Wikibooks nlwikibooks https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikibooks Overleg Wikibooks Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Transwiki Overleg transwiki Wikijunior Overleg Wikijunior TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 113 423437 379280 2026-04-22T13:02:40Z Erik Baas 2193 423437 wikitext text/x-wiki {{Bladeren4|Russisch|''Russisch''|Russisch/Les 2|''Les 2''}} ==Het alfabet (Azboeka)== Als je Russisch leert, moet je eerst het Cyrillisch alfabet (Азбука) leren. Dit alfabet wordt ook gebruikt door andere Slavische talen en ook door niet-Slavische Soviet-talen (meer hierover: https://nl.wikipedia.org/wiki/Cyrillisch). Het vertoont sterke overeenkomsten met het Latijns en Grieks alfabet; in het begin kan er wat verwarring ontstaan, maar na een tijdje wordt het een spelletje en al vlug kan je het even vlot lezen als je eigen alfabet. ===overeenkomst met Latijns alfabet:=== * А (kort, zoals in "bad") * К * М * О (zoals in "lot") * Т ===andere uitspraak, zelfde vorm:=== * В - v, soms f of w * Б - b * Е - je als in "jicht", onbeklemtoond ie * Ё - jo * У - oe * С - s * Н - n * Р - r (van Griekse rho, "&Rho;") * Х - ch of g (van Griekse chi, "&Chi;") ===overeenkomst met Grieks alfabet:=== * Л - l (van Griekse labda, "&Lambda;") * Ц - ts * Ч - tsj * Я - ja * И - ie * Й - j * Ш - sj * Щ - sjtsj * Э - è (kort) * Д - d (van Griekse delta, "&Delta;") * Ф - f (van Griekse fi (phi), "&Phi;") * Г - g, op z'n Frans (van Griekse gamma, "&Gamma;") * П - p (van Griekse pi, "&Pi;") * Ю - joe * З - z * Ж - zj * Ы - u-ie, (doffe "u", onmiddellijk gevolgd door korte "ie"; moeilijk correct uit te spreken: trek je tong naar achter en naar boven) ===modificerende tekens=== * Ъ - hard teken (breek laatste letter af; mond houden alsof je nog een doffe u eraan wil hangen) * Ь - zacht teken (plak een j achter laatste letter) Er zijn 10 klinkers: А/а, Е/е, Ё/ё, И/и, О/о, У/у, Ы/ы, Э/э, Ю/ю, en Я/я. De rest zijn medeklinkers. "ъ" en "ь" zijn geen van beide; ze veranderen de voorafgaande letter die altijd een medeklinker is. Nog eens allemaal op een rijtje: Аа Бб Вв Гг Дд Ее Ёё Жж Зз Ии Йй Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Тт Уу Фф Хх Цц Чч Шш Щщ ъ Ыы ь Ээ Юю Яя De letter '''''ё''''' is een speciaal geval. Het gebruik ervan is niet bindend, men mag gewoon "е" schrijven. Alleen als er verwarring mogelijk is (bijvoorbeeld tussen все (iedereen) en всё (alles)) is het zetten van de puntjes op de ё verplicht. In de praktijk worden de puntjes meestal weggelaten, met uitzondering van kinderboeken. Er bestaat echter de laatste jaren een trend om ё altijd te gebruiken. Ook in de Russische wikipedia worden de puntjes nooit weggelaten. ===== Uitspraak ===== {{Audio|RU-alfavit.ogg|luister hier naar het Russische alfabet}} ==Woorden die in vele talen terugkomen== Opmerking accenten: komen na de benadrukte klank (e.g. ви́за—visa); ze worden enkel gebruikt om studenten de klemtonen aan te leren; ze worden niet door de Russen geschreven. "Ё/ё" wordt altijd beklemtoond (een accent hoeft dus niet). Bij deze letter worden de puntjes niet altijd door de Russen geschreven. Probeer deze woorden uit te spreken aan de hand van de hierboven aangeleerde letters: *а́дрес - adres *акроба́т - acrobaat * актёр - acteur *анана́с - ananas *анони́м - anoniem *азо́т- stikstof (l'azote) * банк - bank * ветерина́р - dierenarts (un vétérinaire) * гара́ж - garage *да́ма - dame *до́ктор - dokter *дра́ма - drama * диале́кт - dialect * Евро́па - Europa * зигза́г - zigzag * инжене́р - ingenieur * компью́тер - computer * ла́мпа - lamp *ма́ма - mama * микроско́п - microscoop * негати́в - negatief * оптими́ст - optimist *па́па - papa * парк - park * рестора́н - restaurant * студе́нт - student * телеви́зор - televisie * университе́т - universiteit * факт - feit * хор - koor * центр - centrum * чемпио́н - kampioen * шанс - kans ==Bekende namen== Hier enkele bekende Russische namen, die ook in het westen bekend zijn: (de Latijnse letters kan je zien in de "tooltip" die verschijnt als je met je cursor boven dit woord gaat hangen) <!-- vadersnamen (очество) weggelaten wegens te moeilijk te herkennen --> * {{Wp|Aleksandr Poesjkin|Алекса́ндр Пу́шкин}} * {{Wp|Anna Koernikova|А́нна Ку́рникова}} * {{Wp|Boris Jeltsin|Бори́с Е́льцин}} * {{Wp|Vladimir Lenin|Влади́мир Ле́нин}} * {{Wp|Vladimir Poetin|Влади́мир Пу́тин}} * {{Wp|Pjotr Iljitsj Tsjaikovski|Пётр Чайко́вский}} * {{Wp|Josef Stalin|Иосиф Сталин}} ==Bekende plaatsnamen== Deze plaatsnamen kan je terugvinden in een "а́тлас" met Russische letters: <!-- transcripties uit Атлас Офицера, воено-топографическое управление, Москва, 1947 --> * {{Wp|Boston|Бостон}} * {{Wp|London|Лондон}} * {{Wp|Los Angeles|Лос-Анджелес}} * {{Wp|Paris|Париж}} * {{Wp|San Francisco|Сан-Франци́ско}} * {{Wp|Sydney|Сидней}} Blijf het lezen en uitspreken oefenen, totdat het heel vlot gaat; dan pas mag je verder naar [[Russisch/Les 2]]... {{Sub}} {{Links}} oogux3ma7r0fa9ykgvzyxxh4l08vcn8 0 114 423438 379274 2026-04-22T13:02:44Z Erik Baas 2193 423438 wikitext text/x-wiki {{Bladeren4|Russisch|''Russisch''|Russisch/Les 1|''Les 1''|Russisch/Les 3|''Les 3''}} ===Ontmoeting=== ;Здра́вствуйте, я рад(-а) Вас ви́деть! :''Zdrastwoejte, ja rad(-a) was videtj'' :Hallo, ik ben blij u te zien Opmerking: ра́да (rada) is wat een vrouw zegt; рад is wat een man zegt. (рад(-а) = blij) ;До́брый день, и я то́же. :Dobryj denj, i ja tozje. :Goedendag, en ik ook. ;доброе утро. :Dobroje oetro. :goede ochtend ;Меня́ зову́т Джоа́н, а Вас? :Menja zawoet Dzjoan, a was? (-> Mijn naam is Joan, en de uwe?) ;А меня́ &ndash; Ма́рья Степа́новна, мо́жно про́сто Ма́ша. :A menja Marja Stepanovna, mozjno prosto Masja (-> Ik ben Marja Stepanovna, kortweg Masja) ;Спаси́бо, до встре́чи! :Spasiba, do vstretsjie (-> tot ziens)! ;До свида́ния. :Do swiedanieja (-> Tot straks). {{Sub}} {{Links}} 2qdy5najbo9qe9j20c9g9sd44443a66 0 115 423439 381557 2026-04-22T13:02:50Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423439 wikitext text/x-wiki {{Bladeren4|Russisch|''Russisch''|Russisch/Les 2|''Les 2''|Russisch/Les 4|''Les 4''}} :Я &ndash; студе́нт. :Ik ben (een) student * "{{Audio|ru-я.ogg|Я}}" is "ik" * "{{Audio|ru-студент.ogg|студе́нт}}," is "student." * Het Russisch kent geen lidwoorden ("de", "het" en "een") en maakt geen onderscheid tussen bepaalde ("de" student) en onbepaalde zelfstandige naamwoorden ("een" student). De zin had evengoed als "Ik ben de student" vertaald kunnen worden. * In het Russisch wordt in de tegenwoordige tijd geen gebruik gemaakt van het werkwoord ''zijn''; een liggende streep ( &ndash; ) scheidt het onderwerp van de rest van de zin. :Ты &ndash; ''не'' студе́нт. :Jij bent geen student Er zijn 8 persoonlijke voornaamwoorden. Net als in het Frans (vous), kan je voor de beleefdheidsvorm (u) de 2de persoon meervoud gebruiken (вы): <!-- andere naamvallen worden hier weggelaten om de student niet af te schrikken... --> {| border="1" |- | я (ik) || мы (wij) |- | ты (jij) || вы (jullie (U)) |- | он (hij), она́ (zij), оно́ (het) || они́ (zij) |} [[Russisch/Persoonlijke voornaamwoorden|(meer over persoonlijke voornaamwoorden)]] ==Geslacht== Russische zelfstandige naamwoorden hebben een ''geslacht'': mannelijk, vrouwelijk of onzijdig. Bijvoorbeeld: студент is een mannelijk woord, terwijl студентка (studente) vrouwelijk is. : Он &mdash; студент -- Hij is een student : Она &mdash; студентка -- Zij is een studente Anders dan in het Nederlands kan het geslacht ook bij bepaalde werkwoordsvormen een belangrijke rol spelen, bijvoorbeeld in de verleden tijd: : Он был студент -- Hij was een student : Она была студентка -- Zij was een studente Of je dus "Я был" of "Я была" zegt hangt ervan af of je een man of een vrouw bent. {{Sub}} {{Links}} nja2jiri5n57ceguuy1b2msiei0xokb 0 116 423425 356417 2026-04-22T12:59:33Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423425 wikitext text/x-wiki Het Russisch wordt met dit Cyrillisch alfabet geschreven: {| class="wikitable" cellpadding="2" cellspacing="0" |- ! rowspan="2" | groot ! rowspan="2" | klein ! rowspan="2" | naam ! rowspan="2" | klank ! colspan="3" | transliteratie |- ! ISO R/9 ! Nederlands ! Engels |- | &#1040; || &#1072; || A || /a/ || a || a || a |- | &#1041; || &#1073; || Be || /b/ || b | b || b |- | &#1042; || &#1074; || Ve || /v/ || v | v/w || v |- | &#1043; || &#1075; || Ge || /g/ || g | g || g |- | &#1044; || &#1076; || De || /d/ || d | d || d |- | &#1045; || &#1077; || Je || /jE/ || e | e/je || e |- | &#1025; || &#1105; || Jo || /jO/ || &euml; | o/jo/e/je || &euml; |- | &#1046; || &#1078; || Zje || /Z/ || &#0382; | zj || zh |- | &#1047; || &#1079; || Ze || /z/ || z | z || z |- | &#1048; || &#1080; || I || /i/ || i || i || i |- | &#1049; || &#1081; || korte I || /j/ || j | j/- || &#0301; |- | &#1050; || &#1082; || Ka || /k/ || k | k || k |- | &#1051; || &#1083; || El || /l/ || l | l || l |- | &#1052; || &#1084; || Em || /m/ || m | m || m |- | &#1053; || &#1085; || En || /n/ || n | n || n |- | &#1054; || &#1086; || O || /o/ || o || o || o |- | &#1055; || &#1087; || Pe || /p/ || p | p || p |- | &#1056; || &#1088; || Er || /r/ || r | r || r |- | &#1057; || &#1089; || Es || /s/ || s | s || s |- | &#1058; || &#1090; || Te || /t/ || t | t || t |- | &#1059; || &#1091; || Oe || /u/ || u | oe || u |- | &#1060; || &#1092; || Ef || /f/ || f | f || f |- | &#1061; || &#1093; || Ch || /x/ || x | ch || kh |- | &#1062; || &#1094; || Ts || /ts/ || c | ts || ts |- | &#1063; || &#1095; || Tsje || /tS/ || &#0269; | tsj || ch |- | &#1064; || &#1096; || Sh || /S/ || &#0353; | sj || sh |- | &#1065; || &#1097; || Sjtsj | /S^{<span style="font-size: small;">j</span>}/ || &#0353;&#0269; | sjtsj || shch |- | &#1066; || &#1098; || Harde teken || geen palatalisatie || " | - || " |- | &#1067; || &#1099; || Ulj || /1/ || y | y || y |- | &#1068; || &#1100; || Zachte teken | /^{<span style="font-size: small;">j</span>}/ -- palatalisatie | ' || - || ' |- | &#1069; || &#1101; || Eee || /E/ || &#0279; | e || &eacute; |- | &#1070; || &#1102; || Joe || /ju/ || ju | joe || yu |- | &#1071; || &#1103; || Ja || /ja/ || ja | ja || ya |} * {{Wp|Cyrillisch|Meer info over het Cyrillisch alfabet op wikipedia}} '''Opmerkingen ivm de uitspraak van de letters'''<br> # Hoewel er {{Wp|fonetisch alfabet|fonetisch}} {{Wp|spelling|gespeld}} wordt, zijn er uitzonderingen: #* "&#1075;" tussen "e" en "o" wordt als /v/ uitgesproken, bvb. "&#1077;&#1075;&#1086;" (zijn) wordt als /jevo/ uitgesproken. Deze regel is enkel van toepassing als "&#1077;&#1075;&#1086;" zich niet vooraan een woord bevindt.<br> #* Stemhebbende medeklinkers worden stemloos als ze op het eind van een woord staan: "строганов" (stroganov) wordt als /stroganof/ uitgesproken.<br> #* Stemhebbende medeklinkers worden stemloos als ze voor een stemloze medeklinker staan: "водка" (vodka) wordt als /votka/ uitgesproken. (assimilatie) #*Stemloze medeklinkers worden stemhebbend voor een stemhebbende medeklinker "футбол" (foetbol) wordt als /foedbol/ uitgesproken. (assimilatie)<br> #*Een klinker wordt slechts volledig uitgesproken als de klemtoon erop ligt; in de niet-benadrukte vorm wordt een neutrale klank geproduceerd. De spelling blijft altijd hetzelfde (ongeacht de plaats van de klemtoon) # Het hard teken (&#1066;/&#1098;)duidt aan dat de voorafgaande medeklinker hard wordt uitgesproken (zonder palatinisatie)<br> # Het zacht teken (&#1068;/&#1100;) duidt aan dat de voorafgaande medeklinker zacht wordt uitgesproken (palatinisatie)<br> # De klinkers &#1045;/&#1077;, &#1025;/&#1105;, &#1048;/&#1080;, &#1070;/&#1102;, &#1071;/&#1103; maken de voorafgaande medeklinkers {{Wp|en:palatal consonant|palataal consonant}}. Dit betekent dat de medeklinker uitgesproken wordt met het midden van de tong tegen het hard verhemelte.<br> ==Handgeschreven letters== Die lijken op handgeschreven Griekse letters: * '' А а '' * '' Б б '' lijkt soms op δ * '' В в '' lijkt soms op b * '' Г г '' Д en д zijn hier vergeten * '' Е е '' * '' Ё ё '' * '' Ж ж '' * '' З з '' * '' И и '' * '' Й й '' * '' К к '' * '' Л л '' hebben een gekruld beentje, itt '' П п '' * '' М м '' * '' Н н '' * '' О о '' * '' П п '' lijkt soms op n * '' Р р '' * '' С с '' * '' Т т '' hierboven wordt soms een streepje getrokken * '' У у '' * '' Ф ф '' * '' Х х '' * '' Ц ц '' * '' Ч ч '' * '' Ш ш '' hieronder wordt soms een streepje getrokken * '' Щ щ '' hieronder wordt soms een streepje getrokken * '' Ы ы '' als een 61 schrijven, zonder de pen op te heffen * '' Ь ь '' als een klein 6'je of b'tje schrijven * '' Э э '' * '' Ю ю '' * '' Я я '' Grote letter Я in één beweging schrijven, te beginnen linksonder met het linkerbeen, schuin omhoog, vervolgens teken je de rechterkant van de cirkel, je gaat langs boven naar de linkerkant en tekent de linkerkant, onderkant en vervolgens kom je rechtsboven uit, waarna je nog altijd zonder de pen op te heffen, de laatste verticale streep naar onder trekt (Zo doet men dat in Rusland; als je het anders doet, zal men het merken...). De kleine letter я kan halverwege de lijn hangen, net als een Latijnse p of q. Een voorbeeld: https://www.kataan.org/images/cyrillic.jpg ==Hoe het NIET moet:== * https://www.pitt.edu/~armata/cyrillic.jpg Zorg in elk geval dat je je eigen letters uit elkaar kan houden, daar raak je al een heel eind mee... ==Hoe kan ik mijn toetsenbord omschakelen naar een Russisch toetsenbord? == *[https://en.wikibooks.org/wiki/Russian:Alphabet#Typing_Russian_characters (Engelse uitleg)] *Het operating system Mac OSX van Apple heeft voortreffelijke ingebouwde ondersteuning voor Unicode, dus ook voor het typen in verscheidene varianten van het Cyrillische schrift, ook het Russisch. Zo kan men met groot gemak tussen verschillende toetsenbord-indelingen heen en weer schakelen. *In Firefox kan je ook gewoon de extensie ''RussKey'' ([https://preview.addons.mozilla.org/en-US/firefox/addons/display/561]) afhalen (en indien nodig via het typen van ''about:config'' in je URL-balk de waarde van ''russkey.KeyboardMap'' aanpassen tot deze string: UPPERALPHA:65=1040,66=1041,67=1062,68=1044,69=1045,70=1060,71=1043,72=1063,73=1048,74=1049,75=1050,76=1051,77=1052,78=1053,79=1054,80=1055,81=1071,82=1056,83=1057,84=1058,85=1059,86=1046,87=1042,88=1061,89=1067,90=1047UPPERSYMBOLS:59=1098,61=1068,96=1070UPPERSYMBOLSSHIFTED:43=1068,123=1064,124=1069,125=1065,126=1070,47=1064,43=1065LOWERALPHA:97=1072,98=1073,99=1094,100=1076,101=1077,102=1092,103=1075,104=1095,105=1080,106=1081,107=1082,108=1083,109=1084,110=1085,111=1086,112=1087,113=1103,114=1088,115=1089,116=1090,117=1091,118=1078,119=1074,120=1093,121=1099,122=1079LOWERSYMBOLS:39=1100,58=1096,60=1101,61=1097,96=1102LOWERSYMBOLSSHIFTED:43=1100,62=1069,123=1096,124=1101,125=1097,126=1102 :Daarna kan je -na het heropstarten van firefox- deze functie met CTRL-SHIFT-K aan- en uitzetten. {{Sub}} {{Links}} a7p0mpvcmr3zdlmgyh1zjtwz1yp7h94 0 117 423431 344764 2026-04-22T13:00:10Z Erik Baas 2193 423431 wikitext text/x-wiki (Engelse transcriptie tussen haakjes) ;До́брое у́тро (''dobroye utro'') :goeie-morgen ;До́брый день (''dobriy den'') :goeie-dag ;До́брый ве́чер (''dobriy vecher'') :goeie-avond ;Здра́вствуйте (''zdra(v)stvuyte'') :gegroet; groet voor elk moment van de dag (max. 1x tegen dezelfde persoon per 24 u). ;Споко́йной но́чи (''spokoynoy nochi'') :goeie-nacht ;Приве́т (''privyet'') :hallo ;До свида́ния (''do svidanya'') :tot ziens ;Пожа́луйста (''pozhal(u)sta'') :asjeblief/alstublieft ;Спаси́бо (''spasibo'') :dank je/u ;Прошу́ проще́ния (''proshu prosheniya'') :vergeef me (formeel) ;Извини́те (''izvinitye'') :sorry ;Да (''da'') :ja ;Нет (''nyet'') :nee ;Как дела́? (''Kak dyela?'') :Hoe gaat het (hoe gaan de zaken) ;Как поживаете? (''Kak pozhjivashe?'') :Hoe gaat het met u? ;Хорошо́. (''Kharasho'') :Goed. ;Я бу́ду борщ с больши́м коли́чеством смета́ны (в рестора́не) (''Ya budu borshcht sbal'shim kalichistvuhm smitany (fristarani)'') :Ik zal borsj (bietensoep) met veel room nemen (in het restaurant). ;Как вас зову́т? :Hoe heet u/Wat is uw naam (Hoe wordt u genoemd?) ;Когда́ вы роди́лись? :Wanneer bent u geboren? ;Где вы роди́лись? :Waar bent u geboren? ;Где вы живёте? :Waar woont u? (Waar leef je?) ;Кто вы? :Wie bent u? ;Где вы у́читесь? :Waar studeer je? {{Sub}} {{Links}} 4i9y568imtpvau4sgzrd9z92rgdmlpr 0 118 423429 300127 2026-04-22T13:00:05Z Erik Baas 2193 423429 wikitext text/x-wiki ---- '''''Waarschuwing; kan fouten bevatten(?)''''' ---- ==Hoofdtelwoorden== 0 ноль<br> 1 од'''и'''н, одн'''а''', одн'''о'''<br> 2 два, две<br> 3 три<br> 4 чет'''ы'''ре<br> 5 пять<br> 6 шесть<br> 7 семь<br> 8 в'''о'''семь<br> 9 д'''е'''вять<br> 10 д'''е'''сять<br> 11 од'''и'''ннадцать<br> 12 двен'''а'''дцать<br> 13 трин'''а'''дцать<br> 14 чет'''ы'''рнадцать<br> 15 пятн'''а'''дцать<br> 16 шестн'''а'''дцать<br> 17 семн'''а'''дцать<br> 18 восемн'''а'''дцать<br> 19 девятн'''а'''дцать<br> 20 дв'''а'''дцать<br> 21 дв'''а'''дцать од'''и'''н<br> 22 дв'''а'''дцать дв'''а'''<br> 30 тр'''и'''дцать<br> 40 с'''о'''рок<br> 50 пятьдес'''я'''т<br> 60 шестьдес'''я'''т<br> 70 с'''е'''мьдесят<br> 80 в'''о'''семьдесят<br> 90 девян'''о'''сто<br> 100 сто<br> 101 сто од'''и'''н<br> 110 сто д'''е'''сять<br> 133 сто тр'''и'''дцать тр'''и'''<br> 200 дв'''е'''сти<br> 300 тр'''и'''ста<br> 400 чет'''ы'''реста<br> 500 пятьс'''о'''т<br> 600 шестьс'''о'''т<br> 700 семьс'''о'''т<br> 800 восемьс'''о'''т<br> 900 девятьс'''о'''т<br> 1000 т'''ы'''сяча<br> 1000000 од'''и'''н милли'''о'''н<br> 2000000 два милли'''о'''на ==Naamvallen== Als het getal eindigt met het woord(!): (regel 1) один, одна, одно -> + nominatief (regel 2) два, две, три, четыре -> + genitief enkelvoud In alle andere gevallen: (regel 3) getal -> + genitief meervoud ===Voorbeelden=== * один час * два час'''а''' * пять часов * од'''и'''ннадцать час'''о'''в (regel 3!) * двен'''а'''дцать час'''о'''в (regel 3!) * дв'''а'''дцать од'''и'''н час * дв'''а'''дцать два час'''а''' * дв'''а'''дцать пять часов * од'''и'''н год * два года * пять лет * двен'''а'''дцать лет (regel 3!) * трин'''а'''дцать лет (regel 3!) * дв'''а'''дцать од'''и'''н год * дв'''а'''дцать два года * дв'''а'''дцать пять лет * одн'''а''' мин'''у'''та * две мин'''у'''ты * шесть мин'''у'''т ==Rangtelwoorden== # п'''е'''рвый, п'''е'''рвая, п'''е'''рвое # втор'''о'''й, втор'''а'''я, втор'''о'''е # тр'''е'''тий, тр'''е'''тья, тр'''е'''тье # четв'''ё'''ртый # п'''я'''тый # шест'''о'''й # седьм'''о'''й # восьм'''о'''й # дев'''я'''тый # дес'''я'''тый # од'''и'''ннадцатый # двен'''а'''дцатый # трин'''а'''дцатый # чет'''ы'''рнадцатый # пятн'''а'''дцатый # шестн'''а'''дцатый # семн'''а'''дцатый # восемн'''а'''дцатый # девятн'''а'''дцатый # двадц'''а'''тый # дв'''а'''дцать п'''е'''рвый # дв'''а'''дцать втор'''о'''й 30. тридц'''а'''тый<br> 40. сороков'''о'''й<br> 100. с'''о'''тый<br> 1000. т'''ы'''сячный {{Sub}} {{Links}} t5av9t2vbnzmefwa98pi0ftz5jtbof3 0 119 423430 221604 2026-04-22T13:00:08Z Erik Baas 2193 423430 wikitext text/x-wiki '''''Waarschuwing: Kan fouten bevatten(?)''''' ---- De Russische taal kent zes naamvallen, te weten: * (N) Nominatief (naamval van het het onderwerp of naamwoordelijk deel van het gezegde) * (A) Accusatief (naamval van het lijdend voorwerp) * (G) Genitief (naamval van de bezitter) * (D) Datief (naamval van het meewerkend voorwerp) * (I) Instrumentalis (naamval van het middel waarmee iets wordt gedaan) * (L) Locatief (naamval behorend bij bepaalde voorzetsels, geeft na в en на een plaats aan) ==1ste verbuiging (mannelijke woorden 'zonder' uitgang + onzijdige woorden eindigend op -о/-е) == klein huis<br> N (имени́тельный, кто́/что́ это?) ма́ленький дом<br> A (вини́тельный, вини́ть кого́/что́?) ма́ленького ма́льчика (jongen), ма́ленький дом<br> G (роди́тельный, нет кого́/чего́?) ма́ленького до́ма<br> D (да́тельный, дава́ть кому́/чему́?) ма́ленькому до́му<br> I (твори́тельный, горди́ться кем/чем?) ма́леньким до́мом<br> L (предло́жный, говори́ть о ко́м/о чём?) о ма́леньком до́ме<br> ==2de verbuiging (vrouwelijke woorden op -а + m op -я)== mijn flat<br> N (имени́тельный, кто́/что́ это?) моя́ кварти́ра<br> A (вини́тельный, вини́ть коѓо/что́?) мою́ соба́ку (hond), мою́ кварти́ру<br> G (роди́тельный, нет кого́/чего́?) мое́й кварти́ры<br> D (да́тельный, дава́ть кому́/чему́?) мое́й кварти́ре<br> I (твори́тельный, горди́ться кем/чем?) мое́й кварти́рой<br> L (предло́жный, говори́ть о ко́м/о чём?) о мое́й кварти́ре<br> <!-- straat<br> N '''у'''лица<br> A '''у'''лицу<br> G '''у'''лицы<br> D '''у'''лице<br> I '''у'''лицей<br> L '''у'''лице<br> elke zaterdag<br> N к'''а'''ждая субб'''о'''та<br> A к'''а'''ждую субб'''о'''ту<br> G к'''а'''ждой субб'''о'''ты<br> D к'''а'''ждой субб'''о'''те<br> I к'''а'''ждой субб'''о'''той<br> L к'''а'''ждой субб'''о'''те<br> --> ==3de verbuiging (vrouwelijke woorden op -ь + o op -я)== witte deur<br> N (имени́тельный, кто́/что́ это?) бе́лая дверь<br> A (вини́тельный, вини́ть кого́/что́?) бе́лую ло́шадь (paard (v)), бе́лую дверь<br> G (роди́тельный, нет кого́/чего́?) бе́лой две́ри<br> D (да́тельный, дава́ть кому́/чему́?) бе́лой две́ри<br> I (твори́тельный, горди́ться кем/чем?) бе́лой две́рью<br> L (предло́жный, говори́ть о ко́м/о чё́м?) о бе́лой две́ри<br> <!-- ==Onzijdig== N примеры<br> A<br> G<br> D<br> I<br> L<br> * ouders - родители * mijn ma, moeder - моя мама, мать * mijn pa, vader - мой папа, отец --> ==4de verbuiging (voor woorden die enkel in het meervoud bestaan, en alle bovenstaande verbuigingen)== witte tafels<br> (enkelvoud: witte tafel б'''е'''лый стол)<br> N (имени́тельный, кто́/что́ это?) бе́лые столы́<br> A (вини́тельный, вини́ть кого́/что́?) озорны́х ма́льчиков (stoute jongens), бе́лые столы́<br> G (роди́тельный, нет кого́/чего́?) бе́лых столо́в<br> D (да́тельный, дава́ть кому́/чему́?) бе́лым стола́м<br> I (твори́тельный, горди́ться кем/чем?) бе́лыми стола́ми<br> L (предло́жный, говори́ть о ко́м/о чём?) о бе́лых стола́х<br> <!--Volgende voorbeelden lijken te behoren tot het meervoud van de 1ste verbuiging курс - de cursus {| |- | &nbsp; || Enkelvoud || Meervoud |- | Nominativ || курс || курсы |- | Genitiv || курса || курсов |- | Dativ || курсу || курсам |- | Akkusativ || курс || курсы |- | Instrumental || курсом || курсами |- | Präpositiv || курсе || курсах |} участник - the participant {| |- | &nbsp; || Singular || Plural |- | Nominativ || участник || участники |- | Genitiv || участника || участников |- | Dativ || участнику || участникам |- | Akkusativ || участник || участники |- | Instrumental || участником || участниками |- | Präpositiv || участнике || участниках |} * столовая * столоваю * столоваи * столоваи * столоваей * столоваи * дверь * дверь * дверя * дверю * дверем * двере ==Genitive plural== ei instead of of Female, soft тетрадь -> терадей Masculine, soft портфель -> портфелей Words ending in ьЯ семья -> семей я врач -> врачей ш карандаш -> карандашей щ товарищ -> товарищей ж нож -> ножей родители -> родителей дети -> детей соседи -> соседей --> {{Sub}} {{Links}} rdth8hahefrs9gk4dgmd06bczfp90j6 0 120 423428 221605 2026-04-22T13:00:03Z Erik Baas 2193 423428 wikitext text/x-wiki ==Mannelijk== klein huis<br> N что́ это? ма́ленький дом<br> A ви́деть что́? ма́ленький дом<br> G нет чего́? ма́ленького до́ма<br> D придава́ть наря́дный вид чему́? ма́ленькому до́му<br> I горди́ться че́м? ма́леньким до́мом<br> L говори́ть о чём? о ма́леньком до́ме<br> groot huis<br> N что́ это? большо́й дом<br> A ви́деть что́? большо́й дом<br> G нет чего́? большо́го до́ма<br> D придава́ть наря́дный вид чему́? большо́му до́му<br> I горди́ться че́м? больши́м до́мом<br> L говори́ть о чём? о большо́м до́ме<br> * vierkant - квадра́тный * rond - кру́глый * warm, vriendelijk - тёплый, дру́жественный * helder - све́тлый ===Kleuren=== * blauw - голубой * lichtblauw - светло-голубо́й * donkerblauw - си́ний * geel - же́лтый * groen - зе́леный * rood - кра́сный * zwart - чёрный * wit - бе́лый * paars - сиренивый * bruin - коричневый * veelkleurig (bont) - разноцветный {{Sub}} {{Links}} nyhny18013ahkjrztpwyu4vurq95apr 0 121 423434 221606 2026-04-22T13:00:30Z Erik Baas 2193 423434 wikitext text/x-wiki ==Werkwoorden== * bloeien -- цвест'''и''' (een bloem -- цвет'''о'''к vs. helder - све'тлый) ** я цвет'''у'''<br> ** ты цвет'''ё'''шь<br> ** он цвет'''ё'''т<br> ** мы цвет'''ё'''м<br> ** вы цвет'''ё'''те<br> ** они цвет'''у'''т<br> * drinken -- пить ** я пью ** ты пьёшь ** он/он'''а''' пьёт ** мы пьём ** вы пьёте ** он'''и''' пьют * leven -- жить<br> ** я жив'''у'''<br> ** ты жив'''ё'''шь<br> ** он жив'''ё'''т<br> ** мы жив'''ё'''м<br> ** вы жив'''ё'''те<br> **они жив'''у'''т<br> * spreken -- говор'''и'''ть ** я говор'''ю''' ** ты говор'''и'''шь ** он/он'''а'''/он'''о''' говор'''и'''т ** мы говор'''и'''м ** вы говор'''и'''те ** он'''и''' говор'''я'''т * weten -- знать **я зн'''а'''ю **ты зн'''а'''ешь **он/он'''а'''/он'''о''' зн'''а'''ет **мы зн'''а'''ем **вы зн'''а'''ете **он'''и''' зн'''а'''ют * zingen -- петь ** я по'''ю''' ** ты по'''ё'''шь ** он/он'''а'''/он'''о''' по'''ё'''т ** мы по'''ё'''м ** вы по'''ё'''те ** он'''и''' по'''ю'''т * zich (ergens) bevinden -- наход'''и'''ться (где-либо) ** я нахож'''у'''сь ** ты нах'''о'''дишься ** он/он'''а'''/он'''о''' нах'''о'''дится ** мы нах'''о'''димся ** вы нах'''о'''дитесь ** он'''и''' нах'''о'''дятся {{Sub}} {{Links}} gmh4s2zswmg7yio807p61fej0j3w9y6 0 122 423435 415856 2026-04-22T13:00:33Z Erik Baas 2193 423435 wikitext text/x-wiki ---- '''''Waarschuwing: kan fouten bevatten!''''' ---- ==Voorzetsels== {| width="100%" |- | width="50%" | ===Genitief (2e nv)=== * без - zonder * вне - buiten * вм'''е'''сто - in plaats van * вокр'''у'''г - rondom * '''о'''коло - nabij * до - tot * для - voor * из - uit * из-за - vanuit * из-под - vanonder * кр'''о'''ме - behalve * от - van * п'''о'''сле - na (tijd) * у - op, nabij * сред'''и''' - temidden * * '''+ mv''': **много - veel **несколько - enige **мало - weinig | valign="top" | ===Datief (3e nv)=== * к of ко - naar * благодар'''я''' - dankzij ===Accusatief (4e nv)=== * про - over * сквозь - door * ч'''е'''рез - in, na, bij * на - naar * в - naar ===Instrumentalis (5e nv)=== * над - op * п'''е'''ред - voor * м'''е'''жду - tussen (inter-) * c - met ===Locatief (6e nv)=== * при - tijdens, bij * о of об - op / over (praten over...) * на - op * в - in |} ==Voorzetsels met 2 naamvallen== Accusatief en genitief worden gebruikt om beweging aan te duiden: A voor bestemming, G voor vertrekpunt. Instrumentalis en locatief drukken een staat van onbeweeglijkheid uit. ===A & L=== * в of во - in, binnenin * на - op, bovenop ===A & I=== * за - achter, voor * под - onder ===G & I=== * с - van (G), met (I) ==Voorbeelden== '''Accusatief''': ;Книга упала на пол. :Het boek viel op de vloer. ;За Родину! :Voor het moederland! '''Genitief''': ;Четыре стула стоят вокруг стола. :4 stoelen staan rond de tafel. ;Диван стоит у стены. :De zetel staat tegen de muur. ;Он выходит из университета. :Hij komt uit de universiteit. ;Я возвращаюсь с работы. :Ik kom terug van het werk. '''Datief''': ;Ваза пододвинута к краю стола. :De vaas wordt naar de rand van de tafel geschoven. ;Я иду к родителям. :Ik ga naar mijn ouders. '''Instrumentalis''': ;Лампа висит под потолком. :De lamp hangt onder het plafond. ;Игорь идёт с другом. :Igor wandelt met een vriend. ;Он стоит за дверью. :Hij staat achter de deur. '''Locatief''': ;Стол и стулья стоят в центре комнаты. :De tafel en de stoelen staan in het midden van de kamer. ;Ваза стоит на столе. :De vaas staat op de tafel. ;Книга и вещи лежат на столе. :Het boek en de dingen liggen op de tafel. ;Телевизор стоит на столике. :De televisie staat op het tafeltje. ;Картина висит на стене. :Het schilderij hangt aan de muur. '''Opmerking''': Meestal wordt "в/во" gebruikt om te zeggen dat je ergens bent of ergens naartoe gaat. Sommige plaatsen worden altijd met "на" aangeduid. Deze combinaties zijn vaste uitdrukkingen: '''bvb''': ;Я работаю '''в''' университете. :Ik werk aan de universiteit. '''maar''': ;Я работаю '''на''' факультете (чего-нибудь). :Ik werk aan de faculteit (van iets). '''gelijkaardig''': ;Я иду '''в''' бюро. :Ik ga naar het kantoor. '''maar''': ;Я иду '''на''' работу. :Ik ga naar het werk. {{Sub}} [[en:Russian/Prepositions]] {{Links}} 53bfioesvc4hw8qj0s4a0gvjbjo9vi7 0 123 423436 221608 2026-04-22T13:00:35Z Erik Baas 2193 423436 wikitext text/x-wiki ---- '''''Waarschuwing: kan nog fouten bevatten!''''' ---- кто - wie что - wat где - waar куд'''а''' - waarheen отк'''у'''да - waarvandaan как - hoe когд'''а''' - wanneer ==Voorbeelden== ;Чт'''о''' это? :Wat is dit? ;Кт'''о''' они? :Wie zijn zij? ;Куд'''а''' идёт Иван? :Waarheen gaat Ivan? ;Отк'''у'''да вы? :Waarvandaan bent u? ;Когд'''а''' П'''а'''вел и Мар'''и'''на '''е'''здят к род'''и'''телям? :Wanneer gaan Pavel en Marina naar (hun) ouders? ;Гд'''е''' их род'''и'''тели ж'''и'''ли р'''а'''ньше? :Waar woonden hun ouders vroeger? ;В как'''о'''м д'''о'''ме они ж'''и'''ли р'''а'''ньше? :In welk huis woonden ze vroeger? {{Sub}} {{Links}} e2ui1vksgqvx9ppjsf6auqf46jsxqnv 0 124 423432 344970 2026-04-22T13:00:11Z Erik Baas 2193 423432 wikitext text/x-wiki {| | ||N || A + G || D || I || L |- |ik ||я ||меня́ ||мне ||мной ||мне |- |jij ||ты ||тебя́ ||тебе́ ||тобо́й ||тебе́ |- |hij ||он||rowspan=2|ви́деть его́, нет его́, для него́||rowspan=2|верить ему́, бежа́ть к нему́||rowspan=2|горди́ться им, смея́ться над ним||rowspan=2|говори́ть о нём |- |het |оно́ |- |zij ||она́||ви́деть её, нет её, для неё||ве́рить ей, бежа́ть к ней||горди́ться ей, смея́ться над ней||говори́ть о ней | |- |- |wij |мы ||нас||нам||на́ми||нас |- |jullie |вы ||вас||вам||ва́ми||вас |- |zij |они́ ||ви́деть их, нет их, для них||ве́рить им, бежать к ним||горди́ться и́ми, смея́ться над ни́ми||говори́ть о них |} {{Sub}} {{Links}} j5mxqdw3y7zxi1aaop7uthz85co9lhh 0 125 423427 415854 2026-04-22T13:00:01Z Erik Baas 2193 423427 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: center"> {| border="1" |- ! rowspan="3" | ! colspan="7" | bezitter |- ! colspan="4" | enkelvoud ! colspan="3" | meervoud |- ! 1 (я) ! 2 (ты) ! 3<em>m</em> (он) ! 3<em>v</em> (она́) ! 1 (мы) ! 2 (вы) ! 3 (они́) |- ! nom | мо<strong>й</strong><br> мо<strong>я́</strong><br> мо<strong>ё</strong><br> мо<strong>и́</strong> | тво<strong>й</strong><br> тво<strong>я́</strong><br> тво<strong>ё</strong><br> тво<strong>и́</strong> | rowspan="6" | его́ || rowspan="6" | её | наш<br> на́ш<strong>а</strong><br> на́ш<strong>е</strong><br> на́ш<strong>и</strong> | ваш<br> ва́ш<strong>а</strong><br> ва́ш<strong>е</strong><br> ва́ш<strong>и</strong> | rowspan="6" | их |- ! acc | {| |- style="font-style: italic;" | dood || levend |- | мо<strong>й</strong> || мо<strong>его́</strong> |- | colspan="2" | мо<strong>ю́</strong> |- | colspan="2" | мо<strong>ё</strong> |- | мо<strong>и́</strong> || мо<strong>и́х</strong> |} | {| |- style="font-style: italic;" | dood || levend |- | тво<strong>й</strong> || тво<strong>его́</strong> |- | colspan="2" | тво<strong>ю́</strong> |- | colspan="2" | тво<strong>ё</strong> |- | тво<strong>и́</strong> || тво<strong>и́х</strong> |} | {| |- style="font-style: italic;" | dood || levend |- | наш || на́ш<strong>его</strong> |- | colspan="2" | на́ш<strong>у</strong> |- | colspan="2" | на́ш<strong>е</strong> |- | на́ш<strong>и</strong> || на́ш<strong>их</strong> |} | {| |- style="font-style: italic;" | dood || levend |- | ваш || ва́ш<strong>его</strong> |- | colspan="2" | ва́ш<strong>у</strong> |- | colspan="2" | ва́ш<strong>е</strong> |- | ва́ш<strong>и</strong> || ва́ш<strong>их</strong> |} |- ! gen | мо<strong>его́</strong><br> мо<strong>е́й</strong><br> мо<strong>его́</strong><br> мо<strong>и́х</strong><br> | тво<strong>его́</strong><br> тво<strong>е́й</strong><br> тво<strong>его́</strong><br> тво<strong>и́х</strong><br> | на́ш<strong>его</strong><br> на́ш<strong>ей</strong><br> на́ш<strong>его</strong><br> на́ш<strong>их</strong><br> | ва́ш<strong>его</strong><br> ва́ш<strong>ей</strong><br> ва́ш<strong>его</strong><br> ва́ш<strong>их</strong><br> |- ! dat | мо<strong>ему́</strong><br> мо<strong>е́й</strong><br> мо<strong>ему́</strong><br> мо<strong>и́м</strong><br> | тво<strong>ему́</strong><br> тво<strong>е́й</strong><br> тво<strong>ему́</strong><br> тво<strong>и́м</strong><br> | на́ш<strong>ему</strong><br> на́ш<strong>ей</strong><br> на́ш<strong>ему</strong><br> на́ш<strong>им</strong><br> | ва́ш<strong>ему</strong><br> ва́ш<strong>ей</strong><br> ва́ш<strong>ему</strong><br> ва́ш<strong>им</strong><br> |- ! inst | мо<strong>и́м</strong><br> мо<strong>е́й</strong><br> мо<strong>и́м</strong><br> мо<strong>и́ми</strong><br> | тво<strong>и́м</strong><br> тво<strong>е́й</strong><br> тво<strong>и́м</strong><br> тво<strong>и́ми</strong><br> | на́ш<strong>им</strong><br> на́ш<strong>ей</strong><br> на́ш<strong>им</strong><br> на́ш<strong>ими</strong><br> | ва́ш<strong>им</strong><br> ва́ш<strong>ей</strong><br> ва́ш<strong>им</strong><br> ва́ш<strong>ими</strong><br> |- ! prep | мо<strong>ём</strong><br> мо<strong>е́й</strong><br> мо<strong>ём</strong><br> мо<strong>и́х</strong> | тво<strong>ём</strong><br> тво<strong>е́й</strong><br> тво<strong>ём</strong><br> тво<strong>и́х</strong> | на́ш<strong>ем</strong><br> на́ш<strong>ей</strong><br> на́ш<strong>ем</strong><br> на́ш<strong>их</strong> | ва́ш<strong>ем</strong><br> ва́ш<strong>ей</strong><br> ва́ш<strong>ем</strong><br> ва́ш<strong>их</strong> |} </div> ---- *De bezittelijke voornaamwoorden '''3de persoon''' (его́ zijn, её haar, его́ zijn, их hun) nemen het getal en geslacht over van de persoon of zaak wiens bezit het voorwerp is. :"фильм" (film) is m, maar: ::Бо́ря рассказа́л о '''его́''' люби́мом фи́льме. (Borya vertelde over '''zijn''' favoriete film.) ::А́нна рассказа́ла о '''её''' люби́мом фи́льме. (Anna vertelde over '''haar''' favoriete film.) :"кни́га" (boek) is v, maar: ::'''Его́''' кни́га ста́ла бестсе́ллером. ('''Zijn''' boek werd een bestseller.) ::'''Её''' кни́га ста́ла бестсе́ллером. ('''Haar''' boek werd een bestseller.) :"джи́нсы" (jeans) bestaat enkel in het meervoud (''plurale-tantum''), maar: ::'''Его́''' джи́нсы вы́глядели вызыва́юще. ('''Zijn''' jeans zager er waanzinnig uit.) ::'''Её''' джи́нсы вы́глядели вызыва́юще. ('''Haar''' jeans zager er waanzinnig uit.) (In het Frans is dit niet het geval: daar gaat het bezittelijk voornaamwoord in getal en geslacht mee met het voorwerp dat het bepaalt.) *De wederkerige bezittelijke voornaamwoorden (свой zijn/haar/zijn eigen m., своя zijn/haar/zijn eigen v., своё zijn/haar/zijn eigen o., свои zijn/haar/zijn eigen mv.) en alle bezittelijke voornaamwoorden, behalve de hierboven beschreven 3de persoon, nemen getal en geslacht over van het voorwerp in bezit dat ze bepalen: :"фильм" (film) is m: ::Бо́ря рассказа́л о своём люби́мом фи́льме. (Borya vertelde over zijn lievelingsfilm.) ::А́нна рассказа́ла о своём люби́мом фи́льме. (Anna vertelde over haar lievelingsfilm.) ::"Я не ви́дел твоего́ люби́мого фи́льма, Бо́ря." (Ik zag jouw lievelingsfilm niet, Borya). ::"Я не ви́дел твоего́ люби́мого фи́льма, А́нна." (Ik zag jouw lievelingsfilm niet, Anna.) :"кни́га" (boek) is v: ::Свое́й кни́ги он никогда́ не написа́л. (Hij heeft nooit zijn eigen boek geschreven.) ::Свое́й кни́ги она́ никогда́ не написа́ла. (Zij heeft nooit haar eigen boek geschreven.) ::"Мо́жно, я возьму́ твою́ кни́гу, Бо́ря?" (Mag ik je boek nemen, Borya?) ::"Мо́жно, я возьму́ твою́ кни́гу, А́нна?" (Mag ik je boek nemen, Anna?) :"джи́нсы" (jeans) bestaat enkel in het meervoud (''plurale-tantum''): ::Бо́ря оде́л свои́ джи́нсы. (Borya trok zijn eigen jeans aan.) ::А́нна оде́ла свои́ джи́нсы. (Anna trok haar eigen jeans aan.) ::Тебе́ иду́т твои́ джи́нсы, Бо́ря. (Jouw jeans passen je, Borya.) ::Тебе́ иду́т твои́ джи́нсы, А́нна. (Jouw jeans passen je, Anna.) (Deze regel komt niet overeen met het Nederlands, maar strookt dan wel weer met het Frans) {{Sub}} {{Links}} 9mhmtub794ooakkenwo3n4zty6s2x8c 0 126 423426 364426 2026-04-22T13:00:00Z Erik Baas 2193 423426 wikitext text/x-wiki ---- '''''Waarschuwing: kan nog fouten bevatten.''''' ---- ==Samenvattende tabel met naamvallen== ===m, dood voorwerp=== {| width=100% ! !!colspan=6 width=40%| enkelvoud !!colspan=6| meervoud |- | N || этот || мой || первый || красивый || синий || стол || || эти || мои || первые || красивые || синие || столы |- | A || этот || мой || первый || красивый || синий || стол || || эти || мои || первые || красивые || синие || столы |- | G || этого|| моего|| первого|| красивого|| синего|| стола || || этих || моих || первых || красивых || синих || столов |- | D || этому|| моему|| первому|| красивому|| синему|| столу || || этим || моим || первым || красивым || синим || столам |- | I || этим || моим || первым || красивым || синим || столом|| || этими|| моими || первыми|| красивыми|| синими|| столами |- | L || этом || моём || первом || красивом || синем || столе || || этих || моих || первых || красивых || синих || столах |} ===m, levend wezen=== {| width="100%" ! !!colspan=6| enkelvoud !!colspan=6| meervoud |- | N || этот || мой || первый || красивый || синий || кот || || эти || мои || первые || красивые || синие || коты |- | A || этого|| моего|| первого|| красивого|| синего|| кота || || этих || моих || первых || красивых || синих || котов |- | G || этого|| моего|| первого|| красивого|| синего|| кота || || этих || моих || первых || красивых || синих || котов |- | D || этому|| моему|| первому|| красивому|| синему|| коту || || этим || моим || первым || красивым || синим || котам |- | I || этим || моим || первым || красивым || синим || котом|| || этими|| моими || первыми|| красивыми|| синими|| котами |- | L || этом || моём || первом || красивом || синем || коте || || этих || моих || первых || красивых || синих || котах |} ===o=== {| width="100%" ! !!colspan=6| enkelvoud !!colspan=6| meervoud |- | N || это || моё || первое || красивое || синее || кресло || || эти || мои || первые || красивые || синие || кресла |- | A || это || моё || первое || красивое || синее || кресло || || эти || мои || первые || красивые || синие || кресла |- | G || этого|| моего|| первого|| красивого|| синего|| кресла || || этих || моих || первых || красивых || синих || кресел |- | D || этому|| моему|| первому|| красивому|| синему|| креслу || || этим || моим || первым || красивым || синим || креслам |- | I || этим || моим || первым || красивым || синим || креслом|| || этими|| моими || первыми|| красивыми|| синими|| креслами |- | L || этом || моём || первом || красивом || синем || кресле || || этих || моих || первых || красивых || синих || креслах |} ===v, dood=== {| width="100%" ! !!colspan=6| enkelvoud !!colspan=6| meervoud |- | N || эта || моя || первая|| красивая|| синяя|| карта || || эти || мои || первые || красивые || синие || карты |- | A || эту || мою || первую|| красивую|| синюю|| карту || || эти || мои || первые || красивые || синие || карты |- | G || этой|| моей|| первой|| красивой|| синей|| карты || || этих || моих || первых || красивых || синих || карт |- | D || этой|| моей|| первой|| красивой|| синей|| карте || || этим || моим || первым || красивым || синим || картам |- | I || этой|| моей|| первой|| красивой|| синей|| картой|| || этими|| моими || первыми|| красивыми|| синими|| картами |- | L || этой|| моей|| первой|| красивой|| синей|| карте || || этих || моих || первых || красивых || синих || картах |} ===v, levend=== {| width=100% ! !!colspan=6 width=46%| enkelvoud !!colspan=6| meervoud |- | N ||colspan=5 rowspan=6| zelfde als v, dood | || эти || мои || первые || красивые || синие || карты |- | A || || эти || мои || первые || красивые || синие || карты |- | G || || этих || моих || первых || красивых || синих || карт |- | D || || этим || моим || первым || красивым || синим || картам |- | I || || этими|| моими || первыми|| красивыми|| синими|| картами |- | L || || этих || моих || первых || красивых || синих || картах |} ==Uitdrukkingen== elke dag - ка́ждый день, ежедне́вно<br> elke week - ка́ждую неде́лю, еженеде́льно<br> elke maand - ка́ждый ме́сяц, ежеме́сячно<br> elk jaar - ка́ждый год, ежего́дно<br> windrichtingen<br> {| border=0 | | се́вер |- |за́пад | |восто́к |- | |юг |} * Joego-slavië - Югославия (=zuid-Slavië) * Vladi-vostok - Владивосток (stad in het verre oosten; thuisbasis van de stille oceaan-vloot) ==Allerlei== *groot - большо́й *goed - хоро́ший *nieuw - но́вый *oud - ста́рый *oude man - стари́к *koud - холо́дный (прилагательное), хо́лодно (наречие) *koelkast - холоди́льник *keuken - ку́хня *televisie - телеви́зор *tafel - стол *stoel - стул *meubel - ме́бель *geïnteresseerd zijn in - занима́ться *weten - знать *cirkel - круг (фигура), кружо́к (клуб) *cursus - курс *brief - письмо́ *nacht - ночь *werken - рабо́тать *deelnemer - уча́стник * brood - хлеб * goed - хорошо́ ==Adresnotatie== Deze gebeurt omgekeerd van wat wij gewoon zijn; eerst wordt de stad, daaronder de straat en onderaan de bestemmeling geschreven. Bovendien worden de regels gemarkeerd met afkortingen: г. (город - stad), ул. (улица - straat), д. (дом - huis) of бл. (блок - blok), кв. (квартира - flat) of ап. (апартамент - appartement): г. Москва 0000<br> ул. Петрова, д. 14, кв. 15<br> Иванову Борису<br> {{Sub}} {{Links}} fy9pajzlr2aso820srdv03646uj52fk 0 127 423632 270008 2026-04-23T08:11:19Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423632 wikitext text/x-wiki ==In het Nederlands== want de meeste informatie is in het Engels! * Uit de wikipedia: [https://nl.wikipedia.org/wiki/Russisch de Russische taal ], inclusief een lijst met leenwoorden. * [https://nederlandsvoorrussen.zijnsite.nl/ Nederlands voor Russen] ==Over de Russische taal== * [https://masterrussian.com/blalphabet.shtml Uitspraak] van het alfabet * Russische grammatica in het engels {{Wp|en:Russian grammar}}. * Een engelstalig forum over Russisch https://masterrussian.net/mforum/. ==Zinnenboekje; handig voor op reis== * https://wikitravel.org/en/article/Russian_phrasebook van Wikitravel ==Читать по-русски онлайн (Online Russisch lezen)== * [https://ru.wikipedia.org Википе́дия], de Russische Wikipedia. * [https://pravda.ru/ Пра́вда.] * [https://www.novayagazeta.ru/ "Но́вая газе́та".] * [https://www.ng.ru/ "Незави́симая газе́та".] * [https://www.svoboda.org/ ра́дио "Свобо́да"], есть прямо́й эфи́р. * [https://gazeta.ru/ газе́та-ру.] * [https://lenta.ru/ ле́нта-ру.] * [https://newsru.com/ ньюзру́-то́чка-ком], есть видеохро́ника. * [https://russianalliance.com/ телено́вости RTVI и др.] * [https://grani.ru/ гра́ни-ру.] * [https://lib.ru/ Библиоте́ка Макси́ма Мошко́ва.] * [https://aquarium.sama.ru/MESTA/ Бори́с Гребенщико́в.] Есть за́писи. * [https://jvanetsky.ru/text/kroshki/ Михаи́л Жване́цкий. Кро́шки (bread crumbs).] Есть звуковы́е фа́йлы. * [https://shender.ru/syrok/ Пла́вленый сыро́к (cream cheese) Шендеро́вича и Ирте́ньева.] Звуково́й файл -- в конце́ страни́цы. ==Russische Grammatica (Engelstalig)== * [https://www.departments.bucknell.edu/russian/language/index.html Basics of Russian language] * [https://www.rusyaz.ru/pr/ Orthography and punctuation in Russian] * [https://www.ipmce.su/~lib/osn_prav.html List of grammar rules in Russian] * [https://www.hi-edu.ru/x-books-free/xbook107/01/index.html A grammar book in Russian] ==Словари - woordenboeken == * [https://wiktionary.org Wiktionary] - Wikibook's zusterproject * [https://www.gramota.ru/ gramota.ru] - spellingchecker mbv verschillende woordenboeken tegelijkertijd * [https://web.archive.org/web/20000903064504/https://www.rambler.ru/dict/enru/ Rambler] - Engels-Russisch, Russisch-Engels, Duits-Russisch, Russisch-Duits * In sommige GNU/Linux-distributies: ** [https://www.freedict.de/ Freedict's free bilingual dictionaries] met een Engels-Russisch woordenboek ** [https://web.archive.org/20010810100230/www.geocities.com/mueller_dic/ Mueller] **[https://www.free-dictionary-translation.com/ free-dictionary-translation] - English <-> Russian, African, Chinese, Dutch, French, Gealic, German, Greek, Indonesian, Italian, Japanese, Korean, Latin, Portuguese, Polish, Swedish, Spanish, Check, Turkish, Vietnamese {{Sub}} {{Links}} ozql10t77dx1nklr6ckxyt1wqhuy17i 0 136 423441 416700 2026-04-22T13:03:40Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423441 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ zie ook [[Russisch/Woordenlijst Nederlands-Russisch]]<br> zie ook [[Russisch/Uitspraak]] voor de uitspraak van de Russische woorden (Gelieve telkens ook het accent toe te voegen) == а == *а - en, maar, wat betreft. (Ty v gorode '''a''' ya doma - Jij bent in de stad, en wat betreft mij, ik ben thuis) *алло́ - hallo (aan de telefoon) *амбар - de voorraadschuur *а́збука - het alfabet == б == *ба́бушка - de grootmoeder *бpaслeт - de armband == в == *ва́за - de vaas *волк - de wolf *вопрос - de vraag == г == *газе́та - de krant *говори́ть - spreken, zeggen *год - het jaar == д == *де́вочка - het meisje *доска́ - het bord (schoolbord) *друг - de vriend *ду́мать - denken == е == == ё == == ж == *жёлтый - geel ( de kleur ) *жить - het leven *журна́л - het tijdschrift *журнали́ст(ка) - de journalist(e) == з == *занима́ть - lenen van (impf.) *занима́ться - zich bezighouden met, beoefenen, bedrijven (impf.) *заня́ть - lenen van (perf.) *заня́ться - bezig zijn met, gaan doen, z'n aandacht richten op (perf.) *знать - weten == и == *и - en *интересоваться - zich interesseren voor == й == == к == *каранда́ш - het potlood *как - hoe *ка́рта - de (land)kaart, de (speel)kaart, de plattegrond (v.e. stad) *кни́га - het boek *кто - wie *круг - de cirkel, de kring, de schijf, (v. mensen:) de categorie, de groep, de gemeenschap *кружо́к - rondje, kring(etje), club(je) *курс - de koers (richting), de (beurs-)koers, de cursus (de leergang, het leerjaar), de (medische) kuur *куда́- waarheen == л == *ла́мпа - de lamp *ла́мпа дне́вного света́ - de TL-lamp *люминесце́нтная ла́мпа - de TL-lamp *ли́са - de vos == м == *моро́з - de vrieskou, de vorst *мо́рось - de motregen *мост - de brug *музыка́нт - de muzikant == н == *нарисова́ть - tekenen (perf.) *не́мец - de Duitser *не́мка - Duitse *никогда - nooit == о == *окно́ - het venster *отец - de vader *обезьяна - de aap == п == *письмо́ - de brief *подруга - de vriendin *покá - dag (doei; bij afscheid) *по́сле - na (tijd) *пото́м - daarna *почему́ - waarom *поэ́тому - daarom, derhalve *преподава́тель - de leraar == р == *рабо́тать - werken *рисова́ть - tekenen (impf.) *ры́нок - de markt == с == *стол - de tafel *сто́ить - [geld, moeite] kosten, waard zijn *стоя́ть - staan *стул - de stoel (eetkamer-, keuken-) == т == *там - daar(ginds) *то́лько - slechts *тóжe - ook *тут - hier *туда́- daarheen *тётя - de tante *ты - jij == у == *уча́стник - de deelnemer *учени́к - de leerling *учени́ца - de leerlinge *учи́тель - de leraar *учи́тельница - de lerares == ф == == х == *хлеб - het brood *хорошо́ - goed (bijwoord) == ц == *цель - het doel *цена́ - de prijs, de waarde == ч == *челове́к - de mens *что - wat == ш == * шкóлa - de school == щ == == ь == == ы == De letter "Ы" wordt uitgesproken als een klinker tussen de i en de u, je kunt het best de klank bekomen als je je mond als een i vormt maar een u uitspreekt. == ъ == == э == *этика - de zedenleer == ю == *Югославия - yugoslavia ( een land ) == я == *я - ik == Zie ook == *[https://nl.wiktionary.org/wiki/Categorie:Woorden_in_het_Russisch Nog een woordenboek van WikiMedia] {{Sub}} {{Links}} f7ky41u67nrx3afmzhp4jgwwlmlkcuv 0 137 423440 380647 2026-04-22T13:03:14Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423440 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <!--***Gelieve geen 'open' woorden toe te voegen*** (woorden zonder vertaling)--> {{Alfabet met ankers}} {{Kolommen automatisch|inhoud= ==A== *aanpassing - приспособление *aap - обезьяна *aarde - земля *achterstevoren - задом наперëд *afspraak - сговор *as (na verbranding) - пепел ==B== *de bezigheid - занятие *de bibliotheek - библиотека *het boek - кни́га *de brief - письмо́ *het brood - хлеб *bootsman - боцман *betrouwbaar - положительный *bewonderen - восхищаться *belevenis - переживание *beroerte - инсульт *bruikbaar - пригодный *bestraffen - карать ==C== *de cirkel - кружок *computer - вычислитель ==D== *de deelnemer - участник *decennium - десятилетие *dier - животное *dit - этот *drukknop - кнопка *dwerg - карлик *daling - снижение *dat heeft geen zin - это не имеет смысла *de wil om te winnen - воля к победе *dat - то ==E== *eenvoud - простота *eik - дуб *echt - настоящий *erg - злой *en - и ==F== .. ==G== *gaan (te voet) - ходи́ть (impf., onbep.ri.), идти́ (impf., bep.ri.), пойти́ (perf.) *gaan (met vervoer) - е́здить (impf., onbep.ri.), е́хать (impf., bep.ri.), пое́хать (перф.) *garantie - ручательство *gastvrijheid - радушие *gemengd - смешанный *geruststellen - успокаиватъ *goed (bijv.nw.) - хоро́ший *goed (bijwoord) - хорошо́ *groot - большо́й ==H== *handbal - ручной мяч *haven - гавань *hij - он *hoe - как ( hoe gaat het ? - как дела ? ) *hoofdartikel - передовая *huis - дом *huren - снимать *hij heeft nog alles voor zich - у него всë впереди ==I== *ingang - вход *(zich) interesseren voor - занимать *ijver - рвение *ijzel - гололëд *ik - я ==J== *ja - да *jaar - год *Jan Delen is goed - Ян Делєн хорошо ==K== *kajuit - каюта *kamer - комната *kiel - киль *klacht - жалоба *klaver - клевер *krant - газе́та ==L== *leven - жить *lezen - чита́ть *lens - линза *liefde - любовь ( ik hou van jou - я люблю тебя) ==M== *mens - люди *misverstand - недоразумение *maan - луна ==N== *na (tijd) - после *naald - игла *nee - нет *niet - не *noord - норд ((nautisch) *(het) noorden - се́вер ==O== *om welke reden? - ради чего? *onafhankelijkheid - независимость *onderwijs - занятие *onderschatten - недооценивать *oneven - нечëтный *ongelegen, te onpas - невпопад *onpartijdig - беспристрастный *oost - ост (nautisch) *(het) oosten - восто́к *opflikkeren - сверкнуть *oplossen (scheikundig) - растворять *oversteken - пересечь ==P== *poetsen - чистить *pompoen - тыква , uitspraak : tykwa ( of tykva ) *pink - мизинец *plaats - место *plakken - наклеивать *planeet - планета *plant - растение *poging - попытка ==Q== .. ==R== *ruim - трюм *reisgids - путеводитель *reptiel - пресмыкающееся *roep - клич *rebel - повстанец *ramp - крушение *rollen - катать *russisch - русский ==S== *samenwerken - взаимодействовать *schakelaar - выключатель *schipper - шкипер *schoonmaakbeurt - генеральная уборка *schoonzuster - золовка *slordig - неряшливый *sluis - шлюз *smid - кузнец *snoepgoed - сладости *sport - спорт *spreektaal - разговорная *stiekem - тайно *stoel (rechte) - стул *stoel (zetel) - сиденье *stotteren - заикаться *strijden - сражаться ==T== *tafel - стол *tegelijk - одновременно *te hulp komen - прийти на помощь *toegang - доступ *toelatingsexamen - вступительный экзамен *toeslag - доплата *tijdschrift - журнал ==U== *uitgang - вы́ход ==V== *veel - много , uitspraak : mnogo ( of mnoga) *verbazingwekkend - изумительный *verdrag - договор *vereeuwigen - увековечивать *verloting - розыгрыш *vesting - крепость *vinden - находить *vis - рыбы *vlaggenstok - флагшток *vlieg - муха *vlinder - мотылëк *vogel - птица *voorsprong - преимущество *vraag - вопрос , uitspraak : vopros ( of wapros, vapros ) *vriend - друг *vriendin - подруга , uitspraak : podroega ( of padroega ) ==W== *werken - рабо́тать *west - вест (nautisch) *(het) westen - за́пад *weten - знать *wild zwijn - каба́н *wie? - кто? *wat? - что? *waar? - где? *waar(heen)? - куда́? *waar(vandaan)? - откуда́? *waarom? - почему́? *waarvoor? - для чего? *wanneer? - когда́? *weet - знаю,знаешь,знает ( я знаю - ik weet , ты знаешь - jij weet , он/она знает - hij/zij weet ) *welke? - како́й/кака́я/како́е? ==X== .. ==Y== *Yugoslavia - Югославия ( een stad in Rusland ) *Yakmelk-Yakaled ==Z== *zedenleer - этика *zeehond - тюлень *zij - она , uitspraak : ana *zo iets als - вроде *zoogdier - млекопитающее *zuid - зюйд (nautisch) *(het) zuiden - юг *zwaartekracht - всемирное тяготение *Zweeds - шведский *zijde - бок }} * Zie ook [[Russisch/Woordenlijst Russisch-Nederlands]] en [[Russisch/Uitspraak]]. {{Sub}} {{Links}} ajjpch4jvzp6iupyl13rcb7w13ngid7 0 2639 423567 421497 2026-04-22T14:36:04Z Erik Baas 2193 {{Boek}} {{Fase|4}} 423567 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Bi}}</noinclude> <blockquote style="border: 3px solid #006688; padding: 2em;"> <div style="text-align: center; color: black; font-family: trebuchet; font-size: xx-large; margin-bottom: .7em;"> Discrete Kansrekening</div> Dit boek is de praktisch ongewijzigde tekst van het overeenkomstige collegedictaat geschreven door drs. W. Nijdam en prof. dr. W.Albers van de Universiteit Twente en is met toestemming van beide auteurs hier opgenomen. Het boek biedt een eerste kennismaking met kansrekening op universitair niveau voor wiskundestudenten. </blockquote> ====Inhoud==== {{Kolommen automatisch|inhoud= {{Inhoud|Discrete Kansrekening|0|-|1}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|0|1|2}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|0|2|2}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|0|3|2}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|1|-|1}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|1|1|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|1|2|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|1|3|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|1|4|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|1|5|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|2|-|0}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|2|1|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|2|2|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|2|3|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|3|-|0}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|3|1|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|3|2|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|3|3|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|3|4|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|4|-|0}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|4|1|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|4|2|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|4|3|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|4|4|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|5|-|0}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|5|1|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|5|2|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|5|3|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|5|4|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|5|5|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|5|6|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|6|-|0}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|6|1|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|6|2|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|6|3|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|6|4|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|6|5|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|6|6|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|7|-|0}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|7|1|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|7|2|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|7|3|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|7|4|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|7|5|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|7|6|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|7|7|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|8|-|0}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|8|1|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|8|2|3}} {{Inhoud|Discrete Kansrekening|9|-|1}} }} {{Wikipedia|Pagina=Kansrekening|Naam=Kansrekening}} <includeonly>{{Boek}}{{Fase|3}}[[Categorie:Wiskunde]]</includeonly> <noinclude> {{Boek}} {{Fase|4}} [[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]] </noinclude> 3q5ujppqytbfgkee3ielcy83ww8ga48 3 8933 423609 410133 2026-04-22T18:18:26Z Erik Baas 2193 opruimen [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] 423609 wikitext text/x-wiki {|style="text-align:center; color: inherit; background-color:Cornflowerblue; border:1px solid Black; width:25%;" align=right |- |'''Status: tijdelijk inaktief''' [[Afbeelding:Applications-internet.svg|center|150px|U spreekt tegen een globalist]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Hoofdpagina|Hoofdpagina]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Catalogus|Catalogus]] <span style="font-size: small;">[[gebruiker:Inge Habex/Catalogus/Idee|extra]]</span> |- |[[gebruiker:Inge Habex/Categorisatie|Categorisatie wikibooks]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Onderwijs|Onderwijsportaal]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Wikiversity|Wikiversity]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Handige Harry (klad)|Handige Harry]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Kriebelbeestjes|Kriebelbeestjes]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Kriebelbeestjes_logo|Juniorlogo's]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Frans|Frans (junior)]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Boeken in opbouw|Boeken in opbouw]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/Eindredactie|Eindredactie]] |- |[[gebruiker:Inge Habex/kladblok|To do]] |} <br> '''Post hier gerust vragen of opmerkingen voor mij!''' (zie ook [[Gebruiker:Inge Habex/Archief 1|archief]] voor eerdere vragen en bemerkingen) <br> <br> == Nederlands == Even een vraagje voor het wikibook Nederlands. Het lijkt mij handig een nieuwe sectie aan te maken met zaken als indelingen van brieven en hoe je het best een betoog kan opstellen. Lijkt jou dit ook een goed idee? Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:Vincentsc|Vincentsc]] 22 feb 2007 10:32 (CET). == Wikibook Rekenen == Hallo Inge, zou het Wikibook [[Rekenen]] niet bij Wikijunior ondergebracht kunnen worden, tenslotte is leren vermenigvuldigen en zo iets dat eerder in een boek voor kinderen thuishoort. groetjes, [[Gebruiker:Dirk math|Dirk math]] 25 feb 2007 09:08 (CET) : Daar heb je een goed punt! Ik denk alleen dat de schrijfstijl van [[rekenen]] dan wat aangepast moet worden. Als je het ziet zitten, mag je alvast je gang gaan natuurlijk! Dan wordt het [[Wikijunior:Rekenen]]. <!--opgelet, toch maar geen spatie na de dubbele punt--> [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 feb 2007 09:10 (CET) == Wikibook Menselijke evolutie == [[afbeelding:Squelette_de_Lucy.JPG|right|150px]] Het eerste deeltje is er! Ik denk dat ik nu volgens het wikibooks-stramien bezig ben, maar bekijk het eens en zeg maar wat beter kan. Nog een vraagje over wikipedia: mogen hun afbeeldingen, mits verwijzing, ingevoegd worden in een wikibook? Ik wil het geheel ook wel luchtig houden door het invoegen van afbeeldingen waar mogelijk. Jos Punie 25 feb 2007 15:30 (CET) : Ik zag het en het ziet er inderdaad prima uit! Afbeeldingen kan je makkelijk halen van [[Commons:Hoofdpagina|Commons]]. Ze werken op alle wikiprojecten. Dus gewoon de naam van een afbeelding invoegen. Zoals het skelet van Lucy. Staan ze nog niet op Commons, dan kan je ze zelf uploaden op wikibooks. Wijzigen mag, maar je moet ook de oorspronkelijke auteur vermelden bij je plaatje. Dat kan dankzij de [[GFDL]]-licentie. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 feb 2007 15:40 (CET) ==Kookboek== Hoi Inge, misschien zou je ook eens willen kijken naar artikelen: [[Kookboek/Oester|Oester]] en [[Kookboek/Kreeft|Kreeft]]??, alvast bedankt[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 3 mrt 2007 13:02 (CET) : Komt in orde. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 mrt 2007 13:08 (CET) :: Alvast een eerste opzet gemaakt, maar structuur kan nog aangepast en info toegevoegd worden uiteraard.<br> Ps: de artikels [[w:Kreeften]] en [[w:Kreeft (voeding)]] kunnen samengevoegd worden, met een verwijzing naar het wikibooks kookboek. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 mrt 2007 14:03 (CET) :::Ok, dat mogen ze daar zelf doen, ik ben nu hier even bezig. Het valt me op dat voor een kookboek die waarschijnlijk ook een leerboek moet worden, dat ik hier zelfs de meest eenvoudige basis recepten moet missen, (gekookt ei, gekookte rijst, aardappelen, groente???) - ik ben alvast begonnen met [[Kookboek/Veloutésaus|Veloutésaus en -soep]], [[Kookboek/Gekookte kreeft|gekookte kreeft]] is eigenlijk ook een basis recept, al weet ik niet helemaal zeker of het gewenst is dit in ène te doen en dan het èèn naar het ander te "redirecten"? [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 3 mrt 2007 14:35 (CET) ::Ik wil straks in ieder geval nog [[Kookboek/Roux|roux]] en [[Kookboek/Bouillon|bouillon]] aanmaken, (Bouillon, was dat nu met èèn of twee l`n, of was met 2x l op zijn Frans - of andersom??)[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 3 mrt 2007 14:43 (CET) ::: Bouillon met twee l'en. Zie ook [https://woordenlijst.org/ Taaluniversum voor nieuwe spelling]. Have fun! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 mrt 2007 14:49 (CET) ::::Ok, je moet zelf wel even kijken of ik alles in de juiste categorie enzo plaats, ik zag bijvoorbeeld in een aantal categoriën overal kookboek/... staan, terwijl bij andere categoriën dit een [+] is?? Ook zag ik bij andere recepten dat er een sjabloon gebruikt werd, dit zal iemand dan moeten uitwerken?? [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 3 mrt 2007 16:10 (CET) :::::Hoi Inge, ben je er nog? of we deze artikelen willen verhuizen??[https://nl.wikipedia.org/wiki/Categorie:Spaans_gerecht Spaanse_gerechten], [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 3 mrt 2007 17:34 (CET) ::::::Is prima, ik importeer ze, vervolgens kan je ze op Wikipedia laten verwijderen (eventueel met de boodschap dat ze verplaatst zijn naar Wikibooks) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 mrt 2007 21:59 (CET) ===Kruiden en specerijen=== Hoi Inge, je ziet dat ik aardig bezig ben geweest - nu zit ik al een tijdje te dubben om het lemma specerijen en kruiden te splitsen in twee verschillende (met eigen categorie), denk je dat dit ongewenst is??[[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 3 mrt 2007 22:35 (CET) :Wat is het verschil tussen kruiden en specerijen? En is dat verschil nuttig vanuit kook-standpunt? Of kan een opsplitsing de lezer moeilijker maken om een bepaald ingrediënt te lokaliseren? Indien dat laatste het geval is, lijkt het me meer aangewezen beide soorten samengevoegd te laten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 mrt 2007 00:07 (CET) ::Mmmm, kruiden zijn dorgaans anzich eetbaar, terwijl specerijen gedroogde plantedelen zijn, die wel worden gebruikt om de smaak te trekken, maar anzich niet gegeten worden (peperkorrels, kruidnagels, kaneelstok), ik zag trouwens in transwiki dat LondonP ook al eerder een poging ondernomen had met die Spaanse gerechten?? [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 4 mrt 2007 01:08 (CET) :::Môge Inge, ik had het verschil aangegeven op het artikel zelf, dan houden we de smaakmakers inderdaad beter bij elkaar,...toch? Alleen de sauzen had ik naar sauzen verplaatst, en zout hoort er helemaal niet bij, die kan beter apart, er zijn ook verschillende soorten zout (keukenzout, zeezout - moet eigenlijk ook een stukje bij over zoutloos, vind je niet? [[Gebruiker:Secar one|secar_one]] 4 mrt 2007 10:10 (CET) == Interwiki == Inge, Interwiki staat er twee keer op de hoofdpagina, dat is onnodig. Ik heb de vorige keer de boel gerevert. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 mrt 2007 16:12 (CET) : Mijn excuses, ik had de geschiedenis niet nagekeken. Eigenlijk vind ik het zo ook wel overzichtelijker. Maar we zijn bij de weinige wiki's die het anders doen dan de anderen (maar laat ons dat dan maar sieren ;-)) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 mrt 2007 16:36 (CET) == 1 april == Hahahahahaha!!!!!!!!! Die hoofdpagina is goed aangevallen! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 1 apr 2007 19:56 (CEST) == Nummering subtitles== Dag Inge, In de inhoudstabel komen automatisch nummers te staan bij de (sub)titels. Voor de papieren versie zou ik deze nummers ook graag bij de titels krijgen. Gaat dat? Als ik de nummering er zelf bijtyp, dan staat ze tweemaal achter elkaar in de inhoudstabel. Jos [[Gebruiker:Jos Punie|Jos Punie]] : Geen idee eigenlijk, maar wel een goede vraag. Wellicht zijn er mensen met meer verstand van de software. Post je de vraag ook in de lerarenkamer? Wellicht zal iemand er daar op kunnen antwoorden (en anders zoeken we het antwoord bij de developers). [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 3 apr 2007 19:45 (CEST) == Logo wikijunior == Beste Inge, Waar heeft u het logo van wikijunior vervangen? [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 9 apr 2007 19:10 (CEST) : Om eerlijk te zijn omdat ik het logo-''voorstel'' niet echt geslaagd vond. Bovendien was de achtergrondkleur van dat logo wit, waardoor het niet mooi integreerde in de pagina. Er zijn trouwens veel juniorlogo-voorstellen in omloop, het gaat dus nog niet om een internationaal vertrouwd symbool. Mocht je zelf leukere voorstellen hebben, wees welkom! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 apr 2007 19:32 (CEST) == kippen == Geachte Inge, Ik volg een cursus dierenvezorging en ik heb een paar vragen over de kip. Ik heb als in boeken gezocht, aan mansen gevraagt die kippen hebben en op internet maar niemand kan mij een antwoord geven. Messchien dat hij wel een antwoord kan geven? Ik zoek; Hoeveel hennen kunnen door hanen in de regel bevrucht worden? Hoe kan een ei zo schoon ter wereld komen als het door de cloaca moet? dat waren mijn vragen, je kan mij altijd contacteren via tinevanlake at telenet.be MVG, Tine ==dank je== [[:wikt:Gebruiker:Jcwf]] [[Gebruiker:152.1.193.137|152.1.193.137]] 26 apr 2007 22:56 (CEST) == Wikijunior:Natuurkunde == Hoi Ischa, ik denk dat je nog niet helemaal begrepen wat er precies onder "natuurkunde" thuishoort. Je uitleg over zuren hoort helemaal niet in een boek natuurkunde. Het is scheikunde.<br> Ik heb begrepen dat jij die vakken door elkaar krijgt op school, maar je kan ze niet door elkaar zetten in de boeken.<br> Er bestaat nog geen junior-boek scheikunde en het junior-boek van elementen (waar onder andere metalen en edelgassen aan bod gaan komen) is er ook nog niet. Beetje geduld nog!<br> Ik stel voor dat je de pagina verplaatst naar je eigen naamruimte en van daaruit eraan verder werkt totdat een junior-scheikundeboek wordt opgestart. Plaats bv. naar [[Gebruiker:Ischa1/Zuren]]. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 mei 2007 23:17 (CEST) :Ik weet het: zuren is geen natuurkunde. Maar omdat er geen scheikundeboek is, heb ik het zolang in het natuurkundeboek geplaatst, totdat er een boek over scheikunde verschijnt. Maar het is wel een goed idee wat je me gegeven hebt! Alleen kan het niet, want al mijn uitleg is VERWIJDERD. [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 12 mei 2007 08:32 (CEST) == Wikijunior: Natuurkunde II == Hoi, Inge! Ik vond dit op de pagina van Wikijunior:Natuurkunde over stoffen en hun eigenschappen: {{Tl|Wiu}} dit hoofdstuk moet behoorlijk opgeschoond worden tot een volwaardig natuurkundig hoofdstuk met een leidraad doorheen het hoofdstuk. De bedoeling is stoffen en hun eigenschappen te bespreken zodat het toepassen van de natuurwetten begrepen wordt. Wat is hier mis mee? [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 12 mei 2007 12:13 (CEST) ::Beste Ischa en Inge, ::Ik zou graag deze pagina willen herschrijven. Maar ik loop steeds vast, omdat ik er geen structuur in kan vinden. ::Zouden jullie het kunnen overwegen om deze pagina te herschrijven? [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 20 mei 2007 22:30 (CEST) :::Hoi Catienpetji, je bent van harte uitgenodigd om er ook aan te herschrijven. Het zou een hoofdstuk moeten worden als inleiding op de rest van "Natuurkunde". Het moet een idee geven van stoffen (cfr. de tabel van Mendeljev) met een beknopt idee van hun eigenschappen, zodat begrippen als gasvormig, vloeibaar en vast iets betekenen. Maar ook zaken als massa, gewicht, eigenschappen als elasticiteit en magnetisme. Uiteraard op junior-niveau uitgelegd met zeer concrete tastbare voorbeelden. Het merendeel van de huidige pagina zal verdwijnen uit dit juniorboek. ::: Ben zelf nog bezig een logische structuur te vinden, maar kijk vooral naar de daaropvolgende hoofdstukken om in te zien welke begrippen over stoffen en hun eigenschappen uitleg behoeven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 20 mei 2007 23:10 (CEST) == In een tabelletje == Inge zet het in een tabelletje zodat de afbeeldingen en de boeken beide uitgelijnd worden. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 2 jun 2007 00:02 (CEST) : Super die sorting lists ! :-) Weer een nieuwe toepassing? Schrijf je hem bij in de MediaWiki handleiding? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 jun 2007 20:34 (CEST) ::Deze opmerking ging oorspronkelijk over de hoofdpagina uitgebreide boeken (ik heb het daar zo omgezet vandaag). Maar wat betreft die Boekenlijst, inderdaad dat is handig. Ik moet alleen nog uitzoeken dat de tabel direct zo wordt neergezet dat hij start met de alfabetische volgorde van de boeken, dan kan je elk nieuw boek gewoon onderaan de tabel hangen (handig). {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 2 jun 2007 20:59 (CEST) ==Nieuwe ontwikkelingen Maatschappijleerboek== Hoi! De afgelopen dagen was ik druk bezig met het verbeteren van het maatschappijleerboek. Ik heb toetsen toegevoegd, drie stukjes extra stof en daar heb ik een aantal opgaven bijgestopt. Opgaven heb ik tot nu toe alleen bij de extra stof toegevoegd, als voorbeeld. Iedereen kan nieuwe opgaven en meningsvragen toevoegen. Bij iedere reeks opgaven hoort een stukje uit een niet echt bestaade krant of een uitspraak van een niet echt bestaande persoon. Sommige krantenartikeltjes zijn gebaseerd op waarheid, anderen heb ik zelf bedacht. Eén van die artikeltjes komt uit de zogenaamde 'Deze krant bestaat niet-krant' die (niet) verscheen in 44 voor Christus. {| align=center class="toccolours" |- align=center | <span style="font-size: large;">'''Caesar overleden'''</span><br><br>Rome - Julius Caesar is overleden. Hij is neergestoken op de trappen van het senaatsgebouw. Een grote groep mensen waaronder Brutus en Cassius, brachten hem met dolken om het leven. Vooral het verraad van zijn aangenomen zoon Brutus ontstelde Caesar: "et tu, Brute" (ook gij, Brutus) zouden Caesars laatste woorden geweest zijn. Hij had een hele tijd alle macht in het Romeinse Rijk en slaagde erin om heel Gallië te veroveren, op één klein dorpje na. Julius is 55 jaar geworden. |} [[afbeelding:Ambiorix.jpg|right|250px]] En daar had ik twee opgaven bij toegevoegd. Eén daarvan is deze en ik neem aan dat je die wel weet: wie wonen er volgens jou in het kleine dorpje wat Caesar nooit heeft kunnen veroveren? Ja... ik zie vanuit Driebergen dat jij dit weet!!! Wie? Wie? WIE? [[Gebruiker:82.157.230.183|82.157.230.183]] 23 jun 2007 07:54 (CEST) : Erg tof bedacht !!! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 23 jun 2007 16:25 (CEST) Ja... maar WIE wonen er in dat dorpje? [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 23 jun 2007 19:19 (CEST) : Een hint toegevoegd als afbeelding ;-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 jun 2007 11:14 (CEST) :Hahahaha! Ik heb het over het dorpje van Astérix en Obélix! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 25 jun 2007 15:12 (CEST) :: Op wie denk je dat de figuur van Astérix gebaseerd is? Ambiorix !! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 25 jun 2007 18:30 (CEST) ==Weer boek compleet== Hoi Inge! Vandaag heb ik mijn Wikijuniorboek [[Wikijunior:Engels|Engels]] helemaal afgerond met een [[Wikijunior:Engels/Tentamen|tentamen]] en een idee voor [[Wikijunior:Engels/Idee lesschema|lesschema's]], voor zowel op jeugdcursussen als gewoon op school, voor beide zijn ze bruikbaar! Ik zou zeggen... blader 'ns effe rond en kijk of er nog kritiekpuntjes staan! Misschien wordt dit dan wel een officieel school- en cursusboek! Zou leuk zijn! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 10 jul 2007 22:15 (CEST) == Probleem == Hallo! Ik heb bericht gekregen van [[Gebruiker:MADe|MADe]] en hij heeft me gezegd dat mogelijk al mijn boeken copyrightschendingen zijn en dat hij ze wil verwijderen. En dat terwijl we er zo hard aan hebben gewerkt om de schade binnen de perken te houden! ---- Ik zie dat je de teksten overneemt uit volgende boek: https://www.nederlandschoon.nl/scholen/voortgezet/zwerfafvalpakket/meten/Meetmethode%20voorkant.pdf . Je hele boek over vuilnis is dan ook niet bruikbaar op wikibooks. Mogelijks zijn ook je andere boeken copyrightschendingen, zodat we die ook moeten verwijderen. [[Gebruiker:MADe|MADe]] 11 jul 2007 13:11 (CEST) : Ik heb geen copyright geschonden. Ik werd verplicht om in de boeken die ik heb afgeleid van andere boeken een referentielijst toe te voegen. In die lijst (op de hoofdpagina's onderaan) heb ik de boeken waaruit ik les gehad heb en andere boeken of informatiebronnen vanwaar je je kennis heb gehaald vermeld. Toen ik dat had gedaan, hadden we het er niet meer over gehad. En u hoeft niet al mijn boeken te verwijderen, mocht dat nodig zijn. Er zijn namelijk maar vier van de elf boeken waar ik informatie uit boeken en tv-programma's voor heb overgenomen. En dit is trouwens niet alle informatie en bij de boeken is het ook meestal een oude editie, dit doe ik om de schade beperkt te houden. Bovendien heb ik het altijd vermeld: hieronder staan die vier boeken waar ik informatie voor heb overgenomen: # [[Wikijunior:Natuurkunde|Natuurkunde]] # [[Maatschappijleer]] (toepassing heb ik zelf bedacht) # [[Wikijunior:Computerzaken|Computerzaken]] # [[Wikijunior:Techniek|Techniek]] : De rest heb ik zelfstandig getikt. Maar ik doe er alles aan om geen rechtszaken en andere problemen te veroorzaken. Het is dus geen vandalisme en zou ik zeggen dat die waarschuwing ongeldig is. : [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 11 jul 2007 13:33 (CEST) :: Ischa, ik zal het probleem deze week van naderbij bekijken en zien wat er wel of niet moet gebeuren in samenspraak met de andere moderatoren en/of gebruikers en dit in het belang van Wikibooks. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 11 jul 2007 22:24 (CEST) ::: Mag ik je er op wijzen dat dit onderwerp ''hèlaas'' niet ''helemaal'' in de 3 (standaard/hoofd) categorieën van Wikijunior past. [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 12 jul 2007 09:03 (CEST) Ischa, lees eerst heel grondig de pagina op Wikipedia over [[w:plagiaat|plagiaat]] en [[w:auteursrecht|auteursrechten]]. "Informatie overnemen" zoals jij het noemt, mag niet. En al helemaal niet zonder bronvermelding. Alles wat je in Wikibooks schrijft, moet je "zelfstandig getikt hebben" zoals je zegt. Wanneer je bv. een boek schrijft over scheikunde, ga ik ervan uit dat een 16-jarige zelf geen onderzoek heeft gedaan hierover. Alles wat je bijgevolg weet over scheikunde, moet je ergens geleerd of gelezen hebben. Door je bronnen te vermelden weten de mensen vanwaar je deze info hebt. Je mag echter nog steeds niet zomaar iets overtypen uit een boek, cursus, het internet of van tv. Ook niet zomaar de inhoudstabel bv.<br> Wat wel mag is in je eigen woorden iets proberen uit te leggen, makkelijker voor te stellen, samen te vatten, uit te diepen enzoverder. Maar nog steeds met de vermelding van de bronnen die je gebruikt hebt. Ik vrees dan ook dat het merendeel van je boeken op de foute manier tot stand kwam en Wikibooks kan schaden omdat je bij het schrijven ervan de auteursrechten schond. (Je pleegt misschien geen plagiaat omdat je de bronnen vermeld hebt, maar dat neemt niet weg dat je de auteursrechten schendt, zelfs als het om oude edities van een boek gaat. Als je het Wikipedia-artikel goed leest, zal je merken dat je enkel letterlijk dingen mag overnemen uit boeken waarvan de auteur meer dan 70 jaar overleden is en dan nog steeds mits bronvermelding). Ik zal dan ook volgende boeken moeten verwijderen in de huidige toestand: # [[Maatschappijleer]] (toepassing heb ik zelf bedacht) # [[Wikijunior:Computerzaken|Computerzaken]] # [[Wikijunior:Techniek|Techniek]] Ischa, kan je voor het boek [[Wikijunior:Natuurkunde|Natuurkunde]] even nakijken of er nog hoofdstukken instaan waar er nog stukken tekst letterlijk uit je boeken komen? Stukken tekst = 6 opeenvolgende woorden of meer die ook letterlijk zo in één van je boeken staan. Kan je ook even nagaan welke andere boeken ook nog stukken tekst uit één van je boeken hebben of die vrijwel letterlijk neergetypt zijn van tv-programma's. Bv een proefje dat op tv vertoond werd, mag je niet zomaar neertypen op Wikibooks. Iemand heeft dat proefje namelijk zelf verzonnen en je mag dat niet zomaar ergens publiceren zonder diens uitdrukkelijke toestemming. Uitdrukkelijke toestemming = de auteur laat je per brief of mail weten dat je zijn tekst onder GFDL en CC-BY-SA-licentie mag publiceren op Wikibooks of wanneer de auteur uitdrukkelijk schrijft in zijn boek of website dat je de informatie vrijelijk (dus zonder restricties) mag gebruiken. Gelukkig geef je intussen wel al aan wiens ideeën of teksten het waren, want anders zou je naast het schenden van auteursrechten ook nog plagiaat hebben gepleegd. Maar we zullen nog eens schoon schip maken nu en zorgen dat Wikibooks geen auteursrechtenschending te verwijten valt. Ischa, laat je me wat weten hier op deze overlegpagina of per mail? Groetjes, [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 13 jul 2007 17:28 (CEST) : Ik heb je mail beantwoord. KIJK IN JE MAILBOX! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 13 jul 2007 17:43 (CEST) :: P.S. in het Maatschappijleerboek staat een toepassingsparagraaf met opdrachten. Die heb ik zelf geschreven en komt niet uit een lesboek. Die hoeft dus niet verwijderd te worden. == Vietnam-oorlog boek? == Beste Inge, Nog bedankt voor je bericht! Ik had een vraagje voor je: ik wil heel graag beginnen met een artikel/boek over de Vietnam-oorlog. Dit is een vrij uitgebreid en ingewikkeld onderwerp wat ik wel graag volledig wil maken natuurlijk, maar zal ik het dan in de historische atlas plaatsen of zal ik er gewoon een nieuw boek voor starten? Ik heb van wikibooks zelf niet zoveel verstand, dus daarom vraag ik maar even wat het verstandigste is. Enne, weet je misschien of er animo is voor mensen die mij hierbij willen helpen? alvast heel erg bedankt, [[Gebruiker:MorganaLeFaye|MorganaLeFaye]] : Als je voldoende weet hierover om er een boek over te schrijven, mag je gerust een boek starten. Kies eerst een goede titel voor je boek en maak een indeling voor je boek (dus in verschillende hoofdstukken). Je mag je boek ook starten op je eigen gebruikerspagina en daarna de pagina hernoemen. : Wat betreft animo vrees ik dat je even zelf op zoek moet naar mensen die willen meehelpen. De wikibooksgemeenschap is immers nog bijzonder klein op dit moment. Op Wikipedia kan je mensen aanspreken om te helpen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 29 jul 2007 17:18 (CEST) :: Mocht je nog hulp nodig hebben bij het gebruik van een wiki, dan kan je hier een basisoverzicht vinden: [[Wikibooks:Instructies]]. [[Gebruiker:Sockpop|<span style="color:#FF0000;">Wiki</span><span style="color:#FF8809;">Sock</span> <sup><span style="color:#000000;">_</span></sup> <sup><span style="color:#AAAAAA;">pop</span></sup>]] 29 jul 2007 18:57 (CEST) == Kopieren van Wikipedia == Hi, Sorry, ik dacht even op een makkelijke manier het aantal artikelen uit te breiden. Ik had niet gedacht dat het een probleem zou zijn, aangezien het allemaal Wikipedia is. Excuus! == 1932 == Inge, vanmorgen stond de teller op 1932, terwijl we gisteravond nog 1931 hadden. Heeft jouw laatste actie iets bewerkt, waardoor de teller op 1932 is gekomen, of zitten we met een vertraging in het telsysteem of iets dergelijks. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 8 aug 2007 12:53 (CEST) : Ik heb een gerecht uit transwiki gehaald, gewoon door titelwijziging. Ik merkte dat de teller op de "recent changes" wel bijtelde, maar die op de hoofdpagina bleef achterlopen (ondanks purgen). Blijkbaar gaat het wel. Hebben we misschien alleen aan een bug gedacht toen we transwikiartikels naar de junior-naamruimte brachten? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 8 aug 2007 14:53 (CEST) ==weigeren van een auteur== Hey, is het mogelijk om Ischa zijn bijdragen niet meer direct in het boek: wikijunior frans te laten plaatsen? Maar eerst op de overlegpagina? Zijn ideeën zijn wel goed, maar sommige daarvan passen niet allemaal in het boek of niet op die plaats waar hij we zet. [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] 30 aug 2007 11:48 (CEST) : <!--laattijdig antwoord--> Ja, in principe is dat zeker mogelijk. Mail me gerust over concrete problemen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 okt 2007 15:27 (CEST) == Presentatie over werken met wikiboeken == Dag Inge, Ik zou graag meer over uw presentatie (werken met wikiboeken) op de Wikimedia conferentie willen weten. Zou ik een toelichting van wat u allemaal van plan bent mogen? [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 4 okt 2007 15:12 (CEST) : Zeg maar "jij" hoor. ;-) : De uiteenzetting is vooral bedoeld voor diegenen die nog geen kennis hebben gemaakt met Wikibooks. :* Ik zet er uiteen wat het doel is van Wikibooks (integrale informatieve boeken, waaronder ook de leerboeken voor scholen) en hoe deze te gebruiken. Dus ook concreet toepassingen in de klaslokalen via printbare versies enzoverder. :* Maar ook inhoudelijk een toelichting over de opbouw van de boeken in hoofdstukken, de manier van overlegpagina-gebruik of gebruik van projectpagina's voor het opzetten van een reeks of een inhoudelijk omslachtig boek. :* Voorts ook de doelstellingen naar onderwijs toe -> verwijzingen naar de leerplannen en hoe daaraan voldaan kan worden (met hopelijk tegen dan een werkend onderwijsportaal hier). En visie van wikibooks betreffende onderwijsboeken. :* Verder ook een toelichting van de manier waarop er in eerste fase een kwaliteitscontrole kan gebeuren (systeem van verschillende editors). En hoe er in een latere fase een evolutie kan zijn van wikibooks. :* En natuurlijk is het de bedoeling om de geïnteresseerden een kijkje te laten nemen op wikibooks (laten zien wat waar staat, voorbeelden geven van vergevorderde boeken en boeken in opbouw) enzoverder. :Dit is sumier de hoofdbedoeling van de uiteenzetting. Wellicht vraag je je af of ik daar iets ga vertellen dat je nog niet weet, maar aangezien je zelf een actief gebruiker bent en tamelijk goed op de hoogte van het wat Wikibooks bezighoudt, vermoed ik dat je daar niets nieuws van mij te horen zal krijgen. Is het zinvol toch te komen: zeker! Dan kan er gebrainstormd worden en kunnen concrete projecten op poten gezet worden. : Is het zinvol ook anderen te sturen: ABSOLUUT !!!! Het op de hoogte brengen van het doel en het bestaan van wikibooks zal het gebruik en de meewerking eraan versnellen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 okt 2007 15:25 (CEST) Beste Inge, Hierbij wil ik '''je''' ;) vragen om hierover met mij verder te praten in het chatkanaal van Wikibooks. Daarom zou graag willen weten wanneer jij en ik daar tijd voor hebben. [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 10 okt 2007 14:50 (CEST) ==Nieuwsbericht== [[Afbeelding:Spijsverteringskanaal.PNG|thumb|En? EN??? Goed gelukt?]] Hallo Inge! Ik heb een paar dagen geleden een Nederlandse versie van de rechtsstaande afbeelding gemaakt, zoals je kunt zien. En ik heb in de overleggen van alle (toekomstige) hoofdstukken van het nieuwe boek "Het Lichaam" een aantal korte stukjes geplaatst. Ik heb in de brugklas zelf ook behoorlijk wat geleerd over het menselijk lichaam en daar heb ik samenvattingen van gemaakt, over alle negen hoofdstukken. En nu mijn Wikibooks agenda: later deze week (waarschijnlijk morgen) zal ik beginnen aan de tweede van dertien grote wijzigingen in bepaalde hoofdstukken van het Natuurkundeboek, dan is het hoofdstuk Krachten aan de beurt. Ik heb hier een lijstje van grote wijzigingen. De eerste was in september, de laatste zal ergens eind april/begin mei zijn: # Licht (al geweest) # Krachten (al geweest) # Elektriciteit en Magnetisme (al geweest) # Elektriciteit en Magnetisme (al geweest) # Warmte (al geweest) # Energie (al geweest) # Geluid (al geweest) # Bouw van de materie en Stoffen en hun Eigenschappen (al geweest) # Materialen (al geweest) # Beweging (coming soon) # Beweging # Het weer # Bouw van de materie en Straling Tot zover [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] voor het Wikibooks journaal. [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 15 okt 2007 21:29 (CEST) : Super super super op elk van de nieuwsitems! :-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 17 okt 2007 12:06 (CEST) :: ? Ik snap het niet helemaal... [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 21 okt 2007 11:52 (CEST) ==Sjablonen== Hoi Inge! Ik heb drie van de vier sjablonen aangemaakt. Het sjabloon waarmee je vanuit de tutorial terug naar het beestje kan gaan waar je mee bezig bent heb ik niet gemaakt, omdat die eigenlijk een beetje overbodig is, daarvoor hebben we al een hele handige "Back" toets linksbovenin ons scherm staan. Als je met een beestje bezig bent en je gaat dan naar de tutorial en je bent daar klaar, kun je terug naar het beestje door op de "Back" toets te drukken. Dus die is eigenlijk niet nodig. De overige drie sjablonen heb ik wel aangemaakt. Dit is het resultaat: { {Wjkbthn}} { {Wjkbvb}} (met dit sjabloon kun je een link naar een andere pagina toevoegen door | in te voeren en de naam van een beestje erachter te tikken. { {Wjkbtr}} (met dit sjabloon kun je een link naar een andere pagina toevoegen door | in te voeren en de naam van een beestje erachter te tikken) Succes met het boek! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 29 okt 2007 20:58 (CET) ==[[Wikijunior:Kriebelbeestjes/Determinatietabel|Determinatietabel]]== Hallo! Ik heb [[Wikijunior:Kriebelbeestjes/Determinatietabel|hier]] een determinatietabel gemaakt. Als er dan iemand is die een kriebelbeestje tegenkomt en hij/zij weet weet niet wat het is, kan je dat ermee opzoeken. Ik heb er al behoorlijk wat kriebelbeestjes ingezet (ook een aantal die (nog) niet in het boek voorkomen. Misschien kun je er nog wat meer beestjes en vragen toevoegen? Groeten, [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 5 nov 2007 18:35 (CET) : Ischa, schitterend !!!! Subliem !!!! Keep up the good work :-) Zet er gerust zelf nog kriebelbeestjes bij. De lijst bevat vooral veel gebrainstorm en wat afkijkgedrag van Wikijunior-EN. De rups zat er tussen om te determineren, maar jouw tabel is natuurlijk vele malen beter mooier en werkbaarder. Super !!! : [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 nov 2007 10:18 (CET) :: Dankje dankje dankje. Alleen weet ik geen kriebelbeestjes meer te omschrijven. Jammer hè? Maar ik weet zeker dat er overal op deze Wikibooks nog andere mensen zijn die er ook wat vanaf weten, dan hebben we, als het boek over een tijdje vol is, (dus compleet met blokken informatie, duidelijke afbeeldingen, opdrachten en eventueel toetsen) er ook nog een practige deteminatietabel bij. [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 6 nov 2007 15:17 (CET) ==15 boeken!== Hoi Inge!! Hoe staat het met het Kriebelbeestjesboek? Wordt er nog aan gewerkt? Ik heb inmiddels mijn vijftiende boek geschreven. Het heet "Wat wil je later worden" en is bedoeld voor mensen die weten wat ze later willen worden en willen uitzoeken of ze er geschikt voor zijn! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 14 nov 2007 21:33 (CET) : Hoi Ischa, je zet er nogal vaart achter. Tuurlijk wordt er aan het kriebelbeestjesboek nog gewerkt. De opzet is er bijna: nu nog onder andere het lab uitwerken en de "extra" nog wat beter uitwerken. Vervolgens zou er ook nog een sjabloon moeten aangemaakt worden dat automatisch toegevoegd wordt wanneer iemand een kriebelbeestjespagina aanmaakt (zoals er ook een receptsjabloon wordt toegevoeg wanneer iemand een recept aan het kookboek toevoegt. Mocht jij weten hoe dat moet, be my guest! Trouwens, mocht je ideetjes hebben voor een lab (of zijn benodigdheden: bv. vergrootglas, microscoop, ...) laat het me weten. Wat lab betreft dacht ik richtlijnen toe te voegen voor het maken van bv. een formicarium (antfarm) en vlinderkast (rupsenverblijf). Mocht je interesse hebben om mee te werken.... bv. om het zelf eens te maken en er foto's van de nemen, zou dat uiteraard schitterend zijn. :: Trouwens toch even een bedenkinkje bij je 15 boeken: aan de meesten is nog heel wat werk. Computerzaken is bv. alleen nog maar een index aan tafel is half weg, natuurkunde heeft nog steeds bijschaving nodig, enzoverder. Dus niet te hard van stapel blijven lopen hé! ;-) Maar ik heb je nieuwste ontwikkeling alvast doorgenomen en ziet er goed uit. Waar haalde je het idee? Groetjes, [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 15 nov 2007 14:33 (CET) ::: Computerzaken: De overlegpagina's van de boeken zijn al gevuld met tekst. Hier kan iedereen zijn teksten plaatsen. Mijn boeken mogen door iedereen bewerkt worden, graag zelfs! ::: Aan Tafel: De helft heb ik geschreven, maar het was eigenlijk de bedoeling dat de andere helft door andere Wikibookianen werd geschreven. Ik heb de eerste helft geschreven om de rest een idee te geven van de opzet. ::: Natuurkunde: Ben ik volop mee bezig, ben al bezig met de plannen van mijn vierde van de dertien grote wijzigingen. De wijziging zal waarschijnlijk nog deze november zijn. Tot die tijd mag iedereen stukken bijschaven, mochten ze dat willen. Dat mag trouwens met al mijn boeken, ze zijn open voor iedereen. ::: Je hebt mijn nieuwe ontwikkeling alvast doorgenomen en vroeg me waar ik het idee vandaan haalde. Maar welk idee bedoel je eigenlijk? ::: Groeten, [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 15 nov 2007 19:21 (CET) :::: Had het over je laatste boek: "Wat wil je later worden". Enne, mooi zo, al die grote wijzigingen :-) Ken jij toevallig nog nieuwe mensen die aan wikibooks zouden kunnen/willen meewerken? Zou handig zijn om hen ook aan de slag te krijgen, onder andere in de door jou (en ook mezelf) opgezette boeken. Momenteel ronsel ik voornamelijk proffen om hun cursussen integraal vrij te geven voor Wikibooks. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 16 nov 2007 13:06 (CET) ::::: ''Wat wil je later worden'' heb ik geschreven naar aanleiding van de vraag "Wat wil jij later worden?". Je bent daar dan welliswaar al uit, maar misschien weet je nog niet of je er wel geschikt voor bent. En voor ieder die wil uitvinden OF ze er geschikt voor zijn, heb ik dit boek geschreven. Het kan worden ingezet als schoolopdracht (als dat het geval is, heb ik al een [[Wikijunior:Wat wil jij later worden?/Beoordeling|cijfernormering]] ingevoerd als het voor een cijfer is) maar het is ook mogelijk om het gewoon thuis te doen, in een vakantie ofzo. ::::: Helaas ken ik geen mensen die aan Wikibooks zouden/kunnen meewerken. Maar ieder die wat wil, kan hier een account aanmaken en aan de slag... maar dat weten we al. ::::: Morgen is de landelijke intocht van Sinterklaas. Wat staat er dit jaar op jouw verlanglijstje? ::::: [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 16 nov 2007 15:40 (CET) :::::: Hoi, Ischa. Eigenlijk vindt het best wel jammer dat (veel) boeken van jou nog niet af zijn. Verder wens ik je natuurlijk ook weer veel succes met dit boek. PS: Op mijn verlanglijstje stond o.a. de QUIZ EXTENSIE. En raad eens? Het is vanaf nu aanwezig op onze Wikibooks. [[User:Catienpetji|Catienpetji]] 16 nov 2007 22:14 (CET) ::::::: Quiz Extensie? Wat is dat? [[User:Ischa1|Ischa1]] 17 nov 2007 10:52 (CET) :::::::: Met de "Quiz Extensie" kan er op een pagina van Wikiversity, Wikibooks, Wikinews of een andere Wiki een quiz neergezet worden die meteen op de betreffende pagina te beantwoorden is. Een (Engelstalige) demonstratie is [https://en.wikiversity.org/wiki/Help:Quiz-Simple hier] te vinden. [[User:Catienpetji|Catienpetji]] 17 nov 2007 15:04 (CET) == Te ingewikkeld voor Fysica == Inge,<br> Er is indertijd opgemerkt dat een paar teksten van mij in het boek Fysica te ingewikkeld waren voor de beoogde doelgroep. Ik heb daarom besloten om met een eigen boek, Klassieke Mechanica, te beginnen. De teksten uit Fysica zijn daar reeds lang overgenomen, gezuiverd van sommige nodeloze uitweidingen en voorzien van meer adekwate uitbreidingen (o.a. over remweg en valparabolen). Het is dus de hoogste tijd dat die teksten verdwijnen uit Fysica. Ik heb daar enkele weken geleden een berichtje gezet dat ik die teksten zal verwijderen als niemand anders het doet, maar niemand heeft erop gereageerd. Ik zie dat er in Wikipedia een sjabloon bestaat om bladzijden te markeren als te verwijderen. Bestaat er ook zoiets in Wikibooks? Groeten,[[User:Huibc|Huibc]] 27 nov 2007 18:21 (CET) : Ook wikibooks kent het sjabloon {weg} en heeft een [[Wikibooks:Te_verwijderen_pagina's|verwijderlijst]]. Zodra ze daarop belanden gebeurt de rest vanzelf. In elk geval tof werk dat je bezig bent! Ik hou het in het oog. [[User:Inge Habex|Inge Habex]] 28 nov 2007 20:19 (CET) ::Ik heb die teksten gemarkeerd met het sjabloon voor verwijdering (weg) en er verschijnt nu bovenaan een tekst dat de pagina's genomineerd zijn voor verwijdering. Ik zie de pagina's nog niet op de verwijderlijst verschijnen. Klaarblijkelijk moet dat gebeuren door iemand met meer rechten dan ik. [[Gebruiker:Huibc|Huibc]] 2 dec 2007 18:27 (CET) ::: Helaas komen de genomineerde pagina's nog niet automatisch op de verwijderlijst. Dat moet dus manueel gebeuren. Al kunnen we wel opvragen op welke pagina's het {weg}-sjabloon werd geplaatst. Ik zet ze d'er wel bij. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 dec 2007 00:57 (CET) == Lange Leve Wikijunior! == Hoi Inge! Wikijunior heeft al twintig boeken. Er zitten er een aantal hele leuke bij. Ik heb bijvoorbeeld vol bewondering je boek over het menselijk lichaam gelezen en heb zelfs een extra test toegevoegd: een wedstrijd tegen je eigen hart! Kun JIJ meer bloed doorpompen? Ik denk het niet. Op school zijn we er in ieder geval geen van allen in geslaagd, ook onze gymleraar haalde het bij lange na niet! Weet jij misschien wat er nog gepland staat voor Wikibooks aan nieuwe boeken of grote wijzigingen? [[User:Ischa1|Ischa1]] 28 nov 2007 18:48 (CET) Hoi Ischa, momenteel zijn er nog geen grote plannen op komst voor Wikijunior. Wat betreft Wikibooks zijn de belangrijkste plannen om boeken (en volledige boekenreeksen) te maken voor onderwijs en die ook voldoen aan de leerplannen voor onderwijs. En ten tweede om boeken te hebben die "af" zijn. Dit wil zeggen: boeken die "volledig" zijn, goed gestructureerd, goed geïllustreerd, gecontroleerd op fouten en met een printbare versie in een pdf-file. Bv. [[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]]. :'''IK HEB HELAAS GEEN ACROBAT DUS IK KAN NIET MEEHELPEN...''' [[User:Ischa1|Ischa1]] :Aan Inge en Ischa: Voor het maken en daarna bekijken van een .PDF zijn meestal programma's als Word, PrimoPDF en Adobe Reader genoeg. Als je geen Word hebt, dan zou je [https://nl.openoffice.org OpenOffice.org] kunnen gebruiken. PrimoPDF kun je [https://www.download.com/PrimoPDF/3000-10743_4-10264577.html?tag=lst-0-1 hier] downloaden. Als je geen Adobe Reader hebt dan kun je die [https://www.adobe.com/nl/products/acrobat/readstep2.html hier] downloaden. Na het downloaden en installeren gebruik je Word (of Openoffice.org) en print je het document met de PrimoPDF printer. Dus als jullie nog ideeën voor de .PDF's hebben, dan is het zo om te zetten en te uploaden. [[User:Catienpetji|Catienpetji]] 29 nov 2007 17:05 (CET) Wat betreft Wikijunior zou het handig zijn mochten er boeken zo netjes zijn (lees: volledig en zonder fouten en duidelijke illustraties) dat leerkrachten in het basisonderwijs ze kunnen gebruiken. Een boek in dat genre wordt "[[Wikijunior:Het lichaam|Het lichaam]]", hoop ik. :'''IK HOOP HET OOK. DAT BOEK ZIET ER IN IEDER GEVAL PRACHTIG UIT. HEB JE TROUWENS AL GEPROBEERD OM JE HART TE VERSLAAN IN DE TEST DIE IK IN HET HOOFDSTUK VAN DE BLOEDSOMLOOP HEB NEERGEZET? HET ZAL JE NIET LUKKEN!!!!''' [[User:Ischa1|Ischa1]] Maar ook een boek als "Natuurkunde" is al aardig op weg. Het zou alleen nog beter opgebouwd mogen worden. Had je zelf ook ideeën of zocht je naar waar je best kon inpikken? :'''IK HEB DAARSTRAKS DE VIERDE VAN DE DERTIEN GROTE WIJZIGINGEN AANGEBRACHT. DE VIJFDE ZAL IN DECEMBER ZIJN EN DAN ZAL IK NIEUWE DINGEN TOEVOEGEN EN VERANDEREN AAN HET HOOFDSTUK OVER WARMTE. EN WAT DIE IDEEËN BETREFT: NEE, IK DENK DAT NA DE DERTIENDE GROTE WIJZIGING IN DE HOOFDSTUKKEN "BOUW VAN DE MATERIE" EN "STRALING" DAT HET BOEK ZO GOED ALS AF IS. MAAR ALS IEMAND NUTTIGE DINGEN KAN TOEVOEGEN, KAN HIJ OF ZIJ ZIJN OF HAAR SLAG SLAAN: MIJN BOEKEN MAAK IK EXPRES NIET ZO INGEWIKKELD QUA OPMAAK OM HET OVERZICHTELIJK TE HOUDEN.''' [[User:Ischa1|Ischa1]] :@Ischa1: Het is natuurlijk wel goed en mooi dat we nu zoveel wikijunior-boeken hebben. Maar ik zou nog altijd graag willen weten wat nu je doel is op Wikibooks, en of ik en de anderen je daar een handje mee kunnen helpen. Dus wat ik leuk zou vinden is als je een paar doelen die voor jou belangrijk (!) zijn opnoemt. Dan zullen we samen er iets mee doen het komende jaar. :'''MIJN OORSPRONKELIJKE DOEL? DA'S EEN LANG VERHAAL. IK WAS OORSPRONKELIJK EEN WIKIPEDIAAN. IK WIJZIGDE VEEL EN GRONDIG. MAAR OP EEN GEGEVEN MOMENT WILDE IK DE MENSEN VAN WIKIPEDIA EEN BEETJE IN DE MALING NEMEN EN DEED TIENTALLE NUTTELOZE EN SLECHTE WIJZIGINGEN. DIT LEIDDE UITEINDELIJK TOT EEN BLOKKADE VAN ONBEPAALDE TIJD. HOE IK OOK PROBEERDE DE MENSEN OVER TE HALEN DEZE BLOK ONGEDAAN TE MAKEN, HET HAD GEEN ZIN. TOEN BEN IK TIJDELIJK NAAR WIKIBOOKS VERHUISD EN HEB IK DAAR MIJN WIJZIGWERK VOORTGEZET. DIT IN DE HOOP DAT EEN MODERATOR DIE OOK OP WIKIPEDIA WERKT, MIJN WIJZIGINGEN ZIET EN ME BESLUIT NOG EEN HERKANSING TE GEVEN. INMIDDELS BEN IK ALWEER BIJNA EEN JAAR WEER TOEGELATEN OP WIKIPEDIA. MAAR IK BEGON HET TOEN NET LEUK TE VINDEN OP WIKIBOOKS, DUS BEN IK HIER OOK ALTIJD ACTIEF GEBLEVEN. EN WAT DIE HULP BETREFT: IEDEREEN MAG ME TIPS EN GOEDE RAAD GEVEN EN INFORMATIE WIJZIGEN EN/OF TOEVOEGEN AAN MIJN (INMIDDELS) 15 BOEKEN. HEEL GRAAG ZELFS.''' [[User:Ischa1|Ischa1]] ::Ischa: Wat betreft de geschiedenis op Wikipedia was ik al op de hoogte. Mijn vraag was of je nu je weer op Wikipedia bent toegelaten nog goede plannen had die voor jou belangrijk waren. Dat was mijn bedoeling achter de vraag. [[User:Catienpetji|Catienpetji]] 29 nov 2007 17:05 (CET) :::Over wat voor plannen heb je het? [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 8 dec 2007 20:41 (CET) (sorry voor het late antwoord) :@Inge: Ik heb nu wel weer zin en tijd om mee te helpen aan de plannen voor Wikibooks. Dus als jij dat ook hebt, dan kunnen wij alvast er druk mee aan de slag! :'''NAMENS MIJ, SUCCES.''' [[User:Ischa1|Ischa1]] Groeten, [[User:Catienpetji|Catienpetji]] 28 nov 2007 21:04 (CET) ::Antwoorden in '''HOOFDLETTERS'''. [[Special:Contributions/82.157.230.183|82.157.230.183]] ([[User:Ischa1|Ischa1]]) 28 nov 2007 21:16 (CET) ==[[Wikijunior:Op naar het voortgezet!|Op naar het voortgezet]] af!== Hoi! Ik heb vandaag de resterende paragrafen en toetsen in het boek [[Wikijunior:Op naar het voortgezet!|Op naar het voortgezet]] gezet. Dit boek is qua tekst nu 100% af. Maar er moet nog wat aan de opmaak gebeuren en dan is 'ie af. Dan kan 'ie in de winkels verschijnen, wat mij betreft. En laat je niet afleiden door "ontbrekende" antwoordenbladen. Bij dit boek horen er geen antwoordenbladen. De antwoorden kunnen bij iedere leerling weer anders zijn, daarom heb ik bewust gekozen om ''geen'' antwoorden toe te voegen en de leraar te bepalen of het goed is of niet. Nog een fijne avond! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 1 dec 2007 21:25 (CET) == Werkboek van December 2007 == Dag Inge, Zou je het sjabloon werkboek van de maand kunnen aanpassen voor December 2007? Alvast bedankt, [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 5 dec 2007 13:34 (CET) : Komt in orde! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 5 dec 2007 13:37 (CET) == [[Wikijunior:Het lichaam|Het lichaam]] == Hoi, wat ziet [[Wikijunior:Het lichaam|Het lichaam]] er toch schitterend uit! Werk je er nog eens aan? Ik heb (op 4 oktober al) op de overlegpagina's een heleboel informatie over het menselijk lichaam neergezet. Tenminste... hetgene wat ik nog weet, want niet alles heb ik onthouden: het is alweer jaren geleden dat ik dit leerde... * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Cellen en organen|Cellen en organen]] * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Skelet|Skelet]] * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Spieren|Spieren]] * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Ademhaling|Ademhaling]] * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Bloedsomloop|Bloedsomloop]] * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Spijsvertering|Spijsvertering]] * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Voortplantingsstelsel|Voortplantingsstelsel]] * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Zintuigen|Zintuigen]] * [[Overleg Wikijunior:Het lichaam/Zenuwstelsel|Zenuwstelsel]] Ik weet niet of je het (al) gezien hebt, maar ik hoop dat je er iets aan hebt (gehad). Laat het me weten! [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] 12 dec 2007 18:17 (CET) == Te doen in februari 2008 == {{TeDoen |wat= <br> *De Lerarenkamer archiveren. *Een nieuw werkboek van de maand plaatsen. *Eindredactie organiseren *Etc., etc. |geplaatst door=Met vriendelijk groet, [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 1 jan 2008 14:31 (CET) }} Begrepen ;-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 2 jan 2008 14:13 (CET) :Inge: TIJD om aan de slag te gaan! {{Smiley|:D}} <!-- Je loopt al 6 dagen achter.... --> [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 6 feb 2008 15:50 (CET) :: Ahummekes, here I am! [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 10 feb 2008 16:26 (CET) ::: Aan de slag dan maar? [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 10 feb 2008 18:05 (CET) == Eindredactie en Vaartraining kwak == Dag Inge, Zou je het goed vinden als we alleen naar bepaalde punten van 'Vaartraining Kwak' gaan kijken? Zoals deze: *Navigatie gebruiken voor de boekdelen. *Boektype... *doelgroep?! :Best ingewikkeld voor eindredactie, want het is een aanvulling (naslag, les niet goed begrepen, ''lesje'' gemist) op een cursus die in Real Life behandeld wordt, als er op de computer precies en superduidelijk uitleg erover wordt gegeven er waarschijnlijk niemand meer op die cursus komt. Dus dat bedoel ik met 'lastig' in verband met de cursus in Real Life. *Maken we er een PDF van? Zo ja, hoe delen we het in? *Boek opdelen voor een betere navigatie voor een nieuweling of zo laten voor gebruik in de les. *Afbeeldingen zo laten of omzetten naar [[w:vector|vector]]. *Werkboek van de maand of niet? Groeten, [[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]] 15 feb 2008 20:24 (CET) Hoi Catienpetji, zoals je misschien al gemerkt heb, heb ik het momenteel bijzonder druk, waardoor wikibooks even op de plank blijft liggen voor mij. Om op je vragen te antwoorden: * het is prima om te beginnen met bepaalde punten. Ik had ook al een poging tot opdeling gedaan door bv. het in orde brengen van de navigatie apart in te delen in het eerste deel van de eindredactie. Dus daar kan naar gekeken worden zonder je over de rest kopzorgen te maken. * Ik stel voor dat we (na het volledig doorlopen van de eindredactie) een PDF-file maken van het boek. Zelf heb ik geen ervaring met PDF-files. Ik weet alleen dat ze makkelijk afprintbaar zijn. Wat je precies bedoelt met "indeling" begrijp ik dus niet. (Hoofdstukken en subhoofdstukken? Addenda? ...) * Euh, waarom zou een betere navigatie niet te rijmen zijn met goed te gebruiken voor de les? En staat navigatie noodzakelijk voor "opdelen"? * Wat afbeeldingen betreft: ik heb geen kaas gegeten van die vector. Wat stel jij voor? * Het heeft lange tijd tevergeefs als werkboek van de maand gestaan, in de hoop nieuw volk te trekken dat zich had kunnen interesseren in eindredactie. Zonder succes dus. Ik stel voor dat je al begint met datgene wat jou interesseert. De rest sluit nadien wel aan, vermoed ik. Hopelijk kan je hier wat mee? Mijn excuses nog voor mijn lange afwezigheid hier. Het zal nog een tijdje te druk blijven om me voor Wikibooks in te zetten. Ik blijf het echter promoten, nieuwe leden ronselen en in gedachten verderwerken. Je ziet me wel weer actief worden na een poos. Groetjes, Inge == Het geel == Hoi Inge, Wordt een mooi boek [[Wikijunior:Het lichaam]]. Een opmerking over de kleurkeuze. Ik vind het geel een beetje hard en het rood van de tekst is te weinig kontrastrijk. Ik stel voor het geel wat minder hard te maken, zodat het wat beter leesbaar wordt. Zomaar een suggestie. Groeten {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 17:02 (CET) : Hoi Peter, pas het gerust aan. Mijn bedoeling was vooral het boek toegankelijker te maken door het kleur te geven. Welke kleuren dat dan precies zijn ... nou... het was vooral eens uitproberen. Je mag het boek gerust restylen. Daar heb ik namelijk niet zoveel kaas van gegeten. Dus: Be my guest :-) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 13 jan 2008 10:56 (CET) ::Kijk eens : [[Wikijunior:Het lichaam/Cellen en organen]] - vind je het niks, draai maar terug. Groet {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 13 jan 2008 22:16 (CET) == Autisme/Historiek van het autisme == Iemand heeft aangevuld in [[Autisme/Historiek van het autisme]]. Ik heb wel een welkom gestuurd, maar heb geen verstand van het onderwerp zodat ik niet kan bepalen of dit serieus is of vandalisme. Groet, --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 6 sep 2008 21:56 (CEST) * In wezen heeft ie niets veranderd, tenzij de volgorde. Maar het ging niet om vandalisme trouwens, de nieuwe volgorde is logischer. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 17 nov 2008 13:16 (CET) == Inge Habex uit het Archief == Dag, Google viert dit jaar zijn 10e verjaardag. En een van de dingen die we cadeau hebben gekregen is een oude versie van Google. Één van de dingen we van Inge Habex (weet niet of er meerdere Inge Habex's zijn) hebben gevonden is haar steun aan ID21. :<p>"De moed om de oude rompslomp aan te pakken en alle oplossingen, verzameld vanuit de HELE bevolking, bundelen tot een krachtige en goede oplossing! Dat is ID21!"</p> :Als jij die Inge Habex bent, kun je je dan nog herinneren dat je dit hebt geschreven 10 JAAR(!) geleden? {{Smiley|;)}} <!-- ::Ah ja, in 10 jaar verandert er veel. 10 jaar geleden was er nog geen Wikibooks en geen YouTube en geen Facebook. En nu zien we overal Wiki's, Video's en Social networking. --> :: Ik kan me niet meer woordelijk herinneren dat ik dat schreef, maar it sounds like me ;) en jawel, er zijn meerdere Inge Habexen, maar die quote zou wel degelijk van mij moeten zijn. Grappig. Ze hadden goede ideeën, bij ID21. Maar erg lang hebben ze niet bestaan. Vincent Van Quickenborne was toen, samen met Bert Anciaux, een voortrekker in die partij. Waar is de tijd. {{Smiley|:)}} == Chat == [[Overleg gebruiker:Vangelis]] Ik dacht dat het haast had dus niet naar bed gaan hè.{{Smiley}} --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 17 nov 2008 23:22 (CET) == Collecties == Goeiemorgen Inge, ik zag dat je in de nachtelijke uren al wat heb zitten testen. N.a.v. jouw berichten heb ik me ook maar eens gestort op de mogelijkheden van collecties. Is wel leuk. Zo heb ik bijv. wat favoriete recepten gezocht en die ''toegevoegd''. Leuke titel (mijn kookboek) en gedownload als PDF. Ik kreeg dus een mooi samengesteld prive kookboek wat ik kon printen (niet gedaan, maar ik kan me voorstellen dat dit in sommige gevallen leuk kan zijn). Ben je er al uit hoe het werkt? Groet, --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 18 nov 2008 08:31 (CET) == Afbeeldingen == Hallo Inge Habex, Momenteel zijn we bezig om alle afbeeldingen op Wikibooks na te kijken op geldige licentie, toestemming, en voldoende informatie en we kwamen daarbij een serie afbeeldingen tegen die je hebt geüpload over de rat (voor de Huisdierengids rat), waarbij je afbeeldingen hebt gebruikt die van andermans website afkomen. Je hebt toestemming geef je aan om de foto's te mogen gebruiken. Omdat er door gebruikers misbruik is gemaakt doordat ze zeiden toestemming te hebben maar dit eigenlijk niet het geval was, en om claims van derde partijen te vermijden, maken we thans gebruik van de ORTS die de toestemming registreert en bewaart. Mijn vraag is of je zou kunnen zorgen dat de OTRS deze toestemming ontvangt? Meer informatie over de OTRS kun je vinden op [[w:Wikipedia:OTRS]] en daar staat ook hoe je de toestemming bij de OTRS kunt krijgen. Alvast bedankt voor de moeite!! Groetjes - [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] 4 mrt 2009 18:39 (CET) == Verzoek == {{Verzoek}} * [[Dierengids bij]] * [[Dierengids rat]] * [[Huisdierengids rat]] * [[Guido Gezelle]] * [[Huisdierengids kip]] * [[Huisdierengids hond]] * [[Aquaristiek]] * [[Farmacologie]] * [[Huisdierengids - Terrarium]] * [[Geneeskunde]] * [[Huisdierengids hamster]] * [[Nederlands]] * [[Personenzorg I]] * [[Verpleegkundige technieken]] :Een tijd geleden (2010) benaderde ik je wegens de bovenstaande, niet voltooide boeken. Zou je hier nog eens naar willen kijken? Met vriendelijke groet, --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 1 feb 2018 12:47 (CET) == Cursus Personenzorg == Beste Inge, Kan je mij de volledige cursus doormailen? Komt er nog een vervolg op ? Praktijk? Toetsen? graag uw reactie groetjes chris asselberghs7@gmail.com == personenzorg == Hoi Inge, Weeral een geweldig huzarenstukje! komt er spoedig ene vervolg? waar heb je "de mosterd" gehaald, ttz. uit welk handboek want dat wens ik dan ook te benutten. eenvoudig en duidelijk uitgeklaard doei clqmfvnnrno00npjwuf719irer34bjm 2 8970 423612 406427 2026-04-22T18:22:15Z Erik Baas 2193 opruimen [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] 423612 wikitext text/x-wiki <!-- ***************************************************** * LEES DIT EERST !!! * Via dit vak kunt u de inhoud van de hoofdpagina van Wikibooks NL * aanpassen. Misbruik van deze mogelijkheid door het vandaliseren van deze * pagina zal tot gevolg hebben dat u DIRECT de toegang tot Wikibooks NL * ontnomen zal worden via het blokkeren van uw IP adres. ****************************************************** --> __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <div style="border:1px solid #C7D0F8; padding:4px; color: black; background-color:#F2F5FD;padding:1em;padding-top:0.5em;"> <!-- {|width="100%" cellspacing="0" cellpadding="5" style="margin:0.8em;" | width="100%" colspan="3" cellspacing="5" cellpadding="5" style="margin:0.8em; border:1px dashed silver; font-size: 105%;" | <div style="text-align: center;">'''<span style="font-size: large;">[[Wikibooks:Welkom|Welkom op Wikibooks !]]</span>'''</div> --> <div style="text-align:center;padding:0 20px 0 0;border-right:0; color:#509090;font-size:200%;line-height:100%;"> Welkom op Wikibooks </div> <div style="text-align:center"> Wikibooks is een gemeenschapsproject met als doel kosteloos [[Wikibooks:Vrije inhoud|vrije inhoud]] '''leerboeken''' en ander lesmateriaal ter beschikking te stellen, zie ook onze [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten|missie en visie]]. '''Help ook mee''' door boeken uit te breiden, nieuwe modules te starten en Wikibooks te promoten. '. </div> {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="border-spacing:0px; margin:0px;" |- valign="bottom" align="left" style="font-weight:bold; font-size:16px;" |width:"20%"| Categorieën:<br> Helppagina's: |width:"80%"| <!-- indeling op 22-02-2008 -->''[[Boekenplank:Exacte_wetenschappen|Exacte wetenschap]], [[Boekenplank:Informatica|Informatica]], [[Boekenplank:Talen|Talen]], [[Boekenplank:Sport|Sport]], [[Boekenplank:Diversen|Diversen]]''<br> <!-- indeling op 22-02-2008 --> [[Wikibooks:Lerarenkamer|Stel een vraag]], [[Wikibooks:Instructies|Hoe begin ik?]], [[Wikibooks:Zandbak|Oefenenruimte]]. |} {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="border-spacing:0px; margin:0px; margin-top:0.8em;margin-bottom:0.8em;" |- | width="54%" style="border:1px solid #DDDDF7;color: black; background-color:#F7F7FF;padding:0.3em;-moz-border-radius:10px"| {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="color: black; background-color:transparent" margin-right="10px"; |rowspan="2" style="padding-right:10px"| |width="100%" style="padding-top:2px;font-size:95%"| <!-- [[Afbeelding:Cscr-featured.svg|100px]] -->Toegelicht Uitgebreid Boek<br> {{#Switch:{{Random|2}} |0= == [[Geo-visualisatie]] == [[Afbeelding:Logo-handboek.png|135px|left]] 'Dit boek gaat over het maken van kaarten met een GIS, een Geografisch Informatie Systeem. Het is een uitgebreid handboek. Het doel is jou te leren of ondersteunen hoe je leesbare, professionele kaarten kan maken.' [[Geo-visualisatie|Lees verder...]] <!-- Inklapframe nodig --> *Tekst afkomstig van: [[Gebruiker:Nijeholt]] *Belangrijkste schrijver(s): [[User:Nijeholt|T. Nijeholt]]. *Gestart: 16 juni 2007. *Status: Actief. *Extra informatie: Verwacht wordt dat het boek in mei 2008 af is. :<span style="font-size:15px;">'''Uitgelichte boeken: [[Geo-visualisatie]] - [[Papier]].'''</span> |1= == [[Papier]] == [[Afbeelding:Cscr-featured.svg|135px|left]] 'Dit boek beschrijft papier in al zijn aspecten, beginnend bij de geschiedenis van papier. Het vertelt hoe papier wordt geproduceerd, wat voor soorten papier er bestaan en waar deze soorten papier voor worden gebruikt. Er wordt ook geschreven over de ecologische aspecten van papier en over alternatieven voor papier.' [[Papier|Lees verder...]] <!-- Inklapframe nodig --> *Tekst afkomstig van: [[Gebruiker:Londenp]] *Belangrijkste schrijver(s): [[User:Londenp|Londenp]]. *Gestart: 6 februari 2006. *Status: weinig actief/niet actief. :<span style="font-size:15px;">'''Uitgelichte boeken: [[Geo-visualisatie]] - [[Papier]].'''</span> |2=Niet ingevuld... }} |} | style="padding:5px;font-size:1px"|&nbsp; | width="45%" style="border:1px solid #CCF7CC;color: black; background-color:#EEFFEE;padding:0.3em; -moz-border-radius:10px;"| {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="color: black; background-color:transparent" |rowspan="2" style="padding-right:10px"| <span style="font-size:16px;">'''Kookboek'''</span> { {Voorpagina kookboek:recept {{LOCALMONTH}}}} |} |} {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="border-spacing:0px; margin:0px; margin-top:0.8em;margin-bottom:0.8em;" |- | width="54%" style="border:1px solid #CCF7CC;color: black; background-color:#EEFFEE;padding:0.3em;-moz-border-radius:10px"| {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="color: black; background-color:transparent" margin-right="10px"; |rowspan="2" style="padding-right:10px"| |width="100%" style="padding-top:2px;font-size:95%"| == Aandacht gevraagd vanuit de redactie == *Help mee met het werkboek van de maand. Om erachter te komen hoe, klik dan hier. *Help mee met het verbeteren van de laatste details in het boek ... *Help mee om het boek ... te promoten. Klik hier om erachter te komen hoe. *Heeft u verstand van ...? Help dan mee met het schrijven van het hoofdstuk ... <br> <br> <br> |} | style="padding:5px;font-size:1px"|&nbsp; | width="45%" valign="top" style="border:1px solid #DDDDF7;color: black; background-color:#F7F7FF;padding:0.3em; -moz-border-radius:10px"| == WikiJunior van het kwartaal == [Plaats hier een uitgewerkt WikiJunior boek of een WikiJunior Werkboek waar duidelijk is aangegeven waarin nog gewerkt moet worden.] |} <!-- NIET IN GEBRUIK | {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="border-spacing:0px; margin:0px;" |- valign="bottom" align="left" style="font-weight:bold; font-size:16px;" |width:"20%"| Infopagina's:<br> |width:"80%"| [[Wikibooks:Werboek_van_de_maand|Info Werkboek van de maand]], [[Wikibooks:Eindredactie| Info Eindredactie]], [[Overleg_Wikibooks:Hoofdpagina|Info Wikibooks Hoofdpagina]]<br> |} | --> <!-- KOMT LATER WEL --> <!-- ::Ontwikkelingsindicatoren [box]: *[[Afbeelding:00%.svg|10px]] - Boekidee, zonder ingevulde inhoudsopgave. *[[Afbeelding:25%.svg|10px]] - Tamelijk leeg boek, enkel grote lijnen, inhoudsopgave en planning. *[[Afbeelding:50%.svg|10px]] - Boeken worden geschreven. Er zijn al redelijk gevulde modules aanwezig *[[Afbeelding:75%.svg|10px]] - Boek is inhoudelijk zo goed als af. Er kan een lay-out controle, review en publicatie (als compleet geheel) plaatsvinden. *[[Afbeelding:100%.svg|10px]] - Voltooide boeken. Deze boeken zijn goed gevonden bij de controle in fase 3, waarbij voldaan wordt aan de richtlijnen binnen Wikibooks. --> {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="border-spacing:0px; margin:0px; margin-top:0.8em;margin-bottom:0.8em;" |- | width="54%" style="border:1px solid #DDDDF7;color: black; background-color:#F7F7FF;padding:0.3em;-moz-border-radius:10px"| {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="color: black; background-color:transparent" margin-right="10px"; |rowspan="2" style="padding-right:10px"| |width="100%" style="padding-top:2px;font-size:95%"| {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="color: black; background-color:transparent" |rowspan="2" style="padding-right:10px;"| <!-- Tijdelijk afbeelding --> [[Afbeelding:Husky_puzzle_book.svg|115px|left]] <!-- Tijdelijk afbeelding --> <span style="font-size:16px;">'''Laatste geüpdatete wikiboeken'''</span> *{{Gebruiker:Catienpetji/Concept|Naam=Boek1|Omschrijving=Omschrijving1}} *{{Gebruiker:Catienpetji/Concept|Naam=Boek2|Omschrijving=Omschrijving2}} *... <br><br><br><br><br><br><br><br> |} |} | style="padding:5px;font-size:1px"|&nbsp; | width="45%" style="border:1px solid #CCF7CC;color: black; background-color:#EEFFEE;padding:0.3em; -moz-border-radius:10px;"| {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="color: black; background-color:transparent" |rowspan="2" style="padding-right:10px"| <span style="font-size:16px;">'''Willekeurige Quiz.'''</span> <quiz display="simple"> { Stelt u hier willekeurige quiz? } ||Plaatst u hier een willekeurige afbeelding? + U plaatst hier een willekeurig juist antwoord. - U plaatst hier ook een willekeurig onjuist antwoord. - U plaatst hier ook een willekeurig onjuist antwoord. - U plaatst hier ook een willekeurig onjuist antwoord. </quiz> |} |} {| width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="border-spacing:0px; margin:0px; margin-top:0.8em;margin-bottom:0.8em;" |- | width="54%" valign="top" style="border:1px solid #CCF7CC;color: black; background-color:#EEFFEE;padding:0.3em;-moz-border-radius:10px"| {|width="100%" border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="color: black; background-color:transparent" margin-right="10px"; |rowspan="2" style="padding-right:10px"| |width="100%" style="padding-top:2px;font-size:95%"| == Andere talen == === Wikibooks met meer dan 1000 modules === Deutsch • English • Español • Suomi Français • עברית • Magyar • Italiano • 日本語 • Nederlands • Polski • Português • Shqip • Tiếng Việt === Wikibooks met meer dan 100 modules === Englisc • العربية • Български • Català • Česky • Dansk • Ελληνικά • Esperanto • Eesti • فارسی • Galego • Hrvatski • Interlingua • Bahasa Indonesia • Íslenska • ქართული • 한국어 • Latina • Lietuvių • Македонски • मराठी • Norsk • Occitan • Română • Русский • Simple English • Slovenčina • Slovenščina • Српски • Svenska • தமிழ் • ไทย • Tagalog • Türkçe • اردو • 中文 |} | style="padding:5px;font-size:1px"|&nbsp; | width="45%" valign="top" style="border:1px solid #DDDDF7;color: black; background-color:#F7F7FF;padding:0.3em; -moz-border-radius:10px"| == Zusterprojecten == {| align="center" cellpadding="1" height="100%" width=100% style="width: 100%; font-size: 95%;" |- valign="top" | {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 28px | Link = m:Hoofdpagina }} | [[m:Hoofdpagina Nederlands|Meta-Wiki]] | {{Klik | Afbeelding = Commons-logo-en.png | Grootte = 28px | Link = commons:Hoofdpagina }} | [[commons:Hoofdpagina|Commons]] | {{Klik | Afbeelding = Wikinews-logo.png | Grootte = 28px | Link = n:Hoofdpagina }} | [[n:Hoofdpagina|Wikinews]] |- | {{Klik | Afbeelding = Wikipedia-logo.png | Grootte = 28px | Link = w:Hoofdpagina }} | [[w:Hoofdpagina|Wikipedia]] | {{Klik | Afbeelding = Wikisource-logo.png | Grootte = 28px | Link = s:Hoofdpagina }} | [[s:Hoofdpagina|Wikisource]] | {{Klik | Afbeelding = Wiktionary-logo-en.png | Grootte = 28px | Link = wikt:Hoofdpagina }} | [[wikt:Hoofdpagina|Wiktionary]] |- | {{Klik | Afbeelding = Wikiquote-logo.svg | Grootte = 28px | Link = q:Hoofdpagina }} | [[q:Hoofdpagina|Wikiquote]] | {{Klik | Afbeelding = Wikispecies-logo.png | Grootte = 28px | Link = wikispecies:Main Page }} | [[wikispecies:Hoofdpagina|Wikispecies]] | {{Klik | Afbeelding = Wikimedia-logo.svg | Grootte = 28px | Link = chapter:Hoofdpagina }} | [[chapter:Hoofdpagina|Wikimedia NL]] |} |} </div> 2bsvcjiaid11lpjupp03444znbswk84 10 9166 423541 413903 2026-04-22T13:53:05Z Erik Baas 2193 "Deze pagina" 423541 wikitext text/x-wiki {{Bottombox |inhoud=Deze pagina is een [[Wikibooks:Beginnetje|eerste opzet]]. U wordt uitgenodigd om er uw kennis toe te voegen! Klik hiertoe op [{{SERVER}}{{Localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} '''bewerken''']. |logo=Crystal txt.png}}<includeonly>{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|0|[[Categorie:Wikibooks:Beginnetje]]}}</includeonly><noinclude> [[Categorie:Sjablonen|Begin]] </noinclude> slbdbozwewn9pbifqajzq3e7s723r3f 0 9929 423433 379914 2026-04-22T13:00:27Z Erik Baas 2193 423433 wikitext text/x-wiki {{Kolommen automatisch|inhoud= :а - a als in vat :б - b als in berg :в - v als in wraak :г - g als in goed in het Engels (good) :д - d als in dak :е - je als in jekker :ё - jo als in jokken :ж - zj als in horloge :з - z als in zalig :и - i als in lied :й - j als in jarig :к - k als in koor :л - l als in lat :м - m als in mama :н - n als in naam :о - o als in vot :п - p als in pad :р - r als in rot :с - s als in som :т - t als in tam :у - oe als in oever :х - ch als in chaos :ф - f als in familie :ц - ts als in tsaar :ч - tsj als in Tsjech :ш - sj als in sjaal :щ - sjtsj als in appels sjouwen :ь - ''wordt niet uitgesproken'' :ы - :ъ - ''wordt niet uitgesproken'' :э - e als in echt :ю - joe als in joelen :я - ja als in jas }} {{Sub}} {{Links}} 0o4p2dvw8prji98tjkh6q5kjx3okq8s 4 10616 423610 415949 2026-04-22T18:19:27Z Erik Baas 2193 opruimen [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] 423610 wikitext text/x-wiki {{Wachtruimte}} * Zie Wikipedia [[w:Zeven wereldwonderen|Zeven wereldwonderen]]. De '''zeven wereldwonderen''' is een benaming die gegeven wordt aan een zevental bijzondere bouwwerken. == Zeven ''klassieke'' wereldwonderen == Deze zeven bewondering en soms ontzag oproepende bouw- of kunstwerken uit de [[klassieke oudheid]] werden aangewezen door verschillende schrijvers, zoals [[Philo van Byzantium]] uit de [[3e eeuw v. Chr.]] De Grieken kenden aan het getal zeven een magische betekenis toe: er waren in die tijd zeven planeten bekend, zeven kleuren, zeven weekdagen, zeven wetenschappen, enz. Alle zeven wereldwonderen bevinden zich binnen de veroverde grenzen van het rijk van [[Alexander de Grote]], hoewel twee ervan, de [[hangende tuinen van Babylon]] en de [[Piramide van Cheops]], niet door Grieken zijn gebouwd. # [[Piramide van Cheops]] # [[Kolossus van Rhodos]] # [[Hangende tuinen van Babylon]] # [[Mausoleum van Halicarnassus]] in Klein-Azië # [[Pharos van Alexandrië]] # [[Beeld van Zeus te Olympia]] # [[Tempel van Artemis]] te [[Efeze]] in Klein-Azië Op de Piramide van Cheops na zijn alle klassieke wereldwonderen verdwenen. == Zeven ''moderne'' wereldwonderen == Later zijn er diverse malen lijstjes gemaakt van de [[zeven]] 'moderne' wereldwonderen. Hier zijn enkele voorbeelden van bouwwerken die regelmatig op zulke lijstjes voorkomen: * [[Taj Mahal]] ([[India]]) * [[Chinese Muur]] ([[Volksrepubliek China|China]]) * Beelden van [[Paaseiland]] * [[Eiffeltoren]], [[Parijs]] ([[Frankrijk]]) * [[Maya (volk)|Mayastad]] [[Tikal]] in [[Centraal-Amerika]] * [[Sydney Opera House]] ([[Australië (land)|Australië]]) * [[Kathedraal van Chartres]] ([[Frankrijk]]) * [[Borobudur]] ([[Indonesië]]) * [[Aya Sofia]] [[Istanbul]] ([[Turkije]]) * Tempel [[Angkor Wat (tempel)|Angkor Wat]] ([[Cambodja]]) * [[Petra]] in Jordanie * [[Machu Picchu]] in Peru === Quest === Het maandblad [[Quest]] liet in 2006 experts uit de bouwwereld een lijst met moderne wereldwonderen kiezen. Dit moesten bouwwerken van na 1850 zijn, die nog steeds bestaan. De lijst ziet er als volgt uit: # [[Deltawerken]] (Nederland) # [[Golden Gate Bridge]] (San Fransisco, VS) # [[Panamakanaal]] (Panama) # [[Sagrada Familia]] (Barcelona, Spanje) # [[Eiffeltoren]] (Parijs, Frankrijk) # [[Sydney Opera House]] (Sydney, Australie) # [[Viaduc de Millau]] (Millau, Frankrijk) === American Society of Civil Engineers === De [[American Society of Civil Engineers]] koos de volgende: # [[Kanaaltunnel]] (Groot-Brittannië en Frankrijk) # [[CN Tower]] (Toronto, Canada) # [[Empire State Building]] (New York, VS) # [[Golden Gate Bridge]] (San Francisco, VS) # [[Itaipúdam]] (Brazilië en Paraguay) # [[Deltawerken]], bescherming tegen de [[Noordzee]] (Nederland); # [[Panamakanaal]] (Panama) == Literatuur == * ''De Zeven Wereldwonderen van de Klassieke Oudheid''; [[2006]]; Pearson Education; {{ISBN|90-430-1198-3}} { {Wereldwonderen}} [ [Categorie:Bouwwerk|Zeven wereldwonderen]] [[af:Sewe wonders van die wêreld]] [[als:Weltwunder]] [[ar:عجائب الدنيا السبع]] [[ast:Siete Maraviyes del Mundu]] [[bg:Седем чудеса на античния свят]] [[bs:Sedam svjetskih čuda]] [[ca:Set meravelles del món]] [[cs:Sedm divů světa]] [[cv:Тĕнчен çичĕ тĕлентермĕшĕ]] [[da:Verdens syv underværker]] [[de:Weltwunder]] [[el:Επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου]] [[en:Seven Wonders of the World]] [[eo:Sep mirindaĵoj de la antikva mondo]] [[es:Siete Maravillas del Mundo]] [[et:Seitse maailmaimet]] [[eu:Munduko Zazpi Mirariak]] [[fa:عجایب هفتگانه جهان]] [[fi:Maailman seitsemän ihmettä]] [[fr:Sept merveilles du monde]] [[gl:Sete marabillas do mundo]] [[he:שבעת פלאי תבל]] [[hr:Sedam svjetskih čuda]] [[hu:A világ hét csodája]] [[id:Tujuh Keajaiban Dunia]] [[is:Sjö undur veraldar]] [[it:Sette meraviglie del mondo]] [[ja:世界の七不思議]] [[ko:세계 7대 불가사의]] [[lb:Weltwonner]] [[lt:Septyni pasaulio stebuklai]] [[ms:Tujuh Keajaiban Dunia]] [[nds:Söven Weltwunners]] [[nn:Dei sju underverka]] [[no:Verdens syv underverker]] [[nrm:Sept Mèrvelles du Monde]] [[pl:Siedem cudów świata]] [[pt:Sete maravilhas do Mundo Antigo]] [[ru:Семь чудес света]] [[simple:Seven Wonders of the World]] [[sk:Sedem divov sveta]] [[sl:Sedem čudes starega veka]] [[sr:Седам светских чуда старог света]] [[sv:Världens sju underverk]] [[ta:உலக அதிசயங்கள்]] [[th:เจ็ดสิ่งมหัศจรรย์ของโลก]] [[tr:Dünyanın yedi harikası]] [[uk:Сім чудес світу]] [[vi:Bảy kỳ quan thế giới cổ đại]] [[zh:世界七大奇迹]] qnkv4bm3cuoas6j8pp7vx9o3cmqe0fu 8 12481 423631 419865 2026-04-23T08:11:07Z Erik Baas 2193 423631 wikitext text/x-wiki #<!-- laat deze regel altijd staan --> <pre> ################################################################################# # Externe URL's die voldoen aan deze lijst worden geweigerd bij het # toevoegen aan een pagina. Deze lijst heeft alleen invloed op deze wiki. # Er bestaat ook een projectoverschrijdende zwarte lijst: # https://meta.wikimedia.org/wiki/Spam_blacklist # # Documentatie: https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist # # ** LET OP **: Alvorens een URL in deze lijst te zetten, aub checken of het # adres niet al ergens in de Wikibooks is opgenomen! # Anders ontstaan er problemen voor argeloze gebruikers die zo'n # pagina bewerken. # # Verzoeken tot opname in deze lijst kunnen worden geplaatst op # [[Wikibooks:Verzoekpagina voor moderatoren]]. # # De syntaxis is als volgt: # * Alles vanaf het karakter "#" tot het einde van de regel is commentaar # * Iedere niet-lege regel is een fragment van een reguliere expressie die # alleen van toepassing is op _hosts_binnen_URL's_ ! # Voorbeeld voor een link: viagranada\.be # Plaats bij het toevoegen van een url: # * Je naam # * De reden voor het toevoegen # * Datum ################################################################################# casino.* health.* slot.*online wellness.* .*2game.*\.com .*bitcoin.*\.com .*porn.*\.com \.store 111k111\.com 167\.172\.150\.51 17passion\.com 17th-street\.com 456channel\.com aboutyoublog\.com adducation\.info agoranews\.top alarmcb\.cz algiamedical\.com allkindsofsocial\.com altbookmark\.com alzlt5\.com ameblo\.jp angel-lifestyle\.com angelicatmexico\.com anolink\.com antidarvin\.ru ara-51\.com archive\.today autismocastillayleon\.org bab\.la batumivillas\.com bbs\.14579\.com bentyl4pro\.top bestcvv\.us betfli(k|x).*\.* bianmin\.vlk188\.com binksites\.com binside\.pro bioguiden\.se bitelmf\.ru blackhawkfloors\.com blogoxo\.com blogspot\.com bookmark.* bossladiesgastrobar\.com braincollege\.net brianford\.tech browfamily\.net bufet\.net business\.site buydacha\.ru buzznet\.com binaryoptions\.wiki cabellmidlandhs\.com callgirl.* camtubechat\.app cannoe\.net canva\.com car\.game.* casavivaarredointerni\.it casino.* cavige\.com celebritylyrics\.com cloutpedia\.org completeformen\.com consuelovita\.it crmsify\.com csua\.org cutt\.ly d3vs\.co de\.bab\.la destiny-lore\.com diadiemnhaban\.com diplomasbarnaul\.com directmysocial\.com dirstop\.com discoveryshipyard\.com domainshop\.ru doppelpenetration\.com dreamwar\.ru driftpedia\.com drinktime\.ru e-gfaop\.org easywin-wallet\.com echopedia\.org eprivacy-verordnung\.eu erentplace\.com europeana\.eu even-pro\.com evigetir\.com fafaslot99\.net farcaleniom\.com fcuif\.com fh-joanneum\.at financialjoyschool\.com flonase4pro\.top folhadenoticias\.top folkd\.com fortnite-sex\.com fracasimage\.com fresh222\.com \bft\.com futbolinked\.com gamesjoker\.net geohab2016\.org getsocialnetwork\.com getsocialpr\.com getsocialsource\.com gettingbackwithex\.org ggcasino168\.net gofashiondesign\.com gorodlubvi\.ru gravestonesandmemorials\.com gregorinius\.com gromanbouw\.nl growingtulips\.nl # redirect naar gmkxq.sexpieasure.com gruppoempire\.it guvaz\.np hackfabmake\.space hanas-studio\.cz headmusic\.ru healthline\.com healthssupply\.com hilltophose\.com hitomat\.de horoscopeview\.com hotelpro\.com houseofdream\.com\.ua hubwebsites\.com iamelf\.com induzvalley\.com infomira\.net internationaltopwriting\.com izhevskdiplomas\.com jadwiga-przedszkole\.pl jaopg\.com jaovip\.com jarisium\.com jefftech\.org jia1998\.com joellemonet\.com joker123-slot-online\.com joker123\.net jornaldeagora\.top jornaldobrasil\.top judisabungayamonline\.net judisbobet88\.net judisbobola\.org kaatw\.com kamaoral\.com kbhgames\.com kharkiv\.ua kingpg777\.com king-wifi\.win kupdip-at\.com kvestim\.ru lbrmurud\.com likto\.cz lindadiamonds\.com linokambarys\.lt listbell\.com ludomah\.com luxuryfood\.us mangdichvu\.net marketqna\.com marlonwayansnetworth\.com marvaallen\.com matuokle\.lt mcfallout\.ru mchsrd\.ru mega-game1688\.com melimed\.eu mercatiendas\.co mimusicaromantica\.com mir74\.ru moroskovo\.com moscow-forest\.ru motopg\.org movie777free\.com mp3kniga\.info mslotwallet\.net muslot-pg\.com mviphui\.cn myspace\.com netcallvoip\.com newmillennium\.org\.ls newsamericasnow\.com newswire\.net nextgenbeauty occupytibet\.com ontarioinvestigatortraining\.ca orenburg-diplomus\.com orionsante\.fr ortablu\.org orth-haus\.com papodejornal\.top paramuspost\.com pievedispaltenna\.it pinterest\.com plantarium-noroeste\.es playhots\.net pravovyboru\.org\.ua primat\.ch privatenudismpics\.info proslot98\.com protow\.com rcg191\.com rchain\.io re-port\.ru reddit\.com reducelnk\.com resume\.com revistaagora\.top rimmablog\.com roon\.io rosalind\.info rostovnadonudiplomis\.com ru-coin\.ru rustrsm\.xoo\.it sailmagazine\.com salinaalumeredda\.it samuraischwert\.kaufen sandyzine\.com sarkari-job\.com sblinks\.net sbnation\.com sexshopnhat\.com sifuwallace\.com siliconpopculture\.com sirketlist\.com siteaero\.com sitebar\.org sites2000\.com skupfanpage\.pl slot-pg\.vip slotfun\.org smfdiplomys\.com snapstream\.com socialbuzzmaster\.com socialevity\.com socialrus\.com socialstrategie\.com solutionpartners\.com\.tr sooperarticles\.com sosblogs\.com spanish\.about\.com sportda\.com stromectol4pro\.top superpranchas\.com\.br surgerytop\.com \bt\.co\b telegra\.ph telebookmarks\.com thefairlist\.com theglobalfederation\.org thewiki\.site tierzero\.com tinanatelo\.com tinyurl\.com todosobrelaesquizofrenia\.com tools4projects\.de toptup\.com totalbuzzevents\.com tourandtravelinindia\.com trackzgo\.com triumphoverterror\.com trustpilot\.com txt\.fyi tztek\.com una\.py unhipa\.edu\.pa uniccv\.top unipariberia\.es vaterlines\.com viralbokep\.com visualchemy\.gallery wamda\.com warriorplus\.com whaootelde\.es wikiwix\.com winslot.*\.com witthausart\.com wonderhowto\.com wpslot-gg\.com wx\.abcvote\.cn xanaduresortwayanad\.com xn--.*\.com youtubebulkviews\.com ypmelody\.com yukslot888\.net zainview\.com zakelijkspaans\.nl zhd\.life zoneforcouncil\.com #</pre> <!