie. Wel is er veel onderzoek en literatuur die meer inzicht geeft in de relatie tussen educatie en een zogenaamde kapitalistische samenleving en cultuur. Deze literatuur kan ons verder helpen. Immers, deze literatuur thematiseert op een bepaalde manier deze relatie, en zal ook vaak vragen stellen bij die relatie tussen educatie en een kapitalistische samenleving. Deze thema’s, en de kritische vragen die gesteld worden, zijn een leidraad om zelf op zoek te gaan naar hoe gedacht kan worden over de relatie educatie enerzijds en de P2P samenleving en cultuur anderzijds. Deze thema’s en vragen leveren met andere woorden een opstap naar de kwesties die terug te vinden zijn in een ander hoofdstuk.


Er zijn bijzonder veel auteurs die zich hebben toegelegd op het bestuderen van de relatie tussen educatie en samenleving. Een volledig overzicht is onmogelijk, en zelfs een overzicht van hoofdstromingen en vertegenwoordiger ligt buiten het bestek van deze wiki (voor een poging daartoe: https://ppw.kuleuven.be/ecs/onderwijs/klassiekers/home). Vandaar een noodgedwongen beperking dat een aantal klassieke auteurs en één van hun klassieke werken. Voor elke auteur werd één kernbegrip of thema gekozen. Het beknopt overzicht geeft de algemene visie of theorie, gebruik makend van citaten om vertrouwd te geraken met de specifieke manier van denken van die auteur. Elk beknopt overzicht eindigt met een algemene reflectie: wat is de kernproblematiek voor die auteur?, hoe bekijkt die auteur de relatie educatie-samenleving/cultuur?, wat is zijn benadering?, zijn er andere overwegingen te maken? Opnieuw: deze overzichten en overwegingen zijn natuurlijk onvolledig en noodgedwongen beperkt, maar ze geven wel een insteek om na te denken over de relatie tussen educatie en P2P.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>8837v5zeiz3820h6y2xcwf1qtwrlq45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Durkheim: socialisatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33639</id>
    <revision>
      <id>423218</id>
      <parentid>416777</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8610" sha1="n5lbt76xfponwvse5o6jeqa7jg7vzru" xml:space="preserve">== Emile Durkheim: Onderwijs en socialisatie ==
[[Bestand:Emile Durkheim.jpg|right]]

=== Socialisatie als cultuuroverdracht ===
De socioloog Durkheim brengt in het begin van de twintigste eeuw op een heel specifieke manier de relatie tussen onderwijs en de samenleving in kaart. Zijn korte definitie van onderwijs is heel sprekend: “onderwijs is georganiseerde en geprofessionaliseerde socialisatie”.  Centraal staat de term ‘socialisatie’, en meer bepaald de gedachte dat doorheen onderwijs mensen de waarden en normen van een heersende cultuur overgedragen krijgen. Onderwijs staat dus bij Durkheim gelijk aan cultuuroverdacht. Maar in de omschrijving zijn ook de termen ‘georganiseerd’ en ‘geprofessionaliseerd’ van belang. Georganiseerd wil zeggen dat er een systematiek en structuur in die cultuuroverdacht zit, en meer bepaald dat het op een doelgerichte manier gebeurt, op een bepaalde plaats en volgens bepaalde interactiepatronen. De cultuuroverdracht is geprofessionaliseerd volgens Durkheim omdat in onderwijs beroepskrachten aanwezig zijn – met name dan leerkrachten, die een opleiding genoten hebben – die de georganiseerde cultuuroverdracht in goede banen leiden.

=== Socialisatie en verscheidenheid ===
Het is interessant om naast deze bekende definitie Durkheim nog even aan het woord te laten wanneer hij het heeft over de betekenis van educatie in een samenleving: “Om van educatie te kunnen spreken moet er een generatie volwassenen en een generatie jongeren zijn en een invloed van de eersten op de laatsten. Wij moeten nu nog de aard van deze invloed omschrijven. Er is om zo te zeggen geen maatschappij waarin het educatief systeem niet een tweeledig aspect te zien geeft; het is tegelijkertijd één en verscheiden.”(Durkheim, 1981/1911, p.213) En wanneer het om dit tweeledige aspect van beïnvloeding gaat dan heeft Durkheim over de twee functies van onderwijs: “1 een zekere geestelijke en lichamelijke gesteldheid die de maatschappij onontbeerlijk acht voor ieder van haar leden;  2 die geestelijke en lichamelijke eigenschappen die de specifieke sociale groep (kaste, klasse, familie, beroepsgroep) eveneens als noodzakelijk beschouwt voor degenen die van deze groep deel uitmaken.” (Durkheim, 1981/1911, p.215) Socialisatie staat dus enerzijds ten dienste van algemene cultuuroverdracht die iedereen in staat stelt in een maatschappij te leven en anderzijds in teken van een specifieke cultuurdracht in functie van deel uitmaken van een bepaalde groep in die ruimere samenleving. En aldus Durkheim verder: “Dat brengt ons tot de volgende omschrijving: Educatie is de invloed die uitgeoefend wordt door de volwassen generaties op die generaties die nog niet rijp zijn voor het maatschappelijk leven. Zij heeft als doel het kind bepaalde lichamelijke, intellectuele en zedelijke eigenschappen bij te brengen die de politieke maatschappij in haar geheel, en het speciale milieu waarvoor het in het bijzonder voorbestemd is, van hem eisen.” (Durkheim, 1981/1911, p.216)

=== Socialisatie en reproduceren van bestaande orde ===
Het is duidelijk dat Durkheim in het bepalen van de opdracht of functie van onderwijs vertrekt vanuit wat een samenleving en een specifieke groep in de samenleving verwacht van nieuwkomers. Die nieuwkomers moeten via cultuuroverdracht de ‘vermogens’ en ‘eigenschappen’ ontwikkelen die nodig zijn om die samenleving en specifieke groep in te stand te houden, en dus deze samenleving en de groepen daarbinnen te continueren of te reproduceren. De mens wordt doorheen educatie dus een sociaal wezen, of zoals Durkheim het sprekend omschrijft: “ De maatschappij ziet zich dus, bij iedere nieuwe generatie, tegenover een bijna geheel lege ruimte geplaatst waarin zij opnieuw moet gaan bouwen. Er moet zo snel mogelijk in dit zojuist geboren egocentrische en asociale wezen een ander wezen ontwikkeld worden, dat in staat is een moreel en sociaal leven te leiden. Dat is het werk van educatie en het belang ervan is duidelijk. Ze beperkt zich niet tot het ontwikkelen van het individuele organisme zoals dat is bepaald door zijn natuur, tot het te voorschijn halen, van latente mogelijk-heden. Zij schept in de mens een nieuw wezen.” (Durkheim, 1981/1911, p. 216-217)

=== Naar een functionalistische visie: Talcott Parsons ===
Bij Durkheim zien we een beginnende functionalistische benadering van de relatie tussen educatie en samenleving. Aangezien Durkheim educatie niet als dusdanig verklaart vanuit de functie die het opneemt, gaat het niet om een functionalistisch perspectief in de strikte betekenis. Het is echter  vooral bij iemand als Talcott Parsons dat dit soort van functionalistische bril heel duidelijk tot ontwikkeling komt. Parsons omschrijft onderwijs eveneens als socialisatie. Socialisatie is voor hem “het aanleren van elke oriëntatie die van fundamentele betekenis is voor de werking van een systeem van elkaar aanvullende rolverwachtingen” (Parsons, in Peschar en Wesselingh, 1985, p. 90). Duidelijk is dat onderwijs functioneel bekeken wordt: uitgangspunt is het maatschappelijke systeem, met daarin rolverwachtingen. Onderwijs heeft als functie om ‘oriëntaties’ over te brengen die het voortbestaan van dit systeem garanderen. Meer algemeen zal Parsons erop wijzen dat het in onderwijs gaat om het toewijzen van een positie aan (jonge) mensen op basis van een eigen verdienste (meritocratisch dus) in een hiërarchisch geordende samenleving. Parsons heeft dus een samenleving voor ogen die gekenmerkt wordt door sociale stratificatie.

=== Functionalisme in de klas ===
Deze functionalistische visie wordt ook duidelijk wanneer gekeken wordt naar wat er in een klas gebeurt (Parsons, in Peschar en Wesselingh, 1985, p. 91). Er is in eerste instantie sprake van een emancipatie aangezien  (en voor zover) jonge mensen los komen van de emotionele gehechtheid aan het gezin. Het gezin wordt als een eerste opvoedingsmilieu gezien. De klas maakt een verinnerlijking van maatschappelijke waarden en normen mogelijk, van datgene dus wat nodig is om zich in de bestaande maatschappij in te schakelen. De leerlingenpopulatie wordt ook gedifferentieerd, en meer bepaald zullen er op basis van prestatie(metingen) en waardering van de prestaties onderverdelingen aangebracht worden in die homogene groep van leeftijdsgenoten.  Vanuit de maatschappij kan men stellen dat educatie, en met name de processen die zich in de klas afspelen, een selectie en allocatie van menselijk potentieel mogelijk maken. Onderwijs heeft met andere woorden een selectie- en allocatiefunctie. Op basis van prestaties worden mensen uitgeselecteerd en een plaats toegewezen in de maatschappelijk orde. In dit kader spreekt men ook van de kwalificatiefunctie van het onderwijs. In de enge betekenis verwijst dit naar het feit dat onderwijs jonge mensen in staat stelt toegang te krijgen tot de arbeidsmarkt. In de brede betekenis verwijst dit naar het uitrusten van jonge mensen met die kennis, vaardigen en/of competenties die hun toegang verlenen tot het maatschappelijke systeem en de verschillende subsystemen (arbeid, maar ook vervolgonderwijs etc.) daarbinnen.

=== Reflecties over socialisatie ===
De kernproblematiek die met deze focus op ‘socialisatie’ naar voren treedt, is de reproductie van de samenleving of van de maatschappelijke orde. Uitgangspunt in het denken over de relatie onderwijs-samenleving is immers de bestaande samenleving en het koppelteken tussen onderwijs-samenleving wordt geïnterpreteerd als een ‘functie’. Kort gezegd betekent dit: onderwijs komt neer op een georganiseerde vorm van leren en leren betekent socialiseren. Dit wil zeggen leren gaat om het verwerven van specifieke eigenschappen (kennis, ingesteldheid, waarden, normen, …) die toelaten een plaats in te nemen in de bestaande sociale orde en daardoor die orde mee te bestendigen.  In deze benadering ligt de nadruk bijgevolg op integratie (van jonge mensen, nieuwe generaties) en op evenwicht (en dus behouden van bestaande orde, inclusief de verschillende groepen daarbinnen).

=== Referenties ===
Durkheim, E. (1981/1911). De educatie, haar aard en haar rol. In M. Du Bois-Reymond &amp; A. Wesselingh (red.), ''School en maatschappij. Sociologen over onderwijs en opvoeding'' (pp. 209-223). Groningen: Wolters-Noordhoff.&lt;br&gt;

Parsons, T. (1959). The School Class as a Social System: Some of Its Functions in American Society. ''Harvard Educational Review'', 29, 297-318.&lt;br&gt;

Peschar, J. &amp; Wesselingh, A. (eds.) (1985). ''Onderwijssociologie, een inleiding.'' Groningen: Woltern-Noordhoff.&lt;br&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>n5lbt76xfponwvse5o6jeqa7jg7vzru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Natuur- en milieueducatie in historisch perspectief</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33660</id>
    <revision>
      <id>423220</id>
      <parentid>283151</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3481" sha1="jdz6g48w58pwwr5tzfodbj4bqgzwndd" xml:space="preserve">== Natuur- en milieueducatie in historisch perspectief ==
=== Natuureducatie ===
Vanaf het begin van de vorige eeuw, in de context van de industriële revolutie en de daarmee gepaard gaande urbanisatie, werd gepleit voor realistische en ervaringsgerichte natuureducatie voor de alsmaar meer van de natuur vervreemde stadskinderen.
=== Natuurbehoudseducatie ===
Halverwege de twintigste eeuw leidde een toenemend maatschappelijk bewustzijn over problemen inzake natuurbehoud tot de introductie van natuurbehoudseducatie. De bedoeling was om kinderen via kennisoverdracht te overtuigen van het belang van natuurbescherming.
=== Milieueducatie ===
In de jaren zeventig groeide een toenemend bewustzijn van de omvang, de ernst en de complexiteit van de ecologische crisis: uitputting van grondstoffen, bevolkingsexplosie, wereldvoedselproblematiek, klimaatverandering, biodiversiteitsverlies, nucleair afval, enz. Opvoeding en onderwijs moesten een bijdrage leveren aan de maatschappelijke aanpak van deze problemen door kinderen en jongeren niet alleen op te voeden tot natuurliefhebbers maar ook tot milieuvriendelijke en kritische burgers. Internationaal ontstaat een veelheid aan initiatieven onder de noemer milieueducatie.
=== Natuur- en milieueducatie ===
In het werkveld bestaan intussen vormen van de romantische, traditionele (‘groene’) natuureducatie en initiatieven van de meer kritische en politieke (‘grijze’) milieueducatie naast elkaar. In het Nederlandse taalgebied werd getracht de spanning tussen de traditionele natuurbehoudsbeweging en de meer radicale milieubeweging tegenstelling weg te werken door de invoering van ‘natuur- en milieueducatie’, een consensusconcept dat zowel streeft naar zorg voor de natuur als naar het bevorderen van een sociaal milieubewustzijn.
=== Educatie voor Duurzame Ontwikkeling ===
Een volgende grote mijlpaal in de geschiedenis van NME is het VN-rapport ‘Our Common Future’(het Brundtlandrapport) in 1987. Het concept ‘duurzame ontwikkeling’ werd met dit rapport gelanceerd en milieuproblemen werden geanalyseerd in de context van het spanningsveld tussen een eindig ecosysteem Aarde met daarbinnen een oneindige groei van bevolking en consumptie. Duurzame ontwikkeling werd in het rapport omschreven als een ontwikkeling die tegemoetkomt aan de behoeften van het heden zonder de mogelijkheden van toekomstige generaties in gevaar te brengen om in hun behoeften te voorzien. Duurzame ontwikkeling beïnvloedt sindsdien in toenemende mate de wereld van NME. De periode 2005-2014 werd door de Verenigde Naties uitgeroepen tot Decennium van Educatie voor Duurzame Ontwikkeling.
=== Een rode draad ===
De historiek van NME leert ons dat de sector sterk wordt beïnvloed door de veranderende tijdsgeest. Doorheen de tijd worden doelen en inhouden van NME gekleurd door de evoluerende maatschappelijke praktijken en denkbeelden over natuur en milieu. Deze geschiedenis is er één van een opeenvolging van nieuwe perspectieven en begrippen. Maar zijn de veronderstelde trendbreuken wel altijd zo ‘nieuw’? Eén constante lijkt alvast de tendens om educatie te begrijpen in functie van het oplossen van (evoluerende) maatschappelijke problemen.
Zie “Natuur- en milieueducatie in historisch perspectief” (https://www.lne.be/themas/natuur-en-milieueducatie/nme-evenementen/basiscursus-nme/docs/inleiding_NME_historischperspectief_BW.pdf ) voor een meer uitgebreide toelichting van deze historiek.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>jdz6g48w58pwwr5tzfodbj4bqgzwndd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Een blik op de wetenschappelijke literatuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33662</id>
    <revision>
      <id>423219</id>
      <parentid>297829</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13652" sha1="17aqdbuvhqzmkdnujie11d4aviz6zkg" xml:space="preserve">In de historiek en het beleid van NME overheerst een instrumentele, functionalistische benadering van educatie. Educatie wordt begrepen in functie van de samenleving, meer bepaald in functie van het oplossen van maatschappelijke problemen. Er lijkt een brede consensus te bestaan  dat NME een wezenlijke bijdrage kan en moet leveren aan het oplossen van natuur-, milieu- en duurzaamheidsproblemen.

In de wetenschappelijke literatuur over NME zijn hierover vaak kritische stemmen te horen. Een toonaangevend voorbeeld daarvan is het artikel “Why I don’t want my children to be educated for sustainable development” dat Bob Jickling publiceerde in 1992. In wat volgt staan we stil bij waar deze kritiek vandaan komt. Waarom is iemand tégen educatie voor duurzame ontwikkeling? Wat kan daar verkeerd aan zijn? En waarom blijkt iets dat op het eerste zicht kan steunen op een breed gedragen consensus toch een centraal discussiepunt in de wetenschappelijke NME-literatuur? We geven een beknopt overzicht van enkele zeer uiteenlopende standpunten en kritieken en de daarmee samenhangende diversiteit aan opvattingen over de rol van educatie in relatie tot een duurzame samenleving. Eerst schetsen we 2 ‘stromingen’ in de NME onderzoeksliteratuur die elk op hun manier nogal aansluiten bij dominante tendensen in het beleid en de historiek van NME (‘kwalificatie’ en ‘socialisatie’). Vervolgens gaan we in op de kritieken die daarop worden geformuleerd vanuit een bekommernis om ‘emancipatie’ enerzijds en om ‘pluralisme’ anderzijds. Aangezien dat laatste op zijn beurt weer nieuwe spanningsvelden en kritieken met zich meebrengt, werpen we daarna ook een blik op recente NME-literatuur die focust op ‘vernieuwing’/’vorming’.


== Kwalificatie ==
Gert Biesta  (https://ejanson.wikispaces.com/file/view/Good+Education+in+an+Age+of+Measurement_+Biesta.pdf ) omschrijft de kwalificatiefunctie van educatie als het aanbieden en verwerven van ‘iets’: kennis, vaardigheden, houdingen, waarden, enz. Hierbij gaat het erom dat educatie mensen kwalificeert om iets welbepaalds te doen.

Vanuit het perspectief van kwalificatie wil NME mensen uitrusten met de nodige kennis, vaardigheden, attitudes… om bij te dragen aan een duurzame samenleving. De focus ligt hierbij op het zo efficiënt en effectief mogelijk realiseren van de gewenste gedragsverandering. “Wat werkt?”, is hierbij een veelgestelde vraag. Dit soort onderzoek komt uitgebreid aan bod in NME-literatuur. Het vaakst gelezen en geciteerde artikel van Environmental Education Research (https://www.tandfonline.com/toc/ceer20/current), “Mind the Gap: Why do people act environmentally and what are the barriers to pro-environmental behavior?” (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504620220145401) is hier een voorbeeld van. Een voorbeeld dichter bij huis is een onderzoek naar de educatieve effecten van het project MOS – Milieuzorg Op School door de Universiteit Antwerpen (https://www.lne.be/doelgroepen/onderwijs/mos/documenten/impactanalyse-verbetervoorstellen-mos-twol-eindrapport.pdf/view). 

Dit discours van kwalificatie is ook zeer dominant in beleidsmiddens en in heel uiteenlopende educatieve praktijken. Men spreekt dan over ‘sensibiliseren’, ‘bewustmaken’, ‘sociale marketing’, ‘mentaliteitsverandering’, ‘skills voor de groene economie’…


== Socialisatie ==
Biesta (2012) heeft het over de socialisatiefunctie van educatie om aan te geven hoe educatie ons verbindt met en inleidt in tradities: bv. de traditie van moderne Westerse samenleving, van democratie, van bepaalde culturele tradities, professionele tradities, enz. Educatie reproduceert op die manier ook altijd bestaande tradities en traditionele verhoudingen (Cf. Durkheim, en de idee dat educatie gelijk staat met socialisatie, en meer bepaald de idee dat de nieuwe generatie leeg is, nog niet rijp, egocentrisch, asociaal en dus gesocialiseerd moet woorden).
Vanuit dit perspectief verschuift de focus van NME van gedragsverandering (kwalificatie) naar burgerschapsvorming, d.w.z. naar de socialisatie van actieve, kritische, duurzame burgers. We vinden deze benadering heel sterk terug in de zogenaamde Action Competence Approach (actiecompetentiebenadering) van NME (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/1350462970030205) die mensen vooral wil socialiseren tot actieve burgers die bereid en in staat zijn om op een democratische manier te participeren aan het vormgeven van een duurzame samenleving. 
Deze benadering is ook vaak terug te vinden in beleidsmiddens en in educatieve praktijken. Men spreekt dan over ‘burgerschapscompetenties’, ‘leren participeren’, stimuleren van ‘duurzaam’ / ’actief’ / ’democratisch’ burgerschap… Zo staat te lezen in “Educatie voor Duurzame Ontwikkeling: de vlag en de lading” (https://www.lne.be/themas/natuur-en-milieueducatie/algemeen/edo/docs/vlag-en-lading) dat we veel leren “door zelf in actie te komen. Deze acties dienen níet zozeer om een probleem op te lossen, wél om de nodige competenties te verwerven om als burger te kunnen participeren in de samenleving.” (p. 21).