-- laat deze regel altijd staan --> l8zwjgc9hgsde3di8akmzwc4q3xzos9 423633 423631 2026-04-23T08:11:40Z Erik Baas 2193 Versie [[Special:Diff/423631|423631]] van [[Special:Contributions/Erik Baas|Erik Baas]] ([[User talk:Erik Baas|overleg]]) ongedaan gemaakt 423633 wikitext text/x-wiki #<!-- laat deze regel altijd staan --> <pre> ################################################################################# # Externe URL's die voldoen aan deze lijst worden geweigerd bij het # toevoegen aan een pagina. Deze lijst heeft alleen invloed op deze wiki. # Er bestaat ook een projectoverschrijdende zwarte lijst: # https://meta.wikimedia.org/wiki/Spam_blacklist # # Documentatie: https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:SpamBlacklist # # ** LET OP **: Alvorens een URL in deze lijst te zetten, aub checken of het # adres niet al ergens in de Wikibooks is opgenomen! # Anders ontstaan er problemen voor argeloze gebruikers die zo'n # pagina bewerken. # # Verzoeken tot opname in deze lijst kunnen worden geplaatst op # [[Wikibooks:Verzoekpagina voor moderatoren]]. # # De syntaxis is als volgt: # * Alles vanaf het karakter "#" tot het einde van de regel is commentaar # * Iedere niet-lege regel is een fragment van een reguliere expressie die # alleen van toepassing is op _hosts_binnen_URL's_ ! # Voorbeeld voor een link: viagranada\.be # Plaats bij het toevoegen van een url: # * Je naam # * De reden voor het toevoegen # * Datum ################################################################################# casino.* health.* slot.*online wellness.* .*2game.*\.com .*bitcoin.*\.com .*porn.*\.com .*\.ru\b \.store 111k111\.com 167\.172\.150\.51 17passion\.com 17th-street\.com 456channel\.com aboutyoublog\.com adducation\.info agoranews\.top alarmcb\.cz algiamedical\.com allkindsofsocial\.com altbookmark\.com alzlt5\.com ameblo\.jp angel-lifestyle\.com angelicatmexico\.com anolink\.com antidarvin\.ru ara-51\.com archive\.today autismocastillayleon\.org bab\.la batumivillas\.com bbs\.14579\.com bentyl4pro\.top bestcvv\.us betfli(k|x).*\.* bianmin\.vlk188\.com binksites\.com binside\.pro bioguiden\.se bitelmf\.ru blackhawkfloors\.com blogoxo\.com blogspot\.com bookmark.* bossladiesgastrobar\.com braincollege\.net brianford\.tech browfamily\.net bufet\.net business\.site buydacha\.ru buzznet\.com binaryoptions\.wiki cabellmidlandhs\.com callgirl.* camtubechat\.app cannoe\.net canva\.com car\.game.* casavivaarredointerni\.it casino.* cavige\.com celebritylyrics\.com cloutpedia\.org completeformen\.com consuelovita\.it crmsify\.com csua\.org cutt\.ly d3vs\.co de\.bab\.la destiny-lore\.com diadiemnhaban\.com diplomasbarnaul\.com directmysocial\.com dirstop\.com discoveryshipyard\.com domainshop\.ru doppelpenetration\.com dreamwar\.ru driftpedia\.com drinktime\.ru e-gfaop\.org easywin-wallet\.com echopedia\.org eprivacy-verordnung\.eu erentplace\.com europeana\.eu even-pro\.com evigetir\.com fafaslot99\.net farcaleniom\.com fcuif\.com fh-joanneum\.at financialjoyschool\.com flonase4pro\.top folhadenoticias\.top folkd\.com fortnite-sex\.com fracasimage\.com fresh222\.com \bft\.com futbolinked\.com gamesjoker\.net geohab2016\.org getsocialnetwork\.com getsocialpr\.com getsocialsource\.com gettingbackwithex\.org ggcasino168\.net gofashiondesign\.com gorodlubvi\.ru gravestonesandmemorials\.com gregorinius\.com gromanbouw\.nl growingtulips\.nl # redirect naar gmkxq.sexpieasure.com gruppoempire\.it guvaz\.np hackfabmake\.space hanas-studio\.cz headmusic\.ru healthline\.com healthssupply\.com hilltophose\.com hitomat\.de horoscopeview\.com hotelpro\.com houseofdream\.com\.ua hubwebsites\.com iamelf\.com induzvalley\.com infomira\.net internationaltopwriting\.com izhevskdiplomas\.com jadwiga-przedszkole\.pl jaopg\.com jaovip\.com jarisium\.com jefftech\.org jia1998\.com joellemonet\.com joker123-slot-online\.com joker123\.net jornaldeagora\.top jornaldobrasil\.top judisabungayamonline\.net judisbobet88\.net judisbobola\.org kaatw\.com kamaoral\.com kbhgames\.com kharkiv\.ua kingpg777\.com king-wifi\.win kupdip-at\.com kvestim\.ru lbrmurud\.com likto\.cz lindadiamonds\.com linokambarys\.lt listbell\.com ludomah\.com luxuryfood\.us mangdichvu\.net marketqna\.com marlonwayansnetworth\.com marvaallen\.com matuokle\.lt mcfallout\.ru mchsrd\.ru mega-game1688\.com melimed\.eu mercatiendas\.co mimusicaromantica\.com mir74\.ru moroskovo\.com moscow-forest\.ru motopg\.org movie777free\.com mp3kniga\.info mslotwallet\.net muslot-pg\.com mviphui\.cn myspace\.com netcallvoip\.com newmillennium\.org\.ls newsamericasnow\.com newswire\.net nextgenbeauty occupytibet\.com ontarioinvestigatortraining\.ca orenburg-diplomus\.com orionsante\.fr ortablu\.org orth-haus\.com papodejornal\.top paramuspost\.com pievedispaltenna\.it pinterest\.com plantarium-noroeste\.es playhots\.net pravovyboru\.org\.ua primat\.ch privatenudismpics\.info proslot98\.com protow\.com rcg191\.com rchain\.io re-port\.ru reddit\.com reducelnk\.com resume\.com revistaagora\.top rimmablog\.com roon\.io rosalind\.info rostovnadonudiplomis\.com ru-coin\.ru rustrsm\.xoo\.it sailmagazine\.com salinaalumeredda\.it samuraischwert\.kaufen sandyzine\.com sarkari-job\.com sblinks\.net sbnation\.com sexshopnhat\.com sifuwallace\.com siliconpopculture\.com sirketlist\.com siteaero\.com sitebar\.org sites2000\.com skupfanpage\.pl slot-pg\.vip slotfun\.org smfdiplomys\.com snapstream\.com socialbuzzmaster\.com socialevity\.com socialrus\.com socialstrategie\.com solutionpartners\.com\.tr sooperarticles\.com sosblogs\.com spanish\.about\.com sportda\.com stromectol4pro\.top superpranchas\.com\.br surgerytop\.com \bt\.co\b telegra\.ph telebookmarks\.com thefairlist\.com theglobalfederation\.org thewiki\.site tierzero\.com tinanatelo\.com tinyurl\.com todosobrelaesquizofrenia\.com tools4projects\.de toptup\.com totalbuzzevents\.com tourandtravelinindia\.com trackzgo\.com triumphoverterror\.com trustpilot\.com txt\.fyi tztek\.com una\.py unhipa\.edu\.pa uniccv\.top unipariberia\.es vaterlines\.com viralbokep\.com visualchemy\.gallery wamda\.com warriorplus\.com whaootelde\.es wikiwix\.com winslot.*\.com witthausart\.com wonderhowto\.com wpslot-gg\.com wx\.abcvote\.cn xanaduresortwayanad\.com xn--.*\.com youtubebulkviews\.com ypmelody\.com yukslot888\.net zainview\.com zakelijkspaans\.nl zhd\.life zoneforcouncil\.com #</pre> <!-- laat deze regel altijd staan --> bpg9ehul2yh6zt62fyv91i84h2bu51x 0 12656 423589 211874 2026-04-22T17:50:42Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423589 wikitext text/x-wiki {{Onderwijstechnologie}} Om een les boeiend te maken, wordt er meer en meer met technologieën in de klas gewerkt. De tijd van krijt en een gewoon bord lijkt bijna voorbij te zijn. Films projecteren, een digitaal schoolbord, presentaties, het behoort allemaal tot de mogelijkheden. Hieronder zal het gebruik van de verschillende technologieën toegelicht worden. == Inhoud == # [[Onderwijstechnologie/Klastechnologie/Presentatietips|Presentatietips]] # [[Onderwijstechnologie/Klastechnologie/Videoprojectoren|Videoprojectoren]] # [[Onderwijstechnologie/Klastechnologie/Digitale schoolborden|Digitale schoolborden]] # [[Onderwijstechnologie/Klastechnologie/Digitale toetsen|Digitaal toetsen]] # [[Onderwijstechnologie/Klastechnologie/Blogs|Blogs]] # [[Onderwijstechnologie/Klastechnologie/Digitale boeken en papier|Digitale boeken en papier]] # [[Onderwijstechnologie/Klastechnologie/iPad en onderwijs|iPad en onderwijs]] {{Sub}} {{Links}} drqvysvrrvzgmx55qw0o4waxgw1xt73 0 12831 423587 212021 2026-04-22T17:50:13Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423587 wikitext text/x-wiki == Inleiding == Bij het toetsen gaat het in het onderwijs van tegenwoordig niet enkel meer over het reproduceren van kennis. Ook het testen van inzicht, attitudes en vaardigheden komt aan bod. Dit lijkt voor veel leerkrachten misschien moeilijk te verwezelijken binnen een klasomgeving. ICT kan hierbij helpen, met name door digitale toetsing. == Voor en nadelen van digitaal toetsen == === Voordelen === * De studenten kunnen direct een beoordeling en automatische feedback over hun toets verkrijgen. * De toesten kunnen automatisch nagekeken worden. * Bij gesloten vragen is digitale toetsing een zeer betrouwbare evaluatievorm. * Er kan multimedia in de toetsen verwerkt worden: simulaties, video, geluid. Dat zou in een klassieke leeromgeving ook mogelijk zijn, maar veel ingewikkelder omdat deze media klassikaal gebruikt dient te worden. Bij een digitale toets kan elke student op zijn eigen tempo de aangebrachte media onderzoeken. * Door gebruik van multimedia in een toets kan men directer meten of de student weet wat hij of zij moet weten. * Er is een mogelijkheid om hints, tips of verdiepende vragen aan te bieden. * Er kan een databank met mogelijk toetsvragen opgesteld worden, waardoor mogelijke toetsen automatisch gegenereerd kunnen worden en dus ook sneller opgesteld zijn. Het gevaar bestaat er echter wel in dat de moeilijkheidsgraad van de toetsen verschilt. * De vragen van een digitale toets kunnen voor elke student in een andere volgorde gezet worden zodat het spieken bemoeilijkt wordt. * Deze databank kan gedeeld worden met collega’s. * Uit die databank kunnen oefentoetsen gegenereerd worden, mogelijk met meerdere antwoordmogelijkheden. Zo kunnen de leerlingen vertrouwd raken met de vraagstelling en het medium. Ze kunnen deze summatieve of oefentoetsen maken waar en wanneer het hen het beste uitkomt. * De docent kan makkelijker de betrouwbaarheid en kwaliteit van zijn toets evalueren en analyseren. === Nadelen === * Het identificatie probleem: is de persoon die claimt de toets gemaakt te hebben, wel degelijk wie hij beweert te zijn? * Het is moeilijker om te checken of studenten niet samenwerken. * Een evaluatie programma kan makkelijk gesloten vragen (rangordeningsvragen, multiple choice, invulvragen, sorteervragen,...) corrigeren. Bij open vragen ligt dit echter een stuk moeilijker. * De cesuur moet op voorhand worden vastgesteld en is daarna moeilijker aan te passen dan bij klassieke toetsen. * Voor de leerlingen vraagt het enige aanpassing en oefening om een digitale test af te nemen. Zij moeten over voldoende ICT kennis beschikken en het digitaal toetsen moet regelmatig "geoefend" worden. * Ook de leerkracht moet over voldoende ICT kennis beschikken om een adequate digitale toets aan te maken. * De aanmaak en aanpassing van een databank kost veel tijd. Zeker omdat klassieke toetsvragen niet altijd zo maar kunnen overgebracht worden. * Het systeem moet afdoende beveiligd zijn tegen misbruik. * Indien er multimedia gebruikt wordt, moet de aanwezige infrastructuur krachtig genoeg zijn. * Niet alle digitale evaluatieprogrammatuur biedt alle soorten vragen aan. === Checklist === Er zijn, zoals hierboven is weergegeven verschillende randvoorwaarden om aan digitaal toetsen te beginnen. * Past digitaal toetsen in de onderwijsvisie? * Is de infrastructuur aangepast? * Past de gekozen software bij de onderwijsvisie? * Zijn zowel leerkrachten als studenten voldoende geïnformeerd? == Databank == Bij het ontwerpen van een databank moet er bovenal op gelet worden dat er een duidelijke en consistente '''structuur''' aanwezig is. Deze wordt meestal weergegeven door een boomstructuur. Per vak kunnen er verschillende onderwerpen onderscheiden worden en bij die onderwerpen horen van zelfsprekend vragen. Het is interessant om de vragen een bepaalde '''moeilijkheidsgraad''' mee te geven. Zo vermijdt men dat er te makkelijke of te moeilijke toetsen gegenereerd worden. Daarnaast kan men de vragen ook structureren naar gelang de '''soort''': kennis-, inzicht-, denk- of toepassingsvragen zijn maar enkele mogelijkheden. == Vraagvormen == Hieronder zijn een aantal vraagvormen weergegeven die uitstekend geschikt zijn om digitaal te testen: * Multiple choice met een of meerdere juiste antwoorden. * Juist/fout vragen * Rangschikkingsvragen * Nummerieke vragen, waarbij het oplossingsproces van minder belang is. * Invulvragen * Aanwijsvragen, waar een zogenaamde ‘‘hotspot’’ gevonden moet worden. Men dient er hier wel op te letten dat de ‘’hotspot’’ voldoende groot is zodat er niet aan ‘’pixelhunting’’ gedaan moet worden. * Combineer vragen, waarbij men de begrippen die samen horen uit verschillende kolommen moet zoeken. Bijvoorbeeld uitvinders en hun uitvindingen. {{Sub}} {{Links}} flsm6w3zfmz8rks099psn3am39y39e8 2 15703 423585 423068 2026-04-22T17:34:10Z Erik Baas 2193 +5 423585 wikitext text/x-wiki {{#babel:nl-N|en-3}} Boeken: *[[Speciaal:Boek|Boek beheren]] *[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Voorvoegselindex&prefix=Gebruiker:Erik+Baas/Boeken/ Mijn boeken] *[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Voorvoegselindex&prefix=Wikibooks:Boeken/ Openbare boeken] *[https://pediapress.com/ Pedia Press] {{En}} *[[Help:Collecties]] Diversen: *[[Module:TestEJB]] *[[:Categorie:Files by User:Erik Baas|Bestanden]] *<s>[https://wikistics.org/pages/?year=2016&month=10&day=0&proj=wikibooks&lang=nl&type=all&filtered=yes&limit=1000 Page Views] (okt 2016)</s> *<s>[https://wikistics.org/devices/?year=2016&month=10&day=0&proj=wikibooks&lang=nl&type=all&filtered=yes Unique Devices] (okt 2016)</s> ==Bezig met== <div style="font-size: small;">{{Special:Prefixindex/Scalable Vector Graphics}}</div> ==ToDo== *Rename Wikibooks:Infobox/Microsoft Office Excel (Wikibooks:Infobox/Microsoft Excel bestaat al) *Rename [[Wikibooks:Wachtruimte/Microsoft Office Powerpoint]] *{{Tl|Babel}} *<s>[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal%3AZoeken&ns0=1&ns1=1&ns2=1&ns3=1&ns4=1&ns5=1&ns6=1&ns7=1&ns8=1&ns9=1&ns10=1&ns11=1&ns12=1&ns13=1&ns14=1&ns15=1&ns102=1&ns103=1&ns104=1&ns105=1&redirs=1&search=hiddenStructure&fulltext=Uitgebreid+zoeken hiddenStructure]</s> *[[In mensentaal]] *PDF-uitvoer van [[Wiskunde/Rekenkunde]] *[[:Sjabloon:Niet afdrukken]] *[[w:NS 5400]] *[[Gebruiker:Erik Baas/De geschiedenis van C++]] ---- <div style="text-decoration: line-through;"> The [[:mw:Extension:StringFunctions|StringFunctions]] extension has been merged with the [[:mw:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]] extension, per [[bugzilla:6455|bug 6455]]. These functions will be available once [[rev:50997|r50997]] is pushed live to the Wikimedia servers. (huidige versie: {{CURRENTVERSION}}) The new functions include: * len (<code><nowiki>{{#len:string}}</nowiki></code>) - provides the number of characters in a string. * pos (<code><nowiki>{{#Pos: string | needle | offset}}</nowiki></code>) - Finds first occurrence of "needle" in "string" starting at "offset". * rpos (<code><nowiki>{{#rpos: string | needle}}</nowiki></code>) - Finds last occurrence of "needle" in "string". * sub (<code><nowiki>{{#sub: string | start | length }}</nowiki></code>) - Returns substring of "string" starting at "start" and having "length" characters. * count (<code><nowiki>{{#count: string | substr }}</nowiki></code>) - Returns number of occurrences of "substr" in "string". * replace (<code><nowiki>{{#replace:string | from | to | limit }}</nowiki></code>) - Replaces each occurrence of "from" in "string" with "to", and "limit" replacements at most are performed. * explode (<code><nowiki>{{#explode:string | delimiter | position}}</nowiki></code>) - Breaks "string" into chunks separated by "delimiter" and returns the chunk identified by "position". The string parser functions will only work for strings up to a maximum length of 1000 characters. </div> ==ToDo (SVG)== ===Elementen=== ====Container-elementen==== [[Scalable Vector Graphics/Elementen/a|a]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/clipPath|clipPath]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/defs|defs]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/g|g]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/mask|mask]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/marker|marker]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/pattern|pattern]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/svg|svg]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/switch|switch]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/symbol|symbol]] [[Scalable Vector Graphics/Elementen/tspan|tspan]] ====Grafische elementen==== [[Scalable Vector Graphics/Elementen/circle|circle]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/ellipse|ellipse]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/image|image]] (*) · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/line|line]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/path|path]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/polygon|polygon]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/polyline|polyline]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/rect|rect]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/text|text]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/use|use]] (*) :<span style="font-size: small;">*: by reference</span> ====Overige elementen==== [[Scalable Vector Graphics/Elementen/!--|!--]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/animateColor|animateColor]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/body|body]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/desc|desc]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feBlend|feBlend]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feColorMatrix|feColorMatrix]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feComponentTransfer|feComponentTransfer]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feComposite|feComposite]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFlood|feFlood]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFuncA|feFuncA]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFuncR|feFuncR]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFuncG|feFuncG]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFuncB|feFuncB]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feGaussianBlur|feGaussianBlur]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feMerge|feMerge]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feMergeNode|feMergeNode]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feOffset|feOffset]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/fePointLight|fePointLight]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/feSpecularLighting|feSpecularLighting]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/filter|filter]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/foreignObject|foreignObject]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/linearGradient|linearGradient]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/radialGradient|radialGradient]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/stop|stop]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/textPath|textPath]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/title|title]] · [[Scalable Vector Graphics/Elementen/tref|tref]] · ===Attributen=== *120+... apart hoofdstuk, of alleen bij de elementen ? *Opsplitsen in stijl en overige ? ===Andere pagina's=== [[Scalable Vector Graphics/Elementen|Elementen]] (opsplitsen ?) · [[Template:Navigatie SVG-elementen]] ? · [[Template:SVG inhoud]] ===(ex-)weespagina's=== *[[Maatschappijleer/Werk]] *[[Maatschappijleer/Onderzoek]] *[[Maatschappijleer/Rechtsstaat/Nederlandse Grondwet]] *[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan de praktijk]] *[[Onderwijstechnologie/Voorbeelden onderwijstechnologische realisaties/Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen 3]] *[[Programmeren in BASIC/Commando's/Datatypes]] ==Notes== [[Bestand:Wikibooks-logo-nl.svg|100px]] Logo: (~ File:Wikibooks-logo-nl.svg) font-family:DejaVu Sans, bold kleuren: "WIKI" #0b2645 rgb(11, 38, 69) "BOOKS" #0a4e98 rgb(10, 78, 152) Boeken: rand: rgb(233, 221, 175) rgb(21, 48, 79) rgb(244, 238, 215) rgb(42, 98, 161) rgb(253, 252, 248) rgb(95, 150, 211) {| {{Wikitable}} style="text-align: center;" |- |background||wikibooks-wordmark-vi.svg||wikibooks-wordmark-vi-2.svg |- |default||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi.svg]]||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi-2.svg]] |- style="background-color: white; color: black;" |white||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi.svg]]||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi-2.svg]] |- style="background-color: black; color: white;" |black||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi.svg]]||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi-2.svg]] |} #0B2645 resp. #0A4E98 *Commons: [[c:User:Erik Baas]] *Meta: [[m:User:Erik Baas]] *Wikidata: [[d:User:Erik Baas]] ┌─┬─┐ │ │ │ ├─┼─┤ │ │ │ └─┴─┘ [[en:User:Erik Baas]] 5rwky70d1vafk2yu01yv9gwk3zrcx5u 0 18013 423586 378211 2026-04-22T17:50:05Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423586 wikitext text/x-wiki ===Inleiding=== Wanneer we denken aan digitale media op school, komen we soms niet veel verder dan de voor de hand liggende toepassingen. In dit puntje komen er nog twee digitale toepassingen naar voor die eerder in de ontwikkelingsfase liggen. Ze zijn nog niet algemeen gekend, maar hun doorbraak op school kan misschien wel ieder moment gebeuren. Al dan niet is het nuttig om de mogelijkheden ervan eens op te noemen. ===eBook=== Een eBook is de afkorting voor een elektronisch boek, de tegenhanger van een gedrukt boek.<br> Deze digitale boeken kunnen gelezen worden op daartoe bestemde eBooks readers, maar ook op gsm’s of computers. De tekst van een eBook wordt meestal opgeslagen als pdf- of exe-bestand. Pdf staat voor ‘Portable Document Format’, terwijl exe staat voor execute ofwel ‘uitvoeren’. Er zijn echter ook ‘open source’ elektronische boeken beschikbaar. Wanneer je een eBook koopt, krijg je de mogelijkheid om vier hiërarchisch geordende rechten te kopen. Deze zijn de volgende:<br> # ''userright'': je mag het boek zelf gebruiken. Dit recht is niet overdraagbaar. # ''resellright'': je mag je userright verkopen, zo vaak als je wilt. # ''masterright'': je mag user- en resellright verkopen, maar ook het masterright zelf. Merk wel op dat je niets mag wijzigen aan het product zelf. # ''ownerright'': dit is het hoogste recht dat je als koper kan bekomen. Hier mag je ook het product wijzigen, en er zelfs auteursrechten op bekomen. Wanneer een leraar dus een eBook wil herschrijven, moet hij dus eerst de toestemming vragen aan de persoon met het ownerright. De voordelen van een elektronisch boek zijn groot.<br>Het feit dat alle informatie met elkaar verbonden is door hyperlinks, zorgt ervoor dat men gemakkelijk en snel informatie kan opzoeken. Het elektronisch boek kan ook drager zijn van meerdere boeken, wat uiteraard alleen maar een voordeel kan zijn. Denk maar aan scholieren die met een overvolle boekentas zeulen. Met één elektronische drager of eBook reader is dat verleden tijd. Er zijn ook leerlingen die moeilijkheden hebben bij het lezen van kleine lettertjes, of in een ander geval, dyslectisch zijn. De elektronische boeken laten toe dat men meer witregels kan plaatsen, of het lettertype vergroten. De prijs van een digitaal boek is ook goedkoper dan een geprint boek, en er is geen papierverspilling. Een volgende stap, die nog niet helemaal op punt staat, is dat er ook tekeningen en filmpjes op gezien kunnen worden. Wanneer een leerling een boek leest, kan er dan verduidelijking gebracht worden met een animatiefilmpje. De nadelen van werken met elektronische boeken, is onder meer de beperkte keuze ervan. Tot nog toe zijn er niet veel Nederlandstalige handboeken digitaal beschikbaar. Men zou ook kunnen aanhalen dat jongeren al genoeg tijd doorbrengen met naar een scherm te staren. Een ander nadeel, eigen aan ICT, is de mogelijkheid tot hacking. De meest doorslaggevende reden echter om niet te kiezen voor een elektronisch boekensysteem op school, is de prijs ervan. Verschillende producenten maken nu eBook readers, en dat zou moeten zorgen voor een (verdere) daling van de prijs in de nabije toekomst. ===Elektronisch papier=== Een andere evolutie, die concurreert met de eBooks, haalt misschien wel de bovenhand. Het gaat om elektronisch papier of e-paper. Leerlingen schrijven dan op een digitaal scherm, dat door stroom een witte of een zwarte pixel weergeeft. Er zijn verschillende soorten elektronische papier, elk met een eigen gepatenteerde technologie. Elektronisch papier is, in tegenstelling tot een elektronisch boek, bedoeld om op te schrijven of te tekenen, en dan nadien terug op te vragen. Het grote voordeel van elektronisch papier is de goede leesbaarheid. Zelfs in vol zonlicht is het mogelijk om van het scherm te lezen. In tegenstelling tot laptops wordt het niet warm, en ligt het verbruik heel laag. Daartegenover staat dat elektronisch papier een trage refresh rate heeft. Om dus pagina’s te doorlopen, duurt het even. In Maastricht heeft een school in 2007 een proefproject gestart met elektronisch papier. Het project is reeds positief geëvalueerd, en wordt nog steeds bijgestuurd. De leerlingen en leerkrachten geloven dat elektronisch papier op termijn een vaste waarde zal worden in alle scholen. ===Links=== * https://en.wikipedia.org/wiki/Ebook * https://en.wikipedia.org/wiki/E-paper * https://www.edupaper.nl/ * https://e-book.startpagina.nl/ <!-- * https://eboek.web-log.nl/ "server niet gevonden" --> <!-- * {{Http}}://www.digitaalpubliceren.nl/ - site werkt niet meer --> {{Sub}} {{Links}} fyt03g9ffmk34bu2xaz3gfuqek2ql72 0 19466 423597 310143 2026-04-22T17:56:38Z Erik Baas 2193 423597 wikitext text/x-wiki = Samenvatting = * Doelgroep: lerarenopleiding Lager en kleuteronderwijs * Applicaties: Writer, Impress == Media, blogs == Onbekend == Aanpak == ===Module Tekstverwerking=== In de module tekstverwerking leert de student om te gaan met een moderne tekstverwerker. Hij doet dit aan de hand van OpenOffice Writer 2.x of Microsoft Word 2007. Deze keuze hangt samen met de keuze in de module Presentaties (zie module Presentaties) Module Presentaties In de module Presentaties leert de student presentaties te maken die kunnen gebruikt worden in de klaspraktijk. Hij doet dit aan de hand van OpenOffice Impress 2.x of Microsoft Powerpoint 2007. Deze keuze hangt samen met de keuze in de module Tekstverwerking. Een van beide moet in Microsoft Office 2007 gebeuren, de andere in OpenOffice Writer. De student maakt deze keuze bekend bij het begin van de module. Dit betekent concreet dat je ofwel kiest voor de combinatie Writer-Powerpoint of voor de combinatie Word-Impress. {{Bron|bronvermelding = * https://ict.kathotielt.be/writer, cursus * https://www.katho.be/sid-document.asp?deeltraject=1824&sid=26793 }} {{Links}} {{Wikipedia|Pagina = KATHO-RENO|Naam = KATHO-RENO}} {{Sub}} f3onfg13ndggv4f0qw29t63teeihh33 423601 423597 2026-04-22T17:57:47Z Erik Baas 2193 423601 wikitext text/x-wiki = Samenvatting = * Doelgroep: lerarenopleiding Lager en kleuteronderwijs * Applicaties: Writer, Impress == Media, blogs == Onbekend == Aanpak == ===Module Tekstverwerking=== In de module tekstverwerking leert de student om te gaan met een moderne tekstverwerker. Hij doet dit aan de hand van OpenOffice Writer 2.x of Microsoft Word 2007. Deze keuze hangt samen met de keuze in de module Presentaties (zie module Presentaties) Module Presentaties In de module Presentaties leert de student presentaties te maken die kunnen gebruikt worden in de klaspraktijk. Hij doet dit aan de hand van OpenOffice Impress 2.x of Microsoft Powerpoint 2007. Deze keuze hangt samen met de keuze in de module Tekstverwerking. Een van beide moet in Microsoft Office 2007 gebeuren, de andere in OpenOffice Writer. De student maakt deze keuze bekend bij het begin van de module. Dit betekent concreet dat je ofwel kiest voor de combinatie Writer-Powerpoint of voor de combinatie Word-Impress. {{Links}} {{Bron|bronvermelding = * https://ict.kathotielt.be/writer, cursus * https://www.katho.be/sid-document.asp?deeltraject=1824&sid=26793 }} {{Wikipedia|Pagina = KATHO-RENO|Naam = KATHO-RENO}} {{Sub}} b75ff98g4zlnowxu68guuw5r4rki75d 0 22192 423590 185986 2026-04-22T17:51:13Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423590 wikitext text/x-wiki ='''Economische wetenschappen'''= In het leerplan nummer 2006/042 van de richting '''Economie''' in het ASO van het Vlaams Gemeenschapsonderwijs wordt zeer expliciet verwezen naar de integratie van ICT om de leerlingen te leren : * het leerproces in handen te nemen; * zelfstandig en actief te leren omgaan met les- en informatiemateriaal; * op eigen tempo te werken en een eigen parcours te kiezen (ter bevordering van differentiatie en individualisatie). {{Sub}} {{Links}} 02ijopea2y0n542c3791lv91gwhnuid 0 22597 423607 378546 2026-04-22T18:13:37Z Deltaspace42 29589 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Starr 080604-6308 Andropogon virginicus.jpg]] → [[File:Starr 080604-6308 Anatherum glomeratum.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · identity 423607 wikitext text/x-wiki {{wiu2}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ {{Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Starr_031118-0122_Andropogon_virginicus.jpg}} '''''Andropogon''''' is een geslacht uit de [[../Grassenfamilie|grassenfamilie]] (''Poaceae''). De soorten van dit geslacht komen voor in delen van de hele wereld. ; Soorten <gallery widths="95"> File:Andropogon_distachyos.jpg|''[[w:Andropogon distachyos|A. distachyos]]'' File:Ms_744_obs_natiabouani_02.jpg|''[[w:Andropogon gayanus|A. gayanus]]'' File:Andropogon_gerardii.jpg|''[[w:Andropogon gerardii|A. gerardii]]'' File:Andropogon_pseudapricus_MS_1135.jpg|''[[w:Andropogon pseudapricus|A. pseudapricus]]'' File:Starr 080604-6308 Anatherum glomeratum.jpg|''[[w:Andropogon virginicus|A. virginicus]]'' File:Starr_071222-0260_Andropogon_glomeratus.jpg|''[[w:Andropogon glomeratus|A. glomeratus]]'' </gallery> ;Nog niet beschreven *''[[w:Andropogon abyssinicus|A. abyssinicus]]'' *''[[w:Andropogon aequatoriensis|A. aequatoriensis]]'' *''[[w:Andropogon amboinicus|A. amboinicus]]'' *''[[w:Andropogon amethystinus|A. amethystinus]]'' *''[[w:Andropogon appendiculatus|A. appendiculatus]]'' *''[[w:Andropogon arctatus|A. arctatus]]'' *''[[w:Andropogon benthamianus|A. benthamianus]]'' *''[[w:Andropogon bentii|A. bentii]]'' *''[[w:Andropogon bicornis|A. bicornis]]'' *''[[w:Andropogon brachystachyus|A. brachystachyus]]'' *''[[w:Andropogon cabanisii|A. cabanisii]]'' *''[[w:Andropogon campestris|A. campestris]]'' *''[[w:Andropogon campii|A. campii]]'' *''[[w:Andropogon canaliculatus|A. canaliculatus]]'' *''[[w:Andropogon capillipes|A. capillipes]]'' *''[[w:Andropogon chinensis|A. chinensis]]'' *''[[w:Andropogon chrysostachyus|A. chrysostachyus]]'' *''[[w:Andropogon consanguineus|A. consanguineus]]'' *''[[w:Andropogon cordatus|A. cordatus]]'' *''[[w:Andropogon eucomus|A. eucomus]]'' *''[[w:Andropogon fastigiatus|A. fastigiatus]]'' *''[[w:Andropogon floridanus|A. floridanus]]'' *''[[w:Andropogon fragilis|A. fragilis]]'' *''[[w:Andropogon gabonensis|A. gabonensis]]'' *''[[w:Andropogon glaucopsis|A. glaucopsis]]'' *''[[w:Andropogon gracilis|A. gracilis]]'' *''[[w:Andropogon gyrans|A. gyrans]]'' *''[[w:Andropogon hallii|A. hallii]]'' *''[[w:Andropogon huillensis|A. huillensis]]'' *''[[w:Andropogon ingratus|A. ingratus]]'' *''[[w:Andropogon inermis|A. inermis]]'' *''[[w:Andropogon lanuginosus|A. lanuginosus]]'' *''[[w:Andropogon lateralis|A. lateralis]]'' *''[[w:Andropogon lawsonii|A. lawsonii]]'' *''[[w:Andropogon leucostachyus|A. leucostachyus]]'' *''[[w:Andropogon liebmannii|A. liebmannii]]'' *''[[w:Andropogon lividus|A. lividus]]'' *''[[w:Andropogon longiberbis|A. longiberbis]]'' *''[[w:Andropogon microstachyus|A. microstachyus]]'' *''[[w:Andropogon minarum|A.minarum]]'' *''[[w:Andropogon mohrii|A. mohrii]]'' *''[[w:Andropogon murinus|A. murinus]]'' *''[[w:Andropogon paniculatus|A. paniculatus]]'' *''[[w:Andropogon pumilus|A. pumilus]]'' *''[[w:Andropogon scabriglumis|A. scabriglumis]]'' *''[[w:Andropogon schirensis|A. schirensis]]'' *''[[w:Andropogon schottii|A. schottii]]'' *''[[w:Andropogon scoparius|A. scoparius]]'' *''[[w:Andropogon selloanus|A. selloanus]]'' *''[[w:Andropogon shimadae|A. shimadae]]'' *''[[w:Andropogon tectorum|A. tectorum]]'' *''[[w:Andropogon tener|A. tener]]'' *''[[w:Andropogon tenuiberbis|A. tenuiberbis]]'' *''[[w:Andropogon ternarius|A. ternarius]]'' *''[[w:Andropogon ternatus|A. ternatus]]'' *''[[w:Andropogon thorelii|A. thorelii]]'' *''[[w:Andropogon tracyi|A. tracyi]]'' *''[[w:Andropogon virgatus|A. virgatus]]'' {{Commonscat|Andropogon}} {{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}} {{sub}} 7cwpuf5hi8s4nh88sq1jtfmt96e0mj9 0 24571 423595 310163 2026-04-22T17:56:18Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423595 wikitext text/x-wiki = Samenvatting = * [https://www.viso.be Schoolwebsite] * Doelgroep: 1e graad * (Over)stap sinds 3 mei 2010 * Gebruik: ** Als 'tool'? Dus niet als 'studieonderwerp' zelf, waar je bv. leert werken met een tekstverwerker. Is dat dan het enige aanwezige kantoorpakket of wordt de keuze gelaten aan de gebruiker/leerkracht? ** Als 'studieonderwerp'? Je leert bv. werken met een tekstverwerker en rekenblad. * Applicaties: ** De tekstverwerker Writer? ** Rekenblad met Calc? ** Presentaties met Impress? ** Databank met Base? ** De volledige suite? * Cursus: welke cursus wordt er gebruikt? ** De cursus van Rednose? ** Een zelfgebakken cursus? ** Een cursus van Microsoft Office 2003 (MS Office 2003 heeft immers grote gelijkenissen met OOo)? ** Niet echt een cursus, daar steeds vertrokken wordt vanaf een (praktijk)voorbeeld om OOo dan vervolgens als hulpmiddel te gebruiken. ** Andere? * Contactpersoon: wie kan je eventueel contacteren indien je meer informatie wenst? = Beweegredenen (over)stap naar OOo? = * Uit het [https://www.viso.be/visotemp/index.php?option=com_content&view=article&id=206:multiseat-computers-met-vrije-software-groene-ict-op-viso&catid=16:nieuws&Itemid=159 nieuwsbericht]: ''Als je daarbij ook nog weet dat er gebruik gemaakt wordt van “open software”, wat wil zeggen licentievrij en voor iedereen altijd én kosteloos beschikbaar, dan weet je ook dat dit minder kosten zijn voor ouders en school. Nog een belangrijk pluspunt is dat de software, zoals OpenOffice, gratis kan meegegeven worden aan de leerlingen om ook thuis te installeren. Ouders betalen ook hiervoor geen licentiekosten.'' * Omwille van dure licenties? * Om illegale software te vermijden? * Om in te spelen op de markt? * Omdat OOo vrije software is? * Omdat OOo het beste kantoorpakket is? * Andere? = Stappenplan = * Welke stappen werden er gevolgd om de overstap te maken? * Welke hindernissen waren er? * Gaat het om een volledige overstap? = Verwijzingen naar OOo= * [https://www.viso.be/visotemp/index.php?option=com_content&view=article&id=206:multiseat-computers-met-vrije-software-groene-ict-op-viso&catid=16:nieuws&Itemid=159 Schoolsite] * Media, blogs: bepaalde blogs of media spenderen misschien ook aandacht aan de (over)stap? {{Sub}} {{Links}} 6fkw5hks216nl5ununogg1toye3wrtc 0 24696 423600 310139 2026-04-22T17:57:07Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423600 wikitext text/x-wiki = Samenvatting = * Voor meer info zie [https://dbz.be/openoffice/ https://dbz.be/openoffice/] * Contactpersoon: ict[at]dbz.be = Beweegredenen (over)stap naar OOo? = * zie hogervermelde site = Stappenplan = * zie hogervermelde site = Verwijzingen = * zie hogervermelde site {{Sub}} {{Links}} abmvqqm85v6x6dm7ok4ueo840vluhja 0 26122 423588 313030 2026-04-22T17:50:18Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423588 wikitext text/x-wiki '''De iPad in het onderwijs''' =Wat is de iPad?= De iPad is een vervangend apparaat voor toestellen zoals de computer, laptop en macbook. Alle programma’s die de iPad bevat zijn aangepast om optimaal te kunnen functioneren op het Multi-Touch-scherm. Hoe je de iPad ook houdt, in welke positie ook, hij zal altijd werken. De iPad is dus veel handiger hanteerbaar dan andere apparaten zoals de laptop of macbook bijvoorbeeld. Hij is veel kleiner en veel lichter dan alle andere vergelijkbare toestellen en dus veel handiger mee te nemen. De iPad is een computer met een multi-touchscherm van 9,7 inch (24,6 centimeter) en weegt ongeveer 700 gram. Het draait op hetzelfde besturingssysteem, iOS, als de iPhone en iPod touch en is daarmee in feite een grote broer van deze apparaten. Telefoneren, zoals met de iPhone, is niet mogelijk, maar VoIP wel. =Wat kan je met de iPad?= '''Safari''' Ten eerste kan je er mee internetten met behulp van de Safaribrowser. Je kan de webpagina’s in hun geheel bekijken, zowel in liggende als in staande stand, met een tekstgrootte die ook goed leesbaar is. Alles gebeurt via een touchscreen, dus het surfen gaat gewoon door gebruik te maken van je vingers. Dubbel tikken op een pagina zorgt dat dat deel van de pagina vergroot of verkleint. Als je je vinger op een link houdt, kan je de onderliggende url zien, zodat je weet waar je naar toe surft. Er is ook een handige rasterweergave waarin alle geopende pagina’s in miniatuurvorm naast en onder elkaar staan, zodat je snel tussen de pagina’s kunt wisselen. Wanneer je een URL moet invoeren of iets anders moet invullen, verschijnt er een toetsenbord op je scherm. Wanneer je vaak dezelfde websites bezoekt, kun je daarvoor een symbooltje aanmaken op het beginscherm zodat je met één tikje op de juiste site uitkomt(snelkoppeling). Wanneer er geen wi-fi netwerk in de buurt is, kan je gebruik maken van de optionele 3g-verbinding. De zoekfuncties van Google en Yahoo zijn standaard geïntegreerd. '''Mail''' Wanneer je de iPad in liggende positie houdt, dus in de lengte, krijg je een gesplitste weergave met je geopende mail rechts en alle berichten in je postvak links. Daar zie je per bericht twee regels van de inhoud. Hiermee kan je dus een groot aantal mails gemakkelijker doornemen en uitsorteren. Als je dan één van je mails wilt lezen, draai je de iPad een kwartslag, de mail vult dan het hele scherm. Wanneer je een mail wilt typen, kan je een toetsenbord laten verschijnen door een tikje op het display. Dit toetsenbord heeft dezelfde afmetingen als dat van een notebook. Ook het toetsenbord draait mee wanneer je de iPad een kwartslag draait. Wat handig is, is dat de iPad bijhoudt wat je typt en zo suggesties doet, je spelling controleert en automatisch leestekens toevoegt. Bijlagen van mails kan je gewoon openen door erop te tikken, waarna het bestand gewoon op het scherm verschijnt. De iPad is compatibel met de meeste bestands- en afbeeldingsstructuren, zoals pdf, iWork, Microsoft Word, Excel, PowerPoint. Het is altijd mogelijk in of uit te zoomen of het bestand te draaien. Afbeeldingen kan je zelfs bewaren in de fotobibliotheek van je iPad. Verder kan je er nog '''foto’s''' opslaan. Deze kun je niet alleen op datum of gebeurtenis weergeven, maar je kan ze ook sorteren op basis van wie er op de foto’s staat en waar je ze hebt genomen. Wil je bijvoorbeeld alle foto’s van een bepaalde persoon zien, dan klik je op diens gezicht en verschijnen alle foto’s waar hij/zij op staat. Wil je alle foto’s bekijken die je op een bepaalde plaats gemaakt heb, kies je ‘Plaatsen’ en daarna de plaats die je wenst, weergegeven op een wereldkaart. Foto’s kan je synchroniseren vanuit je Mac of pc via iTunes of je kan ze rechtstreeks importeren vanuit je camera of vanaf de SD-kaart met behulp van een afzonderlijk verkrijgbare iPad Camera Connection Kit. Je kan ook foto’s halen uit mails door ze te bewaren in de iPad-fotobibliotheek. Op de iPad kan je ook '''video’s''' bekijken, van allerlei beeldmateriaal, van podcasts tot muziekvideo’s. Je hebt met de batterij van iPad tot 10 uur kijkplezier. Beeldmateriaal van je pc of macbook kan je integreren in je iPad door het te synchroniseren met iTunes. Het programma '''YouTube''' is zo ontworpen dat het optimaal kan functioneren op de iPad. Van gevonden filmpjes kan je een bladwijzer maken, zodat je dit later snel terug kunt vinden. Via de geschiedenis kun je ook je bekeken filmpjes terugvinden. '''Muziek''' De iPad maakt gebruik van '''iTunes''' net zoals met de '''iPod'''. Je kan de muziek zo beluisteren of via een koptelefoon met kabel of draadloos via Bluetooth. iPad werkt met een muziekgenie ‘Genius’ dat op basis van jou favoriete muziek een mix maakt. Bijvoorbeeld, stel dat je naar een liedje luistert en je wilt meer gelijksoortige muziek horen, klik je op Genius. Deze zal naar andere nummers zoeken die met je huidige lied overeenkomsten vertonen. Met '''iTunes U''' bereik je een onuitputtelijke bron van kennis. Je kan er bijvoorbeeld lezingen, discussies, taallessen, audioboeken of podcasts downloaden, allemaal van topuniversiteiten, musea en andere culturele instellingen uit de hele wereld. '''App Store''' Deze bevat al duizenden programma’s speciaal ontworpen voor de iPad en er komen er elke dag bij. Van elk programma kan je een voorsmaakje krijgen. Wanneer je een programma vindt wat je zoekt, kan je het meteen downloaden. Ook bevat de store meer dan 250 000 programma’s voor iPhone en iPod touch die je ook op je iPad kan gebruiken. Ook hier kan je ‘Genius’ gebruiken om programma’s te vinden die aansluiten bij de programma’s die jij al hebt gedownloadt. Ook kan je altijd zien of er updates verschenen zijn voor de programma’s die jij bezit. Wanneer je naar de apple store gaat, zal er een symbool verschijnen waar er updates beschikbaar zijn. '''Kaarten''' Op de iPad kan je steeds situeren waar je je op dat moment bevindt, op basis van de omringende wi-fi-hotspots, gps en gsm-zendmasten. Je kan straten zien van bovenaf in satellietweergave, van dichtbij in streetview, op een topografische kaart met terreinweergave of in de gewone kaartweergave. Wanneer je bepaalde nuttige punten wilt opzoeken, typ je deze gewoon in het zoekveld. Bijvoorbeeld wanneer je een restaurant zoekt, typ je ‘restaurants’ in het zoekveld. Alle dichtstbijzijnde restaurants worden dan aangeduid met speldjes op een kaart. Je kan een restaurant van dichtbij bekijken in de streetview weergave, waardoor je dan ook de gevel van het gebouw kan bekijken. Je kan dan de kortste route bekijken met een beschrijving van de route. Voor nuttige punten die je reeds opgezocht hebt, kun je een bladwijzer aanmaken zodat je ze later gemakkelijk kan terugvinden of je kan ze toevoegen aan je adressenlijst. '''Notities''' Hier kan je alles noteren wat je maar wilt, iets wat je te binnen schiet, takenlijstjes enzovoort. Het is gemakkelijk bijvoorbeeld voor een vergadering, lezing of wanneer je naar de supermarkt moet, omdat het zo klein en licht is en dus makkelijk mee te nemen is. Wanneer je tijdens het nemen van notities even iets moet opzoeken zoals een telefoonnummer in Contacten of een adres in Kaarten, zal Notities onthouden waar je gebleven bent. Wanneer je je iPad in liggende stand houdt is deze één groot notitieblok, wanneer je hem een kwartslag draait zie je een leeg notitievel en een overzicht van al je andere notities. iPad zet een rood cirkeltje om je huidige notitie, zodat je ziet waar je gebleven was. '''Agenda''' Je kunt je planning per dag, week of maand bekijken. Als je de iPad rechtop houdt, zie je een hele maand of dagindeling, wanneer je hem een kwartslag draait, verschijnt er een lijst met alle geplande afspraken en activiteiten van die dag aan de ene kant en alle planningsdetails aan de andere kant. Voor je belangrijkste afspraken kan je een andere agenda aanmaken. Al je agenda’s hebben een eigen kleur zodat je ze eenvoudig en overzichtelijk kunt bijhouden. '''Contacten''' Op de iPad kan je meer met je contactgegevens doen dan normaal. Je kan bijvoorbeeld een foto aan een naam koppelen. Voeg je een e-mailadres toe dan kan je die persoon een email sturen door gewoon op het icoontje bij zijn naam te klikken. Je kan verjaardagen, trouwdagen en andere gegevens van je contactpersonen noteren en er een herinnering voor instellen. De contactpersonen kan je ordenen in subgroepen, zoals vanwaar je ze bijvoorbeeld kent. Wanneer je wilt weten hoe je naar een bepaalde persoon moet rijden, klik je op het adres en wordt het programma Kaarten geopend. '''Spotlight-zoekfunctie''' Dit kan je gebruiken wanneer je iets specifiek wilt terugvinden in je iPad. Je typt gewoon een trefwoord in waarop Spotlight dan je iPad gaat doorzoeken. Bijvoorbeeld om een contactpersoon te zoeken, een nummer af te spelen of een afspraak in je agenda te openen. '''Keynote, Pages en Numbers''' zijn programma’s ter vervanging van respectievelijk Powerpoint om presentaties te maken, Word als tekstverwerker en Excell als spreadsheet om tabellen, diagrammen en dergelijke te maken. =Toegankelijkheid= Bij de iPad zit standaard een schermlezer, ondersteuning voor het afpelen van materiaal met bijschriften voor spraak en geluiden en andere innovatieve toegankelijkheidsvoorzieningen. Hierdoor is de iPad makkelijker te gebruiken voor personen met een visuele of auditieve beperking, leerproblemen of een andere handicap. '''VoiceOver''' is een gebarengestuurde schermlezer voor blinden. Wanneer je het scherm op een plaats aanraakt hoor je een beschrijving van dat deel. De VoiceOver bestaat in 21 talen en werkt voor alle programma’s die geïntegreerd zijn in de iPad. '''Monogeluid''' Hier maak je gebruik van een koptelefoon. Wanneer je aan één van beide oren minder goed hoort, kun je dat audiokanaal zo sturen, dat je beide kanalen tegelijk in elk oor hoort. '''Zoomen''' Voor mensen die minder goed zouden zien, kan het hele scherm van een programma vergroot worden tot vijf maal. Je kan het dan rond slepen om alle delen te kunnen zien. Zoomen kan in alle programma’s, ook diegene die je in de App Store koopt. '''Bijschriften voor spraak en geluiden''' Dit is gemaakt voor doven en slechthorenden. De ipad kan ondertitels en bijschriften voorzien voor spraak en geluiden voor films en podcasts die deze voorzieningen ondersteunen. =Hoe iPad integreren in het onderwijs?= ==Voorbeelden van toepassingen== In Vlaardingen gebruiken Vmbo-leerlingen die moeite hebben met lezen het apparaat om hun achterstand in te halen. Het gaat om een proef waarbij er een speciale applicatie is ontwikkeld om de leesvaardigheid van de leerlingen te verbeteren. De software leest onder meer teksten voor en brengt het uitgesproken woord onderstreept in beeld. Het gaat om een onderzoeksproject van de Lentiz onderwijsgroep en het SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma. Ze willen kijken of het gebruik van de iPad leidt tot betere leerresultaten. Het project heeft de naam ‘iLove reading’ gekregen. Volgens de projectgroep biedt de iPad de leerlingen twee mogelijke voordelen: Enerzijds zijn de interactieve mogelijkheden van het apparaat groot, anderzijds is het product voor de leerling interessant vanwege het handzame formaat. Het onderzoek in Vlaardingen loopt vanaf september 2010 tot en met juli 2011. Doel is om te evalueren of de iPad als middel bijdraagt aan effectiever, efficiënter en aantrekkelijker onderwijs. Op de Vrije Universiteit van Amsterdam gebruiken ze het om bijvoorbeeld instructievideo’s van onderwijspractica te bekijken en om digitale studieboeken te lezen. Voor leerkrachten is de grote hoeveelheid onderwijsapplicaties een pluspunt. Het aanbod in de App Store varieert van gratis applicaties die kinderen leren pianospelen tot betaalde programma’s waarmee studenten hun huiswerk kunnen bijhouden of zichzelf kunnen overhoren. Hogeschool Fontys in Nederland geeft honderd studenten een iPad in bruikleen. Ze onderzoekt ook welke applicaties de leerkracht zelf zou kunnen ontwikkelen. In de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen wordt het toestel ook gebruikt. Zij vinden het apparaat nuttig voor het toetsen van kennis. 3 Amerikaanse Universiteiten, nl. Seton Hill University, George Fox University en Abilene Christian University denken dat de iPad het onderwijs gaat revolutioneren. Het zou een einde kunnen maken aan de dictatuur van schoolboeken. ==Voordelen== '''Lichtere boekentas''': Gebruikers van de iPad kunnen internet gebruiken, e-mailen, aantekeningen maken en beeldmateriaal opslaan en bekijken. Het is veel kleiner en lichter dan een laptop en macbook en dus veel makkelijker draagbaar. Zo weegt de macbook bijvoorbeeld 2,3kg en de iPad slechts 700g, het apparaat weegt bijna minder dan een schoolboek. Studenten die digitale studieboeken gebruiken hebben lichtere boekentassen omdat ze geen stapels boeken moeten meenemen. '''Geen stopcontacten''': Je kan de iPad in elke ruimte gebruiken en wanneer je internet wil gebruiken, moet je dus ook geen pc ruimte reserveren, er moet enkel wi-fi aanwezig zijn. Door de lange accuduur hoeven er ook geen stopcontacten aanwezig te zijn. Met een accu die 10 uur meegaat, moet de iPad dus niet opgeladen worden tijdens de les, maar kan ze ’s avonds thuis gemakkelijk weer opgeladen worden. Met een muis en toetsenbord kan de iPad ineens een kleine desktop computer worden en elk lokaal kan zo gemakkelijk in een computerlokaal worden omgebouwd. '''Materiaal''': Het is gemaakt van stevig materiaal met aluminium en sterk, krasvast glas. Zo lijkt het op het eerste zicht toch een duurzaam apparaat. '''Internet''': Wanneer je wi-fi hebt op school, heb je al direct een heel groot voordeel, nl. dat je gemakkelijk en gratis op internet kunt. Ook zijn er steeds meer steden, dorpen en bedrijven die gratis draadloos internet ter beschikking stellen. Met 3G kan een student de iPad overal gebruiken. Hij kan bijvoorbeeld tijdens een treinrit artikels opzoeken, online lesmateriaal doornemen, notities maken of voor het examen nog even wat leerstof nakijken. '''ibooks''': Dit is de variant op de e-reader. Het zou het lezen van boeken, tijdschriften en kranten veel aangenamer kunnen maken dan een ebook, waar je alleen teksten kan lezen zwart op wit. Ook heb je met de iPad het audiovisuele en dynamische en werkt deze veel interactiever. Je zou boeken, tijdschrijften en kranten uiteindelijk misschien in een digitale ruimte kunnen brengen. '''Lesboeken vervangen (Inkling)''': Door het gebruiken van digitaal lesmateriaal zou er de mogelijkheid ontstaan om het materiaal regelmatig te updaten, zonder een nieuw boek te moeten opmaken. Ook zou je bijvoorbeeld een huurmodule kunnen opstellen, zodat de leerlingen de boeken niet verplicht hoeven te kopen. Hoofdstukken van lesmateriaal zouden door leerkrachten digitaal kunnen uitgedeeld worden en leerlingen zouden daar dan gemakkelijk digitaal notities bij kunnen maken. In plaats van enkel statische beelden zoals in boeken, zou je via de iPad ook interactieve figuren kunnen gebruiken. Een bedrijf dat dit reeds mogelijk maakt is ‘Inkling’. Zij zullen geen volledige boeken aanbieden in de iTunes store, maar wel hoofdstukken die leerkrachten dan kunnen gebruiken om zelf tot een cursus te komen. De voordelen voor het milieu zouden ook zeer groot zijn, aangezien men niet meer met vele boeken moet werken, met tijdschriften, kranten, notitieschriften voor leerlingen, toetsenbladen, schrijfmateriaal en noem maar op. '''Veiligheid''': Doordat er maar één App Store is waar je programma’s kan downloaden is het veel veiliger voor virussen dan bijvoorbeeld laptops en zouden er mogelijks veel minder softwareproblemen kunnen opduiken. '''Lessen opnemen''': Met de ingebouwde microfoon is het mogelijk om lessen op te nemen, die de student dan achteraf opnieuw kan beluisteren. Er zou zelfs de mogelijkheid kunnen zijn, met het gebruik van spraaksoftware, om de lessen onmiddellijk om te zetten in tekst, die men dan eventueel nog kan bewerken. '''Interactie''': Wanneer leerlingen allemaal achter hun laptop of pc zitten in de klas zitten ze veilig afgeschermd van de leerkracht achter het computerscherm. Met de iPad is dit niet het geval en heeft de leerkracht weer een mooi beeld over de leerlingen. Het is dan misschien ook voor de leerkrachten makkelijker te aanvaarden dan laptops in de klas. ==Nadelen== In de Hogeschool Arnhem en Nijmegen ondervond men dat het toestel maar een beperkt aantal bestandsformaten zou ondersteunen en voor het opslaan van documenten zou software moeten worden aangeschaft. Je zou moeilijk of niet met 10 vingers kunnen typen op een iPad en dat maakt notuleren moeilijk. MAAR met een extern toetsenbord dat je er aan kan aansluiten is dit probleem dan wel weer opgelost. Daarom onderzoekt deze hogeschool nog of de iPad nuttig is voor het onderwijs. Aan de hand hiervan wordt dan besloten of vanaf het jaar 2011 alle studenten ermee aan de slag zouden gaan. De iPad is enorm duur, de goedkoopste versie met alleen wi-fi zou 499 dollar kosten. Ook heb je nog eens de maandelijkse kosten voor het internetabonnement. De iPad is met zijn beperktere uitrusting geen volwaardige vervanger van bijvoorbeeld een laptop en toch liggen de prijzen van de iPad en de laptops niet ver uit elkaar. WEL zou er onderwijskorting komen op aankopen van meerdere iPads in één keer. In de VS zou een pakket van 10 stuks een 20 dollar goedkoper zijn dan wanneer men losse iPads zou bestellen. Voor het onderwijs is de iPad nog niet zo goed ontwikkeld voor landen zoals België of Nederland. Het wordt nu nog vooral toegepast in de Verenigde Staten. Apple heeft nog geen overeenkomsten getekend met uitgevers van schoolboeken om hun werken via de iPad te reproduceren. Voorlopig werd dit enkel gedaan met uitgevers van romans en non-fictie boeken. Geen multitasking: Je kan geen twee programma's tegelijk draaien. Dat is een belangrijk nadeel van de iPad, waardoor je bijvoorbeeld niet snel je mail kan checken terwijl je een document schrijft, of naar een internetradio kan luisteren terwijl je chat. Echter sinds besturingssysteem IOS 4 is het mogelijk om wel meerdere programma's tegelijk te draaien. En in iOS 7 is de zogenaamde "multitaskbar" ook overzichtelijker gemaakt Buitengebruik onmogelijk: Dat beeldscherm ziet er prachtig uit. Binnenshuis is het genieten van het glimmende glas en het haarscherpe beeld. Maar zodra je op een zonnige dag naar buiten gaat zie je ineens alleen nog maar vette vingerafdrukken op je scherm. In zonlicht is het beeldscherm gewoon onleesbaar, alsof je een spiegel in je hand hebt. En dat is vervelend, omdat de iPad voor een groot deel moet dienen als eReader. Lekker in de zon een boekje lezen in de tuin of in het park kun je met de iPad wel vergeten. Daar heb je eReaders voor nodig die gebruik maken van eInk, zoals de Sony PRS-600 of de Amazon Kindle. Op school is dit niet zo erg, maar als je bijvoorbeeld een boek moet lezen voor een vak kan je dit dus enkel binnen doen! =Bronnen= https://www.apple.com/nl/ipad/ https://www.computable.nl/artikel/ict_topics/ https://www.onderwijsvanmorgen.nl/ https://matthieucalu.be/2010/04/23/ipad-in-het-onderwijs/ https://www.gadgetsenonderwijs.nl/ https://macwereld.nl/ https://www.express.be/business/nl/technology/ https://www.educatethecrowd.nl/ https://www.ipadplanet.nl/9392/ipad-op-vmbo-school-ingezet-voor-verbeteren-leesvaardigheid/ https://www.demorgen.be/dm/nl/5401/Multimedia/article/detail/1060453/2010/01/28/10-redenen-waarom-de-iPad-suckt.dhtml https://www.besteproduct.nl/artikelen/Nadelen_Apple_iPad.html {{Sub}} {{Links}} hqegee1ai1z0sb912hqkrkm9yvbttfk 0 26633 423421 423387 2026-04-22T12:54:28Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423421 wikitext text/x-wiki Dit boek gaat mogelijk de volgende onderwerpen bevatten (de onderwerpen worden nog per deelonderwerp uitgewerkt): =Basisbegrippen= * Virtualisatie * TCP/IP =Bestandsbeheer= * Schijfbeheer (RAID) * Fileserver =IP adressen beheren= * DNS * DHCP =e-Mail= * Mailserver =Veiligheid= * Basis security * Firewall =Besturingssystemen= ==Algemeen== * Processmanagement (in een besturingssysteem) * Werken met de Commandline * Remote management ==Clients== * Client management (bv Thin Clients) * Klantenbesturingssystemen in een netwerk * Imaging ==Servers== * Server besturingssystemen * Basis scripting (voor bijvoorbeeld logon scripts) ==Services== * Webserver * Printermanagement * Databaseserver =Netwerkbeheer in het klein= * Bekabeling/netwerkmanagement * Patchen * Netwerktekening en documentatie =Netwerkbeheer in het groot= * Green IT * Datacenter =Nog indelen= * VPN/RAS * VoIP * Recovery * Peer-to-peer * Usermanagement (active directory, novell, ldap, etc) {{Sub}} {{Links}} 051f7mjlvekouvzh3x7k6j9nv4kwl4z 0 27099 423596 310167 2026-04-22T17:56:23Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423596 wikitext text/x-wiki Opm: Geen OpenOffice maar LibreOffice. = Samenvatting = * Website school of scholengemeenschap: https://www.sui.be/ * (Over)stap sinds: 01/02/2011 * Gebruik: Momenteel draait het pakket naast MS Office om de leerlingen & leerkrachten de mogelijkheid te geven om te kiezen voor het ene of het andere pakket en om ze bewust te maken van het feit dat er meer is dan alleen MS Office * Applicaties: ** De volledige suite = Beweegredenen voor LibreOffice? = * Omdat LibreOffice vrije software is * Om leerlingen & leerkrachten te laten zien dat er nog iets anders bestaat buiten MS. {{Sub}} {{Links}} jrj5fjuxakkmetdlazpl6fxsocyhr3l 2 27734 423611 398198 2026-04-22T18:20:26Z Erik Baas 2193 opruimen [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] 423611 wikitext text/x-wiki <div style="position: relative; margin-top: 10px; border: 2px dashed {{{randkleur|#88f}}}; background-color: {{{kleur|#eef}}}; color: black; border-radius: 15px; -moz-border-radius: 15px; padding: 5px; text-align: center;"> <span style="position: absolute; left: 25px;">[[Bestand:Wikiversity-logo.svg|25px|WIKIVERSITEIT]]</span> <span style="font-size: 1.3em;">Het boek '''[[{{#If:{{NAMESPACE}} |{{NAMESPACE}}:}}{{#TitleParts: {{BASEPAGENAME}} |{{#IfExpr: {{{subboek|1}}} >= 1|{{{subboek|1}}}|1}}|1}}|{{#If:{{#TitleParts: {{BASEPAGENAME}} |1|{{#IfExpr: {{{subboek|1}}} >= 1|{{{subboek|1}}}|1}}}} |{{#TitleParts: {{BASEPAGENAME}} 1|{{#IfExpr: {{{subboek|1}}} >= 1|{{{subboek|1}}}|1}}}}|{{BASEPAGENAME}} (subboek error)}}]]''' maakt onderdeel uit van de '''[[Wikiversiteit]]'''.</span> <span style="position: absolute; right: 25px;">[[Bestand:Graduation_cap.png|25px|WIKIVERSITEIT]]</span> </div><noinclude> __NOTOC__ == Gebruik == <div><pre><nowiki> { {Wikiversiteit/Cursus | kleur=#eef | randkleur=#88f | subboek=2 }} </nowiki></pre></div> *Zet dit sjabloon op een pagina van een boek, om te laten zien dat het bij de Wikiversiteit hoort. *De link naar het boek verwijs altijd naar de hoofdpagina van het boek, ook als het sjabloon op een subpagina gebruikt wordt. *De parameter '''subboek''' kan bijna altijd worden weggelaten. **'''Geavanceerd''': Als er meerdere boeken binnen 1 hoofdpagina zitten (bv. [[Verzameling/Boek 1]] en [[Verzameling/Boek 2]]) kan je gebruik maken van de parameter '''subboek'''. ''Meestal hoeft dit niet.'' ***Als dit wel nodig is geeft '''subboek''' aan op de hoeveelste subpagina het boek begint. In dit geval vul je dus in: '''| subboek=2'''. ***De ingevoerde parameter '''subboek''' wordt niet/nauwelijks gecontroleerd door het sjabloon. Als je niet zeker bent hoe je dit moet gebruiken, vraag dan '''<span class="plainlinks">[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Overleg:Wikiversiteit/Nieuwe_cursussen&action=edit&section=new hier]</span>''' aan om het boek toe te voegen aan de Wikiversiteit en vermeld erbij dat dit sjabloon moet worden toegevoegd. *Als er geen '''kleur''' of '''randkleur''' wordt opgegeven worden de standaard kleur van de [[Wikiversiteit]] gebruikt (respectievelijk #eef en #88f). Alle kleuren die geaccepteerd worden door HTML kunnen worden ingevoerd. **Om de opmaak van de Wikiversiteit zoveel mogelijk constant te houden, wordt je verzocht de parameters voor kleuren alleen te gebruiken als de standaard kleuren '''echt niet''' passen bij het boek. === Getest === Dit sjabloon is getest en goed bevonden in: *[[:w:Google Chrome|Google Chrome 11]] *[[:w:Internet Explorer|Internet Explorer 8]] **In Internet Explorer worden geen afgeronde hoeken weergegeven. Volgens Microsoft zou dit vanaf IE9 wel moeten werken.&nbsp;<ref>[https://www.css3.info/preview/rounded-border/ https://www.css3.info/preview/rounded-border/]</ref> *[[:w:Mozilla Firefox|Firefox 3.6.13]] *[[:w:Opera (webbrowser)|Opera 11.10]] == Voorbeeld == {{Gebruiker:Rolof1991/Wikiversiteit bèta/Blok}} { {Wikiversiteit/Cursus}} === Het gebruik van 'subboek' === {{Gebruiker:Rolof1991/Wikiversiteit bèta/Blok | subboek=2 }} { {Wikiversiteit/Cursus | subboek=2 }} {{Referenties}} </noinclude> o5oio07okq4ov4uq42cz1absx7n28nh 10 28343 423615 414706 2026-04-22T18:58:42Z IvanScrooge98 29590 quality file 423615 wikitext text/x-wiki {{Index basis |titel = [[Decamerone]] |logo = [[Bestand:1916-a-tale-from-the-decameron-.jpg|164px]] |inhoud = *[[Decamerone/Achtergrond|Achtergrond]] *[[Decamerone/Structuur|Structuur]] *[[Decamerone/Thema's|Thema's]] *[[Decamerone/Personages|Personages]] *[[Decamerone/Tekst|Tekst]] **[[Decamerone/Proloog|Proloog]] **[[Decamerone/Eerste dag|Eerste dag]] **[[Decamerone/Tweede dag|Tweede dag]] **[[Decamerone/Derde dag|Derde dag]] **[[Decamerone/Vierde dag|Vierde dag]] **[[Decamerone/Vijfde dag|Vijfde dag]] **[[Decamerone/Zesde dag|Zesde dag]] **[[Decamerone/Zevende dag|Zevende dag]] **[[Decamerone/Achtste dag|Achtste dag]] **[[Decamerone/Negende dag|Negende dag]] **[[Decamerone/Tiende dag|Tiende dag]] **[[Decamerone/Epiloog|Epiloog]] *[[Decamerone/Boccaccio's bronnen|Boccaccio's bronnen]] *[[Decamerone/Literaire invloed|Literaire invloed]] }}<noinclude>[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]</noinclude> 7zya2kvf3ociqavz4zbx22scjqq3w5z 0 28347 423616 255271 2026-04-22T19:24:58Z IvanScrooge98 29590 423616 wikitext text/x-wiki {{Decamerone}} Voordat de vertelsessies starten, verzamelen de tien jonge Florentijnen (de Brigata) bij de Basilica di Santa Maria Novella in Florence. Daar besluiten ze om aan de Zwarte Dood te ontsnappen door de stad te verlaten en de komende twee weken hun intrek te nemen in een villa. Ieder gaat akkoord om elke dag een verhaal te vertellen, en dit gedurende tien dagen. De verhalen worden verteld in de tuin van de eerste villa waar de Brigata verblijft, ergens een paar mijl buiten de stad. Onder het 'bewind van Pampinea', mag de eerste verteldag het onderwerp vrij gekozen worden. Hoewel er geen thema is opgegeven, handelen zes van de verhalen over een persoon die een andere censureert, en de andere vier zijn satires op de Katholieke Kerk. ==Dag 1, eerste verhaal== Panfilo is de verteller van dit eerste verhaal uit de verzameling. Het is ook het eerste verhaal dat de toenmalige praktijken van de Rooms-Katholieke Kerk (in dit geval heiligverklaring door het volk) ridiculiseert en aan de kaak stelt. De vroegste bron van dit verhaal is te vinden in hoofdstuk acht van de biografie van Sint Sulpicius Severus van Saint Martin de Tours. Die biografie dateert van rond 400 na Chr. Ser Cepparello, beter bekend als Ciapelletto, een notoir slecht mens, maakt in opdracht van Musciatto Franzesi een zakenreis naar de Bourgogne, een streek waar men hem nog niet kent. Eenmaal daar, wordt hij al snel terminaal ziek. De twee Florentijnse broers die hem onderdak verleenden laten een monnik uit een nabijgelegen klooster overkomen om zijn biecht te horen en hem zijn laatste sacramenten toe te dienen. Ciappelletto vertelt de monnik leugens over zijn zogezegd vroom en zuiver leven en toont op een schijnheilige manier overdreven berouw voor kleinere dagelijkse zonden. De monnik gelooft hem en geeft na zijn overlijden een lovend sermoen over zijn leven. De stedelingen, die de preek horen, geloven dat Ciapelletto een heilig man was en vereren hem lang na zijn dood. ==Dag 1, tweede verhaal== Hiertoe aangemoedigd door Giannotto di Civigni besluit Een jood, genaamd Abraham, om naar het hof van Rome te gaan. Na de verdorvenheid van de geestelijkheid aldaar te hebben gezien, keert hij terug naar Parijs en bekeert zich tot christen. ==Dag 1, derde verhaal== Melchisedech is een jood. Met behulp van een kort verhaal over drie ringen slaagt hij erin te ontsnappen aan een val die voor hem is klaargezet door Saladin. ==Dag 1, vierde verhaal== Een monnik die een zonde beging waarvoor hij de strengst mogelijke straf verdient, ontsnapt aan die straf door de abt van dezelfde zonde te beschuldigen. ==Dag 1, vijfde verhaal== {{sub}} t0hk7k5yojdelcmpfkbcqgej8l0wsxu 0 28947 423592 283197 2026-04-22T17:51:30Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423592 wikitext text/x-wiki Deze pagina bevat het rapport van ons groepswerk voor Onderwijstechnologie. =Inleiding= In dit groepswerk zijn we op zoek gegaan naar een onderwijstechnologische realisatie die we later in het kader van onze studie en/of professionele carrière kunnen gebruiken. Bij de aanvang van het groepswerk zijn we stil blijven staan bij de huidige gebreken in het onderwijs. Volgens ons is er op dit ogenblik nog een gebrek aan lesondersteuning na de lesuren. De leerkrachten hebben steeds minder tijd om de verplichte leerstof te zien binnen de voorziene tijd. Wanneer de leerlingen een bepaald onderdeel van de leerstof niet direct onder de knie hebben, heeft de leerkracht niet altijd de tijd om hier lang bij stil te staan. De ontwikkeling van een technologisch hulpmiddel om de lessen te ondersteunen was dan ook het doel van ons project. Dit rapport omvat de verschillende stappen die tot de realisatie van ons project geleid hebben. =Mogelijke onderwerpen en keuze= ==Werkwijze== ===Communicatie=== Voor dit groepswerk werd ons aangeraden om zo veel mogelijk te communiceren door gebruik te maken van het groepsforum op Pointcarré. Vermits het bij een brainstorm toch interessanter is om dit 'in real life' te doen, hebben we een [https://doodle.com/ Doodle] opgesteld om zo efficiënt mogelijk tot een gezamelijke datum te komen. In het begin was het groepsforum nog publiek, waardoor we plots weer overgeschakeld waren naar gewoon e-mailverkeer. Eens het probleem was opgelost hebben we weer zo veel mogelijk het forum gebruikt. ===Brainstorming=== Vermits er reeds een idee omtrent bijscholing was geplaatst op het groepsforum, werd de brainstorm hier misschien lichtjes door beïnvloed. Concreet kwamen er een viertal ideeën uit de bus. ====Verschillende ideeën==== * een online tool waar leerkrachten testen op kunnen plaatsen * een evaluatiesysteem * samenwerkingsverband voor scholen vergemakkelijken via online tool * creëren van een tool die lesondersteunend werkt (= gekozen idee) ====Uitwerkingen gekozen idee==== '''Doel:''' Bijscholingstool • Vragenlijst • Oefeningen • Links • Chatten • Dropbox • Folders • Diagram • Video • Codex online • Toetsjes • Opsommen van alle moeilijke dingen • Forum • Random chillroom • Onderling met scholen: contests organiseren (dient ook als extra motivatie voor de leerlingen, vermits ze een extra credit krijgen bij deelname) • Skype • Agenda lijst van lessenoverzicht • Overzicht van vooruitgang • Reward en recognition page (pagina waarop je kan zien we het meeste testjes heeft geprobeerd, het meeste forumposts heeft geplaatst, hetgeen ook kan dienen als motivatie voor leerlingen om er echt gebruik van te maken) '''Resultaat: uiteindelijke tools''' * Vragenlijst: Om de lessen wat beter te kunnen afstemmen op de noden van de leerlingen hebben we een wekelijkse vragenlijst die polst naar de mening van de leerlingen. Het onderwerp van de les wordt steeds vermeld en vervolgens wordt gevraagd: Wat vond je van de les? Lag het tempo te hoog of te laag? Zijn er begrippen die je nog niet goed snapt? * Forum: Het is mogelijk om per lesonderwerp een bespreking te starten over de les en het onderwerp. Hier kunnen de leerlingen terecht met vragen en problemen. Het is in de eerste plaats de bedoeling dat leerlingen via deze weg elkaar ook trachten bij te staan. * Oefeningen: Er is een map waar allerlei extra oefeningen te vinden zijn die ze eventueel kunnen maken. Het leek ons ook interessant om per type oefening reeds één ervan op te lossen en te voorzien van een gedetailleerde werkwijze, zodat de leerlingen de oplossingsmethode ook kunnen nakijken. Indien er nog moeilijkheden zouden zijn bij de oefeningen, kunnen ze steeds terecht op het forum, waar ze hulp mogen verwachten van een leerkracht of medeleerling. * Testjes: De leerkrachten kunnen verschillende soorten testjes aanmaken, waarbij ook de antwoordmogelijkheden zeer verschillend kunnen zijn (ja/neen, meerkeuze vragen, open vragen, sorteer de antwoorden, etc). * Video: Indien er een onderwerp/begrip/werkwijze is die voor enkele leerlingen echt niet duidelijk zijn (afgaand op de vraagjes hierover in het forum), kan men een extra tutorial op het leerplatform plaatsen waarbij de focus meer ligt op de probleempunten van de leerlingen. * Overzicht van vooruitgang: Aan de hand van de leerplannen kunnen de leerkrachten een overzicht maken per lesonderwerp van de gewenste doelstellingen die de leerlingen dienen te bereiken. De leerlingen kunnen dan aanduiden welke vaardigheden en kennis ze reeds onder de knie hebben. Deze gegevens kunnen altijd worden aangepast en bij het voorbereiden van de examens kunnen ze nagaan op welke vlakken ze nog extra moeten oefenen. * Documenten: krantenartikels (actualiteit), codex, documenten van de overheid, formularium, diagrammen, mogelijkheid voor leerlingen om iets up te loaden,... ===Doelgroep=== Enerzijds wensen we deze website aan te raden voor gebruik in verschillende scholen, die al dan niet in samenwerking staan met elkaar. Op die manier zouden meerdere leerkrachten van verscheidene vakgebieden hieraan kunnen meewerken. Het is de bedoeling dat de leerlingen na de lessen ook nog de hulp kunnen inroepen van iemand (of iets) die de nodige kennis beheerst. In plaats van op verscheidene fora op zoek te gaan naar iemand die een antwoord weet op je vragen, kan men via [https://leshulp.co.cc/ Leshulp] rekenen op feedback van leerkrachten. Daarnaast kunnen de leerlingen ook gewoon hun verwerkingsproces ondersteunen door de verschillende tools die ter beschikking staan. Anderzijds laten we de keuze aan de leerkrachten/scholen om een soortgelijke website voor privé gebruik op te richten. =De zoektocht naar & opbouw van de website= ==Keuze site== ====Mogelijkheden==== Links die ons idee zouden kunnen verwezenlijken zijn onder andere: https://www.dokeos.com/en/node/778 (Eigenlijk konden we alles hier gewoon op vinden, behalve die motivatie) https://moodle.org/about/ (Speciaal voor leerkrachten om een platform aan te maken) https://www.gratissoftware.nu/ (Op deze site staan een paar zeer handige tools op, zoals het online aanmaken van een forum, een eigen website maken, mediaplayers, videoplayers enzovoort) Uiteindelijk hebben we ervoor gekozen om moodle uit te werken, aangezien we op dit leerplatform ons concept het best zouden kunnen verwezenlijken. Hoewel moodle het dichtst bij ons idee aanleunde, mislukte het meermaals om dit op onze laptop te installeren. We kwamen via het forum te weten dat dit ook mogelijk was door te werken met gnomio, een site waarop Moodle geïnstalleerd stond. Voor het gebruiksgemak hebben we dus geopteerd om ons idee uit te werken op gnomio. Hoewel de site na een week reclame toont, vonden we dit in eerste instantie niet storend. De leerlingen zijn gewoon van te werken met facebook, waar ook reclame op staat. Het probleem met deze reclame is echter dat de duidelijkheid en de eenvoudige structuur van onze site niet langer behoudt. Het wijzigen van de lay-out en het aanpassen van de broncode vormden ook een probleem. Hoewel de site reeds helemaal opgebouwd was, hebben we er toch voor geopteerd om de site opnieuw op te bouwen, maar dan ergens anders. Deze keer hebben we de moodle op een aparte server geïnstalleerd. Dit vraagt meer werk, maar het resultaat mag er best zijn! De site kan u terugvinden op: https://leshulp.co.cc/ Om de site te bezichtigen kan u zich steeds aanmelden als gast. ==Opbouw van de site== ====Rollen en bevoegdheden==== =====Administrator===== Deze persoon is bevoegd om alle soorten van veranderingen te maken en dit in alle cursussen. Het is de persoon die de website onderhoudt, in ons geval de informatici van de school. =====De aanmaker van een cursus===== Deze personen kunnen nieuwe cursussen aanmaken en hier ook les in geven. =====Leerkracht===== Leerkrachten kunnen binnen hun cursus alles aanpassen. Ze kunnen documenten uploaden, testjes toevoegen, enquêtes opstellen, iets op het forum plaatsen, de vragen van de leerlingen beantwoorden,... =====Non-editing leerkracht===== Deze leerkrachten geven les binnen hun cursus, maar kunnen hierin geen activiteiten aanpassen. =====Studenten===== De studenten genieten van verschillende voordelen binnen de cursussen, al hebben ze niet de mogelijkheid om bepaalde elementen aan te passen. Ze zijn in staat om documenten te downloaden, deel te nemen aan het forum, testen in te vullen, filmpjes te downloaden, vragen te stellen aan de leerkrachten,... . Ze zijn bijvoorbeeld niet in staat om nieuwe cursussen te plaatsen (let op ze kunnen wel nieuwe cursussen aanvragen), de testresultaten van andere leerlingen te zien,... . =====Gasten ===== Gasten hebben op de site minder voordelen dan de vorige gebruikers. Ze zijn in staat om rond te kijken en informatie te downloaden, maar ze hebben geen toestemming om enige documenten te plaatsen of deel te nemen aan activiteiten. Op deze manier kunnen de ouders van de leerlingen zich aanmelden als gast om op de hoogte te zijn van de school- en lesactiviteiten. Ze kunnen niet deelnemen aan het forum, maar wel alle documenten bekijken en de leerkracht contacteren indien nodig. ====Instellingen==== De instellingen van de site werden zo aangepast dat de bovengenoemde rollen elk hun beperkingen hadden. Zo kunnen de leerlingen geen cursussen maken, agenda's aanpassen, vragenlijsten maken,... . De gasten kunnen de hele site bezichtigen, maar geen wijzigingen aanbrengen of zelfs hun stem laten horen. Wel kunnen ze de leerkracht contacteren om eventuele problemen duidelijk te maken. Uiteraard is het niet mogelijk om hier elke instelling weer te geven, want er zijn er ontzettend veel. Voor een overzicht van de activiteiten die elke rol mag uitvoeren op de site, verwijzen we jullie graag door naar de rolverdeling. ====Onderdelen==== De site wordt ingedeeld volgens verschillende cursuscategorieën, zoals Economie, Rechten, Wiskunde,... Elk cursuscategorie wordt dan op zijn beurt onderverdeeld in beschikbare cursussen, waar je de lesonderwerpen kan terugvinden. Als voorbeeld hebben we een Economisch onderwerp uitgewerkt, nl. de geaggregeerde vraag. Per cursus kan je verschillende onderdelen terugvinden, zoals nieuws, documenten, filmpjes, forum en testjes. Een voorbeeld van een schematische voorstelling van de site kan men dus als volgt weergeven: Economie -> Micro-economie -> Geaggregeerde vraag en aanbod • Documenten • Forum • Filmpjes • Testen • Extra oefeningen • Nieuws • Kalender De site is nog niet 100% uitgewerkt, we hebben er voor geopteerd om één cursus uit te werken. Ook andere leerkrachten zijn vrij om hier wat aan toe te voegen, mits onze toestemming. Ze moeten ons dus eerst een mailtje sturen met hetgeen ze er willen opzetten, zodanig dat wij het er ook daadwerkelijk kunnen opzetten. Op deze manier hebben we een soort van controle om de kwaliteit van onze site te bewaken. = Werking van de website= In dit onderdeel vindt u een korte handleiding voor het gebruik van onze website. Als leerkracht ben je in staat om binnen je cursussen documenten te plaatsen, deel te nemen aan het forum, extra oefeningen te plaatsen, testjes te plaatsen, filmpjes met extra uitleg bij te voegen, een agenda bij te houden, nieuwe cursussen toe te voegen, etc. In de volgende onderdelen zal stap per stap worden uitgelegd hoe je dit als leerkracht kan doen. Elke leerkracht kan de site aanpassen naar zijn voorkeur: hij kan de kleur van de site veranderen, kiezen waar en in welke volgorde de widgets staan, ... Voor de eenvoud zal er bij de handleiding steeds verwezen worden naar de rechterkolom. Vooraleer je iets kan wijzigen of toevoegen aan de site, moet je eerst naar instellingen gaan en klik je op "zet wijzigen aan". ==Toevoegen van een cursus== Hiervoor ga je naar Instellingen --> Sitebeheer --> Cursussen --> Cursus toevoegen/bewerken. Om een nieuwe cursus te plaatsen, kies je een bestaande cursuscategorie en klik je vervolgens op "voeg een nieuwe cursus toe". Indien de cursus werd aangemaakt, is het ook mogelijk om enkele subcategorieën aan te brengen door gewoon de cursus aan te klikken. ==Plaatsen van documenten== De leerkracht kan verschillende documenten plaatsen op de site, zoals extra oefeningen, overheidsdocumenten, samenvattingen,... Om dit te kunnen doen ga je op de cursus waarin je documenten wilt toevoegen en maak je een map aan, door te klikken op "bron toevoegen" en dan op "map". Je kan bijvoorbeeld een map aanmaken voor de extra oefeningen en hierin de opgaven en de oplossingen plaatsen. ==Plaatsen van testjes== Na het beëindigen van een onderdeel van de leerstof, is het leuk voor de leerlingen om hier een test over te kunnen maken. De leerkracht kan op de site dan ook een test plaatsen waar de leerlingen hun kennis over het onderwerp kunnen toetsen. Dit kan door naar de cursus te gaan en te klippen op "activiteit toevoegen" en daar "Test" aan te klikken. Hier is het mogelijk om vragen op te stellen, te importeren of te exporteren. Het is een gebruiksvriendelijke site, waarmee we bedoelen dat je goed begeleid wordt bij het opstellen van een test. Eenmaal in de vragenpool wordt alles snel duidelijk. Daarnaast is het ook mogelijk om een "realtime quiz" op te stellen die de leerlingen allemaal tegelijk moeten maken. Zo kan de leerkracht het computerlokaal reserveren en de leerlingen onderwerpen aan een meerkeuzetoets waarbij iedereen een beperkte tijd heeft om de vraag te beantwoorden. Een andere mogelijkheid is om ervoor te zorgen dat alle leerlingen op een vast tijdstip inloggen na de lesuren en dat de leerkracht dan aanklikt dat de test kan beginnen. Dit laatste is echter niet zo evident, vermits niet iedere leerling een computer ter beschikking heeft en het bovendien heel moeilijk zou zijn om een vast tijdstip af te spreken. Er is ook een applicatie 'flash cards' waarbij je bijvoorbeeld kan oefenen op de chemische elementen en hun benaming. Door te oefenen wordt ook bijgehouden bij welke elementen de leerling het antwoord niet wist of zich vergiste, waardoor er uiteindelijk een stapeltje over blijft met enkel de moeilijke elementen. ==Bijhouden van agenda== In de rechterkolom vindt u een agenda terug. Hier kan u ook bepaalde activiteiten op plaatsen en dit door te klikken op nieuwe activiteit. Voorts is het mogelijk om de agenda te bekijken en om hem te exporteren. Vermits het de bedoeling is om dit door meerdere scholen in gebruik te laten nemen, kan de agenda best gebruikt worden voor gemeenschappelijke activiteiten. ==Nieuwsforum en mededelingen== Het forum bekijken en/of hier iets op plaatsen kan op 2 manieren: 1) via de navigatiekolom (rechtsboven): elke cursus is onderverdeeld in verschillende elementen. Wanneer je op algemeen klikt, kan je daarna doorklikken naar het nieuwsforum. Om een nieuw onderwerp toe te voegen, klik je gewoon op de knop: nieuw onderwerp toevoegen. 2) in de rechterkolom vind je een onderdeel genaamd laatste nieuws. Hier kan je klikken op voeg een nieuw onderwerp toe, waardoor je direct in het nieuwsforum terecht komt. ==Overzicht van de deelnemers en rapporten== Per cursus is het voor de leerkracht mogelijk om de deelnemers te bekijken. Voorts is het mogelijk om deelnamerapporten en activiteitenrapporten te bekijken. Maar hoe doe je dit? Door in de navigatiekolom (rechtsboven) op het gewenste vak te klikken, krijg je de mogelijkheid om de rapporten aan te klikken. Vervolgens kan je kiezen welk rapport je wil opvragen. =Creatie van een licentie= * Hiervoor zijn we ten rade gegaan bij creative commons. * We hebben gekozen voor een licentie met als eigenschappen: noncommercial en sharealike. Op die manier kunnen derden,voor niet-commerciële doeleinden, gebruik maken van onze documenten, mits vermelding van de auteurs en het gebruiken van dezelfde licentie. * Het werd op de hoofdpagina van onze website geplaatst. =Toetsing van het gerealiseerde project aan de geziene leerstof= * Er werd gebruik gemaakt van open source software: zowel voor de site als alle documenten die je hier kan terugvinden. * De site is door iedereen vrij te gebruiken (als gast weliswaar). De lesinformatie en -ondersteuning kan door iedereen geraadpleegd worden en gedownload worden. De elementen die we er op geplaatst hebben zijn weliswaar door iedereen vrij om te gebruiken. Om er voor te zorgen dat ook andere leerkrachten van deze site gebruik maken voor lesinformatie, werd deze site op klascement.be geplaatst. * De site op zich is niet door iedereen vrij aan te passen, dit om de privacy van onze leerkrachten en leerlingen te waarborgen. Het concept daarentegen is wel door iedereen vrij te gebruiken. Zelf hebben we gebruik gemaakt van reeds bestaande software. =Bijdrage per groepslid= {| class="wikitable" |- ! Taak !! Amy !! Feyza !! Khadija !! Marieke !! Naïma |- | Brainstorming || X || X || X || X || X |- | Bijeenkomst 23/11 || X || X || X || X || |- | Bijeenkomst 28/11 || X || X || || || |- | Bijeenkomst 30/11 || X || X || X || X || X |- | Opzoeken mogelijke sites || || || || || X |- | Uittesten mogelijke sites || X || X || X || X || X |- | Opbouwen van de site || X || X || || X || |- | Plugins en modules zoeken || X || || || || |- | Instellingen zetten || X || X || || X || |- | Documenten plaatsen || X || X || || X || |- | Testjes maken || X || X || || || |- | Deelnemen aan forum || X || X || X || X || X |- | Opzoeken open source software || X || X || X || X || X |- | Filmpjes maken || || || X || || |- | Licentie aanmaken|| || || || || X |- |Schrijven van samenvatting || || || || X || |- | Schrijven van rapport || || || || X || |- | Verbeteren rapport || X || X || || X || X |- | Presentatie voor klas || X || X ||X || X || X |} {{Sub}} {{Links}} ehazu17513oeligbhewwkr05l6z75ir 0 28980 423594 411609 2026-04-22T17:51:53Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423594 wikitext text/x-wiki == Rapport onderwijstechnologie Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen 2== == Inleiding == In het kader van vak onderwijstechnologie zijn wij op zoek gegaan naar een methode om bestaande technologie op een nieuwe manier te gaan integreren in de leeromgeving om een meerwaarde te kunnen betekenen voor het leerproces van de leerlingen. Wij als LO – studenten hebben besloten in ons eigen domein te blijven omdat we hier de beste know-how bezitten om leerlingen verder te helpen. Wij zijn dus beginnen nadenken hoe we technologische innovaties kunnen integreren in het leerproces binnen de lichamelijke opvoeding. We kwamen vrij snel tot de conclusie dat we met video materiaal het meeste konden bereiken binnen ons vakdomein. == Werkwijze == === Het idee: Brainstorming === Oorspronkelijk waren we met het idee vertrokken om video’s te maken van technische uitvoeringen van oefeningen om individuele leerlingen hun eigen fouten te laten zien. Hier kwamen echter snel enkele opmerkingen naar boven. Is dit niet wat tijdsintensief als de leerkracht elke leerling afzonderlijk moet filmen en ook nog eens apars gaan bespreken. Erg practisch werken is het niet en het kwam ook deels in het vaarwater van onze mede LO – studenten die iets dergelijks aan het uitwerken waren. Toen hebben we verder nagedacht en herinnerde één van onze groepsleden een vrijgave van de Universiteit Gent (new didactics in teaching invasion games with application to basketball and team handball) en hebben we vrij snel overgeschakeld naar het idee om iets te gaan doen met ploegsporten, we konden het idee echter ook niet kopiëren. Het uiteindelijke idee is er uiteindelijk gekomen door twee voor ons gekende technologische methodes voor het leren te gaan combineren. Het eerste was het gebruik van videomateriaal voor het aanleren van bepaalde eigenschappen binnen de Lichamelijke opvoeding, het tweede kwam eigenlijk van het vak onderwijstechnologie zelf waar iedereen na de les zijn mening over het lesonderwerp op het forum plaatst en waar er een discussie kan ontstaan waaruit de leerlingen zelfstandig leren nadenken over bepaalde onderwerpen en zo meer inzicht krijgen over wat ze eigenlijk aan het leren zijn. Het uiteindelijke idee hield dus in dat we videomateriaal op een forum gingen plaatsen en onze leerlingen hierop reacties gingen laten plaatsen. === Bepalen van de doelgroep === Het idee was dus ontstaan maar de volgende vraag was wie heeft er nu boodschap aan dit idee? Wat is het practisch nut enzovoorts?... Dit lag erg voor de hand! Wijzelf de LO – studenten zijn de doelgroep. Waarom? Wij LO – studenten hebben grote kans in het onderwijs of in een of ander clubverband terecht te komen. Het leiden van een groep jongeren vraagt inzicht in spelsituaties. Vaak gaan spelsituaties die we zelf leren vaak zo snel dat we zelf amper de tijd hebben om zelf logisch te gaan nadenken over de redenen van de spelsituatie en nog veel minder hoe we onze leerlingen gericht moeten analyseren terwijl wij hun een spelsituatie aanleren. We hebben deze redenering kunnen doortrekken naar nog enkele andere doelgroepen zoals hogeschoolstudenten LO, toekomstige scheidsrechters, initiators, instructors, en zelfs 3e graadsstudenten LO & sport en wetenschappen – sport omdat de kans groot is dat ook zij in clubverband als trainer gaan werken en vaak ook lichamelijke opvoeding gaan verderstuderen op hogeschool of universitair niveau. === Bepaling van de werkmethode === Wij zijn ervan uitgegaan dat als leerlingen zichzelf konden verbeteren zij nog het meeste zouden leren. Dit omdat ze enerzijds de voordelen van het verbeteren zelf ondervinden maar ook door zichzelf bezig te zien hun eigen tactisch inzicht optimaal kunnen verbeteren. Daarom hebben we ervoor gekozen dat de leerkracht de leerlingen filmt in het begin van de leerfase van een bepaalde spelsituatie. Dit zowel om zo snel mogelijk fouten onder ogen te brengen als om genoeg fouten te kunnen laten tonen voor analyse. Zo zou de uitleg van de leerkracht tijdens de aanleerfase veel concreter zijn. De leerkracht zal deze filmpjes dan uploaden naar een specifiek forum / discussieruimte waar de leerlingen op kunnen reageren. Wij hebben er bewust voor gekozen de leerlingen deels te verplichten om aan de discussie deel te nemen door hun beoordeling als deel van hun eindevaluatie die doen gelden zodat iedereen zeker actief meedoet. === Bepaling van de discussieruimte === Hiervoor moesten we eerst nadenken over wie onze doelgroep was. Dat waren vooral wijzelf; studenten. Daaruit vertrekkende lag de oplossing nogal voor de hand: Facebook. Welke student heeft tegenwoordig geen facebook – account? Het is voor studenten een zeer bereikbaar platform en is neutraal voor beide geslachten. === Verdere uitwerking === We gingen dus via facebook werken. Hoe zouden we dit dan praktish aanpakken? Vrij simpel eigenlijk. De leraar maakt een speciaal profiel aan en nodigt alle leerlingen uit als “zijn vrienden”. Dan maakt de leraar een groep aan per klas en eventueel meerdere groepen per klas en nodigt de desbetreffende leerlingen uit in een privé groep. Het is belangrijk dat elke groep privé is zodat het niet zichtbaar is voor buitenstaanders uit de groep die anders nodeloze commentaar zullen posten. De leraar load dan de videofragementen op in de desbetreffende groep zodat de leerlingen van die groep hierop kunnen reageren en waardoor er dus een soort forum discussie ontstaat. === Alternatieven en extra toepasbaarheden === Via YouTube of via een privé – blog zouden we eigenlijk hetzelfde kunnen bereiken maar de toegankelijkheid voor onze doelgroep ligt net iets hoger op Facebook. Verder kan de leraar zelf de filmpjes bewerken om extra aandacht te vestigen op bepaalde fragmenten met een open – source programma als kinovea bijvoorbeeld. Technische filmpjes zijn ook mogelijk maar zoals eerder verteld is het nogal omslachtig werk en zijn technische aspecten sowieso makkelijk te herkennen in de lessituatie doordat ze in veel geïsoleerdere vorm voorkomen. Op latere basis kan de leraar ook een goed voorbeeld online zetten en de vergelijking vragen tussen de twee filmpjes en waarom het laatste beter is dan het eerste om hun tactisch inzicht te verhogen. Hetzelfde kunnen we bereiken door af en toe een real – time spelsituatie fragment up te loaden. == Uitwerking van het project == Wij hebben het project natuurlijk ook zelf eens uitgewerkt om te kijken of het in praktijk ook makkelijk haalbaar is. We hebben een puur demonstratief filmpje gemaakt van een zeer korte basketbal spelsituatie namelijk screen – away. Dit is een spelsituatie waar een van de aanvallers voorkomt dat de verdediger van het andere team kan verdedigen op zijn ploegmaat. We hebben een nieuw facebook profiel aangemaakt namelijk leerkracht basketbal en hebben daar enkele groepen gemaakt voor elka jaar van de universitaire opleiding lichamelijke opvoeding. We hebben dan de filmpjes geüpload en zelf enkele reacties geplaatst. We hebben ondervonden dat eens het facebook profiel aangemaakt is en alle groepsleden in de juiste groepen verdeeld zijn het ongelooflijk weinig extra werk vraagt voor de leraar om filmpjes te maken en up te loaden, vooral omdat elk filmfragment nooit langer als 30 sec duurt. == Taakverdeling == === Davy === acteur, brainstorm, rapport over project, samenvatting over project, presentatie, geven van relevante commentaar op facebook === Kirsten === acteur, brainstorm, presentatie === Pieter === Acteur, brainstorm, maken van presentatie, geven van relevante commentaar op facebook === Joeri === Acteur, brainstorm, upload naar wiki === Jill === cameraman, brainstorm, aanmaak facebook-profiel, screenshots voor presentatie, uploaden video's {{Sub}} {{Links}} 95o5u7go8pmyumbv7idv34x01blakc2 0 29004 423591 411287 2026-04-22T17:51:19Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423591 wikitext text/x-wiki ==Opzet van het project== 1. De verwezenlijking van een online multimediaal digitaal leerplatform met als doelgroep een selecte groep medium security geïnterneerden die deelnemen aan het CAT-project, een therapievorm ontwikkeld in het psychiatrisch centrum Sint-Jan-Baptist (deze groep wordt in de tekst “catters” genoemd). 2. Specifieke doelstelling voor deze leergroep: Resocialisatie en herintegratie binnen het kader van de "Canine Assisted Therapy" met behulp van en door gebruik van digitale onderwijstechnologie. 3. Kenmerken van de doelgroep: :* Maximum aantal catters = 12. :* Diversiteit in leeftijden, geslacht, vooropleiding en psychopathologieën. 4. Gekozen leerplatform: :* Er werd geopteerd voor Moodle. Maar omdat deze webhosting impliceert kiezen we in deze experimentele fase voor MDL2.<br> :* Url: https://catproject.mdl2.com/<br> :* Dit digitale leerplatform wordt gekoppeld aan: https://www.cat-project.be<br> :* Het onderhoud ervan gebeurt door de CAT-therapeut.<br> 5. Aandachtspunten voor de realisatie van het leerplatform:<br> :* Gezien de diversiteit van de leergroep moet de website heel gebruiksvriendelijk zijn. :* Liminality: de verbondenheid van de groep onderling met de aangeboden therapie moet worden bevestigd door een zekere uniformiteit na te streven. ::=> De lay-out van de website moet overeenstemmen met de website van het therapeutisch centrum<br> :* Biophilia: natuur staat centraal als middel tot verbondenheid en resocialisatie.<br> ::=> Door gebruik van beeldend materiaal :* Tussentijdse evaluatie moet leiden naar een hoger niveau van verantwoordelijkheidszin.<br> :* Een eindevaluatie beslist of dat niveau werd gehaald.<br> 6. Vereiste mogelijkheden van de website:<br> :* Interactiviteit:<br> ::a) tussen de catters onderling<br> ::b) tussen de catters en de therapeut (ter bevordering en aanvulling van bestaande therapieën).<br> ::=> Door middel van een forum :* Er moeten op de site afbeeldingen en videomateriaal geplaatst kunnen worden die: ::a) als lesmateriaal kunnen dienen. ::b) als illustratie bij het lesmateriaal kunnen gebruikt worden. ::c) bij de evaluatie kunnen gebruikt worden. :* Een elektronische agenda. :* Foto van de maand. :* Motivatiebevorderende diversiteit in de gebruikte (interactieve) onderwijstools. :* Privacy: De CAT-therapeut heeft toegezegd om de website te beheren. Hij moet kunnen beslissen wie toegelaten wordt op de site en welke rechten deze krijgt toegewezen. ==Verloop== Aangezien ik (Els) de taak eerst in mijn eentje zou maken, houden de eerste stappen geen rekening met een mogelijke groepspartner. :'''Stap 1:''' ::Opmaken van randvoorwaarden waaraan de taak voor mij moest voldoen: ::* Mogelijkheid voor mijzelf om bij te leren ::* Passen binnen onze zoektocht naar methodieken om bestaande therapieën aantrekkelijker te maken voor onze patiënten. ::* Een toepassing ontwikkelen als antwoord op een bestaande vraag, ::* Een toepassing ontwikkelen dat kan blijven evolueren en inspelen op een mogelijke veranderende vraag. ::* De toepassing moet gedragen worden door de betrokken actoren binnen ons forensisch zorgcircuit. :'''Stap 2:''' ::Nadenken over mogelijke onderwerpen die aan deze voorwaarden voldoen. ::* Aangezien een van de voorwaarden was dat de toepassing werd gedragen door betrokken actoren in het werkveld, verzamelde ik een aantal onder hen tijdens een brainstormsessie (de vormingsverantwoordelijke, een systeemverpleegkundige en een aantal vaktherapeuten van het forensisch zorgcircuit). ::* ''Ons voorstel'': Een educatieve toepassing maken die een meerwaarde zou zijn voor een bestaande therapie. Door te kiezen voor een bestaande therapie konden we de toepassing beter afbakenen en effectief op maat werken. ::* ''Probleem'': Welke therapie gaan we kiezen als basis voor onze toepassing? Welke therapeut staat open om te experimenteren met leertechnologiën. Wie gelooft in de meerwaarde hiervan voor zijn/haar therapie? Wie is bereid in de toekomst tijd te investeren in de toepassing: bijsturen, aanvullen met nieuwe zaken, opvolgen hoe de toepassing door de patiënten wordt gebruikt, evalueren of de toepassing effectief een meerwaarde is voor zijn therapie. ::* Na een bevraging van alle vaktherapeuten bleek de huidige Cat-therapeut heel enthousiast. Hij zal de ontwikkelde toepassing gebruiken binnen zijn therapie. :'''Stap 3:''' Samen met de Cat-therapeut ben ik op zoek gegaan naar een mogelijke meerwaarde, naar therapeutische doelstellingen waaraan we via deze nieuwe toepassingen konden werken. Ondertussen werd ik gecontacteerd door Nadine Coninx om samen te werken aan de taak. Ik deelde mijn ideeën met haar en haar kritische opmerkingen zorgden ervoor dat ik steeds verder ging nadenken. Al snel was er voortdurend mailverkeer tussen ons beiden. Samen gingen we op zoek naar doelstellingen, mogelijke toepassingen om als basis te gebruiken, valkuilen waarmee we rekening moesten houden ed. :'''Stap 4:''' ::Bepalen van zaken die in de toepassing moeten aanwezig zijn: ::* theorielessen met beeldmateriaal om zaken te verduidelijken ::* praktijklessen adhv beeldmateriaal die 'catters' zelf gemaakt hebben. ::* Een kalender ::* een foto van de maand ::* Een blog of forum waarop ze leren communiceren over een bepaald onderwerp. :'''Stap 5:''' Gaandeweg ontstaan de vragen. Gaan we de theorielessen in hun huidige vorm behouden nl word-document of gaan we ze verwerken in vb een mindmap wat het eindresultaat interactiever maakt. En als we dat doen, welk open source programma kunnen we hierbij dan gebruiken? :'''Stap 6:''' Zowel Nadine als ikzelf hielden ons met een deel van de taak bezig. Nadine zocht naar mogelijke toepassingen en begon te bouwen. Ikzelf werkte vooral aan het inhoudelijke luik. Zodra we iets gevonden hadden, werd dit doorgemaild naar elkaar, werd feedback gegeven en ontstonden er nieuwe ideeën. :'''Stap 7:''' We besloten hierna om alles in een voorlopige versie van de samenvatting te gieten, wat Els dan ook heeft gedaan. Het resultaat was een neerslag van een brainstormsessie die voornamelijk via e-mail heeft plaatsgevonden. Het werd nu tijd – zeker met het oog op de deadline - om de basisstructuur te realiseren. Er werd een bondig verslag gemaakt met de belangrijkste punten uit de samenvatting en de eerste bevindingen met betrekking tot Moodle werden op papier gezet. :'''Stap 8:''' :* Reeds bij het begin, toen er nog maar net aan de lay-out werd gewerkt, bleek de weerspannigheid van MDL2 om zich aan te passen aan ons enthousiasme. Moodle is enorm uitgebreid, elke functie is onderverdeeld in tal van subfuncties met verschillende parameters die toch wat studie vereisen. Op zich is alleen al de lay-out, om het perfect te doen beantwoorden aan onze eisen, een maand werk voor twee leken op het gebied van webdesign. Een ICT-deskundige of iemand met ervaring doet dit in een handomdraai. :* Een tweede probleem is vermoedelijk “typisch” voor MDL2. Namelijk, alle informatie die er over Moodle gevonden kan worden, is niet per definitie ook van toepassing voor MDL2. :* Bij het ontwerpen van de site stoten we voortdurend op hindernissen die veel tijd en energie vragen om op te lossen. Met het oog op de deadline moeten we dus onze verwachtingen en mogelijkheden een beetje bijstellen. ==De Website== Voor het activeren van MDL2 is er niet meer nodig dan op https://www.mdl2.com/ een sitenaam en het e-mailadres van de administrator in te geven. ===Privacy=== De CAT-therapeut heeft toegezegd om de website te beheren. Hij kan beslissen wie toegelaten wordt op de site en welke rechten deze krijgt toegewezen. In Moodle wordt hierin voorzien door een functie die toelaat om een “rol” toe te wijzen nadat een gebruiker manueel door een therapeut werd toegevoegd. ''“Voor de hele site zijn mogelijke rechten opgemaakt. De archetype rol bepaalt welke rechten een rol krijgt. Er zijn 8 archetype rollen voor wie standaard bepaald is welke rechten deze hebben. Deze kunnen eventueel uitgebreid of ingeperkt worden. Zo kun je bijvoorbeeld de rol leraar hebben, die leraars de toelating geeft om bepaalde dingen te doen en die andere acties verbiedt. Eens deze rol bestaat, kun je de rol toewijzen aan een gebruiker en zo deze gebruiker leraar maken voor die cursus. Je kunt die rol ook aan iemand toewijzen op het niveau van een cursuscategorie en hem zo leraar maken in alle onderliggende cursussen in die categorie of die rol toewijzen aan iemand in een forum en hem zo de mogelijkheden van een leraar geven, maar enkel voor dat forum.”''&nbsp;<ref>https://catproject.mdl2.com/admin/roles/manage.php</ref> Een “rol” toekennen betekent dus zoveel als het bepalen van wie tot de site toegang heeft, wat deze kan zien en mag doen. De administrator van de site kan bij zowat elke functie van Moodle aangeven welke “rol” deze functie kan of mag beheren.<br> '''Rol definiëren''' :* Vooraleer aan iemand een rol kan worden toegekend moet hij of zij eerst manueel worden toegevoegd als gebruiker: :::=> Instellingen > Sitebeheer > Gebruikers > Gebruikers > Toevoegen :* Een rol is een verzameling rechten die je een gebruiker in een bepaalde context geeft: :::=> Instellingen > Sitebeheer > Gebruikers > Rechten > Definieer Rollen<br> Zoals reeds eerder vermeld is het echter nog niet helemaal duidelijk hoe beveiligd catproject.mdl2.com is tegen malafide internetgebruikers. ===Ontwerp=== Omwille van de gebruikersvriendelijkheid moet de lay-out van de website wat aangepast worden. :=> Als vertrekpunt heb ik de parameters overgenomen die aangegeven worden op de volgende webpagina: ::https://docs.moodle.org/21/en/File:fp021col.png '''Homepage''' :=> Dit is de pagina die de gebruiker te zien krijgt en is afhankelijk van: :a) Of hij ingelogd is. :b) Welke rol deze persoon toebedeeld heeft gekregen. :=> Ik heb ervoor gekozen om een onderscheid te maken tussen gebruikers die :a) zijn ingelogd of Authenticated Users :b) niet zijn ingelogd ::En ik heb dit hier gedaan: ::Instellingen > Instellingen startpagina > bewerk instellingen<br> <br> :=> Voor wat de lay-out van de website betreft doet zich nog een probleem voor dat volgens mij “typisch” is voor MDL2. Namelijk, alle informatie die er over Moodle gevonden kan worden, is niet per definitie ook van toepassing voor MDL2. Denk ik. :* Op de pagina “Instellingen Startpagina” is er een 'TinyMCE' of HTML-editor (zie bijvoorbeeld: “Beschrijving startpagina”) die toelaat om een afbeelding toe te voegen. :*Dus dacht ik om hier een afbeelding toe te voegen samen met het stukje tekst van de homepage van www.cat-project.be. :* Het toevoegen van de tekst is geen enkel probleem. Maar het heeft enig zoekwerk gekost vooraleer ik begreep dat er gevraagd wordt naar een URL en dat het niet mogelijk is om een afbeelding gewoon te “pasten”. De URL die wordt gevraagd is deze waar de afbeelding is opgeslagen en dit kan voor MDL2 hier: ::Mijn startpagina > Mijn profiel > Mijn Privé-bestanden :* Maar dan loop ik vast: volgens Moodle ontwerp je de startpagina en alle andere sitepagina's zoals een cursus wordt ontworpen. En hierover is er overvloedige informatie aanwezig. Dezelfde 'TinyMCE' duikt overal op als er informatie moet worden toegevoegd en ontworpen. :* Maar om de één of andere reden lukt het me niet om de editor de afbeelding op de aangegeven URL te doen herkennen. :=> Dit is tevens van belang als je het totale aanzicht van de sitepagina's wilt aanpassen aan de site www.cat-project.be. Hiervoor moet je hier zijn: ::Sitebeheer > Uiterlijk > Thema's > Thema instellingen ::Sitebeheer > Uiterlijk > Thema's > Kies een thema :Je kan 2 dingen doen: :a) Je kiest een bestaand thema (voor onze website heb ik “Decaf” gekozen) en past deze wat aan. :b) Je kiest een thema dat je zelf hebt ontworpen. Volgens de informatie die Moodle zelf ter beschikking stelt kan dat op de manier zoals ik dit hierboven voor het toevoegen van een afbeelding heb beschreven. En, ja, dan doet zich ook weer hetzelfde probleem voor. '''Mijn Startpagina''' :=> Dit is de pagina die wordt toegekend aan elke individuele gebruiker en hier geldt dezelfde gouden regel die van toepassing is op het hele ontwerp van de site: de rol die de gebruiker heeft toegewezen gekregen bepaalt wat hij of zij kan zien en uitvoeren. :*Het probleem, dat ik geen bestanden van op mijn computer of vanuit mijn privé-bestanden kan kiezen, doet zich hier niet voor. :*Hier is er wel de mogelijkheid om aan het blok “Site beschrijving”, die dezelfde 'TinyMCE' toont, een afbeelding toe te voegen.<br> ::Instellingen Startpagina > Zet wijzigingen aan<br> :*Met deze instructie beheers je in feite de volledige basisstructuur van de site: het toevoegen van onderwijstools en blokken door ze te verbergen of juist te tonen, het ontwerpen van cursussen en deze koppelen aan didactische werkvormen, het toekennen van rechten aan specifieke rollen, het toevoegen of wijzigen van teksten, enzovoorts. <br> ==Conclusie== MDL2 is betrekkelijk eenvoudig te gebruiken, al vraagt het toch enige oefening om de basisfuncties te kunnen beheersen. Op zich is alleen al een perfecte lay-out een maand werk voor leken zoals wij. Een ICT-deskundige doet dit in een handomdraai. Het gaat dan vooral om de zeer uitgebreide subfuncties bij iedere basisfunctie, die ieder op zich toch eventjes wat studie vragen. Hetgeen hierboven beschreven is vormt dan ook slechts een aanzet en insteek om met dit leerplatform te leren werken. Het biedt een brede waaier aan mogelijkheden die interessant zijn voor eenieder die bestaande onderwijspraktijken en onderwijsleersituaties wensen uit te breiden met een digitaal luik. ==Referenties== <references/> {{Sub}} {{Links}} kdy68aiciffo8xaja26ztozahcme0zo 0 29016 423593 361855 2026-04-22T17:51:38Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423593 wikitext text/x-wiki ====Groepsleden==== Danny Backeljauw, Kieran De Groote, Ruben Menten-Plesters, Tatiana Nell en Laura van den Borre ==Introductie== <span style="font-size: large;">'''Hoezo, een probleem ?'''</span> Wanneer je vandaag naar de onderwijswereld kijkt dan moet je vaststellen dat er een ware revolutie heeft plaatsgevonden: het world wide web loopt nu ook door de klas. Daarenboven is de consumer electronics sector echt booming. Dit heeft enerzijds implicaties op het vlak van de manier waarop onderwijs wordt gegeven (digitale leerplatformen, open leeromgevingen in de school, informatievergaring via internet, validiteit van informatie die circuleert, de wereld een dorp, enzovoort) maar anderzijds ook op het verwachtingspatroon van de leerlingen. Het is net dit wat ons heeft geïnspireerd voor ons Project OpiniO. De leerlingen zijn, vaak meer nog dan de leerkrachten, mee met heel het multimediagebeuren, met de beeldcultuur, met de vluchtigheid en met de snelheid. Dit maakt een atlas nog wel bruikbaar bij de oude leerkracht aardrijkskunde in de klas maar thuis kijken ze gewoon even op Google Streetview. Het opzoeken van afbeeldingen is iets van de vorige eeuw want op het internet heerst filmmateriaal. Omdat, grotendeels door de verzuiling in het onderwijslandschap, de middelen beperkt zijn, door de snelheid van de digitale revolutie en door de soms rigide structuur waarin onderwijstechnologievernieuwingen gebeuren, is een nieuw project vaak al achterhaald wanneer het wordt gelanceerd. Waar wij bijvoorbeeld nog onder de indruk zijn van platformen als Smartschool, vinden de leerlingen dit ''boring'' en statisch. Ze vinden ook dat hun inbreng in het gebeuren quasi nihil is. Naast de technologische en beeldcultuurverwachtingen van leerlingen, ligt hun lat op het vlak van de snelheid van de informatieverschaffing zeer hoog. Zo willen zij onmiddellijk een antwoord op hun vragen. Antwoorden zijn niet altijd te vinden zijn op wikipedia en moeten dus vaak van leerkrachten of medeleerlingen komen. Zo worden de e-mails aan leerkrachten op de vooravond van examens stilaan ontelbaar. Om te trachten een antwoord te bieden aan al deze vragen ontwikkelden we het concept van het Project OpiniO: een drieluik dat we hierna van dichterbij bekijken en dat u visueel wordt voorgesteld op https://prezi.com/rcsizvpk3nrf/project-opinio/ ==Praktische uitwerking== ==='''De OpiniO 3D chatroom'''=== https://www.clubcooee.com Leerlingen leven in een beeldcultuurmaatschappij. Teksten worden naar de achtergrond gedrongen en zelfs statische afbeeldingen verliezen terrein. Alles moet bewegen, liefst in 3D te bekijken zijn en alles moet snel gaan. Daarnaast hebben jongeren de drang om zelf mee de dingen te kunnen vorm geven. Willen ze zelf meer controle over het gebeuren en hun creativiteit kunnen aanwenden om bijvoorbeeld technologie op hun maat te gebruiken. Het succes van toepassingen zoals de Simms, Second Life, Custom build cars in racespelletjes, symbolen in chatnames, Farm- City en andere “villes” … is hieraan niet vreemd. Extra factor in het leergebeuren is dat de afstand tussen leerkracht en leerling sterk verkleind is. Hieruit is een verwachtingspatroon gegroeid waarbij een leerkracht altijd beschikbaar is om op alle vragen of problemen een antwoord te formuleren. Een laatste vaststelling, binnen de grondslag van ons project, is dat er een wildgroei bestaat aan elektronische communicatiemiddelen: gsm en sms, msn, facebookchat, netlog, … het is onzinnig ze proberen op te noemen want de lijst is mogelijk eindeloos. Danny Backeljauw is dus op zoek gegaan naar een concept of applicatie die deze vaststellingen integreert in één geheel en kwam uit bij de 3D chatroom Club Cooee, wat verder werd uitgewerkt. '''<span style="font-size: large;">Een chatroom in 3D</span>''' Chatrooms met enkel tekstmogelijkheid raken voorbijgestreefd en vinden hun tweede jeugd in mobiele toepassingen op smartphones. Jongeren zoeken meerwaarde in chat en willen het visueel aantrekkelijker maken. Onze OpiniO chat is 3D en is eigenlijk een verzameling van chatruimtes waarin verschillende thema’s en activiteiten aan bod komen. Er wordt dus bewust gekozen voor een aantrekkelijke chatomgeving waar je voor of na schoolsessies in de eigen ruimte terecht kan voor allerhande chats, ook met niet-medeleerlingen. Bedoeling is dat dit de applicatie aantrekkelijker maakt omdat ze niet (enkel) met het schoolgebeuren wordt geassocieerd. Bijkomende doelstelling van de chatruimte die het schoolgebeuren overstijgt, is dat de hele chatcultuur zo gemakkelijker ingang vindt in de klas en daar laagdrempeliger kan worden besproken, soms kritisch benaderd en vooral juist gekaderd. Vandaag is chat immers iets wat niets met de school heeft te maken en voelt het thema in de klas zeer onwennig aan. Door de school te integreren in het chatgebeuren en omgekeerd wordt het thema bespreekbaarder. Anderzijds kan er, afhankelijk van het leerlingenpubliek, binnen de applicatie wel worden voor gekozen via een aantal opties om de specifieke “leer”ruimte te beveiligen en er zo voor te zorgen dat niettegenstaande er wordt gewerkt in een open omgeving de leeromstandigheden toch optimaal kunnen worden verzekerd. Daarenboven geven we in The OpiniO Code een voorbeeld van een ethische code, een gebruikersreglement zo u wil, dat leerlingen en leerkrachten samen kunnen opstellen en afspreken. Verder in de tekst vindt u hierover meer. De chatruimte is echter meer dan een praatbarak in 3D. Een videoscherm in de ruimte is gelinkt aan YouTube en dus het OpiniO YT-channel. Dit maakt het de leerkracht of de leerlingen mogelijk de leerinhoud te ondersteunen met beeldmateriaal. Beeldmateriaal via een medium dat niet enkel aansluit bij de leefwereld van de jongere maar er bijna dagdagelijks deel van uitmaakt. Een dynamisch medium daarenboven en een kanaal dat de gelegenheid biedt aan leerlingen om zelf een bijdrage te leveren in de selectie van het materiaal of zelfs in de productie van het beeldmateriaal. In de OpiniO chatruimte voorzien we daarenboven een beeldscherm dat rechtstreeks toegang geeft tot internet websites. De leerkracht, of leerlingen onderling, stuntelen dus niet meer met url’s doorgeven maar de betrokken website is gewoon in de ruimte aanwezig. '''<span style="font-size: large;">Eigen inbreng in het ontwerp</span>''' Bij aanvang bestaat de OpiniOruimte enkel uit een vloer en een deur. Het is aan de leerkracht en de leerlingen om samen de ruimte in te richten. Kleuren en decoratie, keuze van de zitmeubels, tafels, attributen alsook de plaatsing in de ruimte, soort en kleur van vloerbedekking en van de muren, alles kan worden gekozen. Door het gebruik van de chat verdienen de gebruikers punten. Dit is op generlei wijze gekoppeld aan reclame. Met deze punten kunnen extra decoratie-items worden “gekocht” in de shop. There is no such thing as a free lunch dus het spreekt voor zich dat je ook items kan kopen met “echt” geld, in casu PayPal of creditcard. Toch vinden we dit verdedigbaar. De problematiek van de aanlokkelijkheid om geld uit te geven is niet eigen aan Club Cooee. Alle soortgelijke applicaties, of het nu gaat over Smurfville of Farmville of Second Life of wat dan ook, allen hebben deze optie. Club Cooee is hierin de minst agressieve die we op de markt tegenkwamen en daarenboven is dit opnieuw een aanleiding om deze problematiek bespreekbaar te maken in de klas en het geheel te kaderen waardoor jongeren beter gewapend zijn tegen deze groeiende economie. Als kanttekening geven we graag mee dat niets de school zelf weerhoudt om via een minimale investering van 10 of 20 euro haar gehechtheid aan het designproject van de leerlingen te tonen. Naast de chatruimte is ook de avatar volledig customizable (gelaat, haar, kleding, …) waardoor je je eigen persoonlijkheid in je chatfiguur tot uiting kan brengen. Opnieuw een uitdaging voor de leerlingen. '''<span style="font-size: large;">Broadcast voor leerkrachten</span>''' We stelden al de problematiek van de “beschikbare leerkracht” en de overvloed aan e-mails op vooravonden van grote evaluatiemomenten. Ook hier willen we met ons project een antwoord aan bieden. Het is immers de bedoeling om, op momenten dat dit nodig is en dus in afspraak tussen leerkracht en leerlingen, chatsessies te houden tussen de leerkracht en die leerlingen. Zo zou bijvoorbeeld een leerkracht aan de vooravond van een examen een uurtje kunnen uittrekken om in de chatruimte met de leerlingen die dit willen alle opgedoken problemen of vragen te behandelen. Uit de enorme berg e-mails op zo’n momenten blijkt dat hieraan nood is. Daarenboven moet de leerkracht niet meermaals op dezelfde vraag antwoorden en kunnen zelfs zij die de vraag niet hebben gesteld een meerwaarde in het antwoord vinden. Je slaagt er als het ware in om je klas op de vooravond van het examen nog even bijeen te brengen, onduidelijkheden in de leerstof weg te werken en mogelijks ook de stress wat te verlichten, dit alles zonder enige verplaatsing of zonder dat het studeerproces echt wordt onderbroken. '''<span style="font-size: large;">Groepswerk voor leerlingen</span>''' Het spreekt voor zich dat naast de broadcastfunctie voor de leerkracht de ruimte eveneens een nut kan hebben voor leerlingen die samen willen huistaken oplossen of die samen aan een project willen werken. De uitbreiding met het OpinOforum zorgt er voor dat ook documenten vlot ter beschikking kunnen worden gesteld en vooraf of nadien nog raadpleegbaar zijn. '''<span style="font-size: large;">Een koepel van chatmogelijkheden</span>''' Facebookchat, MSN chat, … ze worden allemaal geïntegreerd in Club Cooee. Dit maakt dat er een uitwisselbaarheid is tussen de verschillende chatapplicaties die allen hun aanhangers kennen. Dit is een duidelijke tendens op de markt, een markt die stilaan verzuipt in de keuzemogelijkheden. Hierdoor is ons project niet nog maar eens een extra chatmogelijkheid maar vormt het een integratie van de meest gebruikte applicaties bij onze leerlingen. '''<span style="font-size: large;">Een positieve uitdaging</span>''' We denken dat onze chatruimte door haar customizability, het feit dat ze deel uitmaakt van een groter (vrij) deel, het 3D karakter, de integratie van het web en van kanalen als YouTube en het gegeven dat ze een mogelijk antwoord biedt aan de geschetste vragenstress net voor evaluatiemomenten een realistisch concept is. Samen met het OpiniOforum en het OpiniO YouTubekanaal vormt het een interactief, dynamisch en realistisch project voor het onderwijs van vandaag. ==='''Het OpiniO-forum'''=== https://OpiniO.proboards.com/ In ons project van OpiniO kadert het forum samen met de groepschat en het youtube-kanaal in een brede benadering van ondersteunend elektronisch leren, een managed learning environment (MLE). Deze media zorgen voor een brede ondersteuning voor de leerlingen voor zowel degenen die vragen hebben, als degene die nog op zoek zijn naar extra informatie. Op deze manier, met een visuele chat, een forum waarop de leerlingen zelf kunnen deelnemen en het kanaal waar de video en audio bestanden op geplaatst kunnen worden, krijgen de leerlingen informatie aangereikt buiten de ‘klassieke’ schoolse context of de virtuele schoolomgeving. '''<span style="font-size: large;">Waarom een forum?</span>''' Een forum heeft verschillende belangrijke voordelen. In ons geval willen we het als ondersteuning gebruiken voor wat er in de klas gebeurt. Het forum biedt de mogelijkheid om na de les of de groepschat dieper in te gaan op bepaalde onderwerpen. Alles wat niet tijdens de groepschat gezegd kan worden, omdat het te lang is, te ingewikkeld, … , kan op het forum geplaatst worden. Hier kan iedereen dan als hij of zij een vrij moment heeft het forum raadplegen om te zien wat het antwoord is. Eén van de kenmerken van een forum, wat het een noodzakelijke aanvulling bij de groepschat maakt, is dat er niet simultaan moet gewerkt worden. Dit asynchroon leren kan zeer nuttig zijn, zeker als leerlingen veel te doen hebben, als ze de leerstof aan het herhalen zijn of voor examens blokken, en ze komen iets tegen waar ze nog vragen over hebben. Dan kunnen ze op deze manier toch nog een vraag stellen. Op voorwaarde dat er goede afspraken zijn rond het gebruik van het forum en dat het regelmatig gecontroleerd wordt. Het forum dient op deze manier om bepaalde zaken die al aan bod zijn gekomen nader te bekijken. Hier kan men specifieke problemen uitvoeriger behandelen en nog extra informatie aanbieden voor de leerlingen. De leerlingen kunnen zelf ook posten en materiaal aanreiken via het forum, als ze iets interessant hebben gevonden op internet. Dit geeft de leerlingen de mogelijkheid om op een visueel aantrekkelijke manier, door de groepschat met afbeeldingen, de video’s en het forum, actief deel te nemen aan het onderwijsgebeuren en niet langer het passief te ondergaan. '''<span style="font-size: large;">De opbouw van het forum</span>''' De opbouw van het forum dat we op dit moment gehanteerd hebben, is een voorbeeld van hoe het er in de praktijk kan uitzien. Elke school of klas die van dit systeem gebruik maakt zal zelf een persoonlijk forum moeten ontwikkelen. De ervaring leert ons dat je geen computerwonder moet zijn om een forum aan te maken en te beheren, dus dit moet voor de meesten haalbaar zijn. We hebben er bewust voor gekozen om een gesloten forum te maken. Alleen geregistreerde leden krijgen toegang tot het forum zelf. Het welkomstwoord, met daar de informatie rond het registreren en het project is voor iedereen zichtbaar. Wil men posten of de posts lezen, dan moet men zich registreren. In het voorbeeldforum hebben we zes categorieën gebruikt. De eerste categorie is voor iedereen zichtbaar, het welkomstwoord. De volgende vijf categorieën zijn alleen zichtbaar voor de geregistreerde leden. Deze categorieën zijn: het prikbord, het virtuele klaslokaal, de playground, de leraarskamer en de vragen aan de admin. Behalve de leraarskamer is alles toegankelijk voor de leerlingen. De leraarskamer is alleen beschikbaar voor de leerkrachten van de school. ''Het welkomstwoord:'' In deze categorie vind je een uitleg over de site en enkele praktische richtlijnen met hoe je een account moet aanmaken. Verder staat er de gedragscode van het project en van hoe men zich online dient te gedragen. ''Het prikbord:'' Hier kan men de data en uren posten van de online groepschat, zo weet iedereen wanneer in te loggen indien ze willen deelnemen aan de groepschat en om welk vak het gaat op welke dag. Hier kunnen ook afspraken gemaakt worden rond de groepschat en andere aankondigingen gedaan worden. ''Het virtuele klaslokaal:'' In deze categorie kan men zowel vragen stellen over de les, als bijkomende informatie posten. De informatie kan zowel door de leerkracht als de leerlingen aangereikt worden. Hier kunnen gemakkelijk links geplaatst worden naar het youtube-kanaal. ''Playground:'' Dit is een plek waar de leerlingen stoom kunnen aflaten. Het is nog steeds zichtbaar vaar leerkrachten, maar hier mogen dingen gepost worden die totaal niets te maken hebben met het project of educatie. Zolang het maar niet in strijd is met de gedragscode. ''De leraarskamer:'' Deze categorie is gesloten voor de meeste leden. Alleen de leerkrachten en eventueel ander personeel van de school dat een speciale machtiging krijgt, kan op dit gedeelte van het forum. Hier kunnen de leerkrachten onderling tips uitwisselen, zowel in verband met vakspecifieke dingen, als algemene zaken over het lesgeven. Ook hier is er een categorie waar de leerkrachten wat stoom kunnen afblazen of dingen kunnen posten die ze nergens anders kwijt kunnen. ''Vragen aan de admin:'' De verschillende onderwerpen in deze categorie zijn meer van een praktische aard, het gaat hier over nieuwe categorieën die aan het forum toegevoegd kunnen worden, technische vragen, … . '''<span style="font-size: large;">Het maken van het forum</span>''' Toen we besloten hadden met onze groep om een geïntegreerd concept uit te werken, kwamen we al vlug tot de vaststelling dat we een forum wilden toevoegen. Ruben Menten-Plesters heeft het op zich genomen om het forum uit te werken, ondertussen hielden de andere groepsledenleden zich bezig met de ontwikkeling van de andere aspecten zoals het YouTube-kanaal en de online chatroom. Na enig zoeken werd de website van proboards gevonden. Proboards stelt de mogelijkheid ter beschikking om een gratis forum te maken, op een eenvoudige en overzichtelijke manier. Deze manier om een forum te bouwen is eenvoudig, er kan veel gediversifieerd worden en het is een betrouwbare manier. Na enige tijd gezocht te hebben hoe alles werkte, was het dan ook niet moeilijk om een aantal verschillende categorieën te maken en de toegangsmogelijkheden op het forum zo in te stellen zoals we het zelf zouden willen. De fora zijn geprogrammeerd in de programmeertaal Perl, de software kan niet rechtstreeks aangepast worden. Voor degene die vaardig zijn met programmeertaal is het echter wel mogelijk om een aantal esthetische veranderingen door te voeren door middel van CSS of JavaScript codes. Dit is echter alleen optioneel, er zijn voldoende manieren om het forum aan te passen door gebruik te maken van de aanwezige middelen. Het forum is niet OSS, maar het is wel gratis en biedt eenvoud en gebruiksvriendelijkheid aan leerkrachten die niet altijd even vlot met ICT overweg kunnen. In een tweede fase als het forum eenmaal online was, heeft Ruben Menten-Plesters samen met Kieran de Groote, die omwille van de testfase als Global Moderator aangesteld werd, een aantal tests uitgevoerd met posts, links en de lay-out van het forum. Al snel bleek dat dit was wat we zochten en dat we documenten konden plaatsen in het forum, gemakkelijk leden toevoegen, kortom alles wat iemand die niet veel van informatica kent, nodig heeft om van dit forum gebruik te maken. Nadien hebben de overige groepsleden een account aangemaakt, nog gewezen op enkele verbeterpunten en alles nog eens getest. ==='''Het OpiniO YouTube-kanaal'''=== https://www.youtube.com/user/OpiniO2011?feature=mhee Het derde deel van Project OpiniO is het OpiniO YouTube-kanaal, dat samen met de live groepschat en de OpiniO Forum een digitale onderwijsplatform voor scholen en leerkrachten wil bieden. Deze trio van platformen ondersteunen zowel het synchroon als het asynchroon digitaal leren. Het YouTube-kanaal dient hier, zoals het forum als het asynchroon deel van ons project. '''<span style="font-size: large;">Waarom een YouTube-kanaal?</span>''' De vraag is waarom wij hebben gekozen voor een YouTube-kanaal, evenals een forum en live-groepschat en wat het nut en meerwaarde is van dit YouTube-kanaal? Zoals hierboven is vermeld vinden we de combinatie van een synchroon leerplatform (de groepschat) met een asynchroon leerplatform (forum en YouTube-kanaal) een ideale samenspel om het leren te versterken en de leereffectiviteit bij leerlingen te verhogen. Het YouTube-kanaal en de video’s die erop worden geplaatst door de leerkracht dienen als ondersteuning voor wat er zich in de klas afspeelt en wat er op de groepschat aan bod komt. Deze is vooral te gebruiken als voorbereiding in een klas, om extra informatie te geven over het onderwerp of zelfs te gebruiken tijdens de les als een begrip of concept moeilijk uit te leggen is. Bovendien kan het ook gunstig zijn om de video’s die op het YouTube-kanaal worden geplaatst te gebruiken als basis voor een project. Dit is allemaal belangrijk omdat het de leereffectiviteit van alle leerlingen kan verhogen. Er zijn in elke klas verscheidende leerstijlen, leerniveaus en zelfs leertempo’s en het gebruik van video’s zal voornamelijk de visueel, auditief en kinesthetisch lerende kinderen helpen. Tevens kan deze asynchrone manier van leren van belang zijn voor leerlingen dat voor een lange tijd ziek zijn of zelfs voor kinderen dat aan huisscholing zijn onderworpen. Sommige leerlingen kampen met leermoeilijkheden omdat ze niet gewend zijn aan het doceren of minder actieve werkvormen en het YouTube-kanaal geeft hun juist de mogelijkheid om op hun eigen tempo iets te verwerken. Deze redenering wordt ondersteund door de ‘Cognitive Theory of Multimedia Learning’ van Prof. R. E. Mayer, dat ons 11 ontwerpprincipes voorlegt voor hoe we als mensen optimaal leren. De meest essentiële principes in verband met ons project zijn (uit de presentatie van Prof. Questier genomen – werkcollege 4 – slide 9-31): - Leerlingen leren beter van woorden en beelden (multimedia principe) - Opbouwen van verbale en non-verbale modellen en de relaties ertussen leiden tot diepere verwerking van de leerstof - Leerlingen leren beter wanneer overeenstemmende woorden en beelden dicht bij elkaar staan (spatial contiguity principe) - Leerlingen leren beter van kleine segmenten audiovisueel materiaal (chunking principe) - Leerlingen leren beter wanneer ze het tempo van de presentatie kunnen bepalen (Interactiviteitsprincipe) - En het principe van de individuele verschillen De bovenstaande theorie wordt bekritiseerd dat het te weinig rekening houdt met onder andere de nieuwe trend in het onderwijs, namelijk het constructivisme. Hier wordt de nadruk gelegd op dat kennis actief wordt geconstrueerd door de leerling, waarbij nieuwe kennis wordt verbonden met vroegere kennis en de leerling zelf de ‘feiten’ ontdekt. Of we ons nu aan de zijde van de cognitieve of constructivistische theorie plaatsen, we merken dat het gebruik van nieuwere werkvormen en multimediale technologieën het leerproces vordert, iets waarin wij als groep geloven. Wat ook blijkt is dat het gebruik van onze asynchronische leerplatformen (YouTube-kanaal en forum) er toe leidt dat leerlingen tot een “diepere verwerking van de inhoud, hogere kennisverwerkingsniveaus bereik[en] [en] studenten die vaker deelnemen aan discussies hogere scores dan anderen [behalen]” (uit de presentatie van Prof. Questier genomen – werkcollege 4 – slide 57). Er zijn ook bij het gebruiken van een YouTube-kanaal voordelen voor leerkrachten en onderwijsinstellingen. Een leerkracht kan op zich een hele jaarplan creëren op zijn YouTube-kanaal dat parallel gaat met zijn lessen en onderwerpen. Hij kan een ‘Playlist’ gebruiken als interactieve literatuurlijst per klas of vak. Daarnaast kan een leerkracht een onderwerp benaderen van een ander of nieuw perspectief, als hij bijvoorbeeld een leraar uit een andere school of ander land die les ziet geven op YouTube. Dit zou voor collaboratie kunnen zorgen tussen leerkrachten, waar de ‘peers’ ideeën en informatie zouden kunnen uitwisselen en een nieuwe bron voor vernieuwend materiaal zouden kunnen zijn. Bovendien zullen de leerkrachten jaar-na-jaar niet altijd dezelfde informatie en video’s moeten gebruiken, wat het voor hen en de leerlingen vernieuwend en interessant houdt. De vraag zal zeker en vast zijn waarom we niet gewoon voor een variatie van een smartboard hebben gekozen. Waarop wij antwoorden dat deze trio van platformen meer mogelijkheden biedt, meer personaliseerbaar is en minder schools is. Wij geloven dat als wij de platformen buiten de ‘officiële’ grenzen van de school plaatsen, dat de leerlingen meer interactief zullen meedoen en het meer als een spel zullen opvatten. {{Wp|en:|Jean Piaget|Jean Piaget}}, een van de pioniers van het cognitivisme, geloofde in het begrip dat ‘spelen het werk van een kind is’. Het was voor hem zo dat spelen een beduidende leeractiviteit is, iets dat aansluit bij onze overtuigingen. Samenvattend, vinden wij dat het gebruik van een YouTube-kanaal een nieuwe dimensie aan het onderwijs toevoegt. Het is activerend en collaboratief, en geeft iedereen in de klas een stem en de mogelijkheid om bij te dragen. Hoe meer sociale interactie er is, hoe meer sociaal leren plaatsvindt. '''<span style="font-size: large;">De opbouw van het YouTube-kanaal</span>''' De opbouw van het OpiniO YouTube-kanaal dat we op dit moment gehanteerd hebben, is een voorbeeld van hoe het er in de praktijk kan uitzien. Elke school of klas die van dit systeem gebruik maakt zal zelf een persoonlijk YouTube-kanaal moeten ontwikkelen. Wat zijn de verschillende delen van ons YouTube-kanaal? Hieronder vind je een paar visuals van hoe ons kanaal eruit ziet, met een gekozen achtergrond in blauw. Ons YouTube-kanaal staat momenteel op PlayView, waar je dus een video-speler ziet, met aan de rechter kant een aantal van de ‘Favorites’ en daaronder een aantal van de ‘Playlist’. Om meer in detail te zoeken naar de ‘Favorites’ of de video’s op de ‘Playlist’ moet je op ‘see all’ clicken. Daaronder vind je nog een deel waar leerlingen or anderen ‘comments’ kunnen achterlaten, en waar je de lijst van ‘subscribers’ kunt vinden. In het voorbeeld YouTube-kanaal hebben we al meer dan 50 video’s geplaatst in onze ‘Favorites’ lijst waarin leerlingen zouden kunnen zoeken voor de besproken video. Het zijn video’s dat bewust onderwijsgericht zijn en voor vakken binnen de Humane Wetenschappen (Cultuurwetenschappen, Zedenleer/Godsdienst, Geschiedenis, Media, etc…) geschikt zijn. Die video’s zouden uiteraard worden gekozen door de leerkracht. De beheerder van het kanaal zelf kan bepalen wat er op komt en wat niet, wat maakt dat een YouTube-kanaal zeer betrouwbare informatie en video’s kan bevatten, omdat de leerkracht deze op voorhand heeft kunnen checken en controleren. We hebben daar ook een ‘Playlist’ gecreëerd voor het vak Geschiedenis (als voorbeeld), met video’s dat aansluiten bij de onderwerpen dat worden gezien in het Vlaamse curriculum. Dat zijn bijvoorbeeld video’s in verband met het Romeinse Rijk, de Kelten, de Vikingen, de Kruistochten, de Eerste en Tweede Wereldoorlog, het Interbellum etc… Je vindt er ook video’s dat zijn gemaakt door leerlingen zelf, dat als voorbeeld kunnen dienen van hoe een video-project eruit zou moeten zien, als een leerkracht beslist om een YouTube-opdracht te geven (b.v. het Romeinse Leger, De Noormannen, De Kruistochten). Dit laatste is een zeer belangrijke punt, omdat leerlingen ook actief bezig kunnen zijn met het YouTube-kanaal, door het delen van een interessante video, een video zelf maken en delen of een commentaar op een bestaande video te maken. Dit komt nog een keer terug op wat wij als een groep naar streven; het leren een meer actief en leuk proces te maken! <span style="font-size: large;">'''Het maken van het YouTube-kanaal'''</span> Bij de gedachte om de geïntegreerde trio van platformen te gebruiken, was het aanmaken van een YouTube-kanaal het derde deel. In een breder context gebruikt YouTube verschillende programmeertalen en moet je ICT-vaardig zijn wil je een eigen website creëren met dezelfde mogelijkheden. We hebben gevonden dat er voor de ‘front-end’ vooral gebruik wordt gemaakt van Flash en JavaScript en een soort SQL voor de database. Maar nog belangrijker dan te weten welke programmeertaal te gebruiken is het leren van hoe je aan video-encoding doet en hoe je een infrastructuur kan bouwen dat video’s kan streamen naar de eindklant. Die kennis hadden we niet binnen huis en hebben simpelweg gekozen een YouTube-kanaal te creëren. Kieran De Groote heeft het op zich genomen om het YouTube-kanaal te creëren. Het is niet zo moeilijk en elke leerkracht dat een minimale niveau heeft van ICT zou dit moeten kunnen doen. De eerste stap is een YouTube-account te creëren, waarvoor je een Google-account moet creëren. Hier heb je een echt e-mailadres voor nodig omdat je een bevestigingsmail wordt toegestuurd waarop je moet klikken om de YouTube-account te activeren. Daarna ga je terug naar de YouTube-website en klik je op de link “Sign in”. Voor een YouTube-kanaal moet je niets doen, omdat deze automatisch is gecreëerd als je een account aanmaakt. De volgende stap is video’s uploaden naar het kanaal zelf. Er zijn hier twee manieren om dat te doen. De eerste is een video zelf te maken, door het gebruik van een webcam of opnameapparaat (recorder) te gebruiken. De tweede manier is om een ‘portfolio’ van video’s te verzamelen op YouTube zelf, door een video als een ‘Favorite’ aan te duiden, dat dan terecht komt in je ‘Favorites’ op je YouTube-kanaal. Met deze ‘Favorites’ kan je dan spelen, door er een top 6 of top 12 van te maken en zelfs een playlist van te creëren. Voor ons voorbeeld hebben we een playlist gecreëerd voor het vak geschiedenis, maar dat kan voor meerdere vakken en meerdere klassen. Dus een echte virtuele en moderne literatuurlijst van te maken. De laatste belangrijke opmerking is dat je de URL van je kanaal deelt met je leerlingen, zodat ze er direct op kunnen komen en er niet naar moeten te zoeken. De URL van ons YouTube-kanaal is: https://www.youtube.com/user/OpiniO2011?feature=mhee, maar je kan een YouTube-kanaal ook vinden voor het volgende adres in te vullen met de correcte username, in dit geval OpiniO2011: https://www.youtube.com/profile?user=[USERNAME]. Tenslotte, moet men vaststellen dat een YouTube-kanaal niet OSS is, maar dat een leerkracht wel bepaalde zaken kan veranderen aan de lay-out en de look&feel om het meer gepersonaliseerd te maken. ==Situering van Project OpiniO== Het project OpiniO is ontstaan vanuit de idee leerlingen te ondersteunen in hun leerproces. Laura Van den Borre en Tatiana Nell zorgden samen voor de theoretische omkadering en bijsturing van Project OpiniO. Laura Van den Borre nam voornamelijk de situering binnen het curriculum en het vak ‘Onderwijstechnologie’ op zich. Tatiana Nell bestudeerde voornamelijk het belang van een ethische code en het gebruik van reclame binnen het project. Na de schooluren begint het verwerken en toepassen van de geziene leerstof pas echt. OpiniO probeert leerlingen buiten de schoolmuren een houvast te geven aan de hand van multimedia. De combinatie van een chatroom, een forum en filmpjes laat de leerlingen toe de leerstof op verscheidene manieren te verwezenlijken, verwerken en toe te passen. OpiniO is een multimediaal pedagogisch project. OpiniO is daarom opgebouwd enerzijds vanuit het curriculum, anderzijds vanuit de theoretische concepten uit het vak ‘Onderwijstechnologie’. Een uitgebreide uiteenzetting volgt in delen 1 en 2. ===1. Situering binnen het curriculum=== OpiniO is een format voor elk vak een meerwaarde kan bieden. Het vormt een soort van vangnet voor de leerlingen. Wanneer ze waardevolle en relevante informatie niet ten volle hebben opgenomen in de les, kan deze via OpiniO hun leerproces vervolledigen. Maar OpiniO is niet enkel een ondersteund project: OpiniO zelf leert hen belangrijke houdingen en vaardigheden. Aan de hand van de vakoverschrijdende eindtermen (Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming, 2010) heeft 7 leerdoelen voor Project OpiniO opgesteld. Op basis van volgende eindtermen uit de ‘Gemeenschappelijke stam’ heeft OpiniO 4 leerdoelen geformuleerd. De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief handelen in praktijk. ''De leerlingen kunnen belangrijke elementen van communicatief handelen in praktijk brengen via OpiniO.'' De leerlingen benutten leerkansen in diverse situaties. De leerlingen zijn bereid zich aan te passen aan wisselende eisen en omstandigheden. ''De leerlingen kunnen hun leerkansen benutten door kennis te verkrijgen, verwerken en toepassen via OpiniO, dit zowel visueel, sociaal als schriftelijk.'' De leerlingen participeren doordacht via de media aan de publieke ruimte. ''De leerlingen kunnen actief participeren aan de publieke ruimte door hun deelname aan OpiniO.'' De leerlingen maken gebruik van de gepaste kanalen om hun vragen, problemen, ideeën of meningen kenbaar te maken. ''De leerlingen kunnen gericht samenwerken via verschillende kanalen om problemen op te lossen en hun meningen te delen.'' De overige drie leerdoelen zijn gebaseerd op de eindtermen van Leren leren. Onderstaande eindtermen zijn van toepassing op informatieverwerking en problemen oplossen voor de drie graden. De leerlingen raadplegen adequaat een documentatiecentrum, bibliotheek en multimedia (1ste graad: informatieverwerking). De leerlingen herformuleren het probleem. Zij bedenken onder begeleiding een oplossingsweg en lichten die toe. Zij passen de gevonden oplossingsweg toe (1ste graad: problemen oplossen). De leerlingen kunnen uit gegeven informatiebronnen en –kanalen kritisch kiezen en deze raadplegen met het oog op te bereiken doelen(2de en 3de graad: informatieverwerking). De leerlingen herkennen strategieën om problemen op te lossen en evalueren ze (2de graad: problemen oplossen). De leerlingen kunnen op basis van hypothesen en verwachtingen mogelijke oplossingswijzen realistisch inschatten en uitvoeren. De leerlingen evalueren de gekozen oplossingswijze en de oplossing en gaan eventueel op zoek naar een alternatief (3de graad: problemen oplossen). ''Leerlingen kunnen via OpiniO verschillende bronnen van multimedia raadplegen, gericht informatie extraheren en met het oog op te bereiken doelen toepassen.'' ''De leerlingen leren via OpiniO kritisch te zijn en kunnen een mening vormen over diverse onderwijsmethoden.'' ''De leerlingen leren aan de hand van eigen online onderwijservaringen kritisch te zijn ten opzichte van mogelijke gevaren van het internet.'' Aan de hand van deze leerdoelen probeert OpiniO de leerlingen aan te zetten om zelf hun leerproces in handen te nemen. OpiniO probeert eventuele leerproblemen te overbruggen. Tijdens dit proces leren de leerlingen de technische, sociale en cognitieve vaardigheden nodig in een moderne multimediale kennismaatschappij. ===2. Situering binnen de cursus Onderwijstechnologie=== ====A. PRAKTISCH==== OpiniO heeft niet gekozen voor het gebruik van Open Source Software. We menen dat de gebruikte platformen ons voldoende de ruimte bieden om ons doel te verwezenlijken: een nieuw kwaliteitsvol leerinstrument aanbieden. Alle gebruikte online applicaties bezorgen ons project een aantal belangrijke troeven. Ten eerste zijn Clubcooee, Proboards en You Tube vrij en kosteloos beschikbaar via het internet. Iedereen met een computer en internetaansluiting kan toegang krijgen tot deze format. Ten tweede zijn alle platformen eenvoudig te gebruiken. Leerkrachten en leerlingen die technologisch minder vaardig zijn, kunnen het project gebruiken. Ten derde zijn alle platformen voldoende flexibel. De mogelijkheid bestaat om het digitaal klaslokaal, het forum en het videokanaal nog verder aan te passen aan de doelgroep. Hoewel de broncodes niet worden vrijgegeven, blijft er bij Project OpiniO nog steeds ruimte voor verandering. OpiniO stelt ook duidelijk dat het een educatief platform is. Alle gebruikte materialen (filmpjes, teksten, …) vormen illustraties binnen een onderwijskundige context. Deze materialen worden enkel publiekelijk vertoond indien het eigen producten zijn, indien deze vrije licenties hebben of indien de auteur toestemming gaf. Op het forum kunnen de gebruikers na registratie ook gebruik maken van o.a. foto’s, korte tekstfragmenten, artikels, … Op deze manier worden de reproductie- en mededelingsrechten geëerbiedigd en voorziet OpiniO vrij en kosteloos hoogstaande leermaterialen. ====B. THEORETISCH==== OpiniO is ontworpen vanuit de theorie van Richard E. Mayer. Zijn ‘Cognitive Theory of Multimedia Learning’ stelt dat multimediaal leermateriaal moet afgestemd zijn om de werking van het menselijke brein en op wetenschappelijk gefundeerde principes. Mayer stelt dat drie assumpties het multimediaal leren onderbouwen (Mayer & Moreno, 1998). Deze drie assumpties en de bijhorende ontwerpprincipes kunnen teruggevonden worden bij OpiniO. ''Dual channel assumptie'' Het leren wordt verondersteld efficiënter te verlopen wanneer zowel visuele als verbale informatie wordt verleend. Binnen OpiniO kan daarom op verscheidene manieren informatie worden verspreid (Multimedia principe). Filmpjes kunnen zowel visuele als verbale informatie verschaffen. Het forum kan gebruikt worden om schriftelijke teksten, schema’s,… te tonen. Op de chat worden de verschillende informatiebronnen naast elkaar ter beschikking gesteld (Spatial contiguity principe). Je kan bijvoorbeeld tegelijk een filmpje bekijken én relevante informatie via de chat verkrijgen (Temporal contiguity principe). ''Limited capacity assumptie'' De mens beschikt slechts over een beperkte capaciteit om een grote hoeveelheid informatie te verwerken. OpiniO heeft hier mee rekening gehouden. De gebruikers hoeven niet alle informatie tegelijk en naast elkaar te raadplegen. Ze kunnen rustig chatten, daarna het forum raadplegen en misschien voor een examen het filmpje nog eens bekijken. Het format is voldoende flexibel om aan het coherentie principe, het redundantie principe, het modaliteitsprincipe en het chunking principe tegemoet te komen. Wanneer de beschikbare informatie als belastend wordt beschouwd kan ze afzonderlijk worden geraadpleegd. Je kan via de chat enkel de kern van de leerstof te weten komen. Door het forum, de chat en het het YouTube-kanaal niet tegelijk te gebruiken, kan cognitieve en sensitieve overbelasting vermeden worden. Veel is afhankelijk van hoe de leerlingen en de leerkracht het format gebruiken. ''Active processing assumptie'' Leren wordt gezien als een actief proces van de selectie van de beschikbare informatie, de organisatie van deze info binnen mentale modellen en de integratie met reeds aanwezige kennis. Deze assumptie is bij OpiniO sterk op de voorgrond. OpiniO laat de leerlingen toe zelf te beslissen: “Welke informatie heb ik nodig?”. Daarna moeten zij het geschikte medium kiezen en de verkregen informatie verwerken. De verwerkte kennis kan dan gekoppeld worden aan andere voorbeelden uit het forum of een filmpje. Daarbij komt ook dat de leerlingen zelf hun tempo kunnen bepalen (interactiviteitprincipe). Zoals eerder gezegd, kan er flexibel omgesprongen worden met de verschillende media. Indien nodig kan de leerkracht ook via de chat hints geven om het leerproces tot een goed einde te brengen (signaling principe). Welke informatie is cruciaal? Hoe moet deze gestructureerd zijn? Welke verbanden kunnen gelegd worden? Dit zijn enkele vragen die hierbij aan bod kunnen komen. OpiniO hecht ook belang aan het principe van de individuele verschillen. De leerkracht kan via de verschillende media extra aandacht besteden aan de zwakkere leerlingen. De leerling kan dan nog zijn werkstrategie aanpassen. Verder kan OpiniO ook drempelverlagend werken. Zwakkere en minder mondige leerlingen durven mogelijk via OpiniO wel hun vragen stellen. Het is ook een heel actief format. Je kan je eigen avatar zelf ontwerpen en uitdossen. Tijdens de chat kan je spreektaal en populaire afkortingen gebruiken. De keuze voor deze media en deze aanpak maakt dat wij het personalisatieprincipe respecteren. Het project leunt sterk aan bij hun leefwereld wat het leerproces kan bevorderen. ''Bronnen:'' Vlaams Ministerie van Onderwijs en Vorming (2010). “VOET @2010. Nieuwe vakoverschrijdende eindtermen voor het secundair onderwijs.” Brussel. Mayer, R. E.; R. Moreno (1998). “A Cognitive Theory of Multimedia Learning: Implications for Design Principles”. https://www.unm.edu/~moreno/PDFS/chi.pdf. ==Het belang van ‘ The OpiniO Code’== Als we spreken over een onderwijstechnologie die online plaatsvindt, duiken er meteen een aantal ethische vraagstellingen de kop op. Wat met de gevaren die er achter het gebruik van internet bij jongeren schuilen? Wat doen we met onze kinderen en leerlingen in onbeveiligde chatruimtes? Laura en Tatiana bogen zich hierover. Op dit moment kunnen ouders en leraren veel van elkaar leren en vooral van de kinderen, die nu opgroeien met internet. Het meest leren we door om te gaan met problemen op het moment dat ze zich voordoen. Omwille van die reden is het misschien eens belangrijk een aantal risico’s met betrekking tot jongeren en het internet en voornamelijk chatten dan op een rijtje te zetten. Op die manier kunnen we inschatten wat de belangrijkste lessen zijn die we kinderen willen leren om te voorkomen dat er iets misgaat. ====Internetgevaren==== Bij de gevaren van het internet spreekt men weleens over internetcrime. Een aantal gevallen van internetcrime die van toepassing zijn op ons OpiniO-project zijn die van ‘phising’ en ‘grooming’. ‘Phising’ is een zeer doortrapte manier om te vissen naar iemands persoonlijke gegevens. De ‘vissers’ sturen uit naam van een betrouwbaar ogend bedrijf verzoeken om persoonlijke gegevens door te geven. Om het echt te laten lijken, maken de vissers vaak de website van een echt bedrijf na. Jongeren zijn vaak niet bewust van de gevaren die hierachter schuilen en hebben er vaak geen problemen mee om die persoonlijke informatie vrij te geven. Al zijnde het niet voor commerciële doeleinden dat deze informatie misbruikt kan worden, dan kan het erger uitdraaien op persoonlijk misbruik. Het gebruik van beeldmateriaal door anderen is één van deze maar ook ‘identiteitsdiefstal’ bestaat. Hierbij maakt men misbruik van andermans identiteit en gebruikt deze voor diverse doeleinden zonder toestemming van de persoon zelf. Het volgende element is dat van ‘grooming’.Volwassenen die op zoek zijn naar contact met jonge tieners, hebben het met de komst van internet een stuk gemakkelijker gekregen dan daarvoor. Internet is voor pedoseksuelen één grote snoepwinkel die dag en nacht open is en waar je alles kunt krijgen. Niemand die ziet dat je daar ronddwaalt. Het proces van ‘verleiding’ waarmee een volwassene een kind benadert, noemt men ‘grooming’. Dit is een Engelse term die men gebruikt voor ‘versieren’. Men spreekt hier dan ook echt over ‘versieren’ in een dubbele betekenis: iemand mooi maken, letterlijk én figuurlijk, zodat hij of zij zich heel bijzonder en uniek voelt, en geneigd is veel voor de ander te doen. Terwijl de ‘versierder’ of cyberlokker zichzelf ook mooier laat lijken dan hij daadwerkelijk is. Zo kan een 50 jarige werkloze man met een bierbuikje op het internet al snel doorgaan voor een 20 jarige stoere, gespierde kerel op een motor. Maar behalve die gevallen van internetcrime waar vandaag de dag de politie haar hoofd over breekt, is er ook een vorm van cyberpesten ontstaan. Het gaat hier om alle vormen van pesterijen waarbij ICT gebruikt wordt zoals gsm of internet. Cyberpesten gebeurt vaak anoniem waardoor het makkelijker is voor de daders om zich niet schuldig te voelen of gepakt te worden. Deze vorm van pesten komen vaak harder aan dan de ‘traditionele’ vorm van pesten omdat de daders minder terughoudend zijn. Het directe contact tussen beiden is er niet en hierdoor verschuiven de grenzen en gaat men verder. Het slachtoffer voelt zich onveiliger bij deze methode van pesten want het volgt hem tot thuis. Het pesten beperkt zich dus niet meer enkel tot de schoolomgeving maar neemt het hele leven van de leerling in beslag. Ook zijn de effecten door cyberpesten minder vaak omkeerbaar. Eenmaal er iets op het internet staat, staat het er ook voorgoed. ====Verantwoordelijk gebruik==== We leven in een tijd van technologische vooruitgang die ondanks de sluipende gevaren die het met zich mee brengt vooral ook mogelijkheden met zich mee draagt. Om die mogelijkheden zo efficiënt mogelijk te kunnen benutten is het zeker vanuit een educatief verantwoordelijk standpunt nodig de gevaren van het internet zo goed mogelijk te beperken. Zo kunnen ouders tegenwoordig niet meer echt zien wat hun kinderen precies doen, zodra ze zelfstandig contact hebben met anderen via internet. Jongeren en ICT lijken een onafscheidelijk duo. Jongeren worden vaak aangesproken als de “digitale generatie”. In contact komen met het internet is voor jongeren tegenwoordig dus onvermijdelijk geworden. Talloze initiatieven worden genomen tegen het bestrijden van net die gevaren zoals internetcrime: Campagnes tegen cyberpesten, bewustmaking van het bestaan van identiteitsdiefstal… Als leden van de onderwijsgemeenschap dragen we niet enkel een onderwijsgerichte verantwoordelijkheid maar ook een opvoedkundige verantwoordelijkheid ten op zichtte van de leerlingen. Omwille van die reden leek het ons essentieel om niet enkel een onderwijsvernieuwende technologie aan te bieden maar ook de middelen aan te reiken die de gebruikers in staat stellen dit in een zo veilig mogelijk klimaat te gebruiken. Vanuit een educatieve verantwoordelijkheid proberen we de gevaren van het internet te kaderen binnen het onderwijssysteem en de leerlingen te sensibiliseren omtrent het bestaan hiervan. Vooral rondom het chatgegeven lijkt het ons noodzakelijk de leerlingen bewust te maken van de gevaren en hun hiermee verantwoordelijk te leren omgaan. Omwille van deze reden hebben we voor het gebruik van OpiniO een ethische code opgesteld, ‘The OpinO Code’. Deze zal tegelijkertijd de leerlingen bewust maken van de gevaren die er zijn en hun leren zich verantwoordelijk te gedragen. Hierin komen elementen zoals geen persoonlijke informatie vrijgeven, opletten met onbekenden en beleefd blijven tegen elkaar aan bod. Alle leerlingen die OpiniO wensen te gebruiken zullen ‘The OpiniO Code’ moeten lezen en goedkeuren, alvorens toegang verleend te krijgen. Deze ethische code kan simpel in het schoolreglement van de betrokken scholen geïntegreerd worden. We hebben zowel gekozen voor een aantal uitgesproken regels betreffende het gebruik van OpiniO als voor een aantal subtiele ‘teasers’. Deze worden hierboven afgebeeld. De leerlingen zullen voor het gebruik van OpiniO met deze volledige ethische code geconfronteerd worden. Deze zal ook klassikaal met de leerlingen besproken worden. Echter zal dit waarschijnlijk slechts op jaarlijkse basis gebeuren waardoor we vreesden dat dit de leerlingen niet voldoende met hun verantwoordelijkheid confronteert. Net daarom zijn er de ‘teasers’, korte speelse afgeleiden van de regels, opgesteld. Deze zijn korter en simpel, ook de woordkeuze sluit nauwer aan bij hun eigen leefwereld. Omwille van deze redenen is het voor de leerlingen makkelijker te onthouden. Door deze simpele vormgeving is het ook makkelijker deze op te nemen in het algemeen kader waardoor de leerlingen steeds bij het gebruik van OpiniO hiermee in contact komen. ‘The OpiniO Code’ stelt echter niet enkel de leerlingen in staat op een veilige manier OpiniO te gebruiken maar het helpt ook de leerkracht zijn positie te behouden. In ‘The OpiniO Code’ wordt duidelijk gemaakt dat er in de virtuele klasomgeving dezelfde regels tellen als degene die in een normale klasomgeving zouden tellen. Op deze manier beseffen de leerlingen dat hoewel ze op een persoonlijke en leukere manier kunnen leren, het toch nog steeds een leeromgeving is. Dit alles sluit aan bij de vooropgestelde leerdoelen aansluitend bij de eindtermen van ‘leren leren’. ''De leerlingen leren aan de hand van eigen online onderwijservaringen kritisch te zijn ten opzichte van mogelijke gevaren van het internet.'' In het volgende deel vindt u een uitgebreide weergave van ‘The OpiniO Code’ door Tatiana Nell en Laura Van den Borre. ==The OpiniO code== Als onderdeel van het engagement van OpiniO als een geweldige plek om te communiceren, kennis te delen en bij te leren in een virtuele omgeving gaat u ermee akkoord zich te houden aan onze gedragscode. Uw betrokkenheid bij deze richtlijnen in OpiniO zorgt voor een positieve ervaring en bescherming voor alle deelnemers. 1. Verleen niemand toegang tot je persoonlijke account. De verantwoordelijkheid ligt volledig bij de accounthouder. Vermeld duidelijk je eigen identiteit. Je moet steeds identificeerbaar zijn. [ Wees jezelf] 2. Behandel elk lid met respect en sta open voor andere meningen. [Respecteer andermans mening] 3. Bedreigen, treiteren, stalken, spammen of misbruik maken van andere gebruikers is volstrekt verboden. [Pesten is niet cool] 4. Opinio of enige andere ruimte van Clubcooee mag op geen enkele manier gebruikt worden voor illegale activiteiten. Activiteiten zoals onder andere laster, intimidatie, seksuele insinuaties, obsceen gedrag, piraterij zullen worden bestraft. [OpiniO is watching you] 5. Opinio behoudt het recht gebruikers die zich niet aan dit reglement houden, de toegang tot deze ruimte te verbieden. [OpiniO is not afraid to use force] 6. OpiniO mag enkel gebruikt worden voor educatieve doeleinden. Externe links die niet van toepassing zijn op het educatieve thema mogen niet gedeeld worden binnen OpiniO. [Klaslokaal ≠ speelplaats] 7. Het gedrag in OpiniO moet overeenstemmen met het gewenst gedrag in een klaslokaal. De leraar of tutor moeten met het gepast respect behandeld worden. [Luister naar de leraar] 8. Wees op je hoede voor het delen van persoonlijke of gevoelige informatie online. [Let op je privacy] 9. Minderjarigen worden afgeraden om buiten de grenzen van OpiniO Clubcooee te verkennen. Indien dit toch gebeurt, ligt de verantwoordelijkheid buiten het schoolgegeven. [Stay in this room] 10. Bij het toch betreden van het chatgegeven binnen of buiten Clubcooee wordt er wel een ernstige notie van voorzichtigheid meegegeven inzake het contact met onbekenden online. Niet iedereen is wie hij/zij beweert te zijn; [Ontwijk onbekenden] 11. Ongewenst gedrag dat buiten het virtueel klaslokaal wordt opgemerkt binnen Clubcooee kan eveneens sancties in overeenstemming met het schoolreglement ondervinden. Er zullen strenge sancties zijn in overeenstemming met het schoolreglement inzake overtreding van de regels. [Cyberregels = Schoolregels] ==Reclame in Project OpiniO?!?== Reclame is alomtegenwoordig: in de openbare ruimte, in de media, en soms zelfs ook op school. Omdat jongeren nogal snel beïnvloedbaar zijn, zijn ze een makkelijke prooi voor reclame. Vooral als het gaat over digitale reclame en marketing is het moeilijk daar de regie te krijgen. Als leerkrachten worden we geacht kinderen te onderwijzen maar ook begeleiden en deels op te voeden. Jammer genoeg hebben we geen echte greep op de digitale marketingwereld. Door het gebruik van internet is het zeer reëel dat de gebruikers hier toch mee geconfronteerd kunnen worden. Kinderen worden er dagelijks mee geconfronteerd op het internet. Omdat ze er zo vaak op vertoeven, is online reclame een aspect dat binnen een pedagogisch kader geplaatst hoort te worden. De kadering hiervan past echter perfect binnen de leerplannen. Het kritisch leren omgaan met diverse media is een onderwijsdoelstelling die ook wij van OpiniO voorop stellen. We kiezen er dus bewust voor om alle maatschappelijke factoren zo veel als mogelijk in het onderwijs binnen te brengen omdat dit net dé plaats is om ze kritisch te benaderen en te kaderen. Dit is immers beter dan ze te negeren of te doen alsof ze niet bestaan. Maatschappelijke factoren binnenbrengen in het onderwijs is mee een basis om Vrij Onderzoek mogelijk te maken. Of zoals onze minister het stelt: “De samenleving moet worden binnengebracht in het onderwijs want het zijn geen twee afzonderlijke werelden.” ==Project OpiniO in de toekomst== In een wereld waar de technologie niet stilstaat is het belangrijk om toekomstgericht te kijken als men aan een nieuw project begint. Het is onmogelijk om te voorspellen hoe dat de technologie gaat evolueren, maar toch moet men proberen om mee te zijn met de laatste nieuwe dingen. Danny Backeljauw wees erop dat voor zowel youtube als het OpiniO forum mogelijk is om een app te installeren op je smartphone of tablet. Op deze manier kan je altijd en van overal het forum en het bijhorende materiaal dat op youtube staat raadplegen. Op dit moment en zeker naar de toekomst toe, in een maatschappij waar de leerlingen steeds meer over zulke technologie beschikken, is het iets waar de school zeker en vast op moet inspelen. Dit is een mogelijke manier om deze nieuwe technologieën te integreren. Hoewel er voor club cooee, de online chatroom, op dit moment geen specifieke app bestaat, is het toch mogelijk om dit programma te installeren op draagbare systemen. Als je toegang hebt tot het internet kan je dan inloggen van waar je ook bent. Naast het technische verhaal dringt zich vanzelfsprekend de vraag naar de haalbaarheid van de realisatie van het project binnen het onderwijs. We hebben hierop dan ook een antwoord gezocht. Zo legden we ons project voor aan enerzijds de directie van een Middenschool binnen het GO! en anderzijds aan enkele leerkrachten van een Atheneum. Allen waren eensluidend enthousiast, al biedt de eerlijkheid ons te vermelden dat sommige leerkrachten het houden van sessies in de chatroom als een extra werklast beschouwden. Desalniettemin zien zij een realisatie van het project wel zitten. We namen echter geen genoegen met de reactie van enkele leerkrachten en een directie, en legden ons project voor aan de centrale diensten van het Gemeenschapsonderwijs. Het verheugde ons ook hier dezelfde enthousiaste reacties te krijgen. Meer nog, de Dienst Communicatie plant eerstdaags een gesprek met de pedagogische begeleidingsdienst en de dienst ICT van het GO! om te bekijken in welke mate het project kan worden gerealiseerd. Met deze reacties en deze toekomstplannen geeft de realisatie van dit project binnen de cursus Onderwijstechnologie ons nog een extra voldoening. {{Sub}} {{Links}} 0sxit5rofpnp8x0vaefso8rf7cm2iff 0 29443 423598 310141 2026-04-22T17:56:44Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423598 wikitext text/x-wiki = Samenvatting = * Website school of scholengemeenschap: https://www.hivset.be/ * Doelgroep: iedereen op school * (Over)stap sinds: al jaren beschikbaar, maar vanaf 2012-2013 verplicht, geen MS Office meer beschikbaar * Gebruik: ** Overal in de school * Applicaties: ** De tekstverwerker Writer? ** Rekenblad met Calc? ** Presentaties met Impress? ** Databank met Base? ** De volledige suite? * Cursus: welke cursus wordt er gebruikt? ** Eigen cursus * Contactpersoon: tom.adriaensen@hivset.be = Beweegredenen (over)stap naar OOo? = * Omwille van dure licenties? * Om illegale software te vermijden? * Omdat OOo vrije software is? * Omdat OOo het beste kantoorpakket is? * Omdat leerlingen geen licenties meer hoeven te kopen = Stappenplan = * Welke stappen werden er gevolgd om de overstap te maken? Eerst beschikbaar maken overal, dan bestandsextensies gekoppeld van MS Office, daarna MS Office volledig verwijderen * Welke hindernissen waren er? conservatieve leerkrachten die niet willen veranderen en nog steeds bij MS Office 2003 willen blijven * Gaat het om een volledige overstap? ja {{Sub}} {{Links}} fpqwrn0bf6e7v9162c5wci76rpug2ij 2 29822 423422 423213 2026-04-22T12:56:20Z Erik Baas 2193 Russisch 423422 javascript text/javascript // <nowiki> // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js'); /* markeer & next*/ // var X='ja'; // ?? $(function () { // loadWikidataInfo(); importScript('Gebruiker:Erik Baas/fwikidata.js'); // insertTekst(); // massDelete(); automatePurgeConfirmationDialog(); if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Russisch/") > -1) { // 20260420 AutoEdit(); } replaceObsoleteHTMLTags(); markeerLintErrors(); addSubpagesLink(); addPurgeTab(); return; }); function AutoEdit() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) { // of wgDiffNewId ? window.location += '?action=edit'; } } } return; } function loadWikidataInfo() { /* Wikidata; 20260130 bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&oldid=70312736#Geschiedenis */ if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) { // importScriptURI("//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); importScriptURI("//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); } return; } function addSubpagesLink() { /* * Voegt een link "Subpagina's" toe aan de sectie "hulpmiddelen". * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]]. * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js * Onderhoud: [[User:Krinkle]] */ var i18n = { en: "Subpages", fr: "Sous-pages", nl: "Subpagina's" }; if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) { var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl; var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' ); mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina'); }; return; } function replaceObsoleteHTMLTags() { var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z; var objSummary = document.getElementById('wpSummary'); var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); if (obj == null) return; /* exit */ if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */ var text = '' + obj.value; if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) > -1) { alert('Stop: werk in uitvoering!'); return; /* exit */ } createDebug(); /* <font> */ while (true) { // common pt. 1 X = /<font.*?>/i.exec(text); // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !! if (X == null) break; // geen font-tags X = X + ''; // !! subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, ""); // - ' en " /* <font color> */ if (subColor.search(/color/i) > -1) { subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + ''; // !! if (subColor) { subColor = subColor.replace(/ *= */, ": ") + ";"; subColor = subColor.toLowerCase(); } } else {subColor = null;} // geen color-attribute /* <font face> */ if (subFace.search(/face/i) > -1) { subFace = subFace.replace(/ *, */g, ","); subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + ''; // !! if (subFace) { subFace = subFace.replace(/,/g, ', '); subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';'; } } else {subFace = null;} // geen face-attribute /* <font size> */ // todo // tijdelijk: subSize = null; if (subSize.search(/size/i) > -1) { debug(subSize); // <font color=red face=Tahoma size=3> subSize = /(?<=size *= *).*?(?=(\x20,'>'))/i.exec(subSize) + ''; debug(subSize); // // subSize = subSize.replace(/.../, "..."); } else {subSize = null;} // geen size-attribute // tijdelijk: subSize = null; // common pt. 2 Y = '<span style="'; //debug(Y); if (subColor) Y += subColor; //debug(Y); if (subFace) Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace; //debug(Y); if (subSize) Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize; //debug(Y); Y += '">'; //debug(Y); text = text.replace(X,Y); text = text.replace(/<\/font/ig, "</span"); } // while (true) /* ToDo: - font color/size/face !!! - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags ! */ /*** Obsolete elements:***/ /* <big> */ text = text.replace(/(<big>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-large;">'); //xxx-large werkt niet in Chrome ! text = text.replace(/(<big>){2}/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); // 20220106: x-large voor zon en water if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Leer jezelf ecologisch tuinieren") > -1) { text = text.replace(/(?<=\| *zon *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); text = text.replace(/(?<=\| *water *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); } text = text.replace(/<big/ig, '<span style="font-size: large;"'); text = text.replace(/(<\/big *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <center> */ text = text.replace(/<center/ig, '<div style="text-align: center;"'); text = text.replace(/<\/center/ig, "</div"); /* <small> */ text = text.replace(/(<small>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-small;">'); text = text.replace(/(<small>){2}/ig, '<span style="font-size: x-small;">'); text = text.replace(/<small/ig, '<span style="font-size: smaller;"'); text = text.replace(/(<\/small *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <source> 20220116 */ text = text.replace(/<source/ig,'<syntaxhighlight'); text = text.replace(/<\/source/ig,'</syntaxhighlight'); /* <strike> */ text = text.replace(/<strike/ig, "<s"); text = text.replace(/<\/strike/ig, "</s"); /* <tt> */ text = text.replace(/<tt/ig, "<code"); text = text.replace(/<\/tt/ig, "</code"); /*** Diversen: ***/ /* <br> */ text = text.replace(/\x20*<\/?br\x20?\/? ?>/ig, "<br>"); /* <br clear=left/right/all/both> */ text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: left;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: right;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: both;">'); /* <hr> */ text = text.replace(/<\/?hr\x20?\/?>/ig, "<hr>"); text = text.replace(/\[\[categorie/ig, "[[Categorie"); text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, "[[Afbeelding"); /* prettytable */ text = text.replace(/prettytable/ig, "wikitable"); /* WSBN nummer :-( */ text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, " [WSBN"); text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, ""); /* . ná <ref> */ while(true) { X = /(?<!\.) ?<ref>.*?<\/ref>\./.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].replace(/ ?<ref>/,'.<ref>'); Y = Y.replace('</ref>.','</ref>'); text = text.replace(X,Y); } /* sjablonen en Magic Words */ text = text.replace(/{{{/g, "aW~d6-8Ht#yV_5"); // vervang "{{{" tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen /* Magic Words - 20230323 */ text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, "{{#Categorytree:"); text = text.replace(/\{\{#expr:/g, "{{#Expr:"); text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig, "{{#If:"); text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g, "{{#Invoke:"); text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g, "{{#Pos:"); text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g, "{{#Switch:"); /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, "{{#IfE"); /* oud: text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g, "{{#IfError:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g, "{{#IfExpr:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g, "{{#IfExist:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g, "{{#IfEq:"); */ /* ISBN 20230625 */ // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); // debug ("ISBN checken!"); // text = text.replace(/(?<=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, "}} "); // <- /* ISBN exp. 20240121 */ text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, "{{$&}}"); text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */ text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, "{{Begin}}"); text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig, '{{Alleen afdrukken inline|'); text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig, '{{Repeat|'); text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Niet afdrukken block\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig, '{{Niet afdrukken block|'); text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, ''); // 20251012 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Zie ook\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig, '{{Zie ook|'); /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige "|" ? /* sjabloonnaam met hoofdletter */ { while(true){ X = /{{[a-z]/.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].toUpperCase(); text = text.replace(X,Y); } /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421 -- ToDo while(true){ X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text); alert("X1=" + X); if (X == null) break; alert("X2=" + X); Y = X[0].toUpperCase(); alert("Y=" + Y); text = text.replace(X, "{{Tl|" + Y); alert("3=" + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); / alert(X + " - " Y + " - " + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); } */ // overbodige pipe na sjabloonnaam prev = text; text = text.replace(/(?<={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n'); if (!(prev == text)) { debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert } } text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, "{{{"); // herstel code naar "{{{" --------------- /* {{Sub}} onderaan */ X = text.search(/{{sub}}/i); if (X > -1 && X < 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';} /* lege regels voor {{sub}} */ text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}'); /* <tr> |- */ text = text.replace(/\|-+/g, "|-"); /* overbodige laatste <tr> */ text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, "|}"); /* wikicode hr: 4 streepjes */ text = text.replace(/^-{5,}/g, "----"); text = text.replace(/\n-{5,}/g, "\n----"); /* http:// */ prev = text; text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://'); if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');} // alert /* "xxe eeuw" in tekst */ { // 20220119 /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'<sup>e</sup> eeuw'); text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'<sup>e</sup>-eeuw'); */ } text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, "[[Categorie:"); text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, "[[:Categorie:"); /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */ if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, "'''{{PAGENAME}}'''"); } /* Check op nested span tags - 20220218 */ /* if (text.search(/<\/span( color)?> ?<\/span>/i) > -1 ){ // alert('Check: nested span tags!?'); text = text.replace(/"><span style="/ig, ' ') // erg bot: alleen voor eco tuin ?? text = text.replace(/<\/span( color)?><\/span>/ig, '</span>'); // ,, } */ /* {{Fase0..4}} -> {{Fase|0..4}} */ text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|'); // 20250810 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */ text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, "==\n"); // komma vóór <ref> // 20251004 text = text.replace(/ \<\/ref\>/ig, '</ref>'); text = text.replace(/ \<\/cite\>/ig, '</cite>'); // links wp fixen: // 20251004 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig , '{{Wp|$2}}'); } text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|'); // 20251008 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen'; // objSummary.value = 'lf'; // 20260323 //aap . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \ // if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Maatschappijleer/Dia/") > -1) { // 20260420 // text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + "{{Links}}"; // text = text + "{{Links}}"; // } text = text.replace(/\{\{00%/, "{{0%"); // 20260418 /* 20260413: text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met GFDL Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, "ategorie:Bestand naar licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met PD Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig, "ategorie:Bestanden zonder geldige licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestand"); text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie"); */ text = text.replace(/\{\{Information/i, "{{Informatie"); //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // 20260412 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, "{{Sub}}\n{{Links}}"); text = text.replace(/Youtube/g, "YouTube"); // 20260406 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, "{{Clear both"); // 20260323 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, "{{Clear left"); text = text.replace(/( |&nbsp;){0,3}<ref(?!erences)/ig, '&nbsp;<ref'); // 1 spatie voor <ref> 20260121 text = text.replace(/<ref(.*)?> <ref/ig, '<ref$1><ref'); // tenzij 2 x ref na elkaar text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]'); // {{L|x}} -> [[../x/]] 20251229 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect '); text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n'); text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel'); if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') > -1) { // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} ! text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[['); text = text.replace(/# ?\[\[/g , '*[['); // ??? text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, ''); } // {{tl}}: // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase()); // werkt niet // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase()); // crasht // komma in getal -> punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! : // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2'); text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030 text = text.replace(/\|\n\|=/ig , '|\n|'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen'); text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig, '{{Navigatie HTML elementen'); // 20251016 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig, '[[$1Bestand:'); // 20251009 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig, '[[$1Afbeelding:'); text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig, '\n{{Navigatie recepten}}'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig, '{{Begin}}'); // 20251022 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig, '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022 /*** Eenmalige acties ***/ text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig, '[[Kookboek/Nagerecht'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig, '{{TOC rechts'); // 20230417 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig, '{{Wiktionary'); // 20230514 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig, '{{Alfabet met links}'); // 20230520 text = text.replace(/se wikipedia/ig, 'stalige Wikipedia'); // 20230614 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig, ''); // 20250711 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig, '\n\n{{Recepten}}'); // 20250805 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig, '{{Recept\n'); // 20250805 text = text.replace(/(?<![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g, 'NB '); // 20250817 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g, 'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824 /*** Archief eenmalige acties ***/ /* text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , "{{Clear both"); text = text.replace(/{{Clearright/ig , "{{Clear right"); text = text.replace(/{{Boeken/ig , "{{Post-it/Boeken"); // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303: // text = text.replace(/; ?<<!-- ?/ig , ';<!--'); // text = text.replace(/ ?-->span>/ig , '-->'); // text = text.replace(/;<\/span>/ig , ';'); // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]'); // 20260125 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') > -1) { // wd-properties vervangen; 20260119 text = text.replace(/(property|statements):P18/ig, '$1:afbeelding'); text = text.replace(/(property|statements):P31/ig, '$1:is een'); text = text.replace(/(property|statements):P35/ig, '$1:staatshoofd'); text = text.replace(/(property|statements):P47/ig, '$1:grenst aan'); text = text.replace(/(property|statements):P122/ig, '$1:regeringsvorm'); text = text.replace(/(property|statements):P206/ig, '$1:gelegen in of aan waterlichaam'); text = text.replace(/(property|statements):P361/ig, '$1:onderdeel van'); text = text.replace(/(property|statements):P571/ig, '$1:datum van oprichting of creatie'); text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product'); } // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211)) text = text.replace(/\<br\>\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\<br\>\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|'); // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] : text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]'); text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig, '{{Replace|'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // "Overleg gebruiker"; 20251116 text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}'); } text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig, '{{Bladeren4'); // 20230531 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, ''); // 20251024 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden'); // 20251005 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur // 20250711 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { // 20251009 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') > -1) { text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, ''); if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') > -1) { // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud'); return; } text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, ''); text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n'; // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen): // var Button = document.getElementById("wpSave"); // Button.click(); } } var X = mw.config.get('wgPageName'); document.write(X + '__'); var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/'); document.write(Y + '__'); if (Y > -1) { document.write('ja__'); text = text.replace(/--\>\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '-->| boekenplank = Taal en letterkunde');// 2025100? } text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig, '{{Alfabet met ankers}}'); // 20230414 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie'); text = text.replace(/Moderne/g , 'moderne'); // 20251006 text = text.replace(/Hedendaagse/g , 'hedendaagse'); text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur'); // rode (wp-)links ontlinken: // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]] // "lazy" mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-) // problemen: // * afb. met link(s) in de caption gaan stuk -> handmatig op te lossen // * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -> niet ,, // 2: te behouden links veiligstellen: text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post'); // 3: alle overige links omzetten naar tekst: text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links! // 4: te behouden links herstellen: text = text.replace(/REPL251005pre/g, '[['); text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]'); */ /* text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig, '{{Infobox recept'); // 20230312, 20251011 te gretig; text = text.replace(/,\<ref\>(.*)\<\/ref\>/ig , '<ref>$1</ref>,'); // 20251004 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig , '[Spaans/Les '); // 20250930 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig , 'Categorie:Drank') // 20250929 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig , 'Categorie:Fruit') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig , 'Categorie:Gevogelte') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig , 'Categorie:Graan') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig , 'Categorie:Groente') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig , 'Categorie:Zuivel') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig , 'Categorie:Vruchtensap') // ,, */ /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */ /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g, 'Italiaans/Les '); // 20250920 */ /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel '); //20250920 */ /* text = text.replace(/WikiJunior/g, 'Wikijunior'); // 20250718 */ /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig, '{{TOC links'); // 20230417 */ /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */ /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}'); // 20250901 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i, '{{Tuinkalender'); // 20250803 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}'); // 20250831 */ /* text = text.replace(/(?<=g)allerij/ig, 'alerij'); // 20230614 */ /* text = text.replace(/(?<=t)utti frutti/ig, 'uttifrutti'); // 20250817 */ /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig, '{{Babel|'); // 20250813 */ /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n'); // 20250812 */ /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */ /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig, '__NOINDEX__'); */ /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig, '{{Clearboth}}'); */ /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = '); // 20250805 */ /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */ /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/ // 20250803 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */ // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n'); // 20250722 // text = text.replace(/ /ig , ' '); // text = text.replace(/\* ? ?/ig , '<br>\n'); // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig , ']]{{'); // text = text.replace(/\{\{0%/ig , '00%'); //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl'); // 20250722 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig, 'chillipeper.nl'); // ,, // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!?? // --------------------------------------------------------------------------------------------- /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */ // text = text.replace(/('''|\<\/?b\>)/ig, ""); /* 20230627 */ /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */ // text = text.replace(/\<\/?span.*?\>/ig, ""); /* 20230627 */ // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags'; /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */ text = text.replace(/(?<=style\=\".*): *(?=\>)/ig, ": "); /* too greedy; check "http(s):, /File: etc. ! */ text = text.replace(/(?<=style\=\"); ?(?=\")/ig, "; "); /* ------ oud ------------- text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers'); text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek'); // "xxe eeuw" in titel { // 20220119 var title = mw.config.get('wgTitle'); var pattern = /(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/; if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) { if (title.search(pattern) > -1) { text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'<sup>e</sup>-eeuw') + '}}' j+ text; } } else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen'); } // tijdelijk (tbv "Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt") text = text.replace(/{{cat\|?/ig, "{{Cat"); text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, "{{Boekcat"); text = text.replace("'''{{PAGENAME}}", "'''{{PAGENAME}}'''"); */ /* verplaatsen naar andere categorie: text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, "[[Categorie:Geografie"); */ /* sig BeeBringer: text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\<\/sup>/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]'); text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen'); */ /* div. typefouten */ // text = text.replace(/(?<=w)ijzingen/, 'ijzigingen'); text = text.replace(/paramaters/, 'parameters'); /*** Einde ***/ /* niets veranderd? */ if (obj.value == text) return; /* exit */ obj.value = text; /* klaar om op te slaan */ // obj.value = obj.value + '\n\n' + text; // TIJDELIJK!! /*** Samenvatting ***/ var obj = document.getElementById('wpSummary'); // obj.value = 'cat'; // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen'; // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt'; /* tijdelijk (voor eenmalige acties): */ // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]'; // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]'; /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/ var obj = document.getElementById('ca-watch'); if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;} return; } function addPurgeTab() { /* Voegt een "purge" tabje toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ if(!document.getElementById) return; var x = document.getElementById('ca-history'); if(! x) { return; } var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0]; if(x.children) { x = x.children[0]; } else { x = x.childNodes[0]; } addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, "=purge"), 'purge', 'ca-purge'); // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // "ta is not defined" } function addlilink(tabs, url, name, id) { /* voegt tabjes toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ var na = document.createElement('a'); na.href = url; na.appendChild(document.createTextNode(name)); var li = document.createElement('li'); li.id = id; li.appendChild(na); tabs.appendChild(li); return li; } function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen) UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4 werkt niet UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE ,, ,, } function automatePurgeConfirmationDialog() { /* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */ if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) { $('form[action*="action=purge"]').submit(); } return; } function markeerLintErrors() { // 20220114 // Markeert aantallen > 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond. if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return; /* exit */ var list = document.getElementsByTagName("BDI"); if (list.length == 0) return; for (i=0; i<list.length; i++) { if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) { list[i].style.background = '#ff8080'; } } return; } function createDebug() { // v2, 20220113 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak. var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); var parent = document.getElementById('editform'); var newItem = document.createElement("DIV"); newItem.id = 'debug'; newItem.style.display='none'; var textnode = document.createTextNode(""); newItem.appendChild(textnode); parent.insertBefore(newItem, obj); } function debug(txt) { // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster. var obj = document.getElementById('debug'); if (obj == null) return; /* exit */ obj.style.display = 'block'; obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/</g,'&lt;') + '<br>'; } function massDelete() { /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return; if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return; document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025'; document.getElementById("deleteconfirm").submit(); return; } function insertTekst() { var title = mw.config.get('wgTitle'); if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) { if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { window.location += '?action=edit'; var text = document.getElementById('wpTextbox1').value; text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text; } } } return; } function capFirst(str) { /* fix all-caps en camel-case */ return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase(); } // </nowiki> n591lhde3wqh3vw4uo9gkl7bf2qxx8x 423423 423422 2026-04-22T12:58:11Z Erik Baas 2193 423423 javascript text/javascript // <nowiki> // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js'); /* markeer & next*/ // var X='ja'; // ?? $(function () { // loadWikidataInfo(); importScript('Gebruiker:Erik Baas/fwikidata.js'); // insertTekst(); // massDelete(); automatePurgeConfirmationDialog(); if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Russisch/") > -1) { // 20260420 AutoEdit(); } replaceObsoleteHTMLTags(); markeerLintErrors(); addSubpagesLink(); addPurgeTab(); return; }); function AutoEdit() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) { // of wgDiffNewId ? window.location += '?action=edit'; } } } return; } function loadWikidataInfo() { /* Wikidata; 20260130 bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&oldid=70312736#Geschiedenis */ if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) { // importScriptURI("//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); importScriptURI("//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); } return; } function addSubpagesLink() { /* * Voegt een link "Subpagina's" toe aan de sectie "hulpmiddelen". * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]]. * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js * Onderhoud: [[User:Krinkle]] */ var i18n = { en: "Subpages", fr: "Sous-pages", nl: "Subpagina's" }; if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) { var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl; var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' ); mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina'); }; return; } function replaceObsoleteHTMLTags() { var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z; var objSummary = document.getElementById('wpSummary'); var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); if (obj == null) return; /* exit */ if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */ var text = '' + obj.value; if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) > -1) { alert('Stop: werk in uitvoering!'); return; /* exit */ } createDebug(); /* <font> */ while (true) { // common pt. 1 X = /<font.*?>/i.exec(text); // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !! if (X == null) break; // geen font-tags X = X + ''; // !! subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, ""); // - ' en " /* <font color> */ if (subColor.search(/color/i) > -1) { subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + ''; // !! if (subColor) { subColor = subColor.replace(/ *= */, ": ") + ";"; subColor = subColor.toLowerCase(); } } else {subColor = null;} // geen color-attribute /* <font face> */ if (subFace.search(/face/i) > -1) { subFace = subFace.replace(/ *, */g, ","); subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + ''; // !! if (subFace) { subFace = subFace.replace(/,/g, ', '); subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';'; } } else {subFace = null;} // geen face-attribute /* <font size> */ // todo // tijdelijk: subSize = null; if (subSize.search(/size/i) > -1) { debug(subSize); // <font color=red face=Tahoma size=3> subSize = /(?<=size *= *).*?(?=(\x20,'>'))/i.exec(subSize) + ''; debug(subSize); // // subSize = subSize.replace(/.../, "..."); } else {subSize = null;} // geen size-attribute // tijdelijk: subSize = null; // common pt. 2 Y = '<span style="'; //debug(Y); if (subColor) Y += subColor; //debug(Y); if (subFace) Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace; //debug(Y); if (subSize) Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize; //debug(Y); Y += '">'; //debug(Y); text = text.replace(X,Y); text = text.replace(/<\/font/ig, "</span"); } // while (true) /* ToDo: - font color/size/face !!! - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags ! */ /*** Obsolete elements:***/ /* <big> */ text = text.replace(/(<big>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-large;">'); //xxx-large werkt niet in Chrome ! text = text.replace(/(<big>){2}/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); // 20220106: x-large voor zon en water if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Leer jezelf ecologisch tuinieren") > -1) { text = text.replace(/(?<=\| *zon *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); text = text.replace(/(?<=\| *water *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); } text = text.replace(/<big/ig, '<span style="font-size: large;"'); text = text.replace(/(<\/big *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <center> */ text = text.replace(/<center/ig, '<div style="text-align: center;"'); text = text.replace(/<\/center/ig, "</div"); /* <small> */ text = text.replace(/(<small>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-small;">'); text = text.replace(/(<small>){2}/ig, '<span style="font-size: x-small;">'); text = text.replace(/<small/ig, '<span style="font-size: smaller;"'); text = text.replace(/(<\/small *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <source> 20220116 */ text = text.replace(/<source/ig,'<syntaxhighlight'); text = text.replace(/<\/source/ig,'</syntaxhighlight'); /* <strike> */ text = text.replace(/<strike/ig, "<s"); text = text.replace(/<\/strike/ig, "</s"); /* <tt> */ text = text.replace(/<tt/ig, "<code"); text = text.replace(/<\/tt/ig, "</code"); /*** Diversen: ***/ /* <br> */ text = text.replace(/\x20*<\/?br\x20?\/? ?>/ig, "<br>"); /* <br clear=left/right/all/both> */ text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: left;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: right;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: both;">'); /* <hr> */ text = text.replace(/<\/?hr\x20?\/?>/ig, "<hr>"); text = text.replace(/\[\[categorie/ig, "[[Categorie"); text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, "[[Afbeelding"); /* prettytable */ text = text.replace(/prettytable/ig, "wikitable"); /* WSBN nummer :-( */ text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, " [WSBN"); text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, ""); /* . ná <ref> */ while(true) { X = /(?<!\.) ?<ref>.*?<\/ref>\./.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].replace(/ ?<ref>/,'.<ref>'); Y = Y.replace('</ref>.','</ref>'); text = text.replace(X,Y); } /* sjablonen en Magic Words */ text = text.replace(/{{{/g, "aW~d6-8Ht#yV_5"); // vervang "{{{" tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen /* Magic Words - 20230323 */ text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, "{{#Categorytree:"); text = text.replace(/\{\{#expr:/g, "{{#Expr:"); text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig, "{{#If:"); text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g, "{{#Invoke:"); text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g, "{{#Pos:"); text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g, "{{#Switch:"); /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, "{{#IfE"); /* oud: text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g, "{{#IfError:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g, "{{#IfExpr:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g, "{{#IfExist:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g, "{{#IfEq:"); */ /* ISBN 20230625 */ // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); // debug ("ISBN checken!"); // text = text.replace(/(?<=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, "}} "); // <- /* ISBN exp. 20240121 */ text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, "{{$&}}"); text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */ text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, "{{Begin}}"); text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig, '{{Alleen afdrukken inline|'); text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig, '{{Repeat|'); text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Niet afdrukken block\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig, '{{Niet afdrukken block|'); text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, ''); // 20251012 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Zie ook\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig, '{{Zie ook|'); /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige "|" ? /* sjabloonnaam met hoofdletter */ { while(true){ X = /{{[a-z]/.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].toUpperCase(); text = text.replace(X,Y); } /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421 -- ToDo while(true){ X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text); alert("X1=" + X); if (X == null) break; alert("X2=" + X); Y = X[0].toUpperCase(); alert("Y=" + Y); text = text.replace(X, "{{Tl|" + Y); alert("3=" + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); / alert(X + " - " Y + " - " + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); } */ // overbodige pipe na sjabloonnaam prev = text; text = text.replace(/(?<={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n'); if (!(prev == text)) { debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert } } text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, "{{{"); // herstel code naar "{{{" --------------- /* {{Sub}} onderaan */ X = text.search(/{{sub}}/i); if (X > -1 && X < 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';} /* lege regels voor {{sub}} */ text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}'); /* <tr> |- */ text = text.replace(/\|-+/g, "|-"); /* overbodige laatste <tr> */ text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, "|}"); /* wikicode hr: 4 streepjes */ text = text.replace(/^-{5,}/g, "----"); text = text.replace(/\n-{5,}/g, "\n----"); /* http:// */ prev = text; text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://'); if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');} // alert /* "xxe eeuw" in tekst */ { // 20220119 /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'<sup>e</sup> eeuw'); text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'<sup>e</sup>-eeuw'); */ } text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, "[[Categorie:"); text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, "[[:Categorie:"); /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */ if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, "'''{{PAGENAME}}'''"); } /* Check op nested span tags - 20220218 */ /* if (text.search(/<\/span( color)?> ?<\/span>/i) > -1 ){ // alert('Check: nested span tags!?'); text = text.replace(/"><span style="/ig, ' ') // erg bot: alleen voor eco tuin ?? text = text.replace(/<\/span( color)?><\/span>/ig, '</span>'); // ,, } */ /* {{Fase0..4}} -> {{Fase|0..4}} */ text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|'); // 20250810 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */ text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, "==\n"); // komma vóór <ref> // 20251004 text = text.replace(/ \<\/ref\>/ig, '</ref>'); text = text.replace(/ \<\/cite\>/ig, '</cite>'); // links wp fixen: // 20251004 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig , '{{Wp|$2}}'); } text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|'); // 20251008 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen'; // objSummary.value = 'lf'; // 20260323 //aap . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Maatschappijleer/Dia/") > -1) { // 20260420 text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + "{{Links}}"; text = text + "{{Links}}"; } text = text.replace(/\{\{00%/, "{{0%"); // 20260418 /* 20260413: text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met GFDL Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, "ategorie:Bestand naar licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met PD Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig, "ategorie:Bestanden zonder geldige licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestand"); text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie"); */ text = text.replace(/\{\{Information/i, "{{Informatie"); //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // 20260412 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, "{{Sub}}\n{{Links}}"); text = text.replace(/Youtube/g, "YouTube"); // 20260406 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, "{{Clear both"); // 20260323 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, "{{Clear left"); text = text.replace(/( |&nbsp;){0,3}<ref(?!erences)/ig, '&nbsp;<ref'); // 1 spatie voor <ref> 20260121 text = text.replace(/<ref(.*)?> <ref/ig, '<ref$1><ref'); // tenzij 2 x ref na elkaar text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]'); // {{L|x}} -> [[../x/]] 20251229 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect '); text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n'); text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel'); if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') > -1) { // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} ! text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[['); text = text.replace(/# ?\[\[/g , '*[['); // ??? text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, ''); } // {{tl}}: // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase()); // werkt niet // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase()); // crasht // komma in getal -> punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! : // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2'); text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030 text = text.replace(/\|\n\|=/ig , '|\n|'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen'); text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig, '{{Navigatie HTML elementen'); // 20251016 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig, '[[$1Bestand:'); // 20251009 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig, '[[$1Afbeelding:'); text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig, '\n{{Navigatie recepten}}'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig, '{{Begin}}'); // 20251022 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig, '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022 /*** Eenmalige acties ***/ text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig, '[[Kookboek/Nagerecht'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig, '{{TOC rechts'); // 20230417 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig, '{{Wiktionary'); // 20230514 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig, '{{Alfabet met links}'); // 20230520 text = text.replace(/se wikipedia/ig, 'stalige Wikipedia'); // 20230614 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig, ''); // 20250711 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig, '\n\n{{Recepten}}'); // 20250805 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig, '{{Recept\n'); // 20250805 text = text.replace(/(?<![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g, 'NB '); // 20250817 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g, 'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824 /*** Archief eenmalige acties ***/ /* text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , "{{Clear both"); text = text.replace(/{{Clearright/ig , "{{Clear right"); text = text.replace(/{{Boeken/ig , "{{Post-it/Boeken"); // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303: // text = text.replace(/; ?<<!-- ?/ig , ';<!--'); // text = text.replace(/ ?-->span>/ig , '-->'); // text = text.replace(/;<\/span>/ig , ';'); // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]'); // 20260125 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') > -1) { // wd-properties vervangen; 20260119 text = text.replace(/(property|statements):P18/ig, '$1:afbeelding'); text = text.replace(/(property|statements):P31/ig, '$1:is een'); text = text.replace(/(property|statements):P35/ig, '$1:staatshoofd'); text = text.replace(/(property|statements):P47/ig, '$1:grenst aan'); text = text.replace(/(property|statements):P122/ig, '$1:regeringsvorm'); text = text.replace(/(property|statements):P206/ig, '$1:gelegen in of aan waterlichaam'); text = text.replace(/(property|statements):P361/ig, '$1:onderdeel van'); text = text.replace(/(property|statements):P571/ig, '$1:datum van oprichting of creatie'); text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product'); } // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211)) text = text.replace(/\<br\>\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\<br\>\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|'); // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] : text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]'); text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig, '{{Replace|'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // "Overleg gebruiker"; 20251116 text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}'); } text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig, '{{Bladeren4'); // 20230531 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, ''); // 20251024 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden'); // 20251005 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur // 20250711 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { // 20251009 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') > -1) { text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, ''); if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') > -1) { // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud'); return; } text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, ''); text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n'; // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen): // var Button = document.getElementById("wpSave"); // Button.click(); } } var X = mw.config.get('wgPageName'); document.write(X + '__'); var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/'); document.write(Y + '__'); if (Y > -1) { document.write('ja__'); text = text.replace(/--\>\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '-->| boekenplank = Taal en letterkunde');// 2025100? } text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig, '{{Alfabet met ankers}}'); // 20230414 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie'); text = text.replace(/Moderne/g , 'moderne'); // 20251006 text = text.replace(/Hedendaagse/g , 'hedendaagse'); text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur'); // rode (wp-)links ontlinken: // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]] // "lazy" mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-) // problemen: // * afb. met link(s) in de caption gaan stuk -> handmatig op te lossen // * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -> niet ,, // 2: te behouden links veiligstellen: text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post'); // 3: alle overige links omzetten naar tekst: text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links! // 4: te behouden links herstellen: text = text.replace(/REPL251005pre/g, '[['); text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]'); */ /* text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig, '{{Infobox recept'); // 20230312, 20251011 te gretig; text = text.replace(/,\<ref\>(.*)\<\/ref\>/ig , '<ref>$1</ref>,'); // 20251004 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig , '[Spaans/Les '); // 20250930 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig , 'Categorie:Drank') // 20250929 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig , 'Categorie:Fruit') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig , 'Categorie:Gevogelte') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig , 'Categorie:Graan') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig , 'Categorie:Groente') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig , 'Categorie:Zuivel') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig , 'Categorie:Vruchtensap') // ,, */ /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */ /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g, 'Italiaans/Les '); // 20250920 */ /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel '); //20250920 */ /* text = text.replace(/WikiJunior/g, 'Wikijunior'); // 20250718 */ /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig, '{{TOC links'); // 20230417 */ /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */ /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}'); // 20250901 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i, '{{Tuinkalender'); // 20250803 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}'); // 20250831 */ /* text = text.replace(/(?<=g)allerij/ig, 'alerij'); // 20230614 */ /* text = text.replace(/(?<=t)utti frutti/ig, 'uttifrutti'); // 20250817 */ /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig, '{{Babel|'); // 20250813 */ /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n'); // 20250812 */ /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */ /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig, '__NOINDEX__'); */ /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig, '{{Clearboth}}'); */ /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = '); // 20250805 */ /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */ /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/ // 20250803 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */ // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n'); // 20250722 // text = text.replace(/ /ig , ' '); // text = text.replace(/\* ? ?/ig , '<br>\n'); // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig , ']]{{'); // text = text.replace(/\{\{0%/ig , '00%'); //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl'); // 20250722 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig, 'chillipeper.nl'); // ,, // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!?? // --------------------------------------------------------------------------------------------- /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */ // text = text.replace(/('''|\<\/?b\>)/ig, ""); /* 20230627 */ /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */ // text = text.replace(/\<\/?span.*?\>/ig, ""); /* 20230627 */ // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags'; /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */ text = text.replace(/(?<=style\=\".*): *(?=\>)/ig, ": "); /* too greedy; check "http(s):, /File: etc. ! */ text = text.replace(/(?<=style\=\"); ?(?=\")/ig, "; "); /* ------ oud ------------- text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers'); text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek'); // "xxe eeuw" in titel { // 20220119 var title = mw.config.get('wgTitle'); var pattern = /(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/; if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) { if (title.search(pattern) > -1) { text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'<sup>e</sup>-eeuw') + '}}' j+ text; } } else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen'); } // tijdelijk (tbv "Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt") text = text.replace(/{{cat\|?/ig, "{{Cat"); text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, "{{Boekcat"); text = text.replace("'''{{PAGENAME}}", "'''{{PAGENAME}}'''"); */ /* verplaatsen naar andere categorie: text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, "[[Categorie:Geografie"); */ /* sig BeeBringer: text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\<\/sup>/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]'); text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen'); */ /* div. typefouten */ // text = text.replace(/(?<=w)ijzingen/, 'ijzigingen'); text = text.replace(/paramaters/, 'parameters'); /*** Einde ***/ /* niets veranderd? */ if (obj.value == text) return; /* exit */ obj.value = text; /* klaar om op te slaan */ // obj.value = obj.value + '\n\n' + text; // TIJDELIJK!! /*** Samenvatting ***/ var obj = document.getElementById('wpSummary'); // obj.value = 'cat'; // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen'; // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt'; /* tijdelijk (voor eenmalige acties): */ // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]'; // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]'; /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/ var obj = document.getElementById('ca-watch'); if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;} return; } function addPurgeTab() { /* Voegt een "purge" tabje toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ if(!document.getElementById) return; var x = document.getElementById('ca-history'); if(! x) { return; } var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0]; if(x.children) { x = x.children[0]; } else { x = x.childNodes[0]; } addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, "=purge"), 'purge', 'ca-purge'); // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // "ta is not defined" } function addlilink(tabs, url, name, id) { /* voegt tabjes toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ var na = document.createElement('a'); na.href = url; na.appendChild(document.createTextNode(name)); var li = document.createElement('li'); li.id = id; li.appendChild(na); tabs.appendChild(li); return li; } function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen) UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4 werkt niet UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE ,, ,, } function automatePurgeConfirmationDialog() { /* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */ if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) { $('form[action*="action=purge"]').submit(); } return; } function markeerLintErrors() { // 20220114 // Markeert aantallen > 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond. if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return; /* exit */ var list = document.getElementsByTagName("BDI"); if (list.length == 0) return; for (i=0; i<list.length; i++) { if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) { list[i].style.background = '#ff8080'; } } return; } function createDebug() { // v2, 20220113 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak. var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); var parent = document.getElementById('editform'); var newItem = document.createElement("DIV"); newItem.id = 'debug'; newItem.style.display='none'; var textnode = document.createTextNode(""); newItem.appendChild(textnode); parent.insertBefore(newItem, obj); } function debug(txt) { // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster. var obj = document.getElementById('debug'); if (obj == null) return; /* exit */ obj.style.display = 'block'; obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/</g,'&lt;') + '<br>'; } function massDelete() { /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return; if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return; document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025'; document.getElementById("deleteconfirm").submit(); return; } function insertTekst() { var title = mw.config.get('wgTitle'); if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) { if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { window.location += '?action=edit'; var text = document.getElementById('wpTextbox1').value; text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text; } } } return; } function capFirst(str) { /* fix all-caps en camel-case */ return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase(); } // </nowiki> ilqompq98vbno1geodx9rsakm5odge6 423424 423423 2026-04-22T12:59:05Z Erik Baas 2193 423424 javascript text/javascript // <nowiki> // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js'); /* markeer & next*/ // var X='ja'; // ?? $(function () { // loadWikidataInfo(); importScript('Gebruiker:Erik Baas/fwikidata.js'); // insertTekst(); // massDelete(); automatePurgeConfirmationDialog(); if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Russisch/") > -1) { // 20260420 AutoEdit(); } replaceObsoleteHTMLTags(); markeerLintErrors(); addSubpagesLink(); addPurgeTab(); return; }); function AutoEdit() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) { // of wgDiffNewId ? window.location += '?action=edit'; } } } return; } function loadWikidataInfo() { /* Wikidata; 20260130 bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&oldid=70312736#Geschiedenis */ if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) { // importScriptURI("//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); importScriptURI("//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); } return; } function addSubpagesLink() { /* * Voegt een link "Subpagina's" toe aan de sectie "hulpmiddelen". * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]]. * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js * Onderhoud: [[User:Krinkle]] */ var i18n = { en: "Subpages", fr: "Sous-pages", nl: "Subpagina's" }; if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) { var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl; var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' ); mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina'); }; return; } function replaceObsoleteHTMLTags() { var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z; var objSummary = document.getElementById('wpSummary'); var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); if (obj == null) return; /* exit */ if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */ var text = '' + obj.value; if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) > -1) { alert('Stop: werk in uitvoering!'); return; /* exit */ } createDebug(); /* <font> */ while (true) { // common pt. 1 X = /<font.*?>/i.exec(text); // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !! if (X == null) break; // geen font-tags X = X + ''; // !! subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, ""); // - ' en " /* <font color> */ if (subColor.search(/color/i) > -1) { subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + ''; // !! if (subColor) { subColor = subColor.replace(/ *= */, ": ") + ";"; subColor = subColor.toLowerCase(); } } else {subColor = null;} // geen color-attribute /* <font face> */ if (subFace.search(/face/i) > -1) { subFace = subFace.replace(/ *, */g, ","); subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + ''; // !! if (subFace) { subFace = subFace.replace(/,/g, ', '); subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';'; } } else {subFace = null;} // geen face-attribute /* <font size> */ // todo // tijdelijk: subSize = null; if (subSize.search(/size/i) > -1) { debug(subSize); // <font color=red face=Tahoma size=3> subSize = /(?<=size *= *).*?(?=(\x20,'>'))/i.exec(subSize) + ''; debug(subSize); // // subSize = subSize.replace(/.../, "..."); } else {subSize = null;} // geen size-attribute // tijdelijk: subSize = null; // common pt. 2 Y = '<span style="'; //debug(Y); if (subColor) Y += subColor; //debug(Y); if (subFace) Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace; //debug(Y); if (subSize) Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize; //debug(Y); Y += '">'; //debug(Y); text = text.replace(X,Y); text = text.replace(/<\/font/ig, "</span"); } // while (true) /* ToDo: - font color/size/face !!! - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags ! */ /*** Obsolete elements:***/ /* <big> */ text = text.replace(/(<big>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-large;">'); //xxx-large werkt niet in Chrome ! text = text.replace(/(<big>){2}/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); // 20220106: x-large voor zon en water if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Leer jezelf ecologisch tuinieren") > -1) { text = text.replace(/(?<=\| *zon *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); text = text.replace(/(?<=\| *water *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); } text = text.replace(/<big/ig, '<span style="font-size: large;"'); text = text.replace(/(<\/big *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <center> */ text = text.replace(/<center/ig, '<div style="text-align: center;"'); text = text.replace(/<\/center/ig, "</div"); /* <small> */ text = text.replace(/(<small>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-small;">'); text = text.replace(/(<small>){2}/ig, '<span style="font-size: x-small;">'); text = text.replace(/<small/ig, '<span style="font-size: smaller;"'); text = text.replace(/(<\/small *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <source> 20220116 */ text = text.replace(/<source/ig,'<syntaxhighlight'); text = text.replace(/<\/source/ig,'</syntaxhighlight'); /* <strike> */ text = text.replace(/<strike/ig, "<s"); text = text.replace(/<\/strike/ig, "</s"); /* <tt> */ text = text.replace(/<tt/ig, "<code"); text = text.replace(/<\/tt/ig, "</code"); /*** Diversen: ***/ /* <br> */ text = text.replace(/\x20*<\/?br\x20?\/? ?>/ig, "<br>"); /* <br clear=left/right/all/both> */ text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: left;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: right;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: both;">'); /* <hr> */ text = text.replace(/<\/?hr\x20?\/?>/ig, "<hr>"); text = text.replace(/\[\[categorie/ig, "[[Categorie"); text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, "[[Afbeelding"); /* prettytable */ text = text.replace(/prettytable/ig, "wikitable"); /* WSBN nummer :-( */ text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, " [WSBN"); text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, ""); /* . ná <ref> */ while(true) { X = /(?<!\.) ?<ref>.*?<\/ref>\./.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].replace(/ ?<ref>/,'.<ref>'); Y = Y.replace('</ref>.','</ref>'); text = text.replace(X,Y); } /* sjablonen en Magic Words */ text = text.replace(/{{{/g, "aW~d6-8Ht#yV_5"); // vervang "{{{" tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen /* Magic Words - 20230323 */ text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, "{{#Categorytree:"); text = text.replace(/\{\{#expr:/g, "{{#Expr:"); text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig, "{{#If:"); text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g, "{{#Invoke:"); text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g, "{{#Pos:"); text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g, "{{#Switch:"); /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, "{{#IfE"); /* oud: text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g, "{{#IfError:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g, "{{#IfExpr:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g, "{{#IfExist:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g, "{{#IfEq:"); */ /* ISBN 20230625 */ // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); // debug ("ISBN checken!"); // text = text.replace(/(?<=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, "}} "); // <- /* ISBN exp. 20240121 */ text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, "{{$&}}"); text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */ text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, "{{Begin}}"); text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig, '{{Alleen afdrukken inline|'); text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig, '{{Repeat|'); text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Niet afdrukken block\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig, '{{Niet afdrukken block|'); text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, ''); // 20251012 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Zie ook\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig, '{{Zie ook|'); /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige "|" ? /* sjabloonnaam met hoofdletter */ { while(true){ X = /{{[a-z]/.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].toUpperCase(); text = text.replace(X,Y); } /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421 -- ToDo while(true){ X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text); alert("X1=" + X); if (X == null) break; alert("X2=" + X); Y = X[0].toUpperCase(); alert("Y=" + Y); text = text.replace(X, "{{Tl|" + Y); alert("3=" + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); / alert(X + " - " Y + " - " + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); } */ // overbodige pipe na sjabloonnaam prev = text; text = text.replace(/(?<={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n'); if (!(prev == text)) { debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert } } text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, "{{{"); // herstel code naar "{{{" --------------- /* {{Sub}} onderaan */ X = text.search(/{{sub}}/i); if (X > -1 && X < 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';} /* lege regels voor {{sub}} */ text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}'); /* <tr> |- */ text = text.replace(/\|-+/g, "|-"); /* overbodige laatste <tr> */ text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, "|}"); /* wikicode hr: 4 streepjes */ text = text.replace(/^-{5,}/g, "----"); text = text.replace(/\n-{5,}/g, "\n----"); /* http:// */ prev = text; text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://'); if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');} // alert /* "xxe eeuw" in tekst */ { // 20220119 /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'<sup>e</sup> eeuw'); text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'<sup>e</sup>-eeuw'); */ } text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, "[[Categorie:"); text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, "[[:Categorie:"); /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */ if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, "'''{{PAGENAME}}'''"); } /* Check op nested span tags - 20220218 */ /* if (text.search(/<\/span( color)?> ?<\/span>/i) > -1 ){ // alert('Check: nested span tags!?'); text = text.replace(/"><span style="/ig, ' ') // erg bot: alleen voor eco tuin ?? text = text.replace(/<\/span( color)?><\/span>/ig, '</span>'); // ,, } */ /* {{Fase0..4}} -> {{Fase|0..4}} */ text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|'); // 20250810 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */ text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, "==\n"); // komma vóór <ref> // 20251004 text = text.replace(/ \<\/ref\>/ig, '</ref>'); text = text.replace(/ \<\/cite\>/ig, '</cite>'); // links wp fixen: // 20251004 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig , '{{Wp|$2}}'); } text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|'); // 20251008 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen'; // objSummary.value = 'lf'; // 20260323 //aap . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Russisch/") > -1) { // 20260420 text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + "{{Links}}"; text = text + "{{Links}}"; } text = text.replace(/\{\{00%/, "{{0%"); // 20260418 /* 20260413: text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met GFDL Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, "ategorie:Bestand naar licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met PD Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig, "ategorie:Bestanden zonder geldige licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestand"); text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie"); */ text = text.replace(/\{\{Information/i, "{{Informatie"); //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // 20260412 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, "{{Sub}}\n{{Links}}"); text = text.replace(/Youtube/g, "YouTube"); // 20260406 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, "{{Clear both"); // 20260323 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, "{{Clear left"); text = text.replace(/( |&nbsp;){0,3}<ref(?!erences)/ig, '&nbsp;<ref'); // 1 spatie voor <ref> 20260121 text = text.replace(/<ref(.*)?> <ref/ig, '<ref$1><ref'); // tenzij 2 x ref na elkaar text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]'); // {{L|x}} -> [[../x/]] 20251229 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect '); text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n'); text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel'); if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') > -1) { // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} ! text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[['); text = text.replace(/# ?\[\[/g , '*[['); // ??? text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, ''); } // {{tl}}: // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase()); // werkt niet // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase()); // crasht // komma in getal -> punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! : // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2'); text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030 text = text.replace(/\|\n\|=/ig , '|\n|'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen'); text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig, '{{Navigatie HTML elementen'); // 20251016 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig, '[[$1Bestand:'); // 20251009 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig, '[[$1Afbeelding:'); text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig, '\n{{Navigatie recepten}}'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig, '{{Begin}}'); // 20251022 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig, '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022 /*** Eenmalige acties ***/ text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig, '[[Kookboek/Nagerecht'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig, '{{TOC rechts'); // 20230417 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig, '{{Wiktionary'); // 20230514 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig, '{{Alfabet met links}'); // 20230520 text = text.replace(/se wikipedia/ig, 'stalige Wikipedia'); // 20230614 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig, ''); // 20250711 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig, '\n\n{{Recepten}}'); // 20250805 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig, '{{Recept\n'); // 20250805 text = text.replace(/(?<![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g, 'NB '); // 20250817 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g, 'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824 /*** Archief eenmalige acties ***/ /* text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , "{{Clear both"); text = text.replace(/{{Clearright/ig , "{{Clear right"); text = text.replace(/{{Boeken/ig , "{{Post-it/Boeken"); // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303: // text = text.replace(/; ?<<!-- ?/ig , ';<!--'); // text = text.replace(/ ?-->span>/ig , '-->'); // text = text.replace(/;<\/span>/ig , ';'); // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]'); // 20260125 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') > -1) { // wd-properties vervangen; 20260119 text = text.replace(/(property|statements):P18/ig, '$1:afbeelding'); text = text.replace(/(property|statements):P31/ig, '$1:is een'); text = text.replace(/(property|statements):P35/ig, '$1:staatshoofd'); text = text.replace(/(property|statements):P47/ig, '$1:grenst aan'); text = text.replace(/(property|statements):P122/ig, '$1:regeringsvorm'); text = text.replace(/(property|statements):P206/ig, '$1:gelegen in of aan waterlichaam'); text = text.replace(/(property|statements):P361/ig, '$1:onderdeel van'); text = text.replace(/(property|statements):P571/ig, '$1:datum van oprichting of creatie'); text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product'); } // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211)) text = text.replace(/\<br\>\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\<br\>\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|'); // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] : text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]'); text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig, '{{Replace|'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // "Overleg gebruiker"; 20251116 text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}'); } text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig, '{{Bladeren4'); // 20230531 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, ''); // 20251024 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden'); // 20251005 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur // 20250711 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { // 20251009 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') > -1) { text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, ''); if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') > -1) { // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud'); return; } text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, ''); text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n'; // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen): // var Button = document.getElementById("wpSave"); // Button.click(); } } var X = mw.config.get('wgPageName'); document.write(X + '__'); var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/'); document.write(Y + '__'); if (Y > -1) { document.write('ja__'); text = text.replace(/--\>\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '-->| boekenplank = Taal en letterkunde');// 2025100? } text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig, '{{Alfabet met ankers}}'); // 20230414 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie'); text = text.replace(/Moderne/g , 'moderne'); // 20251006 text = text.replace(/Hedendaagse/g , 'hedendaagse'); text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur'); // rode (wp-)links ontlinken: // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]] // "lazy" mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-) // problemen: // * afb. met link(s) in de caption gaan stuk -> handmatig op te lossen // * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -> niet ,, // 2: te behouden links veiligstellen: text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post'); // 3: alle overige links omzetten naar tekst: text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links! // 4: te behouden links herstellen: text = text.replace(/REPL251005pre/g, '[['); text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]'); */ /* text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig, '{{Infobox recept'); // 20230312, 20251011 te gretig; text = text.replace(/,\<ref\>(.*)\<\/ref\>/ig , '<ref>$1</ref>,'); // 20251004 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig , '[Spaans/Les '); // 20250930 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig , 'Categorie:Drank') // 20250929 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig , 'Categorie:Fruit') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig , 'Categorie:Gevogelte') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig , 'Categorie:Graan') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig , 'Categorie:Groente') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig , 'Categorie:Zuivel') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig , 'Categorie:Vruchtensap') // ,, */ /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */ /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g, 'Italiaans/Les '); // 20250920 */ /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel '); //20250920 */ /* text = text.replace(/WikiJunior/g, 'Wikijunior'); // 20250718 */ /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig, '{{TOC links'); // 20230417 */ /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */ /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}'); // 20250901 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i, '{{Tuinkalender'); // 20250803 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}'); // 20250831 */ /* text = text.replace(/(?<=g)allerij/ig, 'alerij'); // 20230614 */ /* text = text.replace(/(?<=t)utti frutti/ig, 'uttifrutti'); // 20250817 */ /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig, '{{Babel|'); // 20250813 */ /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n'); // 20250812 */ /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */ /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig, '__NOINDEX__'); */ /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig, '{{Clearboth}}'); */ /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = '); // 20250805 */ /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */ /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/ // 20250803 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */ // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n'); // 20250722 // text = text.replace(/ /ig , ' '); // text = text.replace(/\* ? ?/ig , '<br>\n'); // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig , ']]{{'); // text = text.replace(/\{\{0%/ig , '00%'); //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl'); // 20250722 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig, 'chillipeper.nl'); // ,, // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!?? // --------------------------------------------------------------------------------------------- /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */ // text = text.replace(/('''|\<\/?b\>)/ig, ""); /* 20230627 */ /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */ // text = text.replace(/\<\/?span.*?\>/ig, ""); /* 20230627 */ // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags'; /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */ text = text.replace(/(?<=style\=\".*): *(?=\>)/ig, ": "); /* too greedy; check "http(s):, /File: etc. ! */ text = text.replace(/(?<=style\=\"); ?(?=\")/ig, "; "); /* ------ oud ------------- text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers'); text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek'); // "xxe eeuw" in titel { // 20220119 var title = mw.config.get('wgTitle'); var pattern = /(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/; if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) { if (title.search(pattern) > -1) { text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'<sup>e</sup>-eeuw') + '}}' j+ text; } } else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen'); } // tijdelijk (tbv "Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt") text = text.replace(/{{cat\|?/ig, "{{Cat"); text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, "{{Boekcat"); text = text.replace("'''{{PAGENAME}}", "'''{{PAGENAME}}'''"); */ /* verplaatsen naar andere categorie: text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, "[[Categorie:Geografie"); */ /* sig BeeBringer: text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\<\/sup>/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]'); text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen'); */ /* div. typefouten */ // text = text.replace(/(?<=w)ijzingen/, 'ijzigingen'); text = text.replace(/paramaters/, 'parameters'); /*** Einde ***/ /* niets veranderd? */ if (obj.value == text) return; /* exit */ obj.value = text; /* klaar om op te slaan */ // obj.value = obj.value + '\n\n' + text; // TIJDELIJK!! /*** Samenvatting ***/ var obj = document.getElementById('wpSummary'); // obj.value = 'cat'; // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen'; // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt'; /* tijdelijk (voor eenmalige acties): */ // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]'; // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]'; /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/ var obj = document.getElementById('ca-watch'); if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;} return; } function addPurgeTab() { /* Voegt een "purge" tabje toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ if(!document.getElementById) return; var x = document.getElementById('ca-history'); if(! x) { return; } var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0]; if(x.children) { x = x.children[0]; } else { x = x.childNodes[0]; } addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, "=purge"), 'purge', 'ca-purge'); // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // "ta is not defined" } function addlilink(tabs, url, name, id) { /* voegt tabjes toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ var na = document.createElement('a'); na.href = url; na.appendChild(document.createTextNode(name)); var li = document.createElement('li'); li.id = id; li.appendChild(na); tabs.appendChild(li); return li; } function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen) UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4 werkt niet UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE ,, ,, } function automatePurgeConfirmationDialog() { /* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */ if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) { $('form[action*="action=purge"]').submit(); } return; } function markeerLintErrors() { // 20220114 // Markeert aantallen > 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond. if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return; /* exit */ var list = document.getElementsByTagName("BDI"); if (list.length == 0) return; for (i=0; i<list.length; i++) { if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) { list[i].style.background = '#ff8080'; } } return; } function createDebug() { // v2, 20220113 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak. var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); var parent = document.getElementById('editform'); var newItem = document.createElement("DIV"); newItem.id = 'debug'; newItem.style.display='none'; var textnode = document.createTextNode(""); newItem.appendChild(textnode); parent.insertBefore(newItem, obj); } function debug(txt) { // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster. var obj = document.getElementById('debug'); if (obj == null) return; /* exit */ obj.style.display = 'block'; obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/</g,'&lt;') + '<br>'; } function massDelete() { /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return; if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return; document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025'; document.getElementById("deleteconfirm").submit(); return; } function insertTekst() { var title = mw.config.get('wgTitle'); if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) { if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { window.location += '?action=edit'; var text = document.getElementById('wpTextbox1').value; text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text; } } } return; } function capFirst(str) { /* fix all-caps en camel-case */ return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase(); } // </nowiki> q2k849mw0ji066499erccfuphootsyi 423442 423424 2026-04-22T13:10:31Z Erik Baas 2193 423442 javascript text/javascript // <nowiki> // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js'); /* markeer & next*/ // var X='ja'; // ?? $(function () { // loadWikidataInfo(); importScript('Gebruiker:Erik Baas/fwikidata.js'); // insertTekst(); // massDelete(); automatePurgeConfirmationDialog(); if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Maatschappijleer/") > -1) { // 20260420 AutoEdit(); } replaceObsoleteHTMLTags(); markeerLintErrors(); addSubpagesLink(); addPurgeTab(); return; }); function AutoEdit() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) { // of wgDiffNewId ? window.location += '?action=edit'; } } } return; } function loadWikidataInfo() { /* Wikidata; 20260130 bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&oldid=70312736#Geschiedenis */ if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) { // importScriptURI("//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); importScriptURI("//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); } return; } function addSubpagesLink() { /* * Voegt een link "Subpagina's" toe aan de sectie "hulpmiddelen". * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]]. * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js * Onderhoud: [[User:Krinkle]] */ var i18n = { en: "Subpages", fr: "Sous-pages", nl: "Subpagina's" }; if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) { var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl; var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' ); mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina'); }; return; } function replaceObsoleteHTMLTags() { var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z; var objSummary = document.getElementById('wpSummary'); var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); if (obj == null) return; /* exit */ if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */ var text = '' + obj.value; if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) > -1) { alert('Stop: werk in uitvoering!'); return; /* exit */ } createDebug(); /* <font> */ while (true) { // common pt. 1 X = /<font.*?>/i.exec(text); // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !! if (X == null) break; // geen font-tags X = X + ''; // !! subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, ""); // - ' en " /* <font color> */ if (subColor.search(/color/i) > -1) { subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + ''; // !! if (subColor) { subColor = subColor.replace(/ *= */, ": ") + ";"; subColor = subColor.toLowerCase(); } } else {subColor = null;} // geen color-attribute /* <font face> */ if (subFace.search(/face/i) > -1) { subFace = subFace.replace(/ *, */g, ","); subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + ''; // !! if (subFace) { subFace = subFace.replace(/,/g, ', '); subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';'; } } else {subFace = null;} // geen face-attribute /* <font size> */ // todo // tijdelijk: subSize = null; if (subSize.search(/size/i) > -1) { debug(subSize); // <font color=red face=Tahoma size=3> subSize = /(?<=size *= *).*?(?=(\x20,'>'))/i.exec(subSize) + ''; debug(subSize); // // subSize = subSize.replace(/.../, "..."); } else {subSize = null;} // geen size-attribute // tijdelijk: subSize = null; // common pt. 2 Y = '<span style="'; //debug(Y); if (subColor) Y += subColor; //debug(Y); if (subFace) Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace; //debug(Y); if (subSize) Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize; //debug(Y); Y += '">'; //debug(Y); text = text.replace(X,Y); text = text.replace(/<\/font/ig, "</span"); } // while (true) /* ToDo: - font color/size/face !!! - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags ! */ /*** Obsolete elements:***/ /* <big> */ text = text.replace(/(<big>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-large;">'); //xxx-large werkt niet in Chrome ! text = text.replace(/(<big>){2}/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); // 20220106: x-large voor zon en water if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Leer jezelf ecologisch tuinieren") > -1) { text = text.replace(/(?<=\| *zon *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); text = text.replace(/(?<=\| *water *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); } text = text.replace(/<big/ig, '<span style="font-size: large;"'); text = text.replace(/(<\/big *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <center> */ text = text.replace(/<center/ig, '<div style="text-align: center;"'); text = text.replace(/<\/center/ig, "</div"); /* <small> */ text = text.replace(/(<small>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-small;">'); text = text.replace(/(<small>){2}/ig, '<span style="font-size: x-small;">'); text = text.replace(/<small/ig, '<span style="font-size: smaller;"'); text = text.replace(/(<\/small *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <source> 20220116 */ text = text.replace(/<source/ig,'<syntaxhighlight'); text = text.replace(/<\/source/ig,'</syntaxhighlight'); /* <strike> */ text = text.replace(/<strike/ig, "<s"); text = text.replace(/<\/strike/ig, "</s"); /* <tt> */ text = text.replace(/<tt/ig, "<code"); text = text.replace(/<\/tt/ig, "</code"); /*** Diversen: ***/ /* <br> */ text = text.replace(/\x20*<\/?br\x20?\/? ?>/ig, "<br>"); /* <br clear=left/right/all/both> */ text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: left;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: right;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: both;">'); /* <hr> */ text = text.replace(/<\/?hr\x20?\/?>/ig, "<hr>"); text = text.replace(/\[\[categorie/ig, "[[Categorie"); text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, "[[Afbeelding"); /* prettytable */ text = text.replace(/prettytable/ig, "wikitable"); /* WSBN nummer :-( */ text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, " [WSBN"); text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, ""); /* . ná <ref> */ while(true) { X = /(?<!\.) ?<ref>.*?<\/ref>\./.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].replace(/ ?<ref>/,'.<ref>'); Y = Y.replace('</ref>.','</ref>'); text = text.replace(X,Y); } /* sjablonen en Magic Words */ text = text.replace(/{{{/g, "aW~d6-8Ht#yV_5"); // vervang "{{{" tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen /* Magic Words - 20230323 */ text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, "{{#Categorytree:"); text = text.replace(/\{\{#expr:/g, "{{#Expr:"); text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig, "{{#If:"); text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g, "{{#Invoke:"); text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g, "{{#Pos:"); text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g, "{{#Switch:"); /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, "{{#IfE"); /* oud: text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g, "{{#IfError:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g, "{{#IfExpr:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g, "{{#IfExist:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g, "{{#IfEq:"); */ /* ISBN 20230625 */ // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); // debug ("ISBN checken!"); // text = text.replace(/(?<=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, "}} "); // <- /* ISBN exp. 20240121 */ text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, "{{$&}}"); text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */ text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, "{{Begin}}"); text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig, '{{Alleen afdrukken inline|'); text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig, '{{Repeat|'); text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Niet afdrukken block\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig, '{{Niet afdrukken block|'); text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, ''); // 20251012 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Zie ook\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig, '{{Zie ook|'); /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige "|" ? /* sjabloonnaam met hoofdletter */ { while(true){ X = /{{[a-z]/.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].toUpperCase(); text = text.replace(X,Y); } /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421 -- ToDo while(true){ X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text); alert("X1=" + X); if (X == null) break; alert("X2=" + X); Y = X[0].toUpperCase(); alert("Y=" + Y); text = text.replace(X, "{{Tl|" + Y); alert("3=" + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); / alert(X + " - " Y + " - " + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); } */ // overbodige pipe na sjabloonnaam prev = text; text = text.replace(/(?<={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n'); if (!(prev == text)) { debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert } } text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, "{{{"); // herstel code naar "{{{" --------------- /* {{Sub}} onderaan */ X = text.search(/{{sub}}/i); if (X > -1 && X < 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';} /* lege regels voor {{sub}} */ text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}'); /* <tr> |- */ text = text.replace(/\|-+/g, "|-"); /* overbodige laatste <tr> */ text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, "|}"); /* wikicode hr: 4 streepjes */ text = text.replace(/^-{5,}/g, "----"); text = text.replace(/\n-{5,}/g, "\n----"); /* http:// */ prev = text; text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://'); if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');} // alert /* "xxe eeuw" in tekst */ { // 20220119 /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'<sup>e</sup> eeuw'); text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'<sup>e</sup>-eeuw'); */ } text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, "[[Categorie:"); text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, "[[:Categorie:"); /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */ if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, "'''{{PAGENAME}}'''"); } /* Check op nested span tags - 20220218 */ /* if (text.search(/<\/span( color)?> ?<\/span>/i) > -1 ){ // alert('Check: nested span tags!?'); text = text.replace(/"><span style="/ig, ' ') // erg bot: alleen voor eco tuin ?? text = text.replace(/<\/span( color)?><\/span>/ig, '</span>'); // ,, } */ /* {{Fase0..4}} -> {{Fase|0..4}} */ text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|'); // 20250810 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */ text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, "==\n"); // komma vóór <ref> // 20251004 text = text.replace(/ \<\/ref\>/ig, '</ref>'); text = text.replace(/ \<\/cite\>/ig, '</cite>'); // links wp fixen: // 20251004 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig , '{{Wp|$2}}'); } text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|'); // 20251008 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen'; // objSummary.value = 'lf'; // 20260323 //aap . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Maatschappijleer/") > -1) { // 20260420 text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + "{{Links}}"; text = text + "{{Links}}"; } text = text.replace(/\{\{00%/, "{{0%"); // 20260418 /* 20260413: text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met GFDL Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, "ategorie:Bestand naar licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met PD Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig, "ategorie:Bestanden zonder geldige licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestand"); text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie"); */ text = text.replace(/\{\{Information/i, "{{Informatie"); //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // 20260412 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, "{{Sub}}\n{{Links}}"); text = text.replace(/Youtube/g, "YouTube"); // 20260406 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, "{{Clear both"); // 20260323 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, "{{Clear left"); text = text.replace(/( |&nbsp;){0,3}<ref(?!erences)/ig, '&nbsp;<ref'); // 1 spatie voor <ref> 20260121 text = text.replace(/<ref(.*)?> <ref/ig, '<ref$1><ref'); // tenzij 2 x ref na elkaar text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]'); // {{L|x}} -> [[../x/]] 20251229 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect '); text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n'); text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel'); if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') > -1) { // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} ! text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[['); text = text.replace(/# ?\[\[/g , '*[['); // ??? text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, ''); } // {{tl}}: // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase()); // werkt niet // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase()); // crasht // komma in getal -> punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! : // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2'); text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030 text = text.replace(/\|\n\|=/ig , '|\n|'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen'); text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig, '{{Navigatie HTML elementen'); // 20251016 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig, '[[$1Bestand:'); // 20251009 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig, '[[$1Afbeelding:'); text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig, '\n{{Navigatie recepten}}'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig, '{{Begin}}'); // 20251022 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig, '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022 /*** Eenmalige acties ***/ text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig, '[[Kookboek/Nagerecht'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig, '{{TOC rechts'); // 20230417 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig, '{{Wiktionary'); // 20230514 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig, '{{Alfabet met links}'); // 20230520 text = text.replace(/se wikipedia/ig, 'stalige Wikipedia'); // 20230614 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig, ''); // 20250711 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig, '\n\n{{Recepten}}'); // 20250805 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig, '{{Recept\n'); // 20250805 text = text.replace(/(?<![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g, 'NB '); // 20250817 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g, 'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824 /*** Archief eenmalige acties ***/ /* text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , "{{Clear both"); text = text.replace(/{{Clearright/ig , "{{Clear right"); text = text.replace(/{{Boeken/ig , "{{Post-it/Boeken"); // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303: // text = text.replace(/; ?<<!-- ?/ig , ';<!--'); // text = text.replace(/ ?-->span>/ig , '-->'); // text = text.replace(/;<\/span>/ig , ';'); // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]'); // 20260125 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') > -1) { // wd-properties vervangen; 20260119 text = text.replace(/(property|statements):P18/ig, '$1:afbeelding'); text = text.replace(/(property|statements):P31/ig, '$1:is een'); text = text.replace(/(property|statements):P35/ig, '$1:staatshoofd'); text = text.replace(/(property|statements):P47/ig, '$1:grenst aan'); text = text.replace(/(property|statements):P122/ig, '$1:regeringsvorm'); text = text.replace(/(property|statements):P206/ig, '$1:gelegen in of aan waterlichaam'); text = text.replace(/(property|statements):P361/ig, '$1:onderdeel van'); text = text.replace(/(property|statements):P571/ig, '$1:datum van oprichting of creatie'); text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product'); } // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211)) text = text.replace(/\<br\>\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\<br\>\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|'); // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] : text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]'); text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig, '{{Replace|'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // "Overleg gebruiker"; 20251116 text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}'); } text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig, '{{Bladeren4'); // 20230531 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, ''); // 20251024 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden'); // 20251005 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur // 20250711 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { // 20251009 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') > -1) { text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, ''); if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') > -1) { // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud'); return; } text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, ''); text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n'; // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen): // var Button = document.getElementById("wpSave"); // Button.click(); } } var X = mw.config.get('wgPageName'); document.write(X + '__'); var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/'); document.write(Y + '__'); if (Y > -1) { document.write('ja__'); text = text.replace(/--\>\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '-->| boekenplank = Taal en letterkunde');// 2025100? } text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig, '{{Alfabet met ankers}}'); // 20230414 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie'); text = text.replace(/Moderne/g , 'moderne'); // 20251006 text = text.replace(/Hedendaagse/g , 'hedendaagse'); text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur'); // rode (wp-)links ontlinken: // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]] // "lazy" mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-) // problemen: // * afb. met link(s) in de caption gaan stuk -> handmatig op te lossen // * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -> niet ,, // 2: te behouden links veiligstellen: text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post'); // 3: alle overige links omzetten naar tekst: text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links! // 4: te behouden links herstellen: text = text.replace(/REPL251005pre/g, '[['); text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]'); */ /* text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig, '{{Infobox recept'); // 20230312, 20251011 te gretig; text = text.replace(/,\<ref\>(.*)\<\/ref\>/ig , '<ref>$1</ref>,'); // 20251004 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig , '[Spaans/Les '); // 20250930 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig , 'Categorie:Drank') // 20250929 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig , 'Categorie:Fruit') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig , 'Categorie:Gevogelte') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig , 'Categorie:Graan') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig , 'Categorie:Groente') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig , 'Categorie:Zuivel') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig , 'Categorie:Vruchtensap') // ,, */ /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */ /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g, 'Italiaans/Les '); // 20250920 */ /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel '); //20250920 */ /* text = text.replace(/WikiJunior/g, 'Wikijunior'); // 20250718 */ /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig, '{{TOC links'); // 20230417 */ /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */ /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}'); // 20250901 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i, '{{Tuinkalender'); // 20250803 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}'); // 20250831 */ /* text = text.replace(/(?<=g)allerij/ig, 'alerij'); // 20230614 */ /* text = text.replace(/(?<=t)utti frutti/ig, 'uttifrutti'); // 20250817 */ /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig, '{{Babel|'); // 20250813 */ /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n'); // 20250812 */ /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */ /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig, '__NOINDEX__'); */ /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig, '{{Clearboth}}'); */ /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = '); // 20250805 */ /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */ /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/ // 20250803 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */ // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n'); // 20250722 // text = text.replace(/ /ig , ' '); // text = text.replace(/\* ? ?/ig , '<br>\n'); // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig , ']]{{'); // text = text.replace(/\{\{0%/ig , '00%'); //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl'); // 20250722 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig, 'chillipeper.nl'); // ,, // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!?? // --------------------------------------------------------------------------------------------- /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */ // text = text.replace(/('''|\<\/?b\>)/ig, ""); /* 20230627 */ /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */ // text = text.replace(/\<\/?span.*?\>/ig, ""); /* 20230627 */ // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags'; /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */ text = text.replace(/(?<=style\=\".*): *(?=\>)/ig, ": "); /* too greedy; check "http(s):, /File: etc. ! */ text = text.replace(/(?<=style\=\"); ?(?=\")/ig, "; "); /* ------ oud ------------- text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers'); text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek'); // "xxe eeuw" in titel { // 20220119 var title = mw.config.get('wgTitle'); var pattern = /(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/; if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) { if (title.search(pattern) > -1) { text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'<sup>e</sup>-eeuw') + '}}' j+ text; } } else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen'); } // tijdelijk (tbv "Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt") text = text.replace(/{{cat\|?/ig, "{{Cat"); text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, "{{Boekcat"); text = text.replace("'''{{PAGENAME}}", "'''{{PAGENAME}}'''"); */ /* verplaatsen naar andere categorie: text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, "[[Categorie:Geografie"); */ /* sig BeeBringer: text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\<\/sup>/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]'); text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen'); */ /* div. typefouten */ // text = text.replace(/(?