== Kritiek op NME als kwalificatie en socialisatie ==
Zoals gesteld wordt een kijk op educatie als instrument om leerlingen te conditioneren met vooraf bepaalde manieren van denken en handelen scherp bekritiseerd. Jickling (https://trumpeter.athabascau.ca/index.php/trumpet/article/view/325/497) stelt vragen bij het idee van ‘educatie VOOR duurzaamheid’, en bij uitbreiding ook bij het idee van educatie VOOR eender wat. Dit gaat lijnrecht in tegen de geest van educatie, zo argumenteert hij, waarbij het er om gaat mensen in staat te stellen te denken voor zichzelf.
Specifiek in de context van ecologische en duurzaamheidsvraagstukken, zien we ons bovendien geconfronteerd met het probleem dat het niet altijd duidelijk is welk gedrag al dan niet ‘duurzaam’ is. Deze kwesties zijn bijzonder complex, onzeker, controversieel, enz. Vaak zijn uiteenlopende en soms tegengestelde bekommernissen en belangen in het geding. Welk ‘duurzaam’ gedrag zouden we dan moeten aanleren? Bovendien kunnen we ons de vraag stellen of het wel mogelijk is om standaarden vast te leggen i.v.m. hoe een ‘duurzame’, ‘actieve’, ‘democratische’ burger zich dient te gedragen, welke competenties daarvoor nodig zijn, enz. Kunnen we wel normen vastleggen waaraan toekomstige, duurzame burgers moeten voldoen en met het oog waarop ze gesocialiseerd dienen te worden? Dergelijke normen brengen bovendien het risico met zich mee dat andere, afwijkende stemmen niet gehoord worden en dat bestaande tradities, machtsverhoudingen… gereproduceerd worden (zie ook https://lline.fi/en/article/research/220135/sustainable-citizenship-as-practice). En als we NME opvatten als een kwestie van het kwalificeren en socialiseren van mensen met het oog op welbepaalde gedragsvoorschriften, houdingen, vaardigheden, burgerschapscompetenties…, wentelen we de verantwoordelijkheid voor een politiek/maatschappelijk probleem (nl. het realiseren van een ecologisch duurzame en sociaal rechtvaardige samenleving) dan niet af op individuen, en op de volgende generatie?
Dergelijke bezorgdheden leidden tot heel wat kritiek in de NME-literatuur op het herleiden van educatie tot kwalificatie en socialisatie. We kunnen die kritieken grofweg opdelen in 2 belangrijke invalshoeken:
1.	Een eerste die voortkomt uit een bekommernis om emancipatie die de aandacht vestigt op hoe educatie leidt tot sociale en culturele reproductie, o.m. via het curriculum. 
2.	Een tweede soort kritiek heeft te maken met de aard van de kwesties waarmee we hier te maken hebben: omdat die zo complex, onzeker en gecontesteerd zijn, pleiten tegenstanders van gerichte socialisatie en kwalificatie voor een meer pluralistische kijk op educatie.


== Emancipatie ==
De bezorgdheid over sociale en culturele reproductie heeft in de NME literatuur vaak te maken met de neoliberale ideologie die wordt toegeschreven aan het concept ‘duurzame ontwikkeling’ en aan dominante discoursen over milieu en duurzaamheid. Deze zouden de economische en politieke structuren en machtsverhoudingen binnen onze kapitalistische samenleving bestendigen en op die manier in feite ook ‘onduurzaamheid’ reproduceren. 

Verschillende auteurs pleiten er daarom voor deze politieke dimensie van educatie te erkennen en vorm te geven aan een kritische, emancipatorische pedagogie (cf. Apple: tegen-politiek, kritisch bewustzijn bij leerkrachten). Het gaat dus ook hier om een vorm van via educatie de samenleving veranderen. Voorbeelden van dergelijke kritische auteurs zijn John Huckle (https://john.huckle.org.uk/download/2947/JESD%20article%202010.pdf) , Nora Räthzel &amp; David Uzell (https://core.kmi.open.ac.uk/download/pdf/397677.pdf) en Malin Ideland &amp; Claes Malmberg (https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/13504622.2013.879696). Deze laatste auteurs beschrijven hoe een neoliberale ideologie via lesmateriaal in het NME-curriculum werkzaam is. Cf. Foucault, micro-sturing. Met hun metafoor van “kinderen met ecolabel” stellen ze ook aan de kaak hoe maatschappelijke problemen worden afgewenteld op individuen (kinderen) én hoe hierbij ook een zeer ambigue boodschap gegeven wordt: je moet zelf keuzes (leren) maken… maar wel de ‘juiste’ keuzes. Dit is een ambiguïteit die vaak de kop opsteekt in de context van NME.


== Pluralisme – en de kritiek erop ==
Zoals gesteld, pleiten verschillende auteurs omwille van het complexe, onzekere en gecontesteerde karakter van duurzaamheidskwesties voor een pluralistische benadering van NME. Zo schrijft Arjen Wals (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504620903504099) bijvoorbeeld dat de specificiteit van de kwesties waarover het hier gaat, vragen doet rijzen bij het idee van ‘iets aanleren’ (zoals ‘duurzaam’ gedrag of goed burgerschap). Men benadrukt daarom het belang van een open einde en aandacht voor verschillende perspectieven, visies en waarden. 

We vinden dit perspectief ook vaak terug in NME praktijken. Centraal staan dan het ontwikkelen van persoonlijke waarden, leren uiten van eigen meningen en emoties… 

Gezien de ernst van de duurzaamheidsproblemen waarmee we kampen, komt er ook heel wat kritiek op pleidooien voor een pluralistische benadering van NME. In het hoger vermelde artikel vraagt Arjen Wals zich bijvoorbeeld tegelijkertijd af of educatie met een open einde niet al te vrijblijvend is. Op die manier dreigt men te vervallen in ongepast relativisme. Bovendien, zo waarschuwt Helen Kopnina, getuigt dit van een uiterst antropocentrisch perspectief (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504622.2012.658028?journalCode=ceer20). Zij pleit daarom voor een terugkeer naar instrumentele NME, gericht op kwalificatie en socialisatie. 


== Paradox ==
Dit brengt ons bij een onvermijdelijk en ‘onoplosbaar’ spanningsveld: het onderscheid tussen een normatieve en pluralistische benadering van educatie. Dit wordt uitgebreid bediscuteerd in academische literatuur en ook veel praktijkwerkers worstelen hiermee.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Normatieve NME !! Pluralistische NME
|-
| Kwalificatie, socialisatie o.b.v. normatieve criteria over duurzaamheid, ecologische rechtvaardigheid… || Pluralisme o.b.v. verscheidenheid aan persoonlijke waarden, meningen, voorkeuren, visies…
|-
| “Matters of fact” || “Matters of value”
|-
| Focus op ingrijpende gevolgen, sense of urgency  || Focus op participatie, democratie
|-
| Modern || Postmodern
|}

Dit lijkt op het eerste gezicht op een patstelling: óf we kiezen voor het aanpakken van duurzaamheidsproblemen en verwaarlozen de verscheidenheid aan opvattingen; óf we kiezen voor democratie en negeren de ingrijpende gevolgen van onduurzaamheid. Maar moeten we wel kiezen voor ofwel een ‘modern’, normatief perspectief ofwel een ‘postmoderne’, vrijblijvend pluralistische benadering? In NME-literatuur gaan ook stemmen op die pleiten voor een non-moderne benadering, ‘an other than modern approach’: bijvoorbeeld https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504622.2014.936157?journalCode=ceer20.

== Vernieuwing/vorming ==
Samenhangend met de hierboven vermelde non-moderne benadering, zien we ook in de NME-literatuur aandacht voor ‘vernieuwing’, voor vorming (cf. Arendt, Furedi, Biesta, Simons, Masschelein). De finaliteit van educatie wordt dan begrepen in termen van ‘jezelf in vorm brengen’ (iemand worden), en dit in relatie tot wat van waarde is in de samenleving. Biesta heeft het over subjectificatie of subject-wording: mensen in staat stellen op een zelfstandige en volwassen manier in de wereld te staan, niet als object van andermans bedoelingen en wensen, maar als subject van eigen handelen.

NME-onderzoekers benadrukken in dit verband bijvoorbeeld het belang van ‘agency’ (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504622.2013.812722), kritisch denken (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504622.2014.940854) en het benaderen van duurzaamheidskwesties als ‘matters of concern’ (https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/13504622.2014.966659).
NME als vorming vraagt tijd en ruimte om kwesties diepgaand te bestuderen en daarbij verschillende posities te exploreren en confronteren en kwesties vanuit verschillende perspectieven te benaderen. Op die manier biedt men mensen de kans hun blik/leefwereld te verruimen. Het is een uitnodiging om zich in duurzaamheidskwesties te verdiepen, erin geïnteresseerd te raken en zich ertoe te verhouden zonder de uitkomst vooraf vast te leggen.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>17aqdbuvhqzmkdnujie11d4aviz6zkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Arendt: vernieuwing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33732</id>
    <revision>
      <id>423216</id>
      <parentid>333757</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10687" sha1="85fpuztn9f60aowcyo15cpprg61hd3l" xml:space="preserve">== Hannah Arendt: Onderwijs en vernieuwing ==

=== Iets op tafel leggen ===
Hannah Arendt publiceerde in 1958 het essay “Crisis van de opvoeding” . Vertrekkend vanuit de situatie in de Verenigde Staten probeert ze aan te geven dat opvoeding en onderwijs in een crisis beland zijn. Die crisis heeft volgens haar te maken met drie basisovertuigingen die men stilaan is gaan huldigen in onderwijskringen (Arendt, 1958/1994). Een eerste overtuiging is dat er zoiets is als een kinderwereld die onderscheiden en verschillend is van de wereld van volwassenen. Op die manier, stelt Arendt, werp je kinderen eigenlijk op henzelf terug, en meer nog, kinderen worden aan elkaar overgeleverd (hetgeen vaak een heel harde situatie is). Problematisch aan deze overtuiging is dat het hoe langer hoe moeilijker wordt om  nog een band of relatie te leggen met de wereld van volwassenen. Die relatie en band is volgens Arendt nochtans essentieel. Een tweede basisovertuiging is dat men in onderwijs meer en meer abstractie maakt van inhouden en zich dus meer en meer focust op concrete vaardigheden. Inhouden en kennis zijn slechts secundair. Dit is volgens Arendt problematisch omdat datgene waarop het gezag van de leerkracht gebaseerd is – kennis en inhouden -  ondermijnd wordt. Tenslotte heeft de overtuiging postgevat die in al doende leren en al spelend werken het ideaal van onderwijs ziet. Klassieke vormen van onderwijs zijn in dit licht niet optimaal. Problematisch is hier opnieuw dat leerlingen op zichzelf worden terug geworpen en dat de rol van de leerkracht eigenlijk betekenisloos wordt.

Het zijn deze drie basisovertuigingen die volgens Arendt aan de basis liggen van een crisis in het onderwijs die zich volgens haar in de jaren vijftig van de vorige eeuw begint te tonen. Maar, zo stelt ze, in een crisis kan je vaak de essentie zien of ervaren van iets. Het is omdat onderwijs in een crisis verkeert – aldus Arendt – dat duidelijk wordt waar het in onderwijs steeds om ging. En voor Arendt is dat het opnemen van verantwoordelijkheid voor de wereld en meer bepaald het gezag van een leerkracht. Verantwoordelijkheid opnemen voor de wereld betekent dat de leerkrachten als “plaatsvervangers van de wereld” iets tegenwoordig stellen,  “ook al hebben ze die wereld niet gemaakt en wensen ze dat ze anders zou zijn.”  Het is in hun vak of aan de hand van hun inhouden dat ze de wereld tegenwoordig stellen. En hier zit ook het gezag, waarover Arendt (1958/1994, p.116) zegt dat niet enkel berust  op de kennis van de wereld, maar op de verantwoordelijkheid die men er voor opneemt, en wanneer men dus zegt: ‘dit is onze wereld.’ En ze gaat veder:  “wie weigert verantwoordelijkheid voor de wereld op te nemen, zou geen kinderen mogen hebben en zou niet betrokken mogen worden in hun opvoeding.” (Arendt, 1958/1994, p.116) Deze scherpe uitspraak geeft aan dat iemand gerust geen verantwoordelijkheid mag opnemen voor de wereld, maar indien dat het geval is, hij of zij leerlingen en kinderen letterlijk niets te zeggen heeft. Gezag kan immers begrepen worden in de volgende, haast letterlijke betekenis: iets te zeggen hebben, of nog, de wereld tot spreken brengen.  En als je dat gezag niet hebt, als je die verantwoordelijkheid niet opneemt, dan geef je aan de nieuwe generatie eigenlijk de boodschap: “in deze wereld zijn wij ook niet erg thuis, en hoe men zich in haar moet bewegen, wat men daarvoor moet weten en kunnen, is ook voor ons een mysterie. Je moet maar zien er het beste van te maken; ons kun je alleszins niet ter verantwoording roepen. Wij wassen onze handen in onschuld.” (Arendt, 1958/1994, p.118)

Waarom is dit gezag en die verantwoordelijkheid zo belangrijk voor Arendt? De reden is dat enkel op die manier de oude generatie (de leerkrachten) een kans geven aan de nieuwe generatie (de leerlingen) om de wereld te vernieuwen. Enkel in relatie tot de oude wereld, dus enkel als die aanwezig is, kan de komende generatie zich ervaren als een nieuwe generatie, en dus enkel in relatie tot het oude kan je iets als nieuws (beginnen) ervaren. Hoewel Arendt zelf het beeld in een politieke context gebruikt, wordt dit standpunt van Arendt vaak begrepen aan de hand van “iets op tafel leggen” (Masschelein &amp; Simons, 2012). In educatie gaat het steeds om “iets op tafel leggen”, en hierin zitten tweede bewegingen vervat: enerzijds de beweging om iets uit de wereld in de klas te brengen, maar anderzijds (en tegelijkertijd) de beweging om dat wat je op tafel legt ook los te laten (en vrij te maken voor gebruik door de nieuwe generatie). In educatie gaan die tweede bewegingen samen. Natuurlijk zijn er pogingen om dat op tafel leggen te neutraliseren. Een politiek conservatieve visie zal iets op tafel willen leggen, maar het niet vrij geven of loslaten. Men wil hier immers dat educatie de bestaande samenleving en orde reproduceert. Problematisch is hier dat de komende generatie geen nieuwe en vernieuwende generatie kan en mag zijn. Een politiek progressieve visie zal niets op tafel leggen (de nieuwe generatie moet alle vrijheid krijgen). Problematisch is hier dat de jonge generatie zich niet kan ervaren als een nieuwe generatie omdat er niets ouds op tafel ligt. Voor Arendt gaat het in educatie dus ook steeds om het mogelijk maken van vernieuwing (en hiervoor is er een conservatie of bewaren – iets op tafel leggen – nodig).

=== Arendt van tafel nemen ===
Recent is er een vernieuwde interesse voor Arendt vast te stellen. Illustratief zijn hier auteurs zoals Frank Furedi, Gert Biesta en ook Jan Masschelein en Maarten Simons. In hun werk grijpen ze terug naar Arendt om proberen duidelijk te maken wat educatie vandaag betekent. Ze gaan er op de één of andere manier van uit dat educatie in een crisis verkeert. Furedi (2009) geeft aan dat er nooit zoveel aandacht is geweest voor onderwijs, maar paradoxaal genoeg kunnen leerkrachten zich minder en minder bezig houden met hun vak en met onderwijs. We zijn, zo stelt hij, vooral bezig met het toezien op welzijn, op motivatie en allerhande vormen van zorg, maar niet of nauwelijks met onderwijs.  Gert Biesta (2012), maar ook Jan Masschelein en Maarten Simons (2012), zullen  aangeven dat we de mond vol hebben over leren (levenslang en levensbreed), en daardoor eigenlijk nauwelijks nog kunnen aangeven waar het in onderwijs of in school om gaat. Hoe verschillende deze auteurs ook zijn, ze hebben gemeenschappelijk dat ze vanuit een pedagogische invalshoek naar educatie willen kijken. Ze kijken niet vanuit een sociologische bril (die leren vooral ziet als reproductie of socialisatie), ook niet vanuit een economische bril (waar leren begrepen wordt als investeren in menselijk kapitaal) en eveneens niet vanuit een soort politieke bril (waar men een beleid van levenslang leren promoot). Vanuit hun pedagogische bril gaat het vooral om de idee van subjectivering (Biesta), humanisering (Furedi) en vorming (Masschelein &amp; Simons). Subjectivering verwijst naar het proces van ‘iemand worden’, humanisering wil zeggen dat educatie kan en moet instaan voor de menswording van iemand en vorming verwijst naar jezelf in vorm brengen. Met deze pedagogische termen probeert men dus de eigenheid van onderwijs te vatten, en meteen ook duidelijk te maken dat precies omwille van die eigenheid het onderwijs in een vernieuwingsrelatie staat ten opzichte van de samenleving.

Een aantal van die auteurs die in de lijn van Arendt werken, zullen dan ook kritische vragen stellen bij eenzijdige verwachtingen die uitgaan van de samenleving (de economie, cultuur, …) naar het onderwijs toe. Simons en Masschelein (2012) spreken bijvoorbeeld van een politisering, en dit betekent concreet dat maatschappelijke problemen worden vertaald in leerproblemen en men bijgevolg snel kijkt naar de school en de leerkracht op die op te lossen. Arendt zou zeggen dat je op die manier jonge mensen de kansen ontneemt de nieuwe generatie te zijn en dat deze eigenheid betekent dat de oude generatie haar verantwoordelijkheid niet opneemt (‘zij zullen het wel oplossen’). Bij Furedi (2009) lezen we bijvoorbeeld over het fenomeen van de ‘omgekeerde socialisering’. Klassieke socialisering betekent dat de waarden worden overgedragen  aan de jongere generatie zodat die zich inschakelen in de bestaande orde. Omgekeerd socialisering is een fenomeen waar de kinderen (en dus de jongere generatie) het zijn die de oudere generatie waarden en normen bij brengen. Zo is het vaak dat jonge kinderen  - door aanzetten vanuit de school – proberen hun ouders te socialiseren (bv. rond roken of rond ecologie en duurzaamheid). Voor Furedi (2009) is dit problematisch en eigenlijk de omgekeerde wereld. Biesta (2012) zal aanbrengen dat er in educatie sprake is van drie functies: socialisatie (waarden, normen en omgangsvormen om zich in te schakelen  in de maatschappij), kwalificatie (kennis en vaardigheden verwerven die officieel toegang geven tot een andere domein, zoals de arbeidsmarkt) en tenslotte subjectivering (iemand worden, ook in relatie met of confrontatie met de samenleving of bepaalde inhouden). Alle drie zijn ze belangrijk, maar zeker vandaag moeten we erover waken – zo stelt hij  - dat socialisering en kwalificatie niet dominant zijn. In de lijn van Arendt pleiten ze alle drie – abstractie makend van de erg verschillende uitwerkingen en standpunten – voor onderwijs dat vernieuwend werkt.

=== Reflecties over vernieuwing ===
De kernproblematiek bij Arendt – en auteurs die in haar lijn werken – is de relatieve eigenstandigheid en zelfstandigheid van onderwijs ten opzichte van maatschappelijke invloeden. Vorming (of subjectering, of humanisering) geeft aan dat onderwijs de tijd en ruimte is waar iedereen zichzelf (ongeacht natuurlijke noden of sociale doelen) in vorm kan brengen, en dus vernieuwing mogelijk is. Het is een pedagogische benadering (met elke verschillende deelbenaderingen ook), die kritisch staat tegenover allerhande concrete verwachtingen vanuit de samenleving omdat die verwachtingen de vrijheid van onderwijs – en die van de leerkracht – aan banden leggen.

=== Referenties ===
Arendt, H. (1958/1994). De crisis van de opvoeding. In H. Arendt (1994), ''Tussen verleden en toekomst: vier oefeningen in politiek denken'' (pp. 101-123). Leuven: Garant. 

Biesta, G.J.J. (2011). Het beeld van de leraar: Over wijsheid en virtuositeit in onderwijs en onderwijzen. ''Tijdschrift voor lerarenopleiders'', 32, 4-11.

Furedi, F. (2009). ''Wasted: Why education isn’t education.'' London: Continuum.

Masschelein, J. en Simons, M. (2012). ''Apologie van van de school: Een publieke zaak.'' Leuven: Acco.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>85fpuztn9f60aowcyo15cpprg61hd3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Vragen: een brug naar P2P</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33733</id>
    <revision>
      <id>423221</id>
      <parentid>292156</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4753" sha1="gj35z0imvxdu9bhqwb7mkz0jcgzwt1v" xml:space="preserve">== Vragen: een brug naar P2P ==
Het werk van elke auteur werd opgehangen aan één concept. Aan de hand van deze concepten is het mogelijk iets te zeggen over de relatie tussen educatie en samenleving. Veel van deze auteurs schrijven tegen de achtergrond van een kapitalistische samenleving. Ze bekritiseren ook de relatie die onderwijs aangaat met een kapitalistische samenleving waar winst en groei voorop staat. Vandaar dat het interessant is om de vraag te stellen of hun kritiek nog stand houdt in een P2P samenleving: spelen hier aspecten van reproductie, culturele reproductie, normalisering, verzet, institutionalisering en vernieuwing? Of spelen ze op een andere manier, in een andere gedaante? Of geven deze auteurs een woordenschat en bril om vragen te stellen bij de relatie tussen educatie en P2P? Dergelijke vragen worden hieronder niet beantwoord, maar integendeel, de lijst met mogelijke vragen wordt verder uitgebreid. Het is niet de bedoeling al de deze vragen te beantwoorden. De vragen hebben de bedoeling om gevoelig te worden voor wat er met P2P op het spel staat. De vragen vormen op die manier ook de brug tussen P2P en de zogenaamde kwesties waar we best rekening houden wanneer het gaat om P2P (leren).

=== Durkheim (Parsons): educatie als methodische socialisatie === 

Moeten we P2P-leren zien als functioneel voor een P2P-samenleving?

Is er wel een hervorming nodig, of moeten we niet wachten op geleidelijke evolutie?

=== Bourdieu: educatie (examen) als instrument voor reproductie van ongelijkheid === 

Heeft een P2P-samenleving (nog) nood aan kwalificerend/examinerend onderwijs?

Staat het examen (kwalificatie) centraal in P2P–leren?

Kan P2P-educatie de reproductie van ongelijkheid vermijden?

Speelt een mogelijke ongelijke verdeling van cultureel (of economisch) kapitaal een rol in P2P? 


=== Apple: educatie als instrument voor culturele reproductie (doorheen curriculum en klas-interacties) === 

Welk curriculum (welke kennis) zou belangrijk zijn in een P2P samenleving? Is er (nog) een algemeen en/of vastgelegd curriculum?

Kunnen P2P-relaties hegemonie in educatie doorbreken? Of kunnen P2P relaties in educatie ook zelf reproducerend werken omdat ze hun eigen verborgen curriculum hebben?

Kan P2P in educatie en met betrekking tot het curriculum de reproductie van ongelijkheid/ongelijke verdeling vermijden?

Kan P2P naast de maximalisatie van kennisproductie ook een maximalisatie van kennisverdeling realiseren? Of impliceert P2P (in de economie én in educatie) dat maximalisatie niet langer centraal staat? 


=== Willis: school als strijdtoneel, socialisering en tegenreacties === 

Zijn er vandaag vormen van verzet/tegencultuur (in educatie) die zich baseren op P2P? Is dit verzet functioneel voor het kapitalisme of niet?

Zijn er vandaag vormen van verzet/tegencultuur (in educatie)  die ingaan tegen P2P en die precies het kapitalisme willen verdedigen?

Kan je vanuit P2P(-educatie) mee een rol spelen het produceren van zaken, maar zonder meteen ook consument te zijn (en dus niet op winst/inkomen gericht)? 


=== Foucault: school en normaliserende macht ===
Welke normaliserende micro-sturing (oordelen, examen, architectuur, …) maakt dat P2P (on)mogelijk is?

Kunnen we in educatie zonder normaliserend oordeel/examen, zonder belonen?

Is  een normaliserende micro-sturing eigen aan P2P? Is  P2P leren op een tactische manier productief voor een P2P samenleving?

Welke discipline, aandacht en vorming is nodig voor een P2P-samenleving?


=== Illich: school en institutionele macht (radicale monopolisering) ===
Is de institutionele logica in educatie (leerlingen leren van experten) vandaag te sterk voor een ontvankelijkheid voor P2P(leren)?

Moeten we meer denken aan ‘leren-productie/creatieve inbreng’ (dus een actieve bijdrage) in de plaats van enkel aan ‘leren-consumeren/behoefte’ (en dus passieve afname)?

Was Illich (met zijn voorstellen rond educatieve netwerken) 50 jaar te vroeg? Of is Bauwens laat?


=== Arendt: educatie als vormingsinstelling (die vernieuwing, geen reproductie, mogelijk maakt) ===
Moeten mensen gevormd worden tot een P2P-samenleving? Kan die vorming zelf op basis van P2P principes gebaseerd zijn?

Hoe vermijden dat er in naam van P2P een politisering van (of een omgekeerde socialisering in) educatie komt, en dus hoe vermijden dat men educatie gaat ‘gebruiken’ om een P2P samenleving te realiseren?

Levert deelname aan P2P leren/praktijken een interessante vorming op?

Staat P2P-leren voor 'productieve vorming' (namelijk echt een maatschappelijke bijdrage leveren) en beperken auteurs in de lijn van Arendt zich enkel tot een soort van 'geïsoleerde, onproductieve vorming' (zonder maatschappelijke bijdrage)?
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>gj35z0imvxdu9bhqwb7mkz0jcgzwt1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan praktijk en theorie/Vragen: vanuit NME/EDO een brug naar P2P</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35309</id>
    <revision>
      <id>423222</id>
      <parentid>308847</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T14:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>423222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2386" sha1="5v97jrgigj31yahmjdnhkki2fh4gr54" xml:space="preserve">== Vragen: vanuit NME/EDO een brug naar P2P ==
In de NME-onderzoeksliteratuur tekenen zich een tweetal 'stromingen' af die elk op hun manier nogal aansluiten bij dominante tendensen in het beleid en de historiek van NME (‘kwalificatie’ en ‘socialisatie’). Daarop werden kritieken geformuleerd vanuit een bekommernis om ‘emancipatie’ enerzijds en om ‘pluralisme’ anderzijds. Aangezien dat laatste op zijn beurt weer nieuwe spanningsvelden en kritieken met zich meebrengt, focust de recente NME-literatuur op ‘vernieuwing’ en vorming.De vraag kan gesteld worden of in een P2P-samenleving en binnen het P2P-leren deze spanning zich verder doortrekt of dat P2P-leren zich op een andere manier verhoudt tot die twee stromingen en de kritieken daarop.   
=== Kwalificatie ===
Hoe verhoudt P2P-leren zich tot duurzame gedragsverandering?

Kan P2P-leren intrinsieke motivatie bevorderen? 

Of is intrinsieke motivatie eerder een voorwaarde om P2P-leren rond duurzaamheid mogelijk te maken?

Welke vaardigheden zijn nodig voor een duurzame P2P samenleving? Hoe kan NME/EDO daartoe bijdragen?

=== Socialisatie ===
Stelt een P2P samenleving bepaalde normen/voorwaarden i.v.m. hoe men zijn rol als burger moet opnemen? Zo ja, welke?

Hoe kan NME/EDO daartoe bijdragen?

=== Emancipatie ===
Creëert P2P ruimte om de dominante, neoliberale logica achter NME/EDO te doorbreken?

Kan P2P de reproductie van “onduurzaamheid” via educatie vermijden?

Hoe zou een NME-curriculum eruit (moeten) zien in een P2P samenleving?

=== Pluralisme ===
Hoe gaat een P2P samenleving om met onzekere, complexe, gecontesteerde duurzaamheidskwesties?

Hoe komen onzekere, complexe, gecontesteerde duurzaamheidskwesties aan bod in P2P-leren?

Is de zorg voor “ecologische commons” gegarandeerd in een P2P samenleving?

Hoe komt de zorg voor “ecologische commons” aan bod in P2P-leren?

=== Vernieuwing/vorming ===
Biedt P2P-leren ruimte voor subjectwording in relatie tot “ecologische commons”?

Maakt P2P-leren het mogelijk maken om duurzaamheidskwesties grondig te bestuderen en zich ertoe te verhouden? 

Legt P2P-leren in de context van duurzaamheid “iets op tafel”? M.a.w.: Hoe voorkomt P2P-leren te vervallen in ongepast relativisme?

En laat het dat dan ook weer “los”? M.a.w.: in hoeverre ligt de gewenste uitkomst van P2P- leren bij voorbaat vast?
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>5v97jrgigj31yahmjdnhkki2fh4gr54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Wachtruimte</title>
    <ns>10</ns>
    <id>36886</id>
    <revision>
      <id>423229</id>
      <parentid>416511</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T17:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>test {{subpagina's}}</comment>
      <origin>423229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1042" sha1="duvovcvjaiecifwxwmy1tth8kg5j8uu" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;margin-left: auto; margin-right: auto; margin-bottom: 1em; width: 500px; max-width: 95%; border: 2px solid blue; line-height: 1.3;&quot;&gt;
'''Dit boek of deze pagina staat (tijdelijk) in de [[Wikibooks:Wachtruimte|wachtruimte]]''' wegens een gebrek aan voortgang en/of minimale inhoud van het boek. Wil je dit onderwerp verder uitbreiden? Voeg dan je kennis toe aan het boek en verplaats het daarna weer terug naar de hoofdnaamruimte.
&lt;hr&gt;
'''Subpagina's''':
&lt;includeonly&gt;
{{Subpagina's}}

[[Categorie:Wikibooks:Wachtruimte|{{#Titleparts:{{PAGENAME}}|3|2}}]]
&lt;/includeonly&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{Sjablooninfo|1=

Deze sjabloon wordt gebruikt om op pagina's aan te geven dat de pagina/module in de wachtruimte staat. Hoe deze daaruit te halen zou misschien nog duidelijker mogen. Alle pagina's met deze sjabloon verschijnen ook automatisch in de categorie [[:Categorie:Wikibooks:Wachtruimte|Wikibooks:Wachtruimte]].
;Gebruik: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Wachtruimte}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
}}

[[Categorie:Sjablonen boodschap]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>duvovcvjaiecifwxwmy1tth8kg5j8uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Werkvorm: parlementaire democratie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38410</id>
    <revision>
      <id>423209</id>
      <parentid>327883</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="nu7spsf07b3yhr8hiczqi20k5isxkl1" xml:space="preserve">[[Bestand:Coat_of_arms_of_the_Tweede_Kamer.svg|thumb|upright=1.5|Wapenschild van de Tweede Kamer van der Staten Generaal]]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:60%;text-align:center;&quot;
| &lt;p style=&quot;font-size:30px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;TWEEDE KAMER&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:30px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;EERSTE KAMER&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:60%;text-align:center;&quot;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;75 leden&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;burgers kiezen&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;enquêterecht&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;vragenrecht&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;stemrecht&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;medewetgeving&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;150 leden&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;motierecht&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;laatste check&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;recht van amendement&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;recht van initiatief&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;recht van interpellatie&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px&quot;&gt;Wat hoort waar en waarom? Zet de begrippen uit de tabel op de juiste plek.&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>nu7spsf07b3yhr8hiczqi20k5isxkl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Placeholder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38411</id>
    <revision>
      <id>423176</id>
      <parentid>406482</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="o2t1370n4ljr1an2bmd65tsxlt3z7km" xml:space="preserve">[[Bestand:Milgram experiment v2.svg|thumb|upright=2|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Waarden en normen&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Waarden &amp;rarr; uitgangpunten of principes die mensen belangrijk vinden in het leven. &lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Normen &amp;rarr; (gedrags)regels die voortkomen uit waarden.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;&quot;
|+ groepen in de samenleving
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Om welke groep of organisatie gaat het en waar staan ze voor?&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
| [[Bestand:Greenpeace_sirius_ndsm_werf.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Palco_BolognaPride08.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Peace_symbol.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Plofkip_en_biologisch_kip.png|thumb|center|upright=0.8]]
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Werk samen:&lt;br&gt;- benoem&lt;br&gt;- beschrijf&lt;br&gt;- groepeer&lt;/p&gt;
| [[Bestand:Hipsters_(15540510570).jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:KKSwami Kingsday 2013.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Faroe stamp 132 amnesty international.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Alcoholics Anonymous (logo).svg|thumb|center|upright=0.8]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>o2t1370n4ljr1an2bmd65tsxlt3z7km</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Leider van Nederland voor een jaar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38413</id>
    <revision>
      <id>423158</id>
      <parentid>329309</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="hk28efyrpbmbjcuycavqybugeg0nzs6" xml:space="preserve">[[Bestand:Louis_XIV_of_France.jpg|thumb|upright=1.4|Lodewijk XIV van Frankrijk (Saint-Germain-en-Laye, 5 september 1638 – Versailles, 1 september 1715)]]

[https://speld.nl/2013/01/15/nederland-vanaf-1-februari-een-dictatuur/ speld: NL dictatuur] 

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;Een jaar lang heb je alle macht in handen van Nederland. Wat ga je verbeteren?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; belangen, waarden, idealen, regels &amp; wetten&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; verdeling van welvaart, vrijheid/gelijkheid&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; cultuur en onderwijs&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:65%;text-align:center;&quot;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;ALGEMEEN BELANG&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;GEDEELD BELANG&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;PERSOONLIJK BELANG&lt;/p&gt;
|}

&lt;p&gt;Een persoon heeft ongelimiteerde macht. Hij is vrij om deze te gebruiken zoals hij wil. Met welke belangen heeft hij te maken en welke geeft hij de voorkeur? En wat is de rol van de burger?&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>hk28efyrpbmbjcuycavqybugeg0nzs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Kenmerken autocratie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38414</id>
    <revision>
      <id>423154</id>
      <parentid>406374</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2244" sha1="ftg2tlkb2db0ag4j1zzt15a67jofwou" xml:space="preserve">[[Bestand:0092_-_Wien_-_Kunsthistorisches_Museum_-_Gaius_Julius_Caesar-edit.jpg|thumb|upright=1.5|Julius Caesar, dictator van Rome]]

[https://www.schooltv.nl/video/democratie-en-dictatuur-het-volk-versus-een-alleenheerser/ Het volk versus alleenheerser] | 
[https://www.schooltv.nl/video/high-speed-history-wie-was-julius-caesar/ Wie was Julius Cesar?] |
[https://www.schooltv.nl/video/clipphanger-wat-is-fascisme/ Wat is fascisme] 


&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Wat is de rol van ... in een autocratie?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;grondrechten&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;onafhankelijke rechtsspraak&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;protesten&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;vrije pers&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;oppositie&lt;br&gt;partijen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;militairen&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;verkiezingen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;scheiding&lt;br&gt;van machten&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;besluitvorming&lt;/p&gt;
|}

&lt;p&gt;Wat kan er gezegd worden over bovenstaande principes in een autocratie? En wat zegt dit over de vrijheid van de burgers?&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ftg2tlkb2db0ag4j1zzt15a67jofwou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Waar is vrijheid zichtbaar?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38415</id>
    <revision>
      <id>423200</id>
      <parentid>327673</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1028" sha1="qeevhvadg9lqtzu9da9m3nd18cfrdn7" xml:space="preserve">[[Bestand:&quot;Freedom_of_Worship&quot;_-_NARA_-_513537.jpg|thumb|upright=1.3|Freedom of Worship, een schilderij van Norman Rockwell uit 1943]]

[https://www.schooltv.nl/video/clipphanger-waarom-hebben-we-een-grondwet/ Waarom een grondwet?] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;Artikel 6: Vrijheid van godsdienst en levensovertuiging&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat betekent dit precies?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Waar zien we dit in de samenleving?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

{| style=&quot;width:50%;text-align:center;&quot;
| [[Bestand:At a glance (195838401).jpg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:Newspapers_of_Japan_20090831.jpg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:Pavel Teslenko.jpg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:2011 Freedom of speech sign at protest.jpg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:Soft_drink_shelf_2.jpg|thumb|upright=0.5]]
|}

&lt;p&gt;Vormen van vrijheid? Waar zien we ze in de samenleving?&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>qeevhvadg9lqtzu9da9m3nd18cfrdn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Ontstaansgeschiedenis van kerken in Nederland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38421</id>
    <revision>
      <id>423170</id>
      <parentid>389490</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="mupcrei5b7xkdkd4lxat3kzpc7p23uo" xml:space="preserve">[[Bestand:Ontstaansgeschiedenis_van_kerken_in_Nederland.svg|thumb|upright=1.5|ontstaansgeschiedenis van kerken in Nederland]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_richtingen_in_het_christendom Richtingen in het christendom ] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Het_Laatste_Avondmaal_(Leonardo_da_Vinci)#/media/File:Leonardo_da_Vinci_(1452-1519)_-_The_Last_Supper_(1495-1498).jpg Laatste avondmaal - Da Vinci] | 
[https://schooltv.nl/video/histoclips-luther-en-de-hervorming/ Luther en de hervorming]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Christendom als wereldgodsdienst&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:10px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Westen: Rooms-katholieke en protestante kerken&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Oosten: oriëntaals-orthodoxe, oosters-orthodoxe en oosters-katholieke kerken&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:10px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;gallery&gt;
 File:AlbertusMagnus.jpg
 File:Canonization 2014-The Canonization of Saint John XXIII and Saint John Paul II (14036966125).jpg
 File:Mikolow_protestant_church_pulpit.jpg
 File:Abendmahl-1547-LC.jpg
 File:Tizian_041.jpg
 File:Ravensburg_Freie_Christengemeinde_Saal.jpg
 File:St_Basils_Cathedral-500px.jpg
 File:Vladimirskaya.jpg
&lt;/gallery&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>mupcrei5b7xkdkd4lxat3kzpc7p23uo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Europese heksenvervolging</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38422</id>
    <revision>
      <id>423143</id>
      <parentid>406235</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="504pmq9x1lj91ukre2mgfagcgsnnuag" xml:space="preserve">[[Bestand:Schiltach_Flugblatt_Detail.png|thumb|upright=2.2|Heks op de brandstapel]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Opvattingen_over_heksen_en_hekserij_in_Europa#De_heks_in_de_tijd_van_de_heksenvervolgingen Stereotiep beeld] | 
[https://schooltv.nl/video/heksenvervolgingen-is-jouw-buurvrouw-een-heks/ Heksenvervolging] | 
[https://www.youtube.com/watch?v=1fBEpa9V2qA  Witch hunting in Europe]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Wat is een heks?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:0px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat zorgde ervoor dat men in heksen geloofde?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wanneer dacht men dat je een heks was?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Waren er mensen die zichzelf 'heks' noemden?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat was de reden dat heksen verbrand werden?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:10px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;heks&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;duivelspact&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;heidens&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;vrouw&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;occult&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;amuletten&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;zondebok&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;marteling&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;brandstapel&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:10px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