<=w)ijzingen/, 'ijzigingen'); text = text.replace(/paramaters/, 'parameters'); /*** Einde ***/ /* niets veranderd? */ if (obj.value == text) return; /* exit */ obj.value = text; /* klaar om op te slaan */ // obj.value = obj.value + '\n\n' + text; // TIJDELIJK!! /*** Samenvatting ***/ var obj = document.getElementById('wpSummary'); // obj.value = 'cat'; // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen'; // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt'; /* tijdelijk (voor eenmalige acties): */ // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]'; // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]'; /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/ var obj = document.getElementById('ca-watch'); if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;} return; } function addPurgeTab() { /* Voegt een "purge" tabje toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ if(!document.getElementById) return; var x = document.getElementById('ca-history'); if(! x) { return; } var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0]; if(x.children) { x = x.children[0]; } else { x = x.childNodes[0]; } addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, "=purge"), 'purge', 'ca-purge'); // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // "ta is not defined" } function addlilink(tabs, url, name, id) { /* voegt tabjes toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ var na = document.createElement('a'); na.href = url; na.appendChild(document.createTextNode(name)); var li = document.createElement('li'); li.id = id; li.appendChild(na); tabs.appendChild(li); return li; } function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen) UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4 werkt niet UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE ,, ,, } function automatePurgeConfirmationDialog() { /* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */ if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) { $('form[action*="action=purge"]').submit(); } return; } function markeerLintErrors() { // 20220114 // Markeert aantallen > 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond. if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return; /* exit */ var list = document.getElementsByTagName("BDI"); if (list.length == 0) return; for (i=0; i<list.length; i++) { if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) { list[i].style.background = '#ff8080'; } } return; } function createDebug() { // v2, 20220113 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak. var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); var parent = document.getElementById('editform'); var newItem = document.createElement("DIV"); newItem.id = 'debug'; newItem.style.display='none'; var textnode = document.createTextNode(""); newItem.appendChild(textnode); parent.insertBefore(newItem, obj); } function debug(txt) { // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster. var obj = document.getElementById('debug'); if (obj == null) return; /* exit */ obj.style.display = 'block'; obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/</g,'&lt;') + '<br>'; } function massDelete() { /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return; if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return; document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025'; document.getElementById("deleteconfirm").submit(); return; } function insertTekst() { var title = mw.config.get('wgTitle'); if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) { if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { window.location += '?action=edit'; var text = document.getElementById('wpTextbox1').value; text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text; } } } return; } function capFirst(str) { /* fix all-caps en camel-case */ return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase(); } // </nowiki> ipo9cck7ciuxpx8xzzuk7puw1ojilsc 423540 423442 2026-04-22T13:42:35Z Erik Baas 2193 klaar 423540 javascript text/javascript // <nowiki> // importScript('Gebruiker:Erik Baas/markeer.js'); /* markeer & next*/ // var X='ja'; // ?? $(function () { // loadWikidataInfo(); importScript('Gebruiker:Erik Baas/fwikidata.js'); // insertTekst(); // massDelete(); automatePurgeConfirmationDialog(); if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("XXXMaatschappijleer/") > -1) { // 20260420 AutoEdit(); } replaceObsoleteHTMLTags(); markeerLintErrors(); addSubpagesLink(); addPurgeTab(); return; }); function AutoEdit() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { // 0=(main), 3=Overleg gebruiker, 10=Template if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { if (mw.config.get('wgDiffOldId') == null) { // of wgDiffNewId ? window.location += '?action=edit'; } } } return; } function loadWikidataInfo() { /* Wikidata; 20260130 bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Wikidata&oldid=70312736#Geschiedenis */ if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 0 ) { // importScriptURI("//www.wikidata.org/w/index.php?title=User:Yair rand/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); importScriptURI("//nl.wikibooks.org/w/index.php?title=User:Erik_Baas/WikidataInfo.js&action=raw&ctype=text/javascript"); } return; } function addSubpagesLink() { /* * Voegt een link "Subpagina's" toe aan de sectie "hulpmiddelen". * Gebaseerd op de code in [[:commons:MediaWiki:Common.js]]. * Bron: https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-subpages.js * Onderhoud: [[User:Krinkle]] */ var i18n = { en: "Subpages", fr: "Sous-pages", nl: "Subpagina's" }; if ( [ 'Special', 'File', 'Category' ].indexOf( mw.config.get( 'wgCanonicalNamespace' ) ) === -1 ) { var text = i18n[ mw.config.get( 'wgUserLanguage' ) ] || i18n.nl; var link = mw.util.getUrl( 'Speciaal:Voorvoegselindex/' + mw.config.get( 'wgPageName' ) + '/' ); mw.util.addPortletLink( 'p-tb', link, text, '', 'Subpagina\'s van deze pagina'); }; return; } function replaceObsoleteHTMLTags() { var prev = '', sub='', subColor='', subFace='', subSize='', found='', text='', res='', X, Y, Z; var objSummary = document.getElementById('wpSummary'); var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); if (obj == null) return; /* exit */ if (! (mw.config.get('wgPageContentModel') == 'wikitext')) return; /* exit */ var text = '' + obj.value; if (text.search(/{{Wiu[2,3]/i) > -1) { alert('Stop: werk in uitvoering!'); return; /* exit */ } createDebug(); /* <font> */ while (true) { // common pt. 1 X = /<font.*?>/i.exec(text); // .exec: if not found: X=null, X[0] etc. = undefined !! if (X == null) break; // geen font-tags X = X + ''; // !! subColor = subFace = subSize = X.replace(/(\x22|\x27)/g, ""); // - ' en " /* <font color> */ if (subColor.search(/color/i) > -1) { subColor = /color *= *[a-z,0-9,#]*/i.exec(subColor) + ''; // !! if (subColor) { subColor = subColor.replace(/ *= */, ": ") + ";"; subColor = subColor.toLowerCase(); } } else {subColor = null;} // geen color-attribute /* <font face> */ if (subFace.search(/face/i) > -1) { subFace = subFace.replace(/ *, */g, ","); subFace = /face *= *[a-z,0-9,\,]*/i.exec(subFace) + ''; // !! if (subFace) { subFace = subFace.replace(/,/g, ', '); subFace = subFace.replace(/face *= */i, 'font-family: ') + ';'; } } else {subFace = null;} // geen face-attribute /* <font size> */ // todo // tijdelijk: subSize = null; if (subSize.search(/size/i) > -1) { debug(subSize); // <font color=red face=Tahoma size=3> subSize = /(?<=size *= *).*?(?=(\x20,'>'))/i.exec(subSize) + ''; debug(subSize); // // subSize = subSize.replace(/.../, "..."); } else {subSize = null;} // geen size-attribute // tijdelijk: subSize = null; // common pt. 2 Y = '<span style="'; //debug(Y); if (subColor) Y += subColor; //debug(Y); if (subFace) Y += (subColor ? ' ' : '') + subFace; //debug(Y); if (subSize) Y += (subColor || subFace ? ' ' : '') + subSize; //debug(Y); Y += '">'; //debug(Y); text = text.replace(X,Y); text = text.replace(/<\/font/ig, "</span"); } // while (true) /* ToDo: - font color/size/face !!! - uitzonderingen maken voor elementen tussen blockquote-, nowiki-, pre- en comment-tags ! */ /*** Obsolete elements:***/ /* <big> */ text = text.replace(/(<big>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-large;">'); //xxx-large werkt niet in Chrome ! text = text.replace(/(<big>){2}/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); // 20220106: x-large voor zon en water if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("Leer jezelf ecologisch tuinieren") > -1) { text = text.replace(/(?<=\| *zon *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); text = text.replace(/(?<=\| *water *=.*)<big>/ig, '<span style="font-size: x-large;">'); } text = text.replace(/<big/ig, '<span style="font-size: large;"'); text = text.replace(/(<\/big *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <center> */ text = text.replace(/<center/ig, '<div style="text-align: center;"'); text = text.replace(/<\/center/ig, "</div"); /* <small> */ text = text.replace(/(<small>){3,6}/ig, '<span style="font-size: xx-small;">'); text = text.replace(/(<small>){2}/ig, '<span style="font-size: x-small;">'); text = text.replace(/<small/ig, '<span style="font-size: smaller;"'); text = text.replace(/(<\/small *[a-z|0-9]*>){1,6}/ig, "</span>"); /* <source> 20220116 */ text = text.replace(/<source/ig,'<syntaxhighlight'); text = text.replace(/<\/source/ig,'</syntaxhighlight'); /* <strike> */ text = text.replace(/<strike/ig, "<s"); text = text.replace(/<\/strike/ig, "</s"); /* <tt> */ text = text.replace(/<tt/ig, "<code"); text = text.replace(/<\/tt/ig, "</code"); /*** Diversen: ***/ /* <br> */ text = text.replace(/\x20*<\/?br\x20?\/? ?>/ig, "<br>"); /* <br clear=left/right/all/both> */ text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?left(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: left;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?right(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: right;">'); text = text.replace(/\x20*<br clear ?= ?(\x22|\x27)?(all|both)(\x22|\x27)?\x20?\/?>/ig, '<br style="clear: both;">'); /* <hr> */ text = text.replace(/<\/?hr\x20?\/?>/ig, "<hr>"); text = text.replace(/\[\[categorie/ig, "[[Categorie"); text = text.replace(/\[\[afbeelding/ig, "[[Afbeelding"); /* prettytable */ text = text.replace(/prettytable/ig, "wikitable"); /* WSBN nummer :-( */ text = text.replace(/\[WSBN( |-|_)?nummer/ig, " [WSBN"); text = text.replace(/.*Hier.*onderhoudsmeldingen.*\n/ig, ""); /* . ná <ref> */ while(true) { X = /(?<!\.) ?<ref>.*?<\/ref>\./.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].replace(/ ?<ref>/,'.<ref>'); Y = Y.replace('</ref>.','</ref>'); text = text.replace(X,Y); } /* sjablonen en Magic Words */ text = text.replace(/{{{/g, "aW~d6-8Ht#yV_5"); // vervang "{{{" tijdelijk door code om varabelen te onderscheiden van sjablonen /* Magic Words - 20230323 */ text = text.replace(/\{\{#categorytree:/g, "{{#Categorytree:"); text = text.replace(/\{\{#expr:/g, "{{#Expr:"); text = text.replace(/\{\{\s?#if:\s?/ig, "{{#If:"); text = text.replace(/\{\{ ?#invoke:/g, "{{#Invoke:"); text = text.replace(/\{\{ ?#pos:/g, "{{#Pos:"); text = text.replace(/\{\{ ?#switch:/g, "{{#Switch:"); /* Magic Words met 2 hoofdletters: 20230421 */ text = text.replace(/\{\{ ?#ife/ig, "{{#IfE"); /* oud: text = text.replace(/\{\{ ?#iferror:/g, "{{#IfError:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexpr:/g, "{{#IfExpr:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifexist:/g, "{{#IfExist:"); text = text.replace(/\{\{ ?#ifeq:/g, "{{#IfEq:"); */ /* ISBN 20230625 */ // text = text.replace(/ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); // debug ("ISBN checken!"); // text = text.replace(/(?<=\{\{ISBN\|[0-9%s]{8,13})(( )|\.|,|\n)/ig, "}} "); // <- /* ISBN exp. 20240121 */ text = text.replace(/ISBN\s{1,3}([0-9]\-?)*/ig, "{{$&}}"); text = text.replace(/\{\{ISBN\s{1,3}/ig, "{{ISBN|"); /* Sjabloonredirects vervangen 20220209 */ text = text.replace(/{{Beg(innetje)?}}/ig, "{{Begin}}"); text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Alleen afdrukken inline\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Alleen afdrukken ?\|/ig, '{{Alleen afdrukken inline|'); text = text.replace(/{{Herhalen ?\|/ig, '{{Repeat|'); text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Niet afdrukken block\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Niet afdrukken ?\|/ig, '{{Niet afdrukken block|'); text = text.replace(/\n\| *Moeilijkheid *= *[ a-zA-Z]*/ig, ''); // 20251012 text = text.replace(/{{Zieook ?(\|\n|\n\|)/ig, '{{Zie ook\n|\n'); // extra \n tbv. sommige wikicodes text = text.replace(/{{Zieook ?\|/ig, '{{Zie ook|'); /* text = text.replace(/{{Crd ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ /* text = text.replace(/{{Akkoorden ?\|/ig, '{{Akkoord|'); klaar */ // eerst toepassen op _alle_ sjablonen, ipv. check op overbodige "|" ? /* sjabloonnaam met hoofdletter */ { while(true){ X = /{{[a-z]/.exec(text); if (X == null) break; Y = X[0].toUpperCase(); text = text.replace(X,Y); } /* Idem in Sjabloon:Tl: 20230421 -- ToDo while(true){ X = /{{tl\|[A-Za-z]/i.exec(text); alert("X1=" + X); if (X == null) break; alert("X2=" + X); Y = X[0].toUpperCase(); alert("Y=" + Y); text = text.replace(X, "{{Tl|" + Y); alert("3=" + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); / alert(X + " - " Y + " - " + text.replace(X, "{{Tl|" + Y)); } */ // overbodige pipe na sjabloonnaam prev = text; text = text.replace(/(?<={{[a-z,0-9, ,-]*) *\| *\n/ig, '\n|\n'); if (!(prev == text)) { debug('checken: evt. eerste sjabloonparameter(s)!'); // alert } } text = text.replace(/aW~d6-8Ht#yV_5/g, "{{{"); // herstel code naar "{{{" --------------- /* {{Sub}} onderaan */ X = text.search(/{{sub}}/i); if (X > -1 && X < 50) {text = text.replace(/{{sub}}\n?/i, '') + '{{Sub}}';} /* lege regels voor {{sub}} */ text = text.replace(/\n ?\n*{{sub}}/ig,'\n{{Sub}}'); /* <tr> |- */ text = text.replace(/\|-+/g, "|-"); /* overbodige laatste <tr> */ text = text.replace(/ *\|-\x20*\n *\|}/g, "|}"); /* wikicode hr: 4 streepjes */ text = text.replace(/^-{5,}/g, "----"); text = text.replace(/\n-{5,}/g, "\n----"); /* http:// */ prev = text; text = text.replace(/http:\/\//ig, 'https://'); if (!(prev == text)) {debug('Check externe links (https)!');} // alert /* "xxe eeuw" in tekst */ { // 20220119 /* disabled: mag geen _links_ wijzigen ! 20220215 text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e eeuw/g,'<sup>e</sup> eeuw'); text = text.replace(/(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/g,'<sup>e</sup>-eeuw'); */ } text = text.replace(/\[\[categorie:/ig, "[[Categorie:"); text = text.replace(/\[\[:categorie:/ig, "[[:Categorie:"); /* Afsluitende tag op Categorie: 20220124, v2 */ if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { text = text.replace(/'''{{PAGENAME}}(?!''')/i, "'''{{PAGENAME}}'''"); } /* Check op nested span tags - 20220218 */ /* if (text.search(/<\/span( color)?> ?<\/span>/i) > -1 ){ // alert('Check: nested span tags!?'); text = text.replace(/"><span style="/ig, ' ') // erg bot: alleen voor eco tuin ?? text = text.replace(/<\/span( color)?><\/span>/ig, '</span>'); // ,, } */ /* {{Fase0..4}} -> {{Fase|0..4}} */ text = text.replace(/\{\{Fase(?=[0-4])/ig, '{{Fase|'); // 20250810 /* geen lege regel na kopje - 20230724 */ text = text.replace(/==\n\n(?!==)/g, "==\n"); // komma vóór <ref> // 20251004 text = text.replace(/ \<\/ref\>/ig, '</ref>'); text = text.replace(/ \<\/cite\>/ig, '</cite>'); // links wp fixen: // 20251004 if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 0) { text = text.replace(/\[\[:?w:(nl:)?(.*?)\]\]/ig , '{{Wp|$2}}'); } text = text.replace(/\{\{W\|/ig, '{{Wp|'); // 20251008 // objSummary.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML elementen'; // objSummary.value = 'lf'; // 20260323 //aap . + * ? ^ $ ( ) [ ] { } | / \ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf("XXXMaatschappijleer/") > -1) { // 20260420 text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // text = text + String.fromCharCode(13, 10) + "{{Links}}"; text = text + "{{Links}}"; } text = text.replace(/\{\{00%/, "{{0%"); // 20260418 /* 20260413: text = text.replace(/ategorie:GFDL afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met GFDL Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeelding naar licentie/ig, "ategorie:Bestand naar licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons met dezelfde naam/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons met dezelfde naam"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeelding beschikbaar op commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand beschikbaar op commons"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Afbeeldingen niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand niet te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:PD-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met PD Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Ewmulti-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Ewmulti Licentie"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen zonder geldige licentie/ig, "ategorie:Bestanden zonder geldige licentie"); text = text.replace(/ategorie:Wikibooks:Verplaats naar Wikimedia Commons/ig, "ategorie:Wikibooks:Bestand te verplaatsen naar Wikimedia Commons"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by-sa/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by-sa"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen met Creative Commons Licentie by/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie by"); text = text.replace(/ategorie:Afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestand"); text = text.replace(/ategorie:Creative Commons-afbeeldingen/ig, "ategorie:Bestanden met Creative Commons Licentie"); */ text = text.replace(/\{\{Information/i, "{{Informatie"); //text = text.replace(/\{\{Links\}\}\n/i, ""); // 20260412 //text = text.replace(/\{\{Sub\}\}/i, "{{Sub}}\n{{Links}}"); text = text.replace(/Youtube/g, "YouTube"); // 20260406 text = text.replace(/{{Clearboth/ig, "{{Clear both"); // 20260323 text = text.replace(/{{Clearleft/ig, "{{Clear left"); text = text.replace(/( |&nbsp;){0,3}<ref(?!erences)/ig, '&nbsp;<ref'); // 1 spatie voor <ref> 20260121 text = text.replace(/<ref(.*)?> <ref/ig, '<ref$1><ref'); // tenzij 2 x ref na elkaar text = text.replace(/\{\{L\|(.*)\}\}/ig, '[[../$1/]]'); // {{L|x}} -> [[../x/]] 20251229 text = text.replace(/#DOORVERWIJZING ?/ig, '#Redirect '); text = text.replace(/\{\{Boeksjabloon[^ \(]/ig, '{{Index basis\n'); text = text.replace(/\|naam cursus/ig, '|titel'); if (mw.config.get('wgPageName').indexOf('Sjabloon:Index_') > -1) { // mw.config.get('wgPageName') geeft {{FULLPAGENAME}} ! text = text.replace(/## ?\[\[/g , '**[['); text = text.replace(/# ?\[\[/g , '*[['); // ??? text = text.replace(/\[\[Categorie:Sjablonen index\]\]\n?/ig, ''); } // {{tl}}: // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + '$1'.toUpperCase()); // werkt niet // text = text.replace(/\{\{tl\|(a-z)/ig, '{{Tl|' + String($1).charAt(0).toUpperCase()); // crasht // komma in getal -> punt - verder testen! - werkt maar t/m 999,999! : // text = text.replace(/([0-9]{1,3}),([0-9]{3})/g, '$1.$2'); text = text.replace(/\{\{Schaak\/Bord\|=/ig , '{{Schaak/Bord2'); // 20251030 text = text.replace(/\|\n\|=/ig , '|\n|'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/(\n[1-8].*?)= ?\n/ig , '$1\n'); text = text.replace(/\{\{HTML-standaardattributen/ig, '{{HTML standaardattributen'); text = text.replace(/\{\{HTML (tags|elementen)/ig, '{{Navigatie HTML elementen'); // 20251016 text = text.replace(/\[\[(:)?File:/ig, '[[$1Bestand:'); // 20251009 text = text.replace(/\[\[(:)?Image:/ig, '[[$1Afbeelding:'); text = text.replace(/\n\n?\{\{Recepten\}\}/ig, '\n{{Navigatie recepten}}'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{Beg\}\}/ig, '{{Begin}}'); // 20251022 text = text.replace(/\{\{Boekenplanken\}\}/ig, '{{Navigatie boekenplanken}}'); // 20251022 /*** Eenmalige acties ***/ text = text.replace(/\[\[Kookboek\/\bDessert\b/ig, '[[Kookboek/Nagerecht'); // 20251012 text = text.replace(/\{\{TOCRechts/ig, '{{TOC rechts'); // 20230417 text = text.replace(/\{\{Wikt(?=(\||\}))/ig, '{{Wiktionary'); // 20230514 text = text.replace(/\{\{Woordenboek Index\}/ig, '{{Alfabet met links}'); // 20230520 text = text.replace(/se wikipedia/ig, 'stalige Wikipedia'); // 20230614 text = text.replace(/background: ?none;? ?/ig, ''); // 20250711 text = text.replace(/\n?\n\n\n\{\{Recepten\}\}/ig, '\n\n{{Recepten}}'); // 20250805 text = text.replace(/\{\{Recept\n\|\n/ig, '{{Recept\n'); // 20250805 text = text.replace(/(?<![a-zA-Z])NB(\.(\:)?|\:) ?/g, 'NB '); // 20250817 text = text.replace(/Wiskunde voor MBO techniek\//g, 'Wiskunde voor MBO techniek 1/'); // 20250824 /*** Archief eenmalige acties ***/ /* text = text.replace(/\{\[Clear both/ig , "{{Clear both"); text = text.replace(/{{Clearright/ig , "{{Clear right"); text = text.replace(/{{Boeken/ig , "{{Post-it/Boeken"); // tbv. Maatschappijleer/Alfabetische woordenlijst maatschappijleer - 20260303: // text = text.replace(/; ?<<!-- ?/ig , ';<!--'); // text = text.replace(/ ?-->span>/ig , '-->'); // text = text.replace(/;<\/span>/ig , ';'); // text = text.replace(/\[\[Categorie:Land\]\]/ig, '[[Categorie:Land in Europa]]'); // 20260125 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Atlas van') > -1) { // wd-properties vervangen; 20260119 text = text.replace(/(property|statements):P18/ig, '$1:afbeelding'); text = text.replace(/(property|statements):P31/ig, '$1:is een'); text = text.replace(/(property|statements):P35/ig, '$1:staatshoofd'); text = text.replace(/(property|statements):P47/ig, '$1:grenst aan'); text = text.replace(/(property|statements):P122/ig, '$1:regeringsvorm'); text = text.replace(/(property|statements):P206/ig, '$1:gelegen in of aan waterlichaam'); text = text.replace(/(property|statements):P361/ig, '$1:onderdeel van'); text = text.replace(/(property|statements):P571/ig, '$1:datum van oprichting of creatie'); text = text.replace(/(property|statements):P1539/ig, '$1:vrouwelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P1540/ig, '$1:mannelijke bevolking'); text = text.replace(/(property|statements):P2131/ig, '$1:bruto binnenlands product'); } // tbv. [[Wikibooks:Lijst van eigenschappen van Wikidata-items]]: (20251211)) text = text.replace(/\<br\>\[\[d:Property talk:P[0-9]{1,5}\|talk\]\]\<br\>\[\[d:Wikidata:Database reports\/Constraint violations\/P[0-9]{1,5}\|covi\]\]\|/ig, '|'); // voor [[Onderwijs in relatie tot P2P]] : text = text.replace(/tot P2P\/(.*)/g, 'tot P2P/$1|$1]]'); text = text.replace(/{{StringReplace ?\|/ig, '{{Replace|'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 3) { // "Overleg gebruiker"; 20251116 text = text.replace(/\{\{Zandbak\}\}/ig, '{{Zb}}'); } text = text.replace(/\{\{Bladeren(2|3)/ig, '{{Bladeren4'); // 20230531 text = text.replace(/\[\[Categorie:Weglaten bij afdrukken.*?\]\]\n?/ig, ''); // 20251024 text = text.replace(/\{\{Miljoen/ig, '{{Afronden'); // 20251005 // lintfouten: Ingebedde stijlregel voor de achtergrondkleur zonder bijbehorende tekstkleur // 20250711 text = text.replace(/(color: ?(black|inherit); ?)?background(-color)?:/ig, 'color: inherit; background-color:'); if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 14) { // 20251009 if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('- inhoud') > -1) { text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Hoofdstuk.*?\]\]\n?/ig, ''); if (text.indexOf('Categorie:Inhoud') > -1) { // window.location.assign('https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Categorie:Inhoud'); return; } text = text.replace(/\n?\[\[Categorie:Inhoud\]\]\n?/ig, ''); text = text + '[[Categorie:Inhoud]]\n'; // toevoegen indien cat:hoofdstuk nog niet aanwezig // werkt niet (edit wordt niet opgeslagen): // var Button = document.getElementById("wpSave"); // Button.click(); } } var X = mw.config.get('wgPageName'); document.write(X + '__'); var Y = X.search('Wikibooks:Infobox/'); document.write(Y + '__'); if (Y > -1) { document.write('ja__'); text = text.replace(/--\>\|.*boekenplank.*(taal( en letterkunde)?|talen)/ig, '-->| boekenplank = Taal en letterkunde');// 2025100? } text = text.replace(/\{\{Abc\}\}/ig, '{{Alfabet met ankers}}'); // 20230414 text = text.replace(/\[\[Categorie\:Sjablonen sjabloondocumentatie/ig, '[[Categorie:Sjabloondocumentatie'); text = text.replace(/Moderne/g , 'moderne'); // 20251006 text = text.replace(/Hedendaagse/g , 'hedendaagse'); text = text.replace(/Architectuur/g , 'architectuur'); // rode (wp-)links ontlinken: // tbv. [[Veelvoorkomende misvattingen/Wetenschap en technologie]] // "lazy" mode: (.*?) - https://javascript.info/regexp-greedy-and-lazy ! :-) // problemen: // * afb. met link(s) in de caption gaan stuk -> handmatig op te lossen // * links met afwijkende omschrijving worden zichtbaar -> niet ,, // 2: te behouden links veiligstellen: text = text.replace(/\[\[((Afbeelding|Bestand|bibcode|doi|File|Image|Media):.*?)\]\]/ig, 'REPL251005pre$1REPL251005post'); // 3: alle overige links omzetten naar tekst: text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); text = text.replace(/\[\[(.*?)\]\]/ig, '$1'); // 2e keer tbv. geneste links! // 4: te behouden links herstellen: text = text.replace(/REPL251005pre/g, '[['); text = text.replace(/REPL251005post/g, ']]'); */ /* text = text.replace(/{{Receptmetafbeelding/ig, '{{Infobox recept'); // 20230312, 20251011 te gretig; text = text.replace(/,\<ref\>(.*)\<\/ref\>/ig , '<ref>$1</ref>,'); // 20251004 text = text.replace(/\[Spaans\/Les( |_)0/ig , '[Spaans/Les '); // 20250930 text = text.replace(/Categorie\:Ingrediënt\/Drank/ig , 'Categorie:Drank') // 20250929 text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Fruit/ig , 'Categorie:Fruit') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Gevogelte/ig , 'Categorie:Gevogelte') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Graan/ig , 'Categorie:Graan') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Groente/ig , 'Categorie:Groente') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Zuivel/ig , 'Categorie:Zuivel') // ,, text = text.replace(/Categorie\:Kookboek\/Ingrediënt\/Vruchtensap/ig , 'Categorie:Vruchtensap') // ,, */ /* text = text.replace(/Italiaans.*Antwoorden.*\]\]/g, mw.config.get('wgTitle') + '/Antwoorden]]'); // 20250920 */ /* text = text.replace(/Italiaans\/Les0?/g, 'Italiaans/Les '); // 20250920 */ /* text = text.replace(/ hele )/ig, ' heel '); //20250920 */ /* text = text.replace(/WikiJunior/g, 'Wikijunior'); // 20250718 */ /* text = text.replace(/\{\{TOCLinks/ig, '{{TOC links'); // 20230417 */ /* text = text.replace(/\/(.{1,65})\]\]/ig, '/$1|$1]]'); // 20250903 */ /* text = text.replace(/\{\{Uitleg\|(.{5,43})\|(.{5,43})\}\}/ig, '{{Hover|tekst=$2|hovertekst=$1}}'); // 20250901 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuin(\n|\|)/i, '{{Tuinkalender'); // 20250803 */ /* text = text.replace(/\{\{Tuinkalender\|Pagina.*tuinieren\/(.*)\|tuinkalender\]\]\n?\|Onderdeel\=(.*)\n\}\}/i, '{{Tuinkalender|$1|$2}}'); // 20250831 */ /* text = text.replace(/(?<=g)allerij/ig, 'alerij'); // 20230614 */ /* text = text.replace(/(?<=t)utti frutti/ig, 'uttifrutti'); // 20250817 */ /* text = text.replace(/\{\{\#babel\:/ig, '{{Babel|'); // 20250813 */ /* text = text.replace(/\n/g, ']]\n'); // 20250812 */ /* text = text.replace(/gerbuik/g, 'gebruik'); // 20250806 */ /* text = text.replace(/\{\{Noindex\}\}/ig, '__NOINDEX__'); */ /* text = text.replace(/\{\{Clear\}\}/ig, '{{Clearboth}}'); */ /* text = text.replace(/\| ?Naam ? ?= ? ?{{PAGENAME}}/, '| Naam = '); // 20250805 */ /* text = text.replace(/Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek/ig, 'Categorie:Sjablonen talen en dialecten'); */ /* text = text.replace(/Categorie\:Fase(?=[0-4])/ig, 'Categorie:Fase ');*/ // 20250803 /* 1e img van Sjabloon:Gestarte boeken verwijderen */ // text = text.replace(/ ?\[\[Bestand:.-4\.svg\|.px\]\] ?/ig , '\n'); // 20250722 // text = text.replace(/ /ig , ' '); // text = text.replace(/\* ? ?/ig , '<br>\n'); // text = text.replace(/\]\] \{\{/ig , ']]{{'); // text = text.replace(/\{\{0%/ig , '00%'); //text = text.replace(/Chillipepers\.nl/ig, 'chillipepers.nl'); // 20250722 //text = text.replace(/Chillipeper\.nl/ig, 'chillipeper.nl'); // ,, // text = text.replace(/Basiskennis( |_)chemie6\//g, 'Basiskennis chemie 6/'); // 20250906 // // document.getElementById('wpSummary').value = 'lf'; werkt niet!?? // --------------------------------------------------------------------------------------------- /* tbv. lintfouten op overleg gebruiker */ // text = text.replace(/('''|\<\/?b\>)/ig, ""); /* 20230627 */ /* tbv. verkeerd geneste tags op overleg:gebruiker */ // text = text.replace(/\<\/?span.*?\>/ig, ""); /* 20230627 */ // obj.value = 'Lintfouten: Verkeerd geneste tags'; /* test: CSS beter leesbaar maken - 20230519 */ text = text.replace(/(?<=style\=\".*): *(?=\>)/ig, ": "); /* too greedy; check "http(s):, /File: etc. ! */ text = text.replace(/(?<=style\=\"); ?(?=\")/ig, "; "); /* ------ oud ------------- text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers'); text = text.replace(/\[\[Categor(ie|y):Sjablonen(?=[\||\]\]])/ig, '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek'); // "xxe eeuw" in titel { // 20220119 var title = mw.config.get('wgTitle'); var pattern = /(?<=(1|2)?[0-9])e-eeuw/; if (text.search(/{{DISPLAYTITLE:/) == -1) { if (title.search(pattern) > -1) { text = '{{DISPLAYTITLE:' + title.replace(pattern,'<sup>e</sup>-eeuw') + '}}' j+ text; } } else debug('{{DISPLAYTITLE: is niet vervangen'); } // tijdelijk (tbv "Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt") text = text.replace(/{{cat\|?/ig, "{{Cat"); text = text.replace(/{{boekcat\|/ig, "{{Boekcat"); text = text.replace("'''{{PAGENAME}}", "'''{{PAGENAME}}'''"); */ /* verplaatsen naar andere categorie: text = text.replace(/\[\[Categorie:Aardrijkskunde/ig, "[[Categorie:Geografie"); */ /* sig BeeBringer: text = text.replace(/\[\[Bestand:BeeBringer.png\‎]\].*?\<\/sup>/, '\n[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] [[Overleg_gebruiker:BeeBringer|overleg]]'); text = text.replace(/u wijzingen/, 'uw wijzigingen'); */ /* div. typefouten */ // text = text.replace(/(?<=w)ijzingen/, 'ijzigingen'); text = text.replace(/paramaters/, 'parameters'); /*** Einde ***/ /* niets veranderd? */ if (obj.value == text) return; /* exit */ obj.value = text; /* klaar om op te slaan */ // obj.value = obj.value + '\n\n' + text; // TIJDELIJK!! /*** Samenvatting ***/ var obj = document.getElementById('wpSummary'); // obj.value = 'cat'; // obj.value = 'Lintfouten: Verouderde HTML-elementen'; // obj.value = 'Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt'; /* tijdelijk (voor eenmalige acties): */ // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen voor een bepaald boek]]'; // obj.value = '[[Categorie:Sjablonen Wikibooks-gebruikers]]'; /*** Niet volgen tenzij reeds eerder gevolgd ***/ var obj = document.getElementById('ca-watch'); if (obj) {document.getElementById('wpWatchthis').checked = false;} return; } function addPurgeTab() { /* Voegt een "purge" tabje toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ if(!document.getElementById) return; var x = document.getElementById('ca-history'); if(! x) { return; } var tabs = document.getElementById('p-cactions').getElementsByTagName('ul')[0]; if(x.children) { x = x.children[0]; } else { x = x.childNodes[0]; } addlilink(tabs, x.href.replace(/=history/, "=purge"), 'purge', 'ca-purge'); // ta['ca-purge'] = ['g', 'Purge the internal cache for this page']; // "ta is not defined" } function addlilink(tabs, url, name, id) { /* voegt tabjes toe (bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Pjetter/monobook.js) */ var na = document.createElement('a'); na.href = url; na.appendChild(document.createTextNode(name)); var li = document.createElement('li'); li.id = id; li.appendChild(na); tabs.appendChild(li); return li; } function experiment() { // (om 'Inklappen' resp. 'Uitklappen' te vervangen) UitklapDivHide = '▲'; // U+25B2 kleiner: ▴ u+25B4 werkt niet UitklapDivShow = '▼'; // U+25BC kleiner: ▾ u+25BE ,, ,, } function automatePurgeConfirmationDialog() { /* Automate purge confirmation dialog. (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Purge) */ if (mw.config.get('wgAction') === 'purge' ) { $('form[action*="action=purge"]').submit(); } return; } function markeerLintErrors() { // 20220114 // Markeert aantallen > 0 op Speciaal:LintErrors met een rode achtergrond. if (! (mw.config.get('wgPageName') == 'Speciaal:LintErrors')) return; /* exit */ var list = document.getElementsByTagName("BDI"); if (list.length == 0) return; for (i=0; i<list.length; i++) { if (! (list[i].innerHTML == '(0 fouten)')) { list[i].style.background = '#ff8080'; } } return; } function createDebug() { // v2, 20220113 // Creëert een debug-venster direct boven het bewerkingsvak. var obj = document.getElementById('wpTextbox1'); var parent = document.getElementById('editform'); var newItem = document.createElement("DIV"); newItem.id = 'debug'; newItem.style.display='none'; var textnode = document.createTextNode(""); newItem.appendChild(textnode); parent.insertBefore(newItem, obj); } function debug(txt) { // Voegt een regel tekst toe aan het debug-venster. var obj = document.getElementById('debug'); if (obj == null) return; /* exit */ obj.style.display = 'block'; obj.innerHTML = obj.innerHTML + txt.replace(/</g,'&lt;') + '<br>'; } function massDelete() { /* tbv. verwijderen ~450 pagina's, zie lijst op LJET/Gewenste pagina's */ if (mw.config.get('wgTitle').indexOf('Leer jezelf') == -1) return; if (mw.config.get('wgAction') != 'delete') return; document.getElementById('ooui-php-2').value = 'Verwijdersessie 3 september 2025'; document.getElementById("deleteconfirm").submit(); return; } function insertTekst() { var title = mw.config.get('wgTitle'); if ((title.search(/Kookboek [0-9]{1,2} /i)) == 0) { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 10) { if (mw.config.get('wgAction') == 'view') { window.location += '?action=edit'; var text = document.getElementById('wpTextbox1').value; text = '__EXPECTUNUSEDCATEGORY__\n' + text; } } } return; } function capFirst(str) { /* fix all-caps en camel-case */ return str[0].toUpperCase() + str.slice(1).toLowerCase(); } // </nowiki> 5rmmyut18wwdxv3ftot4n5buxhly0d6 0 29887 423599 310159 2026-04-22T17:56:50Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423599 wikitext text/x-wiki Deze pagina is nog niet volledig en zal verder moeten worden aangevuld. = Samenvatting = * [https://www.theothijssenschool.nl/ Website school of scholengemeenschap]. * Doelgroep? * (Over)stap sinds: sinds wanneer wordt OOo gebruikt? * Gebruik: ** Als 'tool'? Dus niet als 'studieonderwerp' zelf, waar je bv. leert werken met een tekstverwerker. Is dat dan het enige aanwezige kantoorpakket of wordt de keuze gelaten aan de gebruiker/leerkracht? ** Als 'studieonderwerp'? Je leert bv. werken met een tekstverwerker en rekenblad. * Applicaties: ** De tekstverwerker Writer? ** Rekenblad met Calc? ** Presentaties met Impress? ** Databank met Base? ** De volledige suite? * Cursus: welke cursus wordt er gebruikt? ** De cursus van Rednose? ** Een zelfgebakken cursus? ** Een cursus van Microsoft Office 2003 (MS Office 2003 heeft immers grote gelijkenissen met OOo)? ** Niet echt een cursus, daar steeds vertrokken wordt vanaf een (praktijk)voorbeeld om OOo dan vervolgens als hulpmiddel te gebruiken. ** Andere? * Contactpersoon: wie kan je eventueel contacteren indien je meer informatie wenst? = Beweegredenen (over)stap naar OOo? = * Omwille van dure licenties? * Om illegale software te vermijden? * Om in te spelen op de markt? * Omdat OOo vrije software is? * Omdat OOo het beste kantoorpakket is? * Andere? = Stappenplan = * Welke stappen werden er gevolgd om de overstap te maken? * Welke hindernissen waren er? * Gaat het om een volledige overstap? = Verwijzingen = * Schoolsite: ** ''[https://www.reijnart.nl/ttschool/index.php/ICT/Algemeen/ICT-op-school.html ...Daarnaast kunnen leerlingen verslagen of een presentatie maken met Open Office. Dit is een gratis alternatief voor Microsoft Office...]'' * Media, blogs: bepaalde blogs of media spenderen misschien ook aandacht aan de (over)stap? {{Sub}} {{Links}} drmuncp2l51u9ut7tox14s6jz5y9f8y 0 36147 423519 335393 2026-04-22T13:38:27Z Erik Baas 2193 423519 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} Wilterdink, N., & Van Heerikhuizen, B. (2009). <i>Samenlevingen. Inleiding in de sociologie</i> (6e ed.). Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff. == Samenvatting == Samenlevingen is een complete en overzichtelijke inleiding op het vakgebied van de sociologie. Hierbij komen vragen aan bod als: - Waarop berusten de grote verschillen in materiële welvaart in de wereld? - Wat zijn de achtergronden van de vele vormen van geweld? - In welke opzichten zijn mannen en vrouwen in onze samenleving, sociaal gezien, ongelijk en hoe valt dit te verklaren? Elk hoofdstuk is geschreven door een specialist op een bepaald deelthema: arbeidsrelaties en liefdesrelaties, verhoudingen tussen gezinsleden en tussen staten en de betekenis van godsdiensten en van politieke bewegingen. Iedere auteur behandelt zijn thema vanuit de sociologische benadering. Daarbij worden de begrippen en theorieën zoveel mogelijk toegelicht aan de hand van herkenbare problemen en casussen. Elk hoofdstuk heeft bovendien een groot aantal overzichts- en toepassingsvragen. === Het terrein van de sociologie === Het vergelijken van samenlevingen die in tijd en plaats ver van elkaar verwijderd zijn, is voor de sociologie van essentieel belang: in de eerste plaats om verantwoord te kunnen generaliseren. en in de tweede plaats om verantwoord te kunnen specificeren. Kennis van vroegere samenlevingen is bovendien nodig, om zicht te krijgen op maatschappelijke ontwikkelingen. Sociologisch verklaren behelst het doen van uitspraken over causale samenhangen tussen sociale processen. De uitspraak over de samenhang tussen bepaalde verschijnselen moet uit een theorie kunnen worden afgeleid. Het zijn buitenwetenschappelijke vragen die aan sociologisch onderzoek ten grondslag liggen. '''Durkhiem: sociale voorwaarden voor individualisme''' '''Vier typen bindingen''' == Begrippenlijst == ==== sociologie ==== De wetenschap van de manieren waarop mensen met elkaar samenleven. De wetenschap van de maatschappij. De wetenschap van de menselijke groep. De studie van sociale netwerken. ==== maatschappij ==== Het sociale leven in het algemeen. De manieren waarop mensen met elkaar samenleven. De grootste sociale eenheid waartoe mensen behoren. ==== groep theorie ==== Een verzameling van onderling afhankelijke mensen die een besef van een gemeenschappelijke identiteit hebben. ==== hypothese ==== Veronderstelling die nog niet bewezen is. ==== empirisch ==== Wat op ervaring of proefneming berust, proefondervindelijk. ==== objectief ==== Zich bepalend tot de feiten. Aanduiding van een reële en verifieerbare beschrijving van het object waarbij de menselijke factoren (zoals bij voorbeeld voorkeur, gewoonte, affectiviteit) tot het minimum worden beperkt. ==== subjectief ==== Persoonlijk. Beïnvloed door persoonlijke meningen, belangen of ideeën. ==== betrokkenheid ==== Zich ergens mee verbonden voelen, zich ergens voor inzetten. ==== distantie ==== Afstand ==== sociaal ==== Betrekking hebbend op de menselijke samenleving. Geneigd om in groepen te leven. Gevoel hebbend voor de nood van de medeleden van de samenleving. ==== interactie ==== Het reageren van mensen op elkaars gedragingen. Onderlinge beïnvloeding, wisselwerking. ==== waarden ==== Opvattingen over wat wenselijk is. Iets waar een persoon of een groep van personen belang aan hecht, dit leidt vaak tot het stellen van al dan niet geschreven normen; voorbeelden van waarden zijn: gezondheid, vrijheid, zekerheid, geluk. ==== normen ==== Gedragsregels. Opvattingen over hoe mensen zich in bepaalde situaties wel en niet dienen te gedragen. Stelsel van meestal ongeschreven gedragsregels, gebaseerd op een stelsel van waarden. Regel voor de normalisatie. ==== cultuur ==== Het aangeleerde gedragsrepertoire dat mensen behorend tot een bepaalde groep gemeen hebben. Het patroon van menselijke activiteit en de symbolische structuren, die deze activiteiten een zekere betekenis geven met name kunst en wetenschap. ==== subcultuur ==== Cultuur van bijzondere groepen, met van de officiële lijn afwijkende normen en doelstellingen. ==== socialisatie ==== Het proces van cultuuroverdracht. Leerprocessen die voortvloeien uit interactie. Leerprocessen die er toe leiden dat potentiële of nieuwe leden van een groep of samenleving deelachtig worden dat ze als normale, volwaardige leden worden beschouwd. Die leerprocessen die ertoe leiden dat kinderen tot volwassen leden van een samenleving worden. Aanpassing van een individu aan de normen van de samenleving. ==== internalisering ==== Proces waarin gedragsvoorschriften afkomstig van anderen onderdeel worden van de persoonlijkheid van een individu. Het proces waarbij mensen zich bepaalde sociale regels eigen maken. ==== natuur-cultuur ==== Het nature-nurture-debat (aanleg-opvoeding-debat) is de discussie omtrent de oorsprong van de eigenschappen van een individu. In deze discussie bestaan meerdere standpunten, die variëren tussen twee extremen: * Nature: alle eigenschappen van het individu zijn bepaald door aanleg, bijvoorbeeld het genetisch materiaal. * Nurture: alle eigenschappen van het individu zijn bepaald door opvoeding, met name door de leefomgeving. ==== interdependentie ==== Onderlinge afhankelijkheid tussen mensen. ==== macht ==== Het vermogen het gedrag van anderen met behulp van sancties te beïnvloeden. ==== politieke macht ==== De invloed die een persoon of organisatie heeft op andere personen of organisaties. ==== uitbreiding afhankelijkheidsnetwerken ==== ==== sociaal netwerk ==== Een netwerk van mensen of groepen mensen, bijvoorbeeld een groep personen die elkaar kennen of organisaties (bedrijven, instellingen) die samenwerken. ==== toenemende differentiatie ==== Een proces waarbij een aanvankelijk homogeen sociaal systeem wordt opgedeeld in subsystemen met elk hun eigen functie, karakter en samenstelling. ==== individualisering ==== Het proces waardoor mensen meer als individu in plaats van als groep in de samenleving komen te staan. ==== sociale controle ==== Manieren waarop mensen andere mensen ertoe brengen zich aan bepaalde normen te houden. Door sociale controle wordt bewerkstelligd dat mensen zich aanpassen aan gedrag dat van hen in de groep verwacht wordt. ==== sanctie ==== Reacties op gedragingen van anderen in de vorm van waardering en beloning (positieve sanctionering) of afkeuring en bestraffing (negatieve sanctionering). Maatregel ter bestraffing van ongewenst gedrag. ==== mondialisering ==== Een voortdurend proces van wereldwijde economische, politieke en culturele integratie, met als centraal kenmerk een wereldwijde arbeidsdeling, waarbij productielijnen over de wereld worden gespreid die gedreven worden door de informatie- en communicatietechnologie en door internationale handel. ==== vier soorten bindingen ==== 1.Affectieve bindingen: Afhankelijkheid op basis van positieve en negatieve gevoelens. 2.Economische bindingen: Afhankelijkheden van voedsel, kleding en onderdak. Productie en distributie van schaarse goederen. 3. Politieke bindingen: Fysieke dwang die mensen op andere mensen kunnen uitoefenen. 4.Cognitieve bindingen: Afhankelijkheid vanuit processen van kennisvorming en kennisoverdracht. ==== definitie van de situatie ==== Definitie ==== definitie van het probleem ==== ==== definitiemacht ==== === Economische bindingen === === Politieke bindingen === === Affectieve bindingen === ==== Affectieve uitingen en gedragsstandaarden ==== Drie perspectieven op de manier waarop mensen hun gevoelens (mogen) tonen. * dramaturgisch * culture- en personality * civilisatietheorie ==== affectieve bindingen ==== Afhankelijkheden tussen mensen die voortvloeien uit de positieve en negatieve gevoelens die zij voor elkaar koesteren. ==== identificatie ==== Identificatie staat voor het vergroten van gevoelens van eigenwaarde door vereenzelviging met een persoon of instelling van aanzien. ==== wij-gevoel ==== Het identificatieniveau gaat hier over de groep waarvoer de actor affectie ervaart. ==== rol rolconflict ==== Goffman stelt dat mensen in de sociale wereld rollen spelen om elkaar te overtuigen van een bepaalde identiteit. Rol van een persoon is het samenstel van verwachtingen die in de samenleving gelden ten opzichte van iemand in een bepaalde positie Waarom verwachtingen? Het maakt het sociale leven voorspelbaar. Rampen/oorlogen kunnen leiden tot verstoorde verwachtingen Mensen bevestigen elkaar in elkaars rol: “De wereld is een schouwtoneel” (Dramaturgisch perspectief) Men probeert constant de juiste rol in de juiste situatie te spelen. Kan ook fout gaan: rolconflict: ten opzichte van een en dezelfde rol bestaan verwachtingen die met elkaar in strijd zijn. Het regelen van deze indruk die je probeert te maken noemt Goffman impressiemanagement. Het is voor een individu meestal onmogelijk altijd een rol te spelen. Goffman maakt daarom onderscheid tussen twee situaties: • Frontstage: Op het toneel • Backstage: De voorbereiding op je rol, alleen zijn ==== cultuur en persoonlijkheid ==== Ruth Benedict - Cultuur: Een consistent en geïntegreerd geheel van opvattingen, gewoonten, gedragsvoorschriften en voorstellingen - Misfits: mensen die buiten de cultuur vallen. ==== autoritaire persoonlijkheid ==== Geheel van persoonlijkheidskenmerken dat leidt tot conformisme en tot intolerantie ten opzichte van afwijkende meningen, kledij, gewoonten enzovoort. In extreme vorm kunnen ze de basis vormen van uitingen van vreemdenangst of xenofobie. De autoritaire persoonlijkheid hecht sterk aan gezag en orde. In 1944 in de Verenigde Staten voor het eerst bestudeerd door Theodor Adorno en anderen in een poging meer te begrijpen van de Duitse aanhang van Adolf Hitler en van de mentaliteit die kon leiden tot de deportatie van en moord op de joden. ==== civilisatieproces ==== Norbert Elias beschrijft het "beschaven" als een langdurig veranderingsproces van persoonlijkheidstructuren, dat hij herleidt tot een veranderingsproces van de sociale structuren. Een belangrijk aspect in zijn boek is dat de samenleving ontgrenst. Individuen, groepen en organisaties interageren in toenemende mate met elkaar over territoriale grenzen heen. Op economisch, ideologisch en politiek terrein. Een stuwende kracht is de voortgaande arbeidsdeling, het ontstaan van steeds verdergaande specialismen. Hierdoor ontstaat een steeds groter wordende onderlinge afhankelijkheid. Door dit proces worden mensen gedwongen tot een bepaalde vorm van zelfdwang, waardoor zij, door die veelzijdige afhankelijkheid, beheerst moeten optreden en vooruit moeten denken. In de steeds complexer wordende productieprocessen moeten mensen, door verdergaande disciplinering en rationalisatie, worden ingeschakeld. Elias benadrukt in zijn boek dat het civilisatieproces géén "gewilde ontwikkeling" is, maar een ongepland resultaat van maatschappelijke processen. Wel is het zo dat het civilisatieproces in latere eeuwen zelf meer en meer onderwerp van bestuurlijk beleid is geworden. ==== zelfdwang ==== Deze ‘selbstzwang’ houdt in dat het geen bewuste angst voor de gevolgen van het toegeven aan opwellingen is die voor beheersing zorgt, maar een onbewuste diepgewortelde angst voor de opvoeders en hun sancties. ==== bevelshuishouding ==== De strikte orders van superieuren dienen te worden opgevolgd. ==== onderhandelingshuishouding ==== Gedragingen worden op flexibele wijze op elkaar afgestemd. ==== informalisering ==== Het begrip informalisering is in de jaren zeventig ingevoerd om te verwijzen naar de minder stijve en meer informele en soepeler omgangsvormen van dat moment. In de jaren negentig werd het begrip informalisering ook steeds vaker gehoord in een op het eerste gezicht heel andere betekenis, namelijk in verband met de deregulering van arbeidsverhoudingen in Derde Wereld landen. Uitdrukkingen zoals ‘informalisering van de economie’ of ‘informalisering van arbeid’ of ‘informalisering van de arbeidsmarkt’ hebben een betekenis gekregen in de concurrentiestrijd tussen regeringen om de vestiging en de investeringen van transnationale of multinationale ondernemingen in hun landen. ==== Anomie ==== Een situatie waarin mensen niet langer de collectieve waarden van de gemeenschap delen en zich niet meer laten leiden door maatschappelijke normen. ==== Gemeinschaft en Gesellschaft ==== Gemeinschaft en Gesellschaft (gemeenschap en maatschappij of vennootschap) is een begrippenpaar van de socioloog Tönnies. Daarbij is de Gemeinschaft een samenleving met sterke affectieve bindingen en saamhorigheid, terwijl in de modernere Gesellschaft er sterke economische bindingen zijn met onderlinge concurrentie. Tönnies beschreef deze richtingsbegrippen in zijn in 1887 verschenen Gemeinschaft und Gesellschaft. ==== individualisering ==== Individualisering is het proces waardoor mensen meer als individu in plaats van als groep in de samenleving komen te staan. Dit proces is met de industrialisatie op gang gekomen en tegenwoordig wordt de Westerse wereld als geïndividualiseerde wereld gezien. ==== Postmaterialisme ==== Inglehart duidt de vooroorlogse waardeoriëntatie aan als materialisme en de naoorlogse als post-materialisme. Door de opeenvolging van generaties of geboortecohorten zou het post-materialisme op den duur de dominante oriëntatie worden. Dit ondanks de invloed van economische teruggang die slechts tijdelijk zou zijn en het optreden van verschijnselen die niet met de theorie stroken, zoals de befaamde „yuppies” en de recente nadruk op economisch individualisme. Inglehart noemt deze verschijnselen „oppervlakkig” of poogt ze in zijn theorie te passen. ==== decivilisering ==== Omkering van het civilisatieproces === Cognitieve bindingen === ==== religie ==== ==== ideologie ==== ==== wetenschap ==== ==== secularisering ==== ==== Kerkelijkheid ==== Kerkelijke gezindte of levensbeschouwelijke groepering waartoe men zichzelf rekent. ==== Kerksheid ==== Als kerks worden personen aangemerkt die minstens eenmaal per maand een kerkdienst of een levensbeschouwelijke bijeenkomst bijwonen. ==== Liberalisme ==== Het liberalisme is een politiek-maatschappelijke stroming die ontstaan is in de Verlichting van de 18e eeuw. Het brak in de 19e eeuw in Europa en Noord-Amerika door als dominante stroming toen het de burger wilde emanciperen ten koste van het Ancien Régime. Vandaag de dag is het liberalisme een van de dominante ideologieën. Het liberalisme is een brede ideologie met meerdere substromingen; de invulling van het begrip verschilt sterk per land en cultuur. ==== Socialisme ==== Socialisme is een politieke maatschappijvorm gebaseerd op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en solidariteit, of de verzamelnaam voor een verscheidenheid aan politieke en ideologische stromingen die naar een dergelijke maatschappij streven. ==== Conservatisme ==== Het conservatisme is een politieke, ethische en culturele gezindheid die zich grondvest op de traditie. Het begrip "conservatisme" is afgeleid van het Latijnse conservare, dat "beschermen, in ongeschonden toestand bewaren" betekent. Het conservatisme is echter een breed begrip en kent vooral in Nederland veel verschillende betekenissen. ==== Christendemocratie ==== Christendemocratie is een politieke stroming. Ze baseert zich op de Bijbel en de christelijke traditie. Samen met de liberaal-democratie en de sociaaldemocratie behoort de christendemocratie in veel Europese landen het tot de voornaamste politieke richtingen. De naam werd tijdens de Franse Revolutie bedacht door Antoine-Adrien Lamourette. ==== 'einde van de ideologie' ==== ==== rationalisering ==== ==== informatiemaatschappij ==== ==== cognitieve binding ==== ==== postmodernisme ==== ==== religieuze markt ==== === Stratificatie === ==== sociale ongelijkheid ==== ==== sociale stratificatie ==== ==== arbeidsdeling ==== ==== klasse ==== Stratum waarvan de leden een overeenkomstige economische positie hebben. ==== stand ==== Stratum waarvan de leden zich kenmerken door een overeenkomstige status (prestige), statusbewustzijn en levensstijl. ==== klassentegenstelling ==== ==== klassenbewustzijn ==== ==== oude middenklasse ==== ==== nieuwe middenklasse ==== ==== 'verburgerlijking' ==== ==== 'proletarisering' ==== ==== klassenstructuur ==== * bovenlaag (kapitaalbezitters, topbestuurders ondernemingen * ondernemersklasse (klein- en middelgrote bedrijven) * professionele middenklasse * werknemers/arbeidersklasse * 'onderklasse' ==== dubbele arbeidsmarkt ==== ==== Relatieve deprivatie ==== De ervaring bepaalde zaken te ontberen in vergelijking met anderen (de zogenaamde referentiegroep). ==== status ==== ==== beroepsprestige ==== ==== levensstijl ==== ==== smaak ==== ==== cultureel kapitaal ==== ==== sociale mobiliteit ==== - beroeps - horizontaal - verticaal - intergeneratie - intrageneratie geografische mobiliteit ==== etnische stratificatie ==== ongelijkheid door etnische achtergrond ==== internationale stratificatie ==== ==== Negatieve stigmatisering en discriminatie: ==== Twee buurten, een nieuwe en een oude, de bewoners van de oude en nieuwe buurt hadden weinig contact met elkaar. De bewoners van de oude buurt werden de bewoners van de nieuwe buurt voorgesteld als vies, wanordelijk en immoreel en op grond daarvan behandeld als buitenstaander. ==== stereotypen ==== ==== self-fulfilling prophecy ==== ==== sociaal kapitaal ==== ==== multi-etnische samenleving ==== === Mannen, vrouwen en kinderen === ==== endogamie ==== ==== exogamie ==== ==== incesttaboe ==== ==== monogamie ==== ==== polygamie ==== ==== kerngezin ==== ==== extended family ==== ==== patrilokaal ==== ==== matrilokaal ==== ==== neolokaal gezin als: ==== - produktie - consumptie - affectieve - politieke eenheid ==== kindertijd ==== ==== jeugdland ==== ==== beknellend instituut ==== ==== hoeksteen van de samenleving ==== ==== gezinsindividualisering ==== ==== echtscheiding m/v ==== ==== arbeidsmarkt m/v ==== ==== rolverdeling 'mannelijk' ' vrouwelijk' ==== Binnen de samenlevingen verschilt de socialisatie weer per groepering; ze varieert tenminste naar sekse (in vrijwel alle samenlevingen worden ‘mannelijke’ en ‘vrouwelijke’ gedragingen onderscheiden en jongens en meisjes verschillend opgevoed) en in grote gedifferentieerde samenlevingen ook naar klasse, regio en etnische of godsdienstige groep. ==== psychologisering ==== ==== klassespecifieke socialisatie ==== ==== sekse gender ==== ==== seksespecifieke socialisatie ==== ==== harmonieuze ongelijkheid ==== ==== jeugdcultuur ==== === Bevolking === ==== demografie ==== ==== geboortecijfer ==== ==== sterftecijfer ==== ==== geboorteoverschot ==== ==== demografische revolutie (transitie) ==== ==== modern (traditioneel) cultuurpatroon ==== ==== 'veroudering' ==== ==== Malthus-theorie ==== ==== vruchtbaarheidscijfer ==== ==== nettovervangingsfactor ==== === Mensen in hun fysieke omgeving === ==== verzorgingsstaat ==== ==== verzorgingsinstellingen ==== ==== verzorgingsarrangementen ==== ==== paradox van de collectieve actie ==== ==== beroepsvorming ==== ==== instituutsvorming ==== ==== verstatelijking ==== ==== centralisering ==== ==== bureaucratisering ==== ==== democratisering ==== liberale - corporatistische - sociaal-democratische === Verzorgingsinstellingen === ==== verzorgingsstaten ==== ==== verzuiling ==== ==== 'particulier initiatief' ==== ==== ontzuiling ==== ==== 'burgerlijk beschavingsoffensief' ==== ==== 'sociale kwestie' ==== ==== volksverzekeringen ==== ==== onderwijs ==== - kwalificatie - allocatie - socialisatie - ongelijkheid ==== 'schoolgeschiktheid' ==== ==== Meritocratisering ==== Beroep en daarmee verbonden inkomen en prestige berusten meer dan voorheen op verdienste, waarbij 'verdienste' in eerste instantie wordt afgemeten aan school- en studieprestaties. ==== proto-professionalisering ==== ==== artsen ==== - macht - professionalisering fatum - factum === Criminaliteit en bestraffing === ==== crimineel gedrag ==== ==== gecriminaliseerd gedrag ==== ==== afwijkend gedrag ==== ==== normen ==== ==== relatieve deprivatie ==== ==== status-frustratie ==== ==== etikettering ==== ==== statistieken: ==== - politionele - gerechtelijke ==== enquêtes: ==== - daders - slachtoffers ==== etiketteringstheorie ==== ==== differentiële associatietheorie ==== ==== anomietheorie ==== ==== Controle-bindingstheorie ==== Controle- of bindingstheorie (Travis Hirschi) * Vanuit de vooronderstelling dat mensen amoreel zijn, vroeg Hirschi zich af waarom de meeste mensen zich toch zo conformistisch gedragen. * Maatschappelijke bindingen remmend op criminele impulsen. * Bindingselementen van affectieve aard (attachment) en van meer cognitieve en economische aard (commitment en involvement). Hirschi: mensen die goede bindingen hebben met anderen hebben meer te verliezen dan te winnen bij het plegen van misdrijven. * Betrokkenheid bij de samenleving. * Een brede overeenstemming tussen mensen over heersende normen en waarden, over wat goed en slecht is. ==== Sociale controle (formeel - informeel) ==== Manieren waarop mensen andere mensen ertoe brengen zich aan bepaalde normen te houden. Formele sociale controle heeft betrekking op activiteiten van personen of instanties die op grond van formele wetten, besluiten of statuten de taak toebedeeld hebben gekregen ervoor te zorgen dat mensen zich aan regels houden. Met informele sociale controle wordt gedoeld op al die spontane activiteiten van mensen in het leven van alledag, die anderen ertoe brengen of dwingen om zich aan normen of regels te houden. ==== Sanctionering (positief - negatief) ==== Een kernelement van sociale controle vormt de sanctionalisering van gedragingen in de vorm van straffen en beloningen, van sociale afkeuring en waardering. * Positieve sanctionering – waarderende sociale reacties. Bv: jaarlijkse lintjesregen * Negatieve sanctionering – afkeurende sociale reacties in de vorm van straffen, minachting of sociale uitsluiting. ==== Criminaliseren ==== Vaak dus wordt het woord misdadig of crimineel gebruikt om het gedrag van andere mensen te veroordelen, te criminaliseren. {{Sub}} {{Links}} o5jasz28fhsrcuxize1ybiys5oiuut0 0 36148 423496 416848 2026-04-22T13:21:25Z Erik Baas 2193 423496 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == Thema 1: Sociale wetenschappen en benaderingswijzen == === Fundering van de benaderingswijzen === Het vak maatschappijleer is gebaseerd op de sociale wetenschappen sociologie en politicologie. De inzichten om concepten en begrippen omtrent maatschappelijke vraagstukken in de klas toe te passen zijn vooral daaraan ontleend. Daarnaast maakt het vak maatschappijleer gebruik van andere (sociale) wetenschappen: culturele antropologie, rechtswetenschap, economie, sociale psychologie, communicatiewetenschappen, historische wetenschap, sociale geografie, filosofie. Kenmerkend voor maatschappijleer is het gebruik van vijf benaderingswijzen. Deze benaderingswijzen zijn een vertaling van begrippen, concepten en theorieën van de bovenstaande (sociale) wetenschappen. Bron: Expertisecentrum maatschappijleer === Politiek-juridische benaderingswijze === ; 1. Barrièremodel : Model van het hele politieke proces waarin conflicten centraal staan. Politiek is een opeenvolging van hindernissen. ; 2. Beleid : Plan waarin het bereiken van bepaalde doeleinden met bepaalde middelen in een bepaalde tijdsvolgorde centraal staat. ; 3. Beleidsprocesmodel : Het beleidsprocesmodel, ook wel fasenmodel genoemd, is een model van het hele beleidsproces waarin verschillende beleidsonderdelen onderscheiden worden (Hogwood en Peters). Belangrijke begrippen: agendavorming, beleidsvoorbereiding, beleidsbepaling, beleidsuitvoering, beleidsevaluatie. (Woerdman) ; 4. Democratie : Regeringsvorm waarin (a) meerderheid beslist, (b) de rechten van minderheden gewaarborgd zijn en (c) de waarden vrijheid en gelijkheid in bepaalde mate gerespecteerd worden. ; 5. Gezag : Persoon of instantie die officieel de macht heeft. ; 6. Gezagstheorie : Webers ideeën over charismatisch leiderschap passen binnen zijn theorie van de legitimatie van gezag, waarbij hij gezag definieerde als de kans dat een bepaald bevel wordt gehoorzaamd. Weber onderscheidde drie typen van legitiem gezag: rationeel, traditioneel en charismatisch gezag. Duidelijke voorbeelden van de eerste twee typen zijn de formele bureaucratie respectievelijk het patriarchale gezag. Voorbeelden van charismatisch gezag zijn: de profeet, de oorlogsheld en de demagoog. ; 7. Invloed : Feitelijke machtsuitoefening : Wie invloed heeft op iemand kan niet direct iemands gedrag sturen maar wel iemands mening veranderen. : De hoofdredacteur van een grote krant of een belangrijke nieuwsrubriek heeft misschien niet zo heel veel directe macht maar kan wel de mening van heel veel mensen beïnvloeden. Aan die mogelijkheid, ontleent deze man of vrouw vervolgens veel macht. ; 8. Macht : De mogelijkheid het gedrag van anderen te beïnvloeden in een overeenstemming met de eigen doelen van de actor (Dahl). : Wie machtig is, kan het gedrag van mensen direct sturen : Shell is een gigantische multinational met heel veel geld, heel veel kennis en heel veel gehaaide advocaten. Maar Greenpeace wint de strijd om het afzinken van de Brent Spar. ; 9. Machtsmiddelen : De machtsbronnen die actoren uiteindelijk gebruiken om macht uit te oefenen (Woerdman). : Machtsmiddelen zijn bijvoorbeeld: aantal, geweld, aanzien en kennis. : Macht kan coërcitief, als dwang, remuneratief, als vergoeding of persuasief, als overreding (en in combinaties van die drie) worden aangewend, afhankelijk van de activa waarover een machthebber beschikt en het doel dat men wil bereiken. Coercitieve machtsmiddelen zijn bijvoorbeeld wapens, fysieke kracht, militaire en politionele organisatie. Remuneratieve (of utilitaire) machtsmiddelen zijn economische waarden, technische en administratieve bekwaamheden enzovoorts. Persuasieve machtsmiddelen zijn: symbolische manipulaties, argumenten, overredings- en propagandatechnieken (Raes, 2001). ; 10. Politieke actoren : Deelnemers aan het politieke proces, zoals politici, belangengroepen en individuele burgers. ; 11. Politieke besluitvorming : Welk MP komt op agenda, wordt een PP en welke definitie? ; 12. Recht ; 13. Rechtsstaat : Staat waarin zowel burgers als overheid aan bepaalde regels gebonden zijn. ; 14. Systeemtheorie : In de systeemtheorie speelt zowel de stabiliteit als het voortbestaan van het politieke systeem een cruciale rol. Volgens Easton ontstaat een stabiel politiek systeem door het bestaan van: poortwachters, diffuse steun en terugkoppeling (Woerdman). <br> === Sociaal-economische benaderingswijze === 1. Belangen Waar men voordeel bij heeft. 2. Economische ordes (plan, gemengde en vrije markt) ; 3. Instituties : Een geheel van samenhangende gedragspatronen, die belangrijke functies vervullen. : Een samenhangend geheel van gesanctioneerde en als geldig erkende normen en procedures die op een bepaald terrein van de sociale activiteiten betrekking hebben (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). : Voorbeelden van sociale instituties zijn de huidige economie, de tegenwoordige staatsinrichting, het gezin, het taalgebruik. ; 4. Organisaties : Officieel aaneengesloten groep mensen met een bepaald gemeenschappelijk doel. : Doelgerichte coördinatie van activiteiten met behulp van regelgeving (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). : Een organisatie is een doelgerichte samenbundeling van kennis, vaardigheden en kracht tussen drie of meer personen die primair middelen en activiteiten aanwendt om te voorzien in de behoefte aan producten en/of diensten in haar omgeving. : Er zijn verschillende soorten organisaties, o.a.: bedrijven, met bedrijfseconomische doelen met als juridische vorm de vennootschap. Instellingen, met niet-economische doelen (sociaal, politiek, ecologisch) met als juridische vorm de vereniging of de stichting, of met een bestuursrechtelijk karakter. Criminele organisaties, die eveneens economische doelen hebben, maar zich onttrekken aan maatschappelijke controle. ; 5. Sociaal-economische status : Status: de rechten die aan een bepaalde sociale positie zijn verbonden. : Prestige, aanzien. : Inkomen en vermogen zijn meestal belangrijke elementen in iemands sociale status, beroep, kennissenkring, opleiding en afkomst ; 6. Sociale ongelijkheid : De ongelijke verdeling over personen en groepen van zaken die belangrijk worden geacht in een samenleving en de ongelijke waardering en behandeling van hen op basis van maatschappelijke positie en leefstijl. ({{Wp|Sociale ongelijkheid|Wikipedia}}) ; 7. Sociale structuur : Geheel van onderling samenhangende kenmerken van de sociale verhoudingen in een gegeven groep of samenleving die een zekere duurzaamheid bezitten en die als sterk bepalend voor het functioneren van de groep of samenleving en voor het gedrag van de leden ervan kunnen worden beschouwd (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). : Afhankelijk van het gehanteerde theoretische perspectief, wordt het begrip 'sociale structuur' verschillend gespecificeerd. <br> === Sociaal-culturele benaderingswijze === 1. Beeldvorming : Het geheel van voorstellingen dat leden van een groep hebben over uiterlijk, eigenschappen, zeden, gewoonten en opvattingen van een andere groep (Willems & Cottaar, 1989). : Beelden worden in de regel geuit in de vorm van meningen en (waarde)oordelen. * Willems, W., & Cottaar, A. van. (1989). <i>Het beeld van Nederland</i>. Schoten, België: Uitgeverij Westland. 2. Beïnvloeding 3. Cultuur 4. Gedragingen 5. Ideologieën Stelsel van gedachten en ideeën met als doel de samenleving te verbeteren. Ook wel ‘afgerond wereldbeeld’ 6. Intensivering 7. Normen Verwacht gedrag. 8. Sociale orde Betrekkingen tussen mensen binnen de maatschappij. 9. Symbolische orde De wereld zoals ze in de taal verschijnt. 10. Tradities Een traditie (Latijn: trádere, overleveren) is een gebruik of gewoonte die van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven. De functie hiervan is het in stand houden van de maatschappelijke stabiliteit. (Wikipedia) 11. Waarden Die gegevenheden in het menselijk bestaan die we als belangrijk ervaren en waar we ons mee verbonden voelen. <br> === Historisch-vergelijkende benaderingswijze === 1. Continuïteit Voortgang zonder onderbreking 2. Sleutelgebeurtenissen Moment in de geschiedenis waar de (definitie)macht van de maatschappelijke problemen veranderen. ; 3. Sociale veranderingen : Veranderingen binnen een maatschappij over een langere periode. Met name binnen de sociale structuur. : Bijvoorbeeld door technologische ontwikkeling of economische factoren. 4. Tijdgebondenheid Bepaald door en van toepassing op de tijd van ontstaan. <br> === Geografisch-vergelijkende benaderingswijze === 1. Europese context Wat Europa betreft? 2. Internationalisering Het proces van de toenemende intensiteit en reikwijdte van politieke, economische, sociale en culturele relaties tussen (‘inter’) naties. (Woerdman) 3. Mondiale context Wat de hele wereld betreft? 4. Plaatsgebondenheid Een lokaal gebeuren? <br> === Sociaalwetenschappelijke onderzoeksmethoden === 1. Doelstelling Een doel of doelstelling is een resultaat waar een persoon, organisatie of systeem naar streeft. (Wikipedia) 2. Empirische model Model waarvan de structuur is afgeleid van de analyse van de relaties tussen de geobserveerde gegevens in plaats van kennis van de fysische, biologische of ecologische processen. 3. Hypothese Een hypothese (veronderstelling) is in de wetenschap een stelling die (nog) niet bewezen is en dient als het beginpunt van een theorie, een verklaring of een afleiding. (Wikipedia) 4. Onderzoeksstrategieën Methoden en technieken van onderzoek. 5. Operationaliseren Omzetten van iets abstracts in meetbare kenmerken. (Encyclo.nl) 6. Probleemformulering Het vertalen van een probleem (beschrijving) in een andere beschrijving, zodanig dat een probleemoplossende methode kan worden toegepast op de nieuwe beschrijving. (Encyclo.nl) 7. Theorie Leer of regels die de basis vormen van een wetenschap, kunst of techniek, of: geheel van ideeën, regels en beginselen rond een bepaald thema. (Encyclo.nl) 8. Vraagstelling Wijze waarop men een vraag of een probleem naar voren brengt. (woorden.org) == Thema 2: Politiek, rechtsstaat en democratisch burgerschap == === Actoren en rechtsstatelijke principes === 1. Actiegroepen Richt zich op specifiek beleidsonderwerp. ; 2. Actoren : Eenheid van handelen (een individu of groep) (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). : Deelnemers aan het politieke proces. Zoals politici, belangengroep en individuele burgers. 3. Adviesorganen Adviserend lichaam. Bijvoorbeeld een onderwijsraad, gezondheidsraad of raad van cultuur. 4. Algemeen belang Het welzijn of de voorspoed van het volk als geheel. 5. Belangengroepen Een groep individuen die gezamenlijk optreden om een gemeenschappelijk belang te behartigen. 6. Bureaucratie Het uitvaardigen van regels volgens vaststaande procedures. 7. Coalitie Samenwerking tussen verschillende politieke partijen in regering en bestuur. 8. Eerste kamer; senaat Beoordeelt wetten en controleert regering. 9. Formateur/formatie Proces van vormen of samenstellen. 10. Fractie/fractievoorzitter Alle Kamerleden van dezelfde partij. 11. Gemeente Gebied dat bestuurd wordt door een burgemeester, raad en wethouders 12. Grondwet De belangrijkste Nederlandse wet. In de Grondwet zijn onder meer de bevoegdheden van koning, regering en parlement geregeld. Ook zijn in de Grondwet de belangrijkste rechten en plichten van de burgers vastgelegd. 13. Kabinet De ministers en staatssecretarissen. 14. Kamerleden Leden van Staten-Generaal. 15. Koning Erfelijk en onschendbaar staatshoofd. 16. Legaliteitsbeginsel Elk handelen van de overheid moet een rechtsgrond hebben. 17. Maatschappelijk middenveld Geheel van maatschappelijke belangenorganisatie, met name vakbeweging. 18. Ministerraad De ministers 19. Overheid/overheden De algemeen erkende leiding van de staat. 20. Planbureaus Het Centraal Planbureau, een onderdeel van het Ministerie van Economische Zaken. Het Planbureau voor de Leefomgeving, een overheidsinstantie voor het maken van strategische beleidsanalyses. Het Sociaal en Cultureel Planbureau, een sociaalwetenschappelijk onderzoeksinstituut en belangrijk adviesorgaan van de regering. 21. Politieke partij Een vereniging van mensen van mensen, die ongeveer dezelfde opvattingen hebben over hoe het land bestuurd moet worden. 22. Pressiegroepen Een groep die het overheidsbeleid probeert te beïnvloeden zonder kandidaten te stellen voor de verkiezingen. 23. Provincie Overheidslichaam dat bestuurszaken op provinciaal niveau behartigt. (Encyclo.nl) 24. Raad van State Hoogste adviescollege van de staat dat adviseert over alle wetsontwerpen en algemene maatregelen van bestuur. 25. Rechtstaat Staatsvorm waarin wordt bestuurd met wet- en regelgeving. 26. Regering De koning(in) en ministers. 27. Soevereiniteit Exclusieve bevoegdheid tot uitoefening van publiekrechtelijk gezag. 28. Staatssecretaris Lid van de uitvoerende macht dat belast is met bepaalde bevoegdheden die tot de uitvoerende macht behoren, maar die hij door delegatie en onder het toezicht van de bevoegde minister uitoefent. 29. Staten-generaal Eerste en Tweede Kamer samen 30. Trias politica (machtenscheiding) Zuivere theorie van machtenscheiding van Montesquieu, waarin de wetgevende functie van de staat opgedragen wordt aan de volksvertegenwoordiging, de uitvoerende functie aan de regering en rechtsprekende functie aan de onafhankelijke rechters. 31. Vierde,vijfde en zesde macht Ambtenaren. Media. Adviseurs en lobbyisten. === Politiek, macht, invloed en ongelijkheid === 1. Beleid Gezaghebbende probleemoplossing 2. Democratie; Het volk bestuurt zichzelf Regeringsvorm waarin (a) de meerderheid beslist (b) de rechten van de minderheid gewaarborgd zijn en (c) de waarden vrijheid en gelijkheid in een bepaalde mate gerespecteerd worden (Bonger). (Woerdman) a. Directe democratie Vorm van democratie waarin politieke besluiten direct door alle burgers genomen worden. (Woerdman) b. Indirecte of representatieve democratie In een representatieve democratie worden politieke besluiten door afgevaardigden van de burgers genomen. (Woerdman) 3. Dualisme, duaal stelsel, dualisering Overheidsorganen zijn nevengeschikt, en dus niet aan elkaar ondergeschikt. (Woerdman) 4. Evenredige vertegenwoordiging In dit stelsel krijgt elke partij een aantal zetels in het parlement dat overeenkomt met het aandeel van die partij in het totaal aantal geldige stemmen. 5. Gezag Gelegitimeerde macht 6. Geweldsmonopolie Systeem waarin uitsluitend de staat, door middel van de politie of het leger, het recht heeft om geweld toe te passen. 7. Legaliteitsbeginsel Elk handelen van de overheid moet rechtsgrond hebben. 8. Machtsmiddelen Netwerk, sociaal kapitaal, geld, geweld, dwang, etc. 9. Verkiezingen Het uitbrengen van stemmen door kiezers op kandidaten voor gekozen organen De leden van de Tweede Kamer worden rechtstreeks gekozen door de burgers. Dit zijn dus directe verkiezingen. De leden van de Eerste Kamer worden niet rechtstreeks gekozen door de burgers, maar door de leden van de Provinciale Staten. Dit zijn dus getrapte of indirecte verkiezingen. === Beleid: regels, effecten en dilemma’s === 1. Agendering Agendavorming is het proces waarbij problemen de aandacht van het publiek of de beleidsbepalers krijgen. Problemen die de aandacht van het publiek hebben, worden tot de publieke agenda gerekend. Problemen die de aandacht van de beleidsbepalers hebben, behoren tot de officiële agenda. 2. Barrièremodel Model van het hele politieke proces waarin conflicten centraal staan. Politiek is een opeenvolging van hindernissen (Bachrach en Baratz). Belangrijk begrip: barrière. (Woerdman) 3. Beleidsprocesmodel Model van het hele beleidsproces waarin verschillende beleidsonderdelen onderscheiden worden. 4. Beleidsvoorbereiding Onderdeel van het beleidsproces waarbij informatie wordt verzameld en geanalyseerd om tot een advies te komen over het te voeren beleid. 5. Beleidsvorming Beleidsvorming is het toneel van zowel conflict als compromis, waarbij actoren competentie en macht gebruiken om hun belangen en waarden na te streven. (Woerdman) 6. Beleidsuitvoering Onderdeel van het beleidsproces waarin besluiten worden uitgevoerd. 7. Besluitvorming Beleidsbepaling is het nemen van besluiten. Het staat gelijk aan besluitvorming. (Woerdman) 8. Codificatie Codificatie, letterlijk 'het maken van een boek', is op schrift gesteld recht, waaraan de overheid uitsluitende gelding of exclusieve werking verleent. Door deze exclusiviteit verkrijgt de codificatie tevens de pretentie van volledigheid. Codificatie kan betrekking hebben op een bepaald rechtsgebied, bijvoorbeeld het privaatrecht. De term is afkomstig van Jeremy Bentham (1748-1832). 9. Incrementeel Geleidelijk verder gaand. (Wiktionary) Incrementele besluitvorming: Overbelaste bestuurders proberen een probleem kwijt te raken door, in een situatie van onvolledige informatie, een beschikbaar middel te kiezen dat niet te veel van het huidige beleid afwijkt (Lindblom). (Woerdman) 10. Politieke systeemmodel Model van het hele politieke proces waarin stabiliteit van het politieke systeem centraal staat (Easton). Belangrijke begrippen: steun, invoer, conversie, uitvoer en terugkoppeling. (Woerdman) 11. Synoptisch Bij het synoptische besluitvorming kiezen rationele beleidsbepalers het beste middel voor een vastgesteld doel in een situatie van volledige informatie. (Woerdman) 12. Terugkoppeling Terugkoppeling is de laatste stap in het politieke systeemmodel. De burgers vormen een oordeel over de uitgevoerde besluiten en presenteren de overheid nieuwe wensen. (Woerdman) === Sociale orde en cultuur === 1. Constitutionele monarchie Staatsvorm waarin de koning(in) als staatshoofd aan grondwettelijke regels gebonden is. (Woerdman) 2. Corporatisme Harmonieuze verhoudingen tussen werkgevers en werknemers in een totalitaire staat. (Woerdman) Economische leer, die probeert een gulden middenweg te zijn tussen het marxisme en het kapitalisme en verwant is aan het solidarisme. (https://www.juridischwoordenboek.nl/) 3. Democratische rechtsstaat Nederland is een democratische rechtsstaat. Democratisch, omdat de burgers kiezen wie het land regeert. Een rechtsstaat, omdat iedereen zich aan het Nederlandse recht moet houden, zowel de burgers als de overheid. (https://www.rechtspraak.nl) 4. Dictatuur 5. Gedecentraliseerde eenheidsstaat Staat waarin het gezag van de staat als geheel onder één centrale overheid valt (eenheidsstaat) en een deel van het overheidsbeleid door lagere overheidsorganen wordt uitgeoefend (gedecentraliseerde staat). (Woerdman) 6. Parlementaire democratie Een representatieve democratie waarbij de burgers via gekozen vertegenwoordigers in het parlement, de wetgevende macht, invloed hebben op het beleid. ({{Wp|Parlementaire democratie|Wikipedia}}) 7. Regering De Koning(in) en ministers 8. Staten-Generaal Sinds 1814 de volksvertegenwoordiging, ofwel het parlement, van Nederland. Bij de Grondwet van 1815 werd een tweekamerstelsel ingevoerd, en sindsdien bestaan de Staten-Generaal uit de Eerste Kamer en de Tweede Kamer. (Wikipedia) === Ideologieën en visies === 1. Anarchisme Anarchisme is een variant binnen het socialisme. (Woerdman) Anarchisme is het streven naar een situatie of samenleving waarin mensen zonder een hogere macht of autoriteit leven (anarchie). 2. Christendemocratie Een politieke stroming die zich baseert op de Bijbel en de christelijke traditie. Samen met de liberaal-democratie en de sociaaldemocratie behoort de christendemocratie in veel Europese landen het tot de voornaamste politieke richtingen. (Wikipedia) 3. Communisme Verzamelnaam van theorieën die een klasseloze samenleving beogen door tijdelijke overname van de staat door (vertegenwoordigers van) het proletariaat. 4. Confessionalisme De ideologie die stelt dat religie als principe binnen de politiek ten uitvoer gebracht dient te worden. Voorbeelden van Nederlandse confessionele partijen die zich beroepen op de waarden van een religie zijn: het CDA, de ChristenUnie en de SGP. (wikipedia.nl) 5. Conservatisme Politieke stroming die streeft naar het behoud van traditie en normen en waarden. 6. Ecologisme Verzameling ideologieën die de wederzijdse afhankelijkheid van de mens en zijn omgeving benadrukt. ; 7. Fascisme : Het fascisme kent verschillende varianten, maar deze hebben de volgende uitgangspunten gemeen: de totalitaire staat; verwerping van democratie; verheerlijking van geweld. (Woerdman, 2009) : In het fascisme moet een onderscheid gemaakt worden tussen het Italiaanse fascisme van Mussolini en het Duitse nationaal-socialisme (Woerdman, 2009). : Fascisme in strikte zin is Italiaans en omvat niet het Duitse nationaalsocialisme, dat een andere maatschappijopvatting met minder corporatisme maar meer racisme heeft. Toch duidt men beide stromingen - het nationaalsocialisme en het eigenlijke fascisme - vaak aan met de overkoepelende term "fascisme". 8. Ideologie Een samenhangend geheel van voorstellingen en beginselen waarmee een persoon of groepering zijn positie en beleid bepaalt en rechtvaardigt. (Woerdman) 9. Liberalisme Verzameling ideologieën waarin individuele rechten en individuele (economische) vrijheid centraal staan. (Woerdman) 10. Links/rechts in de politiek Links wordt geassocieerd met progressief en veranderingsgezind. Rechts met conservatief en behoudend. (Woerdman) Over het precieze ontstaan van termen links en rechts bestaan verschillende verklaringen, hoewel er overeenstemming is dat het ontstaan voortkomt uit de tijd van de Franse Revolutie waarbij in de Franse Staten-Generaal een ruimtelijke opdeling ontstond waarbij voorstanders van het behoud van de oude machtsverhoudingen zich aan de rechterzijde bevonden en de tegenstanders links. 11. Politieke stromingen Een politieke stroming een geheel van wensen en opvattingen die mensen hebben over de manier waarop ze hun toekomst gezamenlijk vorm willen geven’. (Woerdman) Groepen mensen met ongeveer dezelfde opvatting over hoe het land bestuurd zou moeten worden. (staatsinrichting.nl) 12. Populisme Strikt gesproken verwijst populisme naar een beroep op ‘het volk’, gericht tegen zowel de bestaande machtsstructuur als tegen de waarden van de politieke elite. (Woerdman) 13. Pragmatisme Het pragmatisme is een filosofische stroming gekenmerkt door de focus op het verbinden van de praktijk met de theorie, die volgens het pragmatisme niet los van elkaar staan. Het bekendst is wellicht hun pragmatische theorie van de waarheid die stelt dat een opvatting waar is als het in de praktijk werkt. (Wikipedia) 14. Progressief-conservatief Progressief houdt in: sociaal culturele vrijheid en beperking van economische vrijheid. Conservatief houdt in: economische vrijheid en een beperking van morele vrijheid. (Woerdman) 15. Sociaaldemocratie Sociaaldemocratie is de aanduiding voor een politieke beweging die op democratische wijze binnen de bestaande maatschappelijke of politieke orde een sociale wetgeving of een geleidelijke hervorming op grond van min of meer egalitaire beginselen voorstaat. Sociaaldemocraten zijn aanhangers van deze beweging, die van oorsprong een gematigde vorm van socialisme is. (Wikipedia) 16. Socialisme De verschillen tussen de varianten van het socialisme zijn groot. Toch hebben al deze ideologieën de volgende uitgangspunten gemeenschappelijk: economische gelijkheid en kritiek op de vrijemarkteconomie. (Woerdman) Socialisme is een politieke maatschappijvorm gebaseerd op gelijkheid, sociale rechtvaardigheid en solidariteit, of de verzamelnaam voor een verscheidenheid aan politieke en ideologische stromingen die naar een dergelijke maatschappij streven. (Wikipedia) === Maatschappelijke verandering en internationale vergelijking === 1. Confederalisme Een confederatie of statenbond is een samenwerking van onafhankelijke staten of (deel)staten die samen een staat vormen. (Wikipedia) 2. Decentralisatie Decentralisatie betekent letterlijk 'ont-centraliseren'. Hiermee wordt vooral bedoeld het ongedaan maken van eerdere centralisaties. (Wikipedia) 3. Deconfessionalisering Deconfessionalisering betekent dat steeds meer mensen hun religieuze uitgangspunten loslaten. (Woerdman) 4. Democratisering Democratisering is het vergroten van inspraak en medezeggenschap in een organisatie, meer specifiek in het bestuur van een overheid. (Wikipedia) 5. Dictatuur Een dictatuur is een regeringsvorm waarin absolute macht doorgaans bij één persoon (een dictator) of bij een kleine groep mensen (bijvoorbeeld een politieke partij, junta of familie) berust. (Wikipedia) 6. EU 7. Federalisme 8. Natie Een natie is een historisch gegroeide gemeenschap van mensen. (Wikipedia) 9. Ontzuiling/verzuiling Ontzuiling is het wegvallen van naast elkaar bestaande structuren in een samenleving die duidelijk getekend zijn door verschillende levensbeschouwelijke groepen binnen die samenleving. Verzuiling is de verdeling van een samenleving in groepen op levensbeschouwelijke of sociaal-economische basis, waarbij de groepen in bepaalde mate van elkaar zijn afgeschermd. (Wikipedia) 10. Parlementair stelsel Het parlementaire systeem of parlementair stelsel is een regeringsvorm waarbij de uitvoerende macht verantwoording schuldig is aan het parlement. 11. Presidentieel stelsel Het presidentieel systeem of congressioneel systeem is een regeringsvorm waarbij de uitvoerende-, wetgevende- en rechtsprekende macht strikt gescheiden zijn. (Wikipedia) 12. Republiek ; 13. VN : De Verenigde Naties zijn de belangrijkste internationale organisatie in de wereld. Bijna alle landen zijn er lid van. Tijdens een crisis hoopt men dat de VN de vrede kan bewaren. De VN streeft naar samenwerking en stabiliteit, maar is vaak ook middelpunt van discussie. : De VN houdt zich bezig met vrede en veiligheid (vredesoperaties, vredesonderhandelingen, ontwapening, ondersteuning bij democratische verkiezingen, dekolonisatie), economische en sociale ontwikkeling (drugs, criminaliteit), economische ontwikkeling, ontwikkeling van ontwikkelingslanden, deels mensenrechten), mensenrechten (Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, Joegoslavië- en Rwanda-tribunaal, Vrouwenverdrag, Kinderrechtenverdrag, Verdrag voor mensen met een beperking), humanitaire zaken (vluchtelingenwerk, landmijnen, kernramp van Tsjernobyl, voorkoming van rampen) en internationaal recht (verslagen, internationale conflicten, Internationaal Gerechtshof, zee- en oceaanconventies). == Thema 3: Massamedia en –communicatie == === Actoren en rechtsstatelijke principes === ; 1. Duaal bestel : commerciële zenders en publieke omroep naast elkaar in één bestel. ; 2. Gedrukte media : Kranten, tijdschriften. ; 3. Media : de middelen die gebruikt worden om met grote delen van de bevolking in contact te treden. Ze worden ook wel massamedia genoemd. ; 4. Omroepen, commerciële, publieke : Vanuit een centraal punt verspreiden van berichten in beeld en geluid. ; 5. Ministerie van OCW : Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen ; 6. Vierde macht : Media ; 7. Vrijheid van meningsuiting : Dat je kunt zeggen wat je wilt zonder hiervoor te worden vervolgd. ; 8. Vrijheid van drukpers : Dat je kunt schrijven wat je wilt zonder hiervoor vervolgd te worden. <br> === Macht,invloed en ongelijkheid === ; 1. Censuur : controle op verboden dingen in publicaties of films en die weghalen. ; 2. Hoor- en wederhoor : als iemand beschuldigd wordt, er geluisterd moet worden naar wat de beschuldigde erop heeft te zeggen, voor er over hem geoordeeld wordt. ; 3. Indoctrinatie : Een vorm van manipulatie. : Dwang om bepaalde opvattingen te hebben. : Wanneer mensen langdurig, systematisch en dwingend eenzijdige opvattingen krijgen opgedrongen met de bedoeling dat zij deze opvattingen kritiekloos overnemen (Thema's Maatschappijleer). : Dit komt voor in dictaturen als Noord-Korea en Iran. Er is geen sprake van vrije media en de regering bepaald wat mensen te horen krijgen. ; 4. Kijkcijfers : een statistische bepaling van het aantal kijkers en hun waardering van een bepaald televisieprogramma. ; 5. Manipulatie : opzettelijke verandering of beïnvloeding (vaak met slechte bedoelingen). <br> === Beleid: regels, effecten en dilemma’s === ; 1. Mediawet : Regels voor omroepen en programma’s. ; 2. Omroepwet : wet die het Nederlandse publieke omroepbestel toegankelijker maakte voor nieuwe omroepenorganisaties. ; 3. Pluriformiteit : Variatie in doorgegeven televisiezenders. Dit om te zorgen dat er voor iedere doelgroep een interessant programma-aanbod. ; 4. Redactiestatuut : geldt als referentiekader voor de vastlegging van de positie van hoofdredactie en redactie binnen de geschreven media. ; 5. Verschoningsrecht : het recht van een getuige om niet door de rechter gehoord te worden. <br> === Economische verhoudingen en sociaal-economische ongelijkheid === ; 1. Infotainment : informatie die primair tot doel heeft het beoogde publiek te vermaken. ; 2. Marktsegmentering : de verschillende onderdelen (segmenten) waarin een markt onderverdeeld kan worden. ; 3. Persconcentratie : diverse media bij elkaar in één bedrijf. <br> === Cultuur, beïnvloeding, beeldvorming en visies === ; 1. Agendasettingtheorie : Geen directe invloed op de meningen van mensen maar bepalen de media wel wat mensen belangrijk vinden en waar ze over praten. ; 2. Boodschap : wat je meedeelt. ; 3. Communicatie, direct, indirect : Het overbrengen en ontvangen van een boodschap. ; 4. Cultivatietheorie : Mensen die veel naar bepaalde soorten programma’s kijken, beïnvloed worden in het beeld dat zij van de werkelijkheid hebben. ; 5. Framing, framingtheorie : De journalistiek belicht een onderwerp op een bepaalde manier, waardoor mensen erover gaan nadenken en het praten wordt gestuurd. ; 6. Functies van de massamedia : a. Controlefunctie : b. Waakhondfunctie : c. Commentaarfunctie : d. Informatiefunctie : e. Educatiefunctie : f. Recreatieve functie ; 7. Injectienaaldtheorie : de media hebben een passief, kritiekloos publiek dat als een spons alle informatie in zich opneemt. ; 8. Massacommunicatie : communicatietechniek, waarbij grote aantallen ruimtelijk verspreide mensen-nagenoeg-gelijktijdig boodschappen ontvangen ; 9. Mediahype : een buitengewone aandacht voor een bepaald onderwerp in de media. ; 10. Medialogica : deelnemers aan het debat in het publieke domein richten zich naar de nieuwswaardigheidseisen (gedeelde opvattingen, vanzelfsprekendheden en mogelijkheden) die journalisten en programmamakers hanteren bij de interpretatie en presentatie van de actualiteit. ; 11. Non-verbale communicatie : Communicatie door middel van iets anders dan praten. ; 12. Objectiviteit : op de feiten gericht zijn. ; 13. Ontvanger : Bij een persoon is de ontvanger de persoon die in een gesprek aan het luisteren is. De ontvanger kan voortdurend verwisselen van ontvangen of zenden, waarbij hij/zij een zender wordt. ; 14. Priming : het sneller herkennen van, of reageren op, een bepaalde stimulus als men deze eerder heeft waargenomen. ; 15. Reductiethese : deze theorie gaat ervan uit dat kijken naar geweld de emotie kan doen afnemen. ; 16. Referentiekader : Alles wat je bezit aan kennis, ervaring, normen, waarden en gewoonten. Je referentiekader is als het ware de 'bril' die informatie filtert (Thema's Maatschappijleer). : Alle regels, normen en waardes die, vaak onbewust, bepalen hoe je iets beoordeelt. : Je weet wat je weet, maar iedereen weet dat er meer zaken zijn die je niet weet dan dat je wel weet. ; 17. Ruis : communicatiestoornis. De ontvanger begrijpt niet wat de zender bedoelt.  ; 18. Selectieve perceptie : dat je keuzes maakt bij het waarnemen van zaken. ; 19. Theorie van de zwijgspiraal : De media hebben heel veel invloed op de meningen die mensen hebben doordat de media een beeld geven van de heersende opvattingen waaraan mensen zich uit angst voor sociale isolatie zouden conformeren. : De 'zwijgspiraaltheorie' is een theorie uit de communicatiewetenschappen, ontwikkeld door de Duitse wetenschapster Elisabeth Noelle-Neumann. Deze theorie gaat uit van de grote macht van de media, die afwijkende meningen ontmoedigt en laat uitsterven in een zwijgspiraal (zie ook {{Wp|Zwijgspiraal|Wikipedia}}). ; 20. Uses and gratifications-theorie : De invloed is beperkt en afhankelijk van de behoefte die mensen hebben of de doelen die ze nastreven. ; 21. Zender : De persoon die een boodschap aan de ander overdraagt wordt de zender genoemd (zie ook {{Wp|Communicatiemodel|Wikipedia}}). <br> === Maatschappelijke verandering en internationale vergelijking === ; 1. Commercialisering : onder invloed komen van mensen of bedrijven die winst maken het belangrijkste vinden. ; 2. Digitalisering : Het omzetten van gegevens naar een digitale vorm voor gebruik op een computer. ; 3. Informatisering : Het inzetten van middelen uit de informatie- en communicatietechniek (ICT) voor uitvoering van processen. ; 4. Internationaal recht : de regels die binnen een nationaal rechtsbestel moeten worden toegepast om te kunnen bepalen welk recht van toepassing is op een (privaatrechtelijke) aangelegenheid waarbij personen van meerdere nationaliteiten betrokken zijn. ; 5. Mediaconcentratie : Indien een ondernemer meerdere media binnen één en dezelfde sector exploiteert bijvoorbeeld, meerdere kranten uitgeeft, dan wordt gesproken over horizontale concentratie. Indien binnen één en dezelfde onderneming de onderscheiden stadia van het productieproces doorlopen worden dan spreekt men van verticale concentratie. ; 6. Ontzuiling : Het afnemen en op veel gebieden zelfs verdwijnen van de invloed van de zuilen in de Nederlandse samenleving. ; 7. Vertrossing : zie vervlakking; TROS als eerste niet gebonden aan een traditionele achterban en haar uitgesproken streven naar een groot marktaandeel. ; 8. Vervlakking : De tendens om meer programma’s uit te zenden die een groot publiek zullen aanspreken, programma’s die vooral gericht zijn op amusement en verstrooiing. ; 9. Verzuiling : samenleving met aparte, nauwelijks samenwerkende groeperingen. <br> == Thema 4: Criminaliteit en veiligheid == === Actoren en rechtsstatelijke principes === ; 1. Gerechtshof : Gerechtelijke instantie dat het hoger beroep tegen een beschikking of vonnis van een rechtbank behandelt. Er zijn 5 gerechtshoven in Nederland. Art. 60 wet RO en 71 Rv. ; 2. Griffier : Een griffier is een ander woord voor secretaris. Griffiers komen voor bij de rechterlijke macht en bij de volksvertegenwoordiging in het openbaar bestuur. In gemeenten en provincies staat de griffier, de eerste juridische beleidsadviseur van de raad, aan het hoofd van de griffie. ; 3. Hoge Raad : De Hoge Raad der Nederlanden (kortweg Hoge Raad of HR) is de hoogste rechtsprekende instantie in Nederland, Aruba, Curaçao en Sint Maarten op civielrechtelijk, strafrechtelijk en belastingrechtelijk gebied. De Hoge Raad zetelt in Den Haag en is belast met het toezicht op de rechtseenheid en rechtsontwikkeling van het Nederlandse recht. Een rechter van de Hoge Raad wordt, ongeacht of het nu gaat om een man of vrouw, een raadsheer genoemd. ; 4. Meervoudige kamer : Bij rechtbanken en gerechtshoven in Nederland kent men enkelvoudige en meervoudige kamers. Bij een enkelvoudige kamer wordt recht gesproken door een enkele rechter, een meervoudige kamer bestaat uit ten minste drie rechters. ; 5. Officier van Justitie OvJ : Een officier van justitie (afk. OvJ) is in Nederland een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM), vergelijkbaar met de procureur des Konings in België. Het Openbaar Ministerie is de organisatie die verantwoordelijk is voor het opsporen en vervolgen van strafbare feiten. Nederland heeft ruim 800 officieren van justitie, volgens de voormalig voorzitter van het College van procureurs-generaal, Harm Nanne Brouwer op 22 november 2009 in het programma Buitenhof. ; 6. OM Openbaar Ministerie : Het Openbaar Ministerie (OM) of parket vormt in het strafrecht samen met de rechters de rechterlijke macht in Nederland. Anders dan de naam suggereert is het Openbaar Ministerie geen ministerie. Het valt onder het ministerie van Veiligheid en Justitie. Samen met de rechters vormt het Openbaar Ministerie de rechterlijke macht - zo staat het in de Wet op de rechterlijke organisatie. ; 7. Politie : De politie is de uitvoerende macht in een rechtsstaat. Het is een overheidsdienst belast met: de handhaving van openbare orde en veiligheid, het opsporen en onderzoeken van strafbare feiten, directe hulpverlening en het uitvoeren van arrestaties (zie ook: Sterke arm). ; 8. Politierechter : De politierechter is een alleen rechtsprekende rechter (in vaktaal: een ‘unex judex') die minder ernstige strafzaken behandeld. Dit kunnen overigens wel misdrijven zijn. ; 9. Rechter : Een rechter is iemand die rechtspreekt. Meestal wordt met het woord rechter een magistraat van de rechterlijke macht bedoeld. De rechter is wettelijk verplicht een oordeel uit te spreken over een concreet geschil, dat hem voorgelegd wordt. ; 10. Rechter-commissaris / R-C : Een rechter-commissaris is een rechter met speciale bevoegdheden die overigens totaal verschillend zijn in Nederland en België. ; 11. Rechterlijke macht : De rechterlijke macht is in een rechtsstaat de macht waaraan de rechtspraak is opgedragen. De andere machten zijn de wetgevende macht en de uitvoerende macht. Een van de kenmerken van een rechtsstaat is een scheiding tussen de drie machten. Dit is om onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te waarborgen. ; 12. Reclassering : Reclasseren is het teruggeven van een plaats in de maatschappij. Reclasseringsbemoeienis is een combinatie van motiveren, stimuleren van en controle op de delictpleger. Centraal staat daarbij gedragsverandering van de delictpleger zodat deze delictvrij kan deelnemen aan de maatschappij. <br> === Macht, invloed en ongelijkheid === ; 1. Rechtsgelijkheid : Grondrecht dat bepaalt dat gelijke gevallen gelijk dienen te worden behandeld en ongelijke verschillend naar de mate van het verschil. Art. 1 Grondwet. ; 2. Staatsrecht : Het staatsrecht, grondwettelijk of constitutioneel recht is het recht inzake de staat als organisatorisch verband. Het heeft betrekking op de organen van de staat, op de instelling ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot de burgers. : Het staatsrecht is een onderdeel van het publiekrecht. <br> === Beleid: regels, effecten en dilemma’s === ; 1. Beschikking : Bestuursorganen moeten beslissingen maken om hun taken goed uit te voeren. Een beslissing van een bestuursorgaan heet een besluit. Een besluit dat individueel of concreet is, heet een beschikking. ; 2. Bijkomende straf : Bijkomende straffen kunnen samen met hoofdstraffen, met andere bijkomende straffen en zelfstandig worden opgelegd. Bijv. openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak, ontzetting uit bepaalde rechten (28 v. en 31 WvSr) en verbeurdverklaring (33 v. WvSr). Bijkomende straffen treffen de veroordeelde in een goed, dat hij zich onwaardig heeft getoond. Zo kan een persoon bij een veroordeling wegens een ambtsmisdrijf door de rechter uit dat ambt worden ontzet. Art. 9 WvSr en 106 WvSr. ; 3. Cassatie / in cassatie gaan : Cassatie is een begrip uit de rechtspraak. "In cassatie gaan" betekent dat men beroep aantekent bij het hoogste rechtsprekend orgaan van het land tegen een uitspraak van een lagere rechter. Dit hoogste rechtsprekend orgaan houdt dan enkel rekening met de wijze waarop de lagere rechter de wet heeft toegepast. Een cassatierechter treedt dus niet in beoordeling van de feiten zelf. ; 4. Dood door schuld : Volgens de wet is iemand, aan wie de dood van een ander te wijten is, strafbaar met dood door schuld. Dit houdt dus in dat er iemand is overleden door een handeling (of nalaten) van de veroordeelde, terwijl de veroordeelde dat te verwijten valt. Dit kan zijn doordat hij onvoorzichtig of roekeloos is geweest. ; 5. Eigenrichting : wanneer iemand die meent een recht te hebben, zelf eigenhandig maatregelen neemt om dit recht te verkrijgen. Het recht in eigen handen nemen zonder bijvoorbeeld de uitkomst van een proces af te wachten. Eigenrichting is tevens een ondermijning van de rechtsstaat en staat tegenover het burgerlijk procesrecht dat juist regels bevat om eigenrichting te voorkomen. ; 6. Gedoogbeleid : Gedoogbeleid is het beleid van een bestuursorgaan om overtredingen van een bepaalde wet niet te vervolgen. Men ziet af van het toepassen van handhavingsmiddelen. Gedoogbeleid kan het gevolg zijn van het onvermogen van handhavende instanties om bepaalde wetten te handhaven, maar kan ook een bewuste keus zijn als een wet of de handhaving ervan als niet zinvol wordt gezien, terwijl een wijziging of intrekking van de betreffende wet politiek te gevoelig ligt. ; 7. Hechtenis : Hechtenis is detentie maar anders dan gevangenisstraf. Hechtenis kan verschillende vormen hebben. Een ervan is het tijdelijk vastzitten wanneer iemand wordt verdacht van een misdrijf, wat bekendstaat als voorlopige hechtenis. Een andere vorm is de vervangende hechtenis die kan volgen wanneer men een taakstraf niet, of niet behoorlijk uitvoert dan wel een door de rechter opgelegde strafrechtelijke boete of schadevergoedingsmaatregel niet, of niet volledig betaalt. Bij arrestatie op verzoek van een ander land, ten behoeve van uitlevering, kan in de tussentijd uitleveringsdetentie plaatsvinden. Ten slotte is er de hechtenis als straf voor overtredingen. ; 8. Hoger beroep : Wie het niet eens is met een uitspraak of beslissing van een rechter kan in hoger beroep. Dat betekent dat de rechters van een gerechtshof of bijzonder college opnieuw de zaak bekijken en uitspraak doen. ; 9. Hoofdstraf : De hoofdstraffen zijn de belangrijkste straffen in Nederland. Het zijn tevens de bekendste vormen van straf. Er zijn vier hoofdstraffen: de gevangenisstraf, de hechtenis, de taakstraf en de geldboete. ; 10. Jeugdstrafrecht / Kinderstrafrecht : Jongeren tussen de 12 en 18 jaar oud die in Nederland in aanraking komen met politie en justitie vallen onder de regels van het jeugdstrafrecht. ; 11. Jurisprudentie : Onder jurisprudentie (Latijn: iuris prudentia, door de bezigheden van prudentes ‘adviseurs, experts’) wordt in het algemeen verstaan het geheel van uitspraken van rechters. De term kan echter ook refereren aan de filosofie, wetenschap en toepassing van recht, maar dit concept is meestal bekend als rechtsgeleerdheid of rechtswetenschap. ; 12. Juryrechtspraak : In de rechtspraak is een jury een groep burgers die de schuldvraag van een verdachte beoordeelt. Nederland en Duitsland kennen in tegenstelling tot veel andere Europese landen geen juryrechtspraak meer. ; 13. Legaliteitsbeginsel : Het legaliteitsbeginsel (in het strafrecht ook bekend als het nulla poena-beginsel) houdt in dat overheidshandelen gebaseerd moet zijn op een vooraf aanwezige wettelijke bepaling. Het voorkomt dat de wetgever met terugwerkende kracht regels kan opleggen. Het beginsel wordt beschouwd als een essentieel onderdeel van de democratie en de rechtsstaat.[1] De invulling van het legaliteitsbeginsel verschilt per rechtsgebied, zo kan er een onderscheid worden gemaakt tussen het staatsrechtelijke, strafrechtelijke en bestuursrechtelijke legaliteitsbeginsel. 14. Maatregelen ; 15. Maximumstraf : Elk delict heeft een eigen maximumstraf en een eigen maximumboete. Daar mag de rechter niet overheen gaan, maar daarbinnen heeft hij veel vrijheid om de straf te bepalen. ; 16. Misdrijf : In het Nederlandse strafrecht is een misdrijf net als een overtreding een strafbaar feit. Overtredingen zijn over het algemeen minder ernstig dan misdrijven, maar op de zwaarste overtredingen staat een hogere straf dan op de lichtste misdrijven. ; 17. Noodweer : Als je slachtoffer dreigt te worden van een misdrijf, mag je jezelf, anderen en je bezittingen verdedigen. Daarbij kan het gebeuren dat degene die zich verdedigt, iets doet dat in principe strafbaar is. Hij of zij kan dan voor de rechter een beroep doen op ‘noodweer’. Als de rechter dat beroep terecht vindt, legt hij geen straf op. De rechter kijkt daarbij of het noodweer in verhouding stond tot de dreiging (‘proportionaliteit’) en of degene die bedreigd werd, ook iets anders had kunnen doen (‘subsidiariteit’). ; 18. Ontslag van rechtsvervolging : Wanneer de rechter van mening is dat de verdachte het ten laste gelegde wel heeft gedaan maar dat de verdachte of het feit niet strafbaar is wordt de verdachte ontslagen van alle rechtsvervolging. ; 19. Onvoorwaardelijke straf : Een onvoorwaardelijke straf is een straf die daadwerkelijk uitgevoerd wordt. Een voorwaardelijke straf daarentegen wordt pas uitgevoerd als de veroordeelde zich niet aan bepaalde voorwaarden houdt.Binnen de proeftijd mag hij zich niet opnieuw schuldig maken aan een strafbaar feit, anders kan hij de voorwaardelijke straf alsnog opgelegd krijgen. ; 20. Opportuniteitsbeginsel : Het opportuniteitsbeginsel heeft het uitgangspunt dat een officier van justitie zelf beslist of een strafbaar feit vervolgd wordt. Als hij beslist om niet te vervolgen, kan een belanghebbende daarover een klacht indienen bij het gerechtshof met het verzoek alsnog opdracht te geven tot vervolging. ; 21. Overtreding : Een overtreding is in het strafrecht een relatief licht strafbaar feit. Iemand die een overtreding begaat, kan hiervoor bestraft worden. In het Nederlands strafrecht staat een overtreding in tegenstelling tot een misdrijf, wat een zwaarder strafbaar feit is. ; 22. Pakkans : Kans om gepakt te worden na het plegen van een strafbaar feit. ; 23. Preventie, generaal/specifiek : generale preventie: potentiële wetsovertreders afschrikken. Bijv. door hoge straffen Art 57 mdw. : speciale preventie: individuele overtredingen bestraffen, teneinde herhaling te voorkomen. ; 24. Proces-verbaal : Een proces-verbaal is de akte waarmee een overheidsambtenaar (bijvoorbeeld politie of een andere opsporingsambtenaar) verslag uitbrengt, zoals constateringen van feiten en omstandigheden (bijvoorbeeld het tijdstip, de plaats en de toedracht van een overtreding, misdrijf of ongeluk), de schriftelijke weergave van verklaringen (bijvoorbeeld van getuigen en verdachten) in zijn aanwezigheid, zijn verrichtingen, en de persoonsgegevens van betrokkenen en getuigen. Een ingevulde combibon bevat een "mini-proces-verbaal". ; 25. Proeftijd : Binnen het strafrecht wordt met proeftijd de periode aangegeven waarin een door de rechter opgelegde voorwaardelijke straf ten uitvoer wordt gelegd als de veroordeelde opnieuw in de fout gaat, of zich niet aan door de rechter bepaalde voorwaarden houdt. Als de veroordeelde zich binnen die periode dus correct gedraagt komt de voorwaardelijke straf dus te vervallen. ; 26. Publiekrecht : Het publiekrecht geeft regels ten aanzien van de verhouding tussen de burger en de overheid. Ook handelt dit over de verhouding tussen overheidsinstanties onderling. Dit is tevens het onderscheid met het andere grote rechtsgebied, het privaatrecht. ; 27. Rechtvaardigingsgrond : Rechtvaardigingsgrond, in het Belgisch en Nederlands strafrecht, is die omstandigheid waardoor een gedraging, die normaal gesproken een strafbaar feit zou hebben ingehouden, haar wederrechtelijk karakter verliest. : De gedraging is dan niet langer in strijd met de wet en aldus is er geen sprake van een strafbaar feit. ; 28. Recidive / recidivist / recidivisme : Recidive betekent letterlijk herhaling. De term recidive wordt hoofdzakelijk gebruikt waar het gaat om strafbare feiten ofwel: gaan mensen die ooit veroordeeld zijn opnieuw in de fout? Recidivecijfers geven aan in welke mate mensen na een veroordeling in herhaling vallen. ; 29. Repressie / repressief beleid : De overheid kan de criminaliteit op verschillende manieren aanpakken. Door repressief beleid (wanneer het al gebeurd is) en preventief beleid (het voorkomen van criminaliteit) preventief beleid wordt het meest gebruikt. Als dat niet lukt is er de strafrechtspraak. Bij de aanpak van zware criminaliteit ligt de nadruk juist op het repressieve beleid, door zware straffen, meer cellen enz.. ; 30. Schikking : Een schikking is een afspraak tussen twee partijen om af te zien van een rechtszaak. Een schikking is vaak goedkoper en duurt ook minder lang. Bijkomend voordeel is dat het rechtssysteem wordt ontlast. ; 31. Schulduitsluitingsgrond : Een schulduitsluitingsgrond is in het recht een grond waardoor de schuld aan een bepaalde feitelijke handeling ontbreekt. De schulduitsluitingsgrond komt zowel voor in het strafrecht als in het burgerlijk recht. ; 32. Seponeren : Het kan gebeuren dat de officier van justitie besluit niet te vervolgen. Bijvoorbeeld omdat er te weinig bewijs is. Dat heet seponeren. De zaak is dan afgedaan. ; 33. Strafbaar feit : Een strafbaar feit ontstaat als iemand verwijtbaar iets doet wat de wet verbiedt en waar een straf op staat, bijvoorbeeld een boete of gevangenisstraf. Juridisch geformuleerd gaat het om ‘menselijk handelen dat in een delictsomschrijving voorkomt, wederrechtelijk is en aan schuld is te wijten'. ; 34. Strafrecht : In het strafrecht beoordeelt de strafrechter of iemand een strafbaar feit heeft gepleegd en daarvoor gestraft moet worden. Hierbij geldt dat de verdachte onschuldig is totdat het tegendeel bewezen is. ; 35. Taakstraf : De taakstraf bestaat uit een werkstraf, een leerstraf of een combinatie van beide. De taakstraf kan niet worden opgelegd als u wordt veroordeeld voor een overtreding waarop geen vrijheidsbenemende straf (gevangenisstraf of hechtenis) is gesteld. ; 36. Terbeschikkingstelling / TBS : Strafrechtelijke vrijheidsbenemende maatregel bestemd voor veroordeelden met een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens, die in een daartoe bestemde inrichting worden behandeld, begeleid of verpleegd. ~ kan alleen als de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid van personen of goederen het opleggen van ~ eist. Art. 13 WvSr en 37a WvSr. ;37. Vervolgingsbeleid : Beleid inzake de gerechtelijke vervolging van personen die een delict hebben begaan. ; 38. Voorarrest : Dagen die een verdachte doorbrengt in een politiecel of huis van bewaring voorafgaand aan de zitting en uitspraak. De dagen die iemand in ~ heeft gezeten worden van de straf afgetrokken. Art. 27 WvSr. ; 39. Wet BOB Bijzondere Opsporings Bevoegdheden : In dit wetsvoorstel worden in de eerste plaats de volgende bijzondere opsporingsbevoegdheden geregeld: observatie, infiltratie, pseudo-koop of -dienstverlening, opnemen van een besloten plaats en het opnemen van vertrouwelijke communicatie met een technisch hulpmiddel. ; 40. Wetboek van Strafrecht WvSr : Het Nederlandse Wetboek van Strafrecht (in de rechtspraak vaak afgekort tot Sr of WvSr) vormt samen met het Wetboek van Strafvordering de basis van het Nederlandse strafrecht. Daarnaast staan er misdrijven en overtredingen in bijzondere wetten, zoals de Wegenverkeerswet 1994, de Opiumwet, de Wet wapens en munitie, de Wet op de economische delicten en de Arbeidsomstandighedenwet. ; 41. Wetboek van Strafvordering WvSv : Het Wetboek van Strafvordering (Sv.) bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden (formeel strafrecht). Wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht (materieel strafrecht). Deze twee wetboeken vormen de basis van het Nederlandse strafrecht. <br> === Sociale orde en cultuur === ; 1. Resocialisatie : Opnieuw socialiseren nadat in de ontwikkeling een <i>foute</i> weg heeft plaatsgevonden, een voorbeeld daarvan is een afkickprogramma voor een drugsverslaafde. ; 2. Zero-tolerance : Een nultolerantiebeleid (Engels: zero-tolerance policy; in Nederland meestal zerotolerancebeleid genoemd) is een beleid waarbij zelfs het kleinste vergrijp (hard) bestraft wordt. <br> === Theorieën, visies en beeldvorming === ; 1. Anomietheorie : De anomietheorie of straintheorie stelt dat het de sociale structuur van de maatschappij is die deviant gedrag in de hand werkt als het doelen definieert zonder dat de middelen om die te bereiken toereikend zijn. ; 2. Bindingstheorie : Theorie van criminoloog Travis Hirschi. : Theorie waarin men ervan uitgaat dat elk mens geneigd is om `slecht` te zijn, maar daarin wordt geremd door maatschappelijke factoren als gezin, familie, buurt, etc. Met andere woorden: sociale controle als middel tegen criminaliteit. ; 3. Controle-theorie / controle-bindingstheorie : De controle- of bindingstheorie probeert in tegenstelling tot andere theorieën niet te verklaren waarom deviant gedrag plaatsvindt, maar juist waardoor het voorkomen wordt. Dit heeft volgens Hirschi te maken met de binding met de maatschappij waarbij hij vier bindingsmechanismes onderscheidt. ; 4. Etiketteringstheorie : De etiketteringstheorie of labelingtheorie stelt dat afwijkend of deviant gedrag niet voorkomt uit de handeling, maar uit hoe anderen op de handeling reageren. Dit kan vervolgens de persoon in kwestie beïnvloeden, waarop deze het gedrag gaat herhalen, iets wat ook bekendstaat als het Thomas-theorema. De definitie van de situatie is daarmee van invloed op de betekenis die wordt gegeven aan al het handelen. ; 5. Gelegenheidstheorie (rationele keuzetheorie) : De gelegenheidstheorie stelt dat de kans op deelname aan criminele activiteiten groter wordt als de gelegenheid groot is, 'gelegenheid maakt de dief'. Het is onderdeel van de rationele-keuzetheorie in criminologie. ; 6. Lombroso, Cesare : Cesare Lombroso (eigenlijk Ezechia Marco Lombroso) (Verona, 6 november 1835 - Turijn, 19 oktober 1909) was een Italiaans criminoloog. Hij is de grondlegger van de positivistische stroming in de criminologie en/of de Italiaanse criminologenschool. ; 7. Rationelekeuzetheorie : De rationelekeuzetheorie is een onderdeel van de handelingstheorie. Het is hoofdzakelijk een stroming binnen de economie, die het handelen van mensen beschrijft. De theorie gaat ervan uit dat mensen hun keuzes baseren op rationeel denken. Hierbij wordt een afweging gemaakt tussen een aantal keuzemogelijkheden. De uiteindelijke keuze is gebaseerd op een rationele, logische afweging van de verschillende opties, waarbij het maximaal haalbare voor het individu centraal staat. Het individu kiest dus wat voor zichzelf de gunstigste optie is. ; 8. Sociologische en psychologische oorzaken <br> === Maatschappelijke veranderingen en internationale vergelijking === ; 1. Georganiseerde misdaad : De definitie die de Centrale Recherche Informatiedienst (CRI) geeft van de georganiseerde misdaad is de volgende: het moet gaan om een groep die minstens zes van de volgende acht kenmerken vertoont: -hiërarchische structuur; -minimaal twee jaar actief; -pleegt meerdere typen delicten; -intern sanctiesysteem; -geweld tegen concurrenten; -corruptie; -witwassen; -herinvesteren. ; 2. Internationaal recht : Internationaal recht is het recht tussen landen of staten onderling. Het regelt de relaties tussen staten. Het doel van het internationaal recht is dat staten vreedzaam met elkaar omgaan. ; 3. Klassenjustitie : Van klassenjustitie is sprake wanneer meer vermogenden of beter opgeleiden door wetgeving, behandeling of rechterlijke uitspraken bevoorrecht worden ten opzichte van anderen. Wanneer leden van deze groep juist strenger beoordeeld worden spreekt men van omgekeerde klassenjustitie. <br> === Links === * https://www.juridischwoordenboek.nl/ * https://www.wetrecht.nl/welke-straffen-kent-het-nederlandse-recht/ <br> == Thema 5: Arbeid en verzorgingsstaat == === Actoren en rechtsstatelijke principes === ; 1. Kroonleden : De SER is samengesteld uit vertegenwoordigers van werkgevers- en werknemersorganisaties en uit zogenoemde kroonleden (door de regering benoemde deskundigen). ; 2. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid : Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is een Nederlands ministerie, gevestigd in Den Haag. Het heeft als taken: het stimuleren van de werkgelegenheid, moderne arbeidsrelaties en het zorg dragen voor een activerende sociale zekerheid. ; 3. MR Medezeggenschapsraad : Een medezeggenschapsraad of medezeggingschapcommissie is een, al dan niet, bij wet ingesteld zelfstandig orgaan voor inspraak bij een instelling of organisatie. : Deze raad is een adviserend orgaan met soms wettelijke bevoegdheden. : Medezeggenschapsraden zijn te vergelijken met ondernemingsraden (OR's) en kunnen worden ingesteld, daar waar een OR wettelijk niet verplicht is. ; 4. SER (Sociaal Economische Raad) : De Sociaal-Economische Raad (SER) adviseert de Nederlandse regering en het Nederlandse parlement over de hoofdlijnen van het te voeren sociaaleconomisch beleid. Ook voert de SER taken uit in medebewind, waaronder taken op grond van de Wet op de ondernemingsraden. : In de SER werken ondernemers, werknemers en onafhankelijke kroonleden samen. ; 5. Rechtspersonen : Een rechtspersoon is een juridische constructie waardoor een abstracte entiteit of organisatie op kan treden als een volwaardig en handelingsbekwaam persoon in het rechtsverkeer behept met rechten en plichten zoals een natuurlijk persoon dat kan doen, dat wil zeggen, ook een rechtssubject wordt. : Dat wil zeggen, een rechtspersoon kan bezittingen en schulden hebben, contracten sluiten, rechtszaken aanspannen of aangeklaagd worden. Een rechtspersoon heeft dus, net als een natuurlijk persoon, rechtspersoonlijkheid. ; 6 Sociale grondrechten : Een sociaal grondrecht is een grondrecht dat actief optreden van de overheid vereist, bijvoorbeeld het recht op werk, huisvesting of onderwijs. De grondrechten zijn zogenaamde instructienormen; ze vormen een instructie aan de overheid om ervoor te zorgen dat er sociale gerechtigheid heerst en dat burgers zich voldoende kunnen ontplooien. ; 7. Sociale partners : De sociale partners is in Nederland en Vlaanderen de naam voor de werkgevers en de werknemers. De werkgevers worden vertegenwoordigd door werkgeversorganisaties zoals de VNO-NCW en MKB Nederland in Nederland en Unizo en het VEV in Vlaanderen. : De werknemers worden vertegenwoordigd door vakbonden, waaronder de FNV de AOb en het CNV (Nederland) en ACV en ABVV (Vlaanderen). ; 8. Star (Stichting van de Arbeid) : De Stichting van de Arbeid is een landelijk overlegorgaan op private basis waarin twee partijen zitten: de centrale organisaties van werkgevers en die van werknemers. : Samen worden zij ook wel ‘sociale partners’ genoemd. De Stichting van de Arbeid is in Den Haag gevestigd. ; 9. Vakbond : Een vakbond, vakvereniging, werknemersvereniging, vakorganisatie of syndicaat is een organisatie die de individuele en collectieve belangen behartigt van aangesloten werknemers. : Een gele vakbond is een bond die door de werkgever is opgericht of onvoldoende onafhankelijk is van die werkgever. ; 10. Vakcentrale : In Nederland wordt onder vakcentrale verstaan: een federatie of koepelorganisatie van vakbonden, die de aangesloten vakbonden en hun leden vertegenwoordigt op overkoepelend niveau. : De vakbonden voeren de loononderhandelingen met werkgevers(organisaties) en bieden hun leden individuele belangenbehartiging. : De vakcentrale voert namens de aangesloten bonden op een hoger niveau het overleg met werkgeversorganisaties en de overheid en neemt deel aan adviesorganen zoals de Sociaal-Economische Raad in Nederland. ; 11. Werkgeversorganisaties : Een werkgeversvereniging of werkgeversorganisatie is een organisatie die doet aan belangenbehartiging voor en dienstverlening aan de aangesloten werkgevers. : Een belangrijke activiteit van werkgeversorganisaties is het voeren van cao-onderhandelingen (een cao is een collectieve arbeidsovereenkomst) met werknemers. : Werkgeversorganisaties zijn particuliere belangenverenigingen en maken dus geen onderdeel uit van de overheid. Desondanks zijn ze, behalve in de Stichting van de Arbeid en de Raad van de Centrale Ondernemingsorganisaties, vertegenwoordigd in tal van organisaties met een publiek karakter. <br> === Politiek, macht, invloed en ongelijkheid === ; 1. Arbeidsdeling : De verscheidenheid van taken die in een maatschappij te vervullen zijn (Mok, 2009). ; 2. Arbeidsverdeling : Splitsing van de arbeidstaken in deeltaken, voorkomend uit een rationele organisatie van arbeid (Mok, 2009). ; 3. Arbeidsverhoudingen : De relaties tussen de werkgevers, de werknemers en hun respectieve organisaties en tussen deze en de overheid, voor zover deze relaties een structurerende invloed uitoefenen op de plaats van de factor arbeid op het werk in de maatschappij (Reynearts & Nagelkerke). ; 4. Armoede ; 5. Concurrentiepositie ; 6. Conjuncturele werkloosheid : Werkloosheid door conjuncturele oorzaken (Mok, 2009). ; 7. Decentralisatie ; 8. Deeltijdarbeid / deeltijdbaan : Arbeid die gedurende een deel van de dag of week verricht wordt (Mok, 2009). ; 9. Frictiewerkloosheid : Tijd zonder werk tussen twee banen in (Mok, 2009) ; 10. Informele sector : De sector van die (meestal betaalde) werkzaamheden die niet in de nationale rekeningen verschijnen (Mok, 2009). ; 11. Institutionalisering : Het in het leven roepen van allerlei regels, procedures en organen om de belangenstrijd tussen werkgevers en werknemers in goede banen te leiden (Mok, 2009). ; 12. Matthéüseffect : Het matteüseffect is de sociologische vakterm voor het rijker worden van de rijken en het armer worden van de armen. ; 13. Participatiegraad <br> === Beleid: regels, effecten en dilemma’s === ; 1. Arbeidsvoorwaarden : Een arbeidsvoorwaarde is een voorwaarde waaronder werk wordt verricht, bijvoorbeeld met betrekking tot betaling, werktijden en vakantiedagen. ; 2. ARBO-wet arbeidsomstandighedenwet : De Arbeidsomstandighedenwet (of kortweg Arbowet) is een Nederlandse wet die regels bevat voor werkgevers en werknemers om de gezondheid, de veiligheid en het welzijn van werknemers en zelfstandig ondernemers te bevorderen. Doel is om ongevallen en ziekten, veroorzaakt door het werk, te voorkomen. ; 3. AVV algemeen verbindend verklaring : Algemeen verbindend voorschrift (afgekort avv) is een term uit het Nederlandse recht. Met de term wordt een door de overheid op basis van haar regelgevende bevoegdheid uitgevaardigde, normstellende maatregel aangeduid, waarvan naleving krachtens de wet afgedwongen kan worden; het avv kan eventueel strafbepalingen of sancties bevatten. ; 4. CAO collectieve arbeidsovereenkomst : Een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) is een schriftelijke overeenkomst waarin afspraken over arbeidsvoorwaarden zijn vastgelegd die overeen zijn gekomen tussen een of meer werkgevers of werkgeversorganisaties met een of meer werknemersorganisaties. Het collectief onderhandelen moet de gelijkwaardigheid van de partijen verzekeren. ; 5. Centraal akkoord : Het Centraal Akkoord, of ook wel 'Sociaal Akkoord', is een afspraak tussen de werknemersbonden en werkgeversorganisaties en de overheid gemaakt in de Stichting van de Arbeid over de loonontwikkeling en andere arbeidsvoorwaarden. Deze afspraak is een richtlijn voor alle cao's, die overeenkomstig het centraal akkoord moeten worden aangepast. ; 6. Collectieve arbeidsverhoudingen : Arbeidsverhoudingen zijn de betrekkingen tussen werkgevers en werknemers en in een aantal gevallen ook de overheid. Arbeidsverhoudingen (industrial relations) spelen zich af op het collectieve niveau, terwijl de arbeidsrelatie (employment relations) het individuele niveau betreft. ; 7. Economische zelfstandigheid : Iemand wordt in het Nederlandse overheidsbeleid voor vrouwenemancipatie als economisch zelfstandig beschouwd als zij of hij minstens 70% van het wettelijk minimumloon verdient met betaalde arbeid. Economische zelfstandigheid is een doel van de Nederlandse overheid sinds het Beleidsplan Emancipatie uit 1985. ; 8. Inkomensnivellering : Nivellering is het proces waarbij men in een bepaald opzicht een gelijk(er) niveau probeert te bereiken. Meer specifiek bedoelt men vaak het gelijktrekken van de inkomens door ingrijpen van de overheid. Hiervoor bestaan verschillende redenen en instrumenten. Denivellering is het tegengestelde van nivellering. ; 9. Inspanningsverplichting : Een inspanningsverplichting is een contractuele verplichting om zich ergens voor in te spannen. : De inspanningsverplichting komt veel voor in de dienstverlening en staat in contrast met een resultaatsverplichting, die verplicht een resultaat te bereiken. Dit laatste ziet men meer in de handel in materiële producten. ; 10. Mededingingswet : De Mededingingswet is de opvolger van de Wet Economische Mededinging. Sinds de invoering van deze wet in 1998 zijn kartels en het misbruiken van economische machtsposities in principe verboden. Afspraken die de concurrentie beperken zijn volgens deze wet verboden tenzij deze objectieve voordelen opleveren voor klanten. De ACM houdt toezicht op de naleving van de mededingingswet. ; 11. Minimumloon : Het minimumloon is het laagste bedrag dat een werkgever wettelijk verplicht is aan een werknemer als loon te betalen. Een minimumloon kan zijn uitgedrukt als uurloon, of loon per maand of per week. Het minimumloon is altijd uitgedrukt als brutoloon, zonder inhouding van belastingen en sociale zekerheidsbijdragen. ; 12. Omslagstelsel, kapitaaldekkingsstelsel : Omslagstelsel (in België repartitiestelsel) is pensioenterminologie waarin pensioenen worden betaald uit de lopende premieontvangsten. In een omslagstelsel is er dus geen opbouw van pensioenvermogen. : Kapitaaldekkingsstelsel (In België kapitalisatiestelsel) is een pensioenterm die systemen aanduidt waarin begunstigden voor hun eigen pensioen sparen. De ingelegde pensioenpremie wordt belegd en kapitaal plus investeringsopbrengsten vormen de basis voor de pensioenbetalingen. De investeringen hebben een ongebruikelijk lange beleggingshorizon van 30 tot 35 jaar. De investeringsopbrengsten hangen op de lange termijn samen met het risico dat de belegger mag nemen: meer risico geeft kans op een grotere opbrengst, maar ook meer onzekerheid. ; 13. Prestatiebeloning : Bij prestatiebeloning hangt de jaarlijkse loonstijging of jaarlijkse bonus af van jouw prestatie of die van je afdeling. Die prestatie moet meetbaar zijn. ; 14. Sociaal vangnet : Recht op financiële hulp van overheidswege voor iedere ingezetene van Nederland die in zodanige omstandigheden verkeert of dreigt te geraken dat hij niet over de middelen beschikt om in de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien. ; 15. Sociale zekerheidsstelsel : Sociale zekerheid is een publiek stelsel dat bedoeld is om inkomen en/of verzorging te garanderen voor natuurlijke personen of gezinnen (of andere samenlevingsvormen) die, tijdelijk of blijvend, niet (langer) in staat worden geacht om zelf in (voldoende) inkomen en/of verzorging te voorzien. Dat geldt bijvoorbeeld bij pensioen, ziekte, arbeidsongeschiktheid, overlijden van naasten of werkloosheid. ; 16. Subsidiariteitsbeginsel : Het subsidiariteitsbeginsel of subsidiariteitsprincipe is een organisatiewijze of regel in taakverdeling tussen 'hogere' en 'lagere' openbare overheden. Het houdt in algemene zin in dat hogere instanties niet iets moeten doen wat door lagere instanties kan worden afgehandeld. Dit principe is een centraal grondbeginsel in de katholieke maatschappijleer. ; 17. Vraag en aanbodzijde van de arbeidsmarkt : De arbeidsmarkt is een economische en sociologische benaming voor de interactie tussen vraag naar en aanbod van arbeidskrachten. In het algemeen is er geen daadwerkelijke centrale, gereguleerde marktplaats waarop vragers en aanbieders elkaar fysiek ontmoeten, maar is er sprake van een abstracte markt. Hier zijn uitzonderingen op. Zo zijn er soms plaatselijk door een gemeente of een arbeidsbureau banenmarkten georganiseerd, veelal exclusief gericht op werklozen. === Economische orde en cultuur === ; 1. BBP, BNI : Het bruto binnenlands product (bbp) is de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde finale goederen en diensten gedurende een bepaalde periode (meestal een jaar). Meestal wordt met dit begrip het bruto binnenlands product tegen marktprijzen bedoeld. : Het bruto nationaal inkomen of bni (voorheen bruto nationaal product of bnp) is een veelgebruikte maat voor de omvang van een economie. Dit is het bruto binnenlands product plus de door de inwoners van het eigen land in het buitenland verdiende primaire inkomens minus de door buitenlanders in het betreffende land verdiende primaire inkomens. Samengevat betekent 'binnenlands' hier verdiend/geproduceerd binnen de landsgrenzen en 'nationaal' verdiend/geproduceerd door de staatsburgers van een land. ; 2. Bedrijfskolom : De bedrijfskolom is de naam voor de opeenvolgende stappen (participanten of schakels in het voortbrengingsproces) die een product doormaakt, voordat het bij de klant, de consument is. : In een bedrijfskolom staan bovenin de grondstoffen en onderin de detailhandel. Het product komt uiteindelijk bij de consument terecht, echter deze maakt geen deel uit van de bedrijfskolom. ; 3. Bedrijfstak : Bedrijfstak is de verzamelnaam voor een groep organisaties/bedrijven binnen één bepaalde branche. De organisaties in een bedrijfstak vervullen een gelijksoortige functie in het voortbrengingsproces van een bepaalde product of dienst. Bijvoorbeeld de bedrijfstak voor brandstofleveranciers bestaat uit bedrijven als Shell, Texaco, Esso etc. ; 4. Beroepsbevolking : De beroepsbevolking is een economische term, waarmee het aantal mensen in een bepaald gebied wordt aangeduid dat wil, kan en mag werken. : Door het CBS worden tot de beroepsbevolking gerekend alle personen tussen de 15 en 65: : - die ten minste twaalf uur per week werken; : - die werk hebben aanvaard waardoor ze ten minste twaalf uur per week gaan werken; : - die verklaren ten minste twaalf uur per week te willen en kunnen werken, daarvoor beschikbaar zijn en activiteiten ontplooien om werk voor ten minste twaalf uur per week te vinden, maar toch niet werken (werkzoekenden). ; 5. Corporatisme : Corporatisme als maatschappijsysteem is een model waar wetgevende macht aan burgervergaderingen wordt toegekend die economische, industriële, agrarische en professionele groepen vertegenwoordigen. : In tegenstelling tot pluralisme, waar vele groepen strijden voor de controle van de staat, nemen in het corporatisme verscheidene onverkozen lichamen een beslissende rol aan in het besluitmakingsproces. : Het is een politiek-economische leer, die probeert een middenweg te vormen tussen het marxisme en het kapitalisme, en die verwant is aan het solidarisme. ; 6. Economische orde : De economische orde is de wijze waarop het economisch leven is georganiseerd. : - In een vrije ruilverkeershuishouding (markteconomie) bepaalt het marktmechanisme (de vraag van de consumenten en het aanbod van de producenten) welke goederen verkocht worden en tegen welke prijs. : - In een centraal geleide volkshuishouding (planeconomie) bepaalt de staat welke goederen verkocht worden en tegen welke prijs. : - In een gemengde economie staat het marktmechanisme centraal, maar de overheid treedt duidelijk sturend en regelend op. ; 7. Functies van arbeid : Arbeid &rarr; alle activiteiten die nut opleveren voor degene die arbeid verricht, voor de omgeving of de samenleving. Onder deze definitie vallen betaalde en onbetaalde arbeid. : Materiele functies voor het leveren van arbeid: : - Inkomen : - Voorzien in levensonderhoud : Immateriële functies: : - Status : - Zelfontplooiing : - Levensgeluk : - Sociale contacten ; 8. Gemengde economie : Een gemengde economie, ook wel neokapitalisme genoemd, is een economisch systeem waarin zowel openbare als private ondernemingen voorkomen. : In een gemengde economie worden elementen van het kapitalisme en socialisme gecombineerd. : In sommige landen wordt de economie ook wel beschreven als staatskapitalisme. Bij deze variant van gemengde economie speelt de overheid zowel de rol van ondernemer (bijvoorbeeld bij een nutsbedrijf) als die van aandeelhouder (zoals de Nederlandse overheid bij KLM) in private ondernemingen in de economie. ; 9. Kapitalisme : Het kapitalisme is een economisch systeem dat is gebaseerd op investeringen van geld in de verwachting winst te maken. : De productiemiddelen zijn meestal in privaat eigendom van een producent die daarbij veelal gebruikmaakt van loonarbeid om meerwaarde te creëren. : Geld en kapitaalaccumulatie hebben hierbij de primaire rol overgenomen van de behoeftebevrediging in het economische proces. ; 10. Kostwinnersmodel, 1 1⁄2 model : Het oude kostwinnersmodel, waarbij hij het geld verdient en zij zich over het gezin ontfermt, heeft afgedaan. : Nog geen tien procent van de Nederlanders heeft daar nog zin in. Dat meldt de Emancipatiemonitor 2012. Nederlanders hanteren sinds jaren een anderhalf verdienersmodel. Daarbij verdient hij het geld en helpt wat mee in het huishouden, en verdient zij ook wat, maar doet verder vooral huishouden en gezin. ; 11. Markteconomie : Een markteconomie is een economie waarbinnen de meeste goederen door de producenten voor de consumptie door anderen worden gemaakt. : Deze vorm van economie kan ontstaan bij sterke specialisatie en arbeidsverdeling wat distributie noodzakelijk maakt. : Men is hier in tegenstelling tot in een bestaanseconomie slechts in zeer beperkte mate zelfvoorzienend. : De prijs van een product wordt in een markteconomie in meer of mindere mate bepaald door vraag en aanbod. ; 12. Modaal inkomen : Modaal inkomen is een algemeen gebruikt begrip in de Nederlandse inkomenspolitiek. Hoewel de letterlijke betekenis anders suggereert is het een 'geprikt' inkomensniveau. Modaal is afgeleid van het begrip modus in de statistiek, maar met de term modaal inkomen wordt niet bedoeld het meest voorkomende inkomen. Weer een ander begrip, door het CBS gebruikt, is het mediaan inkomen. : In Nederland gebruikt men het begrip modaal inkomen als referentiepunt voor de bepaling van inkomenseffecten van maatregelen door de overheid. Het begrip is door het Nederlands Centraal Planbureau (CPB) gedefinieerd als een geprikt inkomensniveau, net onder de vroegere maximum premie-inkomensgrens voor de Zorgverzekeringswet (Zvw). Het CPB gebruikt het begrip als referentiepunt in veel van zijn publicaties. ; 13. Nachtwakersstaat : Een nachtwakersstaat is een staat waar de overheid zich zo weinig mogelijk bemoeit met de burgers. De enige taak van de overheid is in beginsel het garanderen van de veiligheid van de inwoners door het zorgen voor politie en leger. Daarnaast bestaat er een aantal wetten om de rechtsorde te handhaven. : Het idee van een nachtwakersstaat wordt aangehangen door klassiek liberalen en minarchisten. Het politieke model in een nachtwakersstaat is doorgaans dat van constitutionele republiek. ; 14. Planeconomie : Een centraal geleide economie (ook: planeconomie, maar niet te verwarren met de vakdiscipline planeconomie) houdt in dat alleen de staat recht heeft op het verstrekken van goederen en diensten, waardoor het marktmechanisme (balans vraag en aanbod) komt te vervallen. 15. Poldermodel 16. Post-industriële samenleving 17. Sociale mobiliteit ; 18. Sociale ongelijkheid : Verschillen tussen independente mensen in macht en daarmee verbonden sociale privileges en beloningen (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). : Verschillen bijvoorbeeld in kansen op de arbeidsmarkt, in het delen in de welvaart, in gezondheid of in het deelnemen aan de informatiemaatschappij. ; 19. Sociale stratificatie : Sociale ongelijkheid tussen maatschappelijke groeperingen waarvan het lidmaatschap althans ten dele sociaal erfelijk is (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). : Een hedendaags voorbeeld is dat van het kastensysteem in India. 20. Verzorgingsstaat 21 . Welvaart, welvaartsstaat <br> === Visies en theorieën === 1. Adam Smith ; 2. Arbeidsethos : De betekenis die mensen aan arbeid toekennen (Mok, 2009). 3. Charles Babbage, Babbage-principe 4. Emile Durkheim 5. Friedrich Engels ; 6. Fordisme : Systeem van organisatie van het productieproces waarin de lopende band, waarmee het werk naar de mensen wordt gebracht, een hoofdrol speelt. Even belangrijk als de technische aspecten zijn de morele, sociale en economische aspecten van het fordisme: de nadruk op discipline en een moreel hoogstaande levenswandel alsmede op de koopkracht en welvaart onder arbeiders, die daarmee worden gestimuleerd tot het hebben van een instrumentele oriëntatie ten opzichte van hun arbeid (Mok, 2009). 7. Human capital 8. Human resource management 9. Karl Marx 10. Keynesianisme 11. Maslov (piramide) 12. Neo-institutionele benadering 13. Neo-klassieke theorie 14. Socio-techniek 15. Solidariteitsbeginsel 16. Taylorisme 17. Thorstein Veblen 18. Toyotisme === Maatschappelijke verandering en internationale vergelijking === 1. Automatisering 2. Conflictmodel / conflictdenken 3. Flexibilisering van arbeid 4. Globalisering 5. Harmoniemodel / harmoniedenken 6. Industriële Revolutie 1ste, 2de en 3de 7. Kenniseconomie 8. Mechanisering / mechanisatie 9. Outsourcing 10. Privatisering ; 11. Rationalisering / rationaliteitsprincipe : Een proces waarin steeds meer aspecten van het sociale leven worden onderworpen aan berekening en beredenering (Weber). : Bijvoorbeeld het beheersbaar maken van het arbeidsproces. 12. 24/7 13. Vergrijzing ; 14. Vervreemding : Een proces waarbij mensen zich niet meer eigen voelen omdat men het idee heeft geen invloed te kunnen uitoefenen op de ontwikkelingen. : Machteloosheid, zinloosheid, isolement, etc. 15. Werkloosheidstypen <br> == Thema 6: Pluriforme samenleving == === Actoren en rechtsstatelijke principes === ; 1. Etnische minderheden : Bruikbaar voor de omschrijving van een groep allochtonen uit één land van herkomst, en die zich dikwijls in het gastland in een maatschappelijke achterstandssituatie bevinden. Enerzijds betreft het inwoners die kwantitatief minder in aantal zijn dan de meerderheidsgroep in het betreffende land; anderzijds behoren deze mensen tot een etnische groep waarvan de kenmerken nogal kunnen variëren: een ander land van oorsprong, een andere moedertaal, een andere godsdienst of religie, mogelijk andere lichamelijke kenmerken, andere waarden, normen en opvattingen, enzovoort. Niet te gebruiken voor individuen: ‘lid van een etnische minderheidsgroep’ is minder juist; veel mensen voelen zich geen ‘lid’. Termen als ‘etnische jongeren’, `etnische ondernemers` of ‘etnische personen’ hebben geen zin: ieder mens is etnisch. 