{| style=&quot;width:75%;text-align:center;&quot;
| [[Bestand:Baldung_hexen_ca1514.jpg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:Champion_des_dames_Vaudoises.JPG|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:Three_Witches_(scene_from_Macbeth)_by_William_Rimmer.jpg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:John_William_Waterhouse_-_Magic_Circle.JPG|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:Sorceries_from_Astra_Castra.jpg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:Baldung_Hexen_1508_kol.JPG|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:T._Colley,_The_remarkable_confession..._Wellcome_M0013388.jpg|thumb|upright=0.5]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>504pmq9x1lj91ukre2mgfagcgsnnuag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Ideologie als utopie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38428</id>
    <revision>
      <id>423151</id>
      <parentid>416838</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="5blpz2fi2rb1h1vn69pfw4mxc7ha8mw" xml:space="preserve">[[Bestand:Hieronymus_Bosch_-_The_Garden_of_Earthly_Delights_-_The_Earthly_Paradise_(Garden_of_Eden).jpg|thumb|De Tuin der lusten. Een drieluik van de Zuid-Nederlandse schilder Jheronimus Bosch in het Prado in Madrid.]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Wat is jouw ideale wereld?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;1. beschrijving van het huidige wereldbeeld&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;2. beschrijving van een utopische wereld&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;3. hoe komt men van 1 naar 2?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;i&gt;Beschrijf in drie stappen je eigen ideologie. Doe dit in de drie gegeven stappen: eerst kort in je aantekeningen en deel het vervolgens met een klasgenoot. (8 min.)&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>5blpz2fi2rb1h1vn69pfw4mxc7ha8mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Kenmerken van een ideologie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38429</id>
    <revision>
      <id>423155</id>
      <parentid>415920</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="826" sha1="7vlbi87ruq56cokdmtvph9n5zgw4bib" xml:space="preserve">[[Bestand:2017.07.26_Protest_Trans_Military_Ban,_White_House,_Washington_DC_USA_7646_(36056769341).jpg|thumb|upright=1.4|Activisme als vorm van politiek]]
[[Bestand:Anonymous_-_Prise_de_la_Bastille.jpg|thumb|upright=1.4|De bestorming van de Bastille in juli 1789 wordt algemeen beschouwd als de meest iconische gebeurtenis van de revolutie.]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Idealen in de politiek&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; Welke waarden en normen staan centraal?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; Wat is de gewenste rol van de overheid?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;De idealen van de Franse Revolutie: vrijheid, gelijkheid en broederschap (solidariteit).&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>7vlbi87ruq56cokdmtvph9n5zgw4bib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Links en rechts</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38430</id>
    <revision>
      <id>423161</id>
      <parentid>406417</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1874" sha1="jd4hgqdimeujd15hjhh0tfafixo5a52" xml:space="preserve">[[Bestand:&quot;Freedom_From_Want&quot;_-_NARA_-_513539.jpg|thumb|upright=1.5|Freedom from want]]

[[Bestand:Pol-landschap-2012.png|thumb|upright=1.5|Politieke spectrum 2012]]

[https://www.schooltv.nl/video/waarom-spreken-we-in-de-politiek-van-links-en-rechts-vooruitstrevend-versus-conservatief/#q=links%20rechts Waarom spreken we van links en rechts?] |
[https://www.schooltv.nl/files/Infoblok/Voortgezet_onderwijs/Maatschappij/2008_d_EW_Links_en_rechts_in_de_politiek.pdf Links en rechts in de politiek]  | 
[https://www.schooltv.nl/video/politiek-links-en-rechts-niet-zo-zwart-wit-als-het-lijkt/#q=links%20rechts | Het lijkt zo simpel ...]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Welke waarden staan centraal?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:60%;height:50px;text-align:center;&quot;
| width=50% | &lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;LINKS&lt;/p&gt;
| width=50% | &lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;RECHTS&lt;/p&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;vrijheid, gelijkheid, solidariteit, diversiteit, eenheid, inspraak, gedeelde verantwoordelijkheid&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Welke (soorten) vrijheden worden benadrukt?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:60%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;vrijheid van meningsuiting&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;vrijheid om god te aanbidden&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;vrijwaring van gebrek&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;vrijwaring van angst&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>jd4hgqdimeujd15hjhh0tfafixo5a52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Progressief en conservatief</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38431</id>
    <revision>
      <id>423179</id>
      <parentid>409889</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1381" sha1="tcn7phqw42dzy6atk8g1xyhzpk4h7fm" xml:space="preserve">[[Bestand:&quot;Freedom_From_Want&quot;_-_NARA_-_513539.jpg|thumb|upright=0.2]]

[[Bestand:Pol-landschap-2012.png|thumb|upright=1.5|Politieke spectrum 2012]]

[https://www.prodemos.nl/leer/informatie-over-politiek/politieke-partijen/indeling-van-partijen/ Indeling van partijen (Prodemos)]  | 
[[#placeholder | link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Alles anders of houden zo?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:60%;height:50px;text-align:center;&quot;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Zonnepanelen moeten goedkoper worden&lt;/p&gt;
| width=10% | &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;PR/CO&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Het homohuwelijk moet weer verboden worden&lt;/p&gt;
| width=10% | &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;PR/CO&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Onwikkelingshulp stopzetten&lt;/p&gt;
| width=10% | &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;PR/CO&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Nederland moet uit de EU stappen&lt;/p&gt;
| width=10% | &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;PR/CO&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Invoeren van een 'vettaks' op ongezonde producten&lt;/p&gt;
| width=10% | &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;PR/CO&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:60%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: inherit; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Betekent progressief automatisch meer vrijheid?&lt;/p&gt;

|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>tcn7phqw42dzy6atk8g1xyhzpk4h7fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Liberalisme, sociaal-democratie en christen-democratie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38432</id>
    <revision>
      <id>423160</id>
      <parentid>406472</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2120" sha1="p3x4x1mdsrj5l8ww7exov8rza998yt4" xml:space="preserve">[[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.2]]

[https://www.schooltv.nl/video/wat-wil-de-vvd-de-politieke-partij-van-mark-rutte/ Wat wil de VVD?] | 
[https://www.schooltv.nl/video/wat-wil-de-pvda-de-politieke-partij-van-lodewijk-asscher/ Wat wil de PvdA?] | 
[https://www.schooltv.nl/video/wat-wil-het-cda-de-politieke-partij-van-sybrand-van-haersma-buma/ Wat wil het CDA?]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;width:33%;color: black; background-color:royalblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;liberalisme&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:33%;color: black; background-color:tomato;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;sociaal-democratie&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:33%;color: black; background-color:gold;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;christen-democratie&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color:slategrey;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;mensen moeten kunnen doen en laten wat ze willen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color:slategrey;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;mensen moeten beschermd worden tegen armoede en ongelijkheid&lt;/p&gt;
| style=&quot;color:slategrey;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;mensen moeten goed voor elkaar zorgen&lt;/p&gt;
|}

{| style=&quot;width:98%;text-align:center;&quot;

| [[Bestand:&quot;Freedom_of_Speech&quot;_-_NARA_-_513536.jpg|thumb|upright=1|Vrijheid om te spreken]]
| [[Bestand:&quot;Freedom_of_Worship&quot;_-_NARA_-_513537.jpg|thumb|upright=1|Vrijheid om te geloven]]
| [[Bestand:&quot;Freedom_From_Want&quot;_-_NARA_-_513539.jpg|thumb|upright=1|Vrijwaring van gebrek]]
| [[Bestand:&quot;Freedom_from_Fear&quot;_-_NARA_-_513538.jpg|thumb|upright=1|Vrijwaring van vrees]]
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px&quot;&gt;Welke vrijheden staan voorop in de hoofdstromingen?&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>p3x4x1mdsrj5l8ww7exov8rza998yt4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Werkvorm: vormen van vrijheid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38433</id>
    <revision>
      <id>423210</id>
      <parentid>327713</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="hmnezlcl0nolfs44s61y3pc6jguw656" xml:space="preserve">[[Bestand:Plakkaat_van_Verlatinghe,_pagina_1.jpg|thumb|upright=1.5|De eerste pagina van de gedrukte versie van het plakkaat]]

[https://wetten.overheid.nl/BWBR0001840/2017-11-17 Grondwet Nederland]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Vrijheid van meningsuiting versus het discriminatieverbod&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Art. 7: iedereen is vrij om gedachten of gevoelens te openbaren.&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
| &lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Art. 1: discriminatie, op welke grond dan ook, is verboden.&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;Welke afspraken zijn nodig om beide wetten te kunnen respecteren? Of is de ene in bepaalde gevallen belangrijker dan de ander?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;Schrijf zelf nog twee of drie (grond)wetten die dit probleem (gedeeltelijk) oplossen.&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>hmnezlcl0nolfs44s61y3pc6jguw656</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/De eerste politieke partijen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38434</id>
    <revision>
      <id>423136</id>
      <parentid>416778</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="gtuy3orbsc4ytfwg7oyxelhalmvra05" xml:space="preserve">[[Bestand:Evolution_of_Dutch_political_parties,_1888-2017.svg|thumb|upright=1.5|Geschiedenis en ontwikkeling van alle Nederlandse partijen die ooit zetels behaalden in de Tweede Kamer.]]

[[#Test | link]] |
[[#Test | link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;DE EERSTE POLITIEKE PARTIJEN&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Anti-Revolutionaire Partij (ARP) - 1879&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/bd/Affiche_SDB.jpg  Affice SDB]

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Sociaal-Democratische Bond (SDB) - 1881&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/31/Abraham_Kuyper_1905_%281%29.jpg  Abraham Kuyper]

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Liberale Unie - 1885&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ef/Cort_van_der_Linden-Haverman.jpg  P.W.A. Cort van der Linden]

&lt;p style=&quot;font-size:400px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>gtuy3orbsc4ytfwg7oyxelhalmvra05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Werkvorm: groepen in de samenleving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38435</id>
    <revision>
      <id>423208</id>
      <parentid>416780</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="ekch6nvi77o27j6h0i4hqf5fezoeu8h" xml:space="preserve">[[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=.2]]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;&quot;
|+ groepen in de samenleving
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Om welke groep of organisatie gaat het en waar staan ze voor?&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
| [[Bestand:Greenpeace_sirius_ndsm_werf.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Palco_BolognaPride08.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Peace symbol (fixed width).svg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Plofkip_en_biologisch_kip.png|thumb|center|upright=0.8]]
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Werk samen:&lt;br&gt;- benoem&lt;br&gt;- beschrijf&lt;br&gt;- groepeer&lt;/p&gt;
| [[Bestand:Hipsters_(15540510570).jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:KKSwami Kingsday 2013.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Faroe stamp 132 amnesty international.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| [[Bestand:Alcoholics Anonymous (logo).svg|thumb|center|upright=0.8]]
|}

&lt;p style=&quot;font-size:150px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ekch6nvi77o27j6h0i4hqf5fezoeu8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Politieke partijen en actie- en belangengroepen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38437</id>
    <revision>
      <id>423178</id>
      <parentid>415921</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1075" sha1="8imy98hp7a6jlgw0ehugyxwm1rhb7x1" xml:space="preserve">[[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.2]]

[https://wetten.overheid.nl/BWBR0001840/2017-11-17 Nederlandse Grondwet]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%;text-align:center;&quot;
|+ Het verschil tussen politieke partijen en actie-/belangengroepen
! &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;politieke partij&lt;/p&gt;
! &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;actie-/belangengroep&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;samenleving als geheel&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;algemeen belang&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;bestuurlijke verantwoordelijkheid&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;verkiesbaar&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;vertegenwoordigd&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;een specifiek terrein&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;deelbelang&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;politieke invloed&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;niet verkiesbaar&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;adviesorgaan, lobbyen&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Welke vrijheden hangen samen met het bestaan van actie-/belangengroepen in de samenleving?&lt;br&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>8imy98hp7a6jlgw0ehugyxwm1rhb7x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Verschillende politieke partijen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38438</id>
    <revision>
      <id>423192</id>
      <parentid>405156</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="i2r7pv9j6je55tp42smob3fsmwwomjf" xml:space="preserve">[[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=.2]]

[[#Test | Link]]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%;text-align:center;&quot;
|+ Stromingen en partijen
! &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;soort&lt;/p&gt;
! &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;standpunten&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Liberalisme&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Socialisme&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Confessionalisme&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Ecologisme&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Populisme&lt;/p&gt;
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Welke vrijheden hangen samen met het bestaan van verschillende richtingen in de politiek?&lt;br&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>i2r7pv9j6je55tp42smob3fsmwwomjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Wat doen politieke partijen?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38439</id>
    <revision>
      <id>423202</id>
      <parentid>406345</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3103" sha1="2lv6wre4tvmj1z3ofmif3q5zrvywqfz" xml:space="preserve">[[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.2]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size: 20px;&quot;&gt;Politieke partijen moeten ...&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:black;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;luisteren naar wensen en eisen van burgers&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;de troonrede schrijven&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;dieren opvangen die in nood verkeren&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;Kamerleden selecteren&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;de strafmaat in een rechtszaak bepalen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;controleren of de prijzen van producten wel kloppen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;bepalen wat er in de politiek besproken wordt&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;de kwaliteit van het grondwater bijhouden&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;stemmen tellen na de verkiezingen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;zorgen dat burgers informatie krijgen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;burgemeesters selecteren&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;het bevolkingsregister bijhouden&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;bouwvergunningen verlenen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;ministers selecteren&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;actie voeren tegen de opname van vluchtelingen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:15px;padding:10px;&quot;&gt;burgers motiveren om politiek actief te zijn&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>2lv6wre4tvmj1z3ofmif3q5zrvywqfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Werkvorm: de VVD, de PvdA en het CDA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38440</id>
    <revision>
      <id>423207</id>
      <parentid>349367</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="tirrqtto0ui5qijimy1gj0l5lxw4agl" xml:space="preserve">[[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.2]]

[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/39/Coalitie-oppositie-SG2017.png SG2017]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Match de standpunten bij de politieke partijen&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
| [[Bestand:VVD logo (2009–2020).svg|thumb|center|upright=1.5]]
| [[Bestand:PvdA logo (2016–2018).svg|thumb|center|upright=1.5]]
&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;1. Als je bijstand krijgt, moet je als tegenprestatie vrijwilligerswerk doen.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;2. Je mag al stemmen vanaf je 16e&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;3. Meer vrouwen op topposities &lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;4. Ook als het economisch slechter gaat ontwikkelingshulp blijven geven&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;5. De belasting moet omlaag&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;6. Lastenverlichting voor gezinnen met kinderen&lt;/p&gt;
| [[Bestand:CDA_logo.svg|thumb|center|upright=1.5]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>tirrqtto0ui5qijimy1gj0l5lxw4agl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Werkvorm: zelf doen of uit handen geven?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38441</id>
    <revision>
      <id>423211</id>
      <parentid>327859</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1053" sha1="45kd8vss8p0f7ecn3qsjijxkkqggd8n" xml:space="preserve">[[Bestand:Bij_Maasdijk,_de_Maeslantkering_foto1_2014-03-09_11.08.jpg|thumb|upright=1.8|bij Maasdijk, de Maeslantkering]]
[[Bestand:Beijing_smog_comparison_August_2005.png|thumb|upright=1.8|Smog in Beijing]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Hoe wordt het (goed) gedaan? &lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;color:black;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;Thuissituatie&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; iets wat je nu zelf moet doen/regelen waarvan je vindt dat het door iemand anders gedaan moet worden&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;color:black;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;Buurt/omgeving&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; iets wat nu voor je bepaald wordt en waarvan je denkt dat je het prima zelf zou kunnen&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;color:black;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;Land&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; iets wat de overheid nu regelt waarvan je vindt dat het beter door burgers geregeld kan worden&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>45kd8vss8p0f7ecn3qsjijxkkqggd8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Democratie: de meerderheid bepaalt?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38443</id>
    <revision>
      <id>423139</id>
      <parentid>395446</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="711" sha1="6g8znuiegd89x80qxeyajhp9ecygit6" xml:space="preserve">[[Bestand:Austria_Parlament_Athena_bw.jpg|thumb|upright=1.5|Standbeeld van Athene voor het Oostenrijkse parlementsgebouw]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Voorwaarden van democratie&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; rechtsstaat&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; volkssoevereiniteit&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; vrijheid&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; gelijkheid&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;i&gt;Geef bij elke voorwaarde een voorbeeld.&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;i&gt;Welke principes gelden in een democratie? Bepaalt de meerderheid of is er meer aan de hand?&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:200px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>6g8znuiegd89x80qxeyajhp9ecygit6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Video-opdracht: waarden, belangen en algemeen belang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38444</id>
    <revision>
      <id>423193</id>
      <parentid>416774</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="kc7u1vpye223p5mug69k6c10cv8hj3t" xml:space="preserve">[[Bestand:Bij_Maasdijk,_de_Maeslantkering_foto1_2014-03-09_11.08.jpg|thumb|upright=1.8|bij Maasdijk, de Maeslantkering]]
[[Bestand:Beijing_smog_comparison_August_2005.png|thumb|upright=1.8|Smog in Beijing]]

[https://www.vpro.nl/programmas/door-het-hart-van-china/kijk/afleveringen/door-het-hart-van-china-2.html Door het hart van China, afl. 2 (27 tot 30 min)]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;WAT VINDT IEDEREEN BELANGRIJK?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;In de video wordt over een aantal waarden en belangen besproken.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Benoem een belang dat geldt voor een individu, een groep en de samenleving als geheel.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat heeft de titel van deze afl. (Dubbellevens) met het fragment te maken?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat zouden de gevolgen kunnen zijn voor de oprichtster van de app als zij uit de kast komt op haar werk?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Vervolgopdracht&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Gelden onderstaande belangen voor een individu, groep of samenleving als geheel?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ belangen en algemene belangen
! no
! belang
! in.
! gr.
! sa.
|-
| 1
| Schone lucht || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|-
| 2
| Parkeergelegenheid in de stad || &amp;nbsp; || &amp;nbsp; || &amp;nbsp;
|}  

&lt;p style=&quot;font-size:150px;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>kc7u1vpye223p5mug69k6c10cv8hj3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Opdracht: voorwaarden vrijheid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38445</id>
    <revision>
      <id>423172</id>
      <parentid>405162</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="896" sha1="ecdjsio3sf1qtn4ugorhuuo3i5k9nm6" xml:space="preserve">[[Bestand:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|thumb|upright=1.5|De Vrijheid voert het Volk aan van Eugène Delacroix (1833)]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Wat is er nodig om in vrijheid te kunnen leven?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Schrijf in 100 woorden wat er volgens jou sowieso nodig is voor mensen om in vrijheid te kunnen leven.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;i&gt;Wat is vrijheid?&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;i&gt;Wie hebben er invloed op de mate van vrijheid?&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;i&gt;Welke waarden, normen en belangen spelen er?&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;i&gt;Welke problemen kom je tegen?&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:150px;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ecdjsio3sf1qtn4ugorhuuo3i5k9nm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Voorspellingen uit het verleden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38471</id>
    <revision>
      <id>423195</id>
      <parentid>406351</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1435" sha1="8i2jgaswxqo8rxmoc3a9r2gy5qz3itu" xml:space="preserve">[[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=1.5|Placeholder text.]]

[[https://www.youtube.com/watch?v=2p6D6RjUJEg | Neil deGrasse ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;PLACEHOLDER&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;placeholder text&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;placeholder text&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;placeholder text&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;placeholder text&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;placeholder text&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

{| style=&quot;width:50%;text-align:center;&quot;
|+ placeholder
| [[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.5]]
|-
| [[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.5]]
|}

&lt;p&gt;placeholder text&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>8i2jgaswxqo8rxmoc3a9r2gy5qz3itu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Voorwaarden voor het ontstaan van een moderne maatschappijwetenschap</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38477</id>
    <revision>
      <id>423197</id>
      <parentid>406226</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1231" sha1="d3qojzmu8iry6g9e5owrwstp1acbaxo" xml:space="preserve">[[Bestand:Ibn_Khaldoun-Kassus.jpg|thumb|upright=1.5|Ibn Khaldun standbeeld in Tunis, Tunesie (1332–1406)]]

[[#placeholder | link1 ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;color:green;&quot;&gt;In de afgelopen 500 jaar hebben verschillende factoren bijgedragen aan het tot stand komen van een moderne maatschappijwetenschap.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:60%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color: orange;width:50%;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Snelle maatschappelijke veranderingen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;width:50%;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Empirie als bron van kennis aanvaard&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color: orange;width:50%;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Maatschappij als 'eigenheid' erkend&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: orange;width:50%;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Distantie (relatief onafhankelijke blik)&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>d3qojzmu8iry6g9e5owrwstp1acbaxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Montesquieu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38478</id>
    <revision>
      <id>423164</id>
      <parentid>406473</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1213" sha1="js66h7ss7swq2gq2fkiaeqsnw080z42" xml:space="preserve">[[Bestand:Montesquieu,_De_l'Esprit_des_loix_(1st_ed,_1748,_vol_1,_title_page).jpg|thumb|upright=1.5|De titelpagina van de eerste editie van Montesquieu's De l'Esprit des loix (1st ed., 1748)]]

[[#placeholder | link1 ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:65%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:50%&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Elk maatschappelijk-politiek systeem heeft een eigen centraal principe&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:50%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;monarchie &amp;rarr; eer&lt;br&gt;despotie &amp;rarr; angst&lt;br&gt;democratie &amp;rarr; deugd&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;samenlevingen begrijpen in hun grote verscheidenheid en samenhang&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt; voorloper van de vergelijkende methode&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>js66h7ss7swq2gq2fkiaeqsnw080z42</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Ferguson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38479</id>
    <revision>
      <id>423144</id>
      <parentid>406424</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="dr631naojhruvhkukl80qzjfjt1bv8b" xml:space="preserve">[[Bestand:Adam Ferguson. Stipple engraving by R. Page, 1824, after Sir Wellcome V0001889.jpg|thumb|upright=1.5|Adam Ferguson. Stipple engraving by R. Page, 1824, after Sir J. Reynolds.)]]

[[#placeholder | link1 ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:65%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:50%&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;deed vooral onderzoek naar de maatschappelijke werkelijkheid&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:50%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;onbedoelde gevolgen (als tegenhanger van het naïeve vooruitgangsgeloof)&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;arbeidsdeling op basis van eigendom → verschillende maatschappelijke klassen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;hield zich bezig met de betekenis van conflicten&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>dr631naojhruvhkukl80qzjfjt1bv8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Coalitie en oppositie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38750</id>
    <revision>
      <id>423135</id>
      <parentid>417903</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3231" sha1="ryyctx927kpkzkwj5h7kyvetdv9gdyq" xml:space="preserve">[[Bestand:Bordesfoto kabinet rutte (cropped).jpg|thumb|upright=0.5|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Coalitie en oppositie&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Coalitie&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 26
[[Bestand:D66 logo (2019–present).svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 22
[[Bestand:VVD logo (2009–2020).svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 18
[[Bestand:CDA logo 2021.svg|thumb|center|upright=0.8]]
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Oppositie&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:75%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 20
[[Bestand:GroenLinks–PvdA logo.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 19
[[Bestand:PVV-logo.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 9
[[Bestand:JA21 logo.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black;  border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 7
[[Bestand:FVD logo.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black;  border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 7
[[Bestand:Gidi Markuszower.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 4
[[Bestand:BoerBurgerBeweging logo.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 3
[[Bestand:SGP logo (2016–present).svg|thumb|center|upright=0.8]]

|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:70%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;

| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 3
[[Bestand:Party for the Animals logo.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 3
[[Bestand:ChristenUnie.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 3
[[Bestand:Socialistische Partij (nl 2006) Logo.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 3
[[Bestand:DENK logo (2020–present).svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 2
[[Bestand:50PLUS (nl) Logo.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | 1
[[Bestand:Logo of Volt.svg|thumb|center|upright=0.8]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ryyctx927kpkzkwj5h7kyvetdv9gdyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Wat weet je van de islam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38759</id>
    <revision>
      <id>423204</id>
      <parentid>406326</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1784" sha1="glmr7z7ehjif7o9cflxyzyzxtwgjr4m" xml:space="preserve">[[Bestand:Minaret_roof_in_constanta.jpg|thumb|upright=1.5|De koepel van de Carol I-moskee in Constanţa, Roemenië, bekroond door de islamitische halve maan]]

[[#placeholder | link1 ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[https://schooltv.nl/video/wat-is-het-offerfeest-een-schaap-voor-allah/#q=islam Wat is het offerfeest?]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;De islam is ...&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Wat weet je van de islam?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;&quot;&gt;Oorsprong&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;&quot;&gt;Grondslag&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;&quot;&gt;Ideologie&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;&quot;&gt;Cultuur&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;&quot;&gt;Gebruiken&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;&quot;&gt;Stromingen&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:5px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

{| style=&quot;width:50%;text-align:center;&quot;
| [[Bestand:Kaaba_Mirror_like.jpg|thumb|upright=0.6]]
| [[Bestand:Istanbul,_Hagia_Sophia,_Allah.jpg|thumb|upright=0.6]]
| [[Bestand:Rashid al-Din Tabib - Jami al-Tawarikh, f.45v detail - c. 1306-15.png|thumb|upright=0.6]]
| [[Bestand:Mosque.jpg|thumb|upright=0.6]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>glmr7z7ehjif7o9cflxyzyzxtwgjr4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Moslims in Nederland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38766</id>
    <revision>
      <id>423167</id>
      <parentid>406347</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="mpa64b8tg08qotfzytmvf5l4e1zzs4e" xml:space="preserve">[[Bestand:Mezquita Shah, Isfahán, Irán, 2016-09-20, DD 71-73 HDR.jpg|thumb|upright=1.2|Placeholder text.]]

[[#placeholder | link1 ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;In Nederland en Europa is de islam na het christendom de grootste godsdienst.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Geschat wordt dat ongeveer 6% van de volwassen bevolking in Nederland moslim is.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Ongeveer twee derde van de Nederlandse moslims heeft een Turkse of Marokkaanse achtergrond.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;Bron: Huijnk, W. (2018). De religieuze beleving van moslims in Nederland (Diversiteit en verandering in beeld). Geraadpleegd van https://www.scp.nl/Publicaties/Alle_publicaties/Publicaties_2018/De_religieuze_beleving_van_moslims_in_Nederland&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Pluriformiteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Verschillen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Cultuur&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Diversiteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Sociale Cohesie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Religie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Socialisatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Internalisatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Identiteit&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;!--
{| style=&quot;width:50%;text-align:center;&quot;
|+ placeholder
| [[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.5]]
|-
| [[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.5]]
| [[Bestand:A_coloured_voting_box_(no_bg).svg|thumb|upright=0.5]]
|} 

&lt;p&gt;placeholder text&lt;/p&gt;
--&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>mpa64b8tg08qotfzytmvf5l4e1zzs4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Hoe slecht is vlees voor het milieu?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38821</id>
    <revision>
      <id>423150</id>
      <parentid>421538</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3250" sha1="qn5igq79tm2u9bdhxtbky1qk9f3w9td" xml:space="preserve">[[Bestand:Boerenkool_stamppot.jpg|thumb|upright=1.5|Boerenkoolstamppot met een rookworst]]

[https://www.youtube.com/watch?v=-y3N97uCRMQ Of je worst lust?] | 
[https://www.youtube.com/watch?v=z-ji6r46Xo8 Zondag met Lubach: Bio-industrie] | 
[[#Werkblad | Werkblad]] |
[https://www.youtube.com/watch?v=FhsC8xMFpDI Timer]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;FEIT OF FABEL?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Je hebt vlees nodig, anders mis je bepaalde stoffen.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;De vleesindustrie is de grootste vervuiler (vergeleken met andere industrieën) van het ecosysteem.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Biologisch vlees is sowieso beter voor mens, dier en milieu.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; Video: [https://nos.nl/artikel/2220696-hoe-slecht-is-vlees-echt-voor-het-milieu.html NOS: Hoe slecht is vlees echt voor het milieu?]&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;WAT VIND JIJ?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Respectvol omgaan met de natuur sluit de intentie en omvang van de huidige vleesconsumptie uit.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Zolang de consument niet besluit om minder of geen vlees te eten, wordt milieuproblematiek niet opgelost.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;b&gt;De overheid moet als beschermer van mensen en dieren de taak op zich nemen om de vleesconsumptie te ontmoedigen.&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

= Werkblad =

{| class=&quot;wikitable&quot;
| [[Bestand:Veggie_burger_miikkahoo_flickr_creative_commons.jpg|thumb]]
=== Vlees, vis of vega ===
Vlees is een belangrijke bron van eiwitten, maar niet de enige. Sta even stil bij jouw keuze, want die heeft veel effect op het milieu. Plantaardige eiwitrijke producten (zoals peulvruchten, sojaburgers en tofu) belasten het milieu het minst. Van alle soorten vlees hebben rund- en lamsvlees de hoogste milieu-impact.

=== kiezen voor een vleesvervanger ===
De productie van eiwitrijke voedingsmiddelen kost veel energie. Vlees zorgt daarbij voor veel meer milieuschade dan producten van plantaardige eiwitten. Voor de productie van 1 kg vlees is bijvoorbeeld gemiddeld 5 kg plantaardig materiaal nodig. Vleesproductie zorgt verder voor veel meer uitstoot van broeikasgassen en voor verzuring van de bodem en de lucht. Dat geldt ook voor vleesvervangers die gemaakt zijn van zuivel. Ook voor dierenwelzijn is minder vlees en minder zuivel natuurlijk beter.

Bron: [https://www.milieucentraal.nl/milieubewust-eten/vlees-vis-of-vega/ milieucentraal.nl]

== Campagne: er is meer dan vlees ==
# Ga met drie mensen bij elkaar zitten. Eén iemand maakt aantekeningen op een blaadje of in een schrift.
# Bedenk welke boodschap je over wilt brengen (dit moet een korte duidelijke boodschap zijn).
# Wat vind je dat er moet gebeuren? Bedenk hierbij een leus, pakkende situatie, duidelijk voorbeeld, etc.
# Wie moet dat gaan doen en waarom (politiek, consument, actie- of belangengroepen, etc.)? Leg dit in een paar zinnen uit.
# Maak nu een poster op van de drie A3tjes. Teken en schrijf eerst. Plak ze daarna aan elkaar.
# Doe dit met eigen materiaal of met de beschikbare markeerstiften (zwart, rood, blauw en groen).
# Zorg dat iedereen wat te doen heeft.
# Houd de tijd in de gaten.
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>qn5igq79tm2u9bdhxtbky1qk9f3w9td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Een maatschappelijk probleem: files</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38828</id>
    <revision>
      <id>423140</id>
      <parentid>406380</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1441" sha1="5yngz9bdpx6fjvk9bas8p1cl1sscxi0" xml:space="preserve">[[Bestand:Traffic_Congestion_Brasilia_3.jpg|thumb|upright=1.2|Placeholder text.]]

[[#placeholder | link1 ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;FILES&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;
Het fileprobleem is een voorbeeld van een &lt;b&gt;maatschappelijk probleem&lt;/b&gt;.
&lt;/p&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:royalblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;automobilisten, beroepsvervoer, bedrijven, politie, milieugroeperingen (tijd en geld; milieuvervuiling).&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:royalblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Wel of niet meer asfalt? Is rekeningrijden de oplossing? Kan het openbaar vervoer bijdragen aan de filebestrijding?&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:royalblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Media: journaal, verkeersinformatie (radio), apps, [https://www.youtube.com/watch?v=-8IgX8jascs Lubach op Zondag]&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:royalblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Verantwoording overheid (politieke agenda): verkeersdoorstroming, aanleg en onderhoud infrastructuur &lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>5yngz9bdpx6fjvk9bas8p1cl1sscxi0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Orgaandonatie: een persoonlijk en maatschappelijk probleem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38829</id>
    <revision>
      <id>423174</id>
      <parentid>406510</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1107" sha1="5rz69xpz40g5m86xpw4qd109314quyo" xml:space="preserve">[[Bestand:Organ_%26_Tissue_Donors_Memorial_P6070904.jpg|thumb|upright=1.8|Placeholder text.]]

[[#placeholder | link1 ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;ORGAANDONATIE&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;
Het tekort aan &lt;i&gt;orgaandonoren&lt;/i&gt; is zowel een &lt;b&gt;persoonlijk&lt;/b&gt; als een &lt;b&gt;maatschappelijk probleem&lt;/b&gt;.
&lt;/p&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:royalblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Zonder orgaandonor kan Zara niet genezen van leukemie (persoonlijk).&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:royalblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Een tekort aan orgaandonoren zorgt voor een hoger sterftecijfer en hogere zorgkosten (maatschappelijk). &lt;/p&gt;
|-
| colspan=2 style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Donorwet&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>5rz69xpz40g5m86xpw4qd109314quyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Voorbeelden van tegenstellingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38832</id>
    <revision>
      <id>423194</id>
      <parentid>406369</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1764" sha1="8nn16jcqpwk47txj2c09hglddycffap" xml:space="preserve">[[Bestand:Open_Torah_and_pointer.jpg|thumb|upright=1.8|Placeholder text.]]
[[Bestand:Inquilinos.gif|thumb|upright=2|Placeholder text.]]

[[#placeholder | link1 ]] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;VOORBEELDEN VAN TEGENSTELLINGEN&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Politieke visie&lt;/p&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Links: minder bonussen bankiers&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Rechts: weinig regels bedrijven&lt;/p&gt;
|}
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Geloofs of levensovertuiging&lt;/p&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Strikt gelovig: tegen homohuwelijk&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Niet gelovig: minder bezwaren&lt;/p&gt;
|}
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Maatschappelijke positie&lt;/p&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Rijk: lage belastingen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Weinig geld: hoger tarief voor rijken&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>8nn16jcqpwk47txj2c09hglddycffap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Het experiment van Milgram</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38839</id>
    <revision>
      <id>423149</id>
      <parentid>406466</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1621" sha1="bn91ybe0v4e43cwj2g6gzxnlbrxqqen" xml:space="preserve">[[Bestand:Milgram experiment v2.svg|thumb|upright=2|De experimentleider (E) geeft opdracht aan de leraar (T) om bij elk fout antwoord pijnlijke elektrische schokken aan de leerling (L) toe te dienen. De leraar kan de leerling niet zien. In werkelijkheid worden geen elektrische schokken toegediend, maar wordt een vooraf opgenomen bandopname van de pijnkreten van een acteur afgespeeld.]]

[https://www.youtube.com/watch?v=yr5cjyokVUs Video 1] | 
[https://www.youtube.com/watch?v=xOYLCy5PVgM Video 2] | 
[https://www.youtube.com/watch?v=wdUu3u9Web4 Video 3]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;SCHOKKEND RESULTAAT&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Waarom gaan sommige mensen zo ver mee in dit experiment, denk je?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat zou jij doen als je proefpersoon was, denk je?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:1px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;autoriteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:1px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;vertrouwen&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;situatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;kennis&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>bn91ybe0v4e43cwj2g6gzxnlbrxqqen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Wat hebben waarden en normen met elkaar te maken?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38840</id>
    <revision>
      <id>423203</id>
      <parentid>406442</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1778" sha1="2h6aruoty82upkfpzlrp9nayewvrwlt" xml:space="preserve">[[Bestand:Inglehart_Values_Map.svg|thumb|upright=2|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Waarden en normen&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Waarden &amp;rarr; uitgangpunten of principes die mensen belangrijk vinden in het leven. &lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Normen &amp;rarr; (gedrags)regels die voortkomen uit waarden.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>2h6aruoty82upkfpzlrp9nayewvrwlt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Werkgevers en werknemers: tegengestelde belangen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38841</id>
    <revision>
      <id>423206</id>
      <parentid>406450</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2034" sha1="l2hs6x6qby7w0i0xiac1nfl0xkx0suy" xml:space="preserve">[[Bestand:Raderwerkstil.jpg|thumb|upright=2|&quot;Gansch het raderwerk staat stil, als uw machtige arm het wil&quot;]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;TEGENGESTELDE BELANGEN&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Werkgevers: (loon)kosten laag houden en hierdoor zo veel mogelijk winst maken.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Werknemers: goed verdienen en niet te veel overwerken.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:65%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:orange;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

* Vakantiegangers willen vliegen zo goedkoop mogelijk, milieuactivisten zien graag hoge prijzen zodat mensen minder vliegen.
* Automobilisten willen graag brede snelwegen, omwonenden v/d snelweg willen geen last hebben van uitlaatgassen en geluidoverlast.
* Europese dierenactivisten willen dat het stierenvechten in Spanje stopt. De Spanjaarden zien het stierenvechten als een onderdeel van hun cultuur, waar de EU zich niet mee moet bemoeien.
* De Nederlandse coffeeshops zijn onze buurlanden een doorn in het oog. Zij hebben veel last van mensen die in Nederland legaal drugs kopen en dit in eigen land gebruiken. Zij vinden dan ook dat de coffeeshops moeten verdwijnen.  
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>l2hs6x6qby7w0i0xiac1nfl0xkx0suy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Geschreven en ongeschreven regels</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38843</id>
    <revision>
      <id>423145</id>
      <parentid>406310</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1554" sha1="9qqola1j2ih4jptvxtc2are7jacd6mw" xml:space="preserve">[[Bestand:Harper%27s_Weekly_8-27-98_cover.JPG|thumb|upright=2|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;GESCHREVEN EN ONGESCHREVEN REGELS&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Kun je voorbeelden geven van geschreven regels die bij ons op school gelden?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;En van ongeschreven regels?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>9qqola1j2ih4jptvxtc2are7jacd6mw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Sociale ongelijkheid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38844</id>
    <revision>
      <id>423187</id>
      <parentid>412390</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="8xe29g3i4x9xmkp8boz9uv4avvh3pxz" xml:space="preserve">[[Bestand:Pyramid_of_Capitalist_System.jpg|thumb|upright=2|]]

[[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Inequality-adjusted_Human_Development_Index_2014.svg|Ongelijkheid wereldkaart]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;SOCIALE ONGELIJKHEID&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;'''Ongelijkheid tussen mensen v.w.b.'''&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:40%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;de mate van rijkdom&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;maatschappelijke kansen&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;politieke macht&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;bejegening* / behandeling door anderen (status)&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:15px;&quot;&gt;* Denk aan verschillen in bejegening van mannen en vrouwen, hetero’s en homo’s, mensen met en zonder migratieachtergrond, enzovoort.&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>8xe29g3i4x9xmkp8boz9uv4avvh3pxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Sociale ongelijkheid en sociale cohesie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38845</id>
    <revision>
      <id>423188</id>
      <parentid>406430</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1322" sha1="635vlyujejkb0tqbrv3dmm6v94h272e" xml:space="preserve">[[Bestand:Alexis_de_Tocqueville.jpg|thumb|upright=1.8|A sketch of Tocqueville]]

[https://schooltv.nl/video/de-kennis-van-nu-in-de-klas-sociale-buitensluiting/#q=sociale%20cohesie|Sociale buitensluiting] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;SOCIALE ONGELIJKHEID EN SOCIALE COHESIE&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Door sociale ongelijkheid ...&lt;/p&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;voelen mensen zich minder verbonden met elkaar&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;zullen zich daardoor eerder opsplitsen in groepen&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat draagt bij aan de &lt;b&gt;sociale cohesie&lt;/b&gt; in de samenleving?&lt;/p&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>635vlyujejkb0tqbrv3dmm6v94h272e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Betrouwbaarheid van informatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38849</id>
    <revision>
      <id>423134</id>
      <parentid>406468</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1066" sha1="icqasduzw2c35zyra1zede0mlefg4pd" xml:space="preserve">[[Bestand:Crimes-against-journalists-and-impunity_54512958dcb6a.jpg|thumb|upright=2.5|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;BETROUWBAARHEID&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;betrouwbare - feiten - meningen - verschillende &lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:45%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Komt de informatie van een ........... bron?&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Is er duidelijk onderscheid tussen ...... en ........?&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Wordt het onderwerp van ............. kanten bekeken?&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>icqasduzw2c35zyra1zede0mlefg4pd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Nieuwsmedia en objectiviteit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38850</id>
    <revision>
      <id>423169</id>
      <parentid>406432</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1565" sha1="f3lv0n151e7584qz3fihaxnmn4ej7y8" xml:space="preserve">[[Bestand:Michelangelo Caravaggio 029.jpg|thumb|upright=2|[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Seven_Works_of_Mercy_(Caravaggio) The Seven Works of Mercy]]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;NEUTRALITEIT&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Journalisten streven naar neutraliteit, maar maken bij de selectie van nieuws en de berichtgeving zelf voortdurend keuzes.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Is het bericht nieuwswaardig, interessant en begrijpelijk voor de doelgroep?&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Is de bron betrouwbaar?&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Welke woorden kies ik?&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Wie laat ik aan het woord?&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Welke beelden kies ik?&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>f3lv0n151e7584qz3fihaxnmn4ej7y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Selectieve waarneming</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38851</id>
    <revision>
      <id>423184</id>
      <parentid>406381</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="rs8bfbbqpyl7dr2l3q22k14wphcctjd" xml:space="preserve">[[Bestand:Kanizsa_triangle.svg|thumb|upright=1.8|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;SELECTIEVE WAARNEMING&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Selectieve waarneming heeft te maken met subjectiviteit, omdat de informatie die je ontvangt wordt gefilterd door je eigen referentiekader.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;subjectiviteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;informatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;gefilterd&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;referentiekader&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>rs8bfbbqpyl7dr2l3q22k14wphcctjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Nepnieuws</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38852</id>
    <revision>
      <id>423165</id>
      <parentid>406399</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1600" sha1="eoump0ajsszc2cw7g9nt734gl1s6052" xml:space="preserve">[[Bestand:Infographic_How_to_spot_fake_news_published_by_the_International_Federation_of_Library_Associations_and_Institutions.png|thumb|upright=1.5|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;SELECTIEVE WAARNEMING&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Horner verdient geld met nieuws waarbij de feiten verdraaid of weggelaten worden.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;subjectief&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;communicatieruis&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;manipulatie&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;eenzijdige communicatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;massamedia&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;vooroordelen&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>eoump0ajsszc2cw7g9nt734gl1s6052</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Nepnieuws en democratie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38853</id>
    <revision>
      <id>423166</id>
      <parentid>409773</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="852" sha1="e8u99bdtxcus6o15wfm56u4jdo7g88h" xml:space="preserve">[[Bestand:Barnstar_of_Democracy.png|thumb|upright=1.5|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;NEPNIEUWS EN DEMOCRATIE&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat zijn mogelijke gevolgen voor het stemgedrag van burgers en de besluitvorming in de politiek?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: inherit; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: inherit; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>e8u99bdtxcus6o15wfm56u4jdo7g88h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Subjectieve krantenkoppen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38854</id>
    <revision>
      <id>423191</id>
      <parentid>409827</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="905" sha1="5ykz1qlf99y08k0uv1t5kck4aeqf4u2" xml:space="preserve">[[Bestand:Headlines brockton.jpg|thumb|upright=2|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;MAAK ZE MINDER SUBJECTIEF&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;i&gt;'Amsterdammers zijn toeristentsunami in hun stad spuugzat'&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;i&gt;'Moedige bewoners gaan brutale inbreker te lijf'&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: inherit; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: inherit; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>5ykz1qlf99y08k0uv1t5kck4aeqf4u2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Selectieve waarneming test</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38856</id>
    <revision>
      <id>423185</id>
      <parentid>332193</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="453" sha1="0ranvz4svswea6nwua2vlm3jqkoltnm" xml:space="preserve">[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;WAT ZIE JE EERST?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| [[Bestand:Two_silhouette_profile_or_a_white_vase.jpg|thumb|upright=1.5|center]]
| [[Bestand:Duck-Rabbit_illusion.jpg|thumb|upright=1.5|center]]
| [[Bestand:Spinning_Dancer.gif|thumb|upright=1.5|center]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>0ranvz4svswea6nwua2vlm3jqkoltnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Zelfstandig lezen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38893</id>
    <revision>
      <id>423212</id>
      <parentid>332607</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="25bvbmcf769rlbhyu407e3eyt9cx5la" xml:space="preserve">[[Bestand:Bookandpencil.png|thumb|upright=2|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;ZELFSTANDIG LEZEN&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>25bvbmcf769rlbhyu407e3eyt9cx5la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Opdrachten maken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38894</id>
    <revision>
      <id>423173</id>
      <parentid>332611</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="303" sha1="78htcsdnr8uqg08w921k8afqzp4x14y" xml:space="preserve">[[Bestand:Yrjö_Ollila_-_Hearing_the_Homework.jpg|thumb|upright=2|]]