2. Godsdienstvrijheid Godsdienstvrijheid (ook wel vrijheid van godsdienst, vrijheid van religie of religievrijheid genoemd) is een van de klassieke grondrechten. Het houdt in dat men de vrijheid heeft zelf te kiezen om tot een godsdienst toe te treden en deze te belijden en beoefenen. Zij laat ook ruimte voor de mogelijkheid van een vrije keuze voor een godsdienstloze levenshouding. Het is een van de rechten uit de Universele verklaring van de rechten van de mens. 3. Grondwetsartikel 1 Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. 4. Vluchtelingenverdragen Het Verdrag over de status van vluchtelingen is door de VN aangenomen in 1951 en van kracht sinds 1956. Het stelt dat vluchtelingen (degenen met gegronde vrees voor vervolging om redenen van ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een sociale groep of politieke overtuiging), niet mogen worden teruggestuurd naar een land waarin zij vervolging te vrezen hebben (verbod op refoulement). Degenen die ernstige misdrijven hebben begaan kunnen volgens artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag worden uitgesloten van asiel. Ruim 140 landen zijn partij bij het verdrag. Oorspronkelijk gold het verdrag slechts voor vluchtelingen in Europa wier achtergrond de Tweede Wereldoorlog was, maar deze beperkingen werden d.m.v. een Protocol uit 1967 opgeheven. Het verdrag is grondslag voor het werk van de UNHCR, maar deze organisatie werkt daarnaast voor oorlogsvluchtelingen die niet onder het verdrag vallen. Er bestaat ook een Afrikaans vluchtelingenverdrag met een bredere definitie van vluchtelingen. === Macht, invloed en ongelijkheid === ; 1. Discriminatie : De ongelijke behandeling van mensen op grond van groepskenmerken 'die in de gegeven situatie niet relevant moeten worden geacht' (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). : Discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid". De huidige betekenis van het woord discriminatie is in maatschappelijk en juridisch opzicht gaan afwijken van de oorspronkelijke, letterlijke betekenis; in die context wordt onder discriminatie verstaan: "het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen". : Als iemand als koerier geen baan krijgt omdat hij of zij geen rijbewijs heeft, is dat volkomen terecht. Maar als iemand niet wordt aangenomen omdat hij of zij gekleurd, vrouw, moslim of homo is, dan is er sprake van discriminatie. 2. Emancipatie Het vrijkomen van vroegere beperkende bepalingen en het verkrijgen van gelijke rechten. 3. Gelijke behandeling Gelijke behandeling betekent dat alle mensen gelijk worden behandeld, ongeacht de verschillen tussen mensen. Gelijke behandeling kan worden beschouwd als de tegenhanger van discriminatie. 4. Onderwijsachterstand Wanneer een kind ten opzichte van leeftijdgenoten achter is in onderwijs of opleiding, dan spreekt men van een onderwijsachterstand. Zo'n kind noemt men een achterstandsleerling. Dit begrip wordt gebruikt om leerlingen aan te duiden die een onderwijsachterstand hebben of dreigen op te lopen omdat hun ouders laag opgeleid zijn. 5. Segregatie Sociale segregatie (meestal kortweg segregatie genoemd) is een sociologisch, (cultureel-)antropologisch, demografisch en sociaal-aardrijkskundig proces waarbij een bepaalde culturele groep zich afzondert van de rest van de maatschappij en samentrekt met andere mensen van soms dezelfde etniciteit. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt tussen vrijwillige segregatie (self-segregation) en gedwongen segregatie. 6. Seksisme Seksisme is het vellen van een waardeoordeel op grond van iemands sekse. Dit kan leiden tot discriminatie waarbij mensen verschillend behandeld worden, bijvoorbeeld in taalgebruik, op grond van hun geslacht/sekse. Seksisme kan leiden tot vormen van onderdrukking. Het omgekeerde is sekseneutraliteit. 7. Sociale identiteit Sociale identiteit is het bewustzijn van een persoon tot een bepaalde groep te behoren en door anderen als zodanig behandeld te worden. Die groep heeft een (gewenst) zelfbeeld en wordt door anderen als uniek onderscheiden. Het zelfbeeld hoeft niet overeen te komen met het beeld dat buitenstaanders van een groep hebben, dat vaak gekenmerkt wordt door stereotypes. Als zodanig wordt het begrip pas vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw gebruikt. ; 8. Stereotypering : Een sterk generaliserende, vereenvoudigde en vertekende voorstelling van het gedrag en de mentaliteit van leden van een bepaalde groep (Wilterdink & van Heerikihuizen, 2009). : Het digitale Nederlandse woordenboek Van Dale (2008) definieert 'stereotype' dan ook als 'vastliggend beeld' of 'karakterisering'. Bij het daadwerkelijk toepassen van stereotypen - het 'stereotyperen' - is sprake van stereotypering, hetgeen door deze bron verwoord wordt als: "het isoleren van één eigenschap uit een verzameling van eigenschappen en het voorstellen van die eigenschap als representatief voor de hele verzameling." : Het noorden van een land wordt dikwijls gepresenteerd als 'nuchterder, zakelijker, prozaïscher, individualistischer en vrijer' dan het zuiden van landen. Zo worden 'Noord Italianen' door media dikwijls als 'moderner' afgeschilderd, dan de 'Zuid Italiaanse culturen', gelegen in het gebied van 'De middagzon' ('Il Mezzorgiorno')(Leerssen 2000). ; 9. Stigmatisering : Een uitgesproken negatief etiket dat het zelfbeeld en de sociale identiteit van een individu ingrijpend verandert. : In hun studie over de verhouding tussen de bewoners van twee arbeidersbuurten in een Britse stad beschrijven Elias en Scotson (1965 - 1976) hoe het delen van een wij-gevoel binnen de ene buurt samengaat met negatieve stigmatisering en discriminatie van mensen die in de andere buurt wonen. : Een stigma is een schandvlek of brandmerk dat aan een bepaald persoon, een groep personen of aan een zaak wordt gekoppeld. Een stigma kan ook een vooroordeel zijn dat leeft bij een bevolkingsgroep. : In het Nederlands kent men het afgeleide werkwoord "stigmatiseren". Synoniem hieraan is het "brandmerken". Deze woorden worden gebruikt in overdrachtelijke zin. : Als men een bepaalde groep brandmerkt/stigmatiseert, dicht men die groep als geheel een bepaald negatief kenmerk toe. Het is voor de gestigmatiseerde groep, zoals het voor een gebrandmerkte onmogelijk is van het merkteken af te komen, zeer moeilijk om een stigma kwijt te raken. Stigmatisering vindt vooral plaats op het vlak van conflicten tussen bevolkingsgroepen. "Nederlanders" hebben het stigma gierig te zijn, "Belgen" zouden dom zijn, "allochtonen" profiteurs. Aan genoemde voorbeelden is te zien, dat stigmata soms ironisch, dikwijls echter kwaadaardig zijn. 10. Vooroordelen Positief of negatief oordeel dat niet of slechts in beperkte mate op feitelijke waarneming berust. 11. Xenofobie Xenofobie (Oudgrieks: ξένος xénos, vreemdeling en φόβος phóbos, angst/vrees) is een irrationele en/of obsessieve angst voor vreemden, buitenlanders of buitenlandse voorwerpen/zaken.Xenofobie wordt in het Nederlands ook wel vreemdelingenangst genoemd of soms gelijk gesteld aan vreemdelingenhaat. Xenofobie kan voortkomen uit racisme, en via vreemdelingenhaat leiden tot rassendiscriminatie, haat zaaien, geweld en zelfs genocide. === Beleid: regels, effecten en dilemma’s === 1. Achterstandsbestrijding 2. Gedoogbeleid Gedoogbeleid is het beleid van een bestuursorgaan om overtredingen van een bepaalde wet niet te vervolgen. Men ziet af van het toepassen van handhavingsmiddelen. Gedoogbeleid kan het gevolg zijn van het onvermogen van handhavende instanties om bepaalde wetten te handhaven, maar kan ook een bewuste keus zijn als een wet of de handhaving ervan als niet zinvol wordt gezien, terwijl een wijziging of intrekking van de betreffende wet politiek te gevoelig ligt. 3. Gemengde scholen Hier wordt mee bedoeld dat een school ongeveer evenveel autochtone als allochtone leerlingen heeft. ; 4. Getto : Getto is de benaming voor een stadswijk die voor het overgrote deel wordt bewoond door mensen die behoren tot een enkele etnische,religieuze of raciale groep, veelal met een laag inkomen. Vaak zijn deze mensen door de overheid of door de omstandigheden gedwongen om daar te wonen. 5. Illegaliteit Vreemdeling die op een niet-legale wijze in een land verblijft, zonder over de nodige verblijfsdocumenten te beschikken (zie clandestien). 6. Inburgering In een nieuwe cultuur integreren. Eén van de voorwaarden waaraan een vreemdeling moet voldoen voordat hij zich mag laten naturaliseren; mate waarin nieuwkomers zich in de maatschappij kunnen redden. Bijv. kennis van de Nederlandse taal, maatschappij en arbeidsmarkt en sociale redzaamheid. 7. Integratie Het opnemen in een (harmonisch) geheel. Het proces waarbij de leden van een gegeven groep in toenemende mate deel gaan uitmaken van en opgenomen worden in de omringende samenleving. 8. Minderhedenbeleid === Sociale orde en cultuur === 1. Allochtoon Iemand die niet afkomstig is van het land waar hij woont. 2. Autochtonen De oorspronkelijke bewoner van een land. 3. Cultuurrelativisme Cultuurrelativisme gaat uit van de opvatting dat culturen niet eenvoudigweg met elkaar vergeleken kunnen worden. Normen en waarden zouden niet universeel zijn, maar slechts begrepen kunnen worden uit de cultuur waarin ze zijn ontstaan. 4. Dominante cultuur De cultuur van de overheersende groep in de maatschappij. 5. Etnocentrisme Etnocentrisme, van het Griekse "ethnos" (volk, natie, klasse, kaste) en "kentron" (punt/stekel) is het standplaatsgebonden beoordelen van culturen. De eigen cultuur, of een andere van tevoren bepaalde cultuur, wordt gebruikt om andere culturen in een sociaal-cultureel opzicht te meten. 6. Fundamentalisme Een orthodoxe, anti-liberale godsdienstige richting. Met fundamentalisme wordt het begrip aangegeven, waarmee men teruggrijpt op normen en waarden zoals deze oorspronkelijk het meest bekend en vaak ook algemeen gebruikelijk waren. Ook wordt het toegepast op kunstvormen, opvattingen, politieke en religieuze leerstellingen. 7. Internalisering Een proces waarbij gedragsvoorschriften afkomstig van anderen, onderdeel worden van de persoonlijkheid van een individu. 8. Marginalisatie Ervoor zorgen dat iets of een groep minder belangrijk of invloedrijk wordt. 9. Multiculturaliteit Multiculturalisme is een maatschappelijk en politiek standpunt waarbij men gelijkwaardigheid veronderstelt van verschillende culturele, etnische en godsdienstige gemeenschappen binnen een bepaald afgebakend bestuurlijk gebied. Meestal worden etnisch en godsdienstig verschillende gemeenschappen bedoeld. Multiculturalisme wordt als ideologie vaak gecontrasteerd met assimilatie en integratie. Sommige aspecten van multiculturalisme vloeien voort uit eerbiediging van de grondrechten voor individuen, zoals die in de Nederlandse en Belgische Grondwet zijn vastgelegd. Andere aspecten zijn daarmee in strijd. 10. Multi-etniciteit 11. Normen (gedragsregels) Opvattingen over hoe mensen zich in bepaalde situaties wel en niet dienen te gedragen. 12. Onderklasse De onderklasse is een sociale klasse, die bestaat uit dat deel van de bevolking dat arbeid verricht in ruil voor loon. Andere benamingen voor deze klasse zijn arbeidersklasse en proletariaat. 13. Pluriformiteit (verscheidenheid, veelvormigheid) Meerdere betekenissen of eigenschappen dragend. Waarbinnen meer dan één zienswijze of levensbeschouwing verenigd wordt. ; 14. Racisme : Een filosofie die uitgaat van de gedachte dat het ene ras op een hoger peil staat dan het andere. : De idee dat groepen als minderwaardig kunnen worden beschouwd op grond van veronderstelde culturele minderwaardigheid van sommige groepen en/of van onverenigbaarheid van verschillende culturen in één samenleving. : Het bekendste voorbeeld van racisme is de rassenpolitiek in nazi-Duitsland. Adolf Hitler voerde zijn persoonlijke, op semi-mystieke, semi-religieuze, historische, maar ook biologische, sociaal-economische en maatschappelijke gronden gevestigde rassentheorie uit tot in de uiterste consequenties: met de Neurenberger wetten, door de nazi's aangenomen in 1935, werd bijvoorbeeld elk seksueel contact tussen Duitsers (ariërs) en joden verboden. 15. SES: sociaal economische status De sociaaleconomische status staat voor de positie van mensen op de maatschappelijke ladder met het daaraan verbonden aanzien en prestige. Sommige mensen nemen een lagere positie in op de maatschappelijke ladder en anderen een hogere. Dit wordt sociale gelaagdheid of maatschappelijke ongelijkheid genoemd. 16. Sociale cohesie Mate waarin mensen in een sociaal verband sociale relaties met elkaar onderhouden die gekenmerkt worden door onderlinge steun en positieve gevoelens. (Samenlevingen, 2007) 17. Socialisatie Leerprocessen die voortvloeien uit interactie. Verbijzondering 1: de leerprocessen die ertoe leiden dat nieuwe leden deel worden van de cultuur / de samenleving dat ze als normale, volwaardige leden worden beschouwd. Verbijzondering 2: die leerprocessen die ertoe leiden dat kinderen tot volwassen leden van een samenleving worden. (Samenlevingen, 2007) Ook: Socialisatie is een ingrijpend proces waarin fundamentele behoeften, gevoelens en neigingen worden gevormd en omgevormd (Samenlevingen, 2007, p22). 18. Subcultuur Binnen samenlevingen verschilt de socialisatie per groepering; ze varieert tenminste naar sekse (mannelijke vs vrouwelijke gedragingen), naar klasse, regio en etnische/godsdienstige groep. Elk van de onderscheiden groeperingen kenmerkt zich door een bepaalde subcultuur en de jeugdigen worden afhankelijk van hun positie in een subcultuur gesocialiseerd (Samenlevingen, 2007, p22). -> de cultuur van een groepering binnen een samenleving die verschilt van andere groeperingen inzake sekse-specifieke gedragingen, normen/waarden, kennis en vaardigheden. Deviante subcultuur (verklaring criminaliteit): groepering waarbinnen normen gelden die strijdig zijn met met normen waarover in de omringende samenleving wel overeenstemming bestaat. Als jongeren veelvuldig en intensief in aanraking komen met zo’n deviante subcultuur, is de kans groot dat zij zich gaan conformeren aan de normen van die subcultuur en op het criminele pad terecht komen (Samenlevingen, 2007, p331). 19. Tegencultuur Een tegencultuur is een stroming die zich tegen de gevestigde orde keert. Dit kan zowel een groep in de samenleving zijn die zich tegen een politiek klimaat of bepaalde politieke ontwikkelingen verzet (politiek activisme), als ook een groep kunstenaars en geestverwanten die zich op een bepaalde manier op kunstzinnige wijze manifesteren. Bron: Wikipedia. 20. Verdraagzaamheid 21. Vervreemding === Visies === ; 1. Aanpassing : ; 2. Assimilatie : ; 3. Melting-pot : Het begrip smeltkroes (afkomstig van het Amerikaans jargon melting pot) is in de sociologie een aanduiding van een vermenging van culturen tot een aparte (sub-)cultuur. Het begrip stamt uit de Verenigde Staten, waar in de steden een aparte cultuur ontstond uit de vele culturen van immigranten en subculturen. 4. Multiculturalisme 5. Positieverwerving 6. Positietoewijzing 7. Sociaal Darwinisme 8. Sociale categorisatietheorie 9. Sociale dominantietheorie 10. Sociale uitsluiting === Maatschappelijke verandering en internationale vergelijking === 1. Beschavingsoffensief ; 2. Etnische zuivering : Gewelddadige verdrijving ten einde de etnische gemengde bevolking van een bepaalde streek of een bepaald gebied te homogeniseren (Hutchinson Encyclopedia). : In de geschiedenis werden bijvoorbeeld volken door de Perzen en de Grieken gedwongen geassimileerd. En de inheemse bevolking van Amerika en Australië werd voor het grootste deel uitgemoord, waardoor dit etnisch homogene gebieden werden. 3. Globalisering 4. Individualisering 5. Inpassing 6. Migratie Het verhuizen of zich verplaatsen. 7. Mythe van de terugkeer 8. Ontzuiling De opsplitsing in allerlei kerkelijk-politieke belangengroepen kwijtraken. 9. Pullfactoren 10. Pushfactoren 11. Secularisatie (ontkerkelijking) Ontkoppeling van het maatschappelijk leven van kerk en geloof. 12. Tweede generatie; eerste, derde 13. Vergrijzing Stijging van het aandeel van ouderen in de bevolking, waardoor de gemiddelde leeftijd stijgt. <br> == Thema 7: Cultuur en socialisatie == === Actoren en rechtsstatelijke principes === ==== 1. Peer group ==== De groep mensen waar je mee optrekt die soms net zoveel invloed op je gedrag hebben als je ouders. Vergelijkingsgroep die wordt gebruikt om de relatieve prestaties ten opzichte van concurrenten te meten. Groep van met elkaar bekende leeftijdgenoten of collega's die gemeenschappelijke gedragscodes hebben en die voor elkaar de basis van sociale vergelijking vormen, waaraan oordelen over slagen of falen worden ontleend. (Een peergroup is een groep mensen uit de samenleving, die een vergelijkbare leeftijd, status, belang of belangstelling hebben en gemeenschappelijke gedragscodes. Een peergroup wordt ook wel de 'vriendengroep' of 'vriendenkring' genoemd) ==== 2. Referentiegroep (normatieve, vergelijkende) ==== Groepering waarmee gegeven personen zich vergelijken. De personen of groepen die dienst doen als een vergelijkingspunt voor de vorming van gedrag bij een individu. Referentiegroepen zijn soms aspiratiegroepen. ==== 3. Sociale grondrechten ==== Fundamentele rechten die voor alle burgers gegarandeerd moeten worden en die betrekking hebben op de sociale bescherming. ==== 4. Socialiserende instituties ==== Socialiserende instituties zijn instellingen, organisaties en overige collectieve gedragspatronen waarmee de cultuuroverdracht in een samenleving plaatsvindt. ==== 5. Vrijheid (van godsdienst, meningsuiting, onderwijs) ==== Vrijheid wordt meestal gezien als de mogelijkheid om te doen en laten wat men wil terwijl een ander dat ook kan, zowel in lichamelijke als in geestelijke zin. ==== 6. Zelfbeschikking ==== De mogelijkheid om over zichzelf en het eigen lichaam en leven te beslissen. === Macht, invloed en ongelijkheid === ==== 1. Conditionering ==== Mentale- en gedragsbeïnvloeding door systematische inprogrammering met een bepaalde informatie; alles wat we in ons leven leren betekent uiteindelijk ook een zekere conditionering. ==== 2. Conformisme ==== Conformisme slaat op het aanpassen van zichzelf aan het gedrag en de opvattingen die heersen in een bepaalde groep met als doel geaccepteerd te worden binnen deze groep. ==== 3. Deviantie ==== Afwijkend (gedrag). Gedrag dat niet conform is aan een bepaalde norm of geheel van normen, die door een significant aantal individuen van een gemeenschap of maatschappij wordt geaccepteerd. ==== 4. Gender ==== Verwijst naar de cultureel en sociaal bepaalde verschillen tussen mannen en vrouwen en niet naar de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen (sekse). Geheel van sociale, culturele, gedrags- en identiteitsaspecten van een sekse, ter onderscheiding van lichamelijke en biologische aspecten, de (genderidentiteit). ; 5. Identiteitsvorming : Door sociale ervaringen vormt het opgroeiende individu een beeld van zichzelf, krijgt een eigen identiteit. Een pasgeboren kind heeft nog niet het besef van een eigen 'ik' dat te onderscheiden is van de omgeving. Het ik-besef of 'zelf' is dus niet met e geboorte gegeven, maar ontwikkelt zich door interactie met anderen: het kind leert hierdoor zichzelf te onderscheiden van zijn omgeving en zich als een persoon met specifieke eigenschappen te zien (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). ==== 6. Kapitaal (cultureel, economisch, sociaal) ==== Volgens de theorie van Bourdieu bestaat economisch kapitaal uit de financiële middelen die mensen hebben om macht en invloed te bereiken binnen een samenleving. Cultureel kapitaal houdt volgens Bourdieu de beheersing van culturele competenties in. Culturele competenties die eigen zijn aan hogere sociale posities. Bourdieu verstaat onder sociaal kapitaal de relaties en netwerken die mensen hebben die hun in staat stellen macht en invloed uit te oefenen in de samenleving. Mensen hebben dus contacten nodig om te stijgen op de sociale ladder. ==== 7. Klassen ==== Groepen, waarvan de leden gelijke economische, sociale of culturele belangen hebben. Hiërarchische lagen in de bevolking. Stratum waarvan de leden een overeenkomstige economische positie hebben. ==== 8. Persoonlijkheidsvorming ==== De vorming van je persoon door middel van ervaringen, educatie en de naasten om je heen die je beïnvloeden. ; 9. Referentiekader Zie [[Maatschappijleer/Kennisbasisbegrippen#Thema 3: Massamedia en –communicatie | Thema 3: Massamedia en –communicatie]]. ==== 10. Rol en rolpatronen ==== Een geheel van normen en verwachtingen die ten aanzien van een bepaalde categorie personen in een bepaald soort situaties worden gesteld. De wijze waarop een persoon zich in een gegeven situatie presenteert. ==== 11. Sancties (positief, negatief, informeel, formeel) ==== Reacties op gedragingen van anderen in de vorm van waardering en beloning (positief) of afkeuring en bestraffing (negatief). ==== 12. Sociale controle (intern, extern) ==== Sociale controle is een sociologisch begrip dat betrekking heeft op het gedrag van leden van samenlevingsverbanden. Door sociale controle wordt bewerkstelligd dat mensen zich aanpassen aan gedrag dat van hen in de groep verwacht wordt. ==== 13. Sociale mobiliteit ==== Iedere verandering in de sociale positie van een individu of groep ten opzichte van andere individuen of groepen. Veranderingen in de sociale positie van individuen of groepen die belangrijke wijzigingen in het sociale milieu en de levensomstandigheden van de betrokkenen inhouden. De overgang van de ene klasse of sociale laag naar de andere. ==== 14. Sociale ongelijkheid ==== Sociale ongelijkheid is de ongelijke verdeling over personen en groepen van zaken die belangrijk worden geacht in een samenleving en de ongelijke waardering en behandeling van hen op basis van maatschappelijke positie en leefstijl. ==== 15. Sociale positie ==== Sociale positie is de plaats die een persoon of groep inneemt in sociale interactie. Een persoon heeft over het algemeen meerdere posities, in bijvoorbeeld werk, familie en vrije tijd. Bij elk van deze posities worden gedragswijzen en kwaliteiten verwacht. Deze verwachtingen zijn de sociale rol die bij de positie hoort. De positie beïnvloedt de sociale status van een persoon. ==== 16. Sociale stratificatie ==== Sociale stratificatie is het indelen van groepen mensen in maatschappelijke lagen, waartussen een ongelijkheidsverhouding bestaat. Hierbij wordt sociale ongelijkheid vereenvoudigd door de maatschappij in slechts enkele sociale klassen te verdelen. Veelgebruikt is bijvoorbeeld de verdeling onderklasse, middenklasse en bovenklasse. ==== 17. Socialisatie (primair, secundair, tertiair, seksespecifieke, politieke) ==== Volgens G.H. Mead zijn er drie vormen van socialisatie afhankelijk van de groep die socialiseert. Gebeurt de socialisatie in een primaire groep zoals het gezin of een intieme vriendengroep, dan is er sprake van primaire socialisatie. Is de groep een meer formele groep, zoals school, werk, uitgebreide familie of dorpsgemeenschap, dan is er sprake van secundaire socialisatie. Belangrijk is dat er nog steeds rechtstreekse en wederkerige interactie is tussen het de groep en het individu. Tertiaire socialisatie heeft betrekking op de waarden en normen die aangeboden worden vanuit anonieme massamedia zoals reclame, soaps, mode-industrie en beroemdheden waarbij wordt gekeken naar het proces dat plaatsvindt in een gezin en secundaire socialisatie, waar wordt gekeken naar het proces dat bijvoorbeeld op school en bij vrienden plaatsvindt. Seksespecifieke socialisatie betekent dat jongens en meisjes zich verschillend gaan gedragen doordat mensen verschillend met hen omgaan en verschillende verwachtingen over hen hebben. Volgens Delfos verklaart dat echter niet alle verschillen tussen de seksen. Politieke socialisatie is het proces waarin (nieuwe) burgers politiek relevante kennis, vaardigheden, houdingen, waarden en gedragswijzen worden bijgebracht. === Beleid: regels, effecten en dilemma’s === ==== 1. Arrangementen verzorgingsstaat (leerplicht, jeugdhulpverlening, kinderopvang) ==== Regeling waarbij je een van te voren bepaalde prijs betaalt voor een aantal zaken van de verzorging. Dus bijvoorbeeld met je verzekering een eigen risico etc. ==== 2. Bevoogding versus emancipatie ==== Neiging om alles van bovenaf te regelen en te beslissen en emancipatie is streven naar gelijke rechten en zelfstandigheid dus niet met een autoriteit boven je. ==== 3. De-institutionalisering ==== De-institutionalisering betekende aanvankelijk in algemene zin vooral afbouw en sluiting van zorg naar de gemeenschap, met veel meer nadruk op zelfhulp en non-professionele hulp. ==== 4. Institutionalisering ==== Vastlegging van wat zich in een gemeenschap aanvankelijk in de praktijk heeft ontwikkeld en alleen informeel is geregeld bijvoorbeeld de avond maaltijd aan tafel nuttigen i.p.v. op de bank. De term institutionalisering wordt veel gebruikt in sociale theorieën om te verwijzen naar het proces iets te plaatsen (bijvoorbeeld een concept, een sociale rol, een bepaalde waarde of een gedragswijze) binnen een organisatie, sociaal systeem, of de samenleving als geheel. ==== 5. Jeugd- en familierecht ==== Het personen- en familierecht is het onderdeel van het burgerlijk recht dat zich bezighoudt met afstamming, geboorte, huwelijk en echtscheiding en andere zaken in verband met de hoedanigheid, familiebetrekkingen en bevoegdheden van personen. === Sociale orde en cultuur === ==== 1. Accommodatie ==== Voorzieningen ten behoeve van het (aangenaam) verblijf van personen. Aanpassing (aan de omstandigheden). ==== 2. Acculturatie ==== Acculturatie is het overnemen van elementen van een vreemde cultuur wanneer groepen langdurig in direct contact met elkaar staan. Over het algemeen zullen beide groepen elementen van elkaar overnemen, maar zal het vooral de groep die minderheid vormt zijn die het meest verandert. Hoewel antropologen als Malinowski eerder wel stelden dat acculturatie een proces is waarbij alleen de eenvoudigere cultuur elementen overneemt van de complexere, blijkt dat er vrijwel altijd sprake is van een uitwisseling door beide culturen. Berry maakte daarbij onderscheid tussen cultuurbehoud en aanpassing. ==== 3. Adaptatie ==== Aanpassen aan een ander geheel. ==== 4. Adolescentie ==== Adolescentie is de overgang in de ontwikkeling tussen de jeugd en volledige volwassenheid, hetgeen een periode representeert waarin een persoon biologisch, maar niet emotioneel volgroeid is. ==== 5. Assimilatie ==== Proces van aanpassing aan je omgeving. Culturele assimilatie (ook wel kortweg assimilatie) is een begrip uit de sociologie voor een proces van consistente integratie waardoor leden van een ethno-culturele groep (zoals immigranten of minderheidsgroepen) opgaan in, oftewel geabsorbeerd worden door een gevestigde, doorgaans grotere gemeenschap of cultuur. Dit veronderstelt bij de geabsorbeerde groep het verlies van bepaalde onderscheidende kenmerken, bijvoorbeeld in de sfeer van kleding, spraak of manieren, ten gevolge van het contact met die andere cultuur of gemeenschap. ==== 6. Burgerschap (citizenship; sociaal-cultureel) ==== De wijze waarop inwoners deel hebben en deelnemen aan de samenleving en zo die samenleving helpen vorm te geven. ==== 7. Civil society ==== Samenleving waarin mondige burgers vooral zelf (zonder tussenkomst van politieke partijen) voor hun belangen en idealen opkomen, al of niet door zich te organiseren. ; 8. Cohesie : Sociale cohesie duidt op de samenhang in een maatschappij. Door sociologen wordt sociale cohesie ook wel omschreven als 'kleefkracht'. Met onderzoek naar sociale ongelijkheid en identiteit is de vraag hoe samenlevingen bij elkaar blijven een van de kernvragen in de sociologie. : Mate waarin mensen in een gegeven sociaal verband sociale relaties met elkaar onderhouden die gekenmerkt worden door onderlinge steun en positieve gevoelens (Wilterdink & van Heerikhuizen, 2009). : Iedereen is een individu en heeft een eigen wil, maar is ook afhankelijk van anderen, zoals de collectiviteit van je school, dorp of stad waar je woont (Thema's maatschappijleer - Pluriforme samenleving). ==== 9. Collectivistische cultuur ==== De samenleving creëert en zorgt met elkaar voor de uitdraging van cultuur. ==== 10. Cultuur (als essentie, constructie) ==== Gewoonten en (gedrags)regels die bij een groep mensen, een beschaving en/of een cultuur horen. ==== 11. Cultuurrelativisme versus universalisme ==== Cultuurrelativisme gaat uit van de opvatting dat culturen niet eenvoudigweg met elkaar vergeleken kunnen worden. Normen en waarden zouden niet universeel zijn, maar slechts begrepen kunnen worden uit de cultuur waarin ze zijn ontstaan. ==== 12. Dominante cultuur (seculariteit, compromisbereidheid, individualiteit) ==== Een cultuur die meer invloed of macht heeft dan de rest. ==== 13. Diversificatie (van levenslopen) ==== Actie dat je verscheidenheid aanbrengt of zaken onder meer eigenaren onderbrengt. ==== 14. Enculturatie ==== Het aanleren van cultuurkenmerken in de samenleving of het milieu waar je geboren bent. ==== 15. Imitatie ==== Product dat zo gemaakt is dat het op iets anders lijkt , geld ook met het nadoen van persoonlijke eigenschappen of eigenschappen. ==== 16. In- en uitsluitingsmechanismen ==== Wie kan, mag er bij horen en wie wordt er uit een samenleving geweerd. Dit spitst zich voornamelijk toe op bedreigingen voor de samenleving of bevorderingen. ==== 17. Internalisatie ==== In de leer van Freud het proces waarin kinderen zich via identificatie de geboden en verboden van de ouders eigen maken. Het zich eigen maken van waarden, normen, instelling en gedragswijzen. ==== 18. Moraal ==== Geheel van waarden en normen bij een persoon, bij een groep of in de samenleving. Het begrip moraal (of zeden) geeft de handelingen en gedragingen aan die in een maatschappelijke context als correct en wenselijk worden gezien. Het filosofisch vakgebied van de ethiek richt zich op de vraag 'wat is een goede moraal?'. Een universele moraal heeft de pretentie altijd en overal te gelden. Iets is immoreel als het ingaat tegen de wetten van de ethiek. Iets is amoreel als het niets met goed of kwaad te maken heeft. Men kan spreken over een gescheiden moraal. ==== 19. Normen (formeel, informeel) ==== Normen kunnen positief zijn (geboden) of negatief (verboden). Waarden zijn idealen en motieven die in een samenleving toonaangevend zijn. ==== 20. Religie ==== Een geheel van denkbeelden, symbolen en rituele praktijken waarin een geloof aan het bovennatuurlijke wordt uitgedrukt. ==== 21. Status ==== De sociale status is het aanzien, de eer, het prestige dat iemand verwerft en met zich meedraagt in de sociale groep of samenleving waarin die persoon zich begeeft. Status kan verkregen worden door toewijzing (ascription) waarbij persoonlijke invloed geen rol speelt, of verwerving (achievement) waar dit wel het geval is. ==== 22. Subcultuur ==== Een subcultuur is een cultuur die verschilt van de dominante cultuur of - in de enge zin van het woord - een erg specifieke tak van een bepaalde hiertoe behorende cultuur omschrijft. Subculturen ziet men voornamelijk bij adolescenten (pubers), omdat in die leeftijd de zoektocht naar een identiteit nog volop aan de gang is. ==== 23. Tegencultuur ==== Een tegencultuur is een stroming die zich tegen de gevestigde orde keert. Dit kan zowel een groep in de samenleving zijn die zich tegen een politiek klimaat of bepaalde politieke ontwikkelingen verzet (politiek activisme), als ook een groep kunstenaars en geestverwanten die zich op een bepaalde manier op kunstzinnige wijze manifesteren. ==== 24. Waarden ==== Die gegevenheden in het menselijk bestaan die we als belangrijk ervaren, en waar we ons mee verbonden voelen. === Theorieën en visies === ==== 1. Behaviorisme ==== Richting in de psychologie die zich uitsluitend bezighoudt met waarneembaar gedrag van mens en dier ==== 2. Civil society ==== De burgermaatschappij of civil society of maatschappelijk middenveld kan bondig worden omschreven als het institutionele domein van vrijwillige associaties. Het is een aanduiding van organisaties of instituties buiten de sfeer van de overheid, de markt en de verbanden van familie en vrienden. Mensen maken er vrijwillig deel van uit. De burgermaatschappij staat bovendien voor politieke en maatschappelijke wensbeelden, zoals betrokkenheid van burgers bij de publieke zaak, vergroting van maatschappelijk zelfbestuur ten koste van de politiek, beperking van commerciële invloeden en versterking van gemeenschapszin en tolerantie. ==== 3. Civilisatietheorie (Elias) ==== Norbert Elias beschrijft het "beschaven" als een langdurig veranderingsproces van persoonlijkheidstructuren, dat hij herleidt tot een veranderingsproces van de sociale structuren. Een belangrijk aspect in zijn boek is dat de samenleving ontgrenst. Individuen, groepen en organisaties interageren in toenemende mate met elkaar over territoriale grenzen heen. Op economisch, ideologisch en politiek terrein. Een stuwende kracht is de voortgaande arbeidsdeling, het ontstaan van steeds verdergaande specialismen. Hierdoor ontstaat een steeds groter wordende onderlinge afhankelijkheid. Door dit proces worden mensen gedwongen tot een bepaalde vorm van zelfdwang, waardoor zij, door die veelzijdige afhankelijkheid, beheerst moeten optreden en vooruit moeten denken. In de steeds complexer wordende productieprocessen moeten mensen, door verdergaande disciplinering en rationalisatie, worden ingeschakeld. Elias benadrukt in zijn boek dat het civilisatieproces géén "gewilde ontwikkeling" is, maar een ongepland resultaat van maatschappelijke processen. Wel is het zo dat het civilisatieproces in latere eeuwen zelf meer en meer onderwerp van bestuurlijk beleid is geworden. ==== 4. Conflicttheorie ==== Deze theorie beweert dat conflicten tussen groepen worden veroorzaakt door de strijd om schaarse bronnen zoals voedsel, macht en natuurlijke hulpbronnen.Kortom: Conflict als gevolg van concurrentie. ==== 5. Conformisme ==== Conformisme slaat op het aanpassen van zichzelf aan het gedrag en de opvattingen die heersen in een bepaalde groep met als doel geaccepteerd te worden binnen deze groep. ==== 6 Cultuur-natuurdebat ==== Een debat over de belangrijkste humanistische leefomgevingen. Natuur en cultuur. Een debat voor het beschermen & onderhouden van. ==== 7. Intra- en intergenerationele mobiliteit ==== Bij intrageneratiemobiliteit speelt deze stijging of daling op de maatschappelijke ladder zich af in het eigen leven, bij intergeneratiemobiliteit is de sociale positie ten opzichte van de ouders veranderd. ==== 8. Kapitaal, sociaal en cultureel (Bourdieu) ==== Sociaal kapitaal kan algemeen omschreven worden als ‘de hulpmiddelen die in een gemeenschap aanwezig zijn om de gezins- en sociale organisatie vorm te geven.' Deze hulpmiddelen vinden hun voedingsbodem in acties zoals gemeenschapsactiviteiten, sociale steun en participatie. Belangrijke elementen van sociaal kapitaal zijn de kwaliteit van sociale relaties, groepslidmaatschap, formele en informele netwerken, gedeelde normen, vertrouwen, wederkerigheid en inzet voor de gemeenschap. Welke elementen precies deel uitmaken van het sociaal kapitaal hangt af van de gehanteerde definitie. Cultureel kapitaal is het geheel van kennis, cognitieve vaardigheden en opleiding van een persoon waarmee sociale privileges verworven, of behouden kunnen worden. Daarmee is het van invloed op de sociale mobiliteit. ==== 9. Klassieke socialisatietheorie (Freud) ==== Volgens Freuds persoonlijkheidstheorie worden mensen geboren als wezens die op zoek zijn naar onmiddellijke bevrediging van hun driften. Centraal hier zijn de erotische driften. Kinderen willen onmiddellijke bevrediging van hun behoeften. Die bevrediging leidt tot de ervaring van genot, dit kan natuurlijk niet in een geordende samenleving. De op onmiddellijke bevrediging gerichte behoeften weerspiegelen de werking van het onbewust, het Es. De maatschappelijke disciplinering, het intomen, de regels, vormen het über-ich. Uit de confrontatie tussen het Es en het Über-Ich ontwikkelt zich het Ich of het aan het realiteitsprincipe aangepaste organisme. Die aanpassing aan de realiteit verloopt niet zonder spanningen. De onmiddellijke bevrediging moet immers gestopt worden. ==== 10. Meritocratie ==== Meritocratie (vrij vertaald: geregeerd door degenen die het verdienen) is een maatschappijmodel waarin de sociaal-economische positie van elk individu is gebaseerd op zijn of haar verdiensten (merites). Hierbij gaat het dus niet direct om de aanleg die men heeft, maar wat men met die aanleg doet. Andere factoren, zoals afkomst, grond- of geldbezit, ras en geslacht mogen er (in principe) geen rol bij spelen. ==== 11. Primaire, secundaire en tertiaire socialisatie ==== Volgens G.H. Mead zijn er drie vormen van socialisatie afhankelijk van de groep die socialiseert. Gebeurt de socialisatie in een primaire groep zoals het gezin of een intieme vriendengroep, dan is er sprake van primaire socialisatie. Is de groep een meer formele groep, zoals school, werk, uitgebreide familie of dorpsgemeenschap, dan is er sprake van secundaire socialisatie. Belangrijk is dat er nog steeds rechtstreekse en wederkerige interactie is tussen het de groep en het individu. Tertiaire socialisatie heeft betrekking op de waarden en normen die aangeboden worden vanuit anonieme massamedia zoals reclame, soaps, mode-industrie en beroemdheden waarbij wordt gekeken naar het proces dat plaatsvindt in een gezin en secundaire socialisatie, waar wordt gekeken naar het proces dat bijvoorbeeld op school en bij vrienden plaatsvindt. ==== 12. Sociale leertheorie ==== De Canadese psycholoog Albert Bandura (1925-) bedacht de sociale leertheorie. Volgens Bandura bestaat de persoonlijkheid niet alleen uit observeerbaar gedrag zoals traditionele leertheoretici beweren, maar ook uit mentale processen. Mensen denken na over zichzelf en kunnen bewuste keuzes maken. Bandura is het wel met Skinner eens dat de bekrachtiging (of beloning) van gedrag ervoor zorgt dat mensen bepaalde gedragspatronen aanleren. ==== 13. Socialisatietheorieën ==== De term socialisatietheorie is afgeleid van het Latijnse socius = metgezel en het Griekse theoria = beschouwing. === Maatschappelijke veranderingen en internationale vergelijking === ==== 1. Emancipatie ==== Streven naar gelijke rechten en zelfstandigheid. ==== 2. Ik-wij-cultuur ==== In een ik-cultuur vertaalt Ieder individu de gedragsregels naar zijn eigen, specifieke situatie.. Individualisme neemt een belangrijke plaats in. In een wij-cultuur staat de groep centraal; een cultuur waarin de groep belangrijker is dan het individu; is een cultuur waarin het wij belangrijker is dan het ik. ==== 3. Individualisering ==== Individualisering is het proces waardoor mensen meer als individu in plaats van als groep in de samenleving komen te staan. Dit proces is met de industrialisatie op gang gekomen en tegenwoordig wordt de Westerse wereld als geïndividualiseerde wereld gezien. ==== 4. Informalisering ==== Het begrip informalisering is in de jaren zeventig ingevoerd om te verwijzen naar de minder stijve en meer informele en soepeler omgangsvormen van dat moment. In de jaren negentig werd het begrip informalisering ook steeds vaker gehoord in een op het eerste gezicht heel andere betekenis, namelijk in verband met de deregulering van arbeidsverhoudingen in Derde Wereld landen. Uitdrukkingen zoals ‘informalisering van de economie’ of ‘informalisering van arbeid’ of ‘informalisering van de arbeidsmarkt’ hebben een betekenis gekregen in de concurrentiestrijd tussen regeringen om de vestiging en de investeringen van transnationale of multinationale ondernemingen in hun landen. (Bron: Informalisering van omgangsvormen en van arbeidsverhoudingen, C. Wouters) ==== 5. Kinderwereld ==== De wereld hoe kinderen die ervaren op een onschuldige manier zonder dat ze zichzelf onderwerpen aan meningen of verantwoordelijkheden. ==== 6. Masculiene versus feminiene culturen ==== Dit zijn twee statuspatronen. we onderscheiden twee statuspatronen: het mannelijke patroon is gericht op zelfverhoging en het vrouwelijke op zelfverlaging. ==== 7. Open versus gesloten culturen ==== Open: iedereen weet van elkaar en mag zijn opvattingen vrij uitdragen. Gesloten: er is geen ruimte voor meningen of voor het uitdragen van persoonlijke elementen. ==== 8. Opvoedingspatroon (opvoedingsstijl) ==== participatief Uitgaan van vragen en behoeften van kinderen. repressief Het gaat hierbij om een opvoeding die aan kinderen opdrachten geeft en duidelijke eisen stelt, omdat dit in het belang van het (onmondige) kind zou zijn; een dergelijke opvoeding is niet gebaseerd op de individualiteit van het kind. (Bron: Ontwikkeling psychologie, F. J. Mönks en A. M. P. Knoers) autoritatief Ouders die regels stellen en tegelijkertijd oog hebben voor de wensen en behoeften van hun kind zijn democratische of autoritatieve opvoeders. Zij geven leiding met liefde, houden rekening met de ontwikkeling van hun kind en overleggen met hun kind. De regels die ze stellen onderbouwen ze met argumenten. Het kind wordt gesteund en aangemoedigd. ==== 9. Rechten van het kind ==== Verdrag inzake de rechten van het kind aangenomen door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties op 20 november 1989. ===Overig=== ====1. Opvattingen over de mens in de sociale wetenschappen na WOII:==== - mens als ‘tabula rasa’:gelijkheidsdenken - mens wordt gevormd door socialisatie: cultureel determinisme: maakbare mens - nadruk op biologische factoren: genetisch determinisme = gevaarlijk! ====2.Wat hebben mensen nodig om te overleven?==== 1. Voedsel Van zelfvoorzienend naar groot netwerk van wederzijds afhankelijkheid 2. Beschutting Vrouwen maakte kleding, huizen gebouwd met behulp van buren. Nu arbeidsdeling.(geldeconomie) 3. Bescherming Microben, roofdieren en andere mensen. Nu microben (afhankelijkheid dokters) en andere mensen (afhankelijkheid politie/leger) 4. Affectie /warmte Genegenheid en achting. Mens is afhankelijk van elkaar: zelfbeeld. Vaak klein netwerk. Experiment surrogaatmoeder voor aapje: gaas met fles of dons 5. Kennis Vroeger opdoen in eigen kring (klein netwerk), nu kennisdeling. Vb = onderwijs (groot netwerk) 6. Sturing Afleren en aanleren. Zelfbeheersing en zelf aanzetten. Vb: wekker. Aanwijzingen en aandrang van anderen nodig Externe dwang (ouders, docenten) in de hoop op externe dwang tot zelfdwang ====3. Wat hebben samenlevingen nodig om te overleven?==== 1. Productie en distributie Voeding en bescherming 2. Reproductie Nieuwe mensen in ongeveer dezelfde netwerken 3. Externe en interne beveiliging Bescherming onderling en tegen vijandige mogendheden 4. Solidariteit (wij-gevoel) 5. Oriëntatie Fysiek en sociaal 6. Sturing. Normhandhaving ====4. Dramaturgisch perspectief==== Goffman stelt dat mensen in de sociale wereld rollen spelen om elkaar te overtuigen van een bepaalde identiteit. Rol van een persoon is het samenstel van verwachtingen die in de samenleving gelden ten opzichte van iemand in een bepaalde positie Waarom verwachtingen? Het maakt het sociale leven voorspelbaar. Rampen/oorlogen kunnen leiden tot verstoorde verwachtingen Mensen bevestigen elkaar in elkaars rol: “De wereld is een schouwtoneel” (Dramaturgisch perspectief) Men probeert constant de juiste rol in de juiste situatie te spelen. Kan ook fout gaan: rolconflict: ten opzichte van een en dezelfde rol bestaan verwachtingen die met elkaar in strijd zijn. Het regelen van deze indruk die je probeert te maken noemt Goffman impressiemanagement. Het is voor een individu meestal onmogelijk altijd een rol te spelen. Goffman maakt daarom onderscheid tussen twee situaties: • Frontstage: Op het toneel • Backstage: De voorbereiding op je rol, alleen zijn ====5. Socialisatie als leerproces==== Socialisatie is het dwingend proces waarbij iemand, bewust en onbewust, de waarden, normen en andere cultuurkenmerken van zijn groep krijgt aangeleerd. Het is een levenslang proces en een voorwaarde voor integratie. Daarnaast ook belangrijk bij het socialisatieproces, wat moet je een ander leren. Bescherming: Bescherming en beschutting nodig. Aanleren wat gevaarlijk is. Denk aan hete kachel, het verkeer (fietsdiploma) Kennis : Leren in informele een formele omgeving. Welke kennis aanleren? Ligt aan de cultuur en het milieu Affectie: Aandacht en koestering. Ervaren is doorgeven. Sturing: Bijbrengen van manieren. Bv tafelmanierenBelonen en straffen.Sociale dwang tot zelfdwang.Internalisatie. Schaamte ====6.Ecologisch model==== <div>De verhouding mens en omgeving staat centraal. Net als in een ecosysteem staat alles met elkaar in verbinding. Mesosysteem: Kind, créche, familie, school Exosysteem: Sociale network ouders, etnische gmeeenschap, wereld van het werk, buurt Macrosysteem: Religie/wereldbeeld, huwelijk- en personenrecht, economisch systeem, onderwijssysteem, huisvestingsbeleid. <nowiki>*</nowiki>Zie afbeeldingen PP </div> ====7. Developmental niche==== Concentreert zich op drie dimensies van de omgeving waarin kinderen opgroeien. Oftewel, hoe cultuur het kind vormt. Het is een aanvulling op het ecologisch model. Betere analyse van biculturele setting ====8. Thomas regel==== Als mensen verwachten dat er iets gaat gebeuren, hebben deze verwachtingen gevolgen voor wat er daadwerkelijk gaat gebeuren. Zelfbevestigende verwachtingen: Mensen zorgen dat de verwachting uitkomt. Zelf weerleggende verwachtingen: Het omgekeerde van de verwachting komt uit. ====9.Ongelijke sociale verhoudingen:==== Bezitsverhoudingen: Bezit is de beschikkingsmacht over goederen en macht ten opzichte van de mensen die niet beschikken over goed. Machtsverhoudingen: Afhankelijkheidsverhoudingen. Positief machtsaldo: iemand heeft iets wat de ander wil hebben. Prestige verhoudingen: Prestige is het respect dat iemand van anderen krijgt binnen een netwerk. ====10. Integratie==== Integratie heeft primair betrekking op de participatie van immigranten in maatschappelijke instituties. ====11. Segregatie==== Sociale segregatie (meestal kortweg segregatie genoemd) is een proces waarbij een bepaalde culturele groep zich afzondert van de rest van de maatschappij en samentrekt met andere mensen van soms dezelfde etniciteit. Hierbij kan onderscheid worden gemaakt tussen vrijwillige segregatie (self-segregation) en gedwongen segregatie. ====12. Assimilatie==== Culturele assimilatie (ook wel kortweg assimilatie) is een begrip uit de sociologie voor een proces van consistente integratie waardoor leden van een ethno-culturele groep (zoals immigranten of minderheidsgroepen) opgaan in, oftewel geabsorbeerd worden door een gevestigde, doorgaans grotere gemeenschap of cultuur. Dit veronderstelt bij de geabsorbeerde groep het verlies van bepaalde onderscheidende kenmerken, bijvoorbeeld in de sfeer van kleding, spraak of manieren, ten gevolge van het contact met die andere cultuur of gemeenschap. ====13. Acculturatie profielen==== Integratieprofiel: Grote betrokkenheid bij de samenleving. Sterk etnische en zwakkere nationale identiteit. Zowel autochtone als etnische vrienden. Afwijzing van assimilatie. Ruim 1/3. Etnisch profiel: Geringe betrokkenheid bij de samenleving. Sterke oriëntatie op de eigen groep. Vrienden binnen de eigen groep en neiging naar segregatie. Iets meer dan 1/5. Nationaal profiel: Sterke oriëntatie op de samenleving. Sterke nationale identiteit. Vooral contacten met nationale vrienden en neiging naar assimilatie. Minder dan 1/5. Diffuus profiel: Deze jongeren zijn nog onzeker over hun plaats in de samenleving. Vaak met korte verblijfsduur. Ruim 1/5. <br> == Thema 8: Mondiale vraagstukken == === Actoren en juridische principes === ; 1. Algemene Vergadering : De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties bestaat uit alle lidstaten van de Verenigde Naties. De vergadering komt in een jaarlijkse sessie bijeen. Deze jaarlijkse sessie begint normaal gesproken op de derde dinsdag van september en duurt tot half december. Extra bijeenkomsten kunnen aangevraagd worden door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties, of door een meerderheid van VN-leden. : De Algemene Vergadering is het enige VN-orgaan waar alle leden bijeenkomen. Tijdens de bijeenkomst kunnen initiatieven gelanceerd worden over onder meer vrede, economische vooruitgang en mensenrechten. ; 2. EGKS : De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal of de EGKS was een Europese organisatie die bedoeld was om na de Tweede Wereldoorlog de vrede in Europa te verzekeren door oorlog tussen West-Europese landen onmogelijk te maken. Voor dat doel werd de productie van kolen en staal, die toen golden als de belangrijkste middelen voor de productie van oorlogswapens, onder het gezag geplaatst van een gemeenschappelijke Hoge Autoriteit. De EGKS geldt als de eerste aanzet tot de Europese Unie, waarin zij later opging, al hield zij juridisch pas op te bestaan in 2002, na 50 jaar. ; 3. Europees Hof voor de rechten van de Mens : Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) is een Europees gerechtshof waar individuen, groepen, organisaties en landen een klacht kunnen indienen tegen een lidstaat van de Raad van Europa. Het betreft klachten over het Europees Verdrag voor de rechten van de mensen en de fundamentele vrijheden (EVRM). Het Hof is gevestigd in Straatsburg. ; 4. Europees Parlement : Het Europees Parlement of kortweg EP (soms ook Europarlement) is de rechtstreeks verkozen volksvertegenwoordiging van de Europese Unie. Het is de enige instelling van de Europese Unie die direct door de burgers wordt gekozen. Samen met de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie heeft het een wetgevende taak binnen de Europese Unie. ; 5. Europese Centrale Bank : De Europese Centrale Bank (ECB) is de centrale bank van de Economische en Monetaire Unie. Het is tevens een van de zeven instellingen van de Europese Unie. De voornaamste taak van de ECB is het behouden van de prijsstabiliteit in de eurozone. ; 6. Europese Commissie : De Europese Commissie is het uitvoerende orgaan van de Europese Unie. Ze is verantwoordelijk voor het indienen van wetsvoorstellen, het beheren van de EU-begroting, het handhaven van het EU-recht (in samenwerking met het Hof van Justitie), en het vertegenwoordigen van de EU op internationaal niveau. ; 7. Europese Raad : De Europese Raad bestaat uit de regeringsleiders van de 28 lidstaten van de Europese Unie, een voorzitter en de voorzitter van de Europese Commissie. De Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor buitenlandse zaken en veiligheidsbeleid neemt ook deel aan de werkzaamheden van de Europese Raad. De Europese Raad geeft de nodige impulsen voor de ontwikkeling van de Unie en bepaalt de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten. ; 8. Hof van Justitie : Het Hof van Justitie verzekert de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en toepassing van de Europese verdragen. Het is de hoogste rechterlijke instelling van de Europese Unie en maakt samen met het Gerecht en het Gerecht voor ambtenarenzaken van de Europese Unie deel uit van het Hof van Justitie van de Europese Unie. ; 9. IMF : Het Internationaal Monetair Fonds of Internationaal Muntfonds (IMF) is een VN-organisatie voor internationale samenwerking op monetair gebied, bestrijding van financiële crises en kredietverlening voor staten met betalingsproblemen. Het IMF is een gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties met hoofdkantoor in Washington D.C.. ; 10. Intergouvernementalisme, intergouvernementele organisatie : Intergouvernementalisme is een theorie over het nemen van beslissingen in internationale organisaties, waarbij de beslissingsmacht gelegen is bij de soevereine lidstaten. Soevereine lidstaten zijn in deze theorie alleen gebonden aan hun eigen besluiten. Beslissingen moeten hierom altijd unaniem genomen worden. : In een intergouvernementele organisatie zijn de lidstaten gebonden aan het verdrag van de internationale organisatie als zij er uitdrukkelijk mee hebben ingestemd. De beslissingsmacht in een intergouvernementele organisatie is in handen van de afgevaardigden of vertegenwoordigers (vaak een minister) van de lidstaten. ; 11. Internationaal Gerechtshof, -Strafhof : Het Internationaal Gerechtshof (ook wel Internationaal Hof van Justitie genoemd; Frans: Cour internationale de justice; Engels: International Court of Justice) is het belangrijkste gerechtelijke orgaan binnen de Verenigde Naties. Het hof houdt zich bezig met rechtsgeschillen tussen staten. Het bestaat uit 15 rechters die worden gekozen door de Algemene Vergadering en de Veiligheidsraad. Het Internationaal Gerechtshof is gevestigd in Den Haag in het Vredespaleis. : Het Internationaal Strafhof (International Criminal Court/Cour Pénale Internationale, ICC/CPI) is een permanent hof voor het vervolgen van personen die verdacht worden van genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden zoals deze zijn omschreven in het statuut. De werktalen zijn Engels en Frans. Het Internationaal Strafhof is in 2002 opgericht en zetelt in Den Haag, sinds december 2015 in een nieuw gebouwd pand aan de Oude Waalsdorperweg, nadat een aantal jaren gebruikgemaakt was van een voorlopig onderkomen op het bedrijventerrein Binckhorst. ; 12. Internationale orde, -recht,- handel, -betrekkingen : Klassieke beeld internationale orde: talloze soevereine naties zijn ofwel met elkaar in conflict ofwel zij gaan bondgenootschappen aan met andere staten tegen een gemeenschappelijke rivaal. : Met internationaal recht wordt meestal internationaal publiekrecht bedoeld, ook wel bekend als Volkenrecht. Het is een van de rechtsgebieden die op dit moment het meest in ontwikkeling is. : De internationale handel of wereldhandel is de handel tussen landen. Als een land producten verkoopt aan het buitenland dan is er sprake van export (uitvoer) door dit land. Als een land producten koopt van het buitenland is er sprake van invoer. : De studie van Internationale betrekkingen is een deel van de politieke wetenschap die zich ten doel stelt de buitenlandse betrekkingen en betrekkingen tussen staten te onderzoeken. ; 13. NAVO : De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) (Engels: NATO, North Atlantic Treaty Organisation; Frans: OTAN, Organisation du traité de l'Atlantique nord) is een na de Tweede Wereldoorlog opgerichte organisatie ter ondersteuning van het Noord-Atlantische Verdrag dat in Washington op 4 april 1949 werd getekend. Het NAVO-hoofdkwartier is gevestigd in de Brusselse deelgemeente Haren. ; 14. New Industrializing Countries : Met de Newly Industrialized Countries, oftewel NIC's worden landen met een snelgroeiende economie bedoeld. Hieronder vallen Singapore, Thailand, Turkije, China, India, Maleisië, Hongkong, Taiwan, Vietnam, Filipijnen en Indonesië. Ook Mexico wordt tegenwoordig tot de Newly-industrialized countries gerekend. ; 15. Non Gouvernemental organisations : Een niet-gouvernementele organisatie (of ngo, ook wel non-gouvernementele organisatie) is een organisatie die onafhankelijk is van de overheid en zich op een of andere manier richt op een verondersteld maatschappelijk belang. Over het algemeen gaat het om organisaties die werken aan het bevorderen van milieubescherming, gezondheid, ontwikkelingswerk of het bevorderen van de mensenrechten. De term wordt veel gebruikt voor organisaties die zich met ontwikkelingssamenwerking bezighouden. ; 16. Raad van Europa : De Raad van Europa (afgekort: RvE, Frans: Conseil de l'Europe, Engels: Council of Europe) is een internationale organisatie waarvan 47 Europese landen lid zijn. Verder zijn 6 niet-Europese landen alsook Vaticaanstad waarnemer bij de RvE. De Raad is op 5 mei 1949 met het Verdrag van Londen opgericht door de 10 stichtende leden (onder andere België en Nederland) en heeft zijn zetel in het Franse Straatsburg. ; 17. Raad van Ministers : De Raad van de Europese Unie (ook wel Raad van Ministers of kortweg Raad genoemd) is een instelling van de Europese Unie.[1] De Raad oefent samen met het Europees Parlement de wetgevingstaak en de begrotingstaak uit en heeft daarnaast bepaalde beleidsbepalende en coördinerende taken. ; 18. Surpranationalisme, supranationale organisaties : Supranationalisme is een wijze van samenwerking en besluitvorming in politieke gemeenschappen bestaande uit verschillende staten. : In supranationale organisaties worden bepaalde bevoegdheden van de nationale staten overgedragen naar een autoriteit die boven de nationale staten staat. Aangezien beslissing op supranationaal niveau soms bij meerderheid genomen worden, kan het gebeuren dat een lidstaat in een supranationale unie door de andere lidstaten gedwongen wordt een bepaalde beslissing door te voeren, dus de supranationale unie zaken aan de lidstaten kan opleggen. ; 19. UNCTAD/UNHCR/UNICEF/WHO : De UNCTAD staat voor United Nations Conference on Trade and Development en is de conferentie van de Verenigde Naties inzake handel en ontwikkeling. Het is een permanent intergouvernementeel lichaam. : De Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen of United Nations High Commissioner for Refugees (UNHCR) staat aan het hoofd van de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties met dezelfde naam. Het hoofdkwartier van deze organisatie bevindt zich in Genève, Zwitserland. : Het Kinderfonds van de Verenigde Naties (UNICEF,United Nations Children's Fund; tot 1953: United Nations International Children's Emergency Fund) is een organisatie binnen de Verenigde Naties die zich inzet voor het welzijn van kinderen, onder andere via het Verdrag inzake de rechten van het kind. : De Wereldgezondheidsorganisatie (Engels: World Health Organization, WHO) is een gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties gevestigd in Genève met als doel wereldwijde aspecten van de gezondheidszorg in kaart te brengen, activiteiten op het gebied van de gezondheidszorg te coördineren en de gezondheid van de wereldbevolking te bevorderen. ; 20. Veiligheidsraad : De Veiligheidsraad is een belangrijk orgaan van de Verenigde Naties. Zijn primaire verantwoordelijkheid is het handhaven van de internationale veiligheid en vrede, in het kader van de doelstellingen en beginselen van de Verenigde Naties. ; 21. Verdrag van Maastricht en Lissabon : Het Verdrag van Maastricht (officieel het Verdrag betreffende de Europese Unie, kortweg EU-Verdrag) werd ondertekend op 7 februari 1992 en diende ter oprichting van de Europese Unie. : Het Verdrag van Lissabon is een verdrag van de Europese Unie, getekend in Lissabon op 13 december 2007. Het is in wezen geen op zichzelf staand verdrag: het veranderde het functioneren van de Unie via een reeks amendementen op de verdragen van Rome en Maastricht. De geconsolideerde versies van deze documenten vormen de wettelijke basis voor de Europese Unie. Na ratificatie door alle 27 EU-lidstaten trad het verdrag in werking op 1 december 2009. ; 22. Verenigde Naties,-doelstellingen, -Handvest, -secretaris-generaal : De Verenigde Naties (afkorting: VN) zijn een internationale organisatie, opgericht in 1945 door 51 landen. Het is een intergouvernementele organisatie die samenwerkt op het gebied van het internationale recht, mondiale veiligheid, behoud van mensenrechten, ontwikkeling van de wereldeconomie en het onderzoek naar maatschappelijke en culturele ontwikkelingen. : Op 25 april 1945 begon de "United Nations Conference on International Organizations" (Conferentie van de Verenigde Naties over Internationale Organisaties) in San Francisco. Naast de onafhankelijke naties werden ook enkele non-gouvernementele organisaties, waaronder de Lions Clubs International, uitgenodigd om te assisteren bij de opstelling van de organisatie. De vijftig naties die aanwezig waren op de conferentie ondertekenden twee maanden later, op 26 juni, het Handvest van de Verenigde Naties (de grondwet van de organisatie). : De secretaris-generaal van de Verenigde Naties is het hoofd van het Secretariaat van de Verenigde Naties, een van de belangrijkste organen van dat instituut. Hij wordt daarom feitelijk als het hoofd van de Verenigde Naties beschouwd. De huidige secretaris-generaal is António Guterres. ; 23. Volkssoevereiniteit : Volkssoevereiniteit is het principe dat het volk (als geheel) het hoogste gezag van de staat vormt. De uitoefening van staatsmacht wordt bij dit principe gelegitimeerd doordat alle macht die regering, parlement en rechters hebben, geacht wordt vooraf (via een grondwet) te zijn toegekend door het volk. ; 24. Wereldbank : De Wereldbank is 's werelds grootste instituut voor ontwikkelingssamenwerking. Zij verstrekt leningen aan ontwikkelingslanden en middeninkomenslanden, met als voornaamste doel het bestrijden van armoede. (Thuisbasis: Washington D.C., Verenigde Staten. Opgericht: 27 december 1945. Oprichters: John Maynard Keynes, Harry Dexter White.) ; 25. WTO : De Wereldhandelsorganisatie (World Trade Organisation) is een intergouvernementele organisatie die toeziet op de naleving van afspraken over de handel tussen landen. Veel van die afspraken zijn van belang voor het internationale zakendoen. (Opgericht: 1 januari 1995. Thuisbasis: Genève, Zwitserland. Oprichters: Hongkong, Dominica, Frankrijk, Oostenrijk en meer) === Politiek, macht, invloed en ongelijkheid === ; 1. Anti/Andersglobalisten : Antiglobalisme of antimondialisme is een beweging die zich verzet tegen het globalisme. Antiglobalisten verzetten zich radicaal tegen iedere vorm van globalisering, men ziet het als een bedreiging voor de lokale cultuur en economie. : Het andersglobalisme, andersmondialisme of de global justice movement (beweging voor wereldwijde rechtvaardigheid) is een pluriforme, los georganiseerde beweging die zich verzet tegen wat zij ziet als de 'neoliberale' manier van globalisering en met name het ontstaan van wat zij ziet als een ongereguleerde, dan wel ondemocratisch gereguleerde wereldmarkt. ; 2. Armoede : Armoede is volgens de definitie van de Verenigde Naties het niet kunnen voorzien in de eerste levensbehoeften. Zij ontstaat wanneer een persoon of een groep mensen onvoldoende betaal- en/of ruilmiddelen heeft om in de primaire levensbehoeften te kunnen voorzien. De bestaansmiddelen hiervoor zijn wel aanwezig, maar ze kunnen als gevolg van schaarste onbetaalbaar worden. Primaire levensbehoeften omvatten zaken als schoon en drinkbaar water, voedsel, kleding, huisvesting en gezondheidszorg. Zij gelden als noodzakelijk om een menswaardig leven te kunnen leiden. Deelnemen aan het sociale leven, degelijk onderwijs en ontspanning kunnen als secundaire levensbehoeften beschouwd worden. Het tegengestelde van armoede is rijkdom. Het tegengestelde van schaarste is overvloed. De overgang tussen armoede en welstand wordt aangeduid door de armoedegrens. ; 3. BBP/BNI per hoofd van de bevolking : Het bruto binnenlands product (bbp) is de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde finale goederen en diensten gedurende een bepaalde periode (meestal een jaar). Meestal wordt met dit begrip het bruto binnenlands product tegen marktprijzen bedoeld. : Het bruto nationaal inkomen of bni (voorheen bruto nationaal product of bnp) is een veelgebruikte maat voor de omvang van een economie. Dit is het bruto binnenlands product plus de door de inwoners van het eigen land in het buitenland verdiende primaire inkomens minus de door buitenlanders in het betreffende land verdiende primaire inkomens. Samengevat betekent 'binnenlands' hier verdiend/geproduceerd binnen de landsgrenzen en 'nationaal' verdiend/geproduceerd door de staatsburgers van een land. : Het bni per hoofd van de bevolking is een maat voor de welvaart van een land. ; 4. Betalingsbalans : De betalingsbalans van een land is een overzicht van de waarde van alle transacties die in een bepaalde periode hebben plaatsgevonden tussen ingezetenen van het land en niet-ingezetenen van andere landen (het buitenland). De Nederlandse betalingsbalans wordt samengesteld en gepubliceerd door De Nederlandsche Bank. ; 5. Bevolkingsgroei : De bevolkingsgroei is de toename van het inwonersaantal in een bepaald land of gebied gedurende een bepaalde tijd. Als de toename negatief is spreken we van bevolkingsdaling of negatieve bevolkingsgroei. Vooral tijdens een demografische transitie kan er een zeer sterke bevolkingsgroei zijn. ; 6. Duurzame ontwikkeling : Duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen, aldus de definitie van de VN-commissie Brundtland uit 1987. ; 7. Feodaliteit : Het feodalisme of de feodaliteit (van het Latijnse feudum of "leen") is het leenstelsel dat van de val van het West-Romeinse Rijk (ca. 500) tot de Franse revolutie (1789) in Europa heerste. De leenheer gaf gebieden in leen aan zijn leenmannen en kreeg in ruil hiervoor trouw, militaire bijstand en belastinginkomsten. ; 8. Hegemonie : Hegemonie uitspraak (info / uitleg) (Gr. ἡγεμών, hègemoon, "aanvoerder, gids") noemt men het overwicht op uiteenlopende gebieden als, politiek, handel, cultuur en ideologie van een partij of staat over andere partijen of staten, waardoor de eerste indirecte macht over de andere kan uitoefenen. ; 9. Hulpbeleid/(on)gebonden hulp, programma, nood en project hulp : Gebonden hulp is een vorm van ontwikkelingssamenwerking waarbij het land dat hulp ontvangt verplicht is om goederen en diensten af te nemen in het land dat de hulp biedt. Het land dat hulp biedt aan een ontwikkelingsland wordt donorland genoemd. Gebonden hulp heeft als uitgangspunt 'help you, help me'. : Een land dat gebonden (ontwikkelings)hulp ontvangt van een ander land, moet dit geld uitgeven in het land, waarvan het de hulp heeft ontvangen. Aan ongebonden (ontwikkelings)hulp zitten geen of minder voorwaarden. : Noodhulp of humanitaire hulp is hulp aan slachtoffers van natuurrampen of gewapende conflicten. Het primaire doel van noodhulp is het redden van levens, het verminderen van menselijk lijden en het bewaren en beschermen van menselijke waardigheid. ; 10. Human Development Index : De index van de menselijke ontwikkeling (ontwikkelingsindex), VN-index (welzijnsindex) of Human Development Index (HDI) van de Verenigde Naties meet voornamelijk armoede, analfabetisme, onderwijs en levensverwachting in een bepaald land of gebied. ; 11. Humanitaire hulp : Noodhulp of humanitaire hulp is hulp aan slachtoffers van natuurrampen of gewapende conflicten. Het primaire doel van noodhulp is het redden van levens, het verminderen van menselijk lijden en het bewaren en beschermen van menselijke waardigheid. ; 12. Machtsevenwicht : Machtsevenwicht is het politieke en veelal ook militaire evenwicht tussen twee of meer machtige staten. De mate van militair evenwicht wordt aangeduid als militaire balans. ; 13. Mensenrechten : De rechten van de mens of mensenrechten omvatten rechten waarop iedereen aanspraak kan maken, ongeacht herkomst, nationaliteit, overtuiging, geslacht, wettelijke status of andere kenmerken. Voorbeelden zijn het recht op vrije meningsuiting, het recht op leven, het recht op bescherming tegen marteling en het zelfbeschikkingsrecht. ; 14. Microkrediet : Microkrediet is een onderdeel van het groter omvattende begrip microfinanciering. ; 15. Middenklasse : De middenklasse is een sociale klasse, die bestaat uit personen die niet (meer) met hun handen (hoeven) werken. ; 16. Millenniumdoelen : De millenniumdoelstellingen, Verenigde Naties Millennium Development Goals, richten zich op het uitbannen van wereldwijde armoede. Regeringsleiders van 189 landen hebben in september 2000 de United Nations Millennium Declaration ondertekend. Daarmee verbinden zij zich aan het behalen van de doelstellingen. ; 17. Modernisering : Het begrip modernisering verwijst in eerste instantie naar het geheel van samenhangende maatschappelijke veranderingen die vanaf de industriële revolutie hebben plaatsgevonden. ; 18. Ontwikkeling,-land, -hulp, -beleid : Een ontwikkelingsland is veelal een land dat (nog) geen hoge graad van industrialisatie bereikt heeft in verhouding tot ontwikkelde landen. Het beschikt hierdoor over een relatief grote landbouwsector, een kleine dienstensector, een lage levensstandaard alsook een laag bruto nationaal product. : Van oudsher spreekt men van ontwikkelingshulp, maar in de jaren zeventig van de 20e eeuw werd de term ontwikkelingssamenwerking geïntroduceerd. Daarmee drukken donoren uit dat zij ontvangende landen en organisaties als gelijkwaardige partners beschouwen. : Het ontwikkelingsbeleid is een van de belangrijkste onderdelen van het buitenlands beleid van de Europese Unie. Sinds haar oprichting ondersteunt de EU partnerregio's in hun ontwikkeling. De EU heeft haar oorspronkelijke focus op de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan (ACS-landen) geleidelijk uitgebreid en werkt nu samen met zo'n 160 landen overal ter wereld. ; 19. Schuld; -landen, verlichting : De staatsschuld of overheidsschuld omvat het totaal van de schulden van de centrale overheid, de niet-centrale overheden (provincies, waterschappen, gemeenten) en de wettelijke sociale verzekeringsinstellingen. Formeel is de tweede naam juister dan de eerste, daar de staatsschuld officieel een naam is voor alleen de brutoschuld van het Rijk. : De betekenis van schuldverlichting is: afspraken waarbij door een of meerdere crediteuren aan een of meerdere debiteurenlanden uitstel of afstel van rentebetalingen en aflossing van schulden wordt verleend. ; 20. Stabiliteits- en Groeipact : In het Stabiliteits- en groeipact spreken de landen die lid zijn van de Europese Unie af dat hun begrotingen in evenwicht zijn of een overschot hebben. Dat betekent dat de regeringen niet meer geld uitgeven dan ze ontvangen. Dat doel hoeft nog niet meteen bereikt te worden, maar de EU-landen moeten er wel naartoe werken. De afspraken zijn gemaakt in 1997. : Regeringen maakten al in het Verdrag van Maastricht afspraken over een maximaal begrotingstekort van 3% van het bbp en een maximale overheidsschuld van 60% van het bbp. In het Stabiliteitspact werden die afspraken nader ingevuld en werd afgesproken wat moet gebeuren als landen toch een hoger tekort hebben. ; 21. Structurele aanpassingsprogramma’s : In de jaren 70 zet de schuldencrisis de Wereldbank aan tot een nieuwe koers. Veel arme landen kunnen hun schuldenlast niet meer opbrengen. De Wereldbank introduceert daarop structurele aanpassingsprogramma’s. Zij eist onder meer dat ontwikkelingslanden hun munt devalueren, hun markten openstellen en zich richten op export. Voorts moeten overheden bezuinigen op uitgaven voor sociale voorzieningen zoals onderwijs en gezondheidszorg. De structurele aanpassingsprogramma’s zullen de agenda van de Wereldbank en het IMF twee decennia domineren. ; 22. Structurele hulp : Structurele hulp is hulp aan ontwikkelingslanden die gericht is op verbetering van de productiestructuur. ; 23. Subsidiariteitsbeginsel : Het subsidiariteitsbeginsel of subsidiariteitsprincipe is een organisatiewijze of regel in taakverdeling tussen 'hogere' en 'lagere' openbare overheden. Het houdt in algemene zin in dat hogere instanties niet iets moeten doen wat door lagere instanties kan worden afgehandeld. ; 24. Terrorisme : Terrorisme (van het Latijnse terror, paniek) is het zonder wettige grond plegen van ernstig geweld, of ernstige dreiging daarmee, met een politiek doel. In de meeste opvattingen over wat terrorisme is, moet het om illegaal geweld gaan, doorgaans gekoppeld aan burgers als slachtoffers. ; 25. Urbanisatie/verstedelijking : Verstedelijking of urbanisatie is de geleidelijke uitbreiding van intensief bewoonde gebieden, als gevolg van bevolkingsgroei en veranderingen in het levenspatroon van de bevolking. De mate van verstedelijking wordt uitgedrukt in de urbanisatiegraad. === Beleid: regels, effecten en dilemma’s === ; Bilateraal : De belangrijkste rechtsbron van het volkenrecht is het verdrag. Een verdrag is een overeenkomst tussen staten. Daarin worden wederzijds rechten en plichten vastgelegd. Verdragen zijn te onderscheiden naar het aantal daaraan deelnemende landen. ; Convergentie : De convergentietheorie is voornamelijk geformuleerd door de Nederlandse econoom Jan Tinbergen. Tinbergen voorspelde dat het Russische communisme en het Amerikaanse kapitalisme steeds meer naar elkaar zouden toegroeien, meer bepaald naar een Europees model van gecorrigeerde markteconomie. ; Democratisch tekort : Een democratisch tekort of democratisch deficit ontstaat wanneer ogenschijnlijk democratische organisaties of instellingen in feite tekortschieten bij de vervulling van wat ze verondersteld worden te doen voor (het respecteren van) de beginselen van de democratie.[1] Voorbeelden zijn de aanwezigheid van kiesdrempels, bijzondere meerderheden, een grote invloed van lobbygroepen, het onvoldoende doorwegen van de stem van het parlement in beslissingen of het niet voldoende rekening houden met de uitslag van een referendum. ; Gekwalificeerde meerderheid : Een gekwalificeerde meerderheid is een meerderheid die in een stemprocedure pas doorslaggevend is wanneer ze voldoet aan aanvullende voorwaarden. Ze wordt vereist wanneer niet kan worden volstaan met een gewone meerderheid (meer vóór- dan tegenstemmen) of een absolute meerderheid (ten minste de helft plus een half van een relevant aantal stemmen) om tot een bepaalde beslissing te komen of om een voorstel al of niet aan te nemen. ; 5. Genocide : Genocide (of volkerenmoord) is een misdrijf in het internationale recht dat door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties in Resolutie 96(1) omschreven werd als 'de ontzegging van het recht van bestaan van een gehele menselijke groep.' : In april 1994 kwamen bij de genocide in Rwanda 800.000 Hutu's en Tutsi's om het leven. Datzelfde jaar werden de verantwoordelijken voor die misdaad voor het 'Internationaal Straftribunaal voor Rwanda' gebracht. Ook andere genocidemisdadigers stonden intussen terecht. ; Good governance : Good governance is an indeterminate term used in the international development literature to describe how public institutions conduct public affairs and manage public resources. Governance is "the process of decision-making and the process by which decisions are implemented (or not implemented)". The term governance can apply to corporate, international, national, local governance[1] or to the interactions between other sectors of society. ; Idealisme (constructivisme) : Belicht zowel de veranderende normen omtrent soevereiniteit, mensenrechten en internationaal recht als de toegenomen potentie van religieuze ideeën binnen de politiek. : Benadrukt dat een consensus over waarden een solide fundament is voor een stabiele politiek. Het idealisme ziet ook in dat het bereiken van een consensus niet gemakkelijk zal zijn en kan leiden tot conflict onder verschillende groepen binnen de samenleving. ; Imperialisme : Imperialisme is het proces waarbij landen hun macht in andere delen van de wereld uit willen breiden door gebieden te veroveren en te beheersen. Het overnemen gebeurt niet, zoals bij kolonialisme, alleen om de economische redenen. ; Integratie : Integratie is het socialisatieproces van acculturatie waarbij leden van een niet-dominante groep zich mengen met de dominante groep, maar daarnaast contact onderhouden met de andere leden van de eigen groep. Er is dus een hoge graad van zowel cultuurbehoud en participatie met de eigen groep (ingroup), als van participatie met en aanpassing aan de andere groep (outgroup). : Europese integratie, ook wel Europese eenwording of Europese eenmaking, is het eenwordingsproces van Europese landen. Dit wordt tegenwoordig vooral geleid door de Raad van Europa en de Europese Unie. ; Kolonialisme : Kolonialisme is de benaming voor een systeem waarin staten eigen koloniën hebben. : Bij kolonisatie is er sprake van uitbreiding van het grondgebied van een soevereine staat. Afhankelijk van de houding van de kolonisator werd er over de inheemse bevolking beslist, werd deze verplaatst of zelfs uitgeroeid. Deze term heeft zodoende een negatieve bijklank gekregen. ; Multilateraal : Een specifiek samenwerkingsverband kan bestaan uit twee partners (bilateraal) of meer dan twee partners (multilateraal). Beide modellen hebben hun voordelen. Een bilateraal samenwerkingsverband geeft de mogelijkheid om alle modaliteiten en afspraken perfect af te stemmen op de noden van de twee betrokken partners, terwijl in een multilateraal model wellicht meer compromissen nodig zullen zijn. Een multilateraal model, of netwerk in de eigenlijke betekenis van het woord, geeft in principe veel meer mogelijkheden. De input van de ene partner moet niet één-op-één afgewogen worden tegen een tegenprestatie van één bepaalde andere partner, maar kan tegen de meerwaarde van het gehele netwerk afgezet worden. Een duidelijk voorbeeld hiervan is de uitwisseling van studenten binnen een consortium, of van consortium tot consortium. De reciprociteit moet dan niet tussen elke twee partners bilateraal afgemeten worden, maar op het niveau van het consortium, wat een veel grotere mate van flexibiliteit oplevert. ; Protectionisme : Protectionisme is een stelsel van maatregelen van de overheid waarbij getracht wordt bescherming te bieden aan binnenlandse landbouw, producenten en industrieën. ; Realisme : De basisstellingen van de theorie zijn: de staat is de belangrijkste actor in de internationale betrekkingen; de staat is een unitaire actor; de staat is een rationele actor die naar maximalisatie van zijn eigenbelang streeft; veiligheid is het belangrijkste thema in de internationale betrekkingen. : https://nl.wikipedia.org/wiki/Realisme_(internationale_betrekkingen) ; Richtlijn : Een Europese richtlijn is een wetgevend instrument van de Europese Unie. ; Veiligheidsdilemma : Het veiligheidsdilemma is een concept uit de internationale betrekkingen. Omdat staten in onzekerheid verkeren over elkaars motieven weten ze niet of hun veiligheid al dan niet in gevaar is. Ze willen in staat zijn zichzelf te verdedigen indien nodig en er ontstaat een wapenwedloop. ; Vredesmissie : Een vredesoperatie of vredesmacht is een leger en/of een diplomatieke missie, die speciaal is ontworpen om de vrede te herstellen en te behouden in bepaalde gebieden waar zich een gewapend conflict afspeelt. Deze worden meestal door de Verenigde Naties georganiseerd, maar ook andere internationale organisaties, zoals het GOS, de ECOWAS en de OCSE, organiseren zulke vredesoperaties. De burger-waarnemers van deze vredesmacht dragen witte kledij met daarop duidelijk de afkorting "UN", van United Nations, in het zwart. De militairen van de vredesmacht dragen hun nationale uniformen, maar hun muts of helm heeft de lichtblauwe kleur van de VN vlag, met daarop een VN insigne of de afkorting "UN" in het wit. Vandaar dat men spreekt over blauwmutsen of blauwhelmen. Soms zie je ook wel troepen uit bijvoorbeeld India met een lichtblauwe tulband. De burger- en/of militaire voertuigen zijn allemaal in een helle witte kleur met daarop ook duidelijk de zwarte afkorting "UN". Meestal is er op de voertuigen ook een VN vlag bevestigd. === Sociale en economische orde === ; Divergentie : Het uiteenlopen van opvattingen of Persoonlijkheden, die eerst vrij goed samenpasten, tot verschillen die moeilijk te overbruggen lijken. : Voorbeelden - Het uit elkaar groeien van huwelijkspartners, medewerkers die in het begin zeer eensgezind waren en later uiteenlopende opvattingen beginnen te krijgen. ; Euro, -zone : In 1992 werd in Maastricht besloten tot invoering van de euro. Hierbij zou de waarde van 1 euro gelijk zijn aan 1 ECU (European Currency Unit oftewel 'Europese rekeneenheid'). Sinds 4 januari 1999 worden de koersen van aandelen, obligaties en opties aan de beurs in euro's weergegeven. De munten en bankbiljetten werden op 1 januari 2002 gelijktijdig ingevoerd in 12 landen van de Europese Unie, alsmede in Monaco, San Marino en Vaticaanstad, tijdens de grootste monetaire omwisselingsoperatie aller tijden. : De eurozone (of eurosysteem, eurolanden, eurogebied) is de verzamelnaam voor de landen van de Europese Unie die de euro als munt hebben. De Europese Centrale Bank is verantwoordelijk voor het monetair beleid binnen de eurozone. ; Globalisering/mondialisering : Mondialisering (ook wel globalisering genoemd) is een voortdurend proces van wereldwijde economische, politieke en culturele integratie, met als centraal kenmerk een wereldwijde arbeidsdeling, waarbij productielijnen over de wereld worden gespreid die gedreven worden door de informatie- en communicatietechnologie en door internationale handel. Mondialisering wordt mogelijk gemaakt door ontwikkelingen op het gebied van vervoer en telecommunicatie. Ze kenmerkt zich verder door verregaande schaalvergroting, het ontstaan van een wereldwijd kapitalisme en de verspreiding van een consumentencultuur. ; Informele sector : Onder informele economie (=verborgen economie) verstaat men de wettelijke en onwettelijke economische activiteiten die niet in de officiële cijfers tot uitdrukking komen doordat ze niet worden waargenomen door de instellingen die de nationale rekeningen opstellen, namelijk het CBS in Nederland en het Instituut voor de Nationale Rekeningen in België. De term wordt vooral geassocieerd met de derde wereld, waar in veel landen meer dan de helft van de bevolking werkzaam is in de informele sector. Dat neemt niet weg dat ook in ontwikkelde landen vele informele economische activiteiten plaatsvinden. ; Interne markt : Een gemeenschappelijke markt, ook wel interne markt genoemd, is een vorm van economische integratie. Het is een gebied zonder economische binnengrenzen en met een gemeenschappelijke buitengrens (douane-unie) waarbinnen productiefactoren (goederen, personen, diensten en kapitaal) zich vrijelijk kunnen bewegen. Het is de vierde stap in economische integratie, verder gaand dan een douane-unie maar minder vergaand dan een muntunie. De Europese interne markt is een voorbeeld van een gemeenschappelijke markt. ; Kredietcrisis : De kredietcrisis is de aanduiding voor de crisis op de financiële markten die in de zomer van 2007 ontstond, in het najaar van 2008 een hoogtepunt bereikte en eerst in de loop van 2011 afliep. ; Monetair beleid, -integratie : Onder monetair beleid of monetaire politiek verstaat men het geheel van maatregelen die een Centrale Bank kan nemen om de waarde van de eigen valuta stabiel te houden. : Elke lidstaat van de Europese Unie is lid van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Deze monetaire unie streeft naar een optimale integratie van de nationale economieën, zodat economische groei en welvaart gestimuleerd worden. ; Ruilvoet; -verhouding : Internationaal - Het gemiddeld exportprijspeil gedeeld door het gemiddeld importprijspeil. Een ruilvoetverbetering ontstaat door een stijging van het gemiddeld exportprijspeil ten opzichte van het gemiddeld importprijspeil. Gebeurt het omgekeerde, dan is sprake van een ruilvoetverslechtering. (Schöndorff c.s.). ; Washington consensus : De Washington Consensus is een term voor het eerst gebruikt door John Williamson in 1989 om een relatief specifieke set van tien beleidsprescripties aan te duiden die samen volgens hem het standaard hervormingspakket vormden voor landen getroffen door een economische crisis zoals het werd gepromoot door de in Washington, D.C gevestigde instituten zoals het Internationaal Monetair Fonds (IMF), de Wereldbank en het Amerikaanse Ministerie van Financiën. ; Welvaart, - cijfer, -kloof : Welvaart is de mate waarin de behoeften met de beschikbare middelen kunnen worden bevredigd. Het is een kwalitatieve maatstaf. Men spreekt ook wel van welvaart in ruime zin. : De welvaartskloof gaat over het verschil in welvaart tussen arm en rijk. Dat kan zijn binnen een land, maar ook een kloof tussen stad en platteland, tussen regiaoś landen of wereldelen. === Theorieën, visies en beeldvorming === ; Centrum-periferie [Friedman] : Het kerngebied is dominant; daar worden de besluiten genomen en is de economische en politieke macht gevestigd. Op mondiaal niveau wordt de relatie westerse rijke gebieden en de armere ontwikkelingslanden ook aangeduid als een centrum-periferie verhouding. : https://www.schooltv.nl/video/centrum-en-periferie-de-relatie-tussen-het-westen-en-ontwikkelingslanden/ ; Dependenciatheorie : Dependencia (Spaans: afhankelijkheid) is de ongelijkwaardige politieke en economische relatie tussen ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden. De theorie hierachter is ontwikkeld in de studie van de ontwikkeling van Latijns-Amerika, dat ondanks de financiële en technische steun uit het rijke noorden achterbleef bij de verwachtingen. Zoals bij andere centrum–periferiemodellen ligt de nadruk op externe factoren die bijdragen aan de achterstand. In deze modellen wordt gewezen op de quasi-koloniale verhoudingen die nog bestaan waarbij het rijke centrum arbeid en grondstoffen onttrekt aan de arme periferie. ; IB-theorieën; (neo)realisme, idealisme, (neo)liberalisme : De basisstellingen van de theorie zijn: de staat is de belangrijkste actor in de internationale betrekkingen; de staat is een unitaire actor; de staat is een rationele actor die naar maximalisatie van zijn eigenbelang streeft; veiligheid is het belangrijkste thema in de internationale betrekkingen. : https://nl.wikipedia.org/wiki/Realisme_(internationale_betrekkingen) : Het neorealisme betreft een theoretisch wat grondiger uitwerking van de klassieke realistische visie dat het internationale statensysteem wordt gekenmerkt door anarchie en dat staten hierbinnen proberen te overleven door zo veel mogelijk macht te verwerven. : Het idealisme belicht zowel de veranderende normen omtrent soevereiniteit, mensenrechten en internationaal recht als de toegenomen potentie van religieuze ideeën binnen de politiek. : Het idealisme benadrukt dat een consensus over waarden een solide fundament is voor een stabiele politiek. Het idealisme ziet ook in dat het bereiken van een consensus niet gemakkelijk zal zijn en kan leiden tot conflict onder verschillende groepen binnen de samenleving. : Het liberalisme benadrukt de groei van het aantal democratieën en hoe de ontwikkeling van een democratie in sommige gevallen nogal chaotisch kan verlopen. : Het liberalisme Belicht het coöperatieve potentiaal van oude lang gevestigde democratieën. Dit potentieel wordt vooral ten volste benut als men samenwerkt met effectieve instituties. Als keerzijde stelt het liberalisme dat gevestigde democratieën nogal de hardnekkige neiging hebben om ondemocratische landen te democratiseren. Vaak leidt inmenging (door o.a. het beginnen van een oorlog om een dictator af te zetten) tot chaos en geweld. ; Stages of economic growth [Rostow] : Walt Whitman Rostow, ook bekend als Walt Rostow of W.W. Rostow (7 oktober 1916 – 13 februari 2003) was een Amerikaanse economisch-historicus, auteur van invloedrijk boek The stages of economic growth; a non-communist manifesto (1960). Kern van zijn fasentheorie is dat ieder land eenzelfde ontwikkeling zal doormaken, alleen sommige landen wat eerder dan andere. Daarmee de suggestie aan ontwikkelingslanden om tijdens de Koude Oorlog bij het Westerse blok te blijven, dan zal de welvaart vanzelf komen. In tegenstelling tot centrum-periferie modellen zoals de wereld-systeemtheorie van Wallerstein. ; Unbalanced growth [Hirschmann] : Albert Otto Hirschman (born Otto-Albert Hirschmann; April 7, 1915 – December 10, 2012) was an influential economist and the author of several books on political economy and political ideology. His first major contribution was in the area of development economics. Here he emphasized the need for unbalanced growth. Because developing countries are short of decision making skills, he argued that disequilibria should be encouraged to stimulate growth and help mobilize resources. Key to this was encouraging industries with a large number of linkages to other firms. ; Wereldsysteemtheorie [Wallerstein] : De wereld-systeemtheorie of wereld-systeemanalyse is een theoretisch raamwerk in de internationale betrekkingen en de sociologie, voornamelijk ontwikkeld door Immanuel Wallerstein. De wereld-systeemtheorie bestudeert de structuur en evolutie van de kapitalistische wereld-economie. Een belangrijk thema is hierbij de wereldwijde arbeidsdeling: de verdeling van staten in leveranciers van grondstoffen, leveranciers van arbeidskracht, goederenproducenten, enzovoorts. === Maatschappelijke veranderingen en internationale vergelijking === ; 1. BRIC-landen : BRIC is een acroniem uit de economie dat verwijst naar de landen Brazilië, Rusland, India en China, landen die zich in een vergelijkbaar stadium van economische ontwikkeling bevinden. Er wordt naar verwezen als "de BRICs", "de BRIC-landen" of de "Grote Vier". ; 2. Dekolonisatie : Dekolonisatie is het proces waarbij kolonies zelfstandig worden van een moederland. De term wordt vooral gebruikt voor het proces waarbij niet-Europese koloniën van Europese koloniale mogendheden onafhankelijk werden. ; 3. Democratisering : Democratisering is het vergroten van inspraak en medezeggenschap in een organisatie, meer specifiek in het bestuur van een overheid. Het is hierbij het proces om van een autoritaire samenleving te komen tot een democratie. : In bredere zin is het een vergroting van het aantal mensen dat toegang heeft tot bepaalde middelen of ideeën, zoals de democratisering van kennis of de economie, waar deze eerder beperkt waren tot een bepaalde elite. ; 4. EVRM Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens : Het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is een Europees verdrag waarin mensen- en burgerrechten voor alle inwoners van de verdragsluitende staten zijn geregeld. Het verdrag is opgesteld in 1950 in navolging van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Sindsdien is het uitgebreid met 14 protocollen. Het EVRM verbiedt onder andere het opleggen van de doodstraf (althans, in het zesde Protocol). Het toezicht op de naleving van het EVRM ligt bij de Raad van Europa. ; Internationalisering : Internationalisering is het proces waarbij betrekkingen over steeds grotere afstanden worden aangegaan en zo over de landsgrenzen heen reiken. Dit is een gevolg van zowel mondialisering als regionalisering. Dit heeft tot gevolg dat nationale overheden bij hun beleid gebonden zijn aan internationale afspraken en ontwikkelingen en minder greep hebben op de nationale economie. ; Koude Oorlog/Post Koude Oorlog : De Koude Oorlog was een periode van gewapende vrede tussen de communistische en de kapitalistische wereld in de tweede helft van de 20e eeuw. Het kapitalistische westerse blok, inclusief Nederland, België en Suriname, werd geleid door de Verenigde Staten (VS). De communisten stonden voornamelijk onder leiding van de Sovjet-Unie (USSR), of waren verbonden met communistisch China. Voor het Westen werd ook wel de term "eerste wereld" gebruikt, terwijl de communistische wereld de "tweede wereld" was. Voor de landen die noch bij het kapitalistische, noch bij het communistische blok hoorden, werd de aanduiding "derde wereld" gebruikt, een begrip dat tegenwoordig voor ontwikkelingslanden gebruikt wordt. : https://nl.wikipedia.org/wiki/Koude_Oorlog#Na_de_Koude_Oorlog ; Mensenrechten : De rechten van de mens of mensenrechten omvatten rechten waarop iedereen aanspraak kan maken, ongeacht herkomst, nationaliteit, overtuiging, geslacht, wettelijke status of andere kenmerken. Voorbeelden zijn het recht op vrije meningsuiting, het recht op leven, het recht op bescherming tegen marteling en het zelfbeschikkingsrecht. == Links & literatuur == * https://www.expertisecentrum-maatschappijleer.nl/cms_data/kennisbasis_maatschappijleer.pdf * Mok, A. L. (2011). <i>Arbeid, bedrijf en maatschappij</i> (6e ed.). Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff. * Reas, K. (2001). <i>Controversiële rechtsfiguren. Rechtsfilosofische excursies over de relaties tussen ethiek en recht.</i> Gent, België: Academia Press. * Wilterdink, N., & Heerikhuizen, B. van. (2009). <i>Samenlevingen. Inleiding in de sociologie</i> (6e ed.). Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff. {{Sub}} {{Links}} pw7jyasgo1zz00okt1k6twdesf434z8 0 36164 423482 420328 2026-04-22T13:16:59Z Erik Baas 2193 423482 wikitext text/x-wiki Politiek en politicologie laat zien hoe volgens politicologen de politiek in elkaar zit. Enerzijds wordt het functioneren van de politiek in de praktijk behandeld, anderzijds geeft het boek een systematisch overzicht van het vakgebied van de politicologie. Deze vierde druk van Politiek en politicologie betreft een grondige update van literatuurverwijzingen, feiten en cijfers. Ook nieuw onderzoek wordt besproken, bijvoorbeeld naar privatisering, sociale zekerheid, prestaties van de publieke sector, Europa en populisme. Politiek en politicologie gaat in op de verhoudingen tussen en binnen de lokale, regionale, nationale, Europese en internationale politiek. Het boek besteedt daarom zowel aandacht aan de Nederlandse politiek als aan Europese integratie en Internationale Betrekkingen. Daarbij worden niet alleen ‘zachte’ benaderingen toegepast, zoals politieke cultuur, maar ook ‘harde’ benaderingen, zoals speltheorie. == Samenvatting == === Problemen, politiek en politicologie === Een inleiding waarin de politicologie wordt beschreven in relatie tot de politiek. Het boek benadrukt de samenhang tussen verschillende deelterreinen van de politicologie en die tussen politicologie en de politiek. Centrale begrippen: politiek, staat, democratie en macht. Hoofdstuk 1: Problemen, politiek en politicologie Waar gaat de politiek over en wat zijn centrale vragen? ==== Politieke problemen ==== Maatschappelijke verschijnselen die niet als problematisch worden ervaren krijgen doorgaans geen aandacht in de politiek. Diverse politieke problemen hebben invloed op ons dagelijks leven en we betalen mee aan de pogingen om dit op te lossen. Politiek is een situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn. Deze definitie van Van Deth en Vis heeft als voordeel dat ze duidelijk afgebakend is. Een probleem is een situatie die mensen als ongewenst beschouwen en ze denken de situatie te moeten en kunnen veranderen. Objectief aspect (feitelijke werkelijkheid) versus Subjectief aspect (perceptie). Percepties zijn belangrijk in de politiek omdat ze uiteindelijk het gedrag van mensen sturen. Een politiek probleem is een ongewenst en veranderbaar beschouwde situatie waarbij de overheid betrokken is of zou moeten zijn. Er is niet altijd overeenstemming wat een politiek probleem is: mensen hanteren verschillende normen om de werkelijkheid te beoordelen mensen ervaren de objectieve werkelijkheid verschillend mensen zijn het niet eens � ==== Politiek en de overheid ==== Grootste werkgever van Nederland. Definities van Hoogerwerf en Laver. ==== Politiek en het verdelingsvraagstuk ==== Zero-sum game: extra geld voor de een betekent minder geld voor de ander. Lasswell: wie krijgt wat, wanneer en hoe? Zeer ruime definitie. Lasswel en Kaplan: het vormen en verdelen van macht. Te ruim en te beperkt tegelijk. Easton: de gezaghebbende toedeling van waarden voor een samenleving. Te weinig afbakening. Verdeling van geld macht en waarden. ==== Politiek en collectieve actieproblemen ==== In een collectieve-actieprobleem conflicteert het eigenbelang van elk individu in een bepaalde mate met het eigenbelang van ieder individu. Het collectief resultaat is in strijd met het eigenbelang van de verschillende individuen. Publieke goederen zijn ondeelbaar en niet-uitsluitbaar. Bijvoorbeeld dijken. Free rider-principe. Individuele rationaliteit kan collectieve irrationaliteit opleveren. Semipublieke of quasipublieke goederen zijn in een bepaalde mate deelbaar en uitsluitbaar. Bijvoorbeeld openbaar vervoer. Taylor: politiek = het oplossen van collectieve-actieproblemen. Door: overheidsingrijpen (surveilance) de verleiding of te free-riden te verkleinen (belastingmaatregelen en boetes) moraal (men voelt zich verplicht) command-and-control: de overheid dwingt de burgers samen te werken. ==== Enkele kenmerken van politiek ==== Politiek heeft onder meer betrekking op: * de overheid (Van Deth en Vis, Hoogerwerf) * conflict en samenwerking (Laver) * de verdeling van geld (Lasswell) * de verdeling van macht (Kaplan) * de verdeling van waarden (Easton) * collectieve-actieproblemen (Taylor) Er bestaat geen 'beste' omschrijving van politiek. ==== Politicologie ==== Centrale vragen: Hoe moet het object van politicologie gedefinieerd worden? (afbakening) Hoe moeten de centrale begrippen van politicologie gedefinieerd worden? (invulling) Welke wetenschappelijke strategie moet gebruikt worden om de beoogde kennis te verwerven? (methode) Welke wetenschappelijke benadering moet gebruikt worden om de beoogde kennis te verwerven? (blikrichting) Benaderingswijze: * theoretisch * empirisch * normatief * vergelijkend ==== Wetenschappelijke benaderingen ==== Theoretische politicologie Zuivere theorie - bijvoorbeeld de trias politica vereenvoudiging (meest wezenlijke onderdelen) abstrahering (beperkte hoeveelheid gegevens) generalisatie (focus op algemene elementen) Empirische politicologie onderzoekende benadering - empirische cyclus > probleemstelling > doelstelling & vraagstelling > theorie > hypothese > operationalisering > analyse > conclusie > probleemstelling… > Normatieve politicologie Gewenste politieke orde (politieke filosofie) Rawls: oorspronkelijke positie. Procedurele rechtvaardigheid: vrijheidsrechten voor alle individuen (niet ten koste van een ander) toegang tot banen en functies (gelijke kansen) armsten zo rijk mogelijk (bescherming van minderbedeelden) Tricle-downeffect: het bestaan van rijken komt ten goede aan de armen. Vergelijkende politicologie Diachrone (tijd) en synchrone (plaats) methode. === Modellen, politiek proces en besluitvorming === Een model van een van het politieke proces is een afbeelding. Maar zo’n model is meer dan een plaatje. Het probeert een antwoord te geven op de vraag: hoe zit politiek in elkaar? Wat zijn modellen? Welke modellen van het politieke proces kunnen worden onderscheiden? Wat zijn overeenkomsten en verschillen tussen deze modellen? Wat zijn de voor- en nadelen ervan? En hoe werkt de politiek? ==== Theorie en model ==== Een theorie is een geheel van samenhangende begrippen. Een model is een vereenvoudigde weergave van een theorie. Een politicologisch model is dit ten aanzien van een bepaald politiek verschijnsel of proces. Volgens Lock is deze voorstelling niet correct. Modellen kunnen worden opgevat als theorieën omdat het model vertrekt vanuit een theorie. Een model is een visualisering van een theorie. Het model dient de werkelijkheid adequaat te kunnen weergeven en verklaren. Doet het model dit niet, dan wordt de theorie en daarmee het model aangepast. ==== Het politiekesysteemmodel ==== Easton’s model gaat over het gehele politieke proces (1965). In de werking van het politieke systeem spelen stabiliteit en continuïteit een grote rol. 2.2.1 Werking van het politieke systeem Politieke actoren zijn de deelnemers van het politieke proces (de omgeving). Burgers wensen dat een politiek probleem opgelost wordt. Maar ook de overheid zelf heeft die wens. De poortwachters zoals politici, ambtenaren, belangengroepen en media besteden al of niet aandacht aan een probleem. Burgers zijn het systeem in een bepaalde mate loyaal. Dit noemen we diffuse steun. Een voorbeeld is de opkomst bij verkiezingen. Belastingontduiking is een voorbeeld van verminderde steun. Conversie > wensen en problemen worden in besluiten omgezet Uitvoer > als de beslissingen worden uitgevoerd kan er worden nagegaan in hoeverre het politieke systeem is tegemoetgekomen aan de wensen Terugkoppeling > burgers vormen een oordeel en beslissingen kunnen worden bijgestuurd Conversie Uitvoer Terugkoppeling lokaal niveau gemeenteraad college van burgemeester en wethouders stemmen provinciaal niveau provinciale staten gedeputeerde staten stemmen nationaal niveau parlement regering stemmen internationaal niveau bv. Europese Raad van Ministers bv. Europese Commissie stemmen Naast stemmen kunnen burgers laten weten wat ze vinden door deel te nemen aan: belangengroepen inspraakprocedures demonstraties 2.2.2 Stabiliteit en continuiteit Volgens Easton wordt dit bereikt door: poortwachters diffuse steun terugkoppeling Demand overload > overmaat aan eisen vanuit de overheid Content overload > tegenstrijdige eisen van burgers en organisaties Algemene loyaliteit maakt dat een politiek systeem overleeft (diffuse steun). Door middel van terugkoppeling kan evenwicht in het systeem benaderd worden (tussen in- en uitvoer) 2.2.3 Kritiek op het politiekesysteemmmodel De taal van het systeemmodel doet ouderwets aan; de begrippen worden niet in de praktische politiek gebruikt.. Daarnaast is het systeem is te: conservatief (gericht op de status-quo) optimistisch (burgers ervaren meer barrières dan alleen de poortwachters) weinig bezig met conflicten ==== Het beleidsprocesmodel ==== Beleid is niet neutraler dan politiek. Maar het klinkt neutraler. Beleidsvorming is niet alleen een technisch maar ook een politiek proces. Beleid kent verschillende uitleggen: het overheidsbeleid een keuze- of beslissingsproces een plan Centrale begrippen in het beleidsprocesmodel zijn: agendavorming beleidsvoorbereiding beleidsbepaling beleidsuitvoering beleidsevaluatie Het openbaar bestuur is het geheel van instellingen en structuren waarbinnen de overheidstaak wordt verricht. De bestuurskunde is het vakgebied wat zich hiermee bezig houdt. 2.3.1 Agendavorming De publieke agenda bestaat uit punten van het publiek. De officiële agenda die van de beleidsbepalers. In de agendavorming spelen macht en belangen een grote rol. Media hebben een informatieve, expressieve en kritische functie. De media: informeren burgers over het beleidsproces en de inhoud informeren de overheid over wensen, eisen en problemen bij burgers bekritiseren het beleid van organisaties (overheden, bedrijven, belangengroepen…) Voor de media is iets belangrijke informatie als: er een politiek probleem is er een conflict is iets vaak voorkomt het veel mensen raakt het hevige emoties oproept het sensationeel is het negatief of afwijkend is het actueel is het over hooggeplaatste personen gaat Tenslotte wordt ook gekeken of het nieuws verkoopt. Media is benaderbaar via email, fax, telefoon en internet. Daarnaast kun je zelf een persbericht schrijven, een persconferentie geven en een brief of artikel schrijven. Bij tv-nieuws moet het onderwerp in de regel smakelijk beeldmateriaal opleveren. 2.3.2 Beleidsvoorbereiding Bij de beleidsvoorbereiding is er een spanningsveld tussen uitdenken (plan maken) en uitvechten (in het machtsproces). Stappenplan van Hoogerwerf: 1. Analyse opdracht tot het ontwerpen van een beleid 2. Analyse beleidsprobleem 3. Analyse oorzaken beleidsprobleem (causale veldmodel) 4. Formulering einddoel en bijbehorende evaluatiecriteria 5. Overwegen mogelijke beleidsinstrumenten met te verwachten bijdragen aan het bereiken van het einddoel (voorlopige beleidsinstrumentenmodel) 6. Ontwerpen organisatie en proces van de beleidsuitvoering 7. Afweging te verwachten kosten en baten van toepassing van de mogelijke beleidsinstrumenten 8. Uiteindelijke formulering beleidsontwerp (incl. beleidsmodel) 2.3.3 Beleidsbepaling Beleidsbepaling is besluitvorming over het beleid. De volgende manieren worden onderscheiden: synoptisch incrementeel mixed scanning Bij synoptische besluitvorming wordt uitgegaan van een rationele keuze voor het beste middel. Echter is dit vaak niet mogelijk vanwege: besluitvormers kiezen vaak oplossingen waarmee ze vertrouwd zijn en hebben persoonlijke belangen er is zelden sprake van volledige informatie het is onmogelijk alle gevolgen te overzien machtsstrijd, belangenafweging en compromisvorming werkt beperkend Voorafgaand kan een oriëntatiefase plaatsvinden en informatietekorten kunnen door ervaring en intuïtie worden gecompenseerd. Bij incrementele besluitvorming wordt de beslisser voorgesteld als een overbelast persoon die keuzes maakt die niet sterk afwijken eerder gemaakte keuzes. Het doel is bestaat uit het kwijtraken van het probleem. Een variant hierop is de voorstelling van besluitvorming als garbage-can. Hierin spelen keuzemomenten en timing een centrale rol. Incrementalisme zou leiden tot conservatisme en een doelloos, stuurloos beleid. Bij mixed scanning is er sprake van een mix tussen synoptische en incrementele besluitvorming. Er wordt wel gezocht naar afwijkende alternatieven (synoptisch) maar daar is weinig tijd en geld voor (incrementalistisch). Het proces verloopt dan van een globale fase (waarin het aantal middelen wordt ingeperkt) naar een gedetailleerde fase (besluitvorming). 2.3.4 Beleidsuitvoering In de beleidsuitvoering vind de implementatie plaats. Dit duurt vaak jaren. Ambtenaren moeten in hun uitvoeringstaak loyaal en integer zijn (rechtschapenheid) en deskundig. Ze moeten ook een zekere beleidsvrijheid hebben. Deze wordt groter als: het beleid minder gespecificeerd is de ambtenaar over een groter informatiemonopolie beschikt de ambtenaar minder wordt gecontroleerd Organisaties die niet tot het overheidsapparaat behoren maar wel een publieke taak uitvoeren noemen we het maatschappelijk midden. 2.3.5 Beleidevaluatie Het beleid wordt beoordeeld op: effectiviteit efficiëntie kosten-effectiviteit rechtvaardigheid neveneffecten Volgens Bressers is beleidsevaluatie het evalueren van de inhoud, processen of effecten van beleid. � 2.3.6 Cyclus in het beleidsproces 2.3.7 Voorbeeld van het beleidsprocesmodel 2.3.8 Kritiek op het beleidsprocesmodel De kritiek op het beleidsprocesmodel bestaat eruit dat de nadruk teveel ligt op het uitdenken dan het uitvechten van beleid. En het wordt meer gezien als een normatieve constructie. Het Advocacy Coalition Framework schenkt hier meer aandacht aan maar zou ook nog te optimistisch zijn. Het politieke proces is zou juist uit verschillende barrières bestaan. � ==== Het barrièremodel ==== De onderdelen van het beleidsproces worden opgevat als hindernissen. Welke hindernissen moeten genomen worden om te bereiken dat de overheid maatregelen neemt om een bepaald probleem op te lossen? 2.4.1 Hindernissen in het beleidsproces Het (h)erkennen van van het probleem als een politiek probleem. Als het geen politiek probleem is dan wordt het een no-issue genoemd. Het toekennen van een hoge prioriteit aan het probleem. Bij een probleem dat niet de agenda bereikt, is sprake van non-output. Het nemen van een besluit ten aanzien van een probleem. Actoren geven verschillende prioriteit aan doelstellingen. Als er geen beslissing wordt genomen, is er sprake van non-policy. Als het beleid niet wijzigt, spreken we van een non-decision. Het uitvoeren van het besluit. Door beleidsvrijheid en machtsprocessen kan dit anders lopen dan gepland. De strijd van de besluitvormingsfase gaat hier door. Burgers en organisaties hebben ook invloed. Ruimte voor beleidsaanpassingen zijn soms gewenst omdat: - beleidsdoelen dan beter bereikt worden - de uitvoering efficiënter is - uitvoerders in willen spelen op maatschappelijke of politieke veranderingen 2.4.2 Het probleem van politieke verandering Politieke verandering is een neutraal begrip. De context maakt dat het een een progressieve of conservatieve verandering is. Zij die de status-quo willen handhaven staan het sterkst. Macht waarden en procedures werken verandering tegen (barrières). 2.4.3 Kritiek op het Barrièremodel In de politicologie wordt erkend dat er barrières zijn. Het model echter, zou te veel de nadruk leggen op politieke conflicten en de evaluatiefase ontbreekt in het model. � ==== Alternatieve aanvullende modellen ==== In andere vakgebieden zijn theorieën die ook in de modellering van de politieke besluitvorming gebruikt kunnen worden. 2.5.1 Transactiekostenbenadering Net zoals transactiekosten (zoek-, onderhandelings-, controle- en handhavingskosten) van invloed zijn op handelsstromen, zijn politieke transactiekosten van invloed op de besluitvorming. Juridische belemmeringen kunnen te hoog zijn waardoor het overheidsbeleid verandert. 2.5.2 Kritiek op de transactiekostenbenadering Omdat het een economische theorie is wordt er met nadruk gesproken over een benadering. Welke lang niet altijd werkt om politieke verschijnselen te verklaren. Wat zijn bijvoorbeeld de ‘kosten’ van culturele weerstand tegen verandering? 2.5.3 Pad-afhankelijkheidsbenadering Beleidsmakers bouwen vaak voort op een bestaand beleid (pad-afhankelijk) terwijl er een beter alternatief is (institutionele lock-in). Dit onder invloed van de volgende mechanismen: leereffecten schaalvoordelen verzonken kosten (kosten die niet meer gemaakt hoeven te worden) opstartkosten 2.5.4 Kritiek op de pad-afhankelijkheidsbenadering Beleidsmakers denken niet alleen in termen van kosten. Ze laten zich naast efficiëntie leiden door andere beoordelingscriteria, zoals rechtvaardigheid. � ==== Wisselwerking tussen overheid en samenleving ==== Als de overheid niet gesteund wordt door de samenleving, verliest het openbaar bestuur zijn gezag. De samenleving is door het maatschappelijk midden betrokken bij de beleidsvoering. Het openbaar bestuur stelt het beleid na evaluatie intern bij en de samenleving formuleert nieuwe wensen. === 3 Bestuur, overheid en markt === ==== Staat en overheid ==== ==== Nationale staat, rechtsstaat en verzorgingsstaat ==== ==== Nederland als gedecentraliseerde eenheidsstaat ==== ==== Gemeenten ==== ==== Provincies en waterschappen ==== ==== Nationale overheid ==== ==== Bureaucratie ==== ==== Overheid en markt ==== ==== Prisoners’ Dilemma: samenwerking in en tussen staten ==== Nationale overheid en internationale politiek Overheid onder druk Samenvatting Begrippenlijst === Globalisering, inter nationale betrekkingen en Europese integratie === ==== Globalisering en ‘governance’ ==== ==== Koppeling tussen nationale en internationale politiek ==== ==== Verschil tussen nationale en internationale politiek ==== ==== Leer der internationale betrekkingen ==== ==== Internationaal economisch systeem ==== ==== Nederland en Europa ==== ==== Europese Unie ==== ==== Besluitvorming in de Europese Unie ==== ==== Integratietheorieën ==== Nederland en de wereld Internationale organisaties zonder Nederland Samenvatting Begrippenlijst === Politieke opvattingen, ideologieën en stromingen === ==== Politieke opvattingen en politieke cultuur ==== ==== Politieke socialisatie ==== ==== Dimensies van politieke oriëntaties ==== ==== Samenhang tussen politieke oriëntaties ==== ==== Denken over ideologie ==== ==== Kenmerken van ideologieën ==== ==== Ideologische tradities ==== ==== Het einde der ideologieën ==== ==== Kenmerken van politieke stromingen ==== Samenvatting Begrippenlijst === Politieke partijen, belangengroepen en pressiegroepen === ==== Partijen en belangengroepen in de praktijk ==== ==== Definities politieke partij, belangengroep en pressiegroep ==== ==== De partij in het politieke proces ==== ==== De belangengroep in het politieke proces ==== ==== Partijen en belangengroepen: concurrentie en coalitie ==== ==== Partijen- en belangengroependemocratie ==== ==== Nederlandse politieke partijen: toen en nu ==== ==== Functieverlies van partijen ==== Samenvatting Begrippenlijst === Politieke participatie, stemmen en lobbyen === ==== Kenmerken en vormen van politieke participatie ==== ==== Participatietheorieën ==== ==== Ongelijkheid in politieke participatie ==== ==== Stemmen ==== ==== Lobbyen ==== Samenvatting Begrippenlijst === Macht, invloed en legitimiteit === ==== Macht en invloed gedefinieerd ==== ==== Legitimiteit, dwang en geweld ==== ==== Macht, waarden en belangen ==== ==== Soorten en aspecten van macht ==== ==== Analyseren van macht en invloed ==== ==== Meten van macht en invloed ==== ==== Elitisme en pluralisme ==== ==== Macht van de media ==== ==== Machtsonderzoek ==== Samenvatting Begrippenlijst === Democratie, coalitievorming en politieke vernieuwing === ==== Moderne democratie ==== ==== Directe en representatieve democratie ==== ==== Theorieën van democratie ==== ==== Theorieën van politieke representatie ==== ==== Stabiliteit van de democratie ==== ==== Relativistische of weerbare democratie ==== ==== Evenredige vertegenwoordiging en districtenstelsel ==== ==== Democratie en kabinetsformatie ==== ==== Democratie en coalitievorming ==== Politieke, bestuurlijke en sociale vernieuwing Democratisering van de Europese Unie == Literatuur == * ''Politiek en politicologie'' / Edwin Woerdman (auteur), Indra Römgens (bijdragen). - Groningen: Noordhoff, 4e herz. druk, 2013. - {{ISBN|9789001820541}}, {{ISBN|9001820549}}. == Begrippenlijst == {{Sub}} {{Links}} rzn20dad0t4ugjms0g3vqubd3dyqatx 0 36191 423473 421825 2026-04-22T13:15:39Z Erik Baas 2193 423473 wikitext text/x-wiki Het verhaal wil dat Nederland langs lijnen van geleidelijkheid en in vreedzaamheid tot stand is gekomen. Datzelfde verhaal wil dat Nederland nog altijd een oase van stabiliteit en redelijkheid is, en dat ook zal blijven. In dit baanbrekende boek laat Piet de Rooy zien dat het in werkelijkheid heel anders is gegaan. Niet vreedzaamheid en geleidelijkheid, maar een afwisseling van conflicten,breukpunten en toeval bepaalden de koers in de afgelopen twee eeuwen. En dat proces duurt voort. Zonder het sprekende detail te vergeten, plaatst De Rooy de totstandkoming van Nederland in het grote kader van de wereldgeschiedenis. Het land dacht te bewegen maar werd bewogen. De auteur gaat daarbij in op de moeizame ontwikkeling van het parlement en politieke partijen, het ontstaan van verzuiling en verzorgingsstaat, de opkomst van een economisch gestuurd conservatisme en, ten slotte, de doorbraak van het populisme en algeheel pessimisme over de toekomst van Nederland. In een kleurrijke stijl laat De Rooy zien dat staatsvorming allesbehalve een vanzelfsprekende en afgeronde ontwikkeling is. == Samenvatting == === Vivat de Republiek! 1798: de grondwet === Laatste kwart achttiende eeuw: het idee van de volkssoevereiniteit (mensen zijn individuen met gelijke rechten). Thomas Paine > vertegenwoordiging (idealisme) Edmund Burke > traditie en matigheid 1780 Nederland in verval > actualisering van een klassiek republicanisme 1787 Pruisische troepen vegen de patriottenbeweging in Nederland opzij 1791 emancipatie van joden in Frankrijk 1793 verbod op politieke activiteit van vrouwen (in Frankrijk) 1794 afschaffing van de slavernij in Frankrijk gevolgd door een opstand in Haïti 1795 Revolutie in Nederland Dinsdag 1 maart 1796 > 90 volksvertegenwoordigers nemen de aan de Nationale Vergadering van het Bataafse Volk in Den Haag. Er wordt gesproken over vernieuwing en vertegenwoordiging. Pieter Paulus is hiervan voorzitter maar overlijdt op 17 maart 1796 aan de gevolgen van een longontsteking. Frankrijk neemt uiteindelijk de zaak over en annexeert Nederland. Toch zijn er met dit overleg belangrijke stappen gezet in de nieuwe politieke cultuur (bepaling reikwijdte van burgerschap, scheiding tussen kerk en staat) De scheiding van kerk en staat In het ancien regime was sprake van corporatieve ordening. Dit werd gebroken door de Franse revolutie. 23 mei 1796 scheiding tussen kerk en staat komt formeel aan de orde op de Nationale Vergadering 5 augustus 1796 Geen bevoorrechte noch heersende kerk zal in Nederland geduld worden 2 september 1796 afkondiging Gelykstaat den Jooden 1798 23 april - Staatsregeling voor het Bataafse Volk (grondwet) Opheffing van gilden in Nederland 1800 laatste keer dat de dertien banden van de officiële Statenvertaling bezichtigd en vervolgens in de archieven opgeborgen worden 1810 inlijving door Frankrijk Napoleon besluit tot een tiërcering (van Frans: tierce, een derde). Dit was een op 9 juli 1810 door keizer Napoleon opgelegde reductie van de rente op de Nederlandse staatsschuld. Het volkskarakter Kenmerkend voor de Nederlanders zou, volgens Ockerse, hun vrijheidszin zijn. Geld en geloof In de periode 1780 - 1813 werd overal in Europa het ancien regime afgebroken. Nederland had het in deze periode economisch erg zwaar. 1808 - 1870 ministerie van Eredienst Het ministerie van Eredienst is een voormalig Nederlands ministerie tussen 1806 en 1862 en in 1868 dat gericht was op religieuze zaken. Vanaf 1815 was het ministerie gesplitst in een Ministerie van Zaken van de Hervormde en andere Erediensten, behalve die der rooms-katholieke en een Ministerie van Zaken der Rooms-Katholieke Eredienst. Deze taken waren ook periodes ondergebracht bij andere ministeries. 1813 Onafhankelijkheid Op 17 november 1813 werd in Den Haag onder leiding van het Driemanschap van 1813 de Oranjevlag van het Haagse stadhuis gestoken en begon de omwenteling tegen de Franse overheersers. Op 21 november 1813 proclameerde het driemanschap dat "alle landgenoten worden ontslagen van hun eed van trouw aan de Keizer der Fransen" en riep het driemanschap het Soeverein Vorstendom der Verenigde Nederlanden uit. Op 30 november 1813 zette de erfprins Willem van Oranje-Nassau voet aan wal, op 1 december riepen de commissarissen-generaal van Algemeen bestuur Willem I tot "Souvereine-Vorst van Nederland" uit welk ambt Willem op 2 december bij proclamatie aanvaardde waarmee de onafhankelijkheid van het moderne Nederland een feit was === Hier vormt een nieuwe maatschappij 1813: De natiestaat === 1799 - 1821 Ontwikkeling van een eenvormig stelsel van maten en gewichten. 1804 De spelling van de taal wordt vastgelegd. 1811 Invoering burgerlijke stand. 1812 Johannes van den Bosch keert terug naar Nederland. Hij publiceert in 1818 een voorstel voor een nationale armeninrichting door deze over te brengen naar Drente en Overijsel om daar het land te ontginnen en landbouwbedrijven in te richten. 1814 De Nederlandsche Bank wordt opgericht. 1814 - 1815 Vredesoverleg van Wenen. 1815 Willem I aanvaard de soevereiniteit over de noordelijke en zuidelijke Nederlanden. Hij zou een Union intime et complete tot stand moeten brengen tussen beide landsdelen. 1816 Willem I onderwerpt de Hervormde Kerk aan een reglement. De soeverein had het recht de kerkgenootschappen te erkennen, er toezicht op te houden, te beschermen en voor een deel te financieren. 1818 Stichting van Frederiksoord. 1818 De Lutheranen krijgen met harde hand een reglement opgelegd en onder streng staatstoezicht geplaatst. 1819 De Franse essayist Benjamin Constantijn legt uit dat de internationale relaties nu bepaald worden door vreedzame handelsbetrekkingen. Politiek diende afstand te bewaren. Dit leidde tot een vrij brede stroming die het midden, het juiste milieu, zocht tussen hervorming en behoud (doctrinaires). 1822 Oprichting van de Algemene Nederlandse Maatschappij ter begunstiging van de Volksvlijt. 1823 Isaac da Costa publiceert zijn ‘ Bezwaren tegen den geest der eeuw’. Hij verklaarde zich vervolgens voor de handhaving van de besluiten van de Dordtse Synode (1618 - 1619) en tegen tolerantie, jezuïeten, onderwijsverbetering, afschaffing van de slavernij en de Maatschappij van Weldadigheid. 1823 Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp bezoeken de kolonies van de Maatschappij van Weldadigheid in het noordoosten van Nederland. Zij zijn niet onder de indruk van wat ze aantreffen. Zo vonden zij het onderwijs aan de koloniekinderen veel te uitgebreid. Daarnaast viel er niet genoeg te verdienen en heerste honger en ziekte. Zij werden hier geconfronteerd met de structurele armoede van een belangrijk deel van de bevolking. Een van de grote vraagstukken van Nederland in die periode. Overal in Europa werd gezocht naar een balans tussen oude ijkpunten en nieuwe perspectieven. Van de koning werd verwacht dat hij het land weer aan de gang zou krijgen. En die verantwoordelijkheid nam hij ook op zich. 1824 Oprichting van de Nederlandse Handelsmaatschappij (ABN-Amro is hiervan erfgenaam). 1827 Opstel des Konings. Een gezamenlijke kerkgang moet mogelijk worden door in de mis over te gaan op de volkstaal. En aan priesters zou het huwelijk moeten worden toegestaan. 1828 Engelse essayist, econoom, letterkundige en diplomaat Bowring komt naar Nederland en behaalt een eredoctoraat aan de Universiteit te Groningen. Gezien de instabiele situatie in het zuiden voorzag Bowring de opstand. 1929 Verstolk van Zoelen Schrijft een zeer uitvoerige nota over de aard en positie van het nieuwe koninkrijk. - buitenlandse politiek moest in dienst staan van de economie - godsdienstpolitiek was cruciaal om het land bij elkaar te houden - de constitutie moest gemoderniseerd worden en de koning zou effectiever kunnen optreden als hij wat minder als alleenheersend soeverein op zou treden 1830 Van den Bosch wordt naar Batavia gestuurd om de winstgevendheid van de koloniën te herstellen. Dit leverde tussen 1830 en 1870 aanzienlijke bijdragen aan de Nederlandse economie. 1830 25 augustus Begin van de Belgische opstand. In november wordt het Huis van Oranje voor eeuwig van de troon uitgesloten en in februari 1831 een grondwet afgekondigd. 1832 Paus Gregorius XVI vaardigt de encycliek (rondzendbrief) Mirari vos uit waarin hij uiteenlopende moderne ontwikkelingen veroordeelt. Hij keert zich tegen iedereen die het christendom beschouwd als moraalleer en die van oordeel zijn dat het celibaat afgeschaft zou moeten worden. Koning Willem I had vanaf het begin af aan veel te stellen met de katholieken in het zuiden. De inzichten liepen heel snel uiteen en van de invoering van een concordaat, in 1927 tussen Nederland en het Vaticaan gesloten, kwam niets terecht. 1834 Van den Bosch keert terug naar Nederland en wordt verheven tot baron. 1837 Guillaume Groen van Prinsteren publiceert een boekje over de Afscheiding waarin hij alle begrip toont voor zijn orthodoxe geloofsgenoten. 1839 De Engelse gezant bericht in december aan Londen dat het debat tussen koning en het parlement gaat om een verandering van de grondwet.Van den Bosch treedt af. 1840 Boislecomte wijdt een beschouwing aan de scheiding van kerk en staat. Nederland zou volgens Boislecomte een land zijn waarin van oudsher religie en politiek met elkaar verbonden waren geweest. Doordat het volk nu weinig invloed had op de politiek zou deze zich op religieuze kwesties hebben gericht. En de concurrentiestrijd tussen dominees en pastoors werkte dit ook in de hand. 1844 Van den Bosch overlijdt. Thorbecke wordt gekozen om zijn plaats als lid van de Tweede Kamer over te nemen. 1846 - 1847 Een aantal van de afgescheidenen verlaat de natiestaat en vertrekt naar de VS. === Alles is een bonte mengeling 1848: de parlementaire democratie === Rond 1848 doen zich uiteenlopende problemen voor: het bestaansrecht van Nederland in een door machtspolitiek Europa, de herdefiniëring van de politiek om recht te doen aan ‘ de geest der eeuw’, de herschikking van de staat en natie en daarmee ook van de religie en politiek. In 1798 was het volk soeverein, in 1814 de koning, in 1848 had Thorbecke de soevereiniteit deels weggehaald bij de koning, deels aan de Staten-Generaal toegekend. Hiermee stond ook het begrip vertegenwoordiging aanhoudend ter discussie. Verder waren, zoals overal elders, kinderen en vrouwen uitgesloten, kregen katholieken pas in 1829 kiesrecht, joden in 1858. Snelle industrialisatie bracht rijkdom aan enkelen en ellende aan velen. Aanhoudende economische verbetering vanaf 1860 en een sterke toename van de hygiëne leidden tot een gestage toename van de levensduur. 1814 Verbod op handel in slaven onder druk van Engeland. 1822 Thorbecke trekt voor zichzelf de conclusie dat ieder mens een geheel zelfstandig wezen is, die zijn eigen individualiteit heeft te ontwikkelen. 1825 Thorbecke wordt hoogleraar in de statistiek. 1845 Tegenvallende aardappeloogst. 1846 Roggeoogst in Europa valt tegen en er volgen jaren met strenge winters en een omvangrijke griepgolf. 1848 -1849 Cholera epidemie in Nederland 1849 Willem III volgt zijn vader op. 1850 In Engeland wordt een bisschoppelijke hiërarchie ingevoerd (Papal Agression). 1852 Uncle Tom’s Cabin or Life amoun the Lowly (Harriet Beecher Stowe) verschijnt en wordt in het Nederlands vertaald. � 1853 Aprilbeweging en invoering Wet op de Kerkgenootschappen in augustus Rochau publiceert zijn Grundsatze der Realpolitik, waarin hij betoogde dat het mislukken van ‘1848’ niet als permanent beschouwd mocht worden. 1859 Slavenarbeid in Oost-Indië wordt afgeschaft. 1860 Max Havelaar of de koffij-veilingen der Nederlandsche Handelsmaatschappij door Multatuli. 