[https://www.youtube.com/watch?v=c4M36N5VXwI Timer 20 min.] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;OPDRACHTEN MAKEN&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>78htcsdnr8uqg08w921k8afqzp4x14y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Vooruitblik &amp; huiswerk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38895</id>
    <revision>
      <id>423196</id>
      <parentid>332620</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="268" sha1="7cwonl1wdyntdkjo0o99u6nf2r6e23p" xml:space="preserve">[[Bestand:Huiswerk - Homework (3895374225).jpg|thumb|upright=2|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;VOORUITBLIK &amp; HUISWERK&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr;&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>7cwonl1wdyntdkjo0o99u6nf2r6e23p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Waarden en normen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38903</id>
    <revision>
      <id>423201</id>
      <parentid>389753</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="8b3rc9p0e589z482zpiia38d2hdgwaa" xml:space="preserve">[[Bestand:This is What Democracy Looks Like (31608103084).jpg|thumb|upright=1|Respect for all people]]

[https://schooltv.nl/video/normen-waarden-en-de-nederlandse-cultuur-samen-vormen-ze-je-identiteit/#q=waarden%20en%20normen Waarden, normen en identiteit] | 
[[#placeholder | link2]] | 
[[#placeholder | link3]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;WAARDEN EN NORMEN&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;b&gt;vrijheid&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;b&gt;gelijkheid&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;b&gt;solidariteit&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>8b3rc9p0e589z482zpiia38d2hdgwaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Machtsmiddelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38904</id>
    <revision>
      <id>423168</id>
      <parentid>332663</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="817" sha1="02s3hr1ns9viyvsnquvv1le1ldgi1sy" xml:space="preserve">[https://schooltv.nl/video/hoe-werkt-macht-net-als-bij-apen/#q=macht hoe werkt macht?] | 
[https://schooltv.nl/video/wat-is-macht-wie-de-macht-heeft-bepaalt/#q=macht Wat is macht?] | 
[https://www.slideshare.net/MaaikeZijm/wat-is-macht-en-wat-zijn-machtsmiddelen Macht en machtsmiddelen (slideshare)]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;MACHTSMIDDELEN&lt;/p&gt;

{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
| [[Bestand:Donald_Trump_official_portrait.jpg|800x800px]]
|-
| [[Bestand:Nimitz_class_surgery.jpg|800x800px]]
|-
| [[Bestand:Portrait_Gandhi.jpg|800x800px]]
|-
| [[Bestand:IsaacCruikshank-DebatingSoc.jpg|800x800px]]
|-
| [[Bestand:Goldkey_logo_removed.jpg|800x800px]]
|-
| [[Bestand:March_on_washington_Aug_28_1963.jpg|800x800px]]
|-
| [[Bestand:Soldados_do_exército_argentino_2016.jpg|800x800px]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>02s3hr1ns9viyvsnquvv1le1ldgi1sy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Maatschappelijk probleem of niet?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38905</id>
    <revision>
      <id>423162</id>
      <parentid>332684</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="428" sha1="4w0p8mdyg4qmgvd2mir49j93q3i3pyo" xml:space="preserve">&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;MAATSCHAPPELIJK PROBLEEM OF NIET?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
| [[Bestand:Homeless_man_in_Toronto_across_from_old_City_Hall.jpg|400x400px]]
| [[Bestand:Litter.JPG|400x400px]]
| [[Bestand:Japanese_car_accident.jpg|400x400px]]
|-
| [[Bestand:Pietprotest.jpg|400x400px]]
| [[Bestand:Uceda_Leal.JPG|400x400px]]
| [[Bestand:Schild_Hundehaufen_1.jpg|400x400px]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>4w0p8mdyg4qmgvd2mir49j93q3i3pyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Scheiden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38960</id>
    <revision>
      <id>423182</id>
      <parentid>406258</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1691" sha1="fbfoz8i76ze3kgps7mwil2ptcd5grgj" xml:space="preserve">[[Bestand:Marilyn_Monroe_and_Jerry_Giesler_3.jpg|thumb|upright=2|Marilyn Monroe signing divorce papers with celebrity attorney Jerry Giesler]]

[https://schooltv.nl/video/het-klokhuis-scheiden-de-rechtbank/#q=scheiden Scheiden: de rechtbank (Schooltv 9-12jr)] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;SCHEIDEN&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Een rechter moet toestemming geven om het huwelijkscontract te ontbinden.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: inherit; color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;gemeenschappelijk bezit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;geld&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;kinderen&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Als het geld en andere bezittingen worden verdeeld.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;in gemeenschap van goederen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;op huwelijkse voorwaarden&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>fbfoz8i76ze3kgps7mwil2ptcd5grgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Alimentatie en ouderlijk gezag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38962</id>
    <revision>
      <id>423132</id>
      <parentid>406409</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="9z7tt02aaite7u0nxmqcd4oyv3sowmq" xml:space="preserve">[[Bestand:Just_divorced.jpg|thumb|upright=2]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Alimentatie Alimentatie op Wikipedia] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;ALIMENTATIE &amp; OUDERLIJK GEZAG&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Maandelijks meebetalen aan de kosten van het levensonderhoud&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;kinderalimentatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;partneralimentatie&lt;/p&gt;
|}

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;De wettelijke plicht om je kinderen op te voeden en te verzorgen (ouderlijk gezag)&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;ouderschapsplan&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;rechter&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>9z7tt02aaite7u0nxmqcd4oyv3sowmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Vrijheid in een relatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38966</id>
    <revision>
      <id>423199</id>
      <parentid>406234</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2871" sha1="h6xd4kfb7cjepnhb3nl16jiklkh2xpz" xml:space="preserve">[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;VRIJHEID IN EEN RELATIE&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat mag jij en wat mag jouw partner van jou?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;weight:normal;font-size:15px;padding:10px;color:black;&quot;&gt;Bron Universiteit Utrecht&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;color:indigo;&quot;&gt;Dat mag ik&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;color:indigo;&quot;&gt;Dat mag mijn partner&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;color:green;&quot;&gt;UITGAAN&lt;br&gt;&lt;i style=&quot;font-style:normal;font-weight:normal;color:black;&quot;&gt;met een ander&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:50px;padding:10px;color:indigo;&quot;&gt;91&lt;i style=&quot;font-size:40px;font-style: normal;font-weight:bold;color:black;&quot;&gt;%&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:50px;padding:10px;color:indigo;&quot;&gt;62&lt;i style=&quot;font-size:40px;font-style: normal;font-weight:bold;color:black;&quot;&gt;%&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;color:green;&quot;&gt;ZOENEN&lt;br&gt;&lt;i style=&quot;font-style:normal;font-weight:normal;color:black;&quot;&gt;met een ander&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:50px;padding:10px;color:indigo;&quot;&gt;40&lt;i style=&quot;font-size:40px;font-style: normal;font-weight:bold;color:black;&quot;&gt;%&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:50px;padding:10px;color:indigo;&quot;&gt;9&lt;i style=&quot;font-size:40px;font-style: normal;font-weight:bold;color:black;&quot;&gt;%&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:30px;padding:10px;color:green;&quot;&gt;VRIJEN&lt;br&gt;&lt;i style=&quot;font-style:normal;font-weight:normal;color:black;&quot;&gt;met een ander&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:50px;padding:10px;color:indigo;&quot;&gt;17&lt;i style=&quot;font-size:40px;font-style: normal;font-weight:bold;color:black;&quot;&gt;%&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color: Khaki;border:3px solid white;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:50px;padding:10px;color:indigo;&quot;&gt;1&lt;i style=&quot;font-size:40px;font-style: normal;font-weight:bold;color:black;&quot;&gt;%&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| [[Bestand:People_together.svg]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>h6xd4kfb7cjepnhb3nl16jiklkh2xpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Aandachtsrichter: Chicago</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39208</id>
    <revision>
      <id>423128</id>
      <parentid>420676</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:47:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="313" sha1="ol8qwbbsnhljp842o14cg8xqqkkabz8" xml:space="preserve">[[Bestand:Chicago_Downtown_Aerial_View.jpg|thumb|upright=3|Bovenaanzicht op de volledig verstedelijkte maatschappij rond Chicago, 2005. Tegenwoordig woont en werkt meer dan 50% van de wereldbevolking in steden en verstedelijkte gebieden. Bron: Wikipedia]]{{Clear both}}

Wat is maatschappijleer?
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ol8qwbbsnhljp842o14cg8xqqkkabz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Pluriforme samenleving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43566</id>
    <revision>
      <id>423177</id>
      <parentid>406305</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2381" sha1="pp3mpqtlmbnp9jsplkeocqt6kfzraxq" xml:space="preserve">[[Bestand:Sri_Mariamman_Temple_Singapore_3_amk.jpg|thumb|upright=0.5|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Pluriforme samenleving
&lt;br&gt;
&lt;i style=&quot;font-size:20px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; een samenleving waarin veel verschillen tussen mensen bestaan in levensstijl, godsdienst en andere cultuurkenmerken&lt;/i&gt;

&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Cultuur(kenmerken)&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Socialisatiefuntie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Gemeenschappelijk referentiekader&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Dominante&amp;nbsp;cultuur&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Culturele&amp;nbsp;diversiteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Maatschappelijke positie&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Migratieachtergrond&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Culturele&amp;nbsp;diversiteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Sociale&amp;nbsp;cohesie&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>pp3mpqtlmbnp9jsplkeocqt6kfzraxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/De samenleving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43567</id>
    <revision>
      <id>423138</id>
      <parentid>395445</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1054" sha1="ism8j3c29tg748xu9luo8ac1zoxkcsd" xml:space="preserve">[[Bestand:Crowd in nagpur (square).jpg|thumb|upright=0.5|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;De samenleving&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat is een samenleving?&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;&quot;
|+ Kernbegrippen bij het thema samenleving
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Groep of gemeenschap&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
| [[Bestand:Detail of Les tres riches heures - March.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Sociale orde en symbolische orde&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
| [[Bestand:Union Pacific 844, Painted Rocks, NV, 2009 (crop).jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Cultuur en levensstijl&lt;/p&gt;
|-
| [[Bestand:Seoul-Cyworld control room.jpg|thumb|center|upright=0.8]]
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Instellingen en instituties&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
| [[Bestand:Forms of government.svg|thumb|center|upright=0.8]]
| &lt;p style=&quot;font-size:20px;&quot;&gt;Rechten en plichten&lt;br&gt;&lt;/p&gt;
| [[Bestand:Trias-politica.png|thumb|center|upright=0.8]]
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ism8j3c29tg748xu9luo8ac1zoxkcsd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Eenheid en verscheidenheid in de samenleving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43570</id>
    <revision>
      <id>423141</id>
      <parentid>410025</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="sj242a2o83502mje4bueldu06d5ym5p" xml:space="preserve">[[Bestand:Propaganda of North Korea (6073871366).jpg|thumb|upright=1|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Sociale_cohesie | Sociale cohesie] | 
[[#placeholder|link]] |
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Opdracht: [https://gizmo.ai/community/deck/6476642#:~:text=Het%20dilemma%20van%20eenheid%20en%20verscheidenheid het dilemma van eenheid en verscheidenheid]&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Noem nadelen van teveel verscheidenheid in een samenleving. Noem ook nadelen van teveel eenheid in een samenleving.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: inherit; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>sj242a2o83502mje4bueldu06d5ym5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Socialiserende instituties</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43571</id>
    <revision>
      <id>423190</id>
      <parentid>410026</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:56:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="1jjz3btnjfwlnmiimlwcgxqtwbhy9x9" xml:space="preserve">[[Bestand:Venetia and Russ Wedding.png|thumb|upright=1|]]

[https://maken.wikiwijs.nl/186315/SE2___Cultuur_en_socialisatie#!page-7092316 Wikiwijs] | 
[[#placeholder|link]] |
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Socialiserende instituties
&lt;i style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; groepen en organisaties die specifieke waarden, normen en gewoonten overdragen. ([https://nl.wikipedia.org/wiki/Sociale_institutie sociale institutie])&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Opdracht&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Noem drie voorbeelden van socialiserende instituties. Benoem ook welke waarden, normen en gewoonten via deze instituties worden overgedragen.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: inherit; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>1jjz3btnjfwlnmiimlwcgxqtwbhy9x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Rechtsstaat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43572</id>
    <revision>
      <id>423181</id>
      <parentid>398600</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2198" sha1="lbf9utlpy8g9z80xf94h6ghh15ku478" xml:space="preserve">[[Bestand:Trias-politica.png|thumb|upright=1.5|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Rechtsstaat Rechtsstaat] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Rule_of_law Rule of law] | 
[https://prodemos.nl/kennis/informatie-over-politiek/wat-is-een-rechtsstaat ProDemos]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Rechtsstaat&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; een land waar &lt;i style=&quot;color:darkslateblue&quot;&gt;de rechten en plichten van burgers en overheid zijn vastgelegd en worden nageleefd&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;grondrechten&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;democratie&lt;br&gt;(sociaal contract)&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;legaliteitsbeginsel&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;trias politica&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;grondrechten&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;democratie&lt;br&gt;(sociaal contract)&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;legaliteitsbeginsel&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;trias politica&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>lbf9utlpy8g9z80xf94h6ghh15ku478</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Socialisatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43573</id>
    <revision>
      <id>423189</id>
      <parentid>406302</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1780" sha1="d4l9lfm8wjeaev1207dv55em14kppxo" xml:space="preserve">[[Bestand:Socialisatie-gezin-school-vrienden-sport-werk-geloof-media-overheid.png|thumb|upright=1.5|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Socialisatie_(sociale_wetenschappen) Socialisatie] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Socialisatie&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; het proces waarbij iemand bewust en onbewust de waarden, normen en andere cultuurkenmerken van een groep of groepen waarbij die hoort, aanleert.&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;imitatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;informatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;sociale controle en sancties&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;imitatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;informatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;sociale controle en sancties&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>d4l9lfm8wjeaev1207dv55em14kppxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Internalisatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43574</id>
    <revision>
      <id>423153</id>
      <parentid>406301</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1710" sha1="pgfvpsqifpco5t0ywxq4y9m0i1kobi3" xml:space="preserve">[[Bestand:Internalisatie.png|thumb|upright=1.5|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Internalisering Internalisering] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Internalisatie&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; men maakt zich de waarden, normen en gewoonten van de groep of groepen eigen en gaat zich automatisch gedragen zoals hun omgeving van hen verwacht.&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;verwachtingen en regels&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;rolpatronen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;Identificatie&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;verwachtingen en regels&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;rolpatronen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;Identificatie&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>pgfvpsqifpco5t0ywxq4y9m0i1kobi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Integratie, segregatie en assimilatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43580</id>
    <revision>
      <id>423152</id>
      <parentid>406300</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="kxvlpb3eahja671gt38x0kkpfkxa6kn" xml:space="preserve">[[Bestand:Stay in your own backyard (NYPL Hades-609649-1256600).jpg|thumb|upright=0.5|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Integratie_(sociologie) Integratie] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Sociale_segregatie Segregatie] |
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Culturele_assimilatie Assimilatie] 

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Patronen van integratie&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;Integratie, segregatie en assimilatie&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;segregatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;integratie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;assimilatie&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:80%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:33%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;integratieparadox&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;width:66%;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>kxvlpb3eahja671gt38x0kkpfkxa6kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Globalisering</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43591</id>
    <revision>
      <id>423146</id>
      <parentid>406297</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3377" sha1="a33yzefia77rtvopvd03ejthxf18fqs" xml:space="preserve">[[Bestand:Indonesia bike38.jpg|thumb|upright=1.5|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Mondialisering Mondialisering] | 
[https://cdn.schooltv.nl/fileadmin/Infoblok/Voortgezet_onderwijs/Overig/2010_d_EW_Globalisering_WO_NTR_426826.pdf schooltv] | 
[https://www.cbs.nl/nl-nl/faq/specifiek/wat-verstaat-het-cbs-onder-globalisering- cbs.nl]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Globalisering&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;De ontwikkeling waardoor mensen wereldwijd steeds meer met elkaar verbonden raken&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+ style=&quot;color:black;&quot; | Cultuurveranderingen
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;eetgewoonten&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;kledingstijlen&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;omgangsvormen&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;communicatie en popcultuur&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;producten en media&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+ style=&quot;color:black;&quot; | Vraagstukken
| style=&quot;width:20%;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;onafhankelijkheid&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:20%;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;veiligheid&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:20%;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;migratie&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:20%;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;nationale identiteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:20%;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:20px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;soevereiniteit&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:orange;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:white;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>a33yzefia77rtvopvd03ejthxf18fqs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Emancipatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43592</id>
    <revision>
      <id>423142</id>
      <parentid>406298</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1464" sha1="9mz0mbchkhmasirvzkyngi71hke8tz5" xml:space="preserve">[[Bestand:EmancipatieCuracao.jpg|thumb|upright=2|]]

[https://https://nl.wikipedia.org/wiki/Emancipatie Emancipatie] | 
[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/emancipatie Rijksoverheid] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Vrouwenemancipatie Vrouwenemancipatie]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Emancipatie&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Mensen streven actief naar gelijke rechten en gelijke behandeling&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
|+ style=&quot;color:black;&quot; | Soorten emancipatie
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;vrouwen&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;homo / lhbti+&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;etnische minderheden&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;...&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;...&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>9mz0mbchkhmasirvzkyngi71hke8tz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Autoritaire staten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43595</id>
    <revision>
      <id>423133</id>
      <parentid>406296</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2238" sha1="gpblgq37y2ymqouhb0ou9rqk8xhyc2f" xml:space="preserve">[[Bestand:Economist Intelligence Unit Democracy Index 2023.svg|thumb|upright=1.5|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Autoritarisme_(politicologie) Autoritarisme] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Dictatuur Dictatuur] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Censuur_(informatie) Censuur]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Autoritaire staten&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; een land waar &lt;i style=&quot;color:#F0F0F0&quot;&gt;een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt (en waar inwoners relatief weinig rechten of soms zelfs helemaal geen rechten hebben)&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;monarchie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;theocratie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;eenpartijstaat&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;dictatuur&lt;br&gt;(en censuur)&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue&quot;&gt;monarchie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;theocratie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue&quot;&gt;eenpartijstaat&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue&quot;&gt;dictatuur&lt;br&gt;(en censuur)&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>gpblgq37y2ymqouhb0ou9rqk8xhyc2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Grondwet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43596</id>
    <revision>
      <id>423148</id>
      <parentid>406294</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2201" sha1="341mkb60ixjs11u3h8qzeesoijdqxd4" xml:space="preserve">[[Bestand:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|thumb|upright=1.5|Magna Carta]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Grondwet Grondwet] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Nederlandse_Grondwet Nederlandse Grondwet] | 
[https://www.amnesty.nl/encyclopedie/grondwet-en-mensenrechten Grondwet en mensenrechten]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Grondwet&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; hierin staan de &lt;i style=&quot;color:#F0F0F0&quot;&gt;belangrijkste rechten en plichten van burgers en overheid (het beschermt burgers tegen de macht van de overheid)&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;democratie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;parlement&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;stemmen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;1798 | 1814&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;democratie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;parlement&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;stemmen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;1798 | 1814&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>341mkb60ixjs11u3h8qzeesoijdqxd4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Grondrechten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43597</id>
    <revision>
      <id>423147</id>
      <parentid>406295</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2611" sha1="ksvydmspaanfq0wddbbo31nqg8z7d06" xml:space="preserve">[[Bestand:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|thumb|upright=1|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Grondrechten Grondrechten] | 
[https://www.denederlandsegrondwet.nl/id/vkugbqvdq7wh/hoofdstuk_1_grondrechten De grondwet] | 
[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/grondwet-en-statuut/grondwet Rijksoverheid]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Grondrechten&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; de basisrechten die &lt;i style=&quot;color:#F0F0F0&quot;&gt;elke inwoner van Nederland heeft (gelijke behandeling, keuzevrijheid, privacy, etc.)&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;algemeen belang&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;klassiek &amp; sociaal&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;beperkingen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;botsende&lt;br&gt;grondrechten&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;rechtspraak&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;algemeen belang&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;klassiek &amp; sociaal&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;beperkingen&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;botsende&lt;br&gt;grondrechten&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;rechtspraak&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>ksvydmspaanfq0wddbbo31nqg8z7d06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Mensenrechten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43598</id>
    <revision>
      <id>423163</id>
      <parentid>406292</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2230" sha1="badk6tj9aekbx18egwn4t8bt94fhwxp" xml:space="preserve">[[Bestand:Unpicture.jpg|thumb|upright=1.5|]]

[https://www.mensenrechten.nl/mensenrechten-voor-jou/betekenis-van-mensenrechten/wat-zijn-mensenrechten Mensenrechten] |
[https://www.mensenrechten.nl/mensenrechten-voor-jou/betekenis-van-mensenrechten/wat-is-de-universele-verklaring-van-de-rechten-van-de-mens UVRM] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Rechten_van_de_mens Rechten van de mens] 

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Mensenrechten&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; de basisrechten waar &lt;i style=&quot;color:#F0F0F0&quot;&gt;ieder mens recht op heeft, waar die ook woont&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;basisvrijheden&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;soevereiniteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;diplomatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;boycotten&lt;/p&gt;
|}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;basisvrijheden&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;soevereiniteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;diplomatie&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;boycotten&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>badk6tj9aekbx18egwn4t8bt94fhwxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Scheiding van machten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43599</id>
    <revision>
      <id>423183</id>
      <parentid>406293</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="cvs6yccewpwpn43qgqe2bq14n7bfzkd" xml:space="preserve">[[Bestand:Trias-politica.png|thumb|upright=1|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Trias_politica Trias politica] | 
[https://prodemos.nl/kennis/informatie-over-politiek/wat-is-een-rechtsstaat/de-scheiding-der-machten/ ProDemos] | 
[https://schooltv.nl/video-item/clipphanger-wat-is-de-trias-politica Schooltv]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Scheiding van machten (trias politica)&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; de scheiding van &lt;i style=&quot;color:#F0F0F0&quot;&gt;de politieke macht over de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:darkslateblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;wetgevende macht&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:darkslateblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;uitvoerende macht&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:darkslateblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;rechterlijke macht&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>cvs6yccewpwpn43qgqe2bq14n7bfzkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Legaliteitsbeginsel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43600</id>
    <revision>
      <id>423157</id>
      <parentid>406291</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1752" sha1="fgxk47ejjhcvhyrssbl6wt2d6fb4iy3" xml:space="preserve">[[Bestand:Justice scale silhouette, medium.svg|thumb|upright=1|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Legaliteitsbeginsel Legaliteitsbeginsel] | 
[https://https://prodemos.nl/kennis/informatie-over-politiek/wat-is-een-rechtsstaat/legaliteitsbeginsel/ ProDemos] | 
[https://thesaurus.politieacademie.nl/Thesaurus/Term/9709 politie.nl]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Legaliteitsbeginsel&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; elk handelen van de overheid &lt;i style=&quot;color:#F0F0F0&quot;&gt;moet gebaseerd zijn op een wet&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;wetgevende macht&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;uitvoerende macht&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;rechterlijke macht&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:lightsteelblue&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>fgxk47ejjhcvhyrssbl6wt2d6fb4iy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/De rechtszaak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43605</id>
    <revision>
      <id>423137</id>
      <parentid>406286</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="bpr94gnh72pyex4mrybs8uq54ltrute" xml:space="preserve">[[Bestand:Microcosm_of_London_Plate_058_-_Old_Bailey_edited.jpg|thumb|upright=0.5|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Rechtszaak Rechtszaak] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Rechtbank Rechtbank] 

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;De rechtszaak&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;width:20%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;persoonsgegevens&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:80%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;width:20%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;aanklacht&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:80%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;width:33%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;vragen&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:80%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;width:33%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;officier van justitie&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:80%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;width:33%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;advocaat&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:80%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;width:33%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;verdachte&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:80%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;width:33%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;vonnis&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:80%;color: black; background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>bpr94gnh72pyex4mrybs8uq54ltrute</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Kernbegrippen maatschappijleer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43654</id>
    <revision>
      <id>423156</id>
      <parentid>389752</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="959" sha1="337axa8nks6h0b8uvylz6r4rdlfmlz0" xml:space="preserve">[[Bestand:UN Fight for Freedom Leslie Ragan 1943 poster.jpg|thumb|UN Fight for Freedom Leslie Ragan 1943 poster]]

[https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Dia/Waarden_en_normen Waarden en normen] | 
[https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Dia/Machtsmiddelen Machtsmiddelen] | 
[https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Dia/Sociale_ongelijkheid Sociale ongelijkheid]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:20px;color:green;&quot;&gt;Waarden &lt;i style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
&lt;br&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;color:green;&quot;&gt;Normen &lt;i style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
&lt;br&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;color:green;&quot;&gt;Belangen &lt;i style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
&lt;br&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;color:green;&quot;&gt;Macht &lt;i style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;/i&gt;&lt;/p&gt;
&lt;br&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:20px;color:green;&quot;&gt;Sociale ongelijkheid &lt;i style=&quot;font-size:25px;color:black;&quot;&gt;&amp;rarr; &lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;hr&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>337axa8nks6h0b8uvylz6r4rdlfmlz0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Si vis pacem, para bellum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43769</id>
    <revision>
      <id>423186</id>
      <parentid>391698</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="570" sha1="rlah08txpnauf30z2uzuxkzhixsic0g" xml:space="preserve">[[Bestand:Plato Pio-Clemetino Inv305.jpg|thumb|upright=0.8]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Wetten_(Plato) Wetten (Plato)] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:60px;color:green;font-style:italic;&quot;&gt;&quot;Als je vrede wilt, bereid je dan voor op oorlog.&quot;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Wat roept deze uitspraak op;  wat zou er mee bedoeld worden?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Ben je het met de uitspraak eens? Beargumenteer waarom wel of juist niet.&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>rlah08txpnauf30z2uzuxkzhixsic0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Ananas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43844</id>
    <revision>
      <id>423119</id>
      <parentid>410481</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T12:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>==Zie ook== *[[../Fruit]] *[[../Fruitsoorten]]</comment>
      <origin>423119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2108" sha1="gzq1un0ceh8ttfrmalbumhly2sj6cxs" xml:space="preserve">{{Infobox groente
| Naam = Ananas
| Afb1 = [[Bestand:Pineapple 'Victoria' with slice.jpg|300px]]
| Afb1Omschr = Eetrijpe ananas
| Oorsprong = 
| Latijnsenaam = Ananas
| Altnaam =
| Meekoken = 
| Invriezen =
| Wikipedialink = Ananas
}}

'''Ananas''' is een tropische vrucht. 

== Gebruik ==
* Wacht totdat de ananas rijp is. Ananassen worden meestal groen verkocht, maar dan zijn ze nog niet eetrijp. Eetrijpe ananassen zijn oranje van kleur en een van de binnenste bladeren laat gemakkelijk los.
* Snijd het groen (de kroon) van de ananas en ook de onderkant.
* Er zijn nu meerdere mogelijkheden:
** Snijd de schil van de ananas. Snijd de ananas van boven naar beneden door de helft en snijd beide helften vervolgens nog eens in dezelfde richting door zodat je kwarten krijgt. Snijd nu de harde kern uit elk van de vier kwarten. Ten slotte kunnen de kwarten in stukjes worden gesneden en worden geserveerd.
** Met een {{Wp|Ananassnijder|ananassnijder}}, waarmee je in één beweging de schil en de kern verwijdert en bovendien de ananas in schijven snijdt.
* Toepassingen: ananas kan op vele manieren worden gebruikt: direct eten, in een fruitsalade, in yoghurt, geroosterd bij vleesgerechten, in taart, in hapjes en als jam, maar ook in gerechten waar ananas van oorsprong niet in thuis hoort, zoals op pizza en in chili con carne.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Ananas flesh 4parts.jpg|Ananas in kwarten
Pineapple - small pieces.JPG|Een schoteltje pure ananas
20250308 Fruit Platter anagoria.jpg|Fruitsalade met ananas
Toast Hawaii RZ.jpg|Toast Hawaii
Pineapple bacon cheeseburger.jpg|Geroosterde ananas op een cheeseburger
Pineapple-cake2 hg.jpg|Ananastaart
-2016-10-20 Homemade pineapple jam, Trimingham, Norfolk.JPG|Ananasjam
Chicago Deep Dish (3850674567).jpg|Pizza Hawaï
Pina Colada (2).jpg|Pina Colada (cocktail met ananassap)
&lt;/gallery&gt;

==Recepten met ananas==
&lt;DynamicPageList&gt;
category=KB-ananas
mode=ordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
==Zie ook==
*[[../Fruit]]
*[[../Fruitsoorten]]

[[Categorie:Fruit|Ananas]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>gzq1un0ceh8ttfrmalbumhly2sj6cxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Paprikapoeder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43985</id>
    <revision>
      <id>423122</id>
      <parentid>394758</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T12:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>link paprika</comment>
      <origin>423122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="773" sha1="60l69bmytiyajjqcj2s1oxzq11k3o2u" xml:space="preserve">[[Bestand:Aleva paprika.jpg|thumb|Paprikapoeder]]
'''Paprikapoeder''' wordt gemaakt van puntige, milde [[../Paprika/|pepers]]. Nadat ze gedroogd of gerookt zijn, worden ze gemalen. Paprikapoeder is veel minder scherp dan cayennepeper. 

Vers paprikapoeder is diep- tot helderrood; wanneer het poeder veroudert en zijn smaak verliest, verkleurt het naar lichtbruin.

Paprikapoeder wordt in vele gerechten gebruikt, zoals in Italiaanse, Hongaarse en Zuidamerikaanse gerechten, van pasta's en vleesgerechten tot peulvruchten- en kaasgerechten. 

== Recepten met paprikapoeder ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-paprikapoeder
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Kruiden en specerijen|Paprikapoeder]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>60l69bmytiyajjqcj2s1oxzq11k3o2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Meloen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44019</id>
    <revision>
      <id>423121</id>
      <parentid>422907</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T12:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Zie ook</comment>
      <origin>423121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="kg1zcmlrrcl4mnj7opcoxxqhgwvd9aw" xml:space="preserve">Meloen is een vrucht. Er zijn verschillende soorten meloenen, waaronder:
* Galiameloen
* Ogenmeloen
* Suikermeloen
* Watermeloen (groot, zwaar, groen gestreept van buiten, van binnen rood)
* Xigua (Chinese watermeloen)

== Gebruik ==
Snijd de meloen door de helft, van boven naar beneden (dus niet dwars). Schep de pitjes er uit en gooi ze in de groenbak. Snijd de helften in parten. Serveer de meloen als parten met een lepel (zodat de eters zelf het vruchtvlees uit de schil kunnen lepelen), of snijd het vruchtvlees uit de schil, in blokjes en serveer in een schaaltje, desgewenst met andere blokjes fruit zoals ananas, druiven, appel en peer.

== Recepten met meloen ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-meloen
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Canteloupe and cross section.jpg|Cantaloupe-meloen
Lebensmittel-Galiamelone1-Asio.JPG|Galiameloen
Honeydew.Melon.2.jpg|Honingmeloen
Ogenmeloen2.jpg|Ogenmeloen
Meloen vrucht met bloem.jpg|Suikermeloen
Rozkrojený meloun.jpg|Watermeloen
Pieces of a cut melon.jpg|wijze van serveren
Melon con jamon - borkurdotnet.jpg|Meloen met ham (voorgerecht)
Melon Parfait, Senbikiya (6639281023).jpg|Dessert met meloen
20241003 Fruit Platter anagoria.jpg|Fruitsalade met meloen en vijgen
&lt;/gallery&gt;
==Zie ook==
*[[../Fruit]]
*[[../Fruitsoorten]]

[[Categorie:Fruit|Meloen]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>kg1zcmlrrcl4mnj7opcoxxqhgwvd9aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Lesdoelen: de Nederlandse samenleving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44102</id>
    <revision>
      <id>423159</id>
      <parentid>395531</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="3jrob08xjz1ylqmi57wd332ny93z7os" xml:space="preserve">[[Bestand:5500vc ex leg.jpg|thumb|upright=0.8|]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Prehistorisch_Nederland Prehistorisch Nederland] | 
[https://www.expertisepuntburgerschap.nl/thema/democratische-waarden/ Democratische waarden] | 
[https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/democratie/democratische-rechtsstaat-in-nederland Democratische rechtsstaat]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Aan het einde van de les kun je ...&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; benoemen en beschrijven wat we bedoelen met de democratie en rechtsstaat;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; voorbeelden geven bij de basiswaarden van de Nederlandse samenleving;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; uitleggen wat je zou veranderen in Nederland als je de macht had en waarom.&lt;/p&gt;
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>3jrob08xjz1ylqmi57wd332ny93z7os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Opdracht: basiswaarden in Nederland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44105</id>
    <revision>
      <id>423171</id>
      <parentid>398599</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1737" sha1="7vbr9ghng6ag3qxqyzv04sid6k0xvrc" xml:space="preserve">[[Bestand:Rijkswapen der Nederlanden.svg|thumb|upright=0.5|]]

[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Geef bij elke basiswaarde 3 voorbeelden uit het dagelijks leven. Gebruik de [https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2014/05/21/kernwaarden-nederland brochure].&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;width:33%; background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;VRIJHEID&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:34%;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;GELIJKWAARDIGHEID&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:33%;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;SOLIDARITEIT&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>7vbr9ghng6ag3qxqyzv04sid6k0xvrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>44120</id>
    <revision>
      <id>423228</id>
      <parentid>422537</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T15:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-17 */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>423228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123854" sha1="f54uqe08sp9pya5cb4xmrvcha9q157p" xml:space="preserve">&lt;!-- Deze regel laten staan aub. --&gt;{{Niet te koppelen}}{{TOC beperkt|2|2|klein}}[[Categorie:Wikibooks|Nieuws]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15 jan 2026 16:19 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:01 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Nieuwsbrief 147 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van januari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia een kwart eeuw oud &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wikipedia is een kwart eeuw oud!|Wikipedia is een kwart eeuw oud!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst|Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen|Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons|Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 27 jan 2026 16:36 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=29359176 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jan 2026 19:26 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 29 jan 2026 07:31 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17 feb 2026 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Nieuwsbrief 148 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van februari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Maart staat in het teken van Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia|Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis|Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wikipedia Schrijfwedstrijd|Wikipedia Schrijfwedstrijd]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar|Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Agenda - Zien we jou binnenkort?|Agenda - Zien we jou binnenkort?]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 feb 2026 13:41 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mrt 2026 12:56 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:52 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10 mrt 2026 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|overleg]]) 19 mrt 2026 19:22 (CET)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Udehb-WMF@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== Nieuwsbrief 149 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van maart 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!|Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Hiphop in Nederland: The Wiki Files|Hiphop in Nederland: The Wiki Files]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026|Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Publiek Domeindag 2026|Publiek Domeindag 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Adopteer een Kamerlid|Adopteer een Kamerlid]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Suriname Tijdmachine Mapathon|Suriname Tijdmachine Mapathon]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge|Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 mrt 2026 13:03 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31 mrt 2026 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 apr 2026 12:21 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 apr 2026 18:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 apr 2026 17:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 apr 2026 17:00 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;</text>
      <sha1>f54uqe08sp9pya5cb4xmrvcha9q157p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>423276</id>
      <parentid>423228</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T06:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* The Signpost: 21 April 2026 */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>423276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125513" sha1="thvl6gp8uv37ehf3nip05msobk2auj5" xml:space="preserve">&lt;!-- Deze regel laten staan aub. --&gt;{{Niet te koppelen}}{{TOC beperkt|2|2|klein}}[[Categorie:Wikibooks|Nieuws]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15 jan 2026 16:19 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:01 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Nieuwsbrief 147 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van januari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia een kwart eeuw oud &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wikipedia is een kwart eeuw oud!|Wikipedia is een kwart eeuw oud!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst|Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen|Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons|Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 27 jan 2026 16:36 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=29359176 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jan 2026 19:26 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 29 jan 2026 07:31 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17 feb 2026 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Nieuwsbrief 148 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van februari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Maart staat in het teken van Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia|Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis|Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wikipedia Schrijfwedstrijd|Wikipedia Schrijfwedstrijd]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar|Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Agenda - Zien we jou binnenkort?|Agenda - Zien we jou binnenkort?]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 feb 2026 13:41 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mrt 2026 12:56 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:52 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10 mrt 2026 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|overleg]]) 19 mrt 2026 19:22 (CET)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Udehb-WMF@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== Nieuwsbrief 149 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van maart 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!|Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Hiphop in Nederland: The Wiki Files|Hiphop in Nederland: The Wiki Files]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026|Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Publiek Domeindag 2026|Publiek Domeindag 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Adopteer een Kamerlid|Adopteer een Kamerlid]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Suriname Tijdmachine Mapathon|Suriname Tijdmachine Mapathon]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge|Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 mrt 2026 13:03 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31 mrt 2026 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 apr 2026 12:21 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 apr 2026 18:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 apr 2026 17:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 apr 2026 17:00 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 apr 2026 08:50 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 --&gt;</text>
      <sha1>thvl6gp8uv37ehf3nip05msobk2auj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Smaakmaker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44128</id>
    <revision>
      <id>423123</id>
      <parentid>405589</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T12:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+links</comment>
      <origin>423123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="684" sha1="iq4nipzippcmae5wmi2lixa8a157m0k" xml:space="preserve">[[Bestand:Harpoon Harry’s condiments, Key West, Florida cropped.jpg|thumb|Voorbeelden van smaakmakers]]

'''Smaakmakers''' zijn alle ingrediënten die aan eten en drinken worden toegevoegd om de smaak te verbeteren. Voorbeelden: [[../Suiker/|suiker]], [[../Zout/|zout]], [[../Keukenazijn/|azijn]], [[../Citroen/|citroensap]], kruiden, specerijen, sauzen, sinaasappel- en citroenschillen/-rasp, olijven, ansjovis, knoflook, tafelzuur en dranken zoals wijn, port, cognac en kirsch.

== Recepten met smaakmakers==
&lt;DynamicPageList&gt;
category =KB-smaakmaker
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

[[Categorie:Smaakmaker| ]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>iq4nipzippcmae5wmi2lixa8a157m0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Puzzel: maatschappij en cultuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44261</id>
    <revision>
      <id>423180</id>
      <parentid>397558</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1556" sha1="9ju4ap0t3jy2pdrm15naurbhgt2jnwb" xml:space="preserve">[[Bestand:Wiki puzzle piece blank.svg|thumb|upright=0.1|]]

[https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Dominante_cultuur Dominante cultuur] | 
[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/dc/Internalisatie.png Internalisatie] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Subcultuur Subcultuur]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;font-size:20px;&quot;
|+ Welke 10 begrippen hebben vooral te maken met het onderwerp cultuur?
| style=&quot;width:20%&quot; |&lt;br&gt;&lt;p&gt;afhankelijkheid&lt;/p&gt;&lt;br&gt;
| style=&quot;width:20%;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;br&gt;&lt;p&gt;belangen&lt;/p&gt;&lt;br&gt;
| style=&quot;width:20%&quot; |&lt;br&gt;&lt;p&gt;bindingen&lt;/p&gt;&lt;br&gt;
| style=&quot;width:20%;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;br&gt;&lt;p&gt;dominante cultuur&lt;/p&gt;&lt;br&gt;
| style=&quot;width:20%&quot; |&lt;br&gt;&lt;p&gt;gewoonten&lt;/p&gt;&lt;br&gt;
|-
| style=&quot;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;br&gt;&lt;p&gt;gezin&lt;/p&gt;&lt;br&gt;
| &lt;p&gt;gedragsregels&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;p&gt;groepsdruk&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;identiteit&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;p&gt;internalisatie&lt;/p&gt;
|-
|&lt;br&gt;&lt;p&gt;normen&lt;/p&gt;&lt;br&gt;
| style=&quot;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;p&gt;rolpatronen&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;sancties&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;p&gt;sociale cohesie&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;socialisatie&lt;/p&gt;
|-
| style=&quot;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;br&gt;&lt;p&gt;sociale omgeving&lt;/p&gt;&lt;br&gt;
| &lt;p&gt;sociale controle&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;p&gt;subcultuur&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;waarden&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color: lightgrey; color: black;&quot; |&lt;p&gt;wetsregels&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>9ju4ap0t3jy2pdrm15naurbhgt2jnwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Werk en status</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44262</id>
    <revision>
      <id>423205</id>
      <parentid>398592</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1991" sha1="tlb9g8i18uovpeousgzc5cacc1fkt06" xml:space="preserve">[https://nl.wikipedia.org/wiki/Sociale_status Sociale status] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Sociale_mobiliteit Sociale mobiliteit] | 
[https://nl.wikipedia.org/wiki/Sociale_ongelijkheid Sociale ongelijkheid]

&lt;hr&gt;

{| class=&quot;wikitable noprint&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;color:white;&quot;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue; color: black; border:3px solid white;border-radius:10px;&quot; | &lt;p style=&quot;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot;&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;
|}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;text-align:center;font-size:20px;border:1px solid white;background-color:grey; color:white;&quot;
| style=&quot;width:20%;&quot; | &lt;p&gt;advocaat&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:20%;&quot; | &lt;p&gt;architect&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:20%;&quot; | &lt;p&gt;beveiliger&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:20%;&quot; | &lt;p&gt;bouwvakker&lt;/p&gt;
| style=&quot;width:20%;&quot; | &lt;p&gt;caissière&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p&gt;chirurg&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;directeur van een internationaal bedrijf&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;docent&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;eigenaar van een kledingzaak&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;gevangenisbewaker&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p&gt;ICT-medewerker&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;koning&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;kunstenaar&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;paus&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;politieagent&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p&gt;professor&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;psycholoog&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;rechter&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;vakkenvuller&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;verpleger&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>tlb9g8i18uovpeousgzc5cacc1fkt06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Voorwaarden voor samenleven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44263</id>
    <revision>
      <id>423198</id>
      <parentid>397559</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:57:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="jniaxehjiomar7y0khx062mfejnc7w1" xml:space="preserve">[[Bestand:Abram-de-Swaan2.jpg|thumb|upright=0.1|]]

{{Wp|Primair_goed|Primair goed}} |
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;
&lt;p style=&quot;width: 100%; text-align: center;&quot;&gt;Voedsel en water | Beschutting | Bescherming tegen geweld of gevaar | Gezondheidszorg / verzorging bij ziekte of zwakte&lt;/p&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 100%; text-align: center; font-size: 20px;&quot;
|+ Voorwaarden voor samenleven (&lt;i&gt;De mensenmaatschappij&lt;/i&gt;, A. de Swaan 1996)
| style=&quot;width: 30%;&quot; | &lt;p&gt;Fysieke nabijheid&lt;/p&gt;
| style=&quot;width: 70%;&quot; | &lt;p&gt;Direct contact, gedeelde taal&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p&gt;Wederzijdse afhankelijkheid&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;Samenwerking, taakverdeling&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p&gt;Sociale regels&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;Gedragsregulering, groepscohesie&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p&gt;Rolverdeling&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;Efficiëntie en stabiliteit&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p&gt;Besluitvorming/conflictoplossing&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;Sociale orde en harmonie&lt;/p&gt;
|-
| &lt;p&gt;Wederkerigheid en delen&lt;/p&gt;
| &lt;p&gt;Solidariteit en hulp in tijden van schaarste&lt;/p&gt;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>jniaxehjiomar7y0khx062mfejnc7w1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Avocado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44629</id>
    <revision>
      <id>423120</id>
      <parentid>406819</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T12:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Zie ook</comment>
      <origin>423120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2457" sha1="g413k77drksn41imgpw963y7urjgbev" xml:space="preserve">[[Bestand:Avocado Hass - single and halved.jpg|thumb|Avocado]]
De '''avocado''', ook wel advocaatpeer of solange genoemd, is de peervormige vrucht van de avocado-boom (Persea americana), uit Centraal-Amerika. 

Het zachte, romige, vruchtvlees is groen of geel van kleur en smaakt nootachtig. De avocadovrucht is bijzonder voedzaamen en bevat zeer veel olie (5 tot 23 g per 100 g vruchtvlees). De olie in de vrucht bestaat voornamelijk uit onverzadigde vetten, en voor ongeveer 11,6% uit verzadigde vetten. De avocado bevat ook veel mineralen zoals ijzer en kalium en is tevens rijk aan proteïne. 

== Avocado's in de keuken ==
Avocado's moeten rijp zijn om in gerechten te kunnen verwerken. Bij rijpe vruchten ligt de pit los en kan men, bij het schudden van de vrucht, de pit horen rollen. 

Deze grote houtige pit wordt voor consumptie verwijderd; ook de schil is niet eetbaar. Het vruchtvlees van de avocado wordt rauw gegeten. Het verkleuren van het vruchtvlees bij blootstelling aan de lucht kan men tegengaan met citroensap.

'''Opmerking''': wees terughoudend met het kopen van avocado's: 
* Hoewel ze veel gezonde voedingsstoffen leveren, is het toch beter om ze met mate te eten: avocado's bevatten veel vet en leveren daardoor veel calorieën.
* Er kleven vele milieuproblemen aan de teelt en het vervoer van avocado's, zie {{Wp|Avocado#Milieu- en maatschappelijke problemen|Milieu- en maatschappelijke problemen verbonden aan avocado's}} in Wikipedia.

=== Bewaren ===
1-6 dagen op de fruitschaal.

=== Recepten met avocado ===
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-avocado
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
California guac.jpg|Guacamole
Ovacado juice in a drinking glass.jpg|Avocadosap
Avocado, milk, condensed milk and ice smoothies - Amazing Chef food processor.jpg|Avocado-smoothies
Cold avocado and coconut soup at keke's.jpg|Avocado-soep
-365 thai salad (28796188845) cropped.jpg|Avocadosalade
Flickr - cyclonebill - Brød med gedeost, tomat og avocado.jpg|Broodje met avocado
Ellie's Mutt Hutt - May 2023 - Sarah Stierch 06.jpg|Taco's met avocado
California club pizza.jpg|Pizza met avocado
Mocha almond fudge avocado cake (4673005762).jpg|Avocadotaart
Avocado sorbetes ice cream cone1.jpg|Avocado-ijs
&lt;/gallery&gt; 

==Zie ook==
*[[../Fruit]]
*[[../Fruitsoorten]]

[[Categorie:Fruit|Avocado]]
[[Categorie:Groente|Avocado]] 
{{Sub}}</text>
      <sha1>g413k77drksn41imgpw963y7urjgbev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Patere legem quam ipse fecisti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45083</id>
    <revision>
      <id>423175</id>
      <parentid>406060</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:54:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1223" sha1="rnhppujxamk35hrl67xzdamfxhrejrx" xml:space="preserve">[[Bestand:Louis XIV of France.jpg|thumb|upright=0.8|Lodewijk XIV, de Zonnekoning: &quot;L'état, c'est Moi.&quot; (De staat, dat ben ik)]]

[https://nl.wikipedia.org/wiki/Rechtsstaat Rechtsstaat] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;Patere legem quam ipse fecisti&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;i&gt;(Onderwerpt u aan de wet die u hebt gemaakt)&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;br&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:50%;text-align:center;color:white;font-weight:bold;&quot;
| style=&quot;background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot; | [[Bestand:Dutch House of Representatives, 2023-12.svg|200px]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot; | [[Bestand:Ruttebordes.jpg|200px]]
| style=&quot;background-color:lightsteelblue;border:3px solid white;border-radius:10px;font-size:25px;padding:10px;color:darkslateblue;&quot; | [[Bestand:Supreme Court of the Netherlands, large courtroom (cropped).jpg|200px]]
|}

[[Bestand:Rechtsstaat-grondrechten-machtenspreiding-legaliteitsbeginsel-onafhankelijke-rechtspraak.png|thumb|upright=0.8|]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>rnhppujxamk35hrl67xzdamfxhrejrx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Aandachtsrichter: sociale verschillen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45513</id>
    <revision>
      <id>423130</id>
      <parentid>412375</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1172" sha1="luhf6ade799tkqzoevyisg5i428ev2z" xml:space="preserve">[[Bestand:Tax the Rich ! (51982704885).jpg|thumb|upright=2|Op 2 april 2022 vond de tweede van twee grote demonstraties plaats die dat jaar in Londen werden gehouden. De demonstranten wilden hiermee de medeplichtigheid van de overheid aan de stijging van de kosten van levensonderhoud en de toenemende ongelijkheid en armoede aankaarten.]]

[[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Inequality-adjusted_Human_Development_Index_2014.svg|Ongelijkheid wereldkaart]] | 
[[#placeholder|link]] | 
[[#placeholder|link]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;SOCIALE VERSCHILLEN&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;1. Benoem en beschrijf wat we bedoelen met sociale verschillen.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;2. Geef voorbeelden van sociale ongelijkheid en leg uit welke gevolgen dit kan hebben.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;3. Noem de belangrijkste oorzaken van sociale ongelijkheid en armoede.&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:16px;&quot;&gt;4. Leg uit wat de rol van de overheid is als het gaat om het verkleinen van sociale verschillen.&lt;/p&gt;

[[Bestand:Плакат. Алексей Радаков. Самодержавный строй.jpg|thumb|upright=1|]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>luhf6ade799tkqzoevyisg5i428ev2z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Aandachtsrichter: verzorgingsstaat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46252</id>
    <revision>
      <id>423131</id>
      <parentid>419588</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:49:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="koytoeczp3hs87hpbpfwbtp1c9wn4tg" xml:space="preserve">[[Bestand:Animated population pyramid of the Netherlands.gif|thumb|upright=1.2|Bevolking 1950-2010 verdeeld in leeftijd en geslacht]]

[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Het_socialezekerheidsstelsel_in_Nederland.png Sociale zekerheid in Nederland]] | 
[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gezondheidszorg_in_Nederland.png Gezondheidszorg in Nederland] |
[https://www.cbs.nl/nl-nl/video/3317eb4cb5a24e64b7b3b4354fa2dfd0 Vergrijzing (CBS in de klas)]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size: 30px; color: green;&quot;&gt;Verzorgingsstaat&lt;/p&gt;

&lt;div style=&quot;font-size: 20px;&gt;
&lt;p&gt;Aan het einde van deze les kun je:&lt;/p&gt;
* uitleggen hoe de verzorgingsstaat in Nederland tot stand is gekomen;
* benoemen en beschrijven welke waarden aan de basis liggen van de verzorgingsstaat;
* voorbeelden geven van sociale rechten en plichten;
* de relatie beschrijven tussen de verzorgingsstaat en sociale ongelijkheid.
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

[[Bestand:Affiche PvdA 1947 Wet Drees.jpg|100px|border|location=left]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>koytoeczp3hs87hpbpfwbtp1c9wn4tg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Dia/Aandachtsrichter: parlementaire democratie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46258</id>
    <revision>
      <id>423129</id>
      <parentid>419646</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T13:49:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>423129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="fs97a0v7djvhpril8x5nf926zgyaldh" xml:space="preserve">[[Bestand:Prins Willem-Alexander als LTZ3.jpg|thumb|upright=1.4|Prins Willem-Alexander als luitenant-ter-zee der derde klasse.]]

{{Wp|Tweede_Kamer_der_Staten-Generaal|Tweede Kamer}} | 
{{Wp|Eerste_Kamer_der_Staten-Generaal|Eerste Kamer}} | 
{{Wp|Volksvertegenwoordiging|Volksvertegenwoordiging}}

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size: 30px; color: green;&quot;&gt;Parlementaire democratie&lt;/p&gt;

&lt;div style=&quot;font-size: 20px;&gt;
&lt;p&gt;Aan het einde van deze les kun je:&lt;/p&gt;
* rollen van het Nederlandse parlement beschrijven;
* vertegenwoordiging op nationaal en lokaal niveau benoemen en beschrijven;
* voorbeelden geven van de verantwoordelijkheden van het nationale bestuur;
* de staatsinrichting van Nederland benoemen en beschrijven.
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

[[Bestand:Economist Intelligence Unit Democracy Index 2024.svg|border|250px|location=left|upright=1]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>fs97a0v7djvhpril8x5nf926zgyaldh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Portalen</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46491</id>
    <revision>
      <id>423234</id>
      <parentid>423062</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T22:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+2</comment>
      <origin>423234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1304" sha1="l453ppnd8jez6bzunq09y6rcj8xyzdk" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;font-size: large; font-weight: bold;&quot;&gt;Portalen&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
Portalen zijn pagina's die verwijzen naar boeken in een bepaald vakgebied.
&lt;div style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Portalen/sub |P countries-vector.svg |Aardrijkskunde}}
{{Portalen/sub |P blank.svg            |Allochtone talen in Nederland      |breedte=30em;}} &lt;!-- bevat links naar één talen... :-( --&gt;
{{Portalen/sub |P biology.svg          |Biologie}}
{{Portalen/sub |P cat.svg              |Dierengids}}
{{Portalen/sub |P blank.svg            |Esoterie}}
{{Portalen/sub |P philosophy.svg       |Filosofie}}
{{Portalen/sub |P biology.svg          |Huisdierengids}}
{{Portalen/sub |P computing.svg        |Informatica}}
{{Portalen/sub |P jazz.svg             |Jazz}}
{{Portalen/sub |P literature.svg       |Literatuurstudie}}
{{Portalen/sub |P wiki letter w.svg    |MediaWiki}}
{{Portalen/sub |P blank.svg            |Onderwijs}}
{{Portalen/sub |P chemistry.svg        |Scheikunde}}
{{Portalen/sub |P blank.svg            |Thematisch opgezette woordenboeken |breedte=30em;}} &lt;!--  -- todo: qua layout --&gt;
{{Portalen/sub |P linguistics.svg      |Windows}}
{{Portalen/sub |P mathematics.svg      |Wiskunde}}
&lt;/div&gt;{{Clear both}}&lt;noinclude&gt;

{{Clear both}}
&lt;noinclude&gt;

;Subpagina's
{{Subpagina's}}

[[Categorie:Sjablonen]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l453ppnd8jez6bzunq09y6rcj8xyzdk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>423295</id>
      <parentid>423234</parentid>
      <timestamp>2026-04-21T09:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>423295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1274" sha1="gxd3g8cak1icfxlnfdz4g1jy8yuzp0a" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;font-size: large; font-weight: bold;&quot;&gt;Portalen&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
Portalen zijn pagina's die verwijzen naar boeken in een bepaald vakgebied.
&lt;div style=&quot;margin-left: 10px;&quot;&gt;
{{Portalen/sub |P countries-vector.svg |Aardrijkskunde}}
{{Portalen/sub |P blank.svg            |Allochtone talen in Nederland      |breedte=30em;}} &lt;!-- bevat links naar één talen... :-( --&gt;
{{Portalen/sub |P biology.svg          |Biologie}}
{{Portalen/sub |P cat.svg              |Dierengids}}
{{Portalen/sub |P blank.svg            |Esoterie}}
{{Portalen/sub |P philosophy.svg       |Filosofie}}
{{Portalen/sub |P biology.svg          |Huisdierengids}}
{{Portalen/sub |P computing.svg        |Informatica}}
{{Portalen/sub |P jazz.svg             |Jazz}}
{{Portalen/sub |P literature.svg       |Literatuurstudie}}
{{Portalen/sub |P wiki letter w.svg    |MediaWiki}}
{{Portalen/sub |P blank.svg            |Onderwijs}}
{{Portalen/sub |P chemistry.svg        |Scheikunde}}
{{Portalen/sub |P blank.svg            |Thematisch opgezette woordenboeken |breedte=30em;}}
{{Portalen/sub |P linguistics.svg      |Windows}}
{{Portalen/sub |P mathematics.svg      |Wiskunde}}
&lt;/div&gt;{{Clear both}}&lt;noinclude&gt;

{{Clear both}}
&lt;noinclude&gt;

;Subpagina's
{{Subpagina's}}

[[Categorie:Sjablonen]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxd3g8cak1icfxlnfdz4g1jy8yuzp0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Portalen/sub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46504</id>
    <revision>
      <id>423233</id>
      <parentid>423061</parentid>
      <timestamp>2026-04-20T22:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>width: {{{breedte|15em}}}</comment>
      <origin>423233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="904" sha1="2yty3zhvrqcr8a4t29qw2nfwmatz3qr" xml:space="preserve">&lt;!--
--&gt;&lt;div style=&quot;float: left; width: {{{breedte|15em}}}; height: 33px; font-size: 95%; margin: 5px 0;&quot;&gt;&lt;!--

  --&gt;&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;&lt;!--
    --&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Afbeelding:{{{1|}}}|28px]]&lt;!--
  --&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

  --&gt;&lt;div style=&quot;float: left;&quot;&gt;&lt;!--
    --&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Portaal:{{{2|}}}|{{{2|}}}]]&lt;!--
  --&gt;&lt;/div&gt;&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Clear both}}{{Sjablooninfo|1=
;Parameters
&lt;pre&gt;{{Portalen/sub|&lt;logo&gt;|&lt;portaaltitel&gt;|&lt;breedte&gt;}}&lt;/pre&gt;
:*logo: bestandsnaam met extensie; bv. &quot;P computing.svg&quot; toont de afbeelding
:*portaaltitel: bv. &quot;Informatica&quot; geeft een link naar &quot;Portaal:Informatica&quot;
:*de breedte van een sectie is 15em bij verstek; voor lange titels kan bv. de dubbele breedte ingesteld worden

;Voorbeeld
&lt;pre&gt;{{Portalen/sub|P mathematics.svg|Wiskunde}}&lt;/pre&gt;
:geeft:
&lt;div&gt;
{{Portalen/sub|P mathematics.svg|Wiskunde}}
&lt;/div&gt;

{{Clear both}}
}}

[[Categorie:Subsjablonen]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2yty3zhvrqcr8a4t29qw2nfwmatz3qr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan de praktijk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46516</id>
    <revision>
      <id>423215</id>
      <timestamp>2026-04-20T14:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Subpagina's}} {{Links}}</comment>
      <origin>423215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="hnlu7r34dpzpzs2qghyz6tn3zkcgybi" xml:space="preserve">{{Subpagina's}}
{{Links}}</text>
      <sha1>hnlu7r34dpzpzs2qghyz6tn3zkcgybi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ontwerp en bouw een besturingssysteem/Appendix B</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46517</id>
    <revision>
      <id>423275</id>
      <timestamp>2026-04-21T04:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Subpagina's}} {{Links}}</comment>
      <origin>423275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="hnlu7r34dpzpzs2qghyz6tn3zkcgybi" xml:space="preserve">{{Subpagina's}}
{{Links}}</text>
      <sha1>hnlu7r34dpzpzs2qghyz6tn3zkcgybi</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>