1862 Bismark treedt aan als minister-president van Pruisen. Sleeswijk-Holstein wordt ingelijfd en 2 jaar later Hannover, Hessen, Naussau en Frankfort. Slavenhandel in West-Indië wordt afgeschaft. De Aprilbeweging van 1853 is het protestantse en conservatieve protest tegen het herstel door de paus van de bisschoppelijk hiërarchie in Nederland. De bisschoppelijke hiërarchie is de indeling van de Rooms-Katholieke kerk in Nederland in vijf kerkprovincies, met aan het hoofd een bisschop. De beweging richt zich tevens tegen het kabinet-Thorbecke I, dat de RK-kerk geen strobreed in de weg legt, op grond van de scheiding van kerk en staat. Thorbecke en Groen van Prinsterer Juist in hun onderlinge strijd gaven ze elkaar betekenis. Thorbecke en Groen vertegenwoordigden met alles wat zij hadden de strijd om de politieke cultuur en de aard van de natiestaat tussen 1840 en 1870. Thorbecke heeft een einde gemaakt aan de vaagheid rondom het liberalisme in Nederland. Door zijn geschriften maar zo mogelijk nog meer door zijn politiek handelen. Het is vooral Groen van Prinsterer die, in zijn strijd met Thorbecke over de ziel van de natiestaat, niet alleen het principe van de oppositie het meest systematisch tot uitdrukking heeft gebracht, maar ook het belang van beginselen en, op basis daarvan, een directer band met de kiezers (en zelfs ‘het volk’ daarachter) dan door de liberalen voorzien of gewenst. De strijd om het hoofdcriterium van het politieke bestel, constitutie of religie, heeft in elk geval uiteindelijk geleid tot een concentratie van kamerleden in vier politieke families: liberalen, conservatieven, anti-revolutionairen en katholieken. �Johan Rudolph Thorbecke (Zwolle, 14 januari 1798 - Den Haag, 4 juni 1872) was een Nederlands staatsman van liberale signatuur. Hij wordt als de grondlegger van het parlementarisme in Nederland beschouwd. Guillaume (Willem) Groen van Prinsterer (Voorburg, 21 augustus 1801 - Den Haag, 19 mei 1876), zoon van de staatsraad Petrus Jacobus Groen van Prinsterer en Adriana Hendrika Caan, was een antirevolutionair Nederlands politicus en historicus. === Naar Americaansch model - 1879: De politieke partij === 1784 Jan Nieuwenhuyzen richt de Maatschappij tot Nut van ‘t Algemeen op 1790-1840 Second Great Awakening in de VS 1813 Herstel onafhankelijkheid in Nederland 1848 Grondwet 1953 Aprilbeweging 1855 Uitwerking grondwetsartikel over recht van vereniging 1860 Oprichting Vereeniging voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs 1866 Oprichting Vereeniging tot bevordering van het Volksonderwijs 1869 Kuyper geeft een lezing: Eenvormigheid, de vloek van het moderne leven en schrijft een omvangrijke brochure over het Nut en een tweetal andere: De “Nuts”-beweging, Eenvormigheid en Beroep op het Volksgeweten. november: opening Suezkanaal 1871 Opheffing van het Nederlandse gezantschap bij het Vaticaan 1872 Kuyper richt De Standaard op Antischoolwetverbond wordt opgericht 1873 De Beaufort betrekt Huize Den Treek in de gemeente Leusden 1877 De Beaufort is met enige onderbrekingen 23 jaar lid van de tweede kamer 1879 Kuyper richt ARP op Koning Willem III hetrouwd met Emma van Waldeck-Pyrmont (een Duitse princes) 1880 Kuyper richt de Vrije Universiteit op Geboorte prinses Wilhelmina 1883 Aletta Jacobs verzoekt het gemeentebestuur om ingeschreven te worden in het kiesregister 1885 Liberalen richten een partij op 1987 In de grondwet wordt vastgelegd dat het kiesrecht uitsluitend aan mannen toekomt 1886 Kuyper leidt de Doleantie (een kerkscheuring) 1898 Inhuldiging van Wilhelmina 1899 Kuyper maakt een reis door Amerika 1901 Wilhelmina trouwt Hendrik van Mecklenburg-Schwering 1909 Geboorte prinses Juliana Kuyper nam afstand van de heersende politieke cultuur. Deze cultuur zou vanaf het einde van de jaren 60 (van de 19e eeuw) nogal veranderen. Kuyper was een modern conservatief (Edmund Burke: het beheersen van de verandering). Langzamerhand won de geruststellende gedachte dat partijen als voordeel hadden dat ze elkaar in de gaten hielden, de enorme variatie in opvattingen en oordelen enigszins kanaliseerden tot heldere keuzen en de publieke opinie informeerden, zo niet vormden. Na 1848 neemt langzaam maar zeker het verenigingsleven toe gedragen door een humanistische beweging. Goede partijvorming was afhankelijk van het vinden van een balans tussen hardhandig opportunisme (Engeland) en onverzettelijke overtuiging (Duitsland). Het kiesrecht was nog overal beperkt tot volwassen mannen met een hoog inkomen. Naarmate partijen belangrijker werden, wijzigde zich de relatie tussen kiezer en gekozene. Door een stijgende welvaart en opleidingsniveau zou het electoraat min of meer vanzelf groeien tot 1.079.000 in 1917. De klassieke tegenstelling liberalen en conservatieven veranderde vrijzinnigen en confessionelen. Links en rechts worden gebezigd om de voor- en tegenstanders van de volkssoevereiniteit uit elkaar te houden. Rond de eeuwwisseling werd de politiek religieuzer, nationaler en voortaan georganiseerd in partijverband. De katholieken vormden het grootste blok in de kamer met ongeveer een kwart van de zetels. Willem Hendrik De Beaufort laat zich scherp uit over Kuyper. Maar de liberalen vallen in 1894 uit elkaar na hun voorstel om het kiesrecht drastisch uit te breiden. Kuyper vormt een coalitie met de katholieken waardoor het land ‘verpaapschte’. Oranje is in alle verdeeldheid het belangrijkste symbool van de eenheid van de natiestaat. De omslag in de politieke cultuur had de natie verdeeld, het vorstenhuis moest vervolgens de natiestaat bijeen houden. � Willem Hendrik de Beaufort (Leusden, 19 maart 1845 – Den Haag, 2 april 1918) was een Nederlands liberaal politicus. Hij werd geboren op het landgoed Den Treek in Leusden, dat zijn grootvader en naamgenoot uit de Leusderheide had ontgonnen. Het bleef zijn leven lang zijn thuisbasis. Hij stamde uit de patriciaatstak van de familie De Beaufort, een aanzienlijke familie van de Utrechtse Heuvelrug en Gelderse Vallei. Abraham Kuyper (Maassluis, 29 oktober 1837 – Den Haag, 8 november 1920) was een Nederlands theoloog, predikant, staatsmanen journalist. Kuyper was oprichter van de eerste politieke partij in Nederland, de ARP en de stichter van de Vrije Universiteit; hij droeg bij aan de vorming van de Gereformeerde Kerken in Nederland, aan de vernieuwing van het calvinisme, en was van 1901 tot 1905 minister-president. Kuyper werd voorman en woordvoerder van de orthodoxe vleugel van het Nederlands protestantisme, hoewel niet alle orthodoxen zich achter hem schaarden: noch de zogenaamde 'ethischen' noch de bevindelijk-gereformeerden. Onder zijn leiding werden de gereformeerden zeer invloedrijk, zowel in de Hervormde Kerk (na 1892 in hun eigen Gereformeerde Kerk) als in de politiek, die beide tot dat moment werden gedomineerd door de liberalen. Voor zijn achterban, een volksdeel dat wel wordt aangeduid als de "kleine luyden" (eenvoudige mensen), was Kuyper de gevierde leider. Zijn tegenstanders waren op kerkelijk gebied vooral de modern-protestanten, terwijl hij in de politiek vooral streed tegen de liberalen en later ook de socialisten. Hij vond zijn politieke bondgenoten bij andere christelijke partijen, waaronder hij ook de rooms-katholieken rekende. Voor de politieke tegenstelling tussen christenen en niet-christenen ontwikkelde Kuyper het begrip antithese. Zijn gedachtegoed werkt nog altijd door in binnen- en buitenland. In 2004 werd hij genomineerd voor de verkiezing van de grootste Nederlander. === Gerechtigheid en Liefde - Fin de siècle: Ideologie === === Het volk is verdeeld in partijen - 1930: het verzuild-corporatieve bestel === === Fundamentele mentaliteitsveranderingen - 1966: De culturele revolutie === === Dat is geen politiek! - 2002: Het populisme === === Een stipje === == Begrippenlijst == == Literatuur == * ''Ons stipje op de waereldkaart : de politieke cultuur van Nederland in de negentiende en twintigste eeuw'' / Piet de Rooy. - Amsterdam: Wereldbibliotheek, 2014. - {{ISBN|9789028425736}}, {{ISBN|902842573X}} {{Sub}} {{Links}} 3yht1a91ti7ng5w3d0si4iojob1c25z 0 36210 423515 310506 2026-04-22T13:23:57Z Erik Baas 2193 423515 wikitext text/x-wiki == Samenvatting == === Wat mensen van elkaar nodig hebben === '''Sociale bestaansvoorwaarden''' * voedsel * beschutting * bescherming * affectie * kennis * sturing '''Netwerkontvouwing''' - Van kleine eenduidige gemeenschappen naar gemeenschappen die steeds complexer worden. === Hoe mensen onderling verbonden zijn === === Wat mensen van elkaar verwachten === '''Thomas-regel''' - Als mensen verwachten dat er iets gebeurt, dan hebben die verwachtingen gevolgen voor wat er gebeurt. === Hoe mensen zich van elkaar onderscheiden: stratificaties === === Hoe mensen elkaar vormen: socialisatie en civilisatie === '''Socialisatie''' - Het totale leerproces waarbij een mensenkind zich ontwikkelt tot een bekwaam lid van de samenleving. '''De-civilisatie''' - === Wat mensen geloven, weten en bedenken: oriëntatie === '''Oriëntatiemiddelen''' - Taal, recht, religie, wetenschap en kunst. === Hoe mensen hun inspanningen op elkaar afstemmen: concurrentie en coördinatie === === Hoe mensen gezamenlijk taken volbrengen: collectieve actie === === Hoe mensen voor andere produceren en onderling ruilen: arbeidsdeling, marktvorming en betaling. === === Hoe mensen samenwerken volgens regels en bevelen: organisatie === === Hoe mensen staten vormen en staten mensen: statenvorming en verstatelijking === De rechtvaardiging of legitimering van de machtspositie kan liggen in: * charisma (godsdienst) * traditie * procedures === Hoe alle mensen met elkaar te maken krijgen: mondialisering === {{Sub}} {{Links}} 1uc327wq82mi98e0z48dl2z8q2vvmrt 0 36330 423499 422283 2026-04-22T13:21:30Z Erik Baas 2193 423499 wikitext text/x-wiki == Samenvatting == === Hoofdstuk 1: Inleiding === ; Lokaal bestuur : gemeente : gemeentebestuur : gemeentelijk bestuur De burger is meer in nationale dan lokale politiek geïnteresseerd omdat dit de burger meer raakt. Denk hierbij aan inkomen en sociale zekerheid. Waarom uitvoering door gemeenten? Het is efficiënter en effectiever om rijksbeleid ter plaatse uit te voeren. Dan kan met de lokale omstandigheden rekening worden gehouden. De kans is groter dat gestelde doelen van de overheid worden bereikt. Daarbij voorkomt het aanpassen van het beleid aan lokale voorkeuren verspilling. Meer vrijheid betekent echter niet meer besparing omdat gemeenten dan hun eigen doelen gaan stellen die af kunnen wijken van die van de overheid. De verschillen per gemeente kunnen dan ook groot worden. De gemeente van het bestuur van een gemeenschap raakt op de achtergrond terwijl de gemeente als dienstverlener alom vertegenwoordigd is. ; Gemeentelijke autonomie : Het gemeentebestuur is vrij om regels te stellen, beleid te ontwikkelen, subsidies te verstrekken… (open huishouding, zie college) ; Gemeentelijk medebewind : Gemeente voert beleid uit van de Rijksoverheid. Aantal autonome taken is sterk afgenomen, aantal medebewindstaken is toegenomen. Zes kenmerken van een gemeentebestuur: # Jurisdictie, regels en verordeningen gelden voor alle burgers binnen de grenzen van het gebied. # Ondergeschikt, aan provincie en rijk zonder sprake van bevelsverhouding. # Democratisch gelegitimeerd, verkiezingen. # Belasting heffen, aan burgers. # Open huishouding, takenpakket is in principe onbeperkt. # Laatste schakel, tussen overheid en burgers. Provincie voldoet niet aan de laatste. Waterschap wel aan het zesde, niet aan het vijfde, amper aan de derde. Oorzaken van verschillen tussen gemeenten: # Omvang (inwonertal). # Gemeenten naar verschillende mate van ‘stedelijkheid’. # Politieke en bestuurlijke cultuur. <br> === Hoofdstuk 2: Burgers en de lokale democratie === Algemene politieke visies hebben niet alleen op landelijk niveau, maar ook binnen gemeenten betekenis. Hoe lokaal is het lokale bestuur in Nederland? Burgers laten meer zich meer leiden door landelijke overwegingen dan door lokale; ook zijn zij meer in de landelijke politiek geïnteresseerd dan in de lokale. * Burgers hebben meer vertrouwen in het lokale dan in het landelijke bestuur. * Het lokale wordt ook minder bureaucratisch en traag ervaren als het landelijke. * Door geringe afstand participeren burgers meer lokaal. De individuele en de georganiseerde participatie van burgers heeft de rol van politieke partijen veranderd. Ze zijn minder een verbindingskanaal tussen burger en bestuur. De verkiezingen voor de gemeenteraden vinden eens in de vier jaar plaats in maart. Ze worden gehouden volgens het stelsel van evenredige vertegenwoordiging. (Een kiessysteem waarbij het percentage behaalde zetels bij goede benadering evenredig is met het percentage behaalde stemmen.) Stemmen niet Nederlanders bij raadsverkiezingen: * Minstens 5 jaar woonachtig in Nederland. * Beschikken over een verblijfsvergunning. * Niet in dienst zijn van een andere staat. <b>Landelijke overheersing van lokale verkiezingen</b> Als verkiezingen redelijk gelijk lopen aan elkaar kan dat positief werken en negatief. Dit heeft te maken met de hoeveelheid zetels. Veel burgers brengen bij gemeenteraadsverkiezingen op grond van landelijke overwegingen hun stem uit. De lokale verkiezingen zijn genationaliseerd. Dit komt doordat in veel gemeenten landelijke politieke partijen domineren. Omdat gemeenteraadsverkiezingen een graadmeter zijn voor de landelijke verkiezingen richten landelijke partijen zich meer op de gemeente. Gevolg is dat lokale thema’s en politieke prestaties naar de achtergrond worden verdreven. &rarr; Vicieuze cirkel. <b>Lokale politieke partijen</b> * Geen binding met een landelijke partij. * Deelname aan verkiezingen in slecht één gemeente. Lokale politieke partijen gaan vaak ten koste van stemmen voor nationale partijen en zijn goed voor ongeveer 20-25% van de stemmen. Lokale partijen zijn ‘gewoner’ geworden. Ze hebben in grote gemeenten vaste grond onder de voeten gekregen. Lokale partijen hebben gemeenschappelijk: * Grote maatschappijvisies ontbreken. * Een of andere bedreiging vormt een belangrijke reden van bestaan. * De leden hebben hartstocht voor hun partij, de gemeente en zijn zichtbaar voor de lokale bevolking. * Beschikken in ogen van landelijke partijen over onvoldoende bestuurlijke vaardigheden. * Spreken graag de taal van de lokale burger. * Richten zich op het helpen van de burger. * Staan voor plaatselijke symbolen. * Zijn apolitiek of antipolitiek. Populisme kan op de loer liggen. Vier factoren die in het voordeel werken van lokale partijen: # Het eigene en lokale wordt steeds meer gekoesterd. # Ideologische verflauwing in het voordeel van weinig-ideologische lokale partijen. # Verschuiving van programma’s naar personen. # Second order verkiezingen: durf iets anders te stemmen. Twee factoren die in het nadeel werken van lokale partijen: # Doorzetten nationaliseren van lokale partijen. # Verleggen van accenten van landelijk naar lokaal. Gemeenteraadszetels tussen de 9 en 45. Belemmeringen voor vrouwen in de politiek: * Beschikten minder over politieke hulpbronnen. * Traditioneel rollenpatroon verlangde vrouw meer bij het gezin. * Psychologie is door aanwezigheid van mannen ook bijna mannelijk geworden. Belangrijke redenen om raadslid te zijn: Dienen algemeen belang, vergroten van de leefbaarheid, opkomen voor zwakkeren, behoud eigene van gemeente, persoonlijke hobby, iemand moet het doen. Problemen van de lokale politiek: * Gemeenteraadsverkiezingen zijn sterk genationaliseerd. * Lokale politiek wordt gedomineerd door landelijke partijen. * Gemeente voert veel landelijk beleid uit. Drie soorten vernieuwing in lokaal bestuur: # Politieke vernieuwing – relatie overheid en burger. # Bestuurlijke vernieuwing – inrichting binnenlands bestuur. # Sociale vernieuwing – nieuw achterstandsbeleid en versterking van eigen verantwoordelijkheid. Aanleiding voor streven naar politieke vernieuwing op lokaal niveau was de lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1990. Voor een vijftal problemen werd een oplossing gezocht: # De vervlechting van de lokale met de nationale politiek. # De vervlechting tussen politiek en bestuur binnen de gemeente. # De zwakke positie van de gemeenteraad. # De afstand tussen de lokale politiek en de burger. # Het streven van de politiek om teveel zelf te willen doen. {| class="wikitable" |- ! probleem ! oplossing ! voorstel |- | Vervlechting lokale en nationale politiek | Versterking lokale factor in de lokale politiek | * Burgemeester lokaal kiezen * Spreiding raadsverkiezingen * Tussentijdse verkiezingen * Decentralisatie |- | Afstand tussen lokale politiek en burger te groot | Vergroting inbreng burgers in de politiek | * Referendum¹ * Wijkraden en dorpsraden * Stadsgesprekken * Kwaliteitspanels * Betere informatievoorziening burgers * Stads- en wijkpanels * Interactief bestuur * Burgerinitiatief |- | Politiek doet zelf teveel | Vermaatschappelijking democratie | * Interactief bestuur² * Sociale vernieuwing * Zelfbeheer * Minder overheid, meer middenveld |} <span style="font-size: small;">1. Een institutie op grond waarvan een besluit dat door en staatsorgaan is genomen of wordt overwogen met betrekking tot en bepaalde zaak, tot voorwerp van een volksstemming wordt gemaakt. (consultatieve, decisieve)</span> <span style="font-size: small;">2. Wijze van beleid voeren waarbij een overheid in een zo vroeg mogelijk stadium burgers, maatschappelijke organisaties, bedrijven en/of andere overheden bij het beleid betrekt om in en open wisselwerking en/of samenwerking met hen tot de voorbereiding, de bepaling, de uitvoering en/of de evaluatie van beleid te komen.</span> Voorwaarden: * Volwassen communicatie * Rollen van alle partijen vooraf duidelijk De Nederlandse democratie is zeer indirect (representatieve) van karakter. Twee redenen om het directe oordeel van de burger te volgen: * Bij verkiezingen spreekt de burger vooral zijn vertrouwen uit in een bepaalde partij en onderschrijft daarmee niet automatisch alle standpunten die deze partij in de gemeenteraad huldigt. * Het pleit ervoor om voldoende ruimte open te laten voor een tussentijdse peiling van de mening van de burger. Aangezien er verkiezingen zijn om de vier jaar. Drie argumenten waarom er verkiezingen worden gehouden: # Het is een middel tot functiedeling. # Middel tot helderheid over opvattingen en deze goed te representeren. # Middel om vertegenwoordigers te mandateren om het algemeen belang te behartigen. <br> === Hoofdstuk 3: Raad, college, wethouders en hun verhoudingen === Drie bestuursorganen van het gemeentelijk bestuur: * Gemeenteraad (algemeen bestuur) * College van Burgemeester en Wethouders ( dagelijks bestuur) * Burgemeester Monistisch: Er is sprake van onderschikking. Legitimatie en bevoegdheidszwaartepunt liggen bij het ene orgaan. Dualistisch: Nevenschikking. Beiden bezitten over eigen, originaire bevoegdheden. Geen sprake van formele dominantie. De verhouding tussen raad en college was tot 2002 in de kern monistisch, de verhouding tussen parlement en regering is dualistisch. Formeel gezien kende het lokaal bestuur verschillende monistische trekken: * De raad had volgens de wet het opperbestuur bij de autonome taken * Het college van B en W moest als dagelijks bestuur de besluiten van de gemeenteraad uitvoeren. * De wethouders werden gekozen door de gemeenteraad en tot zeer recent ook uit de raad. * B en W waren aan de raad verantwoording schuldig voor het door hen gevoerde beleid. De verhouding tussen het college en de raad kent formeel dualistische trekken: * In het kader van medebewind waren door de wetgever bevoegdheden rechtstreeks aan B en W geattribueerd. * De burgemeester werd niet door de raad gekozen, maar door de kroon benoemd. Hoofdproblemen commissie Elzinga van het lokaal bestuur: # De positie van de politieke partijen in de lokale vertegenwoordigende democratie staat onder druk. # Er bestaat een bestuurlijk overwicht van college over raad. # De herkenbaarheid van het lokaal bestuur als forum voor politieke besluitvorming is gering. # De collegialiteit binnen het college staat onder druk. De meest wezenlijke onderdelen van de dualisering zijn: * Wethouders zijn geen lid meer van de gemeenteraad. * De rollen van de gemeenteraad zijn formeel verhelderd en versterkt. * Elke gemeente is tegenwoordig verplicht een rekenkamer (functie) in te stellen. * Gemeenten hebben hun eigen raadsgriffier. In de gemeentewet staat minimaal 1 en maximaal 9 wethouders. Spelregels die ten grondslag lagen aan de vorming van de afspiegelingscolleges (wethouderszetels worden geheel conform de getalsmatige verhoudingen in de raad verdeeld): Depolitisering, zakelijkheid, geheimhouding en evenredigheid. Eind ’60, begin ’70 door ontzuiling nam de populariteit van afspiegelingscolleges af. &rarr; Meerderheids- en programcolleges. Colleges moesten niet meer op grond van een rekenkundig criterium worden gevormd, maar op grond van politieke overeenstemming. Programcollege: Colleges waaraan aan programma ten grondslag ligt. Meerderheidscollege: Een kleine meerderheid in de raad. Tien regels voor collegevorming: (blz. 62) # Zoveel mogelijk wethoudersposten verwerven. # Niemand wil zich laten buitensluiten. # Iedereen vermijdt te grote risico’s. # Iedereen denkt aan de publieke opinie. # Niemand wil bijwagen worden. # Animositeit speelt een belangrijke factor. # Kwaliteit speelt en belangrijke rol. # Oefening baart kunst. # Pas het aantal wethoudersposten aan de machtsverhouding aan. # Retoriek speelt een grote rol. Kenmerken van wethouders: * Minder dan een op de vijf wethouders is een vrouw. * Afkomstig uit de overheidssfeer of semioverheid. * Afkomstig uit bedrijfsleven, agrarische sector, zelfstandig beroep. * Hoog opgeleid. De taken van het college: * Voorbereiden besluitvorming en uitvoeren genomen besluiten. * Taken in het kader van medebewind. * Taken opgekregen bij delegatie van de raad. * college wordt geacht collegiaal te besturen: het college is als geheel verantwoordelijk voor de besluiten die door het college worden genomen. Wethouders worden zelfstandiger. Hoewel formeel het hele college verantwoordelijk is, nemen wethouders steeds vaker zelf beslissingen. Het functioneren van wethouders in grote en kleine steden is erg verschillend. De bestuurscultuur bepaalt het optreden van de wethouders. Invulling van wethouderspositie verschilt per persoon. Vijf ideaaltypische wethouders: * De politiek leider * De superambtenaar * De monist * De ambassadeur * De meelifter Vijf factoren waar door het college meer ‘macht’ heeft dan de raad: # Het medebewind # Voorbereiding van het beleid # Uitvoering beleid # Ambtelijke ondersteuning # Kwaliteit (van vooral de raad) De gemeenteraad heeft een achterstand op het college. Wil de gemeenteraad weer hoofd van de gemeente worden dan moet er worden geïnvesteerd in legitimiteit. 4 Factoren maken dat dit niet snel zal gebeuren: * Gemeente en sterk bestuurlijk profiel. Bestuur = college. * Nationalisering verzwakt de legitimiteit van de raad. * Maatschappelijke democratie (college) zet de representatieve democratie (raad) onder druk. * Verplaatsing van de politiek. <br> === Hoofdstuk 4: De burgemeester === Veranderingen burgemeestersambt: * Invloed van de gemeenteraad sterk toegenomen. * Rekrutering van burgemeester verschoven. * Positie van de burgemeester is veranderd. * Ambt kwetsbaar geworden Benoeming burgemeester: De raad stelt een openbare aanbeveling op van kandidaten. De Kroon beslist uiteindelijk wie er komt. Er wordt nauwelijks afgeweken van de aanbevelingen van de raad. Er is sprake van een lokalisering en een tijdelijke democratisering van de aanstellingswijze van de burgemeester. Lokalisering en democratisering zijn in vele West-Europese landen veel steviger ontwikkeld dan in Nederland. Argumenten tegen Kroonbenoeming: * Verouderd * Het zelfbeschikkingsrecht van het lokaal bestuur binnen de Nederlandse staat zou als geheel versterkt worden. * Zou passen bij het dualistische karakter van het lokale bestuur. * Gekozen burgemeester staat sterker ten opzichte van een versplinterde gemeenteraad. Argumenten tegen directe verkiezingen: * Gekozen burgemeesters zouden politieker van karakter zijn dan benoemde. * Kiezen van een burgemeester zou niet werkelijk democratischer zijn als de politieke partijen in kleine kring zouden bepalen wie hun kandidaten zouden worden. * Vrees voor teruglopen van deskundigheid burgemeesterskorps. * Gekozen burgemeester kan leiden tot centralisatie van bevoegdheden. Voorstanders benoeming: onafhankelijkheid tegenover lokale meerderheden. Voorstanders gekozen burgemeester: zien burgemeester als politieke bestuurder. Factoren die van invloed zijn op het functioneren van de burgemeester: * De eigen bevoegdheden. * Formele relaties in het bestuurlijke netwerk. * De rolopvatting van de burgemeester. * Persoonlijkheid. * Maatschappelijke eisen. Voor WO II: burgemeesters van goede komaf. Ere ambt. Jaren 1950: Ambtenaren worden burgemeester. Carrière ambt. Na jaren 1970: Lokale politici worden burgemeester. Carrière ambt (van klein naar grote gemeenten). * Gemeente kreeg een veel grotere grip op de benoeming van de burgemeester. * Landelijke politiek belangrijker dan het ambtelijk apparaat. * Invulling die aan het burgemeesterschap gegeven wordt. * Taakverzwaring en toenemende kwetsbaarheid. <br> === Hoofdstuk 5: Lokale taken, historie en heden === Een derde van alle overheidsuitgaven lopen via de gemeente. Daarmee nemen ze een belangrijke plaats binnen de verzorgingsstaat in. Lokaal bestuur vanaf de middeleeuwen door landsheren en burgemeesters. Tot tweede helft van de 19e eeuw bleef Nederland een nachtwakersstaat. Met de grondwet van 1848 en de gemeentewet van 1851 (Thorbecke) raakten gemeenten hun ondergeschiktheid aan het centrale gezag voor een belangrijk deel kwijt. Vanaf 1870 roep om meer overheidsbemoeienis door het ontbreken van sociaal aanvaardbare omstandigheden voor alle burgers. De zakelijke gemeenten kregen een politiek karakter door taken op sociaal en economisch terrein op zich te nemen. Dit onder leiding van Wibaut. [[Bestand:Beeld_Wibaut.jpg|right|300px]] <br> ; Subsidiariteitsbeginsel : Besluitvorming en uitvoering vinden zo veel mogelijk plaats op het laagst mogelijke bestuursniveau (lokaal bestuurlijk). Alleen wanneer het voor een effectieve oplossing nodig is, of om beleidslijnen vast te stellen, wordt het op centraal niveau georganiseerd. : Deze opvatting – dat het de taak van de gemeenten was om al die voorzieningen collectief tot stand te brengen, die doelmatiger op lokaal niveau konden worden verwezenlijkt, werd door Tak en Wibaut verdedigd. https://nl.wikipedia.org/wiki/Floor_Wibaut <br> <b>De politisering van het lokaal bestuur heeft te maken met twee factoren:</b> # De gevolgen van de industriële revolutie. # Opkomst van tal van nieuwe politieke partijen. Door centralisatie kreeg de overheid steeds meer te zeggen in de lokale gemeenten. Gemeentelijke taken werden niet alleen gecentraliseerd maar ook gefunctionaliseerd (overgeheveld naar functioneel bestuur). Gemeentebesturen werden in medebewind geroepen. Veel van oudsher gemeentelijke taken keerden als medebewindstaken terug. De autonomie bleef op het gebied van cultuur, recreatie en sport. <br> <b>Geschiedenis van het huidige lokaal bestuur in vier fasen:</b> # Tot 1870. Nachtwakersstaat: handhaving van regels, orde en veiligheid. # 1870-1930. Bloeiperiode van het lokaal bestuur. Verschuiving van administratief en politioneel naar sociaal en economisch. # 1930-1980. Gemeentelijke taken overhevelen naar de overheid. Vervlechting rijksoverheid en lokale overheid. # Vanaf 1980. Decentralisatie. Nieuwe problemen omdat de nationale overheid terugtreedt. De opkomst van politieke partijen zorgde ervoor dat gemeenten voortaan niet meer werden bestuurd door een elite van regenten, maar door politieke vertegenwoordigers. https://nl.wikipedia.org/wiki/Gedecentraliseerde_eenheidsstaat https://www.nederlandrechtsstaat.nl/module/nlrs/script/viewer.asp?soort=hoofdstuk&hoofdstuk=7 <br> ; Autonomie : De vrijheid van gemeenten om hun eigen huishouding te regelen. ; Medebewind : De uitvoering van rijksbeleid door gemeenten. <br> Het onderscheid mag niet lineair in gemeentelijke beleidsvrijheid worden vertaald, alsof autonomie ‘volledige beleidsvrijheid’ en medebewind ‘geen beleidsvrijheid’ zou impliceren. ; Verordening : Een verordening is een overheidsbesluit van algemene strekking. Typeren van medebewind in: * Politiek medebewind – lokale normstellingen. * Ambtelijk medebewind – recht doen aan doeleinden van de wet. * Mechanisch medebewind – nauwkeurig voorgeschreven hoe te handelen. Drie dimensies van het gemeentelijk takenpakket: # Formele onderscheid tussen autonome taken en opgedragen (medebewind)taken. # Onderscheid tussen autonoom en medebewind niet zo scherp. # De materiële beleidsvrijheid bij bewindstaken voor gemeenten groter dan de beleidsvrijheid die de gemeentelijke autonomie biedt. Zes typen gemeenten. * Gemeente als gemeenschap * Gemeente als publieke dienstverlener * Algemeen belang * Representatie van * Emanciperende gemeente (1920) * Verzorgingsgemeente (1960) <br> == Begrippen == 1848 Aanstellen van wethouders: adviserende gebiedscommissies afhankelijk van het Rijk Afspiegelingscolleges Afspiegelingsprincipe Agglomeratiegemeenten Algemene en specifieke verlichtingen Algemene uitkering Ambtelijke beleidsvrijheid ambtelijk medebewind Ambtenaren Amsterdam Amsterdamse radicalen andere rollen annexatie apparaatskosten argumenten voor centralisatie argumenten voor decentralisatie artikel 12 aspiratieniveaus auteurs autonomie == Links == https://www.wimderksen.com https://www.harrieaardema.nl/Aardema%20e.a.%202010%20liber%20korsten.pdf {{Sub}} {{Links}} hpcgkeecm8cukvfp47zpmnuf3sr52b9 0 36935 423570 422197 2026-04-22T14:44:36Z Erik Baas 2193 -[[Categorie:Astrologie]] 423570 wikitext text/x-wiki {{Astrologie}} '''Onderzoek naar astrologie''' is een studie die sinds ongeveer 1950 bij zowel wetenschappers als astrologen in de belangstelling is gekomen. Daarbij worden verschillende beweringen van de astrologie en haar beoefenaren onderzocht. Astrologie en wetenschap zijn sinds de verwetenschappelijking van het wereldbeeld vanaf de 16e en 17e eeuw stilaan uiteengegroeid. De wetenschap heeft sindsdien ernstige twijfels over de ''claims'' die astrologen maken over verbanden tussen de standen van zon, maan en planeten en het leven op aarde. Wetenschappelijk onderzoek komt immers steevast tot de conclusie dat er geen significant verband is tussen de beweging en de positie van hemellichamen en wat zich op aarde afspeelt. In dit artikel worden enkele van deze kritische beschouwingen opgesomd. == Het onderzoek van Jung == [[Jungiaans woordenboek|Carl Gustav Jung]] was zelf geen astroloog maar meende dat, indien de astrologische leer zelfs maar ten dele berust op waarheid, zij diende onderzocht te worden&nbsp;<ref>Jungs onderzoek van de astrologie kondigt hij aan in een brief aan Freud in mei 1911</ref> vooraleer een oordeel uit te spreken. Hij onderzocht de horoscopen van 180 getrouwde paren (360 horoscopen) en ging na of er, volgens de stelling van de astrologie, inderdaad sprake was van een [[Westerse_astrologie/De_aspecten|aspect]] tussen de Zonnen en Manen van de echtgenoten. Onder zijn 180 proefechtparen bleek het aantal van dergelijke verbindingen (conjunctie en oppositie) tussen Zon en Maan van de echtgenoten veel aanzienlijker te zijn dan volgens het toeval waarschijnlijk was. De kans was mathematisch 1 op 1.500.000 dat zulk groot aantal contacten gevonden zou worden. Het was een uitslag die, zoals Jung opmerkte, volkomen in overeenstemming was met wat de astrologen altijd al beweerd hadden.&nbsp;<ref>Het Astrologisch Argument, Jan Gerhard Toonder en John Anthony West, p. 202 e.v.</ref> == Michel Gauquelin == De Franse psycholoog en statisticus Michel Gauquelin begon rond 1950 met systematisch onderzoek naar de aannamen van de astrologie. In de jaren 80 ontstond er een grotere groep onderzoekers rond de Australische astroloog Geoffrey Dean. Onafhankelijk hiervan hebben andere wetenschappers uit allerlei vakgebieden incidenteel onderzoek gedaan naar hypothesen van astrologen. Wat de astrologie precies beweert, verschilt enigszins tussen de beoefenaren. Bijna iedere astroloog is het echter met de volgende beweringen eens: * Een horoscoop gebaseerd op de precieze geboorteplaats en -tijd (inclusief alle informatie over de [[Westerse astrologie/De planeten|stand van de planeten]]) geeft informatie die specifiek is voor de persoon in kwestie. Met andere woorden: de horoscoop past minder goed bij andere personen. * Een astroloog kan uit de geboortegegevens informatie over iemands karakter opmaken – bijvoorbeeld over de vraag of het een [[Jungiaans woordenboek/I|introvert of een extravert]] persoon is. * De astrologie kan voorspellen welke liefdespartners geschikt zijn (volgens veel aanhangers van de astrologie past bijvoorbeeld een Steenbok als aardeteken goed bij een Maagd, een een aardeteken) en voor welk type werk iemand geschikt is. Bij zorgvuldige onderzoeken is geen ondersteuning gevonden voor deze beweringen. Enkele van deze onderzoeken worden hieronder beschreven: === Het Mars-effect === In 1955 concludeerde Gauquelin dat weliswaar de alledaagse astrologie geen informatie kon verschaffen, maar dat er wel een statistisch significant effect was van Mars en Saturnus in de horoscopen van geneesheren en van Mars in de horoscopen van grote sportlieden door hun plaatsing in de hoekhuizen.&nbsp;<ref>Hoekhuizen: huis 1, 4, 7 en 10. Gauquelins "sectoren" die hij onderzocht</ref> Andere onderzoekers weerlegden dit effect door te zeggen dat dit effect alleen gold voor sporters uit vooraanstaande families, geboren vóór ongeveer 1935. De sterkte van het effect was volgens hen zo klein dat het in de astrologische praktijk geen enkele betekenis zou hebben: geen astroloog zegt tegen zijn cliënt "U zou 1% meer kans dan anderen hebben om een goede sporter te worden – als u voor 1935 geboren was." Het Mars-effect is dan ook niet als bewijs voor de astrologie opgevat, maar als een interessante, vreemde waarneming. Dean&nbsp;<ref>{{Aut|Dean, G.}} (2005): ''[https://www.rudolfhsmit.nl/g-arti2.htm The Gauquelin work 2]''</ref> en anderen wisten het effect te verklaren als een gevolg van de neiging van ouders in het verleden om de precieze geboortetijd bij het doen van aangifte zo te veranderen dat de sterren gunstiger stonden op het "officiële" moment van geboorte. Dit klopt goed met allerlei details van het effect: * Tot in de negentiende eeuw waren astrologische [[Astronomisch woordenboek/A|almanakken]]k populair bij de gegoede burgerij; ze konden hierin precies opzoeken wat een gunstige tijd was voor de geboorte van hun kind * Het effect geldt alleen voor de planeten die in de negentiende eeuw al ontdekt waren * Het effect is net zo groot als de aantoonbare hoeveelheid vals opgegeven geboortegegevens volgens onderzoek van Dean * Het effect is opgehouden te bestaan toen verloskundigen in plaats van de ouders verantwoordelijk werden voor het registreren van het tijdstip van geboorte. Daarmee was voor Dean aannemelijk gemaakt dat het Mars-effect een sociologisch effect is, dat niet door astrologische principes veroorzaakt is. ====Internationaal op het Mars-effect geteste groepen==== Niet tevreden met de in Frankrijk geteste proefgroepen, (en aangezet door kritiek als zou het een 'Frans' effect zijn) besloot Gauquelin zijn onderzoek internationaal op te zetten. Gauquelins totale aantal proefpersonen beliep tenslotte omstreeks 25000. In de horoscopen van 3305 wetenschappers werd Mars 666 keer op of nabij de 'hoeken' aangetroffen. Volgens de kansberekening had dit 565 keer kunnen zijn; de kans op de gevonden uitkomst is statistisch één op 500000.&nbsp;<ref name="AA">Het Astrologisch Argument, Toonder en West, Uitgeverij Shcors, 1981</ref> In de horoscopen van 3142 leidinggevende militairen stond Mars 634 keer op de hoeken, terwijl 535 te verwachten was; de kans op zulke uitkomst is statistisch één op 1 miljoen.&nbsp;<ref name="AA"/> Bij 1485 atleten bezette Mars de hoeken 327 keer, in plaats van de te verwachten 253; een kans van 1 tegen 500.000. Elke internationaal geteste groep bevestigde van wat hij eerder in Frankrijk gevonden had.&nbsp;<ref name="AA"/> == Geoffrey Dean == De scheikundige en astrologie-criticus Geoffrey Dean heeft uitspraken van astrologen aan een kritisch onderzoek onderworpen en moest steeds weer constateren dat er geen sprake is van een relatie tussen standen en gebeurtenissen of karaktertrekken. Dit standpunt wordt op zijn beurt weer door veel mensen in twijfel getrokken, daar zij wel relaties constateren tussen standen, gebeurtenissen, en karaktertrekken. Maar alleen statistisch significante relaties kunnen wetenschappelijk gezien overtuigen, en meestal is daar geen sprake van (op basis van statistiek mag worden verwacht dat heel soms wel statistisch significante verbanden worden gevonden, die dan echter in een herhalingsonderzoek meestal niet opnieuw optreden). Uit onderzoek naar de sterrenbeelden van soldaten die bij grote veldslagen in de Eerste Wereldoorlog zijn gesneuveld blijken de sterrenbeelden gelijk verdeeld te zijn over de doden. Indien de astrologie enige invloed zou hebben zou de verwachting zijn dat bepaalde sterrenbeelden meer of minder voorkomen onder de gesneuvelden. Dit blijkt niet het geval.<!--dit vind ik wat onbegrijpelijk als argument; Wat wordt in dit verband bedoeld met 'invloed hebben'? --> De reden die astrologen hiervoor aanvoeren is, dat een [[Westerse astrologie/De geboortehoroscoop|geboortehoroscoop]] veel meer gegevens (planeten en huizen) bevat, dan alleen het [[Zonneteken]] (Zon in Leeuw: hij is een Leeuw). Het vergelijken van alleen de Zon in de twaalf tekens zal nooit veel opleveren omdat de [[Westerse astrologie/Zonnetekenastrologie|popastrologie]] een te gesimplificeerd systeem hanteert. Uit onderzoeken door verzekeringsmaatschappijen blijken bepaalde sterrenbeelden vaker betrokken te zijn bij ongelukken dan anderen. Het is echter niet meer dan logisch dat één sterrenbeeld het vaakst bij ongelukken betrokken is en één sterrenbeeld het minst. Het verschil tussen de sterrenbeelden is echter niet significant. Bovendien blijkt dit elk jaar en in elk land een ander sterrenbeeld te zijn. Indien men deze gegevens bij elkaar voegt, vallen zelfs de niet-significante verschillen tussen de sterrenbeelden weg. De populaire horoscopen uit kranten e.d. maken gebruik van sterrenbeelden geplaatst in een bepaalde maand. Doordat de stand van de sterren jaarlijks een beetje verandert door de precessie van de aarde, staan deze sterrenbeelden echter niet meer op dezelfde plek aan de hemel als toen dit systeem werd bedacht. Mensen worden dus onder een heel ander sterrenbeeld geboren dan volgens hun horoscoop. Hiermee wordt echter geen rekening gehouden, omdat de astrologie niet uitgaat van de sterren zelf, maar van 12 sectoren te rekenen vanaf het lentepunt (zie uitleg bij [[Westerse astrologie/De dierenriem|dierenriem]]). Verder is een complicatie bij de astrologie dat er jaarlijks geen 12 sterrenbeelden door de dierenriem lopen, maar 13 (althans volgens de indeling van de Internationale Astronomische Unie). Het sterrenbeeld slangendrager wordt geheel buiten beschouwing gelaten, omdat er uitgegaan wordt van een twaalfdelige, en geen dertiendelige verdeling van de ecliptica. Ook zijn de feitelijke sterrenbeelden nogal verschillend van grootte, wat tot gevolg heeft dat het een korter aan de hemel staat dan het ander, iets waar ook geen rekening mee wordt gehouden omdat de klassieke westerse astrologie nu eenmaal niet de actuele sterrenbeelden gebruikt. Hierbij moet worden aangetekend dat de indeling van de sterrenhemel in sterrenbeelden arbitrair is en dat het iedereen vrij staat om van de indeling van de IAU af te wijken. == De waarde van een geboortehoroscoop == Mensen die hun geboortehoroscoop lezen zijn meestal enthousiast over de beschrijving van karaktertrekken en gebeurtenissen. Indien men echter wil weten of de informatie in een horoscoop ''specifiek voor die persoon'' is, moet men onderzoeken of de horoscoop een ''beter'' passende beschrijving geeft dan de horoscoop van iemand anders. Er is geen wetenschappelijk bewijs gevonden voor de beschrijvende of voorspellende waarde van horoscopen. * Gauquelin stuurde in 1968 aan 150 mensen één en dezelfde, tien bladzijden lange horoscoop. Hij zei erbij dat het hun persoonlijke horoscoop was, op grond van hun eigen geboortegegevens. ** 94% zei dat het een correcte beschrijving was van hun karakter, persoonlijke problemen en gebeurtenissen in hun leven, en dat ze onder de indruk waren van de precisie en juistheid: "Fantastisch"; "Buitengewoon"; "Verbijsterend correct"; "Kan alleen op mij slaan." ** Bij 90% van de mensen bevestigden familie en vrienden dat de horoscoop klopte. : Het betrof de geboortehoroscoop van Marcel Petiot, een massamoordenaar die in mei 1946 terecht was gesteld.&nbsp;<ref>{{Aut|Dean, G.}} (1970): ''[https://www.rudolfhsmit.nl/d-effe2.htm Perceived effect sizes in astrology vs reality]'' (onderzoek oorspronkelijk gepubliceerd door Gauquelin in ''Aquarian Agent'', mei 1970)</ref> * Twintig studenten kregen in het tv-programma Good Morning America (november 1988) "hun" geboortehoroscoop te lezen en vonden hem allemaal zeer goed: "Klopt precies"; "Ik sta versteld"; "Er zitten dingen in die niemand van mij weet"; "Verschilt van andere mensen". In werkelijkheid was het de geboortehoroscoop van Edmund Kemper III, een tienvoudig moordenaar.&nbsp;<ref>(1989): ''[https://www.rudolfhsmit.nl/a-murd2.htm Astrology on Death Row!]'' Indian Skeptic '''1(11)'''</ref> * Dean liet van 44 mensen de geboortehoroscoop maken. Aan 22 mensen gaf hij hun eigen horoscoop te lezen. Bij de overige 22 veranderde hij de tekst in het tegenovergestelde (waar stond "U houdt van konijntjes" maakte hij ervan "U houdt niet van konijntjes"). In beide groepen vond 95% dat de horoscoop klopte.&nbsp;<ref>{{Aut|Fraknoi, A.}}, ''[https://www.astrosociety.org/education/astro/act3/astrology3.html Your Astrology Defense Kit]''</ref> Deze resultaten geven geen steun aan het idee dat er specifieke informatie over een persoon in diens horoscoop zit. == Kan een astroloog informatie over het karakter aflezen? == Astrologen beweren dat ze informatie over een persoon uit diens geboortegegevens kunnen aflezen. Deze bewering is vaak getest. * In 1985 deed de natuurkundige Shawn Carlson in samenwerking met astrologische beroepsverenigingen een test met 28 astrologen en 3 proefpersonen. De proefpersonen vulden een persoonlijkheidstest in. De astrologen kregen de drie testresultaten en daarnaast de volledige geboortegegevens van een van de drie proefpersonen. Volgens henzelf zouden ze vrijwel zeker het juiste testresultaat bij de geboortegegevens kunnen vinden. De score was echter 34% (niet beter dan het toeval).&nbsp;<ref>{{Aut|Carlson, S.}} (1985): ''A double-blind test of astrology'', Nature '''318''' 419-425</ref> * Dean vroeg aan een groep astrologen welke eigenschap het makkelijkst te zien is in de geboortegegevens. Zij noemden introversie/extraversie. Met de bekende persoonlijkheidstest van Hans Eysenck selecteerde Dean 60 zeer introverte en 60 zeer extraverte proefpersonen. 45 astrologen kregen de volledige geboortegegevens van de 120 proefpersonen, met de vraag wie introvert en wie extravert waren. Zij hadden in totaal 50,2% goed (niet beter dan iemand die een muntje opgooit).&nbsp;<ref>{{Aut|Dean, G.}} (1987): ''Does astrology need to be true?'', Skeptical Inquirer '''11(3)''' 257-273</ref> * Rob Nanninga maakte in samenwerking met Nederlandse astrologen een uitgebreide vragenlijst over karakter en levensloop. Zeven proefpersonen vulden hem in en 44 astrologen kregen de 7 ingevulde vragenlijsten en de 7 volledige sets geboortegegevens van de proefpersonen, met de vraag welke geboortegegevens bij welke vragenlijst hoorden. Zij hadden er gemiddeld 0,75 goed (toevalsverwachting: gemiddeld 1). Dit wijkt niet significant af van wat men zou krijgen met gokken.&nbsp;<ref>{{Aut|Nanninga, R.}} (1996): ''[https://www.skepsis.nl/astrot.html The Astrotest]'', Correlation '''15(2)''' 14-20</ref> Deze resultaten geven geen steun aan het idee dat astrologen informatie over een persoon kunnen vinden in de geboortegegevens. == Kan de astrologie geschikte partners en carrières aanwijzen? == Veel aanhangers van de astrologie denken dat mensen met bepaalde sterrenbeelden beter bij elkaar passen dan anderen, of dat de horoscoop informatie geeft over geschiktheid voor een bepaald soort werk. Ook dit is uitgebreid getest. * In maart 2007 bekeek David Voas van de University of Manchester de geboortedata van 10 miljoen Britse echtparen. Er bleek geen enkele combinatie van sterrenbeelden vaker of minder vaak voor te komen dan volgens het toeval verwacht mocht worden.&nbsp;<ref>{{Aut|Voas, D.}} (2007): ''[https://www.manchester.ac.uk/aboutus/news/archive/list/item/?year=2007&month=march&id=108695 Ten million marriages: A test of astrological 'love signs']''</ref> * De natuurkundige John McGervey bekeek de geboortedata van 6000 politici en 17.000 wetenschappers. In beide groepen kwam geen enkel sterrenbeeld vaker of minder vaak voor dan volgens het toeval te verwachten viel.&nbsp;<ref>{{Aut|McGervey, J.}} (1977): ''A statistical test of sun-sign astrology'', The Zetetic '''1(2)''' 49-54</ref> * Een onderzoeker in Kansas vroeg vijf lokaal bekende astrologen of hij geschikt was om met kinderen te werken, maar gaf hun de geboortegegevens van John Gacy, die 33 jongens en jonge mannen gemarteld, verkracht en vermoord had. Geen van de astrologen zag enig probleem: "Jij brengt het beste in kinderen naar boven"; "Ik denk dat je erg goed bent met kinderen"; "Vriendelijk, zachtaardig"; "Een goed rolmodel"; "Jouw leven is heel erg positief". Deze resultaten geven geen steun aan het idee dat de astrologie geschikte partners en carrières zou kunnen aanwijzen. == Literatuur == * Vestdijk, S. Astrologie en wetenschap. Een onderzoek naar de betrouwbaarheid der astrologie, Amsterdam 1949, 1977 (Onderzoek van de invloed van zon, maan en planeten afzonderlijk door te kijken naar karakterverschillen tussen broers en zusters. Past ook kansberekening toe. Zijn conclusie: geen effect, behalve zon wel zwak, maar dat kan ook gewoon door klimatologie komen.) *''Astrologie en Wetenschap'', professor Peter Roberts, 1991, uitgeverij Kosmos, "Astrologische Reeks". *''Recent advances in natal astrology'', Geoffrey Dean en Arthur Mather, 1977. {{Appendix||2= == Voetnoten == {{References}} }} {{Sub}} 66tslhnu7l7uri1nhdfwup5ty3fpkmq 0 36936 423571 415496 2026-04-22T14:44:51Z Erik Baas 2193 -[[Categorie:Astrologie]] 423571 wikitext text/x-wiki {{Astrologie}} De '''School van Ram''' is een astrologische stroming die actief is in Nederland en gelieerd is aan de astrologische groepering WvA (Werkgemeenschap van Astrologen). Deze groep is een voortzetting van het Nederlandsch Genootschap voor Astronomie en Moderne Astrologie. De school van Ram is vooral gebaseerd op werk van de astrologen Theo J.J. Ram en Leo Knegt. De verschillen met andere astrologische groeperingen zijn groot. Dat blijkt uit de volgende technieken die specifiek zijn voor de school van Ram: * Berekening astrologische huizen. De school van Ram gebruikt het APC (Ascendant Parallel Cirkel) systeem. Mogelijk is dit systeem al eerder gebruikt door de astroloog Haly Abenragel (elfde eeuw).&nbsp;<ref>{{Aut|Jan Kampherbeek}}, ''Het APC-Systeem'', Spica jg. 5 nr. 3, okt. 1981</ref> * Planeetstanden worden anders geprojecteerd dan gebruikelijk in astrologie en astronomie. Dit levert een 'Schuine lengte' op, door de school van Ram de 'Ware Plaats' genoemd. * Hypothetische planeten. Door Ram zijn drie planeten geïntroduceerd die binnen de astronomie onbekend waren (en zijn): Persephone, Hermes en Demeter. Deze planeten worden in de horoscoopduiding gebruikt. * Astrologische symbolen. De symbolen van planeten wijken af van de gebruikelijke symbolen. Voor dierenriemtekens en aspecten worden wel de gebruikelijke tekens gehanteerd. '''Theo J.J. Ram''' (Haarlem, 19 december 1884 - 7 oktober 1961) was een Nederlands leraar, astroloog, schrijver en journalist. Rams astrologische carrière ging van start toen hij voor het door A.E. Thierens opgerichte tijdschrift Urania begon te schrijven. Hij was ook degene die het door Thierens gelanceerde Nederlandsch Astrologisch Genootschap leidde dat in oktober 1947, na de Tweede Wereldoorlog, onder de naam Stichting Werkgemeenschap van astrologen (WVA) werd voortgezet. Vanwege het succes van deze organisatie werd zij omgedoopt tot "School van Ram". Ook de bekende astroloog Leo Knegt werkte hier aan mee. De drie genoemde initiators werden bij de opzet van de nieuwe astrologische school geïnspireerd door de theosofie. Hun doelstelling was drieledig: 1) Studie en onderzoek van de astrologie; 2) Verdieping van inzicht in de achtergronden en hulpwetenschappen van de astrologie; 3) Onderwijs in de astrologie, haar achtergronden en haar hulpwetenschappen. Vooral Rams werk "Psychologische Astrologie" geldt als zeer invloedrijk voor de Nederlandse astrologie. Van Theo Ram werd gezegd dat hij de positie van iemands Maan in de geboortehoroscoop (het teken en het huis) precies kon voorspellen door die persoon gewoon te observeren.&nbsp;<ref>[https://books.google.be/books?id=RWXnVmcmgdQC&pg=PA72&lpg=PA72&dq=Theo+J.J.+Ram&source=bl&ots=01lpQmQ8iK&sig=u17kEfVncZ84VobIezLFYuM28so&hl=nl&sa=X&ei=AC5XVZ7jFYWxUfylgLgK&ved=0CEcQ6AEwBw#v=onepage&q=Theo%20J.J.%20Ram&f=false A. T. Man, ''The Future of Astrology'']</ref> '''Leo Knegt''' (Delfshaven, 26 december 1882 - Den Haag, 25 juli 1957) was de eerste astroloog die in 1935 de [[Westerse astrologie/Uurhoekastrologie|uurhoekastrologie]] in het Nederlandse taalgebied introduceerde met zijn leerboek "Uurhoek- en Vragen-Astrologie", gebaseerd op ''[[Westerse astrologie/William Lilly en Christian astrology|Christian Astrology]]'' van de 17e-eeuwse Engelse uurhoekastroloog [[Westerse astrologie/William Lilly en Christian astrology|William Lilly]]. == Betekenis van de school == De School van Ram, die zich bezighoudt met psychologische astrologie, bracht enkele astrologische vernieuwingen. Zowel de opzet van de horoscoopfiguur als de duiding ervan wijken af van de traditionele werkwijze binnen de westerse astrologie. Ongetwijfeld de bekendste vernieuwing waren de hypothetische planeten Persephone, Hermes en Demeter, die bij de analyse van de horoscoop betrokken werden. ==Literatuur== * E.I.K. Esser, H. Cosman, J.C. Bakker: ''Astrologie, populair-wetenschappelijk handboek'', Strengholt, Naarden, 1977. * Theo Ram, ''Psychologische astrologie'' (1935) * Theo Ram, ''Psycho-astrologische encyclopedie'' (1948) == noten == {{References}} {{Sub}} cv6u4958edqx4sztbxa285jecgv1u1b 0 37645 423542 398566 2026-04-22T13:53:32Z Erik Baas 2193 {{Bi}}{{Boek}}{{Fase|1}} 423542 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Begin}}{{TOC rechts}} == Doelen == === Ontwikkelingsdoelen === Een beeld van de aarde en de cultuur ontstaat, dat veelomvattend, kleurrijk en enthousiasmerend is. Toch komt er ook steeds meer structuur en orde in de samenleving. Er ontstaat wetenschap, die nog geheel levend is en voortvloeiend uit verschijnselen die wel logisch en methodisch, maar niet abstract theoretisch worden verklaard. === Leerdoelen === * Belangstelling wekken voor de feitelijke wereld. * Bewustwording dat men vanuit een bepaalde achtergrond/milieu/omgeving voortkomt. * Innerlijke beleving van de ontdekkingsreizen die de Europese mens in de 15/16e eeuw maakte. == Ontdekkingsreizigers == Een ontdekkingsreiziger was een leider of verantwoordelijke van een groep mensen die vaak in opdracht op zoek ging naar gebieden of plaatsen die voor de cultuur waar hij toe behoorde onbekend waren. Vaak hadden deze ontdekkingsreizigers de opdracht om deze nieuwe wereld in kaart te brengen, te kolonialiseren of te veroveren. === Bartolomeus Dias (1450-1500) === [[Bestand:Bartolomeus_Dias_uitgebeeld_op_'n_posseël_van_Suidwes-Afrika.jpg | thumb | Bartolomeus Dias uitgebeeld op 'n posseël van Suidwes-Afrika]] De Portugezen kwamen steeds verder op hun reizen langs de Afrikaanse kust. Bij elk nieuw veroverd stuk plaatsten ze een stenen kruis (padraõ) met daarop het wapen van Portugal, de datum en de naam van de zeevaarder. Het duurde tot 1471 voordat ze de evenaar passeerden. Hierdoor verdween de poolster, het oriëntatiepunt, onder de horizon. Nu leerden ze navigeren met de sterren van het zuidelijk halfrond, hier bood het Zuiderkruis hen houvast. Toen koning Jan ll aan de macht kwam, liet hij weer expedities uitzenden. In 1487 zond hij Bartolomeus Dias met 3 karvelen, twee bewapende schepen en een bevoorradingsschip, op expeditie. Nog steeds was men op zoek naar de zeeroute naar India en Priesterkoning Johannes. Ze hadden de beste kaarten - die tot dan toe bestonden - tot hun beschikking. Na het passeren van de laatste padraõ voeren ze het onbekende tegemoet. Op een gegeven moment kwamen ze in een hevige storm terecht die twee weken duurde. Toen de storm was gaan liggen, probeerde Dias met een noord oostelijke koers de kust te bereiken. Eindelijk kreeg de angstige bemanning land in zicht. Zonder het te weten waren ze om de zuidelijkste punt van Afrika heen gevaren. Ze waren uitgekomen bij de Mosselbaai (2 februari 1488). Ze voeren een stuk langs de kust, maar algauw durfde de bemanning niet verder. Ze plaatsten de laatste padraõ en zetten koers huiswaarts. Na 16 maanden en 17 dagen kwamen ze terug in de haven van Lissabon. Bartolomeus Dias gaf deze kaap de naam Stormkaap. Koning Jan, die dit niet een bemoedigende naam vond, noemde het Kaap de Goede Hoop. Omdat hij de hoop had dat de zeeweg naar India spoedig gevonden zou zijn. === Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães) (1480-1521) === [[Bestand:Ferdinand Magellan.jpg | thumb | Een anoniem portret van Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães)]] Als bemanningslid maakte Magelhaes reizen naar Indië. Door studie ontdekt hij dat er via het westen een doorgang is naar Indië. De Portugese koning wijst zijn plannen af, dus gaat hij naar het Spaanse hof. Van Karel V krijgt hij 5 schepen: Trinidad, San Antonio, Conception, Victoria en Santiago. Op 10 augustus 1519 vertrekt hij vanuit Sevilla, met ± 260 bemanningsleden. Eind november bereiken ze de kust van Brazilië. Ze varen naar het zuiden, waar het steeds kouder wordt. De mannen worden ontevreden en er worden 3 schepen gemuit. Magelhaes weet dit te stoppen door de kapitein, de oprichter, te doden. Na een lange winter trekken ze verder. De Santiago gaat op verkenning, maar lijdt schipbreuk. Als ze bij een splitsing komen, weet de San Antonio er tussenuit te knijpen. Ze vinden een doorgang en komen op open zee. Ze zeilen 4 maanden over de onbekende oceaan. De mannen zijn zo uitgehongerd dat ze aan leren riemen knagen. Begin maart 1521 bereiken ze land. Daar kunnen ze weer op krachten komen. Om een ruzie op te lossen trekt Magelheas erop uit. Dit kost hem zijn leven, op 27 april 1521 wordt hij gedood. De overgebleven mannen gaan met 2 schepen terug. Op de Specerijeneilanden laden ze de schepen vol. De staat van de Trinidad is te slecht. Dus varen ze, onder leiding van Sebastian del Cano, met de Victoria terug. Ze durven nergens meer aan land te gaan. Op 6 september 1522 komen ze met 18 uitgehongerde mannen aan in Sevilla. Zij hebben de eerste reis om de wereld gemaakt. === Marco Polo (1254 – 1324) === [[Bestand:Marco-polo-hanbury.JPG | thumb | Mozaiek van Marco Polo in Villa Hanbury, Ventimiglia, Italië]] Broers Matteo en Nicola Polo, handelslieden uit Venetië. Gingen naar Azië voor diamanten handel. Werden door mensen steeds verder Azië in uitgenodigd. Wanneer ze ergens langere tijd blijven leren ze te taal. Kwamen uiteindelijk bij Kublai Khan in Peking uit. Was zeer geïnteresseerd in deze Europeanen. Bleven daar geruime tijd. Reisden terug, Kublai wilde heilige olie uit Jeruzalem en priesters en geleerden om zijn volk te onderwijzen. Kregen vrijgeleide in de vorm van een goudstaf. Het was een gevaarlijke terugreis, deze duurde 3 jaar. De goudstaf bood ze bescherming. Terug in Venetië bleek vrouw Matteo overleden, zijn 15 jarige zoon was alleen. Toen hij 17 was namen zij hem mee op reis. Met een karavaan met paarden en bepakte muilezels gingen ze weer naar Azië. Ze gingen over land en over zee. Was nog geen paus om gezanten te vragen. Ze reisden over de steppen en hoogvlakten, over Tibet, door woestijnen etc. Kwamen na 3,5 jaar weer bij Kublai Khan. Die ontving ze weer vriendelijk. Hij had vier vrouwen en vele bijvrouwen, zoals Marco Polo in zijn boek beschreef. Marco werd gezant van Kublai en moest voor missies heel Azië doorreizen. Hij maakte aantekeningen en beschrijvingen van alles wat hij tegen kwam. Zoals de hoogvlakten bij Mongolië, het hoge gebergte van de Himalaya, de monniken in Tibet, gekleed en doeken en gewaden, verschillende volkeren, rivieren, woestijnen. Ook reisde hij naar het zuiden en naar India, waar hij zag hoe mensen parels uit de zee haalden. Deed veel waardevolle waarnemingen waar hij verslag van maakte. Peking was een prachtige stad, met paleizen gehangen met goud en zilver. Zijden kleding bedekt met bladgoud. Specerijen, zoals kaneel, kruidnagel etc. Bleven 17 jaar in dienst. Toen met tegenzin van Kublai Khan terug naar Europa. Reisden terug met al hun rijkdommen met een vloot van 14 schepen. Moesten prinses overbrengen, gingen een stuk via zee. Het was een zware reis, waar zo’n 600 man overleed aan cholera of scheurbeuk. Verloofde bleek dood, trouwde met zijn zoon. Kublai, die al in de 70 was, bleek overleden. Vrijgeleide die ze jaren terug hadden gekregen gold nog steeds. Zo konden ze zonder gevaar voor hun leven langs de gewelddadige stammen. Over zee en door land. Marco gaf een boek uit met hierin zijn waarnemingen en beschrijvingen. Toch waren er veel mensen die hem niet geloofden of dachten dat hij zijn verhalen aanvulde met zijn fantasie. Meest waardevolle document voor die tijd over ontdekkingsreizigers. Werd gezien als de belangrijkste ontdekkingsreiziger van de Middeleeuwen. == Specerijen == [[ File:Fresh Ginger.JPG | thumb | Verse gemberwortel ]] [[ File:Cinnamon Bark Madagascar.jpg | thumb | Kaneelstokjes ]] [[ File:Syzygium aromaticum.jpg | thumb | Kruidnagel ]] [[ File:Muskatreibe fcm.jpg | thumb | Nootmuskaat met rasp ]] [[ File:Sliced Turmeric.jpg | thumb | Kurkumawortel doorgesneden ]] [[ File:Bunter Pfeffer IMGP2146 smial wp.jpg | thumb | Verschillende kleuren peperkorrels ]] [[ File:AllspiceBowl.JPG | thumb | Gedroogde pimentkorrels ]] Tijdens de Gouden Eeuw was er in Europa een grote vraag naar specerijen. Specerijen zijn gemaakt van tropische planten uit Azië en worden gebruikt om smaak en geur toe te voegen aan allerlei gerechten. De handelaren uit de republiek hadden een monopolie op de specerijen uit Indonesië. Een monopolie betekent in dit geval dat alleen de handelaren uit de republiek deze specerijen mochten verhandelen. Andere landen die dit probeerden werden met geweld weggejaagd. Zo kon men de specerijen duur verkopen en veel geld verdienen. === Lijst van bekende specerijen === <br> <b>Gember</b><br> Gember is afkomstig uit de wortelstok van de gemberplant. Het is vandaag de dag een van de meest gebruikte specerijen ter wereld. Gember heeft een scherpe geur en smaak en een lichte kleur. Gember wordt gebruikt in verschillende drankjes en gerechten. In Nederland wordt gember ook gebruikt in koek en gebak. Gemberplanten kwamen oorspronkelijk naar Europa vanuit China en India. Het woord gember komt van het Franse woord gingembre wat levendigheid betekend. <br> <b>Kaneel</b><br> Kaneel wordt gemaakt uit de binnenbast van jonge stengels van de kaneelboom. Deze kaneelstokjes worden vaak tot een poeder gemalen. Het poeder is bruin tot lichtbruin van kleur. Kaneel heeft een zoete smaak en geur en wordt vaak gebruikt in nagerechten en gebak. Van kaneel kan ook parfum gemaakt worden. Kaneel komt van het latijnse woord ‘cannella’ wat stokje betekend. Oorspronkelijk groeide kaneel vooral op Shri Lanka. Toen Shri Lanka veroverd werd door de Engelsen gingen de Nederlanders kaneel ook in Indonesië verbouwen. <br> <b>Kruidnagel</b><br> Kruidnagel wordt gemaakt door de bloemknoppen van de kruidnagelboom te drogen. De hele kruidnagels worden vaak meegekookt met bijvoorbeeld rode kool maar worden niet gegeten. Van kruidnagel wordt ook speculaas gemaakt. Kruidnagels hebben een erg sterke en doordringende zoete en pikante smaak en geur. Oorspronkelijk groeide de kruidnagelbomen op de Molukken in Indonesië. Door de Nederlanders zijn kruidnagelbomen door heel Indonesië geplant. De naam kruidnagel is ontstaan door de vorm van de specerij die lijkt op een spijker. <br> <b>Nootmuskaat</b><br> Nootmuskaat is afkomstig van de noten van muskaatboom. De noten zijn erg hard en worden daarom vermalen tot een poeder. Nootmuskaat smaakt bitter en wordt gebruikt bij gekookte bonen, bloemkool en andere groenten. In speculaas wordt ook nootmuskaat gebruikt. Muskaatbomen komen oorspronkelijk van de Banda eilanden in Indonesië. De naam Nootmuskaat komt van de muskusachtige geur. <br> <b>Kurkuma</b><br> Kurkuma is afkomstig uit de wortel van de Curcuma longa of geelwortel. De wortels van de plant worden gemalen om het poeder te maken. De specerij is mild bitter van smaak en wordt gebruikt in veel currygerechten. Kurkuma wordt ook veel gebruikt als kleurstof vanwege zijn felle kleur. Naast smaakmaker en kleurstof kan Kurkuma ook gebruikt worden als medicijn. De Curcuma longa grooit in India. De naam van de plant komt van het Maleise woord Kunyit. <br> <b>Peper</b><br> De meest bekende specerij is peper. Peper is afkomstig van de bessen van de peperplant. Peper kan zwart, wit of rood zijn. Door de onrijpe bessen te drogen ontstaan peperkorrels. Witte peperkorrels zijn eerst geweekt in water en rode peperkorrels zijn een heel ander soort. Peper kan in vrijwel ieder gerecht gebruikt worden om de smaak te versterken. Omdat peper in de Gouden Eeuw erg duur was is het woord peperduur ontstaan. De peperplant kwam oorspronkelijk uit India maar werd door de Nederlanders ook in Indonesië geteeld. <br> <b>Piment</b><br> Piment wordt gemaakt uit de zaden van de Pimentplant. De zaden ruiken naar een combinatie van kruidnagel, nootmuskaat en kaneel. De smaak is scherp peperachtig. Piment komt oorspronkelijk uit midden Amerika en werd daar ontdekt door Columbus. Tegenwoordig wordt piment veel gebruikt in de caribische keuken. == Wereldbeeld en navigatie == Door de ontdekkingstochten veranderde het tot dan toe heersende wereldbeeld. Veel continenten en kustlijnen werden nu pas in kaart gebracht. Het binnenland werd toen nog niet verkend. Men beperkte zich tot het opzetten van handelsposten of bevoorradingspunten. Met een uitzondering. In Amerika werden grote stukken land door de conquistadorus veroverd. Meteen ontstond er een strijd rondom de vraag van wie dat nieuw ontdekte land nu eigenlijk was. Spanje en Portugal raakten daarover in conflict. Het was paus Alexander VI die er via het verdrag van Tordisillas in 1494 erin slaagde een compromis te laten aanvaarden. Al het land ten westen van de denkbeeldige lijn op 1770 kilometer ten westen van de Kaapverdische eilanden werd toegewezen aan Spanje, de rest aan Portugal. === Beeld van de wereld === De middeleeuwse mens vormde zich een beeld van de wereld uit bijbelse en klassieke geschriften, aangevuld met kennis door eigen waarneming. In dat beeld stond de aarde in het centrum, met boven de hemel en onder de hel. [[Bestand:Ptolemaicsystem-small.png | thumb | Ptolemeïsch systeem]] Het middeleeuwse wereldbeeld was heel wat minder primitief dan vaak gedacht wordt. Dit zogenaamde Ptolemeïsche wereldbeeld was gevormd door kennis uit klassieke geschriften, de bijbel en door eigen waarneming van de wereld. Middeleeuwse geleerden wisten dat de aarde rond was en geen platte pannenkoek. In hun optiek was de aarde het centrum van de wereld waar alle hemellichamen - zon, maan en sterren - omheen draaien. Boven de aarde strekt de hemel zich uit, waar God op zijn troon zit omringd door engelen en heiligen, en onder de aarde bevindt zich de hel. Het is een wereld waarin alles met alles samenhangt. Middeleeuwers hadden een duidelijk beeld van hun eigen wereld. Europa, Noord-Afrika en het Nabije Oosten waren bekend, zoals we op verschillende landkaarten zien. Op de uiterst schematische wereldkaarten zijn die gebieden ingetekend. Jeruzalem ligt altijd in het midden: dat was de stad van God en dus het centrum van de wereld. Van Europa en de gebieden rond de Middellandse zee bestonden kaarten en routebeschrijvingen, zowel voor pelgrims als voor kooplieden. Maar ook buiten de bekende wereld werd gereisd. Sommigen reisden naar het oosten en kwamen tot in China. Marco Polo uit Venetië is wel de bekendste. Zijn reisverhaal, vol fantastische avonturen, was heel geliefd. Het verhaal van Jan van Mandeville was nog populairder. Mandeville was een Engelse ridder, die in het begin van zijn reisverslag uitgebreid uitlegt wat hij te vertellen heeft: {{Citaat| Ik, Jan van Mandeville, ridder (hoewel ik dat niet waardig ben) en geboren en opgevoed in Engeland, in een stad die Saint Albans heet, ondernam deze tocht over zee in het jaar ons Heren 1322 op Sint Michielsdag. Ik ben lange tijd op zee geweest en ik heb rondgekeken en rondgereisd in vele landen, vele provincies, vele koninkrijken en diverse eilanden. Ik ben door Turkije getrokken, door groot en klein Armenië, door Tartarije, door Perzië, Syrië, Arabië, door boven en beneden Egypte, door Libië, door het grootste deel van Ethiopië, door Chaldea, Amazonië, door voor- midden- en achter-Indië. En ik ben bij allerlei volkeren geweest, met allerlei wetten, verschillend van wijsheid, van geloof en verschillend van lichaamsbouw en uiterlijk. }} [[Bestand:Mandeville_Voyages_1696.gif | thumb | Een blad uit een Engelse vertaling van het werk Voyages uit 1696]] De wereld die Mandeville beschreef, was vreemd en opwindend, en zijn verslag werd in alle Europese talen vertaald. Pas eeuwen later bleek dat Mandeville een eersteklas bedrieger was. Hij had niet geschreven wat hij gezien had, maar een mooi verhaal gemaakt uit wat hij in allerlei geschriften was tegengekomen. Toch geeft hij juist daardoor een mooi beeld van de wereld zoals veel middeleeuwers die zelf zagen. Hoewel Mandeville zelf niet zo ver had gereisd als hij beweerde, blijkt uit de belangstelling voor zijn werk dat mensen nieuwsgierig waren naar de wereld buiten hun eigen omgeving. Telkens werd geprobeerd daarvan iets te ontdekken. Columbus was de eerste die de oceaan overstak, maar dat was niet omdat eerdere zeevaarders bang waren van de aarde af te vallen, maar omdat hun schepen en navigatiemiddelen technisch nog tekort schoten. De technische vooruitgang maakte uiteindelijk de kennis van de wereld groter, en zo gaat het ook nu nog steeds. === Oude Navigatie Methoden === Als een schip het zicht op de kust kwijt raakt, moet de kapitein nog wel weten welke richting hij op moet zeilen, want hij of zij wil zo snel mogelijk op de plaats van bestemming aankomen. Er is niets ergers dan een schip vol met zieke zeelieden die te lang op zee hebben gezeten.  [[Bestand:World Map 1689.JPG | thumb | Wereldkaart uit 1689 van Gerard van Schagen. ]] Een van de eeste zeelieden die op zijn reis navigatie methoden gebruikte was Farao Neco, een Phoenicische zeiler. Door zijn observaties van de zon kunnen wij concluderen dat hij om Afrika heen is gevaren. Tijdens zijn drie jaar lange reis was de zon aan zijn rechterhand (in het noorden) voor een paar maanden, waaruit wij kunnen concluderen dat hij op het zuidelijk halfrond heeft gevaren.  Natuurlijk is dit geen goede indicatie van je positie op de aarde, maar je kan de zon wel voor navigatie gebruiken: we weten namelijk allemaal dat de zon opkomt in het oosten en ondergaat in het westen. Een opkomende zon aan de linkerkant van je schip betekent dus dat je naar het zuiden aan het varen bent.  's Nachts was er geen zon. Daarom gebruikten de vroege ontdekkingsreizigers de poolster. Als je naar het noorden vaart komt de poolster steeds hoger aan de hemel. Maar als je over de evenaar naar het zuiden vaart is de poolster verdwenen en moet je naar andere sterren kijken. Op het zuidelijk halfrond gebruikte men het zuiderkruis voor de navigatie. Deze methodes werken niet als het bewolkt is.  [[Bestand:Crux_IAU.svg | thumb | Zuiderkruis constellatie ]] Je locatie tussen noord en zuid, hoogtegraad, was eenvoudig te vinden. Vroeger waren de Vikingen bekend om de tabellen die ze voor de hoogtegraad maakten. Het meest gebruikte instrument was de quadrant, een kwart cirkel van 90 graden. Om een quadrant te gebruiken houd je hem vertikaal en richt je de ene "arm" op de horizon en de andere op de poolster. De hoek tussen beide armen is de hoogtegraad. Als je op de Noordpool bent is de hoogtgraad 90 graden en op de evenaar is hij 0 graden.  De breedtegraad, de positie tussen oost en west, was moeilijker. Kapitein James Cook was de eerste die dat correct kon vaststellen, maar dat was pas in de 18de eeuw. De zeelieden voor Cook, zoals Columbus, gebruikten een combinatie van de richting en de snelheid van het schip.  [[ File:Brújula_azimutal_española_s.XVIII_(M.A.N._Madrid)_01.jpg | thumb | Azimuthaal-kompas uit de 18e eeuw ]] [[ File:Jacobsstaf.jpg | thumb | Jacobsstaf ]] [[ File:Ptolemy_Astrology_1564.jpg | thumb | Ptolemeus die een kwadrant gebruikt (1564) ]] [[ File:Pierre_Le_Roy_chronometer_1766.jpg| thumb | Pierre Le Roy chronometer uit 1766 ]] Met het kompas, ontdekt in 1183, kon men de richting vaststellen. In Columbus z'n tijd maten ze de snelheid door een stuk hout vooraan het schip in het water te gooien en de seconden te tellen totdat het stuk hout de achterzijde van het schip bereikte. Deze methode was niet betrouwbaar, omdat het tellen de ene keer sneller dan de andere keer ging. Later gebruikte men een lijn met daaraan veel knopen. De afstand tussen iedere knoop was dezelfde. Als een knoop door hun handen ging konden ze de snelheid vaststellen. Tegenwoordig wordt de snelheid op het water nog steeds gegeven in knopen.  Deze snelheid moest je weer vermenigvuldigen met de gevaren tijd (zandloper). Door deze gegevens, richting en snelheid te combineren, kon men bij benadering de breedtepositie beplaen. Men noemde deze techniek deadreckoning. Voorwaarde is wel dat je een goed kaart hebt.  De Engelsman John Harrison ontdekte in 1735 een instrument dat volledig weerstand bood tegen het weer op zee. Het gaf altijd de juiste tijd aan. Het instrument heette de chronometer en Kapitein James Cook was de eerste die het gebruikte op zijn reis. Daardoor was kon hij de tijd nauwkeuriger meten en zodoende zijn locatie nauwkeuriger bepalen.  Toen Neil Armstrong op de maan landde in 1969, wijdde hij zijn reis aan John Harrison, die het mogelijk maakte de aarde te ontdekken en daarmee de moderne navigatie inleidde. Daardoor was Neil Armstrong in staat een reis naar de maan te maken. De chronometer was de start van de moderne navigatie.  Intrumenten in de Navigatie Zeelieden willen altijd op de snelste manier naar hun bestemming varen. Dat zou je ook willen als je wist dat je beschimmeld brood moet eten indien je niet op tijd in de volgende haven aankomt. Om naar je bestemming te zeilen heb je een paar dingen nodig: een kaart, de afstand die je reist en de hoek tussen je oude en nieuwe bestemming. Als men in onbekende wateren voer, wat betekende dat men geen kaart had, maakte men zelf een kaart. De afstand die je reist kan berekend worden door de snelheid maal de tijd. Als je 5 uur vaart met 20 km per uur, heb je 100 km gevaren. Snelheid was niet moeilijk om vast te stellen, maar de tijd op zee geeft problemen. Pas in de 18de eeuw kon de exacte tijd worden vastgesteld. Om de goede richting op te zeilen heb je een kompas nodig. Met een St. Jacobsstaf, een quadrant of een sextant kun je, je afstand met de Noordpool vaststellen. <b>Kompas</b><br> Een kompas is een instrument met een magnetische naald. De naald heeft twee polen: een Noord- en een Zuidpool. Omdat de Zuidpool van de naald altijd naar het noorden wijst, kun je de exacte richting waar je heen reist bepalen. De richting was ook nodig om kaarten te maken. De Chinezen zeggen dat ze het eerste kompas meer dan 2000 jaar geleden gemaakt hebben.  <b>Jacobsstaf</b><br> Een Jacobsstaf is een vroeg zestiende eeuws instrument on de hoogtegraad vast te stellen. Het instument bestaat uit twee latten: een hoofdlat en een daaraan verbonden, schijfbare dwarslat. Op de hoofdlat staan graden aangegeven. Je richt de dwarslat op de poolster en beweegt de dwarslat net zolang totdat deze op de horizon wijst. Nu kun je de hoek op het instrument zelf lezen. Op de Noordpool is dat 90 graden en op de evenaar 0 graden. <b>Quadrant - Sextant</b><br> Een quadrant is ook een simpel instrument om de hoek vast te stellen. De sextant is een uitgebreider apperaat en de resultaten zijn iets beter dan die van de quadrant en de kruis staaf. Bij alle intrumenten is de hoek tussen de horizon en de poolster belangrijk. Een sextant heeft lenzen zodat je nauwkeuriger op de horizon en de poolster kunt richten.  <b>Chronometer</b><br> In de 18de eeuw werd de chronometer, een instrument waarmee de tijd kon worden bepaald, uitgevonden. Omdat men nu en de tijd en de snelheid van de boot wist kon met de afgelegde afstand berekenen.  Bron: https://www.literatuurgeschiedenis.nl/lg/middeleeuwen/literatuurgeschiedenis/lgme044.html === De wereld vóór de grote ontdekkingsreizen === In de tijd van de Middeleeuwen hadden de mensen een heel ander leven dan nu. Hun leefwereld was veel kleiner. Ze leefden in hun dorp en kwamen daar vaak niet buiten. Er was een heel hechte gemeenschap, men kende het hele dorp en familie bleven bij elkaar. Wanneer de mensen ergens heen gingen, moesten ze vaak met de benenwagen gaan. Hierdoor waren afstanden die wij nu makkelijk afleggen te ver en de reis duurde te lang. Sommige mensen hadden ook een paard of paard en wagen, die konden al wat verder reizen. Voor het vervoer van spullen naar verschillende plaatsen bestonden er trekschuiten. Dit waren een soort drijvende vlotten. Aan beide kanten van het water trok een paard dit vlot voort. Ook door het maken van een zeiltje op zo’n vlot of boot, konden ze zich over water verplaatsen. Het reizen naar andere plaatsen was niet zonder risico’s (gevaarlijk). In bossen konden struikrovers zitten. Ook konden er ongelukken gebeuren en was niemand hiervan op de hoogte. Omdat het reizen alleen of met kleine gezelschappen gevaarlijk was, had je pleisterplaatsen. Dit waren plaatsen waar je kon overnachten of rusten tijdens een reis. Hier verzamelde dan meerdere mensen, waar je gezamenlijk mee verder kon reizen. <b>Waarom ging men toch op reis?</b><br> Maar waarom gingen de mensen dan toch op reis? Vroeger verplaatsten de mensen zich omdat het voedsel in hun gebied op was of omdat het land in de winter bedekt was met een laag sneeuw. Dit was noodzakelijk en werd bepaald door externe factoren. Maar de drang om te reizen ging niet weg toen mensen zich eenmaal veilig in steden hadden gevestigd. Er waren nog altijd mensen die hun leven riskeerden op zoek naar het onbekende. Een belangrijk motief om op ontdekkingstocht te gaan was bijvoorbeeld de zucht naar rijkdom. Dit kon zijn om goud of zilver te zoeken, maar ook stoffen als zijde en ongekende specerijen, die het eten meer smaak gaven. Ook kon het zijn dat mensen andere gebieden opzochten omdat ze moesten vluchten voor een gewelddadige stam. In de tijd dat het Christendom heel belangrijk was, gingen de mensen op zoek naar andere volkeren om deze te bekeren tot het Christendom. Een verschrikkelijke reden om om ontdekkingstocht te gaan, was de slavenhandel. In andere landen roofden ze mensen weg om voor zich te laten werken. Maar het allerbelangrijkste motief zal toch zijn geweest de nieuwsgierigheid naar andere werelden. Wat al deze mensen met elkaar gemeen hadden was de moed/ het lef om het op weg te gaan naar het onbekende, ver van hun eigen, bekende wereld. (koloniën stichten om daar mensen te kunnen vestigen (tegen overbevolking), bondgenootschappen smeden, heidenen bekeren en daarmee de macht vergroten, kennis opdoen van andere gebieden, begeerte naar kostbare waar, zoals goud, nieuwe routes om handel te drijven, slavenhandel...) <b>Wat voor gebieden zijn er ontdekt?</b><br> Ontdekkingen werden heel vroeger al gedaan en nog steeds ontdekt met nieuwe gebieden. Nadat de mens op Antarctica en de Noord- en Zuidpool was geweest, waren alle landen op de wereld ontdekt. Ook hadden ze toen vrijwel alle zeeën bevaren. Daarna ging met op het land op ontdekken, hoge bergen werden beklommen, continenten werden doorkruist. Toen waren de zeeën aan de beurt, steeds dieper daalde de mens af in deze onbekende wereld. De mens heeft een reis door de ruimte gemaakt naar de maan en nu ontdekken ze steeds meer sterren, planeten en sterrenstelsels in het heelal. En nog steeds worden er nieuwe ontdekkingen gedaan. Wat houdt dat in, gebieden ontdekt? Vaak woonden er al mensen. Weinig écht nieuw gebied. Antarctica. Vaak kwamen ze hele beschavingen tegen, ver ontwikkelde volken die al handel met elkaar dreven. Europeanen waren vooral gericht geweest op eigen continent. Troffen vaak prachtige bouwwerken aan en gebruik van onbekende materialen. Omstandigheden van de reis en op het schip. Aankomst in een onbekend land. Verbaasd, vriendelijk, vijandig. Honger, dorst. Geel water. Scheepsbeschuit (bedorven), ratten, zaagsel, dierenhuiden... Ziektes, scheurbuik, ontstoken tandvlees... === Spiegelretourschip === De term spiegelschip werd ontleend aan de boven- en onderspiegel aan de achterzijde (achtersteven) van het vaartuig. Deze schepen hadden een gemiddelde lengte van 40 meter en waren driemasters. De grote mast (13) in het midden van het schip en de fokkemast (12) voor op het bakdek waren vierkant getuigd, de bezaansmast (14) op het bovenkampanjedek was langscheeps getuigd. De boegspriet (11) kon, indien noodzakelijk, voorzien worden van twee extra zeilen. Onderin het schip bevond zich het vrachtruim (1). Hierin kon een koebrugdek (2) aangebracht worden. Het koebrugdek, dat niet in ieder schip aanwezig was, kon gebruikt worden om manschappen en/of specerijen te bergen. Op dit dek kon men nauwelijks rechtop staan; de afstand tot de balken en planken erboven bedroeg hooguit anderhalve meter. Het overloopdek (3) sloot het vrachtruim van boven af. Hier bevonden zich het kombuis en de bottelarij. Het overloopdek gold als belangrijkste verblijfplaats voor de bemanning en diende ook als geschutsdek voor de zwaardere kanons. Aan de achterzijde van het schip was een verhoogd gedeelte: het bovenkampanjedek (8). Hieronder kon men de kapiteinshut, de officiershutten en de kajuit (6) vinden. Het bovenkampanjedek liep over in het half- of kampanjedek (7). In de tropen werd dit overspannen met doek om bescherming tegen de zon te geven. Het schip werd bestuurd vanaf de stuurplecht (5), aanvankelijk met behulp van een kolderstok en later met behulp van een stuurrad. De stuurplecht vormde de achterste begrenzing van het verdek (4). Aan de voorzijde werd het verdek begrensd door het bakdek (9). Dit verhoogde gedeelte van het schip werd eveneens als verblijfplaats voor de bemanning gebruikt. Het galjoen (10), het verstevigde uitgestoken gedeelte aan de boeg van het schip, dat meestal voorzien was van een prachtig ornament, bepaalde het karakteristieke vooraanzicht van een Oostindiëvaarder. === Het leven aan boord van een VOC-schip === [[ File:Anonymous_The_Noord-Nieuwland_in_Table_Bay,_1762.jpg | thumb | De Noord-Nieuwland in de Tafelbaai, 1762) ]] En dan zijn de schepen gereed en staat de bemanning klaar voor een maandenlange reis richting het Oosten. Een reis die voor velen werd ondernomen met de hoop om als een rijk man terug te keren naar Holland. Maar de moeilijke tijden die hem stonden te wachten ontnamen aan velen die hoop. Zo schreef een boekhouder uit Enkhuizen aan zijn moeder: {{Citaat| “Waarde moeder, als die jonge maatjes in het vaderland eens wisten hoe het hier in Indië toeging, dan zouden ze wel beter hun best doen en niet zo makkelijk zeggen: ‘Ik ga naar Oostinje, als boekhouder.’ Nou, het zijn grote heren zolang hun geldje dat ze meegenomen hebben nog toereikend is, voor een maand of zes of acht, maar helaas, raakt dat geld op, dan worden het slechte zijden of lakens kleedjes, zo sjofel dat men eerder een verlopen kwakzalver dan een boekhouder van de Compagnie lijk”.}} (Roeper & van Gelder, 2002; p. 133) Echter het leven van de avonturiers stond al lange tijd voor de aankomst in Oost-Indië op zijn kop, geteisterd door de gevaarlijke reis en de erbarmelijke omstandigheden op de schepen. Het leven aan boord van een VOC schip was namelijk voor de meeste opvarenden geen pretje. En er zat een groot verschil tussen het leven voor de mast en het leven daarachter. ==== Het leven achter de mast ==== Achter de mast leefden de hoge heren zoals de opperstuurmeester, opperkoopman, de predikant, de chirurgijn en de gasten die aan boord waren. Onder de gasten bevonden zich zo nu en dan ook vrouwen. Echtgenotes of zusters van hoge bemanningsleden die in Oost-Indië de huishoudens gingen leiden of huwelijken gingen sluiten met de daar aanwezige Hollandse elite. <b>Comfortabele hutten</b><br> Het leven achter de mast was in vergelijking met dat van voor de mast ontzettend luxe. Deze passagiers woonden in kleine, doch zeer comfortabele hutten. De hutten waren voorzien van onder andere een tafel met stoelen, een bed, een kast en soms zelfs een bank. Hoewel de hutten gesloten waren en de overige passagiers dus niet konden zien wat er zich binnen de hut afspeelde was de privacy van deze passagiers toch niet veel groter dan dat van de overige passagiers. De dunne houten tussenschotten hielden geen geluid tegen en dus kon men wel degelijk horen wat er binnen aan de hand was. <b>Vermaak</b><br> Overdag vermaakten de opvarenden achter de mast zichzelf in de grote kajuit gelegen op het ondergelegen verdek. Er was in overvloed eten beschikbaar: verse groente, vele soorten vlees en vers gevangen vis, poffertjes en pannenkoeken of rijst met krenten. Ook tijdens de middagthee ontbrak er niets: confiture, noten en amandelgebak, alles was beschikbaar. Men vermaakte zich met toneel- of muziekavonden, schreef in hun dagboek of deed een poging om vis te vangen. <b>Lading</b><br> De reizigers die achter de mast verbleven waren vrij om naast de benodigde levensmiddelen wat eigen lading mee te nemen die zij vaak verkochten in Indië. Deze goederen konden uiteen lopen van glaswerk, boeken en hoedenkisten tot tabak, koffie en chocola. <b>Huwelijken en begrafenissen</b><br> Achter de mast werd het gewone leven zo goed en zo kwaad als het kon voortgezet. Missen, huwelijken en begrafenissen vonden dan ook gewoon plaats op de schepen. In geval van overlijden werden, indien mogelijk, de lichamen van de edelere reizigers aan land begraven. Echter wanneer dit te lang ging duren werden deze lichamen, net als die van de minder bevoorrechten, gewoon overboord gezet. ==== Het leven voor de mast ==== Voor de mast was het leven compleet anders. Hier verbleven de onder andere de zeelieden, soldaten. Zij leefden op het overloopdek tussen plunjekisten en hangmatten, kanonnen en handelsgoederen. Door het lage plafond moesten zij zich voorover gebogen door het ruim verplaatsen. Waar de edele lieden nog op matrassen konden slapen moest deze lui het zich zo comfortabel mogelijk zien te maken op een strozak met een haren deken of in een hangmat. <b>De matroos</b><br> Scheepskist VOC met deel van de inhoud De kist van de zeeman was gevuld met een stel extra kleren (een jas, een of twee broeken, een aantal hemden en onderbroeken, een slaapmuts en soms een paar schoenen). Verder stopte de zeeman in zijn kist een tabaksdoos, pijpen en een tondeldoos om vuur te maken, een stuk zeep, een spiegeltje en enkele kammen, een bord, messen, lepels, een kan en een kroes, alles met zijn initialen gemerkt, en enig naaigerei. Diegenen die konden lezen en schrijven namen papier en inkt mee, een bijbel of navigatiehandboek. Iedereen nam enige kazen, hammen, stroop en flessen jenever mee voor de eerste weken aan boord. De dagelijkse werkzaamheden van de zeelieden waren o.a. op de uitkijk staan en het bedienen van de zeilen en lenspompen. Verder teerden de matrozen het schip, verrichten zij allerlei reparaties onder leiding van de ambachtslieden en moesten zij elke dag ‘schoonschip’ maken. In hun schaarse tijd luierden de mannen in hun hangmatten benedendeks. Bij goed weer zaten zij aan dek, voor de grote mast, op en onder het bakdek dat hun domein was. Zij verstelden hun kleding, maakten muziek of speelden een stuk schertstoneel. <b>De soldaat</b><br> Omstreeks 1700 beschreef Nicolaas de Graaff dat de VOC een toevluchtsoord was voor armoedzaaiers waaronder ‘Polakke, Sweeden, Deenen, Noord-luyde, Jutte, Hamborgers, Bremers, Lubekkers, Dantsikers, Konixbergers, Hoogduytse, Oosterlingen, Wesfaalders, Bergse, Gulikse, Kleefse, en voorts allerhande Moffen, Poepe, Knoete, Hannekemaijers en andere kassoepers, die ’t gras nog tussen de tanden steekt…’ Om de uitgestrekte Nederlandse bezittingen tegen indringers te beschermen, had de VOC zo’n 15.000 soldaten in dienst. Zestig tot zeventig procent van het VOC-personeel in Azië bestond uit soldaten. Zij waren afkomstig uit dezelfde eenvoudige sociale milieus als het scheepsvolk. Door een groot tekort aan soldaten uit eigen land werden veel militairen en soms zelfs hele regimenten in het buitenland geronseld. Het militaire voetvolk vormde de laagste rang in de VOC-hiërarchie. Hun werkzaamheden bestonden voornamelijk uit wachtlopen voor de Nederlandse bezittingen. <b>De scheepsjongen</b><br> De VOC maakte dankbaar gebruik van weesjongens uit het armen- en het burgerweeshuis. Het bestuur van zo’n weeshuis kreeg een behoorlijke vergoeding voor het ‘leveren’ van een scheepsjongen. Het was bovendien een uitkomst om lastige jongens naar zee te sturen. Overigens wilden veel jongens maar al te graag naar zee. Tussen 1720 en 1773 voeren maar liefst 63 jongens uit het Armen- en Burgerweeshuis in dienst van de VOC naar de Oost. Ze mochten aan het werk gaan als (hulpje van de) matroos, kuiper, timmerman, chirurg of ziekentrooster. Dikwijls was zo’n jongen nog maar net twaalf jaar oud. De jongens kregen als uitrusting mee: Drie dozijn pijpen, zes pond peperkoek, twee stoop sterke drank, drie pond tabak, twee pond tamarinde (een laxeermiddel), twee pond suiker, twee paar kousen en twee paar wanten, twee slaapmutsen, een half dozijn messen, vier grove en vier fijne kammen, een kannetje inkt, een pennemes, pennen, papier en een stukje rode lak. Verder ontbrak ook niet het bijbeltje, een pistool, kleding, een hangmat, dekens, een kussen, een bord en 3 lepels. Hun uitrusting verschilde van keer tot keer. Dat was afhankelijk van leeftijd, de rang die ze gingen bekleden en de bestemming van de reis. <b>Na de reis</b><br> Een reis naar China duurde zo’n anderhalf jaar. Als ze weer veilig de thuishaven bereikten werden de jongens uit huis geplaatst. Volgens het bestuur van het weeshuis konden ze met hun ervaring echt niet meer bij de onschuldige kinderen in de weeshuizen verblijven. Als ze geluk hadden, kwamen de jongens in loondienst bij een of ander gezin. Als ze pech hadden, kwamen ze terecht bij een ‘zieleverkoper’ die hen ‘opsloot’ in een volkslogement tot er weer een schip naar de Oost vertrok. <b>Barre omstandigheden</b><br> Naarmate de reis langer duurde werden de omstandigheden op het dichtbevolkte dek steeds slechter. De stank van het kielwater onderin het schip vermengde zich met de sterke lichaamsgeuren van de bemanningsleden en de onaangename lucht van uitwerpselen van ratten, de scheepskat en soms ook menselijke ontlasting. Als de stank ondragelijk werd of er veel zieken waren, dan ging men over tot het sprenkelen van azijn of het branden van buskruit met jeneverbessen en andere kruiden, om de lucht te zuiveren. Echter wanneer er een storm uitbrak verslechterden de omstandigheden nog meer aangezien dan de luiken dicht moesten om te voorkomen dat al het water naar binnen spoelde. <b>Ongedierte</b><br> Via gaten tussen de balken onder in het ruim kon het kielwater weg worden gepompt. Via deze weg echter wist ongedierte zich naar binnen te werken. Duizendpoten, schorpioenen, ratten, muizen, vlooien, luizen en schadelijke mieren wisten allemaal naar binnen te komen. De steken van de duizendpoten en schorpioenen waren zeer giftig en veroorzaakten hevige pijnen en dus moest men constant oplettend zijn. <b>De maaltijd</b><br> De maaltijden van de lieden voor de mast verschilde ook enorm van dat van andere opvarenden. Al was de hoeveelheid eten voor de zeelieden en soldaten wel vaak voldoende, de maaltijden waren wel zeer eenzijdig, te zout en veel te vet. Er werd gezorgd voor voldoende calorieën maar er was een groot tekort aan vitaminen. Zo kreeg een man 5 kazen per reis, ½ pond boter en 5 pond scheepsbeschuit per week en per dag ruim een liter bier en een mutsje (1 dl.) wijn of jenever. De bemanning kreeg driemaal daags te eten: het ontbijt bestond uit gort met pruimen en boter, ’s middags en ’s avonds erwten, bonen of rijst met boter en enorme hoeveelheden mosterd. Zondags en donderdags 5 pond gepekeld rundvlees, dinsdags 3 ½ pond gepekeld varkensvlees en vrijdags en zaterdags 2 pond stokvis. In warme streken werd het rantsoen verminderd, maar werd meer bier verstrekt. Met drinkwater was men zeer zuinig en de kwaliteit was, na enige maanden in kuipen, slecht. Het gewone scheepsvolk at in groepen van zes of zeven man gezamenlijk uit één bak. Ondervoeding en uitdrogingsverschijnselen waren niet zeldzaam op de VOC schepen. <b>Scheepsspelletjes</b><br> In de vrije uren vermaakte het scheepsvolk zich door elkaar verhalen te vertellen, te stoeien en spelletjes te spelen. Deze spelletjes liepen uiteen van bord- en kaartspellen tot zelf verzonnen spellen. De laatste genoemde konden er soms erg grof aan toe gaan. Neem als voorbeeld het molenaarsspel dat een Duitse soldaat in een brief naar huis heeft beschreven. In dit spel zijn er een stuk of twaalf mannen die zich voor doen als graanzakken. De molenaar zingt een lied en rammelt met een vat met daarin een kanonskogel. Dan komt de boer die zijn levende graanzakken aan de molenaar aanbiedt. Deze worden vervolgens in een kring gezet, waarbij één ongelukkige graanzak in het midden wordt geplaatst. De ‘molen’ gaat draaien waarbij alle mannen in de kring met hun voeten tegen de middelste graanzak aanschoppen. Wanneer de levende graanzak omvalt wordt deze weer overeind geduwd en zo gaat het malen van de molen door. <b>Feest</b><br> Naast het spelen van spelletjes vermaakten de zeelieden zich door te dansen en muziek te maken. Normaliter werd dit slechts gedaan door de rijkere opvarenden. Er werd dan veel gedronken en gedanst. Maar was de kapitein in een goed humeur dan werd het ook aan het volk voor de mast toegestaan om muziek te maken. Zij sloegen dan op de trommels van de tamboer, de trompetter speelde een lied en een ieder die een instrument wist te bespelen deed dit ook. Het kon dan groot feest zijn op het schip. <b>Ziekte, dood en verderf</b><br> Deze mooie momenten stonden echter in groot contrast met vele zeer gevaarlijke en zeer droevige tijden die men mee maakte op het schip. Hoewel er zo nu en dan aan boord van de schepen een kind werd geboren waren ziekte, dood en verderf vele male vaker en duidelijker aanwezig. Hoe verder de reis vorderde hoe meer zieken er aan boord waren. De scheepschirurgijn had er zijn handen vol aan. https://www.zeeuwsarchief.nl/zeeuwse-verhalen/het-leven-aan-boord-van-een-voc-schip/ Bron: Ketting, H., <i>Leven, werk en rebellie aan boord van Oost-Indiëvaarders (1595-±1650)</i>, (Amsterdam 2002) == Lijst van belangrijke jaartallen == : 1300 &rarr; (1300-1450) Renaissance : 1483 &rarr; Maarten Luther, te Eisleben, 10 november : 1500 &rarr; Karel V, te Gent, 24 februari : 1509 &rarr; Johannes Calvijn, te Noyon, 10 juli : 1517 &rarr; Luther spijkert 95 stellingen op deur slotkapel Wittenberg. : 1521 &rarr; (3 januari) banvloek van paus over Luther. : 1521 &rarr; (20-21 april) Rijksdag te Worms Karel V tegenover Luther. Luther in de rijksban. : 1529 &rarr; (1529-1543) Bourgondische Kreits : 1533 &rarr; Willem van Nassau, Dillenburg, 24 april : 1536 &rarr; Calvijn te Geneve, reformatie van de kerk uitvoeren. : 1555 &rarr; Afstand troon Karel V, opvolger Filips II : 1558 &rarr; Karel V sterft : 1559 &rarr; Vredesverdrag met Frankrijk, geheim besluit uitroeiing ketterij. Filips II vertrekt naar Madrid. Margaretha van Parma landvoogdes. : 1565 &rarr; Smeekschrift lagere adel. les gueux : 1566 &rarr; begin Beeldenstorm : 1567 &rarr; hertog van Alva door Filips II gestuurd, orde handhaven. : 1568 &rarr; Bloedraad van Alva veroordeelt stadhouders Egmond en Hoorne. : 1570 &rarr; ontstaan lied Wilhelmus : 1572 &rarr; Elisabeth van Engeland sluit haar havens voor de watergeuzen. Zij nemen Den Briel in. Opstand in Holland en Zeeland tegen het Spaanse gezag. Negentien martelaren van Gorcum. Staten van Holland erkennen Willem van Oranje als stadhouder. : 1573 &rarr; Val van Haarlem. Spaans beleg van Alkmaar mislukt. : 1574 &rarr; Spaans beleg van Leiden mislukt. De stad wordt ontzet. : 1575 &rarr; Leidse universiteit geopend. : 1576 &rarr; Pacificatie van Gent. Filips II benoemt Don Guan van Oostenrijk tot landvoogd. : 1577 &rarr; Haarlem en Amsterdam kiezen voor de opstand. : 1578 &rarr; Unies van Utrecht en Atrecht. : 1581 &rarr; Afzwering van Filips II, Plakkaat van Verlatinghe : 1584 &rarr; WilLem van Oranje door Balthazar Gerards vermoord. Zijn zoon Maurits volgt hem op. : 1585 &rarr; Leicester als landvoogd naar het noorden. : 1586 &rarr; Leicester vertrekt weer. : 1587 &rarr; Onafhankelijke Vrije Republiek der Zeven Provinciën, 4 december. : 1588 &rarr; Spaanse Armada verslagen op Noordzee. : 1590 &rarr; Het turfschip van Breda. : 1591 &rarr; Coevorden en Steenwijk genomen. : 1594 &rarr; Maurits neemt Groningen. : 1595 &rarr; Overwintering op Nova Zembla. Eerste vloot vaart naar Java, Bali en de Molukken. : 1598 &rarr; Het hele gebied ten noorden van de grote rivieren in handen van Maurits. : 1599 &rarr; Van Neck onderneemt zeer succesvolle expeditie naar Java. : 1600 &rarr; Slag bij Nieuwpoort, Olivier van Noort vaart de wereld rond en keert in 1601 terug. : 1601 &rarr; Oprichting VOC. : 1609 &rarr; (1609-1621) Twaalfjarig Bestand. Begin twisten tussen arminianen en gomaristen. : 1617 &rarr; Maurits ontslaat de Utrechtse waardgelders en verzet vervolgens in een groot aantal steden de wet. : 1618 &rarr; Oldenbarnevelt voor het gerecht gebracht. Ledenberg pleegt zelfmoord. : 1619 &rarr; Oldenbarnevelt onthoofd. Jan Pieterszoon Coen sticht Batavia. : 1620 &rarr; Hugo de Groot ontsnapt in een boekenkist uit het slot Loevestein. West-Indische Compagnie opgericht. : 1625 &rarr; Val van Breda. Overlijden prins Maurits. Zijn broer Frederik Hendrik volgt hem op. : 1628 &rarr; Piet Hein maakt zich meester van de zilvervloot. : 1629 &rarr; Frederik Hendrik verovert Den Bosch. : 1632 &rarr; Frederik Hendrik neemt Maastricht. : 1633 &rarr; Een WIC-contingent verovert Curacao, Aruba en Bonaire. : 1636 &rarr; Johan Maurits van Nassau benoemd tot gouverneur van Pernambuco. : 1637 &rarr; Het slavenfort Elmina op de Ghanese kust valt in handen van de WIC. : 1638 &rarr; De Tweede Armada in de baai van Duins verslagen door een Staatse vloot onder Tromp. : 1644 &rarr; Johan Maurits neemt ontslag als gouverneur. : 1645 &rarr; De val van Hulst is het sluitstuk van de laatste grote militaire operatie uit de Tachtigjarige Oorlog. : 1646 &rarr; Frederik Hendrik overlijdt. : 1648 &rarr; Vrede van Munster. {{Boek}} {{Fase|1}} e81jp4w8d1hvzqhcxgzx2jee405lyw9 423545 423542 2026-04-22T14:01:03Z Erik Baas 2193 verplaatst 423545 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Begin}}{{TOC rechts}} == Doelen == === Ontwikkelingsdoelen === Een beeld van de aarde en de cultuur ontstaat, dat veelomvattend, kleurrijk en enthousiasmerend is. Toch komt er ook steeds meer structuur en orde in de samenleving. Er ontstaat wetenschap, die nog geheel levend is en voortvloeiend uit verschijnselen die wel logisch en methodisch, maar niet abstract theoretisch worden verklaard. === Leerdoelen === * Belangstelling wekken voor de feitelijke wereld. * Bewustwording dat men vanuit een bepaalde achtergrond/milieu/omgeving voortkomt. * Innerlijke beleving van de ontdekkingsreizen die de Europese mens in de 15/16e eeuw maakte. == Ontdekkingsreizigers == Een ontdekkingsreiziger was een leider of verantwoordelijke van een groep mensen die vaak in opdracht op zoek ging naar gebieden of plaatsen die voor de cultuur waar hij toe behoorde onbekend waren. Vaak hadden deze ontdekkingsreizigers de opdracht om deze nieuwe wereld in kaart te brengen, te kolonialiseren of te veroveren. === Bartolomeus Dias (1450-1500) === [[Bestand:Bartolomeus_Dias_uitgebeeld_op_'n_posseël_van_Suidwes-Afrika.jpg | thumb | Bartolomeus Dias uitgebeeld op 'n posseël van Suidwes-Afrika]] De Portugezen kwamen steeds verder op hun reizen langs de Afrikaanse kust. Bij elk nieuw veroverd stuk plaatsten ze een stenen kruis (padraõ) met daarop het wapen van Portugal, de datum en de naam van de zeevaarder. Het duurde tot 1471 voordat ze de evenaar passeerden. Hierdoor verdween de poolster, het oriëntatiepunt, onder de horizon. Nu leerden ze navigeren met de sterren van het zuidelijk halfrond, hier bood het Zuiderkruis hen houvast. Toen koning Jan ll aan de macht kwam, liet hij weer expedities uitzenden. In 1487 zond hij Bartolomeus Dias met 3 karvelen, twee bewapende schepen en een bevoorradingsschip, op expeditie. Nog steeds was men op zoek naar de zeeroute naar India en Priesterkoning Johannes. Ze hadden de beste kaarten - die tot dan toe bestonden - tot hun beschikking. Na het passeren van de laatste padraõ voeren ze het onbekende tegemoet. Op een gegeven moment kwamen ze in een hevige storm terecht die twee weken duurde. Toen de storm was gaan liggen, probeerde Dias met een noord oostelijke koers de kust te bereiken. Eindelijk kreeg de angstige bemanning land in zicht. Zonder het te weten waren ze om de zuidelijkste punt van Afrika heen gevaren. Ze waren uitgekomen bij de Mosselbaai (2 februari 1488). Ze voeren een stuk langs de kust, maar algauw durfde de bemanning niet verder. Ze plaatsten de laatste padraõ en zetten koers huiswaarts. Na 16 maanden en 17 dagen kwamen ze terug in de haven van Lissabon. Bartolomeus Dias gaf deze kaap de naam Stormkaap. Koning Jan, die dit niet een bemoedigende naam vond, noemde het Kaap de Goede Hoop. Omdat hij de hoop had dat de zeeweg naar India spoedig gevonden zou zijn. === Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães) (1480-1521) === [[Bestand:Ferdinand Magellan.jpg | thumb | Een anoniem portret van Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães)]] Als bemanningslid maakte Magelhaes reizen naar Indië. Door studie ontdekt hij dat er via het westen een doorgang is naar Indië. De Portugese koning wijst zijn plannen af, dus gaat hij naar het Spaanse hof. Van Karel V krijgt hij 5 schepen: Trinidad, San Antonio, Conception, Victoria en Santiago. Op 10 augustus 1519 vertrekt hij vanuit Sevilla, met ± 260 bemanningsleden. Eind november bereiken ze de kust van Brazilië. Ze varen naar het zuiden, waar het steeds kouder wordt. De mannen worden ontevreden en er worden 3 schepen gemuit. Magelhaes weet dit te stoppen door de kapitein, de oprichter, te doden. Na een lange winter trekken ze verder. De Santiago gaat op verkenning, maar lijdt schipbreuk. Als ze bij een splitsing komen, weet de San Antonio er tussenuit te knijpen. Ze vinden een doorgang en komen op open zee. Ze zeilen 4 maanden over de onbekende oceaan. De mannen zijn zo uitgehongerd dat ze aan leren riemen knagen. Begin maart 1521 bereiken ze land. Daar kunnen ze weer op krachten komen. Om een ruzie op te lossen trekt Magelheas erop uit. Dit kost hem zijn leven, op 27 april 1521 wordt hij gedood. De overgebleven mannen gaan met 2 schepen terug. Op de Specerijeneilanden laden ze de schepen vol. De staat van de Trinidad is te slecht. Dus varen ze, onder leiding van Sebastian del Cano, met de Victoria terug. Ze durven nergens meer aan land te gaan. Op 6 september 1522 komen ze met 18 uitgehongerde mannen aan in Sevilla. Zij hebben de eerste reis om de wereld gemaakt. === Marco Polo (1254 – 1324) === [[Bestand:Marco-polo-hanbury.JPG | thumb | Mozaiek van Marco Polo in Villa Hanbury, Ventimiglia, Italië]] Broers Matteo en Nicola Polo, handelslieden uit Venetië. Gingen naar Azië voor diamanten handel. Werden door mensen steeds verder Azië in uitgenodigd. Wanneer ze ergens langere tijd blijven leren ze te taal. Kwamen uiteindelijk bij Kublai Khan in Peking uit. Was zeer geïnteresseerd in deze Europeanen. Bleven daar geruime tijd. Reisden terug, Kublai wilde heilige olie uit Jeruzalem en priesters en geleerden om zijn volk te onderwijzen. Kregen vrijgeleide in de vorm van een goudstaf. Het was een gevaarlijke terugreis, deze duurde 3 jaar. De goudstaf bood ze bescherming. Terug in Venetië bleek vrouw Matteo overleden, zijn 15 jarige zoon was alleen. Toen hij 17 was namen zij hem mee op reis. Met een karavaan met paarden en bepakte muilezels gingen ze weer naar Azië. Ze gingen over land en over zee. Was nog geen paus om gezanten te vragen. Ze reisden over de steppen en hoogvlakten, over Tibet, door woestijnen etc. Kwamen na 3,5 jaar weer bij Kublai Khan. Die ontving ze weer vriendelijk. Hij had vier vrouwen en vele bijvrouwen, zoals Marco Polo in zijn boek beschreef. Marco werd gezant van Kublai en moest voor missies heel Azië doorreizen. Hij maakte aantekeningen en beschrijvingen van alles wat hij tegen kwam. Zoals de hoogvlakten bij Mongolië, het hoge gebergte van de Himalaya, de monniken in Tibet, gekleed en doeken en gewaden, verschillende volkeren, rivieren, woestijnen. Ook reisde hij naar het zuiden en naar India, waar hij zag hoe mensen parels uit de zee haalden. Deed veel waardevolle waarnemingen waar hij verslag van maakte. Peking was een prachtige stad, met paleizen gehangen met goud en zilver. Zijden kleding bedekt met bladgoud. Specerijen, zoals kaneel, kruidnagel etc. Bleven 17 jaar in dienst. Toen met tegenzin van Kublai Khan terug naar Europa. Reisden terug met al hun rijkdommen met een vloot van 14 schepen. Moesten prinses overbrengen, gingen een stuk via zee. Het was een zware reis, waar zo’n 600 man overleed aan cholera of scheurbeuk. Verloofde bleek dood, trouwde met zijn zoon. Kublai, die al in de 70 was, bleek overleden. Vrijgeleide die ze jaren terug hadden gekregen gold nog steeds. Zo konden ze zonder gevaar voor hun leven langs de gewelddadige stammen. Over zee en door land. Marco gaf een boek uit met hierin zijn waarnemingen en beschrijvingen. Toch waren er veel mensen die hem niet geloofden of dachten dat hij zijn verhalen aanvulde met zijn fantasie. Meest waardevolle document voor die tijd over ontdekkingsreizigers. Werd gezien als de belangrijkste ontdekkingsreiziger van de Middeleeuwen. == Specerijen == [[ File:Fresh Ginger.JPG | thumb | Verse gemberwortel ]] [[ File:Cinnamon Bark Madagascar.jpg | thumb | Kaneelstokjes ]] [[ File:Syzygium aromaticum.jpg | thumb | Kruidnagel ]] [[ File:Muskatreibe fcm.jpg | thumb | Nootmuskaat met rasp ]] [[ File:Sliced Turmeric.jpg | thumb | Kurkumawortel doorgesneden ]] [[ File:Bunter Pfeffer IMGP2146 smial wp.jpg | thumb | Verschillende kleuren peperkorrels ]] [[ File:AllspiceBowl.JPG | thumb | Gedroogde pimentkorrels ]] Tijdens de Gouden Eeuw was er in Europa een grote vraag naar specerijen. Specerijen zijn gemaakt van tropische planten uit Azië en worden gebruikt om smaak en geur toe te voegen aan allerlei gerechten. De handelaren uit de republiek hadden een monopolie op de specerijen uit Indonesië. Een monopolie betekent in dit geval dat alleen de handelaren uit de republiek deze specerijen mochten verhandelen. Andere landen die dit probeerden werden met geweld weggejaagd. Zo kon men de specerijen duur verkopen en veel geld verdienen. === Lijst van bekende specerijen === <br> <b>Gember</b><br> Gember is afkomstig uit de wortelstok van de gemberplant. Het is vandaag de dag een van de meest gebruikte specerijen ter wereld. Gember heeft een scherpe geur en smaak en een lichte kleur. Gember wordt gebruikt in verschillende drankjes en gerechten. In Nederland wordt gember ook gebruikt in koek en gebak. Gemberplanten kwamen oorspronkelijk naar Europa vanuit China en India. Het woord gember komt van het Franse woord gingembre wat levendigheid betekend. <br> <b>Kaneel</b><br> Kaneel wordt gemaakt uit de binnenbast van jonge stengels van de kaneelboom. Deze kaneelstokjes worden vaak tot een poeder gemalen. Het poeder is bruin tot lichtbruin van kleur. Kaneel heeft een zoete smaak en geur en wordt vaak gebruikt in nagerechten en gebak. Van kaneel kan ook parfum gemaakt worden. Kaneel komt van het latijnse woord ‘cannella’ wat stokje betekend. Oorspronkelijk groeide kaneel vooral op Shri Lanka. Toen Shri Lanka veroverd werd door de Engelsen gingen de Nederlanders kaneel ook in Indonesië verbouwen. <br> <b>Kruidnagel</b><br> Kruidnagel wordt gemaakt door de bloemknoppen van de kruidnagelboom te drogen. De hele kruidnagels worden vaak meegekookt met bijvoorbeeld rode kool maar worden niet gegeten. Van kruidnagel wordt ook speculaas gemaakt. Kruidnagels hebben een erg sterke en doordringende zoete en pikante smaak en geur. Oorspronkelijk groeide de kruidnagelbomen op de Molukken in Indonesië. Door de Nederlanders zijn kruidnagelbomen door heel Indonesië geplant. De naam kruidnagel is ontstaan door de vorm van de specerij die lijkt op een spijker. <br> <b>Nootmuskaat</b><br> Nootmuskaat is afkomstig van de noten van muskaatboom. De noten zijn erg hard en worden daarom vermalen tot een poeder. Nootmuskaat smaakt bitter en wordt gebruikt bij gekookte bonen, bloemkool en andere groenten. In speculaas wordt ook nootmuskaat gebruikt. Muskaatbomen komen oorspronkelijk van de Banda eilanden in Indonesië. De naam Nootmuskaat komt van de muskusachtige geur. <br> <b>Kurkuma</b><br> Kurkuma is afkomstig uit de wortel van de Curcuma longa of geelwortel. De wortels van de plant worden gemalen om het poeder te maken. De specerij is mild bitter van smaak en wordt gebruikt in veel currygerechten. Kurkuma wordt ook veel gebruikt als kleurstof vanwege zijn felle kleur. Naast smaakmaker en kleurstof kan Kurkuma ook gebruikt worden als medicijn. De Curcuma longa grooit in India. De naam van de plant komt van het Maleise woord Kunyit. <br> <b>Peper</b><br> De meest bekende specerij is peper. Peper is afkomstig van de bessen van de peperplant. Peper kan zwart, wit of rood zijn. Door de onrijpe bessen te drogen ontstaan peperkorrels. Witte peperkorrels zijn eerst geweekt in water en rode peperkorrels zijn een heel ander soort. Peper kan in vrijwel ieder gerecht gebruikt worden om de smaak te versterken. Omdat peper in de Gouden Eeuw erg duur was is het woord peperduur ontstaan. De peperplant kwam oorspronkelijk uit India maar werd door de Nederlanders ook in Indonesië geteeld. <br> <b>Piment</b><br> Piment wordt gemaakt uit de zaden van de Pimentplant. De zaden ruiken naar een combinatie van kruidnagel, nootmuskaat en kaneel. De smaak is scherp peperachtig. Piment komt oorspronkelijk uit midden Amerika en werd daar ontdekt door Columbus. Tegenwoordig wordt piment veel gebruikt in de caribische keuken. == Wereldbeeld en navigatie == Door de ontdekkingstochten veranderde het tot dan toe heersende wereldbeeld. Veel continenten en kustlijnen werden nu pas in kaart gebracht. Het binnenland werd toen nog niet verkend. Men beperkte zich tot het opzetten van handelsposten of bevoorradingspunten. Met een uitzondering. In Amerika werden grote stukken land door de conquistadorus veroverd. Meteen ontstond er een strijd rondom de vraag van wie dat nieuw ontdekte land nu eigenlijk was. Spanje en Portugal raakten daarover in conflict. Het was paus Alexander VI die er via het verdrag van Tordisillas in 1494 erin slaagde een compromis te laten aanvaarden. Al het land ten westen van de denkbeeldige lijn op 1770 kilometer ten westen van de Kaapverdische eilanden werd toegewezen aan Spanje, de rest aan Portugal. === Beeld van de wereld === De middeleeuwse mens vormde zich een beeld van de wereld uit bijbelse en klassieke geschriften, aangevuld met kennis door eigen waarneming. In dat beeld stond de aarde in het centrum, met boven de hemel en onder de hel. [[Bestand:Ptolemaicsystem-small.png | thumb | Ptolemeïsch systeem]] Het middeleeuwse wereldbeeld was heel wat minder primitief dan vaak gedacht wordt. Dit zogenaamde Ptolemeïsche wereldbeeld was gevormd door kennis uit klassieke geschriften, de bijbel en door eigen waarneming van de wereld. Middeleeuwse geleerden wisten dat de aarde rond was en geen platte pannenkoek. In hun optiek was de aarde het centrum van de wereld waar alle hemellichamen - zon, maan en sterren - omheen draaien. Boven de aarde strekt de hemel zich uit, waar God op zijn troon zit omringd door engelen en heiligen, en onder de aarde bevindt zich de hel. Het is een wereld waarin alles met alles samenhangt. Middeleeuwers hadden een duidelijk beeld van hun eigen wereld. Europa, Noord-Afrika en het Nabije Oosten waren bekend, zoals we op verschillende landkaarten zien. Op de uiterst schematische wereldkaarten zijn die gebieden ingetekend. Jeruzalem ligt altijd in het midden: dat was de stad van God en dus het centrum van de wereld. Van Europa en de gebieden rond de Middellandse zee bestonden kaarten en routebeschrijvingen, zowel voor pelgrims als voor kooplieden. Maar ook buiten de bekende wereld werd gereisd. Sommigen reisden naar het oosten en kwamen tot in China. Marco Polo uit Venetië is wel de bekendste. Zijn reisverhaal, vol fantastische avonturen, was heel geliefd. Het verhaal van Jan van Mandeville was nog populairder. Mandeville was een Engelse ridder, die in het begin van zijn reisverslag uitgebreid uitlegt wat hij te vertellen heeft: {{Citaat| Ik, Jan van Mandeville, ridder (hoewel ik dat niet waardig ben) en geboren en opgevoed in Engeland, in een stad die Saint Albans heet, ondernam deze tocht over zee in het jaar ons Heren 1322 op Sint Michielsdag. Ik ben lange tijd op zee geweest en ik heb rondgekeken en rondgereisd in vele landen, vele provincies, vele koninkrijken en diverse eilanden. Ik ben door Turkije getrokken, door groot en klein Armenië, door Tartarije, door Perzië, Syrië, Arabië, door boven en beneden Egypte, door Libië, door het grootste deel van Ethiopië, door Chaldea, Amazonië, door voor- midden- en achter-Indië. En ik ben bij allerlei volkeren geweest, met allerlei wetten, verschillend van wijsheid, van geloof en verschillend van lichaamsbouw en uiterlijk. }} [[Bestand:Mandeville_Voyages_1696.gif | thumb | Een blad uit een Engelse vertaling van het werk Voyages uit 1696]] De wereld die Mandeville beschreef, was vreemd en opwindend, en zijn verslag werd in alle Europese talen vertaald. Pas eeuwen later bleek dat Mandeville een eersteklas bedrieger was. Hij had niet geschreven wat hij gezien had, maar een mooi verhaal gemaakt uit wat hij in allerlei geschriften was tegengekomen. Toch geeft hij juist daardoor een mooi beeld van de wereld zoals veel middeleeuwers die zelf zagen. Hoewel Mandeville zelf niet zo ver had gereisd als hij beweerde, blijkt uit de belangstelling voor zijn werk dat mensen nieuwsgierig waren naar de wereld buiten hun eigen omgeving. Telkens werd geprobeerd daarvan iets te ontdekken. Columbus was de eerste die de oceaan overstak, maar dat was niet omdat eerdere zeevaarders bang waren van de aarde af te vallen, maar omdat hun schepen en navigatiemiddelen technisch nog tekort schoten. De technische vooruitgang maakte uiteindelijk de kennis van de wereld groter, en zo gaat het ook nu nog steeds. === Oude Navigatie Methoden === Als een schip het zicht op de kust kwijt raakt, moet de kapitein nog wel weten welke richting hij op moet zeilen, want hij of zij wil zo snel mogelijk op de plaats van bestemming aankomen. Er is niets ergers dan een schip vol met zieke zeelieden die te lang op zee hebben gezeten.  [[Bestand:World Map 1689.JPG | thumb | Wereldkaart uit 1689 van Gerard van Schagen. ]] Een van de eeste zeelieden die op zijn reis navigatie methoden gebruikte was Farao Neco, een Phoenicische zeiler. Door zijn observaties van de zon kunnen wij concluderen dat hij om Afrika heen is gevaren. Tijdens zijn drie jaar lange reis was de zon aan zijn rechterhand (in het noorden) voor een paar maanden, waaruit wij kunnen concluderen dat hij op het zuidelijk halfrond heeft gevaren.  Natuurlijk is dit geen goede indicatie van je positie op de aarde, maar je kan de zon wel voor navigatie gebruiken: we weten namelijk allemaal dat de zon opkomt in het oosten en ondergaat in het westen. Een opkomende zon aan de linkerkant van je schip betekent dus dat je naar het zuiden aan het varen bent.  's Nachts was er geen zon. Daarom gebruikten de vroege ontdekkingsreizigers de poolster. Als je naar het noorden vaart komt de poolster steeds hoger aan de hemel. Maar als je over de evenaar naar het zuiden vaart is de poolster verdwenen en moet je naar andere sterren kijken. Op het zuidelijk halfrond gebruikte men het zuiderkruis voor de navigatie. Deze methodes werken niet als het bewolkt is.  [[Bestand:Crux_IAU.svg | thumb | Zuiderkruis constellatie ]] Je locatie tussen noord en zuid, hoogtegraad, was eenvoudig te vinden. Vroeger waren de Vikingen bekend om de tabellen die ze voor de hoogtegraad maakten. Het meest gebruikte instrument was de quadrant, een kwart cirkel van 90 graden. Om een quadrant te gebruiken houd je hem vertikaal en richt je de ene "arm" op de horizon en de andere op de poolster. De hoek tussen beide armen is de hoogtegraad. Als je op de Noordpool bent is de hoogtgraad 90 graden en op de evenaar is hij 0 graden.  De breedtegraad, de positie tussen oost en west, was moeilijker. Kapitein James Cook was de eerste die dat correct kon vaststellen, maar dat was pas in de 18de eeuw. De zeelieden voor Cook, zoals Columbus, gebruikten een combinatie van de richting en de snelheid van het schip.  [[ File:Brújula_azimutal_española_s.XVIII_(M.A.N._Madrid)_01.jpg | thumb | Azimuthaal-kompas uit de 18e eeuw ]] [[ File:Jacobsstaf.jpg | thumb | Jacobsstaf ]] [[ File:Ptolemy_Astrology_1564.jpg | thumb | Ptolemeus die een kwadrant gebruikt (1564) ]] [[ File:Pierre_Le_Roy_chronometer_1766.jpg| thumb | Pierre Le Roy chronometer uit 1766 ]] Met het kompas, ontdekt in 1183, kon men de richting vaststellen. In Columbus z'n tijd maten ze de snelheid door een stuk hout vooraan het schip in het water te gooien en de seconden te tellen totdat het stuk hout de achterzijde van het schip bereikte. Deze methode was niet betrouwbaar, omdat het tellen de ene keer sneller dan de andere keer ging. Later gebruikte men een lijn met daaraan veel knopen. De afstand tussen iedere knoop was dezelfde. Als een knoop door hun handen ging konden ze de snelheid vaststellen. Tegenwoordig wordt de snelheid op het water nog steeds gegeven in knopen.  Deze snelheid moest je weer vermenigvuldigen met de gevaren tijd (zandloper). Door deze gegevens, richting en snelheid te combineren, kon men bij benadering de breedtepositie beplaen. Men noemde deze techniek deadreckoning. Voorwaarde is wel dat je een goed kaart hebt.  De Engelsman John Harrison ontdekte in 1735 een instrument dat volledig weerstand bood tegen het weer op zee. Het gaf altijd de juiste tijd aan. Het instrument heette de chronometer en Kapitein James Cook was de eerste die het gebruikte op zijn reis. Daardoor was kon hij de tijd nauwkeuriger meten en zodoende zijn locatie nauwkeuriger bepalen.  Toen Neil Armstrong op de maan landde in 1969, wijdde hij zijn reis aan John Harrison, die het mogelijk maakte de aarde te ontdekken en daarmee de moderne navigatie inleidde. Daardoor was Neil Armstrong in staat een reis naar de maan te maken. De chronometer was de start van de moderne navigatie.  Intrumenten in de Navigatie Zeelieden willen altijd op de snelste manier naar hun bestemming varen. Dat zou je ook willen als je wist dat je beschimmeld brood moet eten indien je niet op tijd in de volgende haven aankomt. Om naar je bestemming te zeilen heb je een paar dingen nodig: een kaart, de afstand die je reist en de hoek tussen je oude en nieuwe bestemming. Als men in onbekende wateren voer, wat betekende dat men geen kaart had, maakte men zelf een kaart. De afstand die je reist kan berekend worden door de snelheid maal de tijd. Als je 5 uur vaart met 20 km per uur, heb je 100 km gevaren. Snelheid was niet moeilijk om vast te stellen, maar de tijd op zee geeft problemen. Pas in de 18de eeuw kon de exacte tijd worden vastgesteld. Om de goede richting op te zeilen heb je een kompas nodig. Met een St. Jacobsstaf, een quadrant of een sextant kun je, je afstand met de Noordpool vaststellen. <b>Kompas</b><br> Een kompas is een instrument met een magnetische naald. De naald heeft twee polen: een Noord- en een Zuidpool. Omdat de Zuidpool van de naald altijd naar het noorden wijst, kun je de exacte richting waar je heen reist bepalen. De richting was ook nodig om kaarten te maken. De Chinezen zeggen dat ze het eerste kompas meer dan 2000 jaar geleden gemaakt hebben.  <b>Jacobsstaf</b><br> Een Jacobsstaf is een vroeg zestiende eeuws instrument on de hoogtegraad vast te stellen. Het instument bestaat uit twee latten: een hoofdlat en een daaraan verbonden, schijfbare dwarslat. Op de hoofdlat staan graden aangegeven. Je richt de dwarslat op de poolster en beweegt de dwarslat net zolang totdat deze op de horizon wijst. Nu kun je de hoek op het instrument zelf lezen. Op de Noordpool is dat 90 graden en op de evenaar 0 graden. <b>Quadrant - Sextant</b><br> Een quadrant is ook een simpel instrument om de hoek vast te stellen. De sextant is een uitgebreider apperaat en de resultaten zijn iets beter dan die van de quadrant en de kruis staaf. Bij alle intrumenten is de hoek tussen de horizon en de poolster belangrijk. Een sextant heeft lenzen zodat je nauwkeuriger op de horizon en de poolster kunt richten.  <b>Chronometer</b><br> In de 18de eeuw werd de chronometer, een instrument waarmee de tijd kon worden bepaald, uitgevonden. Omdat men nu en de tijd en de snelheid van de boot wist kon met de afgelegde afstand berekenen.  Bron: https://www.literatuurgeschiedenis.nl/lg/middeleeuwen/literatuurgeschiedenis/lgme044.html === De wereld vóór de grote ontdekkingsreizen === In de tijd van de Middeleeuwen hadden de mensen een heel ander leven dan nu. Hun leefwereld was veel kleiner. Ze leefden in hun dorp en kwamen daar vaak niet buiten. Er was een heel hechte gemeenschap, men kende het hele dorp en familie bleven bij elkaar. Wanneer de mensen ergens heen gingen, moesten ze vaak met de benenwagen gaan. Hierdoor waren afstanden die wij nu makkelijk afleggen te ver en de reis duurde te lang. Sommige mensen hadden ook een paard of paard en wagen, die konden al wat verder reizen. Voor het vervoer van spullen naar verschillende plaatsen bestonden er trekschuiten. Dit waren een soort drijvende vlotten. Aan beide kanten van het water trok een paard dit vlot voort. Ook door het maken van een zeiltje op zo’n vlot of boot, konden ze zich over water verplaatsen. Het reizen naar andere plaatsen was niet zonder risico’s (gevaarlijk). In bossen konden struikrovers zitten. Ook konden er ongelukken gebeuren en was niemand hiervan op de hoogte. Omdat het reizen alleen of met kleine gezelschappen gevaarlijk was, had je pleisterplaatsen. Dit waren plaatsen waar je kon overnachten of rusten tijdens een reis. Hier verzamelde dan meerdere mensen, waar je gezamenlijk mee verder kon reizen. <b>Waarom ging men toch op reis?</b><br> Maar waarom gingen de mensen dan toch op reis? Vroeger verplaatsten de mensen zich omdat het voedsel in hun gebied op was of omdat het land in de winter bedekt was met een laag sneeuw. Dit was noodzakelijk en werd bepaald door externe factoren. Maar de drang om te reizen ging niet weg toen mensen zich eenmaal veilig in steden hadden gevestigd. Er waren nog altijd mensen die hun leven riskeerden op zoek naar het onbekende. Een belangrijk motief om op ontdekkingstocht te gaan was bijvoorbeeld de zucht naar rijkdom. Dit kon zijn om goud of zilver te zoeken, maar ook stoffen als zijde en ongekende specerijen, die het eten meer smaak gaven. Ook kon het zijn dat mensen andere gebieden opzochten omdat ze moesten vluchten voor een gewelddadige stam. In de tijd dat het Christendom heel belangrijk was, gingen de mensen op zoek naar andere volkeren om deze te bekeren tot het Christendom. Een verschrikkelijke reden om om ontdekkingstocht te gaan, was de slavenhandel. In andere landen roofden ze mensen weg om voor zich te laten werken. Maar het allerbelangrijkste motief zal toch zijn geweest de nieuwsgierigheid naar andere werelden. Wat al deze mensen met elkaar gemeen hadden was de moed/ het lef om het op weg te gaan naar het onbekende, ver van hun eigen, bekende wereld. (koloniën stichten om daar mensen te kunnen vestigen (tegen overbevolking), bondgenootschappen smeden, heidenen bekeren en daarmee de macht vergroten, kennis opdoen van andere gebieden, begeerte naar kostbare waar, zoals goud, nieuwe routes om handel te drijven, slavenhandel...) <b>Wat voor gebieden zijn er ontdekt?</b><br> Ontdekkingen werden heel vroeger al gedaan en nog steeds ontdekt met nieuwe gebieden. Nadat de mens op Antarctica en de Noord- en Zuidpool was geweest, waren alle landen op de wereld ontdekt. Ook hadden ze toen vrijwel alle zeeën bevaren. Daarna ging met op het land op ontdekken, hoge bergen werden beklommen, continenten werden doorkruist. Toen waren de zeeën aan de beurt, steeds dieper daalde de mens af in deze onbekende wereld. De mens heeft een reis door de ruimte gemaakt naar de maan en nu ontdekken ze steeds meer sterren, planeten en sterrenstelsels in het heelal. En nog steeds worden er nieuwe ontdekkingen gedaan. Wat houdt dat in, gebieden ontdekt? Vaak woonden er al mensen. Weinig écht nieuw gebied. Antarctica. Vaak kwamen ze hele beschavingen tegen, ver ontwikkelde volken die al handel met elkaar dreven. Europeanen waren vooral gericht geweest op eigen continent. Troffen vaak prachtige bouwwerken aan en gebruik van onbekende materialen. Omstandigheden van de reis en op het schip. Aankomst in een onbekend land. Verbaasd, vriendelijk, vijandig. Honger, dorst. Geel water. Scheepsbeschuit (bedorven), ratten, zaagsel, dierenhuiden... Ziektes, scheurbuik, ontstoken tandvlees... === Spiegelretourschip === De term spiegelschip werd ontleend aan de boven- en onderspiegel aan de achterzijde (achtersteven) van het vaartuig. Deze schepen hadden een gemiddelde lengte van 40 meter en waren driemasters. De grote mast (13) in het midden van het schip en de fokkemast (12) voor op het bakdek waren vierkant getuigd, de bezaansmast (14) op het bovenkampanjedek was langscheeps getuigd. De boegspriet (11) kon, indien noodzakelijk, voorzien worden van twee extra zeilen. Onderin het schip bevond zich het vrachtruim (1). Hierin kon een koebrugdek (2) aangebracht worden. Het koebrugdek, dat niet in ieder schip aanwezig was, kon gebruikt worden om manschappen en/of specerijen te bergen. Op dit dek kon men nauwelijks rechtop staan; de afstand tot de balken en planken erboven bedroeg hooguit anderhalve meter. Het overloopdek (3) sloot het vrachtruim van boven af. Hier bevonden zich het kombuis en de bottelarij. Het overloopdek gold als belangrijkste verblijfplaats voor de bemanning en diende ook als geschutsdek voor de zwaardere kanons. Aan de achterzijde van het schip was een verhoogd gedeelte: het bovenkampanjedek (8). Hieronder kon men de kapiteinshut, de officiershutten en de kajuit (6) vinden. Het bovenkampanjedek liep over in het half- of kampanjedek (7). In de tropen werd dit overspannen met doek om bescherming tegen de zon te geven. Het schip werd bestuurd vanaf de stuurplecht (5), aanvankelijk met behulp van een kolderstok en later met behulp van een stuurrad. De stuurplecht vormde de achterste begrenzing van het verdek (4). Aan de voorzijde werd het verdek begrensd door het bakdek (9). Dit verhoogde gedeelte van het schip werd eveneens als verblijfplaats voor de bemanning gebruikt. Het galjoen (10), het verstevigde uitgestoken gedeelte aan de boeg van het schip, dat meestal voorzien was van een prachtig ornament, bepaalde het karakteristieke vooraanzicht van een Oostindiëvaarder. === Het leven aan boord van een VOC-schip === [[ File:Anonymous_The_Noord-Nieuwland_in_Table_Bay,_1762.jpg | thumb | De Noord-Nieuwland in de Tafelbaai, 1762) ]] En dan zijn de schepen gereed en staat de bemanning klaar voor een maandenlange reis richting het Oosten. Een reis die voor velen werd ondernomen met de hoop om als een rijk man terug te keren naar Holland. Maar de moeilijke tijden die hem stonden te wachten ontnamen aan velen die hoop. Zo schreef een boekhouder uit Enkhuizen aan zijn moeder: {{Citaat| “Waarde moeder, als die jonge maatjes in het vaderland eens wisten hoe het hier in Indië toeging, dan zouden ze wel beter hun best doen en niet zo makkelijk zeggen: ‘Ik ga naar Oostinje, als boekhouder.’ Nou, het zijn grote heren zolang hun geldje dat ze meegenomen hebben nog toereikend is, voor een maand of zes of acht, maar helaas, raakt dat geld op, dan worden het slechte zijden of lakens kleedjes, zo sjofel dat men eerder een verlopen kwakzalver dan een boekhouder van de Compagnie lijk”.}} (Roeper & van Gelder, 2002; p. 133) Echter het leven van de avonturiers stond al lange tijd voor de aankomst in Oost-Indië op zijn kop, geteisterd door de gevaarlijke reis en de erbarmelijke omstandigheden op de schepen. Het leven aan boord van een VOC schip was namelijk voor de meeste opvarenden geen pretje. En er zat een groot verschil tussen het leven voor de mast en het leven daarachter. ==== Het leven achter de mast ==== Achter de mast leefden de hoge heren zoals de opperstuurmeester, opperkoopman, de predikant, de chirurgijn en de gasten die aan boord waren. Onder de gasten bevonden zich zo nu en dan ook vrouwen. Echtgenotes of zusters van hoge bemanningsleden die in Oost-Indië de huishoudens gingen leiden of huwelijken gingen sluiten met de daar aanwezige Hollandse elite. <b>Comfortabele hutten</b><br> Het leven achter de mast was in vergelijking met dat van voor de mast ontzettend luxe. Deze passagiers woonden in kleine, doch zeer comfortabele hutten. De hutten waren voorzien van onder andere een tafel met stoelen, een bed, een kast en soms zelfs een bank. Hoewel de hutten gesloten waren en de overige passagiers dus niet konden zien wat er zich binnen de hut afspeelde was de privacy van deze passagiers toch niet veel groter dan dat van de overige passagiers. De dunne houten tussenschotten hielden geen geluid tegen en dus kon men wel degelijk horen wat er binnen aan de hand was. <b>Vermaak</b><br> Overdag vermaakten de opvarenden achter de mast zichzelf in de grote kajuit gelegen op het ondergelegen verdek. Er was in overvloed eten beschikbaar: verse groente, vele soorten vlees en vers gevangen vis, poffertjes en pannenkoeken of rijst met krenten. Ook tijdens de middagthee ontbrak er niets: confiture, noten en amandelgebak, alles was beschikbaar. Men vermaakte zich met toneel- of muziekavonden, schreef in hun dagboek of deed een poging om vis te vangen. <b>Lading</b><br> De reizigers die achter de mast verbleven waren vrij om naast de benodigde levensmiddelen wat eigen lading mee te nemen die zij vaak verkochten in Indië. Deze goederen konden uiteen lopen van glaswerk, boeken en hoedenkisten tot tabak, koffie en chocola. <b>Huwelijken en begrafenissen</b><br> Achter de mast werd het gewone leven zo goed en zo kwaad als het kon voortgezet. Missen, huwelijken en begrafenissen vonden dan ook gewoon plaats op de schepen. In geval van overlijden werden, indien mogelijk, de lichamen van de edelere reizigers aan land begraven. Echter wanneer dit te lang ging duren werden deze lichamen, net als die van de minder bevoorrechten, gewoon overboord gezet. ==== Het leven voor de mast ==== Voor de mast was het leven compleet anders. Hier verbleven de onder andere de zeelieden, soldaten. Zij leefden op het overloopdek tussen plunjekisten en hangmatten, kanonnen en handelsgoederen. Door het lage plafond moesten zij zich voorover gebogen door het ruim verplaatsen. Waar de edele lieden nog op matrassen konden slapen moest deze lui het zich zo comfortabel mogelijk zien te maken op een strozak met een haren deken of in een hangmat. <b>De matroos</b><br> Scheepskist VOC met deel van de inhoud De kist van de zeeman was gevuld met een stel extra kleren (een jas, een of twee broeken, een aantal hemden en onderbroeken, een slaapmuts en soms een paar schoenen). Verder stopte de zeeman in zijn kist een tabaksdoos, pijpen en een tondeldoos om vuur te maken, een stuk zeep, een spiegeltje en enkele kammen, een bord, messen, lepels, een kan en een kroes, alles met zijn initialen gemerkt, en enig naaigerei. Diegenen die konden lezen en schrijven namen papier en inkt mee, een bijbel of navigatiehandboek. Iedereen nam enige kazen, hammen, stroop en flessen jenever mee voor de eerste weken aan boord. De dagelijkse werkzaamheden van de zeelieden waren o.a. op de uitkijk staan en het bedienen van de zeilen en lenspompen. Verder teerden de matrozen het schip, verrichten zij allerlei reparaties onder leiding van de ambachtslieden en moesten zij elke dag ‘schoonschip’ maken. In hun schaarse tijd luierden de mannen in hun hangmatten benedendeks. Bij goed weer zaten zij aan dek, voor de grote mast, op en onder het bakdek dat hun domein was. Zij verstelden hun kleding, maakten muziek of speelden een stuk schertstoneel. <b>De soldaat</b><br> Omstreeks 1700 beschreef Nicolaas de Graaff dat de VOC een toevluchtsoord was voor armoedzaaiers waaronder ‘Polakke, Sweeden, Deenen, Noord-luyde, Jutte, Hamborgers, Bremers, Lubekkers, Dantsikers, Konixbergers, Hoogduytse, Oosterlingen, Wesfaalders, Bergse, Gulikse, Kleefse, en voorts allerhande Moffen, Poepe, Knoete, Hannekemaijers en andere kassoepers, die ’t gras nog tussen de tanden steekt…’ Om de uitgestrekte Nederlandse bezittingen tegen indringers te beschermen, had de VOC zo’n 15.000 soldaten in dienst. Zestig tot zeventig procent van het VOC-personeel in Azië bestond uit soldaten. Zij waren afkomstig uit dezelfde eenvoudige sociale milieus als het scheepsvolk. Door een groot tekort aan soldaten uit eigen land werden veel militairen en soms zelfs hele regimenten in het buitenland geronseld. Het militaire voetvolk vormde de laagste rang in de VOC-hiërarchie. Hun werkzaamheden bestonden voornamelijk uit wachtlopen voor de Nederlandse bezittingen. <b>De scheepsjongen</b><br> De VOC maakte dankbaar gebruik van weesjongens uit het armen- en het burgerweeshuis. Het bestuur van zo’n weeshuis kreeg een behoorlijke vergoeding voor het ‘leveren’ van een scheepsjongen. Het was bovendien een uitkomst om lastige jongens naar zee te sturen. Overigens wilden veel jongens maar al te graag naar zee. Tussen 1720 en 1773 voeren maar liefst 63 jongens uit het Armen- en Burgerweeshuis in dienst van de VOC naar de Oost. Ze mochten aan het werk gaan als (hulpje van de) matroos, kuiper, timmerman, chirurg of ziekentrooster. Dikwijls was zo’n jongen nog maar net twaalf jaar oud. De jongens kregen als uitrusting mee: Drie dozijn pijpen, zes pond peperkoek, twee stoop sterke drank, drie pond tabak, twee pond tamarinde (een laxeermiddel), twee pond suiker, twee paar kousen en twee paar wanten, twee slaapmutsen, een half dozijn messen, vier grove en vier fijne kammen, een kannetje inkt, een pennemes, pennen, papier en een stukje rode lak. Verder ontbrak ook niet het bijbeltje, een pistool, kleding, een hangmat, dekens, een kussen, een bord en 3 lepels. Hun uitrusting verschilde van keer tot keer. Dat was afhankelijk van leeftijd, de rang die ze gingen bekleden en de bestemming van de reis. <b>Na de reis</b><br> Een reis naar China duurde zo’n anderhalf jaar. Als ze weer veilig de thuishaven bereikten werden de jongens uit huis geplaatst. Volgens het bestuur van het weeshuis konden ze met hun ervaring echt niet meer bij de onschuldige kinderen in de weeshuizen verblijven. Als ze geluk hadden, kwamen de jongens in loondienst bij een of ander gezin. Als ze pech hadden, kwamen ze terecht bij een ‘zieleverkoper’ die hen ‘opsloot’ in een volkslogement tot er weer een schip naar de Oost vertrok. <b>Barre omstandigheden</b><br> Naarmate de reis langer duurde werden de omstandigheden op het dichtbevolkte dek steeds slechter. De stank van het kielwater onderin het schip vermengde zich met de sterke lichaamsgeuren van de bemanningsleden en de onaangename lucht van uitwerpselen van ratten, de scheepskat en soms ook menselijke ontlasting. Als de stank ondragelijk werd of er veel zieken waren, dan ging men over tot het sprenkelen van azijn of het branden van buskruit met jeneverbessen en andere kruiden, om de lucht te zuiveren. Echter wanneer er een storm uitbrak verslechterden de omstandigheden nog meer aangezien dan de luiken dicht moesten om te voorkomen dat al het water naar binnen spoelde. <b>Ongedierte</b><br> Via gaten tussen de balken onder in het ruim kon het kielwater weg worden gepompt. Via deze weg echter wist ongedierte zich naar binnen te werken. Duizendpoten, schorpioenen, ratten, muizen, vlooien, luizen en schadelijke mieren wisten allemaal naar binnen te komen. De steken van de duizendpoten en schorpioenen waren zeer giftig en veroorzaakten hevige pijnen en dus moest men constant oplettend zijn. <b>De maaltijd</b><br> De maaltijden van de lieden voor de mast verschilde ook enorm van dat van andere opvarenden. Al was de hoeveelheid eten voor de zeelieden en soldaten wel vaak voldoende, de maaltijden waren wel zeer eenzijdig, te zout en veel te vet. Er werd gezorgd voor voldoende calorieën maar er was een groot tekort aan vitaminen. Zo kreeg een man 5 kazen per reis, ½ pond boter en 5 pond scheepsbeschuit per week en per dag ruim een liter bier en een mutsje (1 dl.) wijn of jenever. De bemanning kreeg driemaal daags te eten: het ontbijt bestond uit gort met pruimen en boter, ’s middags en ’s avonds erwten, bonen of rijst met boter en enorme hoeveelheden mosterd. Zondags en donderdags 5 pond gepekeld rundvlees, dinsdags 3 ½ pond gepekeld varkensvlees en vrijdags en zaterdags 2 pond stokvis. In warme streken werd het rantsoen verminderd, maar werd meer bier verstrekt. Met drinkwater was men zeer zuinig en de kwaliteit was, na enige maanden in kuipen, slecht. Het gewone scheepsvolk at in groepen van zes of zeven man gezamenlijk uit één bak. Ondervoeding en uitdrogingsverschijnselen waren niet zeldzaam op de VOC schepen. <b>Scheepsspelletjes</b><br> In de vrije uren vermaakte het scheepsvolk zich door elkaar verhalen te vertellen, te stoeien en spelletjes te spelen. Deze spelletjes liepen uiteen van bord- en kaartspellen tot zelf verzonnen spellen. De laatste genoemde konden er soms erg grof aan toe gaan. Neem als voorbeeld het molenaarsspel dat een Duitse soldaat in een brief naar huis heeft beschreven. In dit spel zijn er een stuk of twaalf mannen die zich voor doen als graanzakken. De molenaar zingt een lied en rammelt met een vat met daarin een kanonskogel. Dan komt de boer die zijn levende graanzakken aan de molenaar aanbiedt. Deze worden vervolgens in een kring gezet, waarbij één ongelukkige graanzak in het midden wordt geplaatst. De ‘molen’ gaat draaien waarbij alle mannen in de kring met hun voeten tegen de middelste graanzak aanschoppen. Wanneer de levende graanzak omvalt wordt deze weer overeind geduwd en zo gaat het malen van de molen door. <b>Feest</b><br> Naast het spelen van spelletjes vermaakten de zeelieden zich door te dansen en muziek te maken. Normaliter werd dit slechts gedaan door de rijkere opvarenden. Er werd dan veel gedronken en gedanst. Maar was de kapitein in een goed humeur dan werd het ook aan het volk voor de mast toegestaan om muziek te maken. Zij sloegen dan op de trommels van de tamboer, de trompetter speelde een lied en een ieder die een instrument wist te bespelen deed dit ook. Het kon dan groot feest zijn op het schip. <b>Ziekte, dood en verderf</b><br> Deze mooie momenten stonden echter in groot contrast met vele zeer gevaarlijke en zeer droevige tijden die men mee maakte op het schip. Hoewel er zo nu en dan aan boord van de schepen een kind werd geboren waren ziekte, dood en verderf vele male vaker en duidelijker aanwezig. Hoe verder de reis vorderde hoe meer zieken er aan boord waren. De scheepschirurgijn had er zijn handen vol aan. https://www.zeeuwsarchief.nl/zeeuwse-verhalen/het-leven-aan-boord-van-een-voc-schip/ Bron: Ketting, H., <i>Leven, werk en rebellie aan boord van Oost-Indiëvaarders (1595-±1650)</i>, (Amsterdam 2002) {{Boek}} {{Fase|1}} m41enrhf9nd5hz6mvj29cixcd8mlmge 423547 423545 2026-04-22T14:07:07Z Erik Baas 2193 verplaatst 423547 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Begin}}{{TOC rechts}} == Doelen == === Ontwikkelingsdoelen === Een beeld van de aarde en de cultuur ontstaat, dat veelomvattend, kleurrijk en enthousiasmerend is. Toch komt er ook steeds meer structuur en orde in de samenleving. Er ontstaat wetenschap, die nog geheel levend is en voortvloeiend uit verschijnselen die wel logisch en methodisch, maar niet abstract theoretisch worden verklaard. === Leerdoelen === * Belangstelling wekken voor de feitelijke wereld. * Bewustwording dat men vanuit een bepaalde achtergrond/milieu/omgeving voortkomt. * Innerlijke beleving van de ontdekkingsreizen die de Europese mens in de 15/16e eeuw maakte. == Ontdekkingsreizigers == Een ontdekkingsreiziger was een leider of verantwoordelijke van een groep mensen die vaak in opdracht op zoek ging naar gebieden of plaatsen die voor de cultuur waar hij toe behoorde onbekend waren. Vaak hadden deze ontdekkingsreizigers de opdracht om deze nieuwe wereld in kaart te brengen, te kolonialiseren of te veroveren. === Bartolomeus Dias (1450-1500) === [[Bestand:Bartolomeus_Dias_uitgebeeld_op_'n_posseël_van_Suidwes-Afrika.jpg | thumb | Bartolomeus Dias uitgebeeld op 'n posseël van Suidwes-Afrika]] De Portugezen kwamen steeds verder op hun reizen langs de Afrikaanse kust. Bij elk nieuw veroverd stuk plaatsten ze een stenen kruis (padraõ) met daarop het wapen van Portugal, de datum en de naam van de zeevaarder. Het duurde tot 1471 voordat ze de evenaar passeerden. Hierdoor verdween de poolster, het oriëntatiepunt, onder de horizon. Nu leerden ze navigeren met de sterren van het zuidelijk halfrond, hier bood het Zuiderkruis hen houvast. Toen koning Jan ll aan de macht kwam, liet hij weer expedities uitzenden. In 1487 zond hij Bartolomeus Dias met 3 karvelen, twee bewapende schepen en een bevoorradingsschip, op expeditie. Nog steeds was men op zoek naar de zeeroute naar India en Priesterkoning Johannes. Ze hadden de beste kaarten - die tot dan toe bestonden - tot hun beschikking. Na het passeren van de laatste padraõ voeren ze het onbekende tegemoet. Op een gegeven moment kwamen ze in een hevige storm terecht die twee weken duurde. Toen de storm was gaan liggen, probeerde Dias met een noord oostelijke koers de kust te bereiken. Eindelijk kreeg de angstige bemanning land in zicht. Zonder het te weten waren ze om de zuidelijkste punt van Afrika heen gevaren. Ze waren uitgekomen bij de Mosselbaai (2 februari 1488). Ze voeren een stuk langs de kust, maar algauw durfde de bemanning niet verder. Ze plaatsten de laatste padraõ en zetten koers huiswaarts. Na 16 maanden en 17 dagen kwamen ze terug in de haven van Lissabon. Bartolomeus Dias gaf deze kaap de naam Stormkaap. Koning Jan, die dit niet een bemoedigende naam vond, noemde het Kaap de Goede Hoop. Omdat hij de hoop had dat de zeeweg naar India spoedig gevonden zou zijn. === Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães) (1480-1521) === [[Bestand:Ferdinand Magellan.jpg | thumb | Een anoniem portret van Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães)]] Als bemanningslid maakte Magelhaes reizen naar Indië. Door studie ontdekt hij dat er via het westen een doorgang is naar Indië. De Portugese koning wijst zijn plannen af, dus gaat hij naar het Spaanse hof. Van Karel V krijgt hij 5 schepen: Trinidad, San Antonio, Conception, Victoria en Santiago. Op 10 augustus 1519 vertrekt hij vanuit Sevilla, met ± 260 bemanningsleden. Eind november bereiken ze de kust van Brazilië. Ze varen naar het zuiden, waar het steeds kouder wordt. De mannen worden ontevreden en er worden 3 schepen gemuit. Magelhaes weet dit te stoppen door de kapitein, de oprichter, te doden. Na een lange winter trekken ze verder. De Santiago gaat op verkenning, maar lijdt schipbreuk. Als ze bij een splitsing komen, weet de San Antonio er tussenuit te knijpen. Ze vinden een doorgang en komen op open zee. Ze zeilen 4 maanden over de onbekende oceaan. De mannen zijn zo uitgehongerd dat ze aan leren riemen knagen. Begin maart 1521 bereiken ze land. Daar kunnen ze weer op krachten komen. Om een ruzie op te lossen trekt Magelheas erop uit. Dit kost hem zijn leven, op 27 april 1521 wordt hij gedood. De overgebleven mannen gaan met 2 schepen terug. Op de Specerijeneilanden laden ze de schepen vol. De staat van de Trinidad is te slecht. Dus varen ze, onder leiding van Sebastian del Cano, met de Victoria terug. Ze durven nergens meer aan land te gaan. Op 6 september 1522 komen ze met 18 uitgehongerde mannen aan in Sevilla. Zij hebben de eerste reis om de wereld gemaakt. === Marco Polo (1254 – 1324) === [[Bestand:Marco-polo-hanbury.JPG | thumb | Mozaiek van Marco Polo in Villa Hanbury, Ventimiglia, Italië]] Broers Matteo en Nicola Polo, handelslieden uit Venetië. Gingen naar Azië voor diamanten handel. Werden door mensen steeds verder Azië in uitgenodigd. Wanneer ze ergens langere tijd blijven leren ze te taal. Kwamen uiteindelijk bij Kublai Khan in Peking uit. Was zeer geïnteresseerd in deze Europeanen. Bleven daar geruime tijd. Reisden terug, Kublai wilde heilige olie uit Jeruzalem en priesters en geleerden om zijn volk te onderwijzen. Kregen vrijgeleide in de vorm van een goudstaf. Het was een gevaarlijke terugreis, deze duurde 3 jaar. De goudstaf bood ze bescherming. Terug in Venetië bleek vrouw Matteo overleden, zijn 15 jarige zoon was alleen. Toen hij 17 was namen zij hem mee op reis. Met een karavaan met paarden en bepakte muilezels gingen ze weer naar Azië. Ze gingen over land en over zee. Was nog geen paus om gezanten te vragen. Ze reisden over de steppen en hoogvlakten, over Tibet, door woestijnen etc. Kwamen na 3,5 jaar weer bij Kublai Khan. Die ontving ze weer vriendelijk. Hij had vier vrouwen en vele bijvrouwen, zoals Marco Polo in zijn boek beschreef. Marco werd gezant van Kublai en moest voor missies heel Azië doorreizen. Hij maakte aantekeningen en beschrijvingen van alles wat hij tegen kwam. Zoals de hoogvlakten bij Mongolië, het hoge gebergte van de Himalaya, de monniken in Tibet, gekleed en doeken en gewaden, verschillende volkeren, rivieren, woestijnen. Ook reisde hij naar het zuiden en naar India, waar hij zag hoe mensen parels uit de zee haalden. Deed veel waardevolle waarnemingen waar hij verslag van maakte. Peking was een prachtige stad, met paleizen gehangen met goud en zilver. Zijden kleding bedekt met bladgoud. Specerijen, zoals kaneel, kruidnagel etc. Bleven 17 jaar in dienst. Toen met tegenzin van Kublai Khan terug naar Europa. Reisden terug met al hun rijkdommen met een vloot van 14 schepen. Moesten prinses overbrengen, gingen een stuk via zee. Het was een zware reis, waar zo’n 600 man overleed aan cholera of scheurbeuk. Verloofde bleek dood, trouwde met zijn zoon. Kublai, die al in de 70 was, bleek overleden. Vrijgeleide die ze jaren terug hadden gekregen gold nog steeds. Zo konden ze zonder gevaar voor hun leven langs de gewelddadige stammen. Over zee en door land. Marco gaf een boek uit met hierin zijn waarnemingen en beschrijvingen. Toch waren er veel mensen die hem niet geloofden of dachten dat hij zijn verhalen aanvulde met zijn fantasie. Meest waardevolle document voor die tijd over ontdekkingsreizigers. Werd gezien als de belangrijkste ontdekkingsreiziger van de Middeleeuwen. == Specerijen == [[ File:Fresh Ginger.JPG | thumb | Verse gemberwortel ]] [[ File:Cinnamon Bark Madagascar.jpg | thumb | Kaneelstokjes ]] [[ File:Syzygium aromaticum.jpg | thumb | Kruidnagel ]] [[ File:Muskatreibe fcm.jpg | thumb | Nootmuskaat met rasp ]] [[ File:Sliced Turmeric.jpg | thumb | Kurkumawortel doorgesneden ]] [[ File:Bunter Pfeffer IMGP2146 smial wp.jpg | thumb | Verschillende kleuren peperkorrels ]] [[ File:AllspiceBowl.JPG | thumb | Gedroogde pimentkorrels ]] Tijdens de Gouden Eeuw was er in Europa een grote vraag naar specerijen. Specerijen zijn gemaakt van tropische planten uit Azië en worden gebruikt om smaak en geur toe te voegen aan allerlei gerechten. De handelaren uit de republiek hadden een monopolie op de specerijen uit Indonesië. Een monopolie betekent in dit geval dat alleen de handelaren uit de republiek deze specerijen mochten verhandelen. Andere landen die dit probeerden werden met geweld weggejaagd. Zo kon men de specerijen duur verkopen en veel geld verdienen. === Lijst van bekende specerijen === <br> <b>Gember</b><br> Gember is afkomstig uit de wortelstok van de gemberplant. Het is vandaag de dag een van de meest gebruikte specerijen ter wereld. Gember heeft een scherpe geur en smaak en een lichte kleur. Gember wordt gebruikt in verschillende drankjes en gerechten. In Nederland wordt gember ook gebruikt in koek en gebak. Gemberplanten kwamen oorspronkelijk naar Europa vanuit China en India. Het woord gember komt van het Franse woord gingembre wat levendigheid betekend. <br> <b>Kaneel</b><br> Kaneel wordt gemaakt uit de binnenbast van jonge stengels van de kaneelboom. Deze kaneelstokjes worden vaak tot een poeder gemalen. Het poeder is bruin tot lichtbruin van kleur. Kaneel heeft een zoete smaak en geur en wordt vaak gebruikt in nagerechten en gebak. Van kaneel kan ook parfum gemaakt worden. Kaneel komt van het latijnse woord ‘cannella’ wat stokje betekend. Oorspronkelijk groeide kaneel vooral op Shri Lanka. Toen Shri Lanka veroverd werd door de Engelsen gingen de Nederlanders kaneel ook in Indonesië verbouwen. <br> <b>Kruidnagel</b><br> Kruidnagel wordt gemaakt door de bloemknoppen van de kruidnagelboom te drogen. De hele kruidnagels worden vaak meegekookt met bijvoorbeeld rode kool maar worden niet gegeten. Van kruidnagel wordt ook speculaas gemaakt. Kruidnagels hebben een erg sterke en doordringende zoete en pikante smaak en geur. Oorspronkelijk groeide de kruidnagelbomen op de Molukken in Indonesië. Door de Nederlanders zijn kruidnagelbomen door heel Indonesië geplant. De naam kruidnagel is ontstaan door de vorm van de specerij die lijkt op een spijker. <br> <b>Nootmuskaat</b><br> Nootmuskaat is afkomstig van de noten van muskaatboom. De noten zijn erg hard en worden daarom vermalen tot een poeder. Nootmuskaat smaakt bitter en wordt gebruikt bij gekookte bonen, bloemkool en andere groenten. In speculaas wordt ook nootmuskaat gebruikt. Muskaatbomen komen oorspronkelijk van de Banda eilanden in Indonesië. De naam Nootmuskaat komt van de muskusachtige geur. <br> <b>Kurkuma</b><br> Kurkuma is afkomstig uit de wortel van de Curcuma longa of geelwortel. De wortels van de plant worden gemalen om het poeder te maken. De specerij is mild bitter van smaak en wordt gebruikt in veel currygerechten. Kurkuma wordt ook veel gebruikt als kleurstof vanwege zijn felle kleur. Naast smaakmaker en kleurstof kan Kurkuma ook gebruikt worden als medicijn. De Curcuma longa grooit in India. De naam van de plant komt van het Maleise woord Kunyit. <br> <b>Peper</b><br> De meest bekende specerij is peper. Peper is afkomstig van de bessen van de peperplant. Peper kan zwart, wit of rood zijn. Door de onrijpe bessen te drogen ontstaan peperkorrels. Witte peperkorrels zijn eerst geweekt in water en rode peperkorrels zijn een heel ander soort. Peper kan in vrijwel ieder gerecht gebruikt worden om de smaak te versterken. Omdat peper in de Gouden Eeuw erg duur was is het woord peperduur ontstaan. De peperplant kwam oorspronkelijk uit India maar werd door de Nederlanders ook in Indonesië geteeld. <br> <b>Piment</b><br> Piment wordt gemaakt uit de zaden van de Pimentplant. De zaden ruiken naar een combinatie van kruidnagel, nootmuskaat en kaneel. De smaak is scherp peperachtig. Piment komt oorspronkelijk uit midden Amerika en werd daar ontdekt door Columbus. Tegenwoordig wordt piment veel gebruikt in de caribische keuken. == Wereldbeeld en navigatie == Door de ontdekkingstochten veranderde het tot dan toe heersende wereldbeeld. Veel continenten en kustlijnen werden nu pas in kaart gebracht. Het binnenland werd toen nog niet verkend. Men beperkte zich tot het opzetten van handelsposten of bevoorradingspunten. Met een uitzondering. In Amerika werden grote stukken land door de conquistadorus veroverd. Meteen ontstond er een strijd rondom de vraag van wie dat nieuw ontdekte land nu eigenlijk was. Spanje en Portugal raakten daarover in conflict. Het was paus Alexander VI die er via het verdrag van Tordisillas in 1494 erin slaagde een compromis te laten aanvaarden. Al het land ten westen van de denkbeeldige lijn op 1770 kilometer ten westen van de Kaapverdische eilanden werd toegewezen aan Spanje, de rest aan Portugal. === Beeld van de wereld === De middeleeuwse mens vormde zich een beeld van de wereld uit bijbelse en klassieke geschriften, aangevuld met kennis door eigen waarneming. In dat beeld stond de aarde in het centrum, met boven de hemel en onder de hel. [[Bestand:Ptolemaicsystem-small.png | thumb | Ptolemeïsch systeem]] Het middeleeuwse wereldbeeld was heel wat minder primitief dan vaak gedacht wordt. Dit zogenaamde Ptolemeïsche wereldbeeld was gevormd door kennis uit klassieke geschriften, de bijbel en door eigen waarneming van de wereld. Middeleeuwse geleerden wisten dat de aarde rond was en geen platte pannenkoek. In hun optiek was de aarde het centrum van de wereld waar alle hemellichamen - zon, maan en sterren - omheen draaien. Boven de aarde strekt de hemel zich uit, waar God op zijn troon zit omringd door engelen en heiligen, en onder de aarde bevindt zich de hel. Het is een wereld waarin alles met alles samenhangt. Middeleeuwers hadden een duidelijk beeld van hun eigen wereld. Europa, Noord-Afrika en het Nabije Oosten waren bekend, zoals we op verschillende landkaarten zien. Op de uiterst schematische wereldkaarten zijn die gebieden ingetekend. Jeruzalem ligt altijd in het midden: dat was de stad van God en dus het centrum van de wereld. Van Europa en de gebieden rond de Middellandse zee bestonden kaarten en routebeschrijvingen, zowel voor pelgrims als voor kooplieden. Maar ook buiten de bekende wereld werd gereisd. Sommigen reisden naar het oosten en kwamen tot in China. Marco Polo uit Venetië is wel de bekendste. Zijn reisverhaal, vol fantastische avonturen, was heel geliefd. Het verhaal van Jan van Mandeville was nog populairder. Mandeville was een Engelse ridder, die in het begin van zijn reisverslag uitgebreid uitlegt wat hij te vertellen heeft: {{Citaat| Ik, Jan van Mandeville, ridder (hoewel ik dat niet waardig ben) en geboren en opgevoed in Engeland, in een stad die Saint Albans heet, ondernam deze tocht over zee in het jaar ons Heren 1322 op Sint Michielsdag. Ik ben lange tijd op zee geweest en ik heb rondgekeken en rondgereisd in vele landen, vele provincies, vele koninkrijken en diverse eilanden. Ik ben door Turkije getrokken, door groot en klein Armenië, door Tartarije, door Perzië, Syrië, Arabië, door boven en beneden Egypte, door Libië, door het grootste deel van Ethiopië, door Chaldea, Amazonië, door voor- midden- en achter-Indië. En ik ben bij allerlei volkeren geweest, met allerlei wetten, verschillend van wijsheid, van geloof en verschillend van lichaamsbouw en uiterlijk. }} [[Bestand:Mandeville_Voyages_1696.gif | thumb | Een blad uit een Engelse vertaling van het werk Voyages uit 1696]] De wereld die Mandeville beschreef, was vreemd en opwindend, en zijn verslag werd in alle Europese talen vertaald. Pas eeuwen later bleek dat Mandeville een eersteklas bedrieger was. Hij had niet geschreven wat hij gezien had, maar een mooi verhaal gemaakt uit wat hij in allerlei geschriften was tegengekomen. Toch geeft hij juist daardoor een mooi beeld van de wereld zoals veel middeleeuwers die zelf zagen. Hoewel Mandeville zelf niet zo ver had gereisd als hij beweerde, blijkt uit de belangstelling voor zijn werk dat mensen nieuwsgierig waren naar de wereld buiten hun eigen omgeving. Telkens werd geprobeerd daarvan iets te ontdekken. Columbus was de eerste die de oceaan overstak, maar dat was niet omdat eerdere zeevaarders bang waren van de aarde af te vallen, maar omdat hun schepen en navigatiemiddelen technisch nog tekort schoten. De technische vooruitgang maakte uiteindelijk de kennis van de wereld groter, en zo gaat het ook nu nog steeds. === Oude Navigatie Methoden === Als een schip het zicht op de kust kwijt raakt, moet de kapitein nog wel weten welke richting hij op moet zeilen, want hij of zij wil zo snel mogelijk op de plaats van bestemming aankomen. Er is niets ergers dan een schip vol met zieke zeelieden die te lang op zee hebben gezeten.  [[Bestand:World Map 1689.JPG | thumb | Wereldkaart uit 1689 van Gerard van Schagen. ]] Een van de eeste zeelieden die op zijn reis navigatie methoden gebruikte was Farao Neco, een Phoenicische zeiler. Door zijn observaties van de zon kunnen wij concluderen dat hij om Afrika heen is gevaren. Tijdens zijn drie jaar lange reis was de zon aan zijn rechterhand (in het noorden) voor een paar maanden, waaruit wij kunnen concluderen dat hij op het zuidelijk halfrond heeft gevaren.  Natuurlijk is dit geen goede indicatie van je positie op de aarde, maar je kan de zon wel voor navigatie gebruiken: we weten namelijk allemaal dat de zon opkomt in het oosten en ondergaat in het westen. Een opkomende zon aan de linkerkant van je schip betekent dus dat je naar het zuiden aan het varen bent.  's Nachts was er geen zon. Daarom gebruikten de vroege ontdekkingsreizigers de poolster. Als je naar het noorden vaart komt de poolster steeds hoger aan de hemel. Maar als je over de evenaar naar het zuiden vaart is de poolster verdwenen en moet je naar andere sterren kijken. Op het zuidelijk halfrond gebruikte men het zuiderkruis voor de navigatie. Deze methodes werken niet als het bewolkt is.  [[Bestand:Crux_IAU.svg | thumb | Zuiderkruis constellatie ]] Je locatie tussen noord en zuid, hoogtegraad, was eenvoudig te vinden. Vroeger waren de Vikingen bekend om de tabellen die ze voor de hoogtegraad maakten. Het meest gebruikte instrument was de quadrant, een kwart cirkel van 90 graden. Om een quadrant te gebruiken houd je hem vertikaal en richt je de ene "arm" op de horizon en de andere op de poolster. De hoek tussen beide armen is de hoogtegraad. Als je op de Noordpool bent is de hoogtgraad 90 graden en op de evenaar is hij 0 graden.  De breedtegraad, de positie tussen oost en west, was moeilijker. Kapitein James Cook was de eerste die dat correct kon vaststellen, maar dat was pas in de 18de eeuw. De zeelieden voor Cook, zoals Columbus, gebruikten een combinatie van de richting en de snelheid van het schip.  [[ File:Brújula_azimutal_española_s.XVIII_(M.A.N._Madrid)_01.jpg | thumb | Azimuthaal-kompas uit de 18e eeuw ]] [[ File:Jacobsstaf.jpg | thumb | Jacobsstaf ]] [[ File:Ptolemy_Astrology_1564.jpg | thumb | Ptolemeus die een kwadrant gebruikt (1564) ]] [[ File:Pierre_Le_Roy_chronometer_1766.jpg| thumb | Pierre Le Roy chronometer uit 1766 ]] Met het kompas, ontdekt in 1183, kon men de richting vaststellen. In Columbus z'n tijd maten ze de snelheid door een stuk hout vooraan het schip in het water te gooien en de seconden te tellen totdat het stuk hout de achterzijde van het schip bereikte. Deze methode was niet betrouwbaar, omdat het tellen de ene keer sneller dan de andere keer ging. Later gebruikte men een lijn met daaraan veel knopen. De afstand tussen iedere knoop was dezelfde. Als een knoop door hun handen ging konden ze de snelheid vaststellen. Tegenwoordig wordt de snelheid op het water nog steeds gegeven in knopen.  Deze snelheid moest je weer vermenigvuldigen met de gevaren tijd (zandloper). Door deze gegevens, richting en snelheid te combineren, kon men bij benadering de breedtepositie beplaen. Men noemde deze techniek deadreckoning. Voorwaarde is wel dat je een goed kaart hebt.  De Engelsman John Harrison ontdekte in 1735 een instrument dat volledig weerstand bood tegen het weer op zee. Het gaf altijd de juiste tijd aan. Het instrument heette de chronometer en Kapitein James Cook was de eerste die het gebruikte op zijn reis. Daardoor was kon hij de tijd nauwkeuriger meten en zodoende zijn locatie nauwkeuriger bepalen.  Toen Neil Armstrong op de maan landde in 1969, wijdde hij zijn reis aan John Harrison, die het mogelijk maakte de aarde te ontdekken en daarmee de moderne navigatie inleidde. Daardoor was Neil Armstrong in staat een reis naar de maan te maken. De chronometer was de start van de moderne navigatie.  Intrumenten in de Navigatie Zeelieden willen altijd op de snelste manier naar hun bestemming varen. Dat zou je ook willen als je wist dat je beschimmeld brood moet eten indien je niet op tijd in de volgende haven aankomt. Om naar je bestemming te zeilen heb je een paar dingen nodig: een kaart, de afstand die je reist en de hoek tussen je oude en nieuwe bestemming. Als men in onbekende wateren voer, wat betekende dat men geen kaart had, maakte men zelf een kaart. De afstand die je reist kan berekend worden door de snelheid maal de tijd. Als je 5 uur vaart met 20 km per uur, heb je 100 km gevaren. Snelheid was niet moeilijk om vast te stellen, maar de tijd op zee geeft problemen. Pas in de 18de eeuw kon de exacte tijd worden vastgesteld. Om de goede richting op te zeilen heb je een kompas nodig. Met een St. Jacobsstaf, een quadrant of een sextant kun je, je afstand met de Noordpool vaststellen. <b>Kompas</b><br> Een kompas is een instrument met een magnetische naald. De naald heeft twee polen: een Noord- en een Zuidpool. Omdat de Zuidpool van de naald altijd naar het noorden wijst, kun je de exacte richting waar je heen reist bepalen. De richting was ook nodig om kaarten te maken. De Chinezen zeggen dat ze het eerste kompas meer dan 2000 jaar geleden gemaakt hebben.  <b>Jacobsstaf</b><br> Een Jacobsstaf is een vroeg zestiende eeuws instrument on de hoogtegraad vast te stellen. Het instument bestaat uit twee latten: een hoofdlat en een daaraan verbonden, schijfbare dwarslat. Op de hoofdlat staan graden aangegeven. Je richt de dwarslat op de poolster en beweegt de dwarslat net zolang totdat deze op de horizon wijst. Nu kun je de hoek op het instrument zelf lezen. Op de Noordpool is dat 90 graden en op de evenaar 0 graden. <b>Quadrant - Sextant</b><br> Een quadrant is ook een simpel instrument om de hoek vast te stellen. De sextant is een uitgebreider apperaat en de resultaten zijn iets beter dan die van de quadrant en de kruis staaf. Bij alle intrumenten is de hoek tussen de horizon en de poolster belangrijk. Een sextant heeft lenzen zodat je nauwkeuriger op de horizon en de poolster kunt richten.  <b>Chronometer</b><br> In de 18de eeuw werd de chronometer, een instrument waarmee de tijd kon worden bepaald, uitgevonden. Omdat men nu en de tijd en de snelheid van de boot wist kon met de afgelegde afstand berekenen.  Bron: https://www.literatuurgeschiedenis.nl/lg/middeleeuwen/literatuurgeschiedenis/lgme044.html === De wereld vóór de grote ontdekkingsreizen === In de tijd van de Middeleeuwen hadden de mensen een heel ander leven dan nu. Hun leefwereld was veel kleiner. Ze leefden in hun dorp en kwamen daar vaak niet buiten. Er was een heel hechte gemeenschap, men kende het hele dorp en familie bleven bij elkaar. Wanneer de mensen ergens heen gingen, moesten ze vaak met de benenwagen gaan. Hierdoor waren afstanden die wij nu makkelijk afleggen te ver en de reis duurde te lang. Sommige mensen hadden ook een paard of paard en wagen, die konden al wat verder reizen. Voor het vervoer van spullen naar verschillende plaatsen bestonden er trekschuiten. Dit waren een soort drijvende vlotten. Aan beide kanten van het water trok een paard dit vlot voort. Ook door het maken van een zeiltje op zo’n vlot of boot, konden ze zich over water verplaatsen. Het reizen naar andere plaatsen was niet zonder risico’s (gevaarlijk). In bossen konden struikrovers zitten. Ook konden er ongelukken gebeuren en was niemand hiervan op de hoogte. Omdat het reizen alleen of met kleine gezelschappen gevaarlijk was, had je pleisterplaatsen. Dit waren plaatsen waar je kon overnachten of rusten tijdens een reis. Hier verzamelde dan meerdere mensen, waar je gezamenlijk mee verder kon reizen. <b>Waarom ging men toch op reis?</b><br> Maar waarom gingen de mensen dan toch op reis? Vroeger verplaatsten de mensen zich omdat het voedsel in hun gebied op was of omdat het land in de winter bedekt was met een laag sneeuw. Dit was noodzakelijk en werd bepaald door externe factoren. Maar de drang om te reizen ging niet weg toen mensen zich eenmaal veilig in steden hadden gevestigd. Er waren nog altijd mensen die hun leven riskeerden op zoek naar het onbekende. Een belangrijk motief om op ontdekkingstocht te gaan was bijvoorbeeld de zucht naar rijkdom. Dit kon zijn om goud of zilver te zoeken, maar ook stoffen als zijde en ongekende specerijen, die het eten meer smaak gaven. Ook kon het zijn dat mensen andere gebieden opzochten omdat ze moesten vluchten voor een gewelddadige stam. In de tijd dat het Christendom heel belangrijk was, gingen de mensen op zoek naar andere volkeren om deze te bekeren tot het Christendom. Een verschrikkelijke reden om om ontdekkingstocht te gaan, was de slavenhandel. In andere landen roofden ze mensen weg om voor zich te laten werken. Maar het allerbelangrijkste motief zal toch zijn geweest de nieuwsgierigheid naar andere werelden. Wat al deze mensen met elkaar gemeen hadden was de moed/ het lef om het op weg te gaan naar het onbekende, ver van hun eigen, bekende wereld. (koloniën stichten om daar mensen te kunnen vestigen (tegen overbevolking), bondgenootschappen smeden, heidenen bekeren en daarmee de macht vergroten, kennis opdoen van andere gebieden, begeerte naar kostbare waar, zoals goud, nieuwe routes om handel te drijven, slavenhandel...) <b>Wat voor gebieden zijn er ontdekt?</b><br> Ontdekkingen werden heel vroeger al gedaan en nog steeds ontdekt met nieuwe gebieden. Nadat de mens op Antarctica en de Noord- en Zuidpool was geweest, waren alle landen op de wereld ontdekt. Ook hadden ze toen vrijwel alle zeeën bevaren. Daarna ging met op het land op ontdekken, hoge bergen werden beklommen, continenten werden doorkruist. Toen waren de zeeën aan de beurt, steeds dieper daalde de mens af in deze onbekende wereld. De mens heeft een reis door de ruimte gemaakt naar de maan en nu ontdekken ze steeds meer sterren, planeten en sterrenstelsels in het heelal. En nog steeds worden er nieuwe ontdekkingen gedaan. Wat houdt dat in, gebieden ontdekt? Vaak woonden er al mensen. Weinig écht nieuw gebied. Antarctica. Vaak kwamen ze hele beschavingen tegen, ver ontwikkelde volken die al handel met elkaar dreven. Europeanen waren vooral gericht geweest op eigen continent. Troffen vaak prachtige bouwwerken aan en gebruik van onbekende materialen. Omstandigheden van de reis en op het schip. Aankomst in een onbekend land. Verbaasd, vriendelijk, vijandig. Honger, dorst. Geel water. Scheepsbeschuit (bedorven), ratten, zaagsel, dierenhuiden... Ziektes, scheurbuik, ontstoken tandvlees... === Spiegelretourschip === De term spiegelschip werd ontleend aan de boven- en onderspiegel aan de achterzijde (achtersteven) van het vaartuig. Deze schepen hadden een gemiddelde lengte van 40 meter en waren driemasters. De grote mast (13) in het midden van het schip en de fokkemast (12) voor op het bakdek waren vierkant getuigd, de bezaansmast (14) op het bovenkampanjedek was langscheeps getuigd. De boegspriet (11) kon, indien noodzakelijk, voorzien worden van twee extra zeilen. Onderin het schip bevond zich het vrachtruim (1). Hierin kon een koebrugdek (2) aangebracht worden. Het koebrugdek, dat niet in ieder schip aanwezig was, kon gebruikt worden om manschappen en/of specerijen te bergen. Op dit dek kon men nauwelijks rechtop staan; de afstand tot de balken en planken erboven bedroeg hooguit anderhalve meter. Het overloopdek (3) sloot het vrachtruim van boven af. Hier bevonden zich het kombuis en de bottelarij. Het overloopdek gold als belangrijkste verblijfplaats voor de bemanning en diende ook als geschutsdek voor de zwaardere kanons. Aan de achterzijde van het schip was een verhoogd gedeelte: het bovenkampanjedek (8). Hieronder kon men de kapiteinshut, de officiershutten en de kajuit (6) vinden. Het bovenkampanjedek liep over in het half- of kampanjedek (7). In de tropen werd dit overspannen met doek om bescherming tegen de zon te geven. Het schip werd bestuurd vanaf de stuurplecht (5), aanvankelijk met behulp van een kolderstok en later met behulp van een stuurrad. De stuurplecht vormde de achterste begrenzing van het verdek (4). Aan de voorzijde werd het verdek begrensd door het bakdek (9). Dit verhoogde gedeelte van het schip werd eveneens als verblijfplaats voor de bemanning gebruikt. Het galjoen (10), het verstevigde uitgestoken gedeelte aan de boeg van het schip, dat meestal voorzien was van een prachtig ornament, bepaalde het karakteristieke vooraanzicht van een Oostindiëvaarder. {{Boek}} {{Fase|1}} ppvu2marizz6y6om16rtfbvnaiveux3 423549 423547 2026-04-22T14:09:58Z Erik Baas 2193 verplaatst 423549 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Begin}}{{TOC rechts}} == Doelen == === Ontwikkelingsdoelen === Een beeld van de aarde en de cultuur ontstaat, dat veelomvattend, kleurrijk en enthousiasmerend is. Toch komt er ook steeds meer structuur en orde in de samenleving. Er ontstaat wetenschap, die nog geheel levend is en voortvloeiend uit verschijnselen die wel logisch en methodisch, maar niet abstract theoretisch worden verklaard. === Leerdoelen === * Belangstelling wekken voor de feitelijke wereld. * Bewustwording dat men vanuit een bepaalde achtergrond/milieu/omgeving voortkomt. * Innerlijke beleving van de ontdekkingsreizen die de Europese mens in de 15/16e eeuw maakte. == Ontdekkingsreizigers == Een ontdekkingsreiziger was een leider of verantwoordelijke van een groep mensen die vaak in opdracht op zoek ging naar gebieden of plaatsen die voor de cultuur waar hij toe behoorde onbekend waren. Vaak hadden deze ontdekkingsreizigers de opdracht om deze nieuwe wereld in kaart te brengen, te kolonialiseren of te veroveren. === Bartolomeus Dias (1450-1500) === [[Bestand:Bartolomeus_Dias_uitgebeeld_op_'n_posseël_van_Suidwes-Afrika.jpg | thumb | Bartolomeus Dias uitgebeeld op 'n posseël van Suidwes-Afrika]] De Portugezen kwamen steeds verder op hun reizen langs de Afrikaanse kust. Bij elk nieuw veroverd stuk plaatsten ze een stenen kruis (padraõ) met daarop het wapen van Portugal, de datum en de naam van de zeevaarder. Het duurde tot 1471 voordat ze de evenaar passeerden. Hierdoor verdween de poolster, het oriëntatiepunt, onder de horizon. Nu leerden ze navigeren met de sterren van het zuidelijk halfrond, hier bood het Zuiderkruis hen houvast. Toen koning Jan ll aan de macht kwam, liet hij weer expedities uitzenden. In 1487 zond hij Bartolomeus Dias met 3 karvelen, twee bewapende schepen en een bevoorradingsschip, op expeditie. Nog steeds was men op zoek naar de zeeroute naar India en Priesterkoning Johannes. Ze hadden de beste kaarten - die tot dan toe bestonden - tot hun beschikking. Na het passeren van de laatste padraõ voeren ze het onbekende tegemoet. Op een gegeven moment kwamen ze in een hevige storm terecht die twee weken duurde. Toen de storm was gaan liggen, probeerde Dias met een noord oostelijke koers de kust te bereiken. Eindelijk kreeg de angstige bemanning land in zicht. Zonder het te weten waren ze om de zuidelijkste punt van Afrika heen gevaren. Ze waren uitgekomen bij de Mosselbaai (2 februari 1488). Ze voeren een stuk langs de kust, maar algauw durfde de bemanning niet verder. Ze plaatsten de laatste padraõ en zetten koers huiswaarts. Na 16 maanden en 17 dagen kwamen ze terug in de haven van Lissabon. Bartolomeus Dias gaf deze kaap de naam Stormkaap. Koning Jan, die dit niet een bemoedigende naam vond, noemde het Kaap de Goede Hoop. Omdat hij de hoop had dat de zeeweg naar India spoedig gevonden zou zijn. === Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães) (1480-1521) === [[Bestand:Ferdinand Magellan.jpg | thumb | Een anoniem portret van Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães)]] Als bemanningslid maakte Magelhaes reizen naar Indië. Door studie ontdekt hij dat er via het westen een doorgang is naar Indië. De Portugese koning wijst zijn plannen af, dus gaat hij naar het Spaanse hof. Van Karel V krijgt hij 5 schepen: Trinidad, San Antonio, Conception, Victoria en Santiago. Op 10 augustus 1519 vertrekt hij vanuit Sevilla, met ± 260 bemanningsleden. Eind november bereiken ze de kust van Brazilië. Ze varen naar het zuiden, waar het steeds kouder wordt. De mannen worden ontevreden en er worden 3 schepen gemuit. Magelhaes weet dit te stoppen door de kapitein, de oprichter, te doden. Na een lange winter trekken ze verder. De Santiago gaat op verkenning, maar lijdt schipbreuk. Als ze bij een splitsing komen, weet de San Antonio er tussenuit te knijpen. Ze vinden een doorgang en komen op open zee. Ze zeilen 4 maanden over de onbekende oceaan. De mannen zijn zo uitgehongerd dat ze aan leren riemen knagen. Begin maart 1521 bereiken ze land. Daar kunnen ze weer op krachten komen. Om een ruzie op te lossen trekt Magelheas erop uit. Dit kost hem zijn leven, op 27 april 1521 wordt hij gedood. De overgebleven mannen gaan met 2 schepen terug. Op de Specerijeneilanden laden ze de schepen vol. De staat van de Trinidad is te slecht. Dus varen ze, onder leiding van Sebastian del Cano, met de Victoria terug. Ze durven nergens meer aan land te gaan. Op 6 september 1522 komen ze met 18 uitgehongerde mannen aan in Sevilla. Zij hebben de eerste reis om de wereld gemaakt. === Marco Polo (1254 – 1324) === [[Bestand:Marco-polo-hanbury.JPG | thumb | Mozaiek van Marco Polo in Villa Hanbury, Ventimiglia, Italië]] Broers Matteo en Nicola Polo, handelslieden uit Venetië. Gingen naar Azië voor diamanten handel. Werden door mensen steeds verder Azië in uitgenodigd. Wanneer ze ergens langere tijd blijven leren ze te taal. Kwamen uiteindelijk bij Kublai Khan in Peking uit. Was zeer geïnteresseerd in deze Europeanen. Bleven daar geruime tijd. Reisden terug, Kublai wilde heilige olie uit Jeruzalem en priesters en geleerden om zijn volk te onderwijzen. Kregen vrijgeleide in de vorm van een goudstaf. Het was een gevaarlijke terugreis, deze duurde 3 jaar. De goudstaf bood ze bescherming. Terug in Venetië bleek vrouw Matteo overleden, zijn 15 jarige zoon was alleen. Toen hij 17 was namen zij hem mee op reis. Met een karavaan met paarden en bepakte muilezels gingen ze weer naar Azië. Ze gingen over land en over zee. Was nog geen paus om gezanten te vragen. Ze reisden over de steppen en hoogvlakten, over Tibet, door woestijnen etc. Kwamen na 3,5 jaar weer bij Kublai Khan. Die ontving ze weer vriendelijk. Hij had vier vrouwen en vele bijvrouwen, zoals Marco Polo in zijn boek beschreef. Marco werd gezant van Kublai en moest voor missies heel Azië doorreizen. Hij maakte aantekeningen en beschrijvingen van alles wat hij tegen kwam. Zoals de hoogvlakten bij Mongolië, het hoge gebergte van de Himalaya, de monniken in Tibet, gekleed en doeken en gewaden, verschillende volkeren, rivieren, woestijnen. Ook reisde hij naar het zuiden en naar India, waar hij zag hoe mensen parels uit de zee haalden. Deed veel waardevolle waarnemingen waar hij verslag van maakte. Peking was een prachtige stad, met paleizen gehangen met goud en zilver. Zijden kleding bedekt met bladgoud. Specerijen, zoals kaneel, kruidnagel etc. Bleven 17 jaar in dienst. Toen met tegenzin van Kublai Khan terug naar Europa. Reisden terug met al hun rijkdommen met een vloot van 14 schepen. Moesten prinses overbrengen, gingen een stuk via zee. Het was een zware reis, waar zo’n 600 man overleed aan cholera of scheurbeuk. Verloofde bleek dood, trouwde met zijn zoon. Kublai, die al in de 70 was, bleek overleden. Vrijgeleide die ze jaren terug hadden gekregen gold nog steeds. Zo konden ze zonder gevaar voor hun leven langs de gewelddadige stammen. Over zee en door land. Marco gaf een boek uit met hierin zijn waarnemingen en beschrijvingen. Toch waren er veel mensen die hem niet geloofden of dachten dat hij zijn verhalen aanvulde met zijn fantasie. Meest waardevolle document voor die tijd over ontdekkingsreizigers. Werd gezien als de belangrijkste ontdekkingsreiziger van de Middeleeuwen. == Specerijen == [[ File:Fresh Ginger.JPG | thumb | Verse gemberwortel ]] [[ File:Cinnamon Bark Madagascar.jpg | thumb | Kaneelstokjes ]] [[ File:Syzygium aromaticum.jpg | thumb | Kruidnagel ]] [[ File:Muskatreibe fcm.jpg | thumb | Nootmuskaat met rasp ]] [[ File:Sliced Turmeric.jpg | thumb | Kurkumawortel doorgesneden ]] [[ File:Bunter Pfeffer IMGP2146 smial wp.jpg | thumb | Verschillende kleuren peperkorrels ]] [[ File:AllspiceBowl.JPG | thumb | Gedroogde pimentkorrels ]] Tijdens de Gouden Eeuw was er in Europa een grote vraag naar specerijen. Specerijen zijn gemaakt van tropische planten uit Azië en worden gebruikt om smaak en geur toe te voegen aan allerlei gerechten. De handelaren uit de republiek hadden een monopolie op de specerijen uit Indonesië. Een monopolie betekent in dit geval dat alleen de handelaren uit de republiek deze specerijen mochten verhandelen. Andere landen die dit probeerden werden met geweld weggejaagd. Zo kon men de specerijen duur verkopen en veel geld verdienen. === Lijst van bekende specerijen === <br> <b>Gember</b><br> Gember is afkomstig uit de wortelstok van de gemberplant. Het is vandaag de dag een van de meest gebruikte specerijen ter wereld. Gember heeft een scherpe geur en smaak en een lichte kleur. Gember wordt gebruikt in verschillende drankjes en gerechten. In Nederland wordt gember ook gebruikt in koek en gebak. Gemberplanten kwamen oorspronkelijk naar Europa vanuit China en India. Het woord gember komt van het Franse woord gingembre wat levendigheid betekend. <br> <b>Kaneel</b><br> Kaneel wordt gemaakt uit de binnenbast van jonge stengels van de kaneelboom. Deze kaneelstokjes worden vaak tot een poeder gemalen. Het poeder is bruin tot lichtbruin van kleur. Kaneel heeft een zoete smaak en geur en wordt vaak gebruikt in nagerechten en gebak. Van kaneel kan ook parfum gemaakt worden. Kaneel komt van het latijnse woord ‘cannella’ wat stokje betekend. Oorspronkelijk groeide kaneel vooral op Shri Lanka. Toen Shri Lanka veroverd werd door de Engelsen gingen de Nederlanders kaneel ook in Indonesië verbouwen. <br> <b>Kruidnagel</b><br> Kruidnagel wordt gemaakt door de bloemknoppen van de kruidnagelboom te drogen. De hele kruidnagels worden vaak meegekookt met bijvoorbeeld rode kool maar worden niet gegeten. Van kruidnagel wordt ook speculaas gemaakt. Kruidnagels hebben een erg sterke en doordringende zoete en pikante smaak en geur. Oorspronkelijk groeide de kruidnagelbomen op de Molukken in Indonesië. Door de Nederlanders zijn kruidnagelbomen door heel Indonesië geplant. De naam kruidnagel is ontstaan door de vorm van de specerij die lijkt op een spijker. <br> <b>Nootmuskaat</b><br> Nootmuskaat is afkomstig van de noten van muskaatboom. De noten zijn erg hard en worden daarom vermalen tot een poeder. Nootmuskaat smaakt bitter en wordt gebruikt bij gekookte bonen, bloemkool en andere groenten. In speculaas wordt ook nootmuskaat gebruikt. Muskaatbomen komen oorspronkelijk van de Banda eilanden in Indonesië. De naam Nootmuskaat komt van de muskusachtige geur. <br> <b>Kurkuma</b><br> Kurkuma is afkomstig uit de wortel van de Curcuma longa of geelwortel. De wortels van de plant worden gemalen om het poeder te maken. De specerij is mild bitter van smaak en wordt gebruikt in veel currygerechten. Kurkuma wordt ook veel gebruikt als kleurstof vanwege zijn felle kleur. Naast smaakmaker en kleurstof kan Kurkuma ook gebruikt worden als medicijn. De Curcuma longa grooit in India. De naam van de plant komt van het Maleise woord Kunyit. <br> <b>Peper</b><br> De meest bekende specerij is peper. Peper is afkomstig van de bessen van de peperplant. Peper kan zwart, wit of rood zijn. Door de onrijpe bessen te drogen ontstaan peperkorrels. Witte peperkorrels zijn eerst geweekt in water en rode peperkorrels zijn een heel ander soort. Peper kan in vrijwel ieder gerecht gebruikt worden om de smaak te versterken. Omdat peper in de Gouden Eeuw erg duur was is het woord peperduur ontstaan. De peperplant kwam oorspronkelijk uit India maar werd door de Nederlanders ook in Indonesië geteeld. <br> <b>Piment</b><br> Piment wordt gemaakt uit de zaden van de Pimentplant. De zaden ruiken naar een combinatie van kruidnagel, nootmuskaat en kaneel. De smaak is scherp peperachtig. Piment komt oorspronkelijk uit midden Amerika en werd daar ontdekt door Columbus. Tegenwoordig wordt piment veel gebruikt in de caribische keuken. {{Boek}} {{Fase|1}} h5v7ksqbhvyxby8ynmh4pskzp6icxon 423551 423549 2026-04-22T14:11:18Z Erik Baas 2193 verplaatst 423551 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Begin}}{{TOC rechts}} == Doelen == === Ontwikkelingsdoelen === Een beeld van de aarde en de cultuur ontstaat, dat veelomvattend, kleurrijk en enthousiasmerend is. Toch komt er ook steeds meer structuur en orde in de samenleving. Er ontstaat wetenschap, die nog geheel levend is en voortvloeiend uit verschijnselen die wel logisch en methodisch, maar niet abstract theoretisch worden verklaard. === Leerdoelen === * Belangstelling wekken voor de feitelijke wereld. * Bewustwording dat men vanuit een bepaalde achtergrond/milieu/omgeving voortkomt. * Innerlijke beleving van de ontdekkingsreizen die de Europese mens in de 15/16e eeuw maakte. == Ontdekkingsreizigers == Een ontdekkingsreiziger was een leider of verantwoordelijke van een groep mensen die vaak in opdracht op zoek ging naar gebieden of plaatsen die voor de cultuur waar hij toe behoorde onbekend waren. Vaak hadden deze ontdekkingsreizigers de opdracht om deze nieuwe wereld in kaart te brengen, te kolonialiseren of te veroveren. === Bartolomeus Dias (1450-1500) === [[Bestand:Bartolomeus_Dias_uitgebeeld_op_'n_posseël_van_Suidwes-Afrika.jpg | thumb | Bartolomeus Dias uitgebeeld op 'n posseël van Suidwes-Afrika]] De Portugezen kwamen steeds verder op hun reizen langs de Afrikaanse kust. Bij elk nieuw veroverd stuk plaatsten ze een stenen kruis (padraõ) met daarop het wapen van Portugal, de datum en de naam van de zeevaarder. Het duurde tot 1471 voordat ze de evenaar passeerden. Hierdoor verdween de poolster, het oriëntatiepunt, onder de horizon. Nu leerden ze navigeren met de sterren van het zuidelijk halfrond, hier bood het Zuiderkruis hen houvast. Toen koning Jan ll aan de macht kwam, liet hij weer expedities uitzenden. In 1487 zond hij Bartolomeus Dias met 3 karvelen, twee bewapende schepen en een bevoorradingsschip, op expeditie. Nog steeds was men op zoek naar de zeeroute naar India en Priesterkoning Johannes. Ze hadden de beste kaarten - die tot dan toe bestonden - tot hun beschikking. Na het passeren van de laatste padraõ voeren ze het onbekende tegemoet. Op een gegeven moment kwamen ze in een hevige storm terecht die twee weken duurde. Toen de storm was gaan liggen, probeerde Dias met een noord oostelijke koers de kust te bereiken. Eindelijk kreeg de angstige bemanning land in zicht. Zonder het te weten waren ze om de zuidelijkste punt van Afrika heen gevaren. Ze waren uitgekomen bij de Mosselbaai (2 februari 1488). Ze voeren een stuk langs de kust, maar algauw durfde de bemanning niet verder. Ze plaatsten de laatste padraõ en zetten koers huiswaarts. Na 16 maanden en 17 dagen kwamen ze terug in de haven van Lissabon. Bartolomeus Dias gaf deze kaap de naam Stormkaap. Koning Jan, die dit niet een bemoedigende naam vond, noemde het Kaap de Goede Hoop. Omdat hij de hoop had dat de zeeweg naar India spoedig gevonden zou zijn. === Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães) (1480-1521) === [[Bestand:Ferdinand Magellan.jpg | thumb | Een anoniem portret van Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães)]] Als bemanningslid maakte Magelhaes reizen naar Indië. Door studie ontdekt hij dat er via het westen een doorgang is naar Indië. De Portugese koning wijst zijn plannen af, dus gaat hij naar het Spaanse hof. Van Karel V krijgt hij 5 schepen: Trinidad, San Antonio, Conception, Victoria en Santiago. Op 10 augustus 1519 vertrekt hij vanuit Sevilla, met ± 260 bemanningsleden. Eind november bereiken ze de kust van Brazilië. Ze varen naar het zuiden, waar het steeds kouder wordt. De mannen worden ontevreden en er worden 3 schepen gemuit. Magelhaes weet dit te stoppen door de kapitein, de oprichter, te doden. Na een lange winter trekken ze verder. De Santiago gaat op verkenning, maar lijdt schipbreuk. Als ze bij een splitsing komen, weet de San Antonio er tussenuit te knijpen. Ze vinden een doorgang en komen op open zee. Ze zeilen 4 maanden over de onbekende oceaan. De mannen zijn zo uitgehongerd dat ze aan leren riemen knagen. Begin maart 1521 bereiken ze land. Daar kunnen ze weer op krachten komen. Om een ruzie op te lossen trekt Magelheas erop uit. Dit kost hem zijn leven, op 27 april 1521 wordt hij gedood. De overgebleven mannen gaan met 2 schepen terug. Op de Specerijeneilanden laden ze de schepen vol. De staat van de Trinidad is te slecht. Dus varen ze, onder leiding van Sebastian del Cano, met de Victoria terug. Ze durven nergens meer aan land te gaan. Op 6 september 1522 komen ze met 18 uitgehongerde mannen aan in Sevilla. Zij hebben de eerste reis om de wereld gemaakt. === Marco Polo (1254 – 1324) === [[Bestand:Marco-polo-hanbury.JPG | thumb | Mozaiek van Marco Polo in Villa Hanbury, Ventimiglia, Italië]] Broers Matteo en Nicola Polo, handelslieden uit Venetië. Gingen naar Azië voor diamanten handel. Werden door mensen steeds verder Azië in uitgenodigd. Wanneer ze ergens langere tijd blijven leren ze te taal. Kwamen uiteindelijk bij Kublai Khan in Peking uit. Was zeer geïnteresseerd in deze Europeanen. Bleven daar geruime tijd. Reisden terug, Kublai wilde heilige olie uit Jeruzalem en priesters en geleerden om zijn volk te onderwijzen. Kregen vrijgeleide in de vorm van een goudstaf. Het was een gevaarlijke terugreis, deze duurde 3 jaar. De goudstaf bood ze bescherming. Terug in Venetië bleek vrouw Matteo overleden, zijn 15 jarige zoon was alleen. Toen hij 17 was namen zij hem mee op reis. Met een karavaan met paarden en bepakte muilezels gingen ze weer naar Azië. Ze gingen over land en over zee. Was nog geen paus om gezanten te vragen. Ze reisden over de steppen en hoogvlakten, over Tibet, door woestijnen etc. Kwamen na 3,5 jaar weer bij Kublai Khan. Die ontving ze weer vriendelijk. Hij had vier vrouwen en vele bijvrouwen, zoals Marco Polo in zijn boek beschreef. Marco werd gezant van Kublai en moest voor missies heel Azië doorreizen. Hij maakte aantekeningen en beschrijvingen van alles wat hij tegen kwam. Zoals de hoogvlakten bij Mongolië, het hoge gebergte van de Himalaya, de monniken in Tibet, gekleed en doeken en gewaden, verschillende volkeren, rivieren, woestijnen. Ook reisde hij naar het zuiden en naar India, waar hij zag hoe mensen parels uit de zee haalden. Deed veel waardevolle waarnemingen waar hij verslag van maakte. Peking was een prachtige stad, met paleizen gehangen met goud en zilver. Zijden kleding bedekt met bladgoud. Specerijen, zoals kaneel, kruidnagel etc. Bleven 17 jaar in dienst. Toen met tegenzin van Kublai Khan terug naar Europa. Reisden terug met al hun rijkdommen met een vloot van 14 schepen. Moesten prinses overbrengen, gingen een stuk via zee. Het was een zware reis, waar zo’n 600 man overleed aan cholera of scheurbeuk. Verloofde bleek dood, trouwde met zijn zoon. Kublai, die al in de 70 was, bleek overleden. Vrijgeleide die ze jaren terug hadden gekregen gold nog steeds. Zo konden ze zonder gevaar voor hun leven langs de gewelddadige stammen. Over zee en door land. Marco gaf een boek uit met hierin zijn waarnemingen en beschrijvingen. Toch waren er veel mensen die hem niet geloofden of dachten dat hij zijn verhalen aanvulde met zijn fantasie. Meest waardevolle document voor die tijd over ontdekkingsreizigers. Werd gezien als de belangrijkste ontdekkingsreiziger van de Middeleeuwen. {{Boek}} {{Fase|1}} odhzut9fth5kn0w2ktxmyljjkmrsrik 423553 423551 2026-04-22T14:12:27Z Erik Baas 2193 verplaatst 423553 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Begin}}{{TOC rechts}} == Doelen == === Ontwikkelingsdoelen === Een beeld van de aarde en de cultuur ontstaat, dat veelomvattend, kleurrijk en enthousiasmerend is. Toch komt er ook steeds meer structuur en orde in de samenleving. Er ontstaat wetenschap, die nog geheel levend is en voortvloeiend uit verschijnselen die wel logisch en methodisch, maar niet abstract theoretisch worden verklaard. === Leerdoelen === * Belangstelling wekken voor de feitelijke wereld. * Bewustwording dat men vanuit een bepaalde achtergrond/milieu/omgeving voortkomt. * Innerlijke beleving van de ontdekkingsreizen die de Europese mens in de 15/16e eeuw maakte. {{Boek}} {{Fase|1}} fa6tf9ycsoxnsyppc76xx009ju3cjjv 423554 423553 2026-04-22T14:18:37Z Erik Baas 2193 +Inhoud 423554 wikitext text/x-wiki __NOTOC__{{Bi}}{{Begin}} == Doelen == === Ontwikkelingsdoelen === :Een beeld van de aarde en de cultuur ontstaat, dat veelomvattend, kleurrijk en enthousiasmerend is. Toch komt er ook steeds meer structuur en orde in de samenleving. Er ontstaat wetenschap, die nog geheel levend is en voortvloeiend uit verschijnselen die wel logisch en methodisch, maar niet abstract theoretisch worden verklaard. === Leerdoelen === * Belangstelling wekken voor de feitelijke wereld. * Bewustwording dat men vanuit een bepaalde achtergrond/milieu/omgeving voortkomt. * Innerlijke beleving van de ontdekkingsreizen die de Europese mens in de 15/16e eeuw maakte. ===Inhoud=== *[[Ontdekkingsreizen/Ontdekkingsreizigers|Ontdekkingsreizigers]] *[[Ontdekkingsreizen/Specerijen|Specerijen]] *[[Ontdekkingsreizen/Wereldbeeld en navigatie|Wereldbeeld en navigatie]] *[[Ontdekkingsreizen/Het leven aan boord van een VOC-schip|Het leven aan boord van een VOC-schip]] *[[Ontdekkingsreizen/Belangrijke jaartallen|Belangrijke jaartallen]] {{Boek}} {{Fase|1}} nfh3qaxpllpmmys4e15o129qp4tm3l8 0 37664 423535 316400 2026-04-22T13:40:28Z Erik Baas 2193 423535 wikitext text/x-wiki == Wat is cultuur? == De waarden, normen en gewoonte die mensen binnen een groep of samenleving met elkaar delen, noemen we de cultuur van die groep of samenleving. ; Dominante cultuur ; Subcultuur ; Tegencultuur {{Sub}} {{Links}} dqwmc4tesvwqhk7ca3s5r39mzpfyq6n 0 37666 423502 316403 2026-04-22T13:22:52Z Erik Baas 2193 423502 wikitext text/x-wiki == Nature-nurturedebat == Wordt ons gedrag meer bepaald door opvoeding (''nurture'') of door onze erfelijkheid (''nature'')? {{Sub}} {{Links}} cun0k8kv5pnqo08blb08vgia98tndox 0 37683 423514 405187 2026-04-22T13:23:56Z Erik Baas 2193 423514 wikitext text/x-wiki {{TOC beperkt}} Samenvatting van het boek: <i>Compartimenten van vernietiging, over genocidale regimes en hun daders.</i> == Inleiding == Bij massamoord zoals in dit boek besproken wordt, hebben we het over asymmetrisch geweld: goed georganiseerd tegenover ongewapende, ongetrainde en ongeorganiseerde slachtoffers. {| class="wikitable vatop" |+ Een overzicht van de meest vreselijke periodes van massale uitroeiing uit de afgelopen eeuw. |- ! periode ! gebeurtenis ! aantal doden |- | begin 20e eeuw | Duitse troepen moordden in het huidige Namibië (Zuidwest-Afrika) de Herero's uit. | ongeveer 80.000 |- | begin 20e eeuw | Geregelde troepen en huurlingen vermoordden miljoenen mensen in Belgisch-Congo (onder het bewind van koning Leopold II). | vele miljoenen |- | 1910-1920 | In Mexico komen tijdens de revolutionaire periode naast militairen ook veel weerloze burgers om. | minstens 2 miljoen |- | tijdens WOI | Turkse speciale eenheden moordden Armeense burgers uit. | ongeveer een miljoen |- | 1934-1936 || De terreurcampagne van Stalin zorgde voor slachtoffers in de Sovjet-Unie maar daarnaast werden vele Oekraïners werden uitgehongerd. | in beide gevallen ging het om miljoenen levens |- | 1937-1938 | Rape of Nanking: een massamoord door het Japanse Keizerlijke Leger tijdens de Tweede Chinees-Japanse Oorlog. | naar schatting 340.000 |- | tijdens WOII | De Holocaust: Europese joden en vele anderen worden door de nazi's uitgeroeid | ongeveer 6 miljoen |} Voor een verklaring voor de opkomst en het verdwijnen van massavernietiging is het niet genoeg te concluderen dat mensen in wezen gewelddadig zijn en dit eigenlijk doorlopend moeten inhouden. Of dat mensen juist van nature vreedzaam zijn maar dat zijn in bepaalde gevallen door externe factoren verleid worden tot geweld. == Gewone daders en de Moderniteit: de situationistische consensus == In de sociale wetenschappen heerst een breed gedragen consensus als het gaat over de bijzondere persoonlijkheidskenmerken van genocidale daders: in de persoonlijkheid van de daders is niets te vinden wat hen meer dan anderen voorbestemt om hun wandaden te begaan. Maar hoe komen 'gewone' mensen ertoe om buitengewone misdaden te plegen? === Eichmann in Jeruzalem: de banalisering van het kwaad === Het model van Hannah Arendt (de banaliteit van het kwaad) is niet van toepassing op Eichmann, maar misschien wel op de talloze kleine helpers bij de Holocaust. De isolering, deportatie, extreme uitbuiting en vernietiging van miljoenen mensen kunnen we niet banaal noemen. === De dubbelzinnige uitkomsten van Milgrams bestraffingsexperiment === In een experiment van Stanley Milgram waarbij een proefpersoon een ander (een acteur die zich buiten het gezichtsveld bevond) opzettelijk elektrische schokken moest toedienen, bleek dat twee derde deed wat er van hen verlangd werd. Echter, ruim een derde weigerde mee te werken aan het experiment. Volgens de Swaan is het jammer dat er bij dit experiment weinig verder onderzoek is gedaan naar de persoonlijkheidskenmerken van de deelnemers. Je zou bijvoorbeeld de volgende indeling gehanteerd kunnen hebben ten aanzien van de persoonlijkheid om de score op een 'schokschaal' redelijkerwijs te voorspellen. {| class="wikitable" |- | hoge empathie en hoge gehoorzaamheid |- | lage empathie en lage gehoorzaamheid |- | lage empathie en hoge gehoorzaamheid |- | hoge empathie en lage gehoorzaamheid |} Een ander aspect van het experiment is dat de proefpersonen ergens geweten moeten hebben dat heit experiment uiteindelijk veilig was. Daarom kan het beschouwd worden als een zeer ernstig spel; het kon de proefpersonen niet ontgaan zijn dat het allemaal om een soort spel ging. Onderzoekers hebben zich in de loop der jaren opnieuw over het onderzoek van Milgram gebogen. Wat na 50 jaar vooral opvalt is het enorme gezag wat van laboratorium experimenten uitgaat. Het Stanford Gevangenisexperiment (waarbij een groep studenten willekeurig werd ingedeeld in 'gevangenen' en 'bewakers') is op eenzelfde manier betekenisvol. Maar wat precies de betekenis is, blijft een open vraag. === Gewone mensen of gewone Duitsers === Christopher Browning en Daniel Jonah Goldhagen verzamelde bewijsmateriaal op basis van onderzoek naar gerechtelijke documenten van nazigenocidairs. Maar gedegen onderzoek naar individueel gedrag binnen de genocidale context heeft ook hier niet plaatsgevonden. Inmiddels is de visie dat willekeurige mensen, dus ook 'u en ik', onder dezelfde omstandigheden waarschijnlijk dezelfde gruweldaden hadden verricht wijd verbreid en breed geaccepteerd. Maar deze uitspraak is – hoe aannemelijk zij ook mag overkomen – counterfactual en contra-intuïtief. Wat men in een dergelijk situatie zou doen, hangt ook af van de persoonlijke dispositie: de specifieke persoonlijkheid. === Massavernietiging en moderniteit === Volgens Zygmunt Bauman wijst op de rationele opvattingen en bureaucratische praktijken van de Holocaust en wil daarmee zijn opvattingen over de Moderniteit illustreren. Zijn benadering bevat echter veel theorie en weinig onderzoek. Charlotte Lacoste heeft volgens de Swaan gelijk als ze stelt dat er een neiging bestaat om de schuld niet alleen bij genocidale daders en regimes te leggen maar te spreiden over de Moderniteit met al haar gewone mensen. == Uitdijende kringen van identificatie en desidentificatie == Door de geschiedenis heen zijn er op allerlei verschillende manieren grenzen tussen groepen geweest en was er sprake van verhardende wij-zij-gevoelens. Deze ontwikkelingen zijn ook goed voor te stellen omdat er allerlei belangen en bedreigingen spelen wanneer twee vreemde groepen elkaar treffen. Dit geldt in mindere mate voor de ontwikkeling in reikwijdte van deze gevoelens. Dit proces van de sterke passie die verre vreemden kunnen oproepen, kan omschreven worden als uitdijende kringen van identificatie en desidentificatie. In een moorddadig regime moeten de moordenaars bereid om slachtoffers te beroven, martelen, verkrachten en vermoorden. Maar in de eerste plaats moeten zij bepalen en herkennen wie de politiële groep slachtoffers is. === Identificatie, desidentificatie en groepsvorming === Identificatie met anderen hebben we op basis van verwantschap en nabijheid. Maar ook vanwege klasse, natie en etniciteit. Al in de vroege jeugd leren we ons identificeren met de 'goede' gewoonten van onze eigen groep en daarmee ons vaak afkeren van de slechte gewoonten van de andere groep. Door onder andere staatsvorming namen de ketens van onderlingen afhankelijkheid toe. De toename van onderlinge afhankelijkheid zorgde voor bredere en sterkere sociale identificaties. === Primaire identificaties: verwantschap en nabijheid === Aanvankelijk leefden mensen in kleine groepen waarin slechts sprake was van bloedverwantschap. In de loop van een paar millennia - tijdens de agrarische revolutie - heeft men symbolen en rituelen ontwikkeld waarbij identificaties op dorpsniveau ontstonden. In militair-agrarische samenlevingen kwamen boerendorpen onder gezag van priesters waardoor mensen (in elk geval ten dele) een gezamenlijk geloof kregen. Daarnaast ontstonden er nog drie andere belangrijke netwerken. <i>Dynastiek</i><br> Heersende clans trokken de macht naar zich toe en vormden op basis van verwantschap uitgebreide netwerken. <i>Monastiek</i><br> Kloosterordes met religieuze banden. Verwantschap en afkomst speelde hier geen rol. Zij gebruikten symboliek om gemeenschapsgevoel te versterken. <i>Militair</i><br> Solidariteit ontstond ook waar men een gemeenschappelijke vijand uitsloot en bestreed (de ontkenning van de ontkenning). Ook in broederschappen, gilden en andere vormen van verbondenheid was sprake van solidariteit. Daar waar mensen hun eigen voorbestaan aan een sociale groep toebedeelden, waren bindingen het sterkst. === Opkomende natiestaten en uitdijende kringen van identificatie === In de afgelopen eeuwen is met de opkomst van natiestaten een nieuw niveau van gemeenschappelijkheid ontstaan. De nationale staat zorgde voor overleving en verdediging: de eenheid van concurrentie. Rivaliteit met buurvolkeren werd tastbaarder en hoewel de leden van één natie elkaar tegenwoordig niet kennen, zijn ze elkaar toch vertrouwd. Met de opkomst van massapolitiek, zijn relatief kleine groepen in staat om een matrix te vormen waarbij herstructurering van grootschalige identificaties plaats kunnen vinden. Sociale identificaties zijn meervoudig en instabiel. Ook wereldwijde identificatie is hieraan onderhevig (denk aan milieu). In de loop der eeuwen hebben burgers op verschillende manieren geleerd voor elkaar op te komen binnen identificatienetwerken. Maar in complementaire disidentificatienetwerken vond net zo goed massale uitsluiting plaats. Dit heeft niet alleen geleid tot de rechtsstaat en verzorgingsstaat, maar heeft ook de basis gelegd voor de rampzalige gevallen van massavernietiging. === Onwetendheid en onverschilligheid, identificatie en desidentificatie === Onwetendheid en onverschilligheid, identificatie en desidentificatie vormen ieder een zijnde van een emotionele driehoek. Door uitdijing van emotionele betrokkenheid tussen volken en de gepaard gaande veranderingen in sociale verhoudingen komen identificatie en desidentificatie op de plek van onwetendheid en onverschilligheid. De Europese slavenhandelaren en slavenhouders moesten zich bijvoorbeeld met de slaven identificeren als menselijke wezens met bepaalde (handige) vermogens. Tegelijkertijd behandelden zij de slaven als vee of minderwaardige mensen. De Afrikanen moesten erkend worden en tegelijk worden uitgesloten. == De transformaties van het geweld in de loop van de geschiedenis == Waar men kwaad vroeger associeerde met opstandigheid tegen God (verticaal), is de huidige invulling meestal datgene wat mensen elkaar kunnen aandoen (horizontaal). === De prehistorie van het geweld === Aanvankelijk ging men ervan uit dat primaten (bijvoorbeeld chimpansees) in grotere harmonie samenleven dan mensen tegenwoordig doen. Deze aanname bleek onjuist. Ook de primitieve mensenwereld was niet vreedzamer dan de moderne. Wel konden in de moderne tijd nieuwe ideologieën en technologieën ingezet worden bij een genocide, al is het verschijnsel op zich waarschijnlijk zo oud als de mensheid zelf. === Massale vernietiging in de geschiedenis === Al in de vroege geschiedenis vinden we talloze voorbeelden van trotse verhalen over massaslachtingen. Ook bij de verspreiding van infecties tijdens de ontdekkingsreizen kwamen talloze mensen om en slavernij kunnen we beschouwen als massale uitbuiting. Ook in de meer recente geschiedenis zien we voorbeelden van bloedige campagnes in dienst van heersers en regimes. In het boek van Abram de Swaan staan de volgende criteria voor massavernietiging centraal: # moord op zeer grote schaal (vele duizenden tot tientallen miljoenen); # asymmetrisch geweld (op ongewapende en ongeorganiseerde troepen); # een steunende context (met steun van de sociale omgeving en het heersende regime). == Rwanda: autodestructieve destructie == De genocide in Rwanda is een recent voorbeeld van massavernietiging en is bijzonder goed gedocumenteerd. Binnen drie maanden roeide het Hutu Power-regime minstens 800.000 Tutsi's en Hutu-'verraders' uit. Het ging hier om een goed georganiseerde bureaucratische campagne. === De koloniale constructie van het conflict tussen Hutu's en Tutsi's === Door de koloniale invloed is er veel verandert in de landen in en rondom het Grote Merengebied op het gebied van staatsvorming en economische ontwikkeling. Daarnaast speelde de Hutu Power ideologen een grote rol in de scheiding tussen de Hutu's en Tutsi's. === Intermezzo over de identificatie van anderen === Alle scheidslijnen in de samenleving zijn - hoe ze ook gepresenteerd worden - in feite van sociale aard. Sociale scheidslijnen kunnen door seksuele selectie verschillen in uiterlijke teweeg brengen. Bijvoorbeeld lichaamslengte omdat dit voor een groot deel met gezonde voeding te maken heeft wat weer in verband staat met de mate van welvaart. === Hutu's en Tutsi's: van persoonlijke identificaties tot algemene desidentificaties === Volgens de Hutu's waren de Tutsi's afkomstig uit het Nijlgebied/Somalie en waren op slinkse wijze het gebied van de Hutu's binnen gevallen. Het koloniale bewind versterkte deze invloed. Ook zouden met name de Tutsi-vrouwen vanwege hun aantrekkingskracht en manipulatieve inborst gevaarlijk zijn. === De mobilisering van de fantasie === Door projectie, overdrijving en ontmenselijking werd een absoluut beeld van de Tutsi's neergezet. Een beeld van het absolute kwaad. Tegelijkertijd voelen de Hutu's de drang om zich aaneen te sluiten: een complementair identificatieproces. === De genocide in Rwanda === Interahamwe-propagandisten gebruikten gegeneraliseerde categorieën van Tutsi en Hutu en de herinnering aan onderdrukking om mensen te radicaliseren. De armoede en overbevolking leidde tot spanningen. De Hutu Power beweging was sterk verweven met de overheid. Op de achtergrond vonden voorbereidingen en selecties plaats. Dit verklaart voor een deel waarom hoe sommige Rwandezen massamoordenaars werden en anderen niet. Het ging hier ging om honderdduizenden daders. Maar meer dan 97 procent van de Hutu's deed niet mee aan het moorden, met gevaar voor eigen leven. De moorden vonden vaak in de dorpen zelf plaats. En niet in afgescheiden moordcompartimenten. == Definities == ; Macht : Zoals energie een fundamenteel concept is in de natuurkunde, zo is macht het fundamentele concept in de sociale wetenschappen. (Bertrand Russell) ; Zeggenschap : De invloed die je kunt uitoefenen (geëffectueerde macht). {{Sub}} {{Links}} nxo752w5mm6g6j5jow4q50wrxrm74fi 0 37687 423498 319248 2026-04-22T13:21:28Z Erik Baas 2193 423498 wikitext text/x-wiki == Leerdoelen == === Wat is een leerdoel? === == Een overzicht van leerdoelen per examenonderdeel == === Maatschappijleer vmbo examen === <table style="border:1px solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Maatschappijleer Oriëntatie op leren en werken (vmbo eindexamen)</th></tr> <tr><td>Ik kan me oriënteren op mijn eigen loopbaan en het belang van maatschappijleer in de maatschappij.</td></tr> </table> <table style="border:1px solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Maatschappijleer Basisvaardigheden (vmbo eindexamen)</th></tr> <tr><td>Ik kan basisvaardigheden toepassen die betrekking hebben op communiceren, samenwerken, informatie verwerven en verwerken.</td></tr> </table> <table style="border:1px solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Leervaardigheden in het vak maatschappijleer (vmbo eindexamen)</th></tr> <tr><td>Ik kan (met betrekking tot een maatschappelijk vraagstuk) principes en procedures van de benaderingswijze van het vak maatschappijleer toepassen</td> <tr><td>Ik kan (met betrekking tot een maatschappelijk vraagstuk) een standpunt innemen en hier argumenten voor geven.</td></tr> </table> <table style="border:1px solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Maatschappijleer Cultuur en socialisatie (vmbo eindexamen)</th><th>BB | KB GL/TL</th></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven hoe een mens zich ontwikkelt tot lid van de samenleving.</td><td>BB</td></tr> <tr><td>Ik kan uitleggen dat mensen bij een subcultuur (willen) horen en dat elke subcultuur invloed heeft op het gedrag.</td><td>BB</td></tr> <tr><td>Ik kan de rol van onderwijs beschrijven in de ontwikkeling van een mens als lid van de samenleving.</td><td>BB</td></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven hoe een mens zich ontwikkelt tot lid van de samenleving en de invloed van het socialisatieproces herkennen en beschrijven.</td><td>KB GL/TL</td></tr> <tr><td>Ik kan uitleggen dat mensen bij een subcultuur (willen) horen en dat elke subcultuur invloed heeft op het gedrag en socialisatieproces.</td><td>KB GL/TL</td></tr> <tr><td>Ik kan de rol van onderwijs (als socialiserende instantie) beschrijven in de ontwikkeling van een mens als lid van de samenleving.</td><td>KB GL/TL</td></tr> </table> <table style="border:1px solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Maatschappijleer Sociale verschillen (vmbo eindexamen)</th></tr> <tr><td>Ik kan met voorbeelden beschrijven wat sociale verschillen zijn en hoe die veroorzaakt worden, en beschrijven hoe de plaats van een mens op de maatschappelijke ladder kan veranderen. (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan voorbeelden geven van belangen van mensen in een bepaalde maatschappelijke positie en van conflicten die daarmee samenhangen. (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan maatregelen van de overheid ten aanzien van sociale ongelijkheid noemen. (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan met voorbeelden beschrijven wat sociale verschillen zijn en hoe die veroorzaakt worden, en beschrijven/uitleggen hoe de plaats van een mens op de maatschappelijke ladder kan veranderen (sociale mobiliteit). (KB GL/TL)</td></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven en uitleggen dat mensen vanuit hun maatschappelijke posities belangen hebben en hoe daardoor conflicten kunnen ontstaan. (KB GL/TL)</td></tr> <tr><td>Ik kan overheidsbeleid ten aanzien van sociale ongelijkheid beschrijven en verklaren. (KB GL/TL)</td></tr> </table> <table style="border:1px solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Maatschappijleer Macht en zeggenschap (vmbo eindexamen)</th></tr> <tr><td>Ik kan vormen van macht herkennen. (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven hoe regels het samenleven van mensen mogelijk maken. (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven welke mogelijkheden burgers hebben om invloed uit te oefenen op de politiek, en kenmerken van een parlementaire democratie noemen. (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan vormen van macht en machtsmiddelen herkennen, beschrijven en verklaren. (KB GL/TL)</td></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven en uitleggen hoe regels het samenleven van mensen mogelijk maken. (KB GL/TL)</td></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven en uitleggen welke mogelijkheden burgers hebben om invloed uit te oefenen op de politiek, en kenmerken van een parlementaire democratie noemen, herkennen en toelichten. (KB GL/TL)</td></tr> </table> <table style="border:1px solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Maatschappijleer Beeldvorming en stereotypering (vmbo eindexamen)</th></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven hoe mensen bij het vormen van hun meningen beïnvloed worden door selectie van informatie . (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan uitingen van vooroordelen en beeldvorming ten aanzien van mannen en vrouwen in de samenleving herkennen en benoemen . (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan voorbeelden noemen van vooroordelen en discriminatie, beschrijven hoe deze ontstaan en aangeven wat er tegen te doen is. (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan van een bepaald sociaal probleem beschrijven hoe de beeldvorming erover tot stand komt/gekomen is. (BB)</td></tr> <tr><td>Ik kan aangeven dat selectieve waarneming een rol speelt in het proces van beeld- en meningsvorming. (KB GL/TL)</td></tr> <tr><td>Ik kan uitingen van vooroordelen en beeldvorming ten aanzien van mannen en vrouwen in de samenleving herkennen en benoemen. (KB GL/TL)</td></tr> <tr><td>Ik kan beschrijven hoe men uitingen van vooroordelen en discriminatie tegemoet kan treden vanuit het beginsel van gelijkwaardigheid en respect. (KB GL/TL)</td></tr> <tr><td>Ik kan van een bepaald sociaal probleem beschrijven hoe de beeldvorming erover tot stand komt/gekomen is. (KB GL/TL)</td></tr> </table> === Maatschappijleer havo/vwo examen === <p style="font-size:18px">Vaardigheden</p> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Informatievaardigheden</th></tr> <tr><td>Ik kan voor een vraag bruikbaar bronnenmateriaal verwerven en er gegevens uit selecteren.</td></tr> <tr><td>Ik kan (verworven) informatie verwerken o.a. met behulp van ICT en daaruit beredeneerde conclusies trekken.</td></tr> <tr><td>Ik kan een stelling, zowel mondeling als schriftelijk, nuanceren, verdedigen en bestrijden en daarbij gebruikmaken van argumentatie vaardigheden.</td></tr> </table> <table style="border:1px solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Benaderingswijzen</th></tr> <tr><td>Ik kan concrete maatschappelijke vraagstukken en ontwikkelingen analyseren en daarbij aannemelijk maken wat de relatie is tussen het vraag stuk/probleem en de rechtsstaat, parlementaire democratie, verzorgingsstaat en pluriforme samenleving.</td></tr> <tr><td>Ik kan concrete maatschappelijke vraagstukken en ontwikkelingen analyseren en daarbij beargumenteren of door het vraagstuk/probleem belangrijke waarden van de rechtsstaat, parlementaire democratie, verzorgingsstaat en pluriforme samenleving in het geding zijn.</td></tr> <tr><td>Ik kan concrete maatschappelijke vraagstukken en ontwikkelingen analyseren en daarbij beschrijven wat de relatie is tussen het maatschappelijke vraagstuk/probleem en sociale ongelijkheid in de samenleving.</td></tr> </table> <p style="font-size:18px">Rechtsstaat</p> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Vrijheidsrechten en plichten; het beginsel rechtsstaat</th></tr> <tr><td>Ik kan voorbeelden van vrijheidsrechten en plichten die inwoners van Nederland hebben, herleiden tot wetten en artikelen in de Grondwet.</td></tr> <tr><td>Ik kan de waarden noemen die aan die grondbeginselen ten grondslag liggen.</td></tr> <tr><td>Ik kan uitleggen wat de beginselen van de rechtsstaat zijn.</td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>De praktijk van de rechtsstaat</th></tr> <tr><td>Ik kan aan de hand van voorbeelden de spanning weergeven tussen de beginselen van de rechtsstaat enerzijds en de praktijk zoals die door groepen burgers ervaren wordt anderzijds.</td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Internationale vergelijking en internationale organisaties</th></tr> <tr><td>Ik kan de waarden en praktijk van de rechtsstaat in Nederland vergelijken met die van enkele andere westerse landen</td></tr> <tr><td>Ik kan voorbeelden geven van internationale invloed op het Nederlandse beleid en de Nederlandse regelgeving ten aanzien van de praktijk van de rechtsstaat. (vwo)</td></tr> </table> <p style="font-size:18px">Parlementaire democratie</p> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Politieke rechten; de structuur van de democratie</th></tr> <tr><td>Ik kan voorbeelden van politieke rechten die inwoners van Nederland hebben, herleiden tot artikelen in de Grondwet.</td></tr> <tr><td>Ik kan de waarden noemen die aan democratie ten grondslag liggen.</td></tr> <tr><td>Ik kan de structuur van de representatieve democratie in Nederland uitleggen op gemeentelijk, provinciaal, landelijk niveau.</td></tr> <tr><td>Ik kan de structuur van de vertegenwoordiging op EU-niveau uitleggen.</td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>De praktijk van de parlementaire democratie</th></tr> <tr><td>Ik kan de fasen in het proces van politieke besluitvorming op gemeentelijk, provinciaal en nationaal niveau beschrijven.</td></tr> <tr><td>Ik kan het verschil beschrijven tussen een parlementair stelsel en een presidentieel stelsel; alsmede tussen een meerderheidsstelsel en een stelsel van evenredige vertegenwoordiging. (vwo)</td></tr> <tr><td>Ik kan aangeven welke factoren de politieke participatie van burgers beïnvloeden en waarom niet een ieder van zijn of haar politieke rechten gebruik maakt.(vwo) </td></tr> <tr><td>Ik kan uitleggen dat er spanning bestaat tussen representatie en representativiteit. (vwo)</td></tr> <tr><td>Ik kan dilemma’s herkennen, die samenhangen met de uitgangspunten van de democratie en de hoofdlijnen van de politieke discussie hierover weergeven. </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Internationale vergelijking en internationale organisaties</th></tr> <tr><td>Ik kan aangeven welke gevolgen de vorming van de Europese Unie heeft voor de politieke rechten van de Europese burger. </td></tr> </table> <p style="font-size:18px">Verzorgingsstaat</p> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Geschiedenis van de verzorgingsstaat</th></tr> <tr><td>Ik kan uitleggen onder invloed van welke factoren de verzorgingsstaat zich in Nederland heeft ontwikkeld na de tweede wereldoorlog en welke actoren erbij betrokken zijn. </td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Sociale rechten en plichten; kenmerken van een verzorgingsstaat</th></tr> <tr><td>Ik kan voorbeelden van sociale rechten en plichten die inwoners van Nederland hebben, herleiden tot wetten en artikelen in de Grondwet. </td></tr> <tr><td>Ik kan de waarden noemen die ten grondslag liggen aan de verzorgingsstaat. </td></tr> <tr><td>Ik kan kenmerken van de Nederlandse verzorgingsstaat beschrijven. </td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>De praktijk van de verzorgingsstaat</th></tr> <tr><td>Ik kan hoofdlijnen aangeven van politieke discussies over de praktijk van de verzorgingsstaat.</td></tr> <tr><td>Ik kan het proces beschrijven van een mogelijk terugtredende rol van de verzorgingsstaat en de wisselwerking die zich daarbij voordoet tussen politiek en samenleving. (vwo) </td></tr> <tr><td>Ik kan de relatie tussen de verzorgingsstaat en sociale ongelijkheid uitleggen. </td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Internationale vergelijking en internationale organisaties </th></tr> <tr><td>Ik kan een vergelijking maken tussen de Nederlandse verzorgingsstaat en die in een ander westers land. (vwo)</td></tr> <tr><td>Ik kan aangeven welke gevolgen de vorming van de Europese Unie heeft voor de sociale rechten van de Europese burger. </td></tr> </table> <p style="font-size:18px">Pluriforme samenleving</p> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Geschiedenis van de pluriforme samenleving</th></tr> <tr><td>Ik kan kan uitleggen onder invloed van welke factoren de huidige pluriforme samenleving in Nederland is ontstaan en welke actoren erbij betrokken zijn. </td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Grondrechten die horen bij de pluriforme samenleving </th></tr> <tr><td>Ik kan voorbeelden van grondrechten die horen bij de pluriforme samenleving, herleiden tot artikelen in de Grondwet. </td></tr> <tr><td>Ik kan de waarden noemen die ten grondslag liggen aan de grondrechten. </td></tr> <tr><td>Ik kan uitleggen wat het verschil is tussen morele verplichtingen en plichten. </td></tr> <tr><td>Ik kan kenmerken van een pluriforme samenleving beschrijven. </td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>De praktijk van de pluriforme samenleving </th></tr> <tr><td>Ik kan op basis van bronnen de verschillen in leefomstandigheden, gewoonten en gebruiken van (afstammelingen van) migranten enerzijds en de autochtone meerderheid van de bevolking anderzijds verklaren. </td></tr> <tr><td>Ik kan uitleggen welke verschijnselen verband houden met toenemende of afnemende sociale cohesie. (vwo)</td></tr> <tr><td> Ik kan het beleid van de politiek ten aanzien van etnische minderheden en vreemdelingen/asielzoekers terugvoeren op (inter)nationale documenten. </td></tr> <tr><td>Ik kan de standpunten van politieke partijen met betrekking tot vluchtelingen en migranten vergelijken en becommentariëren. </td></tr> <tr><td>Ik kan verschillende visies weergeven met het oog op de mogelijkheid om waarden te formuleren als basis voor verklaringen waarin aan alle mensen bepaalde rechten worden toegekend. (vwo) </td></tr> </table> <table style="borderpx solid black" class="wikitable sortable"> <tr><th>Internationale vergelijking en internationale organisaties </th></tr> <tr><td>Ik kan aangeven welke gevolgen de Europese integratie heeft voor de Nederlandse cultuur en identiteit. </td></tr> <tr><td>Ik kan een vergelijking maken tussen de Nederlandse maatschappij en een ander West-Europees land naar posities en kansen van migranten. (vwo)</td></tr> </table> == Lesdoelen == === Wat is een lesdoel? === === Een overzicht van lesdoelen per onderwerp === {{Sub}} {{Links}} to03gd32ye8tm3awmenmpuonmhe1ura 0 37737 423539 405200 2026-04-22T13:40:35Z Erik Baas 2193 423539 wikitext text/x-wiki == De opdracht == Maak een werkstuk op basis van een blauw periodeschrift (48 pagina's). Als je zelf een indeling maakt kun je onderstaande formats als leidraad gebruiken voor de afwisseling van geschreven bladzijden met schema's, tekeningen en foto's. Kies één van onderstaande titels, bijvoorbeeld <i> Maatschappijleer en de rechtsstaat</i>. Bespreek de verschillende onderwerpen binnen dit thema zoveel mogelijk in je eigen woorden. Let op: * Titelpagina met het onderwerp, naam en datum * zinsbouw en spelling * gebruik van kopjes en witregels Voor alle beoordelingscriteria zie <i>Beoordeling</i> aan het einde van dit document. Lever het geheel aan het einde van de lessenserie in. Mocht dit om wat voor reden dan ook niet lukken, neem dan contact op met de docent. NB Als je het op de pc maakt, exporteer het dan naar pdf voordat je het inlevert. === Maatschappijleer en de rechtsstaat === {| class="wikitable" |- | bladzijde | onderwerp [korte toelichting] |- | 1tekenblz | Mindmap Maatschappijleer en/of Rechtsstaat |- | 2tekenblz | Schema DR PD PS VZS |- | 3 | De vier thema’s [Wat leer je bij ML en DR PD PS VZS] |- | 4 | Maatschappelijke problemen [MP en veranderingen: plaats, tijd en persoon] |- | 5 | De kernbegrippen [dilemma, waarden, normen, belangen, macht en sociale cohesie] |- | 6 | Machtsmiddelen [geld, een bepaald beroep, een bepaalde functie, kennis, enz.] |- | 7tekenblz | Eigen invulling [of lege bladzijde] |- | 8tekenblz | Tekening maatschappelijk probleem |- | 9 | Betrouwbaarheid van informatie [bronvermelding, feiten, meningen, hoor en wederhoor] |- | 10 | Beeldvorming [communicatie (ruis), manipulatie, propaganda en indoctrinatie] |- | 11 | Rechtsstaat [waarom een rechtsstaat?, geschiedenis van de rechtsstaat] |- | 12 | Rechtsgebieden [publiekrecht en privaat- of burgerlijk recht] |- | 13tekenblz | Schema rechtsgebieden [zie hierboven] |- | 14tekenblz | Eigen invulling [of leeg] |- | 15 | Uitgangspunten rechtsstaat [trias politica, grondrechten, EVRM, legaliteitsbeginsel] |- | 16 | Klassieke en sociale grondrechten (en onafhankelijke rechtspraak) |- | 17 | Strafrecht I [rechtshandhaving, rechtsbescherming, geweldsmonopolie] |- | 18 | Strafrecht II [misdrijven, overtredingen, misdrijven, criminaliteit] |- | 19tekenblz | Tekening (rechtshandhaving of eigen thema) |- | 20tekenblz | [leeg] Eigen invulling |- | 21 | Strafrecht III [procedure strafproces en opsporingsbevoegdheden politie] |- | 22 | De Officier van justitie [openbaar ministerie, seponeren, schikken, vervolgen] |- | 23 | De rechter [dagvaarding en soorten strafzittingen] |- | 24 | De terechtzitting [opening, telastelegging, onderzoek, requisitoir, pleidooi, enz.] |- | 25 | In de rechtszaal [rechtsspraak.nl (In de rechtszaal) of eigen invulling nav bezoek] |- | 26 | In de rechtszaal [vervolg] |- | 27 | Straffen en strafrechtelijke maatregelen [vrijheidsstraf, taakstraf, geldboete, enz.] |- | 28 | Hoger beroep en strafrecht voor minderjarigen [gerechtshof, hoge raad, resocialisatie] |- | 29tekenblz | Hoger beroep en cassatie [schema] |- | 30tekenblz | Eigen invulling [of leeg] |- | 31 | Burgerlijk recht |- | 32 | Verloop burgerlijke rechtszaak |- | 33 | Uitspraak |- | 34 | Kort geding |- | 35tekenblz | Eigen inbreng (tekening / collage) |- | 36tekenblz | Eigen invulling |- | 37 | De macht van het staatshoofd in de VS en China |- | 38 | De onafhankelijkheid van Rechters in de VS en China |- | 39 | De rechten van verdachten in de VS en China |- | 40 | Klassenjustitie en de doodstraf |- | 41tekenblz | Schema NL, VS en China |- | 42tekenblz | [leeg] Eigen invulling |- | 43 | Machtenscheiding vervaagt |- | 44 | Opsporingsbevoegdheden uitgebreid |- | 45 | Botsende grondrechten |- | 46 | Zwaarder straffen? |- | 47tekenblz | [leeg] Eigen invulling |- | 48tekenblz | [leeg] Eigen invulling |} == Beoordeling == {| class="wikitable" |+ Beoordeling van een werkstuk naar aanleiding van een lessenserie (periodeschrift) ! Onderdeel ! Vereisten ! Te behalen punten ! Toegekende punten |- | Relatie tot onderwerp | De teksten en afbeeldingen hebben direct met het onderwerp te maken | 10 | |- | Inhoud 1 | Per les worden ongeveer twee bladzijden uitgewerkt. | 10 |- | Inhoud 2 | De besproken onderwerpen zijn duidelijk en in eigen woorden besproken. | 10 | |- | Vorm 1 | Het werkstuk heeft een titelpagina met vermelding van naam, onderwerp, vak en datum. | 10 | |- | Vorm 2 | Het werkstuk heeft een inhoudsopgave, inleiding, middenstuk en conclusie (nawoord) | 10 | |- | Opmaak | Er is gebruik gemaakt van kopjes, kleur en witregels. | 10 | |- | Originaliteit | Het werkstuk heeft een eigen stijl. | 10 | |- | Taal | De teksten zijn goed leesbaar; er is gelet op zinsbouw. | 10 | |- | Spelling | Er is gelet op spelling. | 10 | |- | Compositie | De bladspiegel is aantrekkelijk. | 10 | |- | | TOTAAL | 100 | |} {{Sub}} {{Links}} oi9vjp8c9n4g57884yd0zuq19bpymhx 0 37788 423532 405168 2026-04-22T13:40:23Z Erik Baas 2193 423532 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == Meerkeuzevragen zonder bron == === Wat is maatschappijleer? === ; 1. Wat leer je vooral bij maatschappijleer? : a. Welke verschillen er zijn tussen cultuurgroepen : b. Welke waarden, normen en belangen mensen hebben. : c. Hoe de Nederlandse samenleving in elkaar zit. : d. Hoe in Nederland het land bestuurd wordt. ; 2. Normen en gedragsregels... : a. komen vaak voort uit geloof, tradities en gewoonten. : b. zijn alleen bedoeld voor de burgers. : c. worden altijd vastgelegd in wetten. : d. worden door de overheid voorgeschreven. ; 3. Bij het geven van een goede mening is het in de eerste plaats nodig dat je: : a. de feiten kent. : b. het dilemma kent. : c. iets van verschillende kanten bekijkt. : d. argumenten geeft. ; 4. Als je zomaar je mening geeft, zonder dat je weet wat er aan de hand is, dan hebben we het over: : a. beeldvorming : b. eenzijdige communicatie : c. een persoonlijke mening : d. een vooroordeel. ; 5. Welke hoort er niet bij? Een voorbeeld van een maatschappelijk vraagstuk is: : a. in 2018 zijn opnieuw veel verkeersongelukken. : b. de bevolking in Nederland vergrijst. : c. vleesproductie zorgt voor milieuvervuiling. : d. er is droogte door een hittegolf. ; 6. We spreken sowieso van een feit als ... : a. de meeste mensen het als waar beschouwen. : b. de media er veel aandacht aan besteden. : c. in beide gevallen. : d. in geen van beide gevallen. ; 7. Een situatie is al snel een maatschappelijk probleem als: : a. waarden en normen een rol spelen. : b. men het snel eens is over een oplossing. : c. er veel mensen last van hebben. : d. er macht in het spel is. ; 8. Wat is een goed voorbeeld van het machtsmiddel: kennis of vaardigheden? : a. Een dokter schrijft je medicijnen voor die je moet innemen. : b. Bij een vechtpartij valt een aantal gewonden. : c. Een verkoper is goed in het aanprijzen van een product. : d. Er wordt een miljoen euro gevraagd voor een voetbalspeler. ; 9. Bij beeldvorming krijg je een beter beeld als de informatie die je krijgt : a. completer is. : b. afkomstig is van één bron. : c. door bekende mensen wordt gegeven. : d. op internet terug te vinden is. ; 10. Discriminatie en racisme slecht voor de sociale cohesie omdat : a. het de samenleving juist in groepen opsplitst. : b. mensen het gevoel krijgen dat ze bij elkaar horen. : c. dit leidt tot meer ongelijkheid in de samenleving. : d. mensen langs elkaar heen gaan leven. ; 11. Wat is een goed voorbeeld van een maatschappelijk probleem? : a. Er is een verkeersongeluk op de Prinsegracht. : b. Veel mensen hebben in de lente last van hooikoorts. : c. Er is al een aantal jaar een lerarentekort in het onderwijs. : d. Op het Oktoberfest wordt meer dan 5 miljoen liter bier gedronken. ; 12. Een argument gebruik je vooral om ... : a. meer van iets te weten te komen. : b. je mening te verduidelijken. : c. de zaak van verschillende kanten te bekijken. : d. een discussie te starten. ; 13. Rolf vindt het belangrijk dat mensen gelijk behandeld worden. Dit een is een voorbeeld van: : a. een waarde. : b. een norm. : c. een waarde en een norm : d. een belang. ; 14. Bij een dilemma moet je denken aan ... : a. een lastige keuze. : b. een onoplosbaar probleem. : c. een moeilijke vraag. : d. een tekort aan ideeën. ; 15. Een vooroordeel is ... : a. een vorm van racisme. : b. hetzelfde als discriminatie. : c. een mening die achteraf niet blijkt te kloppen. : d. een mening waarbij feiten onbekend zijn. ; 16. Vul in: Op basis van ... hebben we bepaalde ... : a. feiten, vooroordelen : b. belangen, machtsmiddelen : c. argumenten, dilemma's : d. waarden, normen ; 17. Bij macht draait het om ... : a. beïnvloeding. : b. botsende belangen. : c. het maken van regels. : d. indoctrinatie. ; 18. Bij een dilemma ... : a. zijn er verschillende meningen over de oorzaak van een probleem. : b. zijn er vooral nadelen en weinig voordelen. : c. moet er een lastige keuze worden gemaakt. : d. moet er eerst een aantal feiten worden verzameld. ; 19. We spreken van een pluriforme samenleving als ... : a. er in de samenleving verschillende geloven naast elkaar bestaan. : b. mensen heel verschillende ideeën hebben over wat cultuur is. : c. de bevolking bestaat uit mensen met verschillende leefwijzen. : d. de burgers elkaar helpen als dat nodig is. 11c, 12b, 13a, 14a, 15d, 16d, 17a, 18c, 19c. ==== Basisconcepten en sleutelvragen ==== ; 1. Je hebt belang bij een situatie als ... : a. deze in jouw voordeel is. : b. het overeenkomt met jouw waarden. : c. het ook gunstig is voor anderen. : d. alle drie zijn juist. ; 2. Een goed voorbeeld van sociale ongelijkheid is: : a. Wanneer je met een grote groep bent, sta je sterker. : b. Door hard te werken of lang te studeren kun je meer geld verdienen. : c. Als je politici kent, kun je meer invloed uitoefenen dan anderen. : d. Een belangrijke voetbalwedstrijd versterkt het wij-zij-gevoel. 1a, 2c ==== Wat is waar, wat is niet waar? ==== ; 1. Propaganda kun je vergelijken met ... : a. het uitoefenen van dwang. : b. het achterhouden van informatie. : c. het voorschrijven van wetten. : d. het maken van reclame. ; 2. Bij een vooroordeel is sprake van ... : a. dat je vooral ziet wat je wilt zien. : b. een vaststaand beeld van een groep mensen. : c. een soort 'bril' waardoor je naar de wereld kijkt. : d. een aanname doen zonder dat je de feiten kent. 1d, 2d. === Jongeren/socialisatie === ; 1. Sinds haar reis door China eet Isa haar noodle-soep graag met stokjes. Dit is een voorbeeld van: : a. internalisatie. : b. rolgedrag. : c. tolerantie. : d. assimilatie. ; 2. Welke uitspraak is juist? : a. Over het algemeen zijn mensen zich heel bewust van de economische bindingen die ze met anderen hebben. : b. Een voorbeeld van een politieke binding is het aanvragen van een nieuw rijbewijs omdat deze verlopen is. : c. Beide uitspraken zijn juist. : d. Beide uitspraken zijn onjuist. ; 3. Bij sociale cohesie ... : a. houden mensen elkaar in de gaten. : b. hebben mensen het gevoel bij elkaar te horen. : c. leren mensen elkaar goed kennen. : d. leven mensen niet ver bij elkaar vandaan. 1a, 2b, 3b. === Politiek === ; 1. Welke uitspraak is juist? : a. In de sociaal-democratische stroming staan de waarden naastenliefde en samenwerking centraal. : b. In de liberale stroming staan de waarden solidariteit en gelijkwaardigheid centraal. : c. Beide uitspraken zijn juist. : d. Beide uitspraken zijn onjuist. ; 2. Vul in. ............ is een meerjarige agenda voor het kabinetsbeleid. : a. De troonrede : b. De miljoenennota : c. Het regeerakkoord : d. Een referendum ; 3. Binnen de trias politica kennen we drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk). Tot de wetgevende macht behoren ... : a. de regering en rechters. : b. de rechters en het parlement. : c. het parlement en de regering. : d. geen van bovenstaande. 1d, 2c, 3c === Pluriforme samenleving === ; Welke uitspraak is juist? : a. De dominante cultuur zorgt ervoor dat subculturen moeilijk kunnen bestaan. : b. Subculturen zetten zich altijd af tegen de dominante cultuur. : c. Beide uitspraken zijn juist. : d. Beide uitspraken zijn onjuist. ; Als groepen mensen gescheiden van elkaar leven dan spreken we van ... : a. individualisme. : b. collectivisme. : c. segregatie. : d. integratie. === Nederland en de wereld === ; Het openstellen van de grenzen in Europa, is een voorbeeld van ... : a. globalisering : b. censuur : c. sociale controle : d. sociale mobiliteit ; Welke uitspraak is juist? : a. Bij een boycot komt men op voor de belangen van werknemers. : b. De VN houden zich onder andere bezig met mensenrechten. : c. Beide uitspraken zijn juist. : d. Beide uitspraken zijn onjuist. === Media === ; 1. Wat is een goed voorbeeld van tweezijdige communicatie? : a. Je kijkt naar een film in de bioscoop. : b. Je leest de gebruiksaanwijzing van een stofzuiger. : c. Je plaatst een reactie bij een YouTube filmpje.* : d. Je luistert naar een concert op de radio. ; 2. Welke uitspraak is juist? : a. Jongeren zijn een voorbeeld van een doelgroep. : b. In de mediawet staan vooral regels voor de publieke omroep. : c. Beide uitspraken zijn juist. : d. Beide uitspraken zijn onjuist. ; 3. Bij massacommunicatie ... : a. is vaak sprake van manipulatie. : b. moet men de eigen privacy opgeven. : c. staat de informatieve functie centraal. : d. zijn altijd veel mensen betrokken. 1c, 2a, 3d === Werk === ; 1. Om te bepalen op welke positie iemand op de maatschappelijke ladder staat, kun je kijken naar iemands: : a. kennis en vaardigheden. : b. kennis, vaardigheden, macht en verantwoordelijkheid. : c. kennis, vaardigheden, macht en verantwoordelijkheid en inkomen : d. kennis, vaardigheden, macht, verantwoordelijkheid, inkomen en persoonlijke eigenschappen. ; 2. Werkgevers mogen niet discrimineren bij sollicitaties. Bij welke waarde hoort deze norm? : a. Werknemers moeten beschermd worden tegen willekeur. : b. Vrouwen hebben net zoveel recht op een baan als mannen. : c. Werkgevers mogen niet teveel macht hebben. : d. Iedereen moet dezelfde kansen hebben. ; 3. Vul in. Het minimumloon is een wettelijke verplichting voor de ............ om de ............ te beschermen. : a. werkgever, werknemer : b. vakbond, werknemer : c. werknemer, werkgever : d. werkgever, vakbond ; 4. Wat bedoelen we met de <i>maatschappelijke ladder</i>? : a. De waardering die mensen geven aan je beroep. : b. Macht, kennis en geld zijn niet gelijk over alle mensen verdeeld. : c. Veranderingen in sociale status van individuen of groepen. : d. Maatschappelijke posities in de samenleving van laag naar hoog. 1d, 2d, 3c, 4d === Criminaliteit === ; 1. Een <i>delict</i> ... : a. is een strafbaar feit. : b. is een strafbaar feit dat minder erg is. : c. is een ernstig strafbaar feit. : d. krijg je als je een misdrijf pleegt. ; 2. Als we het hebben over de tijdgebondenheid van crimineel gedrag, dan bedoelen we ... : a. onze ideeën over wat strafbaar is veranderen. : b. de lengte van gevangenisstraffen sterk varieert. : c. verdachten maar een beperkte tijd in voorarrest mogen zitten. : d. als iemand langer crimineel is, de straf ook hoger is. 1a, 2a === Rechtsstaat === ==== Recht en rechtvaardigheid ==== ; 1. In het publiekrecht ... : a. staat onder andere beschreven welk gedrag strafbaar is. : b. vind je bijvoorbeeld afspraken over het oprichten van een bedrijf. : c. wordt aangegeven hoe de overheid omgaat met familie- en geldzaken. : d. staat de relatie tussen burgers onderling centraal. 1a. ==== De grondbeginselen ==== ; 1. Binnen de trias politica kennen we drie machten (wetgevend, uitvoerend en rechterlijk). Tot de wetgevende macht behoren ... : a. de regering en de koning. : b. het kabinet en het parlement. : c. het parlement en de regering. : d. het kabinet, de regering en de koning. ; 2. Wat wordt er in de rechtsspraak bedoeld met het begrip strafmaat? : a. Dat veroordeelden meestal in een cel komen met iemand die een vergelijkbaar delict heeft begaan. : b. Dat voor elk delict een maximumstraf is beschreven waaraan de rechter zich moet houden. : c. Dat elke delict wordt vergeleken met andere delicten om steeds opnieuw de hoogte van de straf te bepalen. : d. Dat de officier van justitie samen met de advocaat overlegt over een geschikte oplossing. 1c, 2b. ==== Strafrecht: de opsporing ==== ; 1. In welke situatie spreken we van rechtsbescherming? : a. De overheid zorgt voor meer agenten op straat zodat er voldoende toezicht is. : b. Een verdachte krijgt een advocaat toegewezen, ook al kan hij deze niet betalen. : c. Opsporingsdiensten mogen niet zomaar mails lezen van burgers. : d. De overheid moet controleren of rechters hun taak wel goed uitvoeren. ; 2. Het OM kan kiezen voor een strafbeschikking ... : a. als de verdachte psychische problemen heeft. : b. wanneer er onvoldoende bewijs is voor een zaak. : c. als het gaat om een relatief licht delict. : d. op het moment dat de verdachte schuld bekent. 1c, 2c ==== Strafrecht: de rechtszaak ==== ; 1. De tenlastelegging is hetzelfde als ... : a. de aanklacht. : b. meineed. : c. het requisitoir. : d. de uitspraak. 1a ==== Burgerlijk recht ==== ; 1. Als een rechter bij een burgerlijke rechtszaak een dwangsom oplegt dan ... : a. moet de gedaagde maandelijks een klein bedrag aan de eiser betalen. : b. Wordt er uitgerekend in hoeveel hoeveel geld de immateriële schade kan worden uitgedrukt. : c. wordt er een eenmalige schadevergoeding voorgesteld door de rechter. : d. betaalt de gedaagde een bedrag als deze zich niet aan de afspraak houdt. 1d === Relaties === ; 1. Wanneer twee mensen intiem met elkaar zijn, dan spreken we van een ... : a. seksuele moraal. : b. dubbele moraal. : c. persoonlijke relatie. : d. functionele relatie. ; 2. Estelle gaat studeren niet ver van haar woonplaats. Ze kan bij haar ouders blijven wonen. Toch op zoek naar een kamer zodat ze op zichzelf kan wonen. Dit is een voorbeeld van ... : a. rolverdeling. : b. individualisering. : c. segregatie. : d. netwerken. 1c, 2b == Meerkeuzevragen met bron == {| class="wikitable" style="width: 80%;" |- | [[Bestand:Cardiac_surgery_operating_room.jpg|thumb|left|upright=1.0|Bron 1<br>Een hartoperatie in Gemelli Hospital in Rome.]] <br> ; Welke machtsmiddelen passen het beste bij bron 1? : a. Beroep en het gebruik van geweld. : b. Speciale kennis en vaardigheden en overtuigingskracht. : c. Beroep en speciale kennis en vaardigheden.* : d. Functie en aanzien/status. |} === Beeldvorming en stereotypering === === Wat is maatschappijleer? === === Rechtsstaat === {| class="wikitable" style="width: 80%;" |- |[[Bestand:Martin_Luther_King_-_March_on_Washington.jpg|thumb|left|upright=1.0|Bron 1<br>Martin Luther King is het meest bekend for zijn "I Have a Dream" toespraak, gegeven voor het Lincoln Memorial gedurende de March on Washington in 1963 voor banen en vrijheid.]] <br> ; Waar is Bron 1 een voorbeeld van? : a. Het is belangrijk dat rechtsnormen overeenkomen met onze opvattingen van goed en kwaad. : b. waarden en normen zijn sterk afhankelijk van plaats, tijd en groep.* : c. Bijna iedereen erkent de noodzaak van regels. : d. Er zijn niet alleen regels voor de burgers, maar ook voor de overheid. |} === Parlementaire democratie === === Pluriforme samenleving === === Verzorgingsstaat === {{Sub}} {{Links}} s7xvmklr11h58d27md63lhk8bm2k8pu 0 37828 423533 405172 2026-04-22T13:40:24Z Erik Baas 2193 423533 wikitext text/x-wiki === Basisvaardigheden === : &#x25a2; communiceren. :: &#x25a2; basisvaardigheden toepassen die betrekking hebben op communiceren. ::: &#x25a2; luisteren. ::: &#x25a2; uitdrukken. ::: &#x25a2; vragen stellen. : &#x25a2; samenwerken. :: &#x25a2; basisvaardigheden toepassen die betrekking hebben op samenwerken. : &#x25a2; informatie verwerven. :: &#x25a2; basisvaardigheden toepassen die betrekking hebben op informatie verwerven. : &#x25a2; informatie verwerken. :: &#x25a2; basisvaardigheden toepassen die betrekking hebben op informatie verwerken. === Leervaardigheden === : &#x25a2; de benaderingswijze van het vak maatschappijleer beschrijven. : &#x25a2; de benaderingswijze van het vak maatschappijleer toepassen. :: &#x25a2; principes van de benaderingswijze van het vak maatschappijleer toepassen. ::: &#x25a2; principes van de benaderingswijze van het vak maatschappijleer toepassen met betrekking tot een maatschappelijk vraagstuk. :: &#x25a2; procedures van de benaderingswijze van het vak maatschappijleer toepassen. ::: &#x25a2; procedures van de benaderingswijze van het vak maatschappijleer toepassen met betrekking tot een maatschappelijk vraagstuk. : &#x25a2; een standpunt innemen. :: &#x25a2; een standpunt innemen en hier argumenten voor geven. ::: &#x25a2; een standpunt innemen en hier argumenten voor geven met betrekking tot een maatschappelijk vraagstuk. === Cultuur en socialisatie === : &#x25a2; beschrijven hoe een mens zich ontwikkelt tot lid van de samenleving. :: &#x25a2; beschrijven hoe mensen communiceren. ::: &#x25a2; beschrijven hoe mensen verbaal communiceren. ::: &#x25a2; beschrijven hoe mensen non-verbaal communiceren. ::: &#x25a2; beschrijven hoe eenzijdige communicatie plaatsvindt. ::: &#x25a2; beschrijven hoe tweezijdige communicatie plaatsvindt. ::: &#x25a2; beschrijven hoe persoonlijke communicatie plaatsvindt. ::: &#x25a2; beschrijven hoe massacommunicatie plaatsvindt. ::: &#x25a2; benoemen en beschrijven wat massamedia inhoudt. ::: &#x25a2; een definitie geven van massamedia. ::: &#x25a2; beschrijven wat massamedia is. ::: &#x25a2; voorbeelden geven van massamedia. :::: &#x25a2; beschrijven waarvoor massamedia gebruikt wordt. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe massamedia gebruikt wordt voor kennis. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe massamedia gebruikt wordt voor nieuws. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe massamedia gebruikt wordt voor ontspanning. ::::: &#x25a2; beschrijven wat is rol is van massamedia in de identiteitsontwikkeling. :::::: &#x25a2; beschrijven hoe massamedia gebruikt wordt bij de vorming van de identiteit. :: &#x25a2; de invloed van het socialisatieproces herkennen en beschrijven. ::: &#x25a2; benoemen en beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt. :::: &#x25a2; benoemen en beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt door informatie. :::: &#x25a2; benoemen en beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt door aanwijzingen. :::: &#x25a2; benoemen en beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt door ervaringen. :::: &#x25a2; benoemen en beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt door experimenteren. :::: &#x25a2; benoemen waar socialisatie plaatsvindt. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt in het gezin. :::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt bij de opvoeding in het gezin. ::::::: &#x25a2; beschrijven hoe overdracht van waarden plaatsvindt bij de in het gezin. ::::::: &#x25a2; beschrijven hoe overdracht van normen plaatsvindt bij de in het gezin. ::::::: &#x25a2; beschrijven hoe overdracht van gewoonten plaatsvindt bij de in het gezin. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt in de school. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt door vriendschappen. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt op een sportclub. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt op het werk. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt binnen een geloof. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt door media. :::::: &#x25a2; benoemen en beschrijven hoe beïnvloeding plaatsvindt door media. ::::: &#x25a2; beschrijven hoe socialisatie plaatsvindt door de overheid. ::: &#x25a2; benoemen en beschrijven welk gedrag aangeboren is. :::: &#x25a2; voorbeelden noemen van aangeboren gedrag. === Sociale verschillen === : &#x25a2; beschrijven wat sociale verschillen zijn. : &#x25a2; met voorbeelden beschrijven wat sociale verschillen zijn. : &#x25a2; beschrijven hoe sociale verschillen veroorzaakt worden. : &#x25a2; met voorbeelden beschrijven hoe sociale verschillen veroorzaakt worden. : &#x25a2; beschrijven hoe de plaats van een mens op de maatschappelijke ladder kan veranderen. : &#x25a2; beschrijven wat sociale mobiliteit inhoudt. : &#x25a2; voorbeelden geven van belangen van mensen. :: &#x25a2; voorbeelden geven van belangen van mensen in een bepaalde maatschappelijke positie. ::: &#x25a2; voorbeelden geven van belangen van mensen in een bepaalde maatschappelijke positie en van conflicten die daarmee samenhangen. : &#x25a2; beschrijven en uitleggen dat mensen vanuit hun maatschappelijke posities belangen hebben en hoe daardoor conflicten kunnen ontstaan. : &#x25a2; maatregelen van de overheid ten aanzien van sociale ongelijkheid noemen. : &#x25a2; overheidsbeleid ten aanzien van sociale ongelijkheid beschrijven. : &#x25a2; overheidsbeleid ten aanzien van sociale ongelijkheid verklaren. === Macht en zeggenschap === : &#x25a2; vormen van macht herkennen. : &#x25a2; vormen van macht beschrijven. : &#x25a2; vormen van macht verklaren. : &#x25a2; machtsmiddelen herkennen. : &#x25a2; machtsmiddelen beschrijven. : &#x25a2; machtsmiddelen verklaren. : &#x25a2; beschrijven hoe regels het samenleven van mensen mogelijk maken. : &#x25a2; uitleggen hoe regels het samenleven van mensen mogelijk maken. : &#x25a2; beschrijven welke mogelijkheden burgers hebben om invloed uit te oefenen op de politiek. : &#x25a2; uitleggen welke mogelijkheden burgers hebben om invloed uit te oefenen op de politiek : &#x25a2; kenmerken van een parlementaire democratie noemen. : &#x25a2; kenmerken van een parlementaire democratie herkennen. : &#x25a2; kenmerken van een parlementaire democratie toelichten. === Beeldvorming en stereotypering === : &#x25a2; beschrijven wat beeldvorming is. : &#x25a2; uitleggen wat beeldvorming is. : &#x25a2; voorbeelden van beeldvorming geven. : &#x25a2; een definitie van beeldvorming geven. : &#x25a2; beschrijven wat vooroordelen zijn. : &#x25a2; uitleggen wat vooroordelen zijn. : &#x25a2; voorbeelden noemen van vooroordelen. : &#x25a2; een definitie van vooroordelen geven. : &#x25a2; beschrijven hoe vooroordelen ontstaan. : &#x25a2; aangeven wat er tegen vooroordelen te doen is. : &#x25a2; beschrijven wat discriminatie is. : &#x25a2; uitleggen wat discriminatie is. : &#x25a2; voorbeelden noemen van discriminatie. : &#x25a2; een definitie van discriminatie geven. : &#x25a2; redenen geven waarom mensen gediscrimineerd worden. :: &#x25a2; beschrijven hoe mensen gediscrimineerd kunnen worden vanwege hun culturele achtergrond. :: &#x25a2; beschrijven hoe mensen gediscrimineerd kunnen worden vanwege hun uiterlijk. :: &#x25a2; beschrijven hoe mensen gediscrimineerd kunnen worden vanwege hun seksuele voorkeur. :: &#x25a2; beschrijven hoe mensen gediscrimineerd kunnen worden vanwege hun leeftijd. : &#x25a2; beschrijven hoe discriminatie ontstaat. : &#x25a2; aangeven wat er tegen discriminatie te doen is. : &#x25a2; beschrijven hoe mensen bij het vormen van hun meningen beïnvloed worden door selectie van informatie. : &#x25a2; aangeven dat selectieve waarneming een rol speelt in het proces van beeld- en meningsvorming. : &#x25a2; uitingen van vooroordelen ten aanzien van mannen en vrouwen in de samenleving herkennen. : &#x25a2; beeldvorming ten aanzien van mannen en vrouwen in de samenleving herkennen. : &#x25a2; uitingen van vooroordelen ten aanzien van mannen en vrouwen in de samenleving benoemen. : &#x25a2; beeldvorming ten aanzien van mannen en vrouwen in de samenleving benoemen. : &#x25a2; beschrijven hoe men uitingen van vooroordelen en discriminatie tegemoet kan treden vanuit het beginsel van gelijkwaardigheid en respect. : &#x25a2; van een bepaald sociaal probleem beschrijven hoe de beeldvorming erover tot stand komt/gekomen is. {{Sub}} {{Links}} 54x0qqmafbf3r8e8ivp98vrvawu3cc2 0 37907 423470 405201 2026-04-22T13:14:28Z Erik Baas 2193 423470 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:80px;">Wat is maatschappijleer?</p> <p style="font-size:40px;">Waar gaan de lessen maatschappijleer over...</p> <p style="font-size:200px;"><br></p> [[Bestand:Kidney donor cards, England, 1971-1981 Wellcome L0060508.jpg|thumb|upright=1.5|alt=Nierdonor kaarten, Engeland, 1971-1981|Nierdonor kaarten, Engeland, 1971-1981]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;"> VERPLICHT ORGAANDONOR? </p> <p style="font-size:25px;">Nu staat in de wet dat wanneer je niets kiest, je automatisch geregistreerd staat als donor. Maar in de grondwet staat dat alle mensen recht hebben op onaantastbaarheid van het lichaam. Dat betekent dat iedereen zelf mag bepalen wat er met diens lichaam gebeurt.</p> <p style="font-size:25px;"><i>Welke argumenten geven de voorstanders van automatische donor-registratie? En wat zullen tegenstanders zeggen? Bedenk bij elk standpunt twee argumenten.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">REGELS & AFSPRAKEN</p> [[Bestand:Tablets of the Ten Commandments (Bible Card).jpg|thumb|upright=1.5|alt=De tien geboden|De tien geboden]] <p style="font-size:25px;">De samenleving is geen onbewoond eiland ...</p> <p style="font-size:25px;"><i>Noem de drie volgens jou belangrijkste regels van samenleven.</i></p> [[Bestand:Cast Away (2731696170).jpg|400px]] <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">WAARDEN & NORMEN</p> [[Bestand:Lost wallet (10623155873).jpg|thumb|upright=1.5|alt=Verloren portemonnee]] <br> <p style="font-size:25px;"><i>Zoek de definitie op van waarden en normen.</i></p> <br> [[Bestand:Dandy pickpockets, diving.jpg|600px]] <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">SELECTIEVE WAARNEMING</p> [[Bestand:Kanizsa_triangle.svg|thumb|upright=1.5|alt=Kanizsa driehoek]] <br> <p style="font-size:25px;">We nemen informatie nooit objectief waar: we vullen informatie in en passen deze aan.</p> <p style="font-size:25px;"><i>Hoe komt het dat we bewust en/of onbewust informatie aanpassen?</i></p> <br> [[Bestand:Ponzo_illusion.gif|300px]] <p style="font-size:150px;"><br></p> <hr> ; Mensen met een migratieachtergrond en mensen met een beperking vinden minder gemakkelijk een baan. Dit is een voorbeeld van ... : a. sociale cohesie. : b. sociale ongelijkheid.* : c. tegengestelde belangen. : d. macht. ; Als ontvangers van informatie nemen we deze informatie nooit objectief waar. Dit heeft te maken met je ... (kies het beste antwoord) : a. omgeving. : b. opvoeding. : c. referentiekader.* : d. kennis, ervaringen, normen en waarden. ; In landen waar uitsluitend de staatsmedia het volk systematisch van eenzijdige informatie voorziet, spreken we van ... (kies het beste antwoord) : a. censuur. : b. manipulatie. : c. propaganda. : d. indoctrinatie.* {{Sub}} {{Links}} k0ia0nu75d9amg5ozmz3axxdbds8bt6 0 37916 423464 389787 2026-04-22T13:13:32Z Erik Baas 2193 423464 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:80px;">Rechtsstaat I</p> <p style="font-size:40px;">Wat is een rechtsstaat?</p> <p style="font-size:200px;"><br></p> <p style="font-size:40px;"><i>Een staat waarin burgers met grondrechten worden beschermd tegen machtsmisbruik en willekeur van de overheid.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:A_mosaic_LAW_by_Frederick_Dielman,_1847-1935.JPG|thumb|upright=1.5|alt=Frederick Dielman (1847-1935) ontwierp dit mozaïek voor de Bibliotheek van Congres Verenigde Staten dat de Wet vertegenwoordigt, en werd daarna in Venetië, Italië, vervaardigd.|Frederick Dielman (1847-1935) ontwierp dit mozaïek voor de Bibliotheek van Congres Verenigde Staten dat de Wet vertegenwoordigt, en werd daarna in Venetië, Italië, vervaardigd.]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">EEN SOCIALE RECHTSSTAAT</p> <p style="font-size:25px;">In Nederland is relatief veel sociale vrede en sociale cohesie. Mensen durven ...</p> <ul> <li style="font-size:25px;">met elkaar in contact te treden;</li> <li style="font-size:25px;">sociale bindingen aan te gaan;</li> <li style="font-size:25px;">politieke en maatschappelijke verenigingen op te richten.</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Hoe worden geschillen (onderlinge problemen) opgelost in een rechtsstaat?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Markus Hameter, referee 20170505 (04).jpg|thumb|upright=1.5|alt=Scheidsrechter Markus Hameter|Scheidsrechter Markus Hameter]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">DE SCHEIDSRECHTER</p> <p style="font-size:25px;">Non-interventie in elkaars eigendommen is de eerste stap naar vrede. De staat heeft daarom:</p> <ul> <li style="font-size:25px;">de taak om de veiligheid van de burgers te garanderen;</li> <li style="font-size:25px;">de taak om de eigendommen van burgers te beschermen;</li> <li style="font-size:25px;">het monopolie op geweld.</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Hoe kunnen we de staat vertrouwen? Of: hoe zorgen we dat de staat niet teveel macht krijgt?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Domestic_servant_ironing.jpg|thumb|upright=1.5|alt=A domestic servant ironing a lace doily with GE electric iron, ca. 1908|Een dienstmeid achter een strijkplank, ca. 1908]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">MEESTER EN KNECHT TEGELIJK</p> <p style="font-size:25px;">De burgers bepalen (van onderaf) de macht van de staat.</p> <ul> <li style="font-size:25px;">Grondrechten: vrijheid en gelijkheid</li> <li style="font-size:25px;">Soevereiniteits- en democratiebeginsel: vredesakkoord (sociaal contract);</li> <li style="font-size:25px;">Legaliteitsbeginsel</li> <li style="font-size:25px;">Trias politica</li> </ul> [[https://www.nrc.nl/nieuws/2012/09/17/in-congo-is-recht-te-koop-1150446-a599847| Leraren vragen smeergeld - NRC 2012]] <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Waarom kun je zeggen dat de staat meester en knecht tegelijk is?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|thumb|upright=1.5|alt=Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|Leviathan door Thomas Hobbes]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">IS DE MENS TE VERTROUWEN?</p> <p style="font-size:25px;">Thomas Hobbes versus Immanuel Kant ...</p> [[https://www.schooltv.nl/video/dossier-maatschappijleer-afl1-rechtsstaat-de-rechtsstaat-in-spagaat/#q=| Column van Rob Wijnberg: Hobbes vs Kant - 12.40]] [[Bestand:Thomas_Hobbes_(portrait).jpg|230px]] [[Bestand:DBP_-_250_Jahre_Immanuel_Kant_-_90_Pfennig_-_1974.jpg|200px]] <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Neem een standpunt in ten aanzien van de visie van Hobbes. Bedenk hierbij een overtuigend argument.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> {| class="wikitable" | <i>"En weliswaar werd er een parlementair stelsel ingevoerd in de vorm van de Staten-Generaal, maar daarin kreeg vooral de adel zitting. Van grondrechten voor de burgers was nauwelijks sprake, behalve dan vrijheid van godsdienst.</i> |} ; Over welk moment in de Nederlandse geschiedenis van de Grondwet gaat bovenstaand fragment? : a. De Staatsregeling van de Bataafse Republiek in 1798. : b. De constitutionele monarchie in 1814.* : c. De Grondwet van 1848. : d. De invoering van het mannenkiesrecht in 1917. ; Wat houdt het censuskiesrecht in? : a. Dat je iemand toestemming mag geven om voor je te stemmen. : b. Dat je alleen in de openbaarheid mag stemmen. : c. Dat iedereen boven de 23 jaar mag stemmen. : d. Dat je alleen onder bepaalde voorwaarden mag stemmen.* ; Welke van de onderstaande rechten zijn allemaal sociale grondrechten? : a. Werkgelegenheid, volksgezondheid en onderwijs.* : b. Vrijheid van godsdienst, sociale zekerheid en bescherming van de positie van medewerkers. : c. Sociale woningbouw, gelijke behandeling en persoonlijke vrijheid. : d. Recht op privacy, onaantastbaarheid van het lichaam en recht om verenigingen op te richten. [[Bestand:|thumb|upright=1.5|alt=.|.]] {{Sub}} {{Links}} rmo7zz5qml1z4g0zvckcvwb68e8gebp 0 37926 423465 380506 2026-04-22T13:13:34Z Erik Baas 2193 423465 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:80px;">Rechtsstaat II</p> <p style="font-size:40px;">Criminaliteit</p> <p style="font-size:200px;"><br></p> <p style="font-size:40px;"><i>Alle misdrijven die in de wet staan omschreven.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:$1000 REWARD! will be paid of the arrest and delivery to the Sheriff of Galveston County, Texas, of THOMAS REED, late cashier of the FIRST NATIONAL BANK, of Galveston, who absconded in the morning of (7976728042).jpg|thumb|upright=1.5]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">WIE WORDT CRIMINEEL?</p> <p style="font-size:25px;">Er zijn verschillende ideeën (theorieën) over waarom mensen zich crimineel gedragen.</p> <ul> <li style="font-size:25px;">Rationele keuze (Marcus Felson)</li> <li style="font-size:25px;">Aangeleerd gedrag (Edwin Sutherland)</li> <li style="font-size:25px;">Binding (Travis Hirshi)</li> <li style="font-size:25px;">Anomie (Robert Merton)</li> <li style="font-size:25px;">Erfelijkheid (Edward Wilson/Dick Swaab)</li> <li style="font-size:25px;">Zelfcontrole (Michael Gottfredson)</li> <li style="font-size:25px;">Psychische balans (Sigmund Freud)</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Wanneer is crimineel gedrag en wanneer juist niet?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Corporal_punishment_in_Europe.svg|thumb|upright=2|alt=Lijfstraffen in Europa|Lijfstraffen in Europa]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">STRAFFEN</p> <p style="font-size:25px;">Functies van straffen</p> <ul> <li style="font-size:25px;">Wraak en vergelding</li> <li style="font-size:25px;">Afschrikking</li> <li style="font-size:25px;">Voorkomen van eigenrichting</li> <li style="font-size:25px;">Resocialisatie</li> <li style="font-size:25px;">Beveiliging v/d samenleving</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Welke straffen passen bij welke doeleinden?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Scheveningse gevangenis 001.jpg|thumb|upright=1.5|alt=Scheveningse gevangenis|Scheveningse gevangenis]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">VRIJHEIDSSTRAF IN CIJFERS</p> <ul> <li style="font-size:25px;">Een dag cel kost 245 Euro</li> <li style="font-size:25px;">92% van de gevangenen is man</li> <li style="font-size:25px;">Meer dan de helft van gedetineerden is tussen de 25 en 45 jaar</li> <li style="font-size:25px;">De omvang van een cel is 5 bij 2 meter</li> <li style="font-size:25px;">6% van de gedetineerden zit langer dan 1 jaar vast</li> <li style="font-size:25px;">Ruim de helft van de gevangen is binnen een maand weer vrij</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><i>Heeft gevangenisstraf zin?</i></p> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Stelling: gedetineerden zijn voornamelijk slachtoffer.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[|thumb|upright=1.5|alt=|]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">NEDERLAND EN DE VS</p> <p style="font-size:25px;">Overeenkomsten en verschillen</p> [[https://www.schooltv.nl/| -]] [[|]] <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>-</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:|thumb|upright=1.5|alt=.|.]] <hr> {| class="wikitable" | <i>"Burgers worden niet alleen door nationale grondrechten beschermd, ze kunnen ook een beroep doen op internationale grondrechten."</i> |} ; Deze internationale grondrechten kwamen tot stand ... : a. voor de eerste wereldoorlog. : b. tussen de eerste en tweede wereldoorlog. : c. na de tweede wereldoorlog. : d. na de oorlog in Vietnam. ; Vergeleken met Nederland is in de VS sprake van: : a. weinig betrokkenheid van burgers bij de rechtsspraak. : b. minder zware straffen. : c. een kleinere uitingsvrijheid. : d. beperkte sociale grondrechten. {| class="wikitable" | <i>"Een sanctie die Nederland lange tijd bijzonder maakte, is de levenslange gevangenisstraf. Kreeg je deze straf, dan zat je echt tot je dood gevangen."</i> |} ; Bovenstaande is in strijd met het Europees recht, omdat ... : a. gevangenen altijd perspectief moeten hebben op vrijlating. : b. een levenslange gevangenisstraf geen 'oplossing' biedt. : c. daardoor de gevangenissen zo vol komen te zitten dat dit ten koste gaat van de leefomstandigheden. : d. een mens niet in gevangenschap mag sterven. {{Sub}} {{Links}} es8bd3nfzeav5wcwd8hnmi26vchbw9b 0 37937 423466 419883 2026-04-22T13:14:19Z Erik Baas 2193 423466 wikitext text/x-wiki {{TOC beperkt|2||rechts}} == Maatschappelijke vraagstukken (INL hoofdstuk 1)== === Samenleven en afspraken maken === [[Bestand:Takeshita_street_view.jpg|left|thumb|200px|Takeshita Street, Tokio]] {{Nowrap|Om te zorgen dat}} alle mensen goed kunnen samen&shy;leven maken we regels en wetten. In Nederland worden alle belangrijke regels democratisch bepaald. Vaak zijn niet alle partijen het eens dus zoeken ze naar een compromis. De standpunten worden bepaald door onze waarden en uit deze waarden kunnen weer idealen ontstaan.<br>Waarden: waarden zijn uitgangspunten of principes die mensen belangrijk vinden in hun leven en die ze daarom willen nastreven.<br>Idealen: zaken die je graag zou willen bereiken in je leven, zoals een invloedrijke baan of werken als hulpverlener in een ontwikkelingsland.<br>Normen: de opvattingen over hoe je je op grond van een bepaalde waarde behoort te gedragen noem je normen (bijvoorbeeld: stelen is in strijd met de normen). Als waarden en normen van verschillende groepen botsen kan er een maatschappelijk vraagstuk ontstaan. We spreken van een maatschappelijk vraagstuk wanneer: # grote groepen in de samenleving de gevolgen ervan ondervinden. # tegengestelde belangen meespelen. # een gemeenschappelijke oplossing nodig is. Een belangrijk kenmerk van maatschappelijke vraagstukken is ook dat er verschillende visies zijn op een probleem.<br>Belang: "een belang is het voor- of nadeel dat iemand ergens bij heeft". Soms kom je als individu ook lastige keuzes tegen, dit is een dilemma.<br>Dilemma: een lastige keuze uit twee of meer alternatieven die allemaal duidelijke nadelen hebben. === De vier thema's van maatschappijleer === === De kernconcepten === [[ File:Milgram_experiment_v2.svg|left|thumb|200px| Milgram experiment]] De kernconcepten die gebruikt worden om maatschappelijke vraagstukken te analyseren zijn: # Macht # Sociale ongelijkheid # Sociale cohesie '''Macht – ''het vermogen om het gedrag van anderen dwingend te beïnvloeden''.'''<br> Er zijn verschillende soorten macht: geaccepteerde macht noemen we gezag, dit is de macht van je ouders of de school over jou; de macht van de directie op school en van de burgemeester noemen we formele macht of formeel gezag, dit is vastgelegd in regels en wetten. Als laatste is er informele macht, dit is bijvoorbeeld binnen een vriendengroep, hierbij is er geen sprake van regels of sancties. Mensen kunnen macht ontlenen aan hun posities, hun baan bijvoorbeeld, maar ook aan hun kennis of leeftijd. De manier waarop iemand macht uitoefent hangt af van de machtsbronnen die beschikbaar zijn, zoals geld, kennis, overtuigingskracht, aanzien, etc. '''Sociale ongelijkheid – ''een ongelijke verdeling van maatschappelijke kansen, inkomen en politieke macht''.'''<br> In onze maatschappij is er helaas nog steeds sprake van sociale ongelijkheid. Voor veel mensen is het lastig om een baan te vinden, mensen met een migratieachtergrond of mensen met een beperking. Ook is er een erg groot verschil tussen arm en rijk, en hebben mensen met veel politieke contacten meer invloed dan anderen. '''Sociale cohesie – ''de mate waarin mensen door onderlinge bindingen het gevoel hebben bij elkaar te horen''.'''<br> Het is belangrijk dat de mensen in de samenleving rekening houden met de normen, waarden en belangen van hun medemens. In elke samenleving zijn mensen afhankelijk van elkaar, dit heet ''interdependentie''. Sociale cohesie zorgt ervoor dat iedereen deel uit maakt van de samenleving, en dat niemand wordt buitengesloten. === Analysemodel === == Kennis van zaken (INL hoofdstuk 2) == === Betrouwbaarheid van informatie === [[ File:Communication_shannon-weaver2.svg|left|thumb|200px| Veelgebruikt model voor de visualisatie van een communicatieproces, gebaseerd op het werk van Shannon en Weaver. Links de (af)zender, rechts een ontvanger die een reactie (boogpijl) geeft. Zender, medium en ontvanger zijn ook nodig voor het overbrengen van deze feedback.]] === Beeldvorming en gevolgen === [[Bestand:Censorship in cinema.jpg|left|thumb|200px|Censuur op videomateriaal]] Wij creëren ons beeld van de werkelijkheid op basis van de informatie die we ontvangen. Dat deze informatie zo betrouwbaar en volledig mogelijk is, is dus van belang. Dit is echter niet altijd het geval: de zender kan de informatie veranderen of beperken omdat dit voor hem voordeliger is. Om als journalist zo betrouwbaar en volledig mogelijk te kunnen werken zijn er twee dingen nodig: #'''persvrijheid''': de journalisten moeten de vrijheid hebben om te publiceren, zonder gehinderd te worden door de overheid(racistische/discriminerende/beledigende uitlaten zijn verboden). #'''vrijheid van nieuwsgaring''': journalisten moeten toegang krijgen tot relevante documenten en deze zonder bemoeienis van de overheid kunnen publiceren. Als de berichtgeving in een land gecontroleerd wordt dan spreken we van '''censuur'''. Als de informatie bewust verdraaid wordt, dan spreken we van '''manipulatie'''. Vormen van manipulatie zijn: #'''propaganda''': er wordt hier bewust eenzijdige informatie gegeven om de mening van de mensen te beïnvloeden. #'''indoctrinatie'''(meest extreme vorm): waarbij langdurig, systematisch en dwingend eenzijdige opvattingen worden opgedrongen met de bedoeling dat het publiek deze kritiekloos accepteert. Gemanipuleerde informatie kan grote gevolgen hebben op ons wereldbeeld. Als een journalist er bijvoorbeeld voor kiest om de identiteit van een crimineel expliciet te vermelden, kan dat leiden tot '''stereotypering''' oftewel '''generaliseren''' en '''vooroordelen'''(mensen gaan dan misschien denken dat bijvoorbeeld veel Poolse mensen criminelen zijn). Mensen gebruiken vooroordelen en stereotypen vaak om zich af te zetten tegen andere groepen. Het gevaar hiervan is dat het kan leiden tot intolerantie en discriminatie(op grond van bijvoorbeeld ras, sekse, geloof, uiterlijk). === Beïnvloeding door media === = Rechtsstaat (Thema 1)= == Idee en oorsprong van de rechtsstaat (DR hoofdstuk 1)== Nederland is een '''democratische rechtsstaat'''. Dit zorgt voor zekerheid onder de burgers. Ze kunnen meedoen aan verkiezingen en hebben zo invloed en ze worden beschermd tegen de machthebbers. Een '''rechtsstaat''' is dus ''een staat waarin burgers met burgers met grondrechten worden beschermd tegen machtsmisbruik en willekeur van de overheid.'' Ook is Nederland een '''sociale rechtsstaat''', er zijn wetten die de welvaart en het welzijn van de burgers bevorderen. In een rechtsstaat is er sprake van ''vertrouwen'' en ''wederkerigheid''. Die zorgen samen voor '''rechtszekerheid'''. De rechtstaat is ontstaan doordat er twee eeuwen lang een ongelukkige sfeer heerste in Europa, dit kwam deels door de enorme macht die de koning had, dus werd er naar verlichting gezocht. De rechtsstaat was deze verlichting. === Wat is een rechtsstaat? === Een rechtsstaat is een staat waar burgers door wetten worden beschermd tegen de staatsmacht. De staat heeft hierbij het geweldsmonopolie, maar door het legaliteitsbeginsel, wat er voor zorgt dat de overheid zich ook aan de wet houdt, worden de burgers alsnog beschermd. Een ander belangrijk kenmerk van een rechtsstaat is de trias politica, de scheiding der machten. De scheiding der machten houdt in dat de wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht geen invloed op elkaar kunnen hebben, waardoor er geen vriendjespolitiek ontstaat en de burgers geen kans meer hebben op een eerlijke behandeling. === Hoe is de rechtsstaat ontstaan? === In de zeventiende eeuw (en daarvoor) had een vorst vaak vrijwel onbeperkte macht. Een typisch voorbeeld hiervan was de Franse koning Lodewijk XIV, die zich als absoluut vorst presenteerde met het argument van het ''droit divin'': hij had die macht van God gekregen. Ook gold traditie als rechtvaardiging: de machthebber hoorde nou eenmaal alle macht te hebben. Vanuit de verlichtingsideeën uit de achttiende eeuw en verschillende revoluties die deze gedachten meenamen, ontstond een roep om rechten voor de burger, waaronder bescherming tegen de overheid. Filosofen kwamen met ideeën als scheiding van machten (een koning moest bijvoorbeeld niet én rechtspreken én wetten maken) en macht moest op verstand gebaseerd zijn. Dit was het begin van de rechtsstaat – al was de staatsinrichting nog niet helemaal te vergelijken met de rechtsstaat zoals die tegenwoordig bestaat. === De eerste rechtsstaten === == Grondwet en grondrechten (DR hoofdstuk 2) == === Ontstaan van de Grondwet === [[Bestand:Grondwet 1848 (6).JPG|thumb|upright=1|Grondwet van 1848]] In 1798 ontstond de Staatsregeling van de Bataafse Republiek, een voorloper van de grondwet. Het ontstond door de Franse Revolutie – de Bataafse Republiek was in feite een vazalstaat van de Franse Republiek – en hield in dat iedere burger gelijk is voor de wet en grondrechten heeft. In 1814 werd Nederland een constitutionele monarchie, dit houdt in dat het een koninkrijk met een grondwet is – Koning Willem I had geen absolute macht meer. Ook werd er een parlementair stelsel ingevoerd in de vorm van een Staten-Generaal. Pas in 1848 besloot Thorbecke de grondwet aan te passen om de koning onschendbaar te verklaren, de ministers werden verantwoordelijk voor de wetgeving. Er was sprake van een democratie, maar alleen mannen die een betaald bedrag konden betalen kregen (census)kiesrecht. Volgens Thorbecke moest de staat zorgen dat de burgers vrijheid hadden en de burgers moesten individueel besluiten hoe ze gelukkig konden leven. Er ontstond een arbeidersbeweging, die voor alle burgers kiesrecht opeisten. Ook vond de klassenstrijd plaats en de vrouwenbeweging kwam op. De sociale onrust zorgde voor een wijziging van de grondwet. In 1917 kregen de mannen algemeen kiesrecht en in 1919 kregen ook de vrouwen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) werden bijna alle grondrechten van de burgers overschreden; burgers werden gediscrimineerd, afgeluisterd en waren niet meer veilig. Na de oorlog werd de grondwet weer toegepast en in 1983 werden er nieuwe wetten ingevoerd. === Wat staat er in de Grondwet? === In de grondwet staan de rechten van de burgers en de rechten van de staat in het land. De klassieke en sociale grondrechten bestaan uit vrijheid en gelijkheid voor de mens. De volgende vormen de klassieke grondrechten: Gelijke behandeling houdt in dat iedereen gelijk is, dus dat niemand gediscrimineerd mag worden wegens godsdienst of geloofsovertuigingen, ras of welke andere grond dan ook. Persoonlijke vrijheid houd onder andere in dat je recht hebt op privacy, iedereen heeft zijn eigen persoonlijke levenssfeer en zijn eigendommen. De wet van onaantastbaarheid van het lichaam behoort tot de persoonlijke vrijheid, je mag niet zomaar gemarteld worden of medische onderzoeken ondergaan. Je hebt ook de vrijheid van godsdienst en onderwijs. Politieke vrijheid houdt in dat je algemeen kiesrecht hebt, maar ook de vrijheid van meningsuiting, de vrijheid van drukpers, het recht om verenigingen op te richten en vergaderingen organiseren. De sociale grondrechten zijn als het ware de subonderwerpen van de klassieke grondrechten en zijn in 1983 toegevoegd aan de wet. Dit valt allemaal onder de sociale grondrechten: – Werkgelegenheid – Bescherming van de positie van werknemers – Sociale zekerheid – Volksgezondheid – Sociale woningbouw Stel dat je klassieke grondrechten worden overschreden kan je direct naar de rechter stappen en wordt hier wat aan gedaan. Voor de sociale grondrechten met de overheid actief optreden, maar hiervoor kan je niet naar de rechter. === Wat zijn grenzen van onze vrijheid? === In Nederland zijn wij gewend aan vrijheid op allemaal mogelijke manieren, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van godsdienst zijn hier 2 voorbeelden van. Maar er zitten ook grenzen aan onze vrijheid. We moeten namelijk in ruil voor onze vrijheid ook elkaar respecteren en elkaar gelijk behandelen. Als katholieken bijvoorbeeld een kerk mogen bouwen, dan mogen moslims ook een moskee bouwen.Dit noemen we wederkerige erkenning. Wederkerigheid houdt dus in dat de uitoefening van vrijheidsrechten door de ene burger niet mag leiden tot schade of vrijheidsbeperkingen voor andere burgers. In de grondwet staat dan ook bij verschillende grondrechten dat ze kunnen worden uitgeoefend 'behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet' == Legaliteitsbeginsel (DR hoofdstuk 3) == === Het legaliteitsbeginsel en de rechtsstaat === Het legaliteitsbeginsel gaat over twee dingen: ten eerste moet alles wat de overheid doet, gebaseerd zijn op de wet. Ten tweede mogen (de meeste) nieuwe wetten niet met terugwerkende kracht worden toegepast. '''Elk handelen van de overheid moet een basis hebben in de wet.''' De overheid mag bijvoorbeeld alleen belastingen heffen als dat in de wet staat. De burger weet dan altijd waar hij aan toe is. Hij kan het gedrag van de overheid als het ware voorspellen. Dit noemen we de rechtszekerheid van de burger. ''In bepaalde gevallen heeft de uitvoerende macht een zogenoemde discretionaire bevoegdheid. Dat betekent dat het bestuur meer vrijheid heeft in het nemen van een besluit. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij asielzoekers. De minister is vrij om een bepaalde asielzoeker (voorlopig) niet terug te sturen naar het land van herkomst, terwijl anderen dat wel moeten.'' '''(De meeste) wetten mogen niet met terugwerkende kracht worden toegepast.''' Dit beginsel is met name in het strafrecht terug te vinden. In een rechtsstaat mag namelijk niemand worden veroordeeld voor een handeling die nog niet verboden was op het ogenblik waarop die plaatsvond. Dit staat ook met zoveel woorden in artikel 16 van de grondwet: ‘Geen feit is strafbaar dan uit kracht van een daaraan voorafgegane wettelijke strafbepaling.’ === Uitbouw van de sociale rechtsstaat === === Horizontale en verticale machtsverhoudingen === Je hebt verschillende soorten machtsverhoudingen namelijk horizontaal en verticaal. Horizontaal: In horizontale relaties gaat het om de verhouding tussen burgers onderling. In onderlinge contracten worden sommige afspraken vastgelegd, zoals een huwelijksverbintenis of een arbeidsovereenkomst. Deze relaties worden vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek, dat de basis vormt van het privaatrecht. Verticaal: bij verticale relaties gaat het om de relaties tussen burgers en de overheid en tussen overheidsorganisaties onderling. We spreken hier van publiekrecht. Voorbeelden zijn de belastingplicht, verkeersregels en milieuwetgeving. == Trias politica: scheiding en evenwicht van machten (DR hoofdstuk 4) == ==== Ontstaan en doel van de trias politica ==== [[Bestand:Separation of Powers.jpg|100px|Checks and balances in de VS]] De trias politica, ook wel "scheiding der machten" genoemd, is een fundamenteel kenmerk van de rechtstaat. Het is ontstaan door de ideeën van de Franse filosoof Montesquieu, na de Franse revolutie. Het doel van de trias politica is, concentratie van de macht van de staat te voorkomen. Wanneer alle macht in een hand komt, ontstaat er kans op machtsmisbruik. Hoe worden de machten gescheiden? – DE WETGEVENDE MACHT (stelt wetten op) ----> Parlement, Regering, Gemeenteraad en Provinciale Staten – DE UITVOERENDE MACHT (voert de wetten uit) ----> Politie, Openbaar Ministerie, Lokaal bestuur, Regering – DE RECHTSPREKENDE MACHT (spreekt recht) ----> Rechters Zelfs als deze drie machten goed gescheiden zijn, kan binnen een van de drie machten machtsmisbruik ontstaan. Daarom bedacht Montesquieu nog een systeem, waarbij de machten elkaar controleren en evenwichtig samenwerken: checks and balances. De wetgevende macht controleert de uitvoerende macht en de rechterlijke macht controleert de wetgevende macht. Maar niemand heeft in een democratische rechtstaat het laatste woord, iedereen mag elkaar controleren, in bepaalde situaties. === De drie machten in Nederland === – DE WETGEVENDE MACHT (stelt wetten op) ----> Parlement, Regering, Gemeenteraad en Provinciale Staten – DE UITVOERENDE MACHT (voert de wetten uit) ----> Politie, Openbaar Ministerie, Lokaal bestuur, Regering – DE RECHTSPREKENDE MACHT (spreekt recht) ----> Rechters WETGEVENDE EN UITVOERENDE MACHT Zoals bovenstaand beeld al laat zien, is de regering zowel wetgevende als uitvoerende macht. Volgens Montesquieu zou de regering helemaal geen wetgevende macht moeten hebben. In de Nederlandse praktijk komt echter de meeste wetgeving van de regering. Wel heeft de Tweede Kamer altijd een controlerende taak als formele wetgever en hebben ze de mogelijkheid om wetten aan te passen (recht van amendement). De regeringscoalitie wordt in Nederland in veel gevallen gesteund door een meerderheid in de Tweede Kamer en ook daardoor kennen we in Nederland niet precies de machtenscheiding zoals Montesquieu deze bedoelde. RECHTERLIJKE MACHT De rechterlijke macht in Nederland is in handen van de rechters. Volgens Montesquieu moeten deze rechters echter worden gecontroleerd door burgers in de vorm van leken- of juryrechtspraak. Dat is in Nederland niet het geval. Bovendien is het in Nederland mogelijk om als rechter ook politiek te bedrijven. In de Eerste Kamer was onlangs nog rumoer over twee rechters die werden voorgedragen voor de Kamer. Ook kennen we in Nederland een scheiding tussen de staande rechterlijke macht (het Openbaar Ministerie) en de zittende rechterlijke macht (de rechter). Het Openbaar ministerie valt weer onder de Minister van Justitie, maar is in principe wel onafhankelijk. == Rechtsgebieden (DR hoofdstuk 5) == === Burger tegenover burger === De rechtspraak is opgedeeld in 3 rechtsgebieden: civiel recht, strafrecht en bestuursrecht. Kantonrechtspraak is een bijzondere vorm. Hieronder vallen namelijk meer lichte strafzaken en arbeidszaken. Met welk rechtsgebied je te maken krijgt, is afhankelijk van de zaak die je hebt. In het civiel recht gaat het om conflicten tussen: – particulieren onderling – organisaties onderling – particulieren en organisaties In het strafrecht beoordeelt de strafrechter of iemand een strafbaar feit heeft gepleegd en daarvoor gestraft moet worden. In het bestuursrecht staan besluiten van de overheid centraal. Als u iemand het niet eens bent met een beslissing van een bestuursorgaan, bezwaar heeft gemaakt en dit is afgewezen, kan die persoon beroep instellen bij de bestuursrechter. De kantonrechtspraak is een bijzondere vorm van rechtspraak. De kantonrechter behandelt: – Civiele zaken tot een bedrag van € 25.000 – Arbeidszaken – Huurzaken – Consumentenkoopzaken – Consumentenkredietzaken tot een bedrag van € 40.000 – Lichte strafzaken (zoals snelheidsovertredingen) === burger tegenover overheid === bij de verhouding tussen burger en overheid en overheden onderling gaat het over dingen zoals leerplicht, belastingplicht, de zorg voor volksgezondheid en de bestrijding van epidemieën onder vogels of vee. er horen bij deze verhouding 3 gebieden. – het staatsrecht de overheid regelt de grondwet, de bevoegdheden van de ministers en de rechten van de 2e Kamerleden – het strafrecht het strafrecht zorgt ervoor dat de burgers veilig zijn. bij veroordeling kan een burger beperkingen worden opgelegd of gestraft worden. – het bestuursrecht == Strafrecht: opsporing en vervolging (DR hoofdstuk 6)== === De rechtsstaat en het strafrecht === === Het strafproces === Er zijn zes fases die een verdachte ondergaat na de ontdekking van zijn misdrijf tot aan het moment dat de veroordeelde zijn straf ondergaat. '''Het Openbaar Ministerie''' (OM) treedt op in naam van de staat en stuurt politie aan op plegers van misdaden op te pakken en vervolgens beoordeelt het OM op basis van de uitkomst of iemand veroordeeld wordt. De 6 fases van het strafproces: 1. Aanhouding: Als je verdachte bent mag de politie je '''Staande houden''' (Laten stilstaan) of '''Aanhouden''' (Arresteren en meenemen naar het bureau). Iedereen is bevoegd om iemand die op heterdaad wordt betrapt vast te houden tot de politie komt. Stel de verdachte is meegenomen naar het bureau heeft deze persoon het recht om te weten waar hij van verdacht wordt. Als de officier van justitie na zes uur wil dat de verdachte langer blijft, kan de officier van justitie twee keer de verdachte voor 3 dagen langer laten blijven. Als de advocaat of officier van justitie de strafzaak niet na 110 dagen voorarrest heeft afgerond, volgt er een pro-formazitting. De rechter kan hierin besluiten de verdachte langer in voorarrest te nemen. 2. Opsporing: De opsporing start met het verzamelen van informatie en het eventueel verhoren van verdachte of getuigen. Het doel is te achterhalen wat er gebeurd is en welke bewijzen te vinden zijn. Het verslag hiervan gaat als '''proces-verbaal''' naar de officier van justitie en leidt hierna het onderzoek en beslist of het voor de rechter komt. Je hebt een aantal opsporingsbevoegdheden waar je je aan moet houden als politie. Tijdens het opsporingsonderzoek mag de politie dwangmiddelen gebruiken (fouilleren, in beslag nemen van bewijsmateriaal). Voor sommige dwangmiddelen of bevoegdheden heeft de politie toestemming van de officier van de justitie of rechter-commissaris nodig. 3. Vervolging: De vervolging wordt geregeld door het Openbaar Ministerie (OM). Ze hebben verschillende manieren om een strafzaak af te handelen. De officier kan een transactie (Schikking) voorstellen, hier heb je te maken met een geldboete of een taakstraf en zo wordt je niet verder vervolgd. Het OM kan bij lichte delicten kiezen voor een strafbeschikking en zelf een straf op leggen. Bij een strafbeschikking ligt de schuld vast. Verder kan de officier Seponeren (Besluiten om niet verder te vervolgen). === Veiligheid, vrijheid === == Strafrecht: berechting (DR hoofdstuk 7) == === Voor de rechter === Bij strafvervolging krijg je een dagvaarding. Daarin staat wanneer je voor de rechter moet komen. Waar je voor beschuldigd wordt heet een tenlastelegging. Op de terechtzitting hoort de rechter de getuigen en kijkt hij naar het bewijs. Aan het eind doet de officier van justitie zijn requisitoir (de vraag om bepaalde straf) en houdt de advocaat zijn pleidooi. Na het vonnis kun je in hoger beroep gaan, dit komt dan bij het gerechtshof en dan wordt de zaak overgedaan. Daarna kun je nog in cassatie gaan bij de Hoge Raad. Deze kijkt of het recht goed is toegepast. Ook kan de zaak nog worden heropend in uitzonderlijke gevallen. Dit heet herziening ten voordele. === De straf === Een straf wordt door de rechter opgelegd als er geen enkele strafuitsluitingsgrond van toepassing is. <span style="font-size: large;">Hoofdstrafrechten</span> * Geldboete. Vaak in combinatie met een andere hoofdstraf. * Taakstraf. In plaats van een geldboete of vrijheidsstraf. * Vrijheidsstraf. Een gevangenis straf die afhankelijk is van de misdrijf en tot levenslang kan oplopen. Naast een hoofdstraf kan een rechter een bijkomende straf opleggen. Zoals het intrekken van het rijbewijs. Ook zijn er nog strafrechtelijke maatregelen, zoals schadevergoeding of verplichte behandeling in een afkickkliek. Een ander voorbeeld van een maatregel is onttrekking aan het verkeer van in beslag genomen goederen. De dader krijgt spullen zoals wapens niet meer terug. Daarnaast heb je nog de ontneming van wederrechtelijk voordeel. De veroordeelde raakt de winst kwijt die deze met de misdrijf heeft gemaakt. Sommige straffen worden voorwaardelijk opgelegd. Deze kunnen (deels) ingetrokken worden onder bepaalde voorwaarden. <span style="font-size: large;">Straffen hebben bepaalde functies</span> * Wraak en vergelding, misdaad mag niet lonen. * Afschrikking, door te bestraffen weerhoudt het mensen ervan het nog eens te doen. * Voorkomen van eigenrichting. * Resocialisatie, de overheid probeert het gedrag van de crimineel te verbeteren. * Beveiliging van de samenleving. <span style="font-size: large;">Het recht voor gedetineerden</span><br> Ook als je veroordeeld bent houd je rechten. Veroordeelde van meer dan een jaar celstraf hebben in principe recht op voorwaardelijke invrijheidstelling. Wel kunnen hier voorwaarden aan zitten. <span style="font-size: large;">Strafrecht voor jongeren</span><br> Onder de 12 zijn kinderen niet strafrechtelijk aansprakelijk. Tussen 12 en 17 in geldt het jeugdstrafrecht. Van 12 tot 15 is de maximale straf 1 jaar en voor kinderen van 16 en 17 maximaal 2 jaar. Kinderen tussen de 16 tot 23 jaar kunnen ook te maken krijgen met adolescentenstrafrecht. Het jeugdstrafrecht is sterk gericht op de resocialisatie. === Strafrecht in beweging === == De rechtsstaat in internationaal perspectief (DR hoofdstuk 8) == === Internationaal recht === Burgers worden niet alleen beschermd door nationale grondrechten, maar ook door ''Internationale grondrechten'', die soms zwaarder wegen dan nationale grondrechten. Deze ''Internationale grondrechten'' werden samengesteld na de Tweede Wereldoorlog en opgeschreven in de ''Universele Verklaring van de Rechten van de Mens'' van de Verenigde Naties; deze grondrechten werden samengesteld om ook in de toekomst wereldvrede te bewaren. In 1950 werd het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden gesloten. Deze rechten zijn afdwingbaar bij een nationale rechter of bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. De internationale verdragen lijken op de grondwetten van individuele staten en dat zorgt ervoor dat de burgers een ''dubbele garantie'' hebben op de grondrechten en vrijheden. Deze moeten worden gerespecteerd want een burger kan bij internationaal en nationale rechters beroep doen op hun diensten als hij of zij vindt dat hij benadeeld wordt. In 1946 werd het '''Internationaal Gerechtshof''' opgericht om de rechten van de mens en de vrede tussen landen te beschermen. Het Internationaal Gerechtshof huist in het ''Vredespaleis'' in Den Haag. In het Vredespaleis werken vijftien door de '''Verenigde Naties''' gekozen rechters die zich bezig houden met conflicten tussen verschillende landen, dit wordt meestal geregeld in speciale oorlogstribunalen (zoals het Joegoslaviëtribunaal). Ook bevindt zich het '''Internationaal Strafhof''' in Den Haag; hier worden vooral oorlogsmisdaden en misdaden tegen de mensheid bestraft. De '''Europese Unie''' wil de mensen die in de lidstaten wonen beschermen tegen mogelijke wandaden van de overheden in de landen, daarom moeten/moesten landen die lid willen worden een ''rechtstaat'' worden, want in een dictatuur kun je de rechten van de mens niet garanderen. Daarom eist de Europese Unie van kandidaat-landen om hun bestuurssysteem en grondwet aan te passen om de burgers die er wonen te beschermen. === Nederland en de VS vergeleken === Je kan het rechtssysteem van de VS en Nederland vergelijken door middel van vier rechtsstatelijke onderwerpen. ====De onafhankelijkheid van rechters==== Het verschil tussen de rechters van de hoogste rechtsorganen; de Hoge Raad in Nederland en de Hooggerechtshof in de VS, is dat de Hooggerechtshof alle Amerikaanse wetgeving moeten toetsen aan de grondwet. In Nederland mogen ze de wetten niet toetsen aan de grondwet. Zo heeft de rechtelijke macht niet teveel macht. In de VS worden de rechters verkozen door de president en in de Nederland op voordracht van de tweede kamer. ====Juryrechtspraak==== In de VS is er juryrechtspraak. Als je minimaal 18 bent, Engels spreekt en geen strafblad hebt kan je hiervoor gevraagd worden. De jury doet uitspraak over de schuldvraag; de rechter bepaalt de straf. In Nederland doet een rechter uitspraak over de schuldvraag en de straf. ====De grondrechten==== Amerikanen hebben nauwelijks sociale grondrechten en voornamelijk klassiek rechten. Dit zorgt voor een grotere uitingsvrijheid. Ook is er veel sprake van klassenjustitie. Vergeleken met Nederland hebben verdachten in Amerika minder rechten. ====De straffen==== In Amerika zijn drie opvallende kenmerken van het strafrecht: de doodstraf, plea bargaining (de advocaat en de aanklager sluiten een deal op voorwaarde dat de verdachte bekent) en de Three Strikes and You’re Out Law. In Nederland is het opvallend dat je levenslang kon krijgen. Maar omdat dat in strijd is met internationaal recht, wordt er nu na het uitzitten van een groot deel van de straf gekeken naar vrijlating. == Big data: kansen en bedreigingen (DR hoofdstuk 9) == = Parlementaire democratie (Thema 2)= == Wat is democratie? (PD hoofdstuk 1) == === Wereld bedekt met staten === Soeverein: een staat die op een bepaald gebied met duidelijke grenzen het hoogste gezag uitoefent en het monopolie van geweldsuitoefening heeft. === Het belang van politiek === Politiek gaat over het maken van keuzes waaraan allen in een staat zijn gebonden. De keuzes worden in algemeen geldende wetten vastgelegd. Wetten worden uitgevoerd door 'dienaren van de macht' zoals ministers, ambtenaren, politie en het leger. Zonder Politiek zouden deze machten kunnen doen wat ze willen aangezien ze normaal gesproken worden aangestuurd door de leiders van het land. Het leger kan het land gemakkelijk overnemen en een dictatuur starten. Zonder politiek zou er een strijd van 'allen tegen allen' ontstaan. De politiek is er voor algemeen belang en neemt besluiten die moeten lijden tot een betere samenleving. Van de minimale leeftijd om alcohol te drinken tot je zorgpremie. Ook houdt het landsbestuur je aan de wet, door bijvoorbeeld straffen op te leggen aan overtredingen. === Democratie === Een democratie is een bestuursvorm waarbij het volk regeert. Het woord democratie bestaat dan ook uit de twee Griekse woorden 'demos' (volk) en 'kratein' (regeren), het betekend letterlijk: het volk regeert. Inmiddels leeft de helft van de wereldbevolking in democratie alhoewel er bijna nergens meer directe zeggenschap van het volk voorkomt. Wel zijn er in sommige landen nog referenda dit is een vorm van directe democratie waarbij het volk stemt over een bepaald wetsvoorstel. Inde meeste landen zien we nu een indirecte vorm van democratie oftewel representatieve democratie. Dit betekend dat het volk vertegenwoordigers kiest die de beslissingen nemen en dat deze vertegenwoordigers verantwoording moeten afleggen over hun beleid. In een representatieve democratie is de politieke macht verdeeld over meerdere personen en instituties die elkaar controleren, de trias politica.Om de inbreng van burgers te garanderen moet een democratie ook een rechtstaat zijn, waarin regels gelden voor burgers en voor de overheid. Kenmerken van een democratie: * Er is individuele vrijheid * Er gelden politieke grondrechten * Politie en het leger hebben wettelijk beperkte bevoegdheden * Er bestaat onafhankelijke rechtspraak * Er bestaat persvrijheid === Dictatuur === Een dictatuur is een land waarin de machthebbers nagenoeg alles bepalen. In dictaturen is er bijna altijd sprake van schending van mensenrechten en politiek geweld. Er zijn zelden grondwetten in een dictatuur, en als deze er zijn, zijn ze heel beperkt. Vrijheid in een dictatuur zijn beperkt; vrijheid van godsdienst, recht op privacy en politieke vrijheid zijn beperkt. Er is in een dictatuur is er geen Trias Politica maar de staat is een geheel dat in handen is van een kleine groep mensen. Er bestaat dus geen onafhankelijke rechtspraak, burgers kunnen niet rekenen op bescherming tegen de overheid. Burgers hebben hierdoor niks te zeggen in de politiek en kunnen hun rechten niet opeisen. De machthebbers verdedigen hun macht met harde hand, er is vaak overheidsgeweld. We maken onderscheid tussen ideologische, religieuze en militaire dictaturen. <b>Ideologische dictatuur</b><br> In deze dictatuur heeft de communistische partij alle macht en burgers weinig tot geen individuele vrijheden. Er is sprake van indoctrinatie (de bevolking krijgt de partijideologie te zien in media en onderwijs). <b>Religieuze dictatuur</b><br> Ook wel theocratie genoemd. Godsdienst wordt verheven tot staatsideologie. Het volk kiest een parlement en de president, maar voor alle politieke besluiten is toestemming nodig van niet-gekozen geestelijke leiders. <b>Militaire dictatuur</b><br> Een militaire dictatuur is een dictatuur waarin de politieke macht van het land bij de hogere militairen berust. == Politieke stromingen (PD hoofdstuk 2) == == Wat is een ideologie? == In de tijd dat Nederland een parlementaire democratie werd was er geen bemoeienis vanuit de overheid richting de arbeid of gezondheidszorg. De inkomstenverschillen waren groot en veel mensen leefde in armoede, als je niet kon werken werd je afhankelijk van de liefdadigheid en de kerk. Na de industrialisatie en urbanisatie veranderde de samenleving snel. De eerste politieke partijen ontstonden die teruggrepen op die belangrijke ideologische politieke stromingen:het liberalisme,confessionalisme en het socialisme. Onder een ideologie verstaan we ''een samenhangend geheel van ideeën over de mens en de gewenste inrichting van de samenleving''. ''Het gaat hierbij vooral over twee aspecten:'' '''Normen en Waarden''' die voor iedereen in de samenleving moeten gelden. Bij een ideologie met de waarden gelijkheid als uitgangspunt past de norm dat rijken meer belastring moeten betalen. De gewenste '''sociaaleconomische verhoudingen''' van de samenleving. Of anders gezegd de beste rechtvaardige verdeling van welvaart. Als je voor een sterke,actieve rol van de overheid op het gebied van economie, uitkeringen, onderwijs en gezondheidszorg dan ben je '''Links'''. Hierbij willen ze de ongelijkheid tussen mensen minderen en zorgen voor uitkeringen bijvoorbeeld, want ze vinden dat mensen niet allemaal dezelfde kansen hebben om goed voor zichzelf te zorgen. '''Rechtse''' mensen willen juist zo weinig mogelijk bemoeienis van de overheid op sociaaleconomisch gebied. Zei vinden dat mensen vooral zelf verantwoordelijk zijn om hard te werken en het beter te krijgen. Zit een ideologie tussen links en rechts in, dan spreken we over het '''Politieke midden.''' ==Strijden met woorden== In een democratie wordt in de politiek enkel gestreden met woorden. Politici hebben drie belangrijke "gesprekspartners". Politici praten met elkaar en over elkaar. Meestal gebeurt dit openlijk, maar in een enkel geval hebben ze een niet openbaar gesprek in de zogenaamde achterkamertjes. Politici praten ook met journalisten op tv en in de media om te laten zien wie ze zijn en waar ze voor staan om hun kans op "scoren" te verhogen. Ook praten politici met de gewone burgers via bijvoorbeeld social media. === De drie hoofdstromingen === Er zijn drie grote stromingen in Nederland. Het Liberalisme, het Socialisme en het Confessionalisme. Volgens het Liberalisme is de samenleving er het meest bij gebaat als ieder individu zich optimaal kan ontplooien: wat goed is voor het individu, is goed voor de maatschappij. Mensen zijn niet gelijk, maar wel gelijkwaardig. Zij moeten elkaars opvattingen respecteren. het Liberalisme staat dus voor '''vrijheid'''. Tegenwoordig zijn Liberalen voor een vrijemarkteconomie. Het is een rechtse partij, de grootste Liberale partij in ons land is de VVD. Het Socialisme benadrukt '''gelijkheid'''. Het socialisme is een reactie op de slechte behandeling van arbeiders in de fabrieken. De huidige Sociaaldemocraten zijn niet tegen de vrijemarkteconomie, maar vinden nog steeds dat kennis, inkomen en macht eerlijker verdeeld moeten worden. De drie sociaaldemocratische partijen in ons land zijn de PvdA, de SP en GroenLinks. Bij het Confessionalisme baseren mensen hun politieke opvattingen op hun geloofsovertuiging. In het confessionalisme gaat men uit van een '''organische staatsopvatting''': de samenleving is vergelijkbaar met een menselijk lichaam waarin alle onderdelen van elkaar afhankelijk zijn en ook alleen in onderlinge samenhang kunnen functioneren. '''Broederschap''' en '''solidariteit''' zijn dus de visie van de confessionelen. De huidige christendemocraten streven naar een samenleving waarin rentmeesterschap, solidariteit, harmonie en gespreide verantwoordelijkheid belangrijke waarden zijn. De overheid moet slechts een aanvullende waarde hebben en moet zo veel mogelijk overlaten aan het maatschappelijke middenveld, zoals welzijnsinstellingen en schoolbesturen. De CDA en de ChristenUnie zijn de belangrijkste confessionele partijen. Ze horen thuis in het politieke midden. === Andere politieke richtingen === PRAGATISME<br> Vanaf de jaren zestig is er sprake van ontideologisering, het verdwijnen van ideologie als leidraad voor het politieke leven. Hierdoor ontstonden er meer pragmatische en populistische partijen die niet pasten in een van de traditionele ideologieën. Pragmatische partijen hebben geen vaste uitgangspunten of principes: afhankelijk van het probleem, wordt een oplossing gekozen. POPULISME<br> Deze stroming zegt nadrukkelijk de stem van het volk te willen laten horen. De partij bepaalt zelf wie er wel en niet bij de partij hoort. Om de gewone burger te bereiken versimpelt het populisme politieke kwesties. Zoals: Neemt criminaliteit toe? Dan gaan we harder straffen. Ze zijn niet links of rechts, niet progressief of conservatief. Ze hebben vaak nationalistische standpunten. De pvv is in Nederland een typische populistische partij. PROGRESSIEF EN CONSERVATIEF<br> Progressief betekent vooruitstrevend, veranderingsgezind en gericht op de toekomst. Ze benadrukken de gebreken in de samenleving en pleiten voor verandering. Conservatief betekent behoudend en is gericht op het heden en verleden: ‘houden wat je hebt’. Ze vinden dat Nederland niet nog meer politieke macht moet afstaan aan de Europese Unie. Soms willen ze dingen weer zoals vroeger, zoals de invoering van de gulden of het terugdraaien van het homohuwelijk. KOSMOPOLITISME VERSUS NATIONALISME<br> Kosmopolieten willen hun eigen land ophouden zodat het mee kan komen in een geglobaliseerde wereld. Nationalisten zien globalisering juist als bedreiging voor eigen banen, cultuur en identiteit. Definitie globalisering: Globalisering is een toenemend proces van economische, culturele en politieke integratie op mondiaal niveau. Door de openstelling van grenzen tussen landen, kunnen goederen en diensten zich gemakkelijker verplaatsen. Politieke partijen zijn meestal dus in te delen in links of rechts en progressief of conservatief. == Politieke partijen (PD hoofdstuk 3) == SOORTEN PARTIJEN<br> Een politieke partij bestaat uit een groep mensen met globaal dezelfde ideeën over een ideale samenleving. Naast de partijen die je in het vorige stuk hebt gelezen zijn er ook nog one-issuepartijen en antidemocratische partijen. One-issuepartijen vertegenwoordigen één specifieke doelgroep. (vb. ouderen of dieren) Antidemocratische partijen hebben standpunten die in strijd zijn met de rechtstaat. Vaak roepen ze op tot geweld. FUNCTIES<br> In onze democratie vervullen de politieke partijen een aantal functies: – Van de wensen en eisen van mensen maken ze één politiek programma. (integratie van ideeën) – Via politieke partijen komen mensen verschillende standpunten te weten. (informatie) – De partijen proberen de mensen te interesseren en actief mee te laten doen. (participatie) – Ze selecteren kandidaten voor publieke functies zoals kamerlid of minister. (selectie van kandidaten) == Verkiezingen (PD hoofdstuk 4)== Dit hoofdstuk legt uit hoe een landbestuur tot stand komt na de verkiezingen en de kabinetsformatie. Te beginnen met de vraag: Hoe kiezen wij? === Hoe kiezen wij? === Wanneer je als Nederlandse staatsburger 18 jaar of ouder bent, heb je kiesrecht. We maken hierbij een onderscheid tussen '''actief kiesrecht''' (het recht om te kiezen) en '''passief kiesrecht''' (het recht om gekozen te worden). In de wet staat ook, dat de stemmingen geheim zijn. Niemand kan nagaan op wie je hebt gestemd, tenzij je het natuurlijk zelf verteld. We kiezen vertegenwoordigers op verschillende niveaus: het Rijk (Tweede Kamer), de provincie (Provinciale Staten), de gemeente (gemeenteraad) en de waterschappen, die de waterhuishouding in Nederland regelen. Het Nederlandse kiesstelsel is gebaseerd op '''evenredige vertegenwoordiging''': ''alle uitgebrachte stemmen worden verdeeld over het beschikbare aantal zetels.'' Een '''zetel''' is letterlijk een stoel in bijvoorbeeld de Tweede Kamer. Een partij met 20 procent van de stemmen, krijgt dus ook 20 procent van de zetels. Dat lijkt moeilijk uit te rekenen, maar er wordt uitgegaan van een slimme berekening. Men gebruikt de '''kiesdeler''', de hoeveelheid stemmen die nodig is voor een zetel. Wanneer er 10 miljoen stemmen worden uitgebracht op 150 zetels, zijn voor 1 zetel 10.000.000/150= 66.666, 6666667 nodig. Dit betekent dus ook dat bijvoorbeeld D66 en de PvdA een gelijk aantal zetels kunnen krijgen, terwijl ze niet exact evenveel stemmen hebben. === Na de verkiezingen === === De val van een kabinet === == Regering en parlement (PD hoofdstuk 5) == === De Regering === De regering in Nederland is de uitvoerende macht. De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers. de regering is verantwoordelijk voor het bestuur van het land. De koning bemoeit zich niet actief, maar wordt elke week door de minister-president op de hoogte gehouden. Iedere minister heeft zijn eigen beleidsterrein onder zijn beheer, bijvoorbeeld onderwijs. Beleidsvoornemens worden besproken in de gezamenlijke vergadering van de ministers, oftewel de ministerraad. de voorzitter hiervan is de premier. Voor onderdelen die de ministers moeten doen, kunnen staatssecretarissen voor worden aangesteld. Een minister en een eventuele staatssecretaris hebben een eigen ministerie of departement, waar ambtenaren voor hen werken, die ambtenaren geven adviezen en bereiden wetsvoorstellen voor. soms hebben ministers geen eigen ministerie. de minister van ontwikkelingssamenwerking kan bijvoorbeeld werken onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Buitenlandse zaken, hij is dan een minister zonder portefeuille. het staatshoofd is bij ons de koning, naast ceremoniële taken, moet hij ook de wetten ondertekenen, voorlezen van de troonreden, het benoemen van de ministers en staatssecretarissen, zich laten informeren over het kabinetsbeleid en ons land vertegenwoordigen in het buitenland. De koning is niet verantwoordelijk voor de inhoud van de wetten. De koning is onschendbaar, de ministers zijn verantwoordelijk. === Het Parlement === In de moderne politiek en geschiedenis is een parlement een wetgevend, verkozen regeringsbestuur. Over het algemeen heeft een modern parlement drie functies: vertegenwoordigers van de kiezers, wetten en overzichtelijke overheden door middel van hoorzittingen en vragen. Hoewel sommige het gebruik van het woord parlement in parlementaire systemen beperken, wordt het ook vaak gebruikt om de wetgever in de presidentiële systemen (bijvoorbeeld het Franse parlement) te beschrijven, zelfs als het niet in de officiële naam staat. Historisch gezien omvatten de parlementen verschillende soorten beraadslagende, raadplegende en gerechtelijke vergaderingen, bijv. Middeleeuwse parlementen. De term is afgeleid van het Anglo-Normandisch parlement, uit het woord parler 'spreken'. De betekenis evolueerde in de loop van de tijd: oorspronkelijk een discussie, gesprek of onderhandeling (getest rond 1100), door middel van verschillende soorten deliberatieve of gerechtelijke groepen, die vaak door de monarch worden opgeroepen. Veel parlementen maken deel uit van een parlementair systeem van overheid, waarin de uitvoerende macht grondwettelijk verantwoordelijk is voor het parlement. Sommigen beperken het gebruik van het woord parlement tot parlementaire systemen, terwijl anderen het woord gebruiken voor elk gekozen wetgevend orgaan. Parlementen bestaan meestal uit kamers of huizen, en zijn gewoonlijk bicameraal of unicameraal, hoewel er meer complexe modellen bestaan. === Van wetsvoorstel tot wet === Als minister of als staatssecretaris maar ook als lid van de Tweede kamer kan je een idee hebben. Dat idee wat als wetsvoorstel dient moet eerst worden voorgedragen aan de ambtenaren die er meer vanaf weten. Het wetsvoorstel wordt dan voorgedragen aan de tweede kamer, diegene uit de tweede kamer of het kabinet maakt dan gebruik van de wet van initiatief, het recht om een wet voor te stellen. Vervolgens wordt erover gestemd, de meerderheid moet het er mee eens zijn. Als Kamerlid kan je ook gebruik maken van de wet van amendement, je kan het wetsvoorstel dan herschrijven en hier en daar wat aanpassingen doen. Gaat het wetsvoorstel door dan gaat het naar de Eerste kamer waar er ook op gestemd wordt. Stel dat de eerste kamer ook met de meerderheid voor stemt dan komt het wetsvoorstel bij de koning, het staatshoofd, te liggen die het vervolgens alleen nog maar moet ondertekenen. De laatste stap is dat de wet wordt gepubliceerd in het staatsblad en vanaf dan is de wet ook te vinden op internet. === Wie heeft de meest macht? === In Nederland hebben we een regering die het land regeert, en het parlement dat de regering controleert. Er is een duidelijke taakverdeling tussen de regering en het parlement die voortvloeit uit het principe van de trias politica, dit noemen we dualisme. Trias politica is niet strikt doorgevoerd in Nederland omdat ministers zowel wetgevende als uitvoerende macht hebben. Sommigen vinden dat die regering daardoor te veel macht heeft. Anderen vinden dat de macht wel beperkt is omdat ministers bij belangrijke beslissingen altijd de toestemming van het parlement nodig hebben. De wetgevende macht stelt wetten en regels vast, de uitvoerende macht voert ze uit. ====Coalitie en oppositie==== In de Eerste en Tweede Kamer zijn regerings- en oppositiefracties. Met regeringsfracties worden coalitiefracties (partijen die ook ministers in de regering hebben zitten) bedoeld. Oppositiepartijen zijn alle partijen die niet in de regering zitten. ====Politieke cultuur==== In Nederland vergaderen, schikken en plooien we, proberen we iedereen aan boord te houden door te streven naar een compromis. Dit noemen we het streven naar consensus (overeenstemming). De oorsprong van deze politieke cultuur ligt in onze eeuwenlange strijd tegen het water. Het streven naar een compromis in de Nederlandse politiek noemen we het poldermodel. == Invloed op politieke besluiten (PD hoofdstuk 6) == === Strijden met woorden === === Het systeem van politieke besluitvorming === === Politieke actoren === De politieke actoren zijn alle burgers, groepen, bestuursorganen en instanties die betrokken zijn bij een politiek besluitvormingsproces. In een goed werkende democratie, wisselen deze partijen elkaar regelmatig af en werken ze veel samen. De actoren vormen samen een politiek debat (dit vindt dus niet altijd plaats in de tweede kamer met politici).<br> Wanneer bijvoorbeeld een minister iets wil aanpakken, overlegt hij niet alleen met ambtenaren maar ook met deskundigen, onderzoekers en iedereen die er maar iets mee te maken hebben.<br> Als burger is er altijd wel een mogelijkheid om betrokken te raken bij bepaalde zaken. Zo kan je je bijvoorbeeld bij een pressiegroep voegen. Dit zijn groepen die druk uitoefenen op politici om hun standpunt duidelijk te maken. Ook de media spelen een belangrijke rol als politieke actor.<br> Media hebben verschillende functies: * onderzoekende/agendafunctie * commetaarfunctie * spreekbuisfunctie * controlerende functie Er zijn verschillende meningen over de politieke actoren. De meerderheid vind het een goed concept, want wij als burgers kunnen (vaak) meedenken over wetsvoorstellen. Echter vinden sommige mensen dat de individuele burger ook gehoord moet worden en niet alleen een groep mensen. === Omgevingsfactoren === == Gemeente en provincie (PD hoofdstuk 7)== === Decentralisatie === Decentralisatie heeft te maken met het Subsidiariteitsbeginsel. Dit houdt in dat de overheid geen taken uitvoert die lagere instanties kunnen doen. Een voorbeeld van een lagere instantie is een gemeente. De gemeente houdt bijvoorbeeld het aantal burgers bij. Een belangrijke reden is dat elke stad of provincie verschillende problemen heeft die beter op kleinere schaal kunnen worden opgelost. Ook hebben de inwoners van de gemeente of provincie meer te zeggen over de besluiten, omdat de lokale bestuurders dichter bij de burgers staan, dan bijvoorbeeld de ministers van Nederland. Zo kunnen de inwoners makkelijker in contact komen met de bestuurders. === De provincie === In een dichtbevolkt land zoals Nederland staan de behoefte aan woningen, een goede infrastructuur, de noodzaak om de weinige natuurgebieden te behouden, industriële bedrijvigheid, landbouw en recreatie soms op gespannen voet met elkaar. Daarom stelt de provincie een structuurvisie op waarin de plannen voor een gebied staan (in deze plannen moet er wel rekening gehouden worden met het landelijk beleid). De belangrijkste taken van de provincie liggen dus op de terreinen ruimtelijke ordening en milieu. Om de vier jaar worden er verkiezingen gehouden voor de Provinciale Staten, zo wordt de provinciale vertegenwoordiging genoemd. De Provinciale staten kiezen dan de leden voor de Gedeputeerde Staten, die het dagelijkse bestuur vormen. Voorzitter van zowel Gedeputeerde Staten als Provinciale Staten is de commissaris van de Koning. Die persoon wordt dus niet gekozen, maar benoemd. Officieel wordt hij of zij benoemd door de koning, maar in de praktijk gebeurt dit door de minister van Binnenlandse Zaken. === De gemeente === de gemeente is verantwoordelijk voor een ordelijke verloop van het openbare leven in de gemeente. van het sluiten van huwelijken tot het ophalen van huisvuil. de gemeente beschikt over een gemeenteraad. Deze bestaat uit gemeenteraadsleden; vertegenwoordigers van de burgers die elke vier jaar gekozen worden. het aantal gemeenteraadsleden is afhankelijk van het aantal inwoners. het dagelijks bestuur van de gemeente is in handen van de B en W (het college van burgemeester en wethouders). die met name een uitvoerende taak hebben. de b en w wordt gecontroleerd door de gemeenteraad. een burgemeester is de baas van een gemeente. hij of zij is daarmee verantwoordelijk voor de openbare orde en de veiligheid. hij reageert als eerst op storende gebeurtenissen. ook is de burgemeester hoofd van de brandweer en de politie en om de zes jaar wordt hij benoemd. gemeenten kunnen samen een metropool vormen. dit is wanneer hun samenwerking in een tal gemeenschappelijke regelingen is vastgelegd om onder andere economische groei te stimuleren. === Spanningen tussen het rijk en de gemeenten === == Internationale politiek (PD hoofdstuk 8) == === De Europese Unie === [[ File:Global European Union.svg | thumb | upright=1|Landen van de Europese Unie]] Nederland werkt op internationaal vlak vooral samen met de EU. Na de Tweede Wereldoorlog wilde men meer gaan samenwerken want dat zou oorlogen voorkomen. Eerst waren de samenwerkingsverbanden vooral voor de verdeling van grondstoffen, later ook voor economische zaken. De EU werd in 1992 opgericht. Door de jaren heen sloten steeds meer landen zich aan. In de EU is er de interne markt, dat houdt in dat er vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal is. Landen die lid zijn van de EMU behoren tot de eurozone. Ze betalen met de euro. In de EU is ook sprake van de trias politica. De Europese Commissie is de uitvoerende macht, de Raad van Ministers zijn de wetgevende macht en het Hof van Justitie van de Europese Unie spreekt recht. Er is ook kritiek op de EU. Zo komen er bijvoorbeeld veel Polen naar het Verenigd Koninkrijk om daar te gaan werken en wonen. Dat was ook de rede voor de uittreding te stemmen. Ook wordt de EU ervaren als iets wat ver afstaat van de burgers en is de opkomst bij de verkiezingen zeer laag. === De Verenigde Naties === De Verenigde Naties zijn een groep van 51 land die in 1945 is opgericht. Ze zetten zich in voor het internationale recht, mondiale veiligheid, behoud van mensenrechten, ontwikkeling van de wereldeconomie en het onderzoek naar maatschappelijke en culturele ontwikkelingen. Het wordt geleid door zes verschillende bestuursorganen. De Algemene Vergadering, de Economische en Sociale Raad, het Internationaal Gerechtshof, het Secretariaat, de Trustschapsraad en de Veiligheidsraad. Er was eerder al een internationale organisatie, de Volkenbond, maar rond de tweede wereldoorlog trokken steeds meer landen zich terug. Toen de oorlog weer voorbij was wilde veel landen het nog een keer proberen, maar wel met wat verbeteringen. Dit begon met Frankrijk, Taiwan, de Verenigde Staten van Amerika, het Verenigd Koninkrijk en de Sovjet-Unie. Het hoofdkantoor is in New York, maar er zijn ook deelhoofdkantoren in Genève, Wenen en Nairobi. Er worden daar beslissingen gemaakt die de wereld beïnvloeden. De huidige doelen van de Verenigde Naties zijn: armoede en hongersnood uitbannen, wereldwijde basiseducatie, gelijkheid tussen mannen en vrouwen, kindersterfte en moedersterfte tegengaan, levensbedreigende ziektes uitbannen, duurzame omgeving verzekeren en ontwikkelen van een wereldwijde samenwerking voor ontwikkeling. === De NAVO === De NAVO/NATO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) is een militaire organisatie waarvan de leden hebben afgesproken elkaar zo nodig te verdedigen. Deze afspraak is vastgelegd in Artikel 5: Als een NAVO-lid wordt aangevallen, wordt dat gezien als een aanval op alle NAVO leden. De afspraak is ook bedoeld om vijandige landen af te schrikken zodat ze niet besluiten aan te vallen. Er kwamen steeds meer landen bij, na het einde van de Koude Oorlog in 1989 kwamen er zelfs een paar oude Oostbloklanden bij. De NAVO telt nu 28 landen waaronder onder andere Nederland en De Verenigde Staten. Het is een intergouvernementele organisatie van soevereine staten. Er is geen gekozen NAVO-parlement. Belangrijke besluiten worden door de aangesloten landen genomen in de nationale parlementen. Er worden dus nooit zomaar troepen gestuurd voor een NAVO-missie zonder dat een meerderheid in het nationaal parlement daarmee instemt. Ook is afgesproken dat ieder land 2% van zijn nationaal inkomen uitgeeft aan defensie. == Denken over democratie (PD hoofdstuk 9)== === Democratie is niet vanzelfsprekend === Een samenleving waar een democratie is lijkt voor ons heel normaal. Dit is het echter niet en ondanks dat het lijkt alsof een democratie iets is wat iedereen zou willen, zijn er vele redenen waarom mensen juist geen democratie zouden willen. Daarom moeten we duidelijke regels hebben die zorgen dat tegenstanders van de democratie niet ineens het systeem omver kunnen gooien. Een aantal redenen dat mensen het niet met democratie eens zijn is bijvoorbeeld dat democratie niet de wijsheid is van de massa. De wijsheid van de massa houdt in dat als je bijvoorbeeld moet raden hoeveel een steen weegt het gemiddelde van de massa vaak erg dicht bij het goede getal zit. In zo'n situatie werkt dit systeem. Als mensen allemaal andere doelen voor ogen hebben werkt dit niet, omdat je dan vaak een tussenweg krijgt waar eigenlijk niemand blij mee is. Als de helft van de groep naar links wil en de helft naar rechts is het midden niet de goede weg, maar juist iets wat niemand wil. Een andere reden is dat democratie eigenlijk maar een illusie geeft dat je zelf ergens voor kiest. Als het hele volk vindt dat de zaken in het land slecht lopen en ineens voor een radicale nieuwe partij stemt, is de kans dat er echt wat gaat veranderen nog steeds vrij klein. De reden is dat alle eventuele veranderingen nog langs de Kamerleden en talloze anderen moeten en dat zijn nog grotendeels dezelfde mensen als de voorgaande jaren. Ondanks die redenen zijn er nog maar vijf landen die geen democratie hebben, dus lijkt de kans niet zo heel groot in dat er iets gaat veranderen. De democratie is niet foutloos en dus ook niet vanzelfsprekend. === Randvoorwaarden van de democratie === === Politiek dilemma === = Pluriforme samenleving (Thema 3) = == Verschil en verdraagzaamheid (PS hoofdstuk 1) == === De langzame eenwording van Nederland === Dit onderdeel gaat over de verandering van een verdeeld land, naar een onverdeeld land. Veel mensen zijn in de loop van de eeuwen in Nederland geweest. Deze mensen hadden veel verschillende indrukken: volgens sommige was Nederland erg geordend, logisch en samenhangend, en volgens andere was Nederland tijdens de tachtigjarige oorlog het land van vrijheid, waar iedereen elkaar gelijk behandelden. Er was vrijheidsdrang en een verlangen naar ordening (ook al zijn deze doelen moeilijk samen te gaan omdat voor orde de vrijheid vaak moet worden ingeperkt). Nederland was een '''pluriforme samenleving''' , wat betekent dat de verschillende klassen, godsdiensten en levensstijlen samenleefden. Maar na de onafhankelijkheid van Nederland was het niet heel makkelijk om saamhorigheid te krijgen, mensen voelden zich veel meer thuishoren bij steden en gewesten (Nederland heette niet voor niks '''de Republiek der Verenigde Provinciën'''). Er waren grootte verschillen: de verschillen in het '''geloof''' (protestant en katholiek), tussen '''Noord en Zuid''', tussen '''stad en platteland''' en tussen '''arm en rijk'''. Langzaam begon men zich één te voelen, ook al waren er mensen zoals de katholieken en de mensen van de lagere standen die zich buitenstaanders voelden. Er is altijd al veel verschil geweest onder de mensen, maar door alle migratie (na 1945) is de diversiteit wel groter geworden. De ''eenwoording'' van Nederland is versneld door nieuwe '''communicatiemiddelen''' zoals de telegrafie en de spoorwegen. Men kon de afstanden makkelijker overbruggen waardoor men zich meer ging verbinden. Ook werd de eenheid sterker doordat in 1909 alle klokken allemaal gelijk liepen, anders gezegd overal werd de '''tijdsrichting''' gelijk gesteld. Zo werd Nederland langzaam van een verdeeld land een saamhorig land! === Zijn wij tolerant? === === Democratie van natte voeten === === Een gepolariseerde tijd === == Cultuur en identiteit (PS hoofdstuk 2) == === Wat is een cultuur? === Mensen die veel en langdurig met elkaar optrekken, ontwikkelen een gezamenlijke '''cultuur'''. Een cultuur kan worden gedefinieerd als "alle waarden, normen en andere aangeleerde kenmerken die de leden van een groep of samenleving met elkaar gemeen hebben en als vanzelfsprekend beschouwen." Culturen hebben meestal vaste tradities en gewoontes, maar over langere tijd kunnen deze ook veranderen. Dit gebeurde in Nederland ook. Vroeger waren er in Nederland meer gelovigen dan ongelovigen, in de jaren 60 waren de gelovigen voor het eerst in de minderheid. Ook zijn de rechten van kinderen, vrouwen en homoseksuelen verbeterd. Er mag bijvoorbeeld geen geweld meer gebruikt worden tegen kinderen. Heel veel zaken die men vroeger normaal vond zijn nu ondenkbaar. Een voorbeeld hiervan is slavernij. De handel en het bezit van mensen werd als iets vanzelfsprekends gevonden, ook bijvoorbeeld in Nederland. Pas in 1863 werd slavernij definitief afgeschaft. Als een land meerdere culturen heeft (door bijvoorbeeld vluchtelingen die met hun eigen cultuur en gewoontes naar een ander land komen met een andere cultuur), spreken we van een multicultureel land (of multiculturalisme). ===== De functies van een cultuur ===== De cultuur waarin je leeft bepaalt grotendeels jouw beeld van de wereld en gedeeltelijk je persoonlijkheid. Hetgene wat je hoort (muziek), ziet (films) en het geloof waarmee je opgroeid heeft namelijk veel effect op jouw manier van leven. Mensen hebben in een cultuur ook een gemeenschappelijk referentiekader, waardoor ze elkaar beter begrijpen. Daarnaast is een cultuur ook gedragsregulerend. Dit houdt in dat het gedrag van mensen door hun cultuur geordend en voorspelbaar is. In een samenleving van verschillende culturen bestaan er dominante en subculturen. De dominante cultuur is in de samenleving overheersend, deze oefent de meeste invloed uit op de samenleving. De subcultuur heeft andere waarden, normen en kenmerken dan de dominante cultuur. Een dominante cultuur kan veranderen in een subcultuur als mensen bijvoorbeeld naar een ander land verhuizen. Culturen liggen niet vast. Dominante culturen veranderen constant, onder andere door invloed van sub- en tegenculturen. === Hoe wordt cultuur overgedragen === De belangrijkste kenmerken van een cultuur worden telkens aan nieuwe leden overgedragen via '''socialisatie'''; ''het proces waarbij iemand bewust en onbewust de waarden, normen en andere cultuurkenmerken van zijn groep krijgt aangeleerd.'' Socialisatie vindt vooral plaats via '''imitatie'''. Een jong kind doet bijna al het gedrag na van mensen met wie het een sterke binding heeft. Ook volwassenen spiegelen hun gedrag en opvattingen aan die van anderen die belangrijk voor hun zijn. Socialisatie vindt plaats binnen de gemeenschappen waar je, al dan niet zelf gekozen, toe behoort; het gezin, de school, het werk, de vriendenkring etc. Daarnaast zijn ook de overheid en de media '''socialiserende instituties'''. De overheid vervult die rol omdat zij specifieke waarden en normen tot wetten omvormt waar iedereen zich aan moet houden, de media omdat die grote invloed hebben op het denken en het gedrag van mensen. Het socialisatie proces vindt plaats door middel van '''sociale controle''';''de manier waarop mensen anderen stimuleren of dwingen zich aan de geldende normen te houden''. Als dit gebaseerd is op geschreven regels zoals wetten noemen we dit formele sociale controle. Bij beleefdheidsvormen en andere ongeschreven regels spreken we van informele sociale controle. Sociale controle vindt plaats in de vorm van positieve en negatieve '''sancties'''. Een diploma is een formele sanctie en het uitfluiten van een voetbalteam na een slechte wedstrijd een informele negatieve sanctie. === De betekenis van vooroordelen === Natuurlijk zijn alle culturen verschillend, maar één ding hebben ze wel gemeenschappelijk: vooroordelen. Iedere cultuur kent vooroordelen; zowel dominante als subculturen. De Amerikaanse socioloog William Graham Summer gebruikte daarvoor in 1906 als eerste de term '''etnocentrisme'''. De definitie hiervan is: '''Etnocentrisme''', van het Griekse "ethnos" ''(volk, natie, klasse, kaste) en "kentron" (punt/stekel) is het standplaatsgebonden beoordelen van culturen. De eigen cultuur, of een andere van tevoren bepaalde cultuur, wordt gebruikt om andere culturen in een sociaal-cultureel opzicht te meten.'' Een vooroordeel is onontkoombaar: iedereen heeft een vooropgezette mening over andere groepen of culturen. Er waren bijvoorbeeld vooroordelen van Turkse Nederlanders: Een woord als "Turkenbak" om een grote, versleten auto te beschrijven spreekt voor zich. == Immigratielanden vergeleken (PS hoofdstuk 3)== === Lange geschiedenis van immigratie === === Terminologie === === Internationale vergelijkingen === Nederland is niet het enige land waar veel immigratie is. Zo heb je de drie klassieke immigratie landen, namelijk; De Verenigde staten, Canada en Australië. Deze landen zijn al sinds het begin gevormd door migranten van overal op de wereld. Hun migratie geschiedenis lijkt erg op elkaar. Zo zijn de oorspronkelijke bewoners bij alle drie veel verdrongen en uitgeroeid. Daarnaast waren ze vanaf het begin al dun bevolkt. Bij alle drie de landen was de herkomst van de migranten vaak Europees. Dit komt omdat men liever Europeanen had dan mensen uit bijv. Azië. Ze wilden 'ongewenste migranten' weghouden. Hier waren ook wetten tegen. Pas later in 1900 werden een aantal van die wetten ingetrokken en begon de Aziatische migratie stroom groot te worden. In De VS is er ook een grote stroom van Spaanstalige immigranten. Kort samengevat: migranten komen overal vandaan, wat steeds zorgt voor een vervorming van bepaalde culturen, maar men probeert eigenlijk nog steeds nieuwe migranten tegen te gaan. === Immigratie als een keuze === == Motieven om te migreren (PS hoofdstuk 4) == Een van de meest voorkomende redenen om te migreren is vaak uit nood. Mensen die op een fijne plek wonen, maken minder gauw de keuze om te migreren. Na de Tweede Wereldoorlog bijvoorbeeld, zijn verschillende groepen mensen naar Nederland gemigreerd. Deze zijn onderverdeeld in vier groepen. Zo waren er arbeidsmigranten, postkoloniale migranten, gezinsherenigers of gezinsvormers. Arbeidsmigranten krijgen de mogelijkheid om economisch te verbeteren en hopen hier op een betere toekomst. De meeste immigranten die naar Nederland kwamen in 1960 zochten naar een baan. De meeste mensen dachten dat deze immigranten maar tijdelijk zouden blijven en werden gastarbeiders genoemd. Uiteindelijk zijn de meeste ook terug gekeerd, alleen de Marokkanen en Turken vaak gebleven. Toch blijken er zo'n honderdduizend illegalen in Nederland te leven, mensen die geen wettige toestemming hebben om hier te wonen en werken. Postkoloniale migranten zijn mensen die van een van de voormalige koloniën afkomstig zijn en na de onafhankelijkheid van hun land wegtrekken. In totaal wonen er nu ongeveer 600.000 mensen in Nederland die afkomstig zijn van uit een van de koloniën. Gezinsherenigers en gezinsvormers zijn de grootste groep immigranten die van buiten Europa naar Nederland gekomen zijn. Dit zijn mensen die zich bij hun partner komen voegen die al legaal in het land wonen en vervolgens een gezin stichten. Vluchtelingen zijn de mensen die proberen te vluchten van oorlogen die in hun land bezig zijn en op zoek zijn naar een veiligere plek. Volgens voorspellingen zullen het aantal vluchtelingen eerder toenemen dan afnemen. In 2015 waren er ongeveer 65 miljoen vluchtelingen op pad, dat is het grootste aantal in de naoorlogse geschiedenis. === Arbeidsmigranten === Sinds 1960 zijn er heel veel mensen naar Nederland gekomen om te werken. Deze noemen we '''arbeidsmigranten'''. De economie in Nederland groeide en bedrijven gingen actief zoeken naar werknemers uit het buitenland, omdat deze goedkoper waren. De mannen die hiernaartoe kwamen om te werken, werden '''gastarbeiders''' genoemd. Mensen gingen ervan uit dat ze ook weer zouden vertrekken, maar dit gebeurde in de praktijk slechts gedeeltelijk. Een andere groep arbeidsmigranten die naar Nederland kwamen bestond uit hoog opgeleide mensen. Deze brachten kennis mee waar in Nederland behoefte aan was. Zij werden ook wel '''kennismigranten''' genoemd. Ten slotte zijn er '''illegale werkzoekende''' mensen. Deze hebben geen wettige toestemming om hier te wonen of te werken. === Postkoloniale migranten === – Postkoloniale migranten: Postkoloniale migranten zijn mensen Die afkomstig zijn uit de voormalige koloniën (Suriname, Indonesië, enzovoort) en die vaak na onafhankelijk van hun land wegtrokken; de immigranten uit Suriname die terugkomen naar Nederland is hier een voorbeeld van. Vaak komen de meesten terug voor Familie of werk maar soms ook voor Studies en voor betere woonomstandigheden. Een paar jaar geleden was het nog erg gemakkelijk voor postkoloniale migranten om in Nederland te komen, maar door het nieuwe "vluchtelingen probleem" wordt het steeds moeilijker en hebben de meeste besloten om als het waren te wachten tot het storm voorbij is, wie weet komen over 5 - 8 jaar weer velen postkoloniale migranten terug naar Nederland om bijvoorbeeld weer werk te zoeken. Migranten uit Suriname, Indonesië en Curaçao worden gezien als postkoloniale migranten en krijgen daarom soms sneller toegang tot het inburgeringstoets, vaak omdat de meesten al vloeiend Nederlands spreken. === Gezinsherenigers en gezinsvormers === De mensen die van buiten de Europese Unie naar Nederland komen, worden gevormd door gezinsherenigers en gezinsvormers. Gezinshereniging: Hier gaat het om mensen die legaal in Nederland verblijven en hun familie naar Nederland laten overkomen, dit zijn momenteel vooral gezinnen van erkende vluchtelingen. Vroeger waren het vooral families van buitenlandse werknemers. Gezinsvorming: Hier gaat het om een Nederlander of iemand met een verblijfsvergunning die met een buitenlander trouwt en hier een gezin sticht. Jaarlijks trouwen er ongeveer 4000 Nederlandse Turken en Marokkanen met een partner uit het land van herkomst. Er zijn wel een paar regels voor gezinsvormers: zo moeten beide partners minimaal 21 jaar zijn en de nieuwkomer een basisexamen inburgering afgelegd hebben. Ook geld het minimumloon als inkomenseis. Deze regels gelden ook voor gezinsherenigers. === Vluchtelingen === Mensen krijgen pas definitief de status vluchteling als zij worden vervolgd vanwege hun geloof, politieke overtuiging of seksuele geaardheid of als zij op de vlucht moeten vanwege oorlogsgeweld. Volgens onderzoek waren in 2015 vijfenzestig miljoen vluchtelingen op de vlucht. In 1951 hebben de meeste landen van de wereld afgesproken vluchtelingen te beschermen en hen te helpen en op te vangen indien nodig. De landen die die wet hebben ondertekend vinden dat vluchtelingen in een ander land mogen wonen wanneer het in hun eigen land te gevaarlijk is om te verblijven, gezien de omstandigheden waarin ze verkeren. Een asielzoeker die in Nederland aankomt meldt zich bij de ontvangstlocatie. De Immigratie- en Naturalisatiedienst of iemand recht heeft op een verblijfsvergunning. === Internationale verdragen === ==== Arbeidsmigranten ==== Zij kregen de mogelijkheid om zich economisch te verbeteren. ===== Internationale verdragen ===== Na de Tweede Wereldoorlog heeft de Nederlandse overheid samen met een grote groep landen een aantal internationale verdragen getekend om de rechten van de mens te beschermen. Een hiervan is de '''Universele Verklaring van de Rechten van de Mens''', waarin staat dat een land niet mag discrimineren en dat de rechten van de mensen (ook van nieuwkomers) moeten worden nageleefd. Het '''Europees verdrag van de rechten van de mens''': dit verdrag verplicht Nederland om inwoners de gelegenheid te geven tot gezinshereniging en gezinsvorming. Het '''VN-Vluchtelingenverdrag''': dit verdrag is de basis van het asielrecht en in dit verdrag wordt een vluchteling beschreven als "iemand die gegronde redenen heeft te vrezen voor vervolging wegens godsdienstige op politieke overtuigingen of nationaliteit, dan wel wegens het behoren tot een bepaald ras of tot een bepaalde sociale groep". Het '''Akkoord van Schengen''': in dit akkoord is afgesproken dat er een vrij verkeer van personen en goederen geldt in het Schengengebied (het Schengengebied bestaat uit zesentwintig Europese landen aan het einde van het jaar wordt dit gebied met 9 landen vergroot). == Migratie als verrijking en als verlies (PS hoofdstuk 5) == === Verandering van generaties === === Migranten: een vertrouwde wereld gaat verloren === === Autochtone weerstanden === === Hoe staat het met de integratie? === === Verrijking door migratie === == Patronen van integratie (PS hoofdstuk 6)== === Drie reacties op verandering === Volgens de Amerikaanse socioloog Alfred O. Hirschman zijn er drie reacties die mensen tonen op veranderende omstandigheden die hen uitdagen of onbehagelijk stemmen: Vermijden (exit), conflict (voice) en aanvaarding (loyalty). Vermijding wil zeggen dat men de nieuwe werkelijk uit de weg zou willen gaan: ze ontkennen dat er iets wezenlijks aan het veranderen is. Een conflict zou kunnen ontstaan wanneer een verandering niet langer ontkend zou kunnen worden, wanneer er zichtbaar wordt wat er verloren gaat. Conflict wil zeggen dat je iets of iemand confronteert met de veranderende omstandigheid. Conflicten kunnen uit lopen tot flinke ruzies, maar hierdoor kan wel de waarheid aan het licht komen. Bij aanvaarding zou men de nieuwe omstandigheid kunnen accepteren en aanvaarden. De cyclus van deze reacties is een manier om complexe veranderingen begrijpelijk te maken, maar in de maatschappelijke werkelijkheid lopen de reacties vaak door elkaar. Zo zien we bijvoorbeeld tekenen van aanvaarding, maar tegelijkertijd zijn er ook veel conflicten. === Vermijding en segregatie === Segregatie is het ruimtelijk uit elkaar groeien van bevolkingsgroepen. Mensen vermijden elkaar. Mensen met een vergelijkbare sociale en etnische achtergrond trekken naar elkaar toe. Motieven voor segregatie Segregatie vermindert conflicten tussen sociale groepen, het vermakkelijkt de sociale controle, je kan een stem krijgen in de politiek en het vermakkelijkt het behouden van de groeps identiteit. Niet alleen migranten dragen bij aan segregatie, vaak trekken de oorspronkelijke bewoners uit wijken waar veel migranten gaan wonen, daardoor krijgen migranten een nieuwe meerderheid. Dit wordt vaak de 'witte vlucht' genoemd, maar deze term is niet helemaal goed. Vaak trekken ook autochtonen weg als 'witte' migranten zich vestigen. === Harmonie of conflict === Het harmoniemodel is een model waarin werkgevers- en werknemersorganisaties samenwerken en via onderhandelingen tot een overeenstemming komen. Als juist de belangstellingen worden benadrukt en er dus geen sprake is van een duidelijke overeenkomst, spreken we van een conflict model. === Oorzaken van conflict === Er zijn 3 belangrijke oorzaken van een conflict. Sociaaleconomische conflicten: Dit conflict wordt veroorzaakt door werkeloosheid en verdringingsmechanismen (= bijvoorbeeld als Poolse chauffeurs het werk van Nederlandse chauffeurs overnemen). Dit conflict komt vooral voor in een verzorgingsstaat als in Nederland omdat het hier veel om solidariteit draait. Cultureel-religieuze conflicten: Dit zijn conflicten die ontstaan door verschil in tradities, geloof en cultuur van mensen. In Nederland (en Europa) gaat het nu vooral om de komst van een grote hoeveelheid moslims. Er is bijvoorbeeld een verbod van een radicale stroming in de islam: het salafisme. Is vrijheid van meningsuiting dan belangrijker of veiligheid? Internationale conflicten: Bijvoorbeeld na de Eerste Wereldoorlog wilde de president van de Verenigde Staten geen Duitse Amerikanen meer. Zij moesten kiezen: of Duits of Amerikaans. Velen wilden na de oorlog niet meer als Duitser bekend staan. Nu zijn er bijvoorbeeld veel internationale conflicten door de oorlog in Syrie, waardoor aanslagen ontstaan. === Aanvaarding en erkenning === == Bronnen van burgerschap (PS hoofdstuk 7) == Door de komst van migranten wordt er opnieuw weer aandacht besteed aan het vraagstuk voor burgerschap en gelijke behandeling. Van nieuwkomers wordt verwacht dat ze zich aanpassen, maar dan moet er eerst duidelijk gemaakt worden door de samenleving wat er onder burgerschap wordt verstaan. Hierdoor zijn er vernieuwingen gekomen voor alle burgers. In sommigen landen willen ze maatschappelijke stages in het onderwijs invoegen, vooral omdat de dienstplicht op veel plekken is afgeschaft. Ze zijn dus van plan om scholieren een aantal maanden te laten werken in het buitenland. Dit is vooral handig voor de tekorten in dienstverlenende beroepen. Er zijn vier belangrijke dimensies van burgerschap, namelijk welke vaardigheden zijn nodig om een kritisch burger te zijn, wat moet je weten als burger (kennis over het verleden), participatie en arbeidsparticipatie en als laatste de norm van gelijkwaardigheid. === Vaardigheden: taalbeheersing === Om je als burger kenbaar te maken in een samenleving is het van wezenlijk belang dat je de landstaal beheerst. Want hoe kun je je anders verstaanbaar maken, hoe kun je invloed hebben op je omgeving?<br> Voor gastarbeiders en vluchtelingen die in Nederland blijven, is het belangrijk om de taal zo snel mogelijk te leren. Dit werd lange tijd helemaal niet zo belangrijk gevonden, want je kunt ook werk vinden waarvoor je de taal niet hoeft te kennen, maar ook met bijvoorbeeld het opvoeden van kinderen is het belangrijk dat je de taal machtig bent. Hoe kun je ze anders helpen met huiswerk? Toen het onderwerp taalachterstand onderdeel werd in het migratiedebat, ontstond vrij snel de wedervraag: hoe staat het met de taalvaardigheid van autochtonen in Nederland? Uit onderzoek bleek dat honderdduizenden hier nog mee worstelen, en meteen kwamen er veel initiatieven voor de bestrijding van laaggeletterdheid. Het integratiedebat maakt zo ineens de groeiende kloof tussen hoog- en laagopgeleide mensen in onze samenleving zichtbaar.<br> Mensen met een lagere opleiding voelen zich niet meer vertegenwoordigd, ze voelen zich een gediscrimineerde minderheid. === Wat moeten we weten als burger? === Wat moeten migranten allemaal weten over de Nederlandse geschiedenis? Als gevolg van deze vraag kwam al snel de wedervraag; Wat weten wij zelf eigenlijk over de Nederlandse geschiedenis? Zo kwam Nederland erachter welke kennis een Nederlander moet hebben om als burger uit de voet te kunnen. Al die kennis is samengevat in een historische canon; een lijst met vijftig onderwerpen over de Nederlandse geschiedenis en cultuur die de Nederlanderse burger zou moeten beheersen. Het is belangrijk om kennis over het verleden te hebben. Want als we niet weten waar we vandaan komen, kunnen we moeilijk richting geven aan de toekomst. Als men bijvoorbeeld de geschiedenis van de godsdienstvrijheid niet kent, kan men de waarde ervan niet begrijpen. === Participatie: arbeid en integratie === === De norm van gelijkwaardigheid === Er zijn twee ideeën om naar het idee van gelijke behandeling te kijken. De juridische uitleg: "Wie geen wetten vertreedt, staat het vrij om zijn of haar opvattingen of levensstijl te koesteren. Burgers hebben de vrijheid om hun privéleven naar eigen idee vorm te geven zolang ze zich maar aan de wet houden." De ander is de normatieve uitleg van gelijke behandeling waarbij het uitgangspunt is dat je moet handelen op een manier waarvan je zou willen dat iedereen zou handelen. Bij het streven naar gelijke behandeling kan de overheid bij gezinnen begrip kweken voor dingen zoals homoseksualiteit, ook al zal dat tegen het geloof van de ouders ingaan. Deze emancipatie mag nooit een verplichting zijn, maar wel door de publieke gedragsregels orden uitgedragen. Anderen zeggen juist dat de overheid zo neutraal moet zijn. == Europese dilemma's (PS hoofdstuk 8) == === Open of gesloten grenzen? === De komst van de EU was bedoeld om de vrede te behouden in Europa, samen sterk te staan. maar nu, met de vluchtelingencrisis, staat iedere lidstaat toch weer voor zich. de omgang met grenzen is een van de grote vraagstuk van onze tijd. In de publieke meningsvorming heerst er verwarring of er gesproken kan worden van grenzen of muren. een muur houdt in: het verbieden van menselijk verkeer en een grens houdt in: het regulieren van dien. de vluchtelingencrisis laat ons hervinden wat iemands rechten zijn. zijn burgerrechten dan iets anders dan mensenrechten? wie zijn wij om anderen de toegang tot ons grondgebied te ontzeggen? toch kunnen gemeenschappen niet bestaan zonder enige begrenzing. en het recht om uit te maken wie er bij de gemeenschap wordt toegelaten, is daarvoor essentieel. === Hoe Kijken we naar vluchtelingen? === Hoe wij in Nederland naar vluchtelingen kijken is behoorlijk ingewikkeld. Er zitten verschillende kanten aan die soms tegenstrijdig zijn. De morele kant Hieronder valt de vraag wat we moeten doen om het goede te willen doen. We willen de vluchtelingen helpen maar tegelijkertijd willen we het welzijn van onze eigen bevolking blijven kunnen garanderen. Dit zijn twee belangrijke verplichtingen en we moeten keuzes maken om een middenweg te vinden of de ene boven de ander te verkiezen. De belangen kant Het tweede argument dat men gebruikt in het vluchtelingendebat is eigenbelang. Mensen die de vluchtelingen binnen willen laten zeggen vaak dat zij kunnen helpen de vergrijzing tegen te gaan omdat er veel jongen mensen komen die dan kunnen werken. Ook hier zijn natuurlijk argumenten tegen dus is dit niet genoeg om beslissingen te maken. Onmacht Dit heeft er mee te maken dat de grenzen niet meer te controleren zijn waardoor de vluchtelingen niet tegen te houden zijn. Het recht Er wordt gezegd dat mensen die al in een land wonen niet meer rechten hebben dan de mensen die er naartoe komen. Vluchtelingen hebben dus evenveel recht als wij. === Kan Europa één gemeenschap worden? === = Verzorgingsstaat (Thema 4) = == Wat is een verzorgingsstaat? (VZS hoofdstuk 1)== === Nederland als verzorgingsstaat === Nederland is een verzorgingsstaat, dit betekend dat de overheid actief bezig is met de welvaart en het welzijn van de bevolking. De welvaart = in hoeverre mensen over genoeg middelen beschikken om hun behoefte te vervullen. Het welzijn = in hoeverre mensen tevreden zijn met hun lichamelijke en geestelijke gezondheid. De solidariteitsgedachte betekend dat een groep mensen bereid zijn om risico’s te nemen. Mensen verwachten dat dat de overheid wetten maakt en maatregelen neemt om deze uit te voeren en solidariteit af te dwingen In een verzorgingsstaat zorgt de overheid voor collectieve goederen, niemand kan van deze goederen worden uitgesloten, ook niet als ze er niet voor betalen. Een voorbeeld is: een dijk, niet iedereen betaald maar je kan er niemand van buiten sluiten. Dit zorgt voor wat dilemma’s, sommige mensen kunnen immers profiteren zonder mee te betalen. Deze mensen heten free riders. De verzorgingsstaat gaat niet alleen om welvaart of alleen om welzijn maar om allebei. Dus er is bijvoorbeeld zowel sprake van een uitkering en verzekering, maar ook van goed openbaar vervoer en onderwijs en de bibliotheek. De verzorgingsstaat heeft 4 belangrijke functies: 1. Verzorgen. De verzorgingsstaat zorgt voor zorg voor mensen die voor een fysieke of psychische aandoening hulp nodig hebben. Bijvoorbeeld: verpleeghuizen of dat je zorgverzekeraar voor de huisarts of een operatie. 2. Verzekeren. De verzorgingsstaat zorgt ervoor dat we verzekert zijn tegen verlies van inkomen. Alle Nederlanders betalen belasting, dit geld wordt gebruikt voor sociale voorzieningen. Deze regelingen heten samen het socialezekerheidsstelsel, dit verzekert mensen van een inkomen bij bijvoorbeeld: werkeloosheid. 3. Verheffen. De verzorgingsstaat wilt iedereen de kans geven zijn talenten te ontplooien. Goed onderwijs kan je helpen te stijgen op de maatschappelijke ladder, ook is het belangrijk voor onze samenleving. 4. Verbinden. De verzorgingsstaat zorgt tussen een verbinding van mensen en zorgt hiermee dat de sociale cohesie versterkt wordt. Dit doen ze omdat het mensen van elkaar afhankelijk maakt, je betaald namelijk voor elkaar. Ze doen dit ook omdat de bemoeienis van de overheid de sociale ongelijkheid tussen mensen kleiner kan maken. Burgers in Nederland hebben sociale grondrechten, deze zijn niet afdwingbaar bij de overheid , maar volgens de grondwet moet de overheid er wel naar streven. De verzorgingsstaat bestaat niet alleen uit rechten maar ook uit plichten, zoals bijvoorbeeld de sollicitatieplicht. === Tussen plan en vrije markt === === Drie typen verzorgingsstaat === Een verzorgingsstaat zit tussen een planeconomie en een vrijemarkteconomie in. Een verzorgingsstaat is altijd gebaseerd op solidariteit en gelijke kansen. Dit is iets wat alle drie de typen verzorgingsstaat gemeen hebben, maar er zitten ook veel verschillen tussen. Esping Anderson is een politicoloog die een typologie van westerse verzorgingsstaten heeft ontwikkeld. Hierbij kijkt hij naar de mate waarin burgers afhankelijk zijn van de markt of van de overheid voor bepaalde goederen of diensten. De drie typen die hij onderscheidt zijn: de sociaaldemocratische, de liberale en de corporatistische verzorgingsstaat. '''1. Sociaaldemocratische verzorgingsstaat''' De rol van de overheid is hierbij groot bij het leveren van goederen en diensten en er bestaat een groot stelsel van sociale voorzieningen. In dit type verzorgingsstaat is gelijkheid de belangrijkste waarde. Er is veel sociale zekerheid. Dit is duidelijke terug te zien in de flexibele arbeidsmarkt. Je kan makkelijk ontslagen worden, maar je vindt ook snel weer een nieuwe baan. Als dit niet het geval is krijg je veel persoonlijke begeleiding en je krijgt een hoge uitkering. Deze vorm van verzorgingsstaat zie je veel in Scandinavische landen. Vandaar dat het ook wel het Scandinavische model wordt genoemd. '''2. Liberale verzorgingsstaat''' De rol van de overheid is in dit type verzorgingsstaat beperkt en de rol van de markt juist groot. Veel Angelsaksische landen zoals het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten zijn een liberale verzorgingsstaat. In deze staten leven veel liberalistische waarden voort, waaronder eigen verantwoordelijkheid, vrijheid en particulier belang. Zo zie je ook dat het niveau van de sociale voorzieningen hier laag is. De sociale zekerheid is hier vrij laag. '''3. Corporatistische verzorgingsstaat''' Deze vorm is een mengeling van de twee voorgaande modellen. Ook voor dit model is sociale zekerheid een belangrijk onderdeel. Werknemers worden goed beschermd tegen de risico's van ontslag en ziekte. Hiervoor worden verplicht automatisch pensioenpremies betaald, zodat wanneer zij met pensioen gaan er alsnog een aardig inkomen binnenkomt. De bescherming van gezin is in dit model ook van belang. Dit zie je voor een deel terug in regelingen als kinderbijslag. == Ontstaan verzorgingsstaat (VZS hoofdstuk 2)== === Het begin van de verzorgingsstaat === Aan het begin van de negentiende eeuw was Nederland een nachtwakersstaat. Een staat waarin de overheid zich vooral beperkt tot het handhaven van de openbare orde en veiligheid. Er was een vrije markt, iedereen kon produceren wat hij wilde en er waren geen regels over minimumloon en ontslagen. De zorg werd vooral betaald door de rijke burgers. De zorgplicht van de overheid zie je voor het eerst in de Armenwet van 1854. Door deze wet kregen mensen die hulp nodig hadden, hulp door bijvoorbeeld de gemeente. Na de Armenwet kwamen de sociale verzekeringen en een arbeidsbeschermende wetgeving. De overheid nam de verantwoordelijkheid voor de risico's van arbeid. Er kwamen sociale wetten zoals: het kinderwetje van Van Houten, de Ongevallenwet, de Invaliditeitswet en het Werkeloosheidsbesluit. Rond 1900 zagen de politieke partijen dat de staat moest ingrijpen in de vrije markt, elk volgens hun eigen idee. De katholieken en protestanten wilden de zwakke helpen. De socialisten wouden betere leefomstandigheden en een sterkere rechtspositie van arbeiders. De liberalen zagen de grote gevolgen van armoede als bedreiging van de bestaande orde. Zo ontstond de verzorgingsstaat. === Opbouw van de verzorgingsstaat === === Uitbouw van de verzorgingsstaat === == Sociale partners en de overheid (VZS hoofdstuk 3) == === Hoofdrolspelers === Er spelen in de verzorgingsstaat twee partijen een grote rol: de overheid en werkgevers- en werknemersorganisaties. De vertegenwoordigers van deze organisaties noemen we de sociale partners. Nederland is een gemengde markteconomie, hierbij heeft de overheid drie belangrijke doelstellingen: # Een evenwichtige arbeidsmarkt. Met behulp van subsidies en een voorrangsbeleid probeert de overheid groepen die ondervertegenwoordigd zijn aan een baan te helpen, bijv. immigranten, mindervalide en 50-plussers. De overheid investeert in grootschalige projecten om te economie te simuleren, bijv. door infrastructuur. # Een rechtvaardig inkomensverdeling. Door het invoeren van een minimumloon, beschermd de overheid de onderkant van de arbeidsmarkt. Ook door een belastingstelsel waarbij mensen die meer verdienen, ook meer betalen. Zo ook garandeert een uitkering mensen zonder een vast inkomen bestaanszekerheid. # Het creëren van goede arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. De meeste kosten van de verzorgingsstaat worden betaald door werknemers en werkgevers. Beide groepen hebben ervoor gezorgd dat ze beter voor hun verlangen op kunnen komen. Werknemers horen per beroepsgroep in vakbonden, die weer zijn samengevoegd in overkoepelende vakcentrales. Deze vakcentrales hebben als doel de belangenbehartiging van werknemers. Leden kunnen bij een vakbond aankloppen als ze problemen hebben in hun werksituatie, dit gaat vaak over ontslagkwesties. De vakbond probeert te bemiddelen tussen werkgever en werknemer, ze kunnen ook namens de werknemers naar de rechter stappen. Het VNO-NCW is de centrale werkgeversorganisatie die de belangen behartigt van multinationals tot kleine familiebedrijfjes. Deze organisatie voert de onderhandelingen met vakbonden, en oefent druk uit op de gemeente Den Haag en de Europese Commissie in Brussel. Belangrijk hierbij is het bevorderen van een goed ondernemersgevaar. === Permanent overleg === •'''Arbeidersverhoudingen''': de manier waarop werknemers en werkgevers met elkaar omgaan. De overheid heeft een rol in de onderhandelingen tussen werkgevers en werknemers: bewaken of de resultaten van het overleg niet ten koste gaan van het publiek belang. •'''Sociaal-Economische Raad'''(SER): adviseert de regering op sociaal en economisch gebied. •'''Collectieve Arbeidsovereenkomst'''(cao): een overeenkomst tussen werkgevers en werknemers uit een bedrijfstak over de arbeidsvoorwaarden. Wanneer een cao algemeen verbindend wordt verklaart, geldt deze voor alle werkgevers en werknemers in een bedrijfstak. Sommige grote bedrijven sluiten een eigen cao af. === Harmonie of conflict? === == Verzorgingsstaat, de praktijk (VZS hoofdstuk 4) == === Onderwijs === De overheid heeft op het gebied van onderwijs twee belangrijke doelen: * '''Ongelijkheid terugdringen''' en iedereen de kans geven om zijn of haar '''talenten''' te kunnen ontwikkelen. Het onderwijs zorgt voor een grotere kans om later een goede positie in de maatschappij te krijgen. * Zorgen voor een '''hoogopgeleide beroepsbevolking''' Om deze doelen te bereiken zorgt de overheid onder andere voor een makkelijke doorstroming in het onderwijssysteem (bijvoorbeeld van vmbo naar havo of mbo). In vergelijking met het onderwijs rond 1970 volgen nu bijna twee keer zoveel leerlingen havo of vwo. Ook zorgt de overheid door controle dat de '''leerplicht''' wordt nageleefd en de kwaliteit van scholen behouden blijft. Tussen de vijf en de zestien jaar is iedereen in Nederland leerplichtig. Hierna zijn jongeren tot hun achttiende leerplichtig (behalve als ze een startkwalificatie hebben zoals havo, vwo of mbo-niveau 2). Wanneer leerlingen te veel spijbelen of (zonder rede) afwezig zijn, krijgen ze (samen met hun ouders) te maken met de leerplichtambtenaar. Al het onderwijs in Nederland wordt gecontroleerd door de '''onderwijsinspectie''. Openbare scholen vallen onder de verantwoordelijkheid van de overheid en bijzondere scholen zijn initiatief van een particulier godsdienstige/levensbeschouwelijke organisaties. Een bijzondere school mag bepaalde eisen opstellen voor leraren en leerlingen. Nederland haalt over het algemeen hoge resultaten en zijn hoogopgeleid vergeleken met leeftijdsgenoten in andere landen. Echter is er soms wel het geval van '''kansenongelijkheid'''. Hierdoor kunnen bijvoorbeeld veel kinderen met laagopgeleide ouders niet het onderwijs krijgen wat ze aankunnen. === Sociale zekerheid === In Nederland heb je een uitgebreid stelsel van sociale zekerheden. Hierin onderscheiden we '''sociale verzekeringen''' en '''sociale voorzieningen'''. Sociale verzekeringen zijn verzekeringen waar je premie's voor betaald, om je te verzekeren tegen een bepaals risico zoals bijvoorbeeld brand. Soms zijn deze verzekeringen verplicht. Sociale verzekeringen zijn onder te verdelen in '''werknemersverzekeringen''' en '''volksverzekeringen'''. '''Werknemersverzekeringen''' zijn bestemd voor werknemers, maar ook werkgevers betalen er aan mee. De drie belangrijkste werknemersverzekeringen zijn: – ''de werkloosheidswet'' (WW), deze voorziet in een inkomen als een werknemer onvrijwillig werkloos wordt – de ''Wet uitbreiding loondoorbetalingsplicht bij ziekte'' (WULBZ), deze verplicht werkgevers om werknemers gedurende maximaal twee jaar een uitkering van 70% van het laatst verdiende loon te verstrekken – de ''Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen'' (WIA) en deze voorziet in een inkomen voor werknemers die als gevolg van langdurige ziekte of een ongeval niet in staat zijn om te werken. '''Volksverzekeringen''' worden betaald door iedereen die in Nederland een inkomen heeft. De belangrijkste volksverzekeringen zijn: – de ''Algemene ouderdomswet'' (AOW), deze voorziet in een inkomen voor ouderen vanaf 67 jaar, iedereen krijgt hetzelfde bedrag – de ''Algemene nabestaandenwet'' (ANW), deze voorziet in een inkomen voor weduwnaars, weduwen en minderjarige wezen – de ''Algemene kinderbijslagwet'' (AKW), deze wordt gegeven aan alle ouders met kinderen onder de 18 jaar en is een tegemoetkoming in de kosten van levensonderhoud voor de kinderen '''Sociale voorzieningen''' zijn bestemd voor mensen die geen aanspraak kunnen maken op sociale verzekering, bijvoorbeeld omdat ze nog nooit gewerkt hebben. Het geld hiervoor wordt betaald uit de belastingopbrengsten, de mensen betalen dus geen premie. Van iedereen van 18 jaar en ouder wordt verwacht dat hij in zijn eigen inkomen voorziet. Wie dat niet kan krijgt ondersteuning van de gemeente bij het vinden van werkt of een werkleertraject en, zolang dat nodig is een ''bijstandsuitkering''. De bijstand voorziet in een minimumbedrag dat je maandelijks nodig hebt voor noodzakelijke kosten zoals huur, voeding, kleding en de zorgverzekeringspremie, dit heet de ''algemene bijstand''. Voor andere, extra kosten, bestaat de ''bijzondere bijstand'', bijvoorbeeld voor als je wasmachine plotseling kapot gaat. In Nederland zien we dat burgers steeds meer voor zichzelf moeten gaan zorgen, en de overheid minder gaat doen. Een voorbeeld hiervan is het verminderen van plaatsen in verzorgingshuizen. De regering wil dat mensen langer thuis blijven wonen en hulp krijgen van thuiszorgmedewerkers en mantelzorgers (hulp uit de directe omgeving, bijvoorbeeld familie buren en vrienden). === Gezondheidszorg === Het zorgen voor goede gezondheidszorg, voor iedere burger, is een belangrijke taak van de overheid. Iedereen boven de 18 jaar is daarom verplicht een zorgverzekering af te sluiten. Jongeren onder de 18 jaar zijn gratis meeverzekerd met hun ouders. Mensen met een laag inkomen kunnen een zorgtoeslag krijgen. In de '''basisverzekering''' zijn de meest voorkomende zaken verzekerd, zoals ziekenhuisopnames, medicijnen, een ambulancerit of een huisartsbezoek. Voor zorg zoals de fysiotherapeut en de tandarts heb je, als je 18 jaar of ouder bent, een '''aanvullende zorgverzekering''' nodig. Je betaalt de zorgverzekering door: – Zorgpremies. Voor de basisverzekering betaal je ongeveer 100 euro per maand. De aanvullende zorgverzekering kosten enkele tientjes per maand. – Inkomensafhankelijke bijdrage. Wordt bepaald door middel van je loon. Daarnaast geldt voor iedereen een eigen risico van 300 euro. Dat betekent dat je de eerste 300 euro van je ziektekosten zelf moet betalen. VOORDEEL EIGEN RISICO: mensen zijn bewuster van de kosten, gaan minder onnodig naar een specialist waardoor de premies laag blijven. NADEEL EIGEN RISICO: mensen met lage inkomens hebben soms het geld niet om de eerste 300 euro zelf te betalen, en blijven dan lang met hun klachten rondlopen. == Werk en sociale mobiliteit (VZS hoofdstuk 5) == === Waarom werken we? === Een groot deel van de Nederlandse bevolking heeft betaald werk. Het hebben van werk helpt bij het bereiken van de basisbehoeften van de mens door materiële en immateriële bevrediging. Werk geeft zekerheid, en door werk kom je vaker in contact met mensen en het levert waardering op van bijvoorbeeld je klanten, baas of collega's. In de klassieke oudheid werd werk gezien als werk voor de slaven en zagen de rijken het als een minderwaardige bezigheid. Later pas werd door Karl Marx en Adam Smith de waarde en kansen van de arbeid gezien. In de twintigste eeuw werd arbeid in verband gelegd met rechten en is daarna ook opgenomen bij de Nederlandse grondwetswijziging in 1983. In de verzorgingsstaat wordt werken soms meer als een plicht gezien, omdat door het werken je meebetaalt aan de voorzieningen voor het volk, waar je op alle leeftijden wel mee te maken krijgt. === Arbeid en sociale ongelijkheid === == Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt (VZS hoofdstuk 6) == === Vraag en aanbod van arbeid === === Ontwikkelingen op de arbeidsmarkt === == De verzorgingsstaat onder druk (VZS hoofdstuk 7) == === Kritiek op de verzorgingsstaat === === Nieuwe uitdagingen === Om de verzorgingsstaat in de toekomst te behouden is er een hervorming van het stelsel nodig. Deze 2 veranderingen veroorzaken dit: Verandering 1 De verzorgingsstaat biedt bescherming tegen risico’s die verbonden zijn met werk. Hier zijn veranderingen in gekomen waardoor er nieuwe regelingen gemaakt moeten worden. Een voorbeeld hiervan is dat de oude regelingen er vanuit gaan dat de man de kostwinner is. Inmiddels is dat nu natuurlijk niet meer alleen maar de man. Doordat de vrouwen ook werken is de behoefte aan een kinderopvang ook groter geworden. Nu is de vraag wie dit moet betalen, de overheid of de ouders zelf? Verandering 2 Door vergrijzing en ontgroening betalen steeds minder mensen de AOW en de pensioenen van ander mensen. Hierdoor rust een zware last op de schouders van de jongere generaties. Door deze ongelijke verhouding kunnen er spanningen tussen de generaties ontstaan, vooral als deze jongeren later niet van dezelfde pensioenvoorzieningen kunnen profiteren als degene waar zij nu de lasten dragen. Deze twee veranderingen zorgen voor grote problemen, zowel op macro- als op microniveau. Op microniveau is het probleem vooral dat vrienden en families niet goed meer voor elkaar kunnen zorgen omdat vrouwen nu werken en dat mensen nu vaker voor hun werk ver weg van hun familie gaan wonen. Op macroniveau komt de gezondheidszorg van ouderen in gevaar. Mensen verzekeren zich onvoldoende en zijn zich niet goed bewust van de kosten van hun oude dag. Ook krijgen mensen onvoldoende nodige zorg. {{Sub}} {{Links}} feuo54jfuqu24jrj9d91vlmb19hqivz 0 37938 423459 405163 2026-04-22T13:13:22Z Erik Baas 2193 423459 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:80px;">Parlementaire democratie II</p> <p style="font-size:40px;">Politiek en besluitvorming</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> [[Bestand:Stemmen.jpg|thumb|upright=2|alt=Stembiljet|Stembiljet]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">WAAROM STEMMEN WE?</p> <p style="font-size:25px;"><i>Schrijf drie redenen op om te gaan stemmen.</i></p> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><b>Evenredige vertegenwoordiging</b>: alle uitgebrachte stemmen worden verdeeld over het aantal beschikbare zetels.</p> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Wat is het verschil met een districtenstelsel? Zoek dit op en noem een voor- en een nadeel van een districtenstelsel.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Gouden_koets.jpg|thumb|upright=2|alt=De gouden koets op Prinsjesdag 2007|De gouden koets op Prinsjesdag 2007]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">FORMATIE & COALITIE</p> <p style="font-size:25px;"><b>Coalitie</b>: is een combinatie van partijen die samenwerken op bestuurlijk niveau.</p> <p style="font-size:25px;">De partijen die samen een kabinet willen vormen, maken afspraken in een regeerakkoord. Tijdens de formatie worden de ministerposten (en staatssecretarisposten) verdeeld.</p> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Noem twee nadelen van het regeren met coalities.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> [[Bestand:Ruttebordes.jpg|thumb|upright=1.5|alt=De Nederlandse regering in 2010-2012; de ministers van het kabinet-Rutte I met koningin Beatrix.|De Nederlandse regering in 2010-2012; de ministers van het kabinet-Rutte I met koningin Beatrix.]] <p style="font-size:30px;color:green;">REGERING EN PARLEMENT</p> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;">Wat is wat?</p> <ul> <li style="font-size:25px;">Regering</li> <li style="font-size:25px;">Kabinet</li> <li style="font-size:25px;">Parlement</li> <li style="font-size:25px;">Tweede Kamer</li> <li style="font-size:25px;">Eerste Kamer</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Artikel 42 Grondwet: De koning is onschendbaar de ministers zijn verantwoordelijk.</i></p> <p style="font-size:200px;"><br></p> <hr> ; De Eerste Kamer wordt ook wel ... genoemd. : a. parlement : b. Staten Generaal : c. kabinet : d. senaat* ; Waarom kan gesteld worden dat de trias politica in Nederland niet stikt is doorgevoerd? : a. Ministers hebben zowel wetgevende als uitvoerende macht.* : b. De taak van de Eerste Kamer is veel beperkter dan die van de Tweede Kamer. : c. Ministers kunnen niet minister zijn en tegelijkertijd lid zijn van het parlement. : d. De koning heeft helemaal geen verantwoordelijkheid. ; Wie heeft in Nederland de meeste macht? : a. De regering. : b. Het parlement. : c. De regering en het parlement hebben evenveel macht. : d. Dit hangt af van hoe je er naar kijkt.* {{Sub}} {{Links}} j9u1t4m25p7hk9f4c9bas98hdmer41d 0 37940 423460 405193 2026-04-22T13:13:24Z Erik Baas 2193 423460 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:75px;">Parlementaire democratie III</p> <p style="font-size:40px;">Lokale en internationale politiek</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> <!-- [[Bestand:17 mei 2018|thumb|upright=2|alt=Waterschappen in Nederland per 1 januari 2017|Waterschappen in Nederland per 17 mei 2018]] --> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">CENTRAAL EN LOKAAL BESTUUR</p> <p style="font-size:25px;"><i>"Decentraal wat kan, centraal wat moet."</i></p> <ul> <li style="font-size:25px;"><b>Rijk</b></li> <li style="font-size:25px;">Provincie (12)</li> <li style="font-size:25px;">Waterschap (22)</li> <li style="font-size:25px;">Gemeente (388)</li> <li style="font-size:25px;"><b>Burger</b></li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Wat houdt het subsidiariteitsbeginsel in? Noem twee voordelen hiervan.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">INTERNATIONALE ORGANISATIES</p> {| class="wikitable" style="width:100%;" | width=20% | <p style="font-size:25px;">organisatie</p> | width=20% | <p style="font-size:25px;">betekenis</p> | width=30% | <p style="font-size:25px;">oprichting / doel</p> | width=30% | <p style="font-size:25px;">lidstaten</p> |- | <p style="font-size:25px;">[[Bestand:Flag_of_Europe.svg|200px|alt=EU]]</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> |- | <p style="font-size:25px;">[[Bestand:Emblem_of_the_United_Nations.svg|170px|alt=VN]]</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> |- | <p style="font-size:25px;">[[Bestand:NATO_OTAN_landscape_logo.svg|230px|alt=NAVO]]</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> |} <p style="font-size:200px;"><br></p> <hr> [[Bestand:Euro accession.svg|thumb|250px| {{Legenda|#0080C0|Eurozone}} {{Legenda|#66BB66|EU-lidstaten met verplichting de euro in te voeren}} {{Legenda|#800000|EU-lidstaten die een uitzonderingsbepaling hebben op het invoeren van de euro}} {{Legenda|yellow|Gebieden buiten de EU die de euro gebruiken krachtens een overeenkomst met de EU}} {{Legenda|purple|Gebieden buiten de EU die de euro gebruiken zonder een overeenkomst met de EU}}]] <p style="font-size:30px;color:green;">EUROSCEPSIS</p> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;">Door de éénwording van Europa is veel bereikt na de Tweede Wereldoorlog. De EU heeft bijgedragen aan een lange periode van vrede en veiligheid. Maar er is ook kritiek.</p> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Noem twee punten van kritiek. Geef bij beide een onderbouwde mening.</i></p> <p style="font-size:200px;"><br></p> <hr> ; Wat was het hoofddoel van het begin van de Europese samenwerking? : a. Economische welvaart. : b. Wereldvrede. : c. Het verspreiden van democratie. : d. Het voorkomen van een nieuwe oorlog. ; De EU wordt wel ervaren als een ondoorzichtig geheel dat ver af staat van de burger. Waarin zie je dit het meest duidelijk terug? : a. De opkomst voor de verkiezingen voor het Europees Parlement is laag. : b. Niet alle EU lidstaten gebruiken de Euro. : c. Werknemers uit Oost-Europa komen naar West-Europa om te wonen en werken. : d. De vluchtelingenstroom zorgt voor onzekerheid binnen de EU. ; Wat is <u>GEEN</u> primair doel van de VN? : a. De bevordering van de internationale vrede en veiligheid. : b. De ontwikkeling van vriendschappelijke relaties tussen naties. : c. De gemeenschappelijke verdediging van het grondgebied van de lidstaten. : d. Het bevorderen van de naleving van de mensenrechten. {{Sub}} {{Links}} r2ww4tnvx1hazvu9n1u2hw9tr6t7gtq 0 37941 423461 380285 2026-04-22T13:13:25Z Erik Baas 2193 423461 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:75px;">Pluriforme samenleving I</p> <p style="font-size:40px;">Identiteit en cultuur</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">VRIJHEIDSDRANG EN ORDENING</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> {| class="wikitable" style="width:100%;" | width=50% | <p style="font-size:25px;">"Een land waar alles in orde, samenhangend en logisch is. Een land dat uit water tevoorschijn is gekomen, dat echt gebouwd is, een land dat voor anker ligt. Een bleek en koud ras, mensen met een karakter geduldig als het water, levens vlak als kanalen."<br><br> <i>Edmond en Jules de Concourt - 1861</i></p> | width=50% | <p style="font-size:25px;">"Elke krenking die iemand van een tiran te verduren had gehad, verleende hem een burgerrecht in Holland. In drommen kwam men in een land waar de vrijheid haar heugelijke vlag plantte, waar de voortvluchtige godsdienst verzekerd was van respect en veiligheid en van wraak op zijn onderdrukkers."<br><br><i>Friedrich Schiller</i> - 1788</p> |} <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">SCHIKKEN EN PLOOIEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">De Nederlandse cultuur wordt wel omschreven met woorden als <b>poldermodel</b> en <b>pacificatiedemocratie</b>.</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Wat wordt hiermee bedoeld?</i></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Wat zei Maxima over de Nederlandse identiteit?</i></p> <p style="font-size:200px;">&nbsp;</p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">CULTUUR IN DIMENSIES</p> <p style="font-size:25px;"><br></p> {| class="wikitable" style="width:100%;text-align:center;" | width=50% | <p style="font-size:25px;">grote machtsafstand</p> | width=50% | <p style="font-size:25px;">kleine machtsafstand</p> |- | <p style="font-size:25px;">individualisme</p> | <p style="font-size:25px;">collectivisme</p> |- | <p style="font-size:25px;">masculiniteit</p> | <p style="font-size:25px;">feminiteit</p> |- | <p style="font-size:25px;">hoge onzekerheidsvermijding</p> | <p style="font-size:25px;">lage onzekerheidsvermijding</p> |- | <p style="font-size:25px;">oriëntatie op de lange termijn</p> | <p style="font-size:25px;">oriëntatie op de korte termijn</p> |} <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Waar plaats je de Nederlandse cultuur op elk van de vijf bovenstaande dimensies?</i></p> <p style="font-size:200px;"><br></p> <hr> {| class="wikitable" | Anonymous is een groep activisten en hackers die websites platleggen van organisaties waar ze het niet mee eens zijn. |} ; Dit is een voorbeeld van een: : a. dominante cultuur : b. subcultuur : c. tegencultuur* : d. geen van bovenstaande ; Socialisatie vindt vooral plaats via: : a. imitatie* : b. sancties : c. sociale controle : d. vooroordelen ; Nederland en Zweden kun je typeren als landen met een: : a. collectivistische cultuur. : b. cultuur met een grote machtsafstand. : c. feminiene cultuur.* : d. masculiene cultuur. {{Sub}} {{Links}} faaenick9nm75r1lk7x0whngr314j51 0 37949 423462 405219 2026-04-22T13:13:27Z Erik Baas 2193 423462 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:75px;">Pluriforme samenleving II</p> <p style="font-size:40px;">Migratie en integratie</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">GROEPEN & MOTIEVEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> {| class="wikitable" style="width:100%;text-align:center;" | width=50% | <p style="font-size:25px;"><b>groep</b></p> | width=50% | <p style="font-size:25px;"><b>motief</b></p> |- | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> |- | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> |- | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> |- | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> |} <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Declaration_of_the_Rights_of_Man_and_of_the_Citizen_in_1789.jpg|thumb|upright=1.5|Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen, uit de Franse Revolutie.]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">INTERNATIONALE VERDRAGEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">De UVRM</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Het EVRM</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Het VN-Vluchtelingenverdrag</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Het Akkoord van Schengen</p> <p style="font-size:200px;">&nbsp;</p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">VERANDERING EN INTEGRATIE</p> <p style="font-size:25px;"><br></p> {| class="wikitable" style="width:100%;text-align:center;" | width=33% | <p style="font-size:25px;">vermijding</p> | width=33% | <p style="font-size:25px;">conflicten</p> | width=33% | <p style="font-size:25px;">aanvaarding</p> |- | <p style="font-size:100px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:100px;">&nbsp;</p> | <p style="font-size:100px;">&nbsp;</p> |} <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Geef een beschrijving van bovenstaande patronen van integratie.</i></p> <p style="font-size:200px;"><br></p> <hr> ; Immigranten uit Suriname zijn een goed voorbeeld van: : a. arbeidsmigranten : b. postkoloniale migranten* : c. gezinsherenigers : d. vluchtelingen {{Sub}} {{Links}} 3047uw19t986v4mlw6v4s836i0vi2ge 0 37954 423463 405171 2026-04-22T13:13:30Z Erik Baas 2193 423463 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:75px;">Pluriforme samenleving III</p> <p style="font-size:40px;">Burgerschap</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> * https://schooltv.nl/video/etnisch-profileren-onderscheid-maken-op-basis-van-afkomst-maakt-de-politie-onderscheid-bij-haar/#q=burgerschap * <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">DISCUSSIE</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Mag een rechtbank een moslima die als griffier of rechter wil werken, verbieden in de rechtszaal een hoofddoek te dragen?</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Op basis van het principe van gelijke behandeling kun je zeggen:</p> {| class="wikitable" style="width:100%;text-align:center;" | width=50% | <p style="font-size:25px;"><b>"We hebben een uniform in de rechtszaal en dat iedereen er hetzelfde uitziet garandeert de onpartijdigheid en daarmee gelijke behandeling."</b></p> | width=50% | <p style="font-size:25px;"><b>"Het toelaten van deze religieuze verschillen in de vorm van bijvoorbeeld een hoofddoek is juist een uiting van gelijke behandeling.</b></p> |} <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> ; Welke vier dimensies van burgerschap onderscheiden we? : a. Compromis, consensus, consultatie en coöptatie. : b. Verzorgen, verzekeren, verheffen en verbinden. : c. Vermijding, conflict, aanvaarding en erkenning. : d. Vaardigheden, kennis, participatie en normen. ; Van welke zoektocht is de <b>historische canon</b> het resultaat? : a. Welke rol heeft de taal in onze samenleving? : b. Hoe bevorder je de arbeidsparticipatie? : c. Wat moet je weten om een burger te kunnen zijn? : d. Wat betekent de norm van gelijke behandeling? ; Welke rol kan de overheid hebben als het gaat om het streven naar gelijke behandeling? : a. Bevorderen van emancipatie. : b. Beperken van toegang tot de sociale zekerheid. : c. Een restrictief toelatingsbeleid. : d. Het heffen van belastingen. {{Sub}} {{Links}} rc9qznnh7daiuahu2shfjr6g8hfd7ke 0 37956 423457 380505 2026-04-22T13:12:47Z Erik Baas 2193 423457 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:80px;">1 Waarom maatschappijleer?</p> <p style="font-size:40px;">Waar gaan de lessen maatschappijleer over...</p> <p style="font-size:25px;">Aan het einde van de les:</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je vertellen waar het vak maatschappijleer over gaat;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je uitleggen wat een maatschappelijk probleem is aan de hand van de vier kenmerken;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je voorbeelden geven van een maatschappelijk probleem;</p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Small_Island_in_Lower_Saranac_Lake.jpg|thumb|upright=3|Island of Lower Saranac Lake, Adirondack Mountains, New York state, USA]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">DE SAMENLEVING</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">In je eentje op een onbewoond eiland ...</p> <p style="font-size:25px;">In een samenleving houd je rekening met elkaar.</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Met welke regels en verwachtingen heb je te maken?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:DARK_CLOUDS_OF_FACTORY_SMOKE_OBSCURE_CLARK_AVENUE_BRIDGE_-_NARA_-_550179.jpg|thumb|upright=1.5|Luchtvervuiling van fabrieken in de VS, 1973]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">MAATSCHAPPELIJKE PROBLEMEN</p> * https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2169615-ierse-abortuswetgeving-op-de-schop.html <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">We spreken van een maatschappelijk probleem als:</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">1.</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">2.</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">3.</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">4.</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">MP &raquo; PP</p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:StembiljetStemmenGemeenteRenkum19maart2014.jpg|thumb|upright=1.5|Het uitbrengen van een stem via een stembiljet en met het rode potlood tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 in Wolfheze (gemeente Renkum).]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">DILEMMA'S</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Een lastige keuze uit twee dingen die allebei voordelen of juist nadelen hebben.</p> * https://dilemmaopdinsdag.nl/archief/ <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">DR</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">PD</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">PS</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">VZS</p> <p style="font-size:150px;"><br></p> [[Bestand:Chinatown_manhattan_2009.JPG|1000px|Chinatown, Manhattan - New York]] <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> [[Bestand:In_de_dierentuin_te_Den_Haag_hebben_op_een_feestvergadering_een_aantal_bejaarden_de_Noodwet_Drees_uitgeluid._Met_applaus_-_SFA005000279.jpg|1000px|Bejaarden vieren de invoering van de AOW. Applaus voor minister Drees. 1956]] <p style="font-size:25px;">Bejaarden vieren de invoering van de AOW. Applaus voor minister Drees. 1956</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> [[Bestand:Gouden_Koets_2011.jpg|1000px|De Gouden Koets op Prinsjesdag 2011]] <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> [[Bestand:Howells, Stops of Various Quills, 1895 071 large a.jpg|1000px|Vrouwe Justitia wordt doorgaans afgebeeld als een geblinddoekte figuur, met in haar rechterhand een zwaard en in haar linkerhand een weegschaal. ]] <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <hr> ; Bij een maatschappelijk probleem... : a. speelt de media een grote rol bij de oplossing ervan. : b. staan werkgevers en werknemers tegenover elkaar. : c. zijn automatisch alle Nederlanders betrokken. : d. zijn mensen het vaak oneens over de oplossing. ; Wat is een goed voorbeeld van een maatschappelijk probleem? : a. Door een wisselstoring ontspoort er een trein waarbij tientallen mensen gewond raken. : b. Een 67-jarige vrouw heeft een nieuwe nier nodig. : c. Op de Amsterdamse wallen zijn bijna elk weekend vechtpartijen. : d. Zware regenval zorgt dagenlang voor overlast op de snelwegen. ; In de krant staat dat slechts 20% van de zzp-ers is verzekerd voor arbeidsongeschiktheid. Bij welk thema hoort dit onderwerp? : a. parlementaire democratie : b. pluriforme samenleving : c. rechtsstaat : d. verzorgingsstaat {{Sub}} {{Links}} 8ksg9qpoejmm822h3es4glzkxc1m9j5 0 37957 423443 378082 2026-04-22T13:10:51Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423443 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:80px;">2 Basisconcepten en sleutelvragen</p> <p style="font-size:40px;">Wat zijn de belangrijkste begrippen?</p> <p style="font-size:25px;">Aan het einde van de les:</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je de belangrijkste kernbegrippen benoemen en beschrijven;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je bij elk kernbegrip voorbeelden geven;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je vijf machtsmiddelen benoemen en beschrijven;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je van vijf machtsmiddelen voorbeelden geven;</p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Hamilton-burr-duel.jpg|thumb|upright=2|Een illustratie van het Burr-Hamilton duel van 1804 - Alexander Hamilton verdient zijn eer door de uitdaging van Aaron Burr te accepteren.]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">WAARDEN EN NORMEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Waarde &rarr;</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Norm &rarr;</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Wat is het verband tussen waarden en normen?</i></p> <p style="font-size:25px;"><i>Wanneer is een norm een sociale verplichting?</i></p> <p style="font-size:25px;"><i>Wanneer spreken we van sociale controle?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Natural_gas_NL.png|thumb|upright=2|Aardgasvelden in Nederland. (Een deel van de velden op zee is niet afgebeeld.)]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">BELANGEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Belang &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Noem twee zaken waar je zelf belang bij hebt en twee dingen waar je juist geen belang bij hebt.</i></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Geef een voorbeeld van een belangentegenstelling.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">MACHT</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Machtsmiddel &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Hoe zou je de macht van de Koning omschrijven?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Hoefkade_Schilderswijk_Den_Haag.jpeg|thumb|upright=2|Schilderswijk (Hoefkade) in Den Haag, 2007]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">SOCIALE ONGELIJKHEID</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Een ongelijke verdeling van ... </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Maatschappelijke kansen &rarr;</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Inkomen &rarr;</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Politieke macht &rarr;</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Waar zie je voorbeelden van ongelijkheid op bovenstaande gebieden?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Lowlands_Alpha.JPG|thumb|upright=2|Het hoofdpodium op Lowlands zoals het er tot 2017 uitzag, de Alpha tent]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">SOCIALE COHESIE</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Sociale cohesie geeft aan ...</p> <p style="font-size:100px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Waarom zijn discriminatie en een grote sociale ongelijkheid slecht voor de sociale cohesie?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> ; Vraag : a. : b. : c. : d. {{Sub}} {{Links}} b1ash92i54qw1r13ifh870dw09nzx5h 0 37960 423467 380385 2026-04-22T13:14:22Z Erik Baas 2193 423467 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:75px;">Verzorgingsstaat I</p> <p style="font-size:40px;">Wat is een verzorgingsstaat?</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> [[Bestand:Dijk Linkeroever.jpg|thumb|upright=2.5|Een dijk is een collectief goed]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">COLLECTIEF BELANG</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Nederland is een verzorgingsstaat. Dat betekent ...</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>Solidariteitsgedachte ...</b></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Collectieve goederen:</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Free rider probleem (collectieve actie):</p> <p style="font-size:200px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">WRR</p> <p style="font-size:25px;">De vier V's van de verzorgingsstaat</p> {| class="wikitable" style="width:100%;text-align:left;" | width=50% | <p style="font-size:30px;">V..........<br>&nbsp;<br>&nbsp;<br>&nbsp;<br>&nbsp;</p> | width=50% | <p style="font-size:30px;">V..........<br>&nbsp;<br>&nbsp;<br>&nbsp;<br>&nbsp;</p> |- | <p style="font-size:30px;">V..........<br>&nbsp;<br>&nbsp;<br>&nbsp;<br>&nbsp;</p> | <p style="font-size:30px;">V..........<br>&nbsp;<br>&nbsp;<br>&nbsp;<br>&nbsp;</p> |} <p style="font-size:300px;">&nbsp;</p> [[Bestand:Aap-Noot-Mies - Primer in the classroom (3916313446).jpg|thumb|upright=2.5|Aap, noot, mies in de klas.]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">SOCIALE GRONDRECHTEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>Artikel 19: </b></p> <p style="font-size:20px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>Artikel 20: </b></p> <p style="font-size:20px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>Artikel 21: </b></p> <p style="font-size:20px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>Artikel 22: </b></p> <p style="font-size:20px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><b>Artikel 23: </b></p> <p style="font-size:200px;"><br></p> <hr> {| class="wikitable" | BESCHRIJVING |} ; In een verzorgingsstaat: : a. gaat het om collectieve belangen. : b. is de solidariteitsgedachte het fundament. : c. beide beweringen zijn juist.* : d. beide beweringen zijn onjuist. ; De WRR onderscheidt vier belangrijke functies van de Nederlandse verzorgingsstaat, namelijk: : a. bezuinigen, verzorgen, verheffen en verbinden. : b. verzekeren, sparen, verheffen en verbinden. : c. verzekeren, verzorgen, verheffen en verbinden.* : d. verzekeren, verzorgen, verheffen en nivelleren. ; Naast een goed stelsel van sociale zekerheid wordt in het Scandinavische model veel nadruk gelegd op kinderopvang en onderwijsvoorzieningen. Dit heeft tot gevolg dat: : a. de arbeidsparticipatie van vrouwen hoog is.* : b. de prijs voor arbeid relatief laag is. : c. beide beweringen zijn juist. : d. beide beweringen zijn onjuist. {{Sub}} {{Links}} jlk5qypii6upvwtn9zcfuqcue9en9ow 0 37961 423468 378083 2026-04-22T13:14:24Z Erik Baas 2193 423468 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:75px;">Verzorgingsstaat II</p> <p style="font-size:40px;">Waarom werken we?</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">BEHOEFTEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Vijf basisbehoeften:</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:200px;"><br></p> [[Bestand:Rakeman – First American Macadam Road.jpg|thumb|upright=2|Construction of a macadam road, "Boonsborough Turnpike Road" between Hagerstown and Boonsboro, Maryland, 1823. ]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">BETEKENIS VAN WERK</p> <p style="font-size:25px;"><b>Arbeidsethos ...</b></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Schrijf 100 woorden over de geschiedenis van werk. Vanaf de klassieke oudheid tot heden (en misschien de toekomst).</p> <p style="font-size:300px;">&nbsp;</p> [[Bestand:Inequality-adjusted_Human_Development_Index_2014.svg|thumb|upright=2.5|Human Development Index]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">SOCIALE ONGELIJKHEID</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>Sociale privileges</b></p> <p style="font-size:20px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>Sociaal kapitaal</b></p> <p style="font-size:20px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>Maatschappelijke positie</b></p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:25px;"><b>&rarr;</b></p> <p style="font-size:200px;">&nbsp;</p> <hr> {| class="wikitable" | BESCHRIJVING |} ; Welke bewering is juist? : a. Door de verzorgingsstaat is de materiële noodzaak om te werken verdwenen.* : b. In Nederland is werk voor vrijwel alle mensen op de eerste plaats een vorm van zelfrealisatie. : c. Beide beweringen zijn juist. : d. Beide beweringen zijn onjuist. {| class="wikitable" | In de functies van werk zit een logische volgorde. Maslow zegt dat mensen zich pas kunnen richten op een hogere basisbehoefte, als de basisbehoeften op de lagere niveaus al bevredigd zijn. |} ; Welke volgorde is juist? : a. Lichamelijke behoeften – Zekerheid – Sociale behoeften – Erkenning en waardering – Zelfrealisatie.* : b. Zekerheid – Lichamelijke behoeften – Sociale behoeften – Erkenning en waardering – Zelfrealisatie. : c. Lichamelijke behoeften – Zekerheid – Erkenning en waardering – Sociale behoeften – Zelfrealisatie. : d. Lichamelijke behoeften – Sociale behoeften – Zekerheid – Erkenning en waardering – Zelfrealisatie. {| class="wikitable" | Hieronder zie je drie opvattingen over de betekenis van werk:<br> I. Arbeid is een noodzakelijk kwaad.<br> II. Arbeid is een sociaal grondrecht.<br> III. Arbeid is een maatschappelijke plicht. |} ; Voor welke periode zijn deze vormen van arbeidsethos kenmerkend? : a. I hoort bij oudheid, II hoort bij de twintigste eeuw, III hoort bij de middeleeuwen. : b. I hoort bij de middeleeuwen, II hoort bij het heden, III hoort bij de negentiende eeuw.* : c. I hoort bij de oudheid, II, hoort bij de negentiende eeuw, III hoort bij het heden. : d I hoort bij de negentiende eeuw, II hoort bij het heden, III hoort bij de twintigste eeuw. {{Sub}} {{Links}} 1x4361aj9tu0qg26y0ez2uykli041r0 0 37962 423469 380504 2026-04-22T13:14:26Z Erik Baas 2193 423469 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:75px;">Verzorgingsstaat III</p> <p style="font-size:40px;">Wat gebeurt er op de arbeidsmarkt?</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> [[Bestand:Stempellokaal_Amsterdam_1933.jpg|thumb|upright=2|Werklozen in een stempellokaal in Amsterdam-Noord, 1933]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">VRAAG & AANBOD</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><b>De beroepsbevolking</b></p> <p style="font-size:25px;">&rarr; alle personen ... </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Werkloosheid, overspannen arbeidsmarkt en volledige werkgelegenheid. Wat is wat?</p> <p style="font-size:200px;"><br></p> [[Bestand:KAARTEN_SGD_-_Aantal_werklozen_van_14-18_jaar_eind_augustus_1967_in_Nederland,_in_procenten_van_de_afhankelijke_beroepsbevolking_(alle_leeftijden_tezamen);_alleen_mannen.jpeg|thumb|upright=2|Jeugdwerkeloosheid in Oost-Nederland 1967 - Aantal werklozen van 14-18 jaar eind augustus 1967 in Nederland, in procenten van de afhankelijke beroepsbevolking (alle leeftijden tezamen); alleen mannen]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">WERKLOOSHEID</p> <p style="font-size:25px;"><b>Werkloos?</b></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Frictiewerkloosheid</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Seizoenswerkloosheid</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Conjuncturele werkloosheid</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Structurele werkloosheid</p> <p style="font-size:300px;">&nbsp;</p> [[Bestand:Internet_Archive_book_scanner_1.jpg|thumb|upright=2.5|Boekscanner]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">VERANDERINGEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Verdwijnen en opkomst van bedrijfstakken</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Digitalisering</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Flexibilisering</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; Globalisering</p> <p style="font-size:200px;">&nbsp;</p> <hr> {| class="wikitable" | BESCHRIJVING |} ; VRAAG : a. : b. : c. : d. {{Sub}} {{Links}} f5m1tyhamol5owdr2ovwfe5h4bv2gdl 0 37967 423492 329026 2026-04-22T13:19:57Z Erik Baas 2193 423492 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} Jolles, J. (2017). <i>Het tienerbrein</i> (3e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. == Leer de tiener kennen == De sociale omgeving moet actief iets doen om de tiener te ondersteunen en begeleiden. === Wat is eigenlijk de gebruiksaanwijzing van de tiener? === === Waarom het goed is om te weten hoe de tiener zich ontwikkelt === Problemen met tieners zijn van alle tijden. === Het gaat om de gezonde ontwikkeling === Hoe kunnen ouders, leraren en coaches en andere volwassenen bijdragen aan de normale ontwikkeling en ontplooiing van tieners? === Kansen, mogelijkheden, verlokkingen en bedreigingen === Tegenwoordig zijn er (door o.a. internet) meer keuzes te maken voor jongeren dan in de tijd van hun ouders. Keuzestress ligt op de loer. Hoe kunnen we tieners hierin ondersteunen? Stellingen: # De adolescentie is een periode van mogelijkheden en kansen, niet van onrust en verwarring # De normale, gezonde ontwikkeling verschilt per persoon = Deel 1: De mens tussen biologie en omgeving = == Aanpassing aan een nieuwe en veranderende omgeving == Kennis van vorige generaties wordt overgedragen. Ervaringskennis is niet in informatiepakketjesin de genen vastgelegd. == De mens en de leer- en vergeetmachine == Biologie en het leerproces is in de loop van onze evolutie nauwlijks veranderd. Leren kun je als een proces van waarnemen naar denken in twaalf essentiële stappen beschouwen. Als mensen minder goed leren, mankeert er in de regel iets aan één of meer van deze stappen. == Leren en ontplooien vinden plaats in de sociale groep == In de samenleving moeten we er rekening mee houden dat de vaardigheden die jonge mensen nodig hebben om zich uiteindelijk te kunnen ontplooien, jaren van constante zorg nodig hebben. == De persoonlijke levensgeschiedenis bepaalt het leren == Een veilige omgeving (met zo veel mogelijk beschermende factoren) is een voorwaarde voor een gezonde ontwikkeling. == 'Ik' tussen nature en nurture == Hersenmeschanismen zijn niet hetzelfde als gedrag. Biologische factoren en omgevingsfactoren zijn verschillende aspecten van één en dezelfde persoon (ik) en niet tot elkaar herleidbaar. = Deel 2: de tiener = == Geen pubers maar tieners == Het woord puber wordt ten onrechte gebruikt voor tiener of adolescent. De kenmerken van de puberteit is bij het grootste deel van de adolescenten rond vijftien a zestien wel voorbij. == Puberteit en lichamelijke ontwikkeling == De lichamelijke ontwikkeling is dynamisch. Een langzame of snelle onwikkeling kan voordelig zijn maar ook tot problemen leiden. == De vroege en midden-adolescentie: van tien tot zestien jaar == De hersenen ontwikkelen zich tot op hoge leeftijd. Midden-adolscenten kiezen nog veel impulsiever dan volwassenen. == De late asolescentie: vanaf zeventien jaar == Aan het begin van de late adolescentie heeft de tiener een idee van wat zijn zwakke en sterke punten zijn. Pas tegen het 25 levensjaar kan er goed gepland worden en komt ook het vermogen weerstand te bieden aan groepdsdruk. == De tiener, slaap, alcohol en drugs == In de opvoeding is het belangrijk in gesprek te blijven. Speel in op de kersverse redeneervaardigheden, stel vragen en daag uit. Een vertrouwensrelatie is essentieel. = Deel 3: Handelen, denken en voelen = == Pim leert handelen, overwegen en plannen == Vanaf een jaar of zestien leren we steeds beter om ons aan een veranderende omgeving aan te passen: uitvoeren en onszelf controleren (executieve functies). == De executieve functies zorgen voor persoonlijke groei == De jong volwassene die executief goed fuctioneert beheersen verschillende soorten planning: eenvoudig, gedragsgericht en persoons- of levensgericht. == De tiener heeft plezier in denken en redeneren == Autonomie heeft altijd een context, een sociale omgeving. Tieners die zelfstandig worden, moeten vaardig worden in het onafhankelijk denken en handelen. == Emoties, leren en sociaal gedrag == De tiener kan vaak goed praten en argumenteren, maar heeft niet altijd een goed zelfinzicht. Op een respectvolle manier feedback geven leidt tot de ontwikkeling van empathie en om sociale situaties te beoordelen. == Empathie en de bedoelingen van 'de ander' == Omgaan met anderen komt niet automatisch uit de hersenontwikkeling voort. Het moet worden gestimuleerd en gecultiveerd. Respectvolle feedback vanuit de sociale omgeving is ook hier essentiëel. = Deel 4: Lichaam en hersenen = == De hersenen als wereldbol: over structuur en functie == De hersenen hebben 7 hoofdfuncties en kunnen worden voorgesteld als een serie bagagekluisjes. Mentale functies zijn sterk verbonden met de zintuigen en een lichaam dat in interactie is met de omgeving. == De hersenmicrostructuur: cellen, synapsen, netwerken == De complexe structuur van de hersenen kun je op verschillende niveaus bekijken (p.212). Zenuweefsel is veranderbaar en een teveel aan hersenverbindingen wordt weggesnoeid. De verschillende hersencentra functioneren als spelers in een symfonieorkest. == De hersenrijping en de rol van prikkels uit de omgeving == De hersencentra zijn in de structuur aanwezig maar moeten gewekt worden door hormonen of een bepaalde constellatie van zintuiglijke prikkels. = Deel 5: Jongens/Meisjes = == Jongens en meisjes tussen biologie en omgeving == == Waarom jongens en meisjes andere studieprestaties hebben == == Jongens-meisjes verschillen zijn biologisch én sociaal bepaald == == Tieners in opvoeding en onderwijs: aanbevelingen == = Deel 6: De tiener op het sportveld = == Voor beweging zijn neuropsychologische vaardigheden nodig == Waarneming en beweging worden geïntegreerd door oefenen en ervaren. == Sportief functioneren, impulsbeheersing en zelfinzicht == == Sportcoach, gedrag en handelen == = Deel 7: Ouder en leraar spelen vele rollen = == Over talent: creatieve denkers en nieuwschierigheid == Omgeving schept de voorwaarden voor optimale ontplooiing. We kunnen op verschillende manieren investeren in de talentontplooiing van jongeren. == Van manager via coach en mentor tot adviseur == Ouders en leerkrachten spelen vele rollen in de begeleiding van de tiener. == Leer de leerling kénnen == Als leraar moet je interesse hebben in de achtergrond van de leerling. Dit maakt dat je gedrag beter kan plaatsen en bij kan dragen aan de psychosociale ontwikkeling. == Onderwijs, brein en cognitie: de kloof overbrugd == Een attitudeverandering is nodig. Het is van belang ons te richten op het lerende individu en diens vaardigheid om zich te ontplooiien in een veranderende wereld. == Het tienerbrein: laaghangend fruit voor het onderwijs == Het is goed om ook in het leren ambitieus te zijn en te excelleren. = Tot slot = == De totale tiener == De sociale omgeving is verantwoordelijk voor een optimale ontplooiing van de adolescent en moet daarvoor de mogelijkheden aanreiken. = Links = * [https://decorrespondent.nl/8258/kinderen-zijn-als-rupsen-nog-lang-niet-af-deze-hoogleraar-vertelt-hoe-je-hun-brein-het-best-stimuleert/1070221068510-bc3cbf59 Interview Jolles - De Correspondent] {{Sub}} {{Links}} 1p6wk1f6qcityjsaroufrdyfnyih194 0 37968 423476 326175 2026-04-22T13:15:45Z Erik Baas 2193 423476 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} Verbrugge, A., & Baardewijk, J. van. (2017). <i>Onderwijs in tijden van digitalisering</i>. Amsterdam, Nederland: Boom uitgevers Amsterdam. = Hoofdpunten & conclusies van de verschillende auteurs = == Waarom de docent van de toekomst geen robot is, Johannes Visser == Hoe gaan wij onderwijsopbrengsten in kaart brengen? Een leerkracht leert leerlingen behalve kennis en kunde ook omgaan met elkaar en zichzelf. Dat techniek en misschien ook robots ingezet worden, ligt voor de hand, maar de leerkracht moeten we juist niet als robot inzetten. == ICT in het voortgezet onderwijs - Erik Kamerbeek == ICT kan een welkome aanvulling zijn op het bestaande onderwijs. Wel moet het onderdeel zijn van een afgewogen pedagogish didactische benadering. == Veertig jaar computers in het onderwijs - Gerard Verhoef == Een docent staat als het goed is midden in het leven en zal ICT gebruiken waar het hem nuttig lijkt en kan dit ook prima inschatten. Laat het daarom aan de docent. == ICT: goed gereedschap, slechte baas - Theodore Dalrymple == Digitalisering kan geweldig handig zijn en kan op verschillende manieren ingezet worden om kennis te vergaren. Maar als doel op zich leidt het tot permanente oppervlakkigheid. == Kennis zit niet meer in de hersenen - Aleid Truijens == Jonge mensen moet je geen tijdgebonden technieken meegeven. Bied ze werktuigen waarmee ze de wereld kunnen leren begrijpen: kennis, kritisch nadenken, problemen analyseren maar ook creativieteit. Bildung heeft te maken met verhalen die ertoe doen en iets moois kunnen maken en overbrengen op anderen. == Het trivium in het digitale tijdperk - Diederik Boomsma== Zonder kennis vooraf kun je niet zoeken. Parate kennis is altijd handig: hoe meer je weet, hoe beter. Leren is oefenen en herhalen tot het een automatisme wordt. Intrinsieke motivatie is een verworvenheid die met behulp van externe factoren wordt ontwikkeld. De leerkracht bezit kennis en wijsheid is erudiet en vakbekwaam. De leerkracht moet de zelfredzaamheid van leerlingen niet overschatten en de capaciteit om moeilijke opdrachten niet onderschatten: met de juiste discipline kunnen kinderen vaak meer dan we denken. Vrijheid ontstaat door zelfbeheersing en discipline. De beheersing van elk onderwerp vraagt om een drieslag van kennis, begrip en creativiteit. Overwegingen: * stel de ontwikkeling van het concentratievermogen centraal; * een trivium-revival: kennis verruimt de geest; * benadruk het belang van discipline als basis voor vrijheid; * zet in op goed leren schrijven en argumenteren: taalbeheersing. == Nieuw Babylon nog steeds in aanbouw - Sebastien Valkenberg == Net als angst is ontzag een slechte raadgever als het gaat om technologische ontwikkelingen in het onderwijs. Het leidt tot sweeping statements. Deugden zijn geen aangeboren eigenschappen, maar patronen die zich inslijten door gewoonte. Het syndroom van Nieuw-Babylon-in-aanbouw maakt dat oud al te gemakkelijk wordt gelijkgesteld met ouderwets. Ook al verandert er veel op techologisch gebied, de fundamentele onderwijsbehoefte van leerlingen is onveranderd gebleven. == Bildung, technologie en onderwijs in 'interessante tijden' - Hans Schnitzler == We leven in 'vloeibare tijden': klassieke onderscheidingen verliezen aan betekenis. Er is behoefte aan zingeving, identiteit en ondubbelzinnigheid. Het verwerven van kennis is volgens veel mensen door de digitale revolutie niet meer nodig (downloadsubjectivisme). De notie 'stilstand is achteruitgang' is een verworvenheid van de technowetenschappelijke omwenteling: het accidentele, contingente en veranderlijke krijgt meer aandacht dan het eeuwige, noodzakelijke en onveranderlijke. Er is geen bezwaar tegen het gebruik van digitale hulpmiddelen. Maar de voorkeur gaat uit naar de verhalen vertellende leerkracht: een esthetisch, expressief en empathisch kompas dat leerlingen helpt hun eigen subjectiviteit op het spoor te komen. De siliconvaley mentaliteit (snel en oppervlakkig) heeft geleid tot een cultuurindustrie en een aandachtseconomie. Technologiën die nu als gif functioneren moeten weer medicijn worden. Juist in 'intersessante tijden' is het van belang dat de verhouding tussen technè, scholè en bildung op een duurzame en evenwichtige gestalte krijgt. == Neurocognitieve perspectieven voor ICT in de klas - Jurjen van der Helden, Inge Molenaar & Harold Bekkering == De vrije-energietheorie brengt relevante aandachtspunten voor het onderwijs aan het licht: # iedereen bouwt een uniek model op van de wereld; # de meeste energie wordt besteed aan het aanpassen van dit model; # men handelt zo lang mogelijk volgens het bestaande model. Onderwijs moet dus aansluiten op het individuele model van de wereld van elke leerling, bijvoorbeeld door adaptieve sturing. Voordelen van adapieve onderwijstechnologie zijn: * directe terugkoppeling; * oefeneningen die aansluiten bij het niveau; * voortgang is inzichtelijk en overzichtelijk. Hebbiaans leren laat ons inzien dat de hersenen alles met alles proberen te associëren. Ons denken is sterk ingebed in de interactie tussen onze hersenen, ons lichaam en de omgeving. Het is van belang dat onderzoek en onderwijs samenwerken om keuzes te maken uit de veelheid van beschikbare ICT mogelijkheden. == Wie weet hier de weg? Over kunde en onkunde door digitalisering van het onderwijs - Ad Verbrugge == Wat moet er geleerd worden? Waarom moet er geleerd worden en hoe dient dat te gebeuren? De doelstelling van onderwijs is de kwalificering, socialisering en persoonlijke ontwikkeling van mensen. Maar hoe kunnen we dit het beste aanpakken? Volwaardige mensenlijke kennis is kundige kennis: een houding of dispositie ontwikkel je alleen door oefening (de herhaling van de activiteit of het werk waarom het gaat). Zelfs om te 'spelen' moet je iets kunnen. Leerlingen aan projecten laten werken zonder benodigde vakkennis leidt tot 'schijnkunde'. Het is van belang om lijfelijk tegegewicht te bieden tegen de ontlijving die met virtualisering gepaard gaat. De cultuur van een school moet de hedendaagse retribalisering van de samenleving het hoofd proberen te bieden door zelf een sterk gemeenschaps- en identiteitsgevoel uit te dragen. == Gegoogel met studenten - Jelle van Baardewijk (H13) == Echte kennis is het vermogen om iets uit te kunnen leggen - dat is iets anders dan bij een meerkeuzevraag het goede antwoord aanklikken. Een gestructureerde leeromgeving met docent en student is een voorwaarde voor goed onderwijs wat inspireert tot studie: zorgvuldig lezen, herhalen, oefenen en uiteindelijk ook het kunnen plaatsen van de stof in een groter geheel. {{Sub}} {{Links}} kkmu0m9poctj169657sg9fv18hjokv9 0 37969 423531 405182 2026-04-22T13:39:31Z Erik Baas 2193 423531 wikitext text/x-wiki = Inleiding = = Toetsen bij maatschappijleer = De doelstellingen van maatschappijleer zijn online terug te vinden. Naast kennis, wordt er ook gekeken naar vaardigheden en houding (attitude). == Vaardigheden == Vaardigheden zijn soms lastig te toetsen en beoordelen. Soorten toetsvragen # begripsvraag (informatie) # selectievraag (informatie) # bewerkingsvraag (informatie) # aanvaardbaarheidsvraag (informatie) # argumentenvraag # standpuntvraag # afwegingsvraag # probleemstellingsvraag (onderzoek) # werkplanvraag (onderzoek) # conclusievraag (onderzoek) = Doel en functies van toetsing = Toetsing kan een functie van evaluatie worden gezien. Toetsing geeft: # de leerling inzicht in zijn vorderingen; # docenten informatie over de kwaliteit van hun onderwijs; # scholen handvatten voor selectie en allocatie. Er kan onderscheid gemaakt worden tussen diagnostische toetsing (formatief) en selectieve toetsing (summatief). = Fasen in het toetsproces = * Doelbepaling * Meten * Cijfer geven * Beslissen = Constructie van toetsen = Voordat je een toets ontwikkelt, kun je stilstaan bij een aantal vragen. Deze kunnen helpen bij het samenstellen van een goede toets. == Kwaliteitseisen aan toetsen == # betrouwbaarheid (als je het vaker afneemt, krijg je dan hetzelfde resultaat?) # validiteit (meet je wat je wilt weten?) # aanvaardbaarheid # transparantie # objectiviteit # bruikbaarheid (wat, waar en hoe en voor wie? Bijv. taalgebruik) = Soorten toetsvragen = De vraagvorm hangt af van het toetsdoel. == Gesloten vragen == : Standaardtype meerkeuzevraag : De vraag met twee uitspraken. : De vraag met meer dan twee uitspraken : De herordeningsvraag : De combinatievraag : De waar/niet-waarvraag == Open vragen == :... {{Sub}} {{Links}} 99xj7jti21r92v9ghb354wxwh7dhqk8 0 37973 423500 405177 2026-04-22T13:22:10Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423500 wikitext text/x-wiki = Wat is maatschappijleer? = ; Wat is een goede omschrijving van een compromis? : a. Burgers kiezen Tweede Kamerleden : b. Mensen hebben verschillende levensovertuigingen. : c. Ondanks meningsverschillen tot een oplossing komen. ; Een popidool als Drake heeft vooral ... : a. formele macht. : b, informele macht. ; Welke vorm van manipulatie is het meest extreem? : a. propaganda : b. indoctrinatie ; De uitspraak "Skaters zijn vaak stoned" is een voorbeeld van een ... : a. vooroordeel : b. stereotypering <br> = Rechtsstaat = ; De eerste grondwet in Nederland dateert uit: : a. 1798 : b. 1814 : c. 1848 ; De macht van de overheid is in .......... verdeeld. (Welk woord komt er op de stippellijn?) : a. drieën : b. vieren : c. vijven ; Sinds wanneer zijn de sociale grondrechten in de grondwet opgenomen? : a. 1917 : b. 1948 : c. 1983 ; Wie verzameld na een misdrijf informatie over het strafbare feit? : a. De politie : b. De officier van justitie : c. De rechter ; Waarvoor heeft de politie toestemming nodig? : a. fouilleren : b. arresteren : c. afluisteren ; Uit hoeveel stappen bestaat een rechtszaak? : a. 3 : b. 5 : c. 7 ; Welke straf komt in Nederland voor? : a. doodstraf : b. lijfstraf : c. levenslange gevangenisstraf ; Hoeveel procent van de gevangenen is vrouw? : a. 8% : b. 25% : c. 48% ; Eén dag cel kost: : a. &euro; 49,- : b. &euro; 165,- : c. &euro; 245,- ; Om terrorisme tegen te gaan, is een aantal politieke partijen voor meer vrijheidsbeperkende maatregelen. Een voorbeeld hiervan is: : a. GroenLinks : b. D66 : c. VVD = Parlementaire democratie = ; Zowel een democratie als een dictatuur heeft ... : a. een regering. : b. grondrechten. : c. vrije pers. ; De sociaaldemocratische partijen benadrukken: : a. de rol van de overheid op sociaaleconomisch terrein. : b. de verantwoordelijkheid van burgers voor elkaar. : c. de belangen van het individu. ; Wat verdient de minister-president? : a. 85.000 euro : b. 112.000 euro : c. 179.000 euro {{Sub}} {{Links}} 2ejr5u4wk8r1k6qheime2tx0n19r64l 0 37986 423530 416717 2026-04-22T13:39:29Z Erik Baas 2193 423530 wikitext text/x-wiki = Toets Wereldwijd verbonden = 4e leerjaar vmbo-t == Toetsmatrijs == {| class="wikitable |- | &nbsp; || colspan="2" | onthouden || colspan="2" | begrijpen || colspan="2" | toepassen || colspan="2" | analyseren || colspan="2"| evalueren || colspan="2" | creëren || rowspan="2" | totaal<br>punten || rowspan="2" | % per<br>criterium |- | leerdoel || vraag || punten || vraag || punten || vraag || punten || vraag || punten || vraag || punten || vraag || punten |- | rowspan="5" | Leerdoel 1 || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || rowspan="5" | 8 || rowspan="5" | 12% |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | rowspan="5" | Leerdoel 2 || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || rowspan="5" | 6 || rowspan="5" | 25% |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | colspan="15" | |- | aantal punten per beheersingsniveau || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | % punten per beheersingsniveau || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | totaal aantal punten || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |} == Toets voor leerlingen == == Correctievoorschrift == == Normeringstabel == {| class="wikitable" |- | punten || cijfer |- | 45 || 10.0 |- | 40 || 8.9 |- | 30 || 6.7 |- | .. || .. |} == Kwaliteitscheck == = Alternatieve toets = == Rubric en totstandkoming cijfer == == Alternatieve toets voor leerlingen == = Literatuurlijst = {{Sub}} {{Links}} 0kvkd8y9jgfe6n00omn4oniwcruovt1 0 37988 423529 411304 2026-04-22T13:39:27Z Erik Baas 2193 423529 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} = Doelgroep en BoKS = Onderstaand toetsmateriaal sluit aan bij de thema's <i>Pluriforme samenleving, Nederland en de wereld en Media</i> (Thema's Maatschappijleer 4e druk, Essener 2018) en is bestemd voor het 3e leerjaar vmbo-t/mavo. Naast de huiswerkopdrachten en de parktische opdracht wordt een schriftelijke toets gemaakt over de lesstof. De schriftelijke toets is summatief van aard en bedoeld als afsluiting van de lesperiode. Deze toets mag herkanst worden. De opdrachten niet. Tijdens de lessen wordt reeds geoefend met de wijze van vraagstelling middels de opdrachten uit de methode. == PTA == {| class="wikitable vatop" ! style="width:5%;" | periode ! style="width:20%;" | inhoud ! style="width:40%;" | exameneenheid ! style="width:15%;" | toetsvorm ! style="width:10%;" |datum ! style="width:5%;" |weging ! style="width:5%;" |herkansing |- | rowspan=5 | 1 | rowspan=5 | 24 lesuren * Wat is maat­schappijleer? * Jongeren * Politiek | rowspan=5 | : ML1/K/1: Oriëntatie op leren en werken : ML1/K/2: Basisvaardigheden : ML1/K/3: Leervaardigheden maatschappijleer : ML1/K/4: Cultuur en socialisatie : ML1/K/6: Macht en zeggenschap | huiswerkopdracht || einde periode || 1 || N |- | praktische opdracht || - || - || - |- | ICT-opdracht || - || - || - |- | schriftelijke toets || einde periode || 2 || J |- | <i>alternatieve toets</i> || <i>op afspraak</i> || <i>2</i> || <i>J</i> |- | rowspan=5 | 2 | rowspan=5 | 24 lesuren * Pluriforme samenleving * Nederland en de wereld * Media | rowspan=5 | : ML1/K/1: Oriëntatie op leren en werken : ML1/K/2: Basisvaardigheden : ML1/K/3: Leervaardigheden maatschappijleer : ML1/K/4: Cultuur en socialisatie : ML1/K/5: Sociale verschillen : ML1/K/6: Macht en zeggenschap : ML1/K/7: Beeldvorming en stereotypering | huiswerkopdracht || einde periode || 0.5 || N |- | praktische opdracht || einde periode || 0.5 || N |- | ICT-opdracht || - || - || - |- | schriftelijke toets || einde periode || 2 || J |- | <i>alternatieve toets</i> || <i>op afspraak</i> || <i>2</i> || <i>J</i> |- | rowspan=5 | 3 | rowspan=5 | 24 lesuren * Werk * Criminaliteit * Relaties | rowspan=5 | : ML1/K/1: Oriëntatie op leren en werken : ML1/K/2: Basisvaardigheden : ML1/K/3: Leervaardigheden maatschappijleer : ML1/K/5: Sociale verschillen : ML1/K/6: Macht en zeggenschap : ML1/K/7: Beeldvorming en stereotypering | huiswerkopdracht || einde periode || 1 || - |- | praktische opdracht || - || - || - |- | ICT-opdracht || einde periode || 1 || N |- | schriftelijke toets || einde periode || 3 || J |- | <i>alternatieve toets</i> || <i>op afspraak</i> || <i>3</i> || <i>J</i> |} === Toelichting op de exameneenheden === {| class="wikitable vatop" | style="width:10%;" | ML1/K/1 | style="width:20%;" | Oriëntatie op leren en werken | style="width:70%;" | Oriënteren op de eigen loopbaan en het belang van maatschappijleer in de maatschappij. |- | ML1/K/2 | Basisvaardigheden | Basisvaardigheden toepassen die betrekking hebben op communiceren, samenwerken en informatie verwerven en verwerken. |- | rowspan=2 | ML1/K/3 | rowspan=2 | Leervaardigheden in het vak maatschappijleer | Met betrekking tot een maatschappelijk vraagstuk principes en procedures van de benaderingswijze van het vak maatschappijleer toepassen. |- | Met betrekking tot een maatschappelijk vraagstuk een standpunt innemen en hier argumenten voor geven. |- | rowspan=3 | ML1/K/4 | rowspan=3 | Cultuur en socialisatie | Beschrijven hoe een mens zich ontwikkelt tot lid van de samenleving en de invloed van het socialisatieproces herkennen en beschrijven. |- | Uitleggen dat mensen bij een subcultuur (willen) horen en dat elke subcultuur invloed heeft op het gedrag en socialisatieproces. |- | De rol van onderwijs (als socialiserende instantie) beschrijven in de ontwikkeling van een mens als lid van de samenleving. |- | ML1/K/5 | Sociale verschillen | De kandidaat kan: − met voorbeelden beschrijven wat sociale verschillen zijn en hoe die veroorzaakt worden, en beschrijven/uitleggen hoe de plaats van een mens op de maatschappelijke ladder kan veranderen (sociale mobiliteit) − beschrijven en uitleggen dat mensen vanuit hun maatschappelijke posities belangen hebben en hoe daardoor conflicten kunnen ontstaan − overheidsbeleid ten aanzien van sociale ongelijkheid beschrijven en verklaren. |- | ML1/K/6 | Macht en zeggenschap | De kandidaat kan: − vormen van macht en machtsmiddelen herkennen, beschrijven en verklaren − beschrijven en uitleggen hoe regels het samenleven van mensen mogelijk maken − beschrijven en uitleggen welke mogelijkheden burgers hebben om invloed uit te oefenen op de politiek, en kenmerken van een parlementaire democratie noemen, herkennen en toelichten. |- | ML1/K/7 | Beeldvorming en stereotypering | De kandidaat kan: − aangeven dat selectieve waarneming een rol speelt in het proces van beeld- en meningsvorming − uitingen van vooroordelen en beeldvorming ten aanzien van mannen en vrouwen in de samenleving herkennen en benoemen − beschrijven hoe men uitingen van vooroordelen en discriminatie tegemoet kan treden vanuit het beginsel van gelijkwaardigheid en respect − van een bepaald sociaal probleem beschrijven hoe de beeldvorming erover tot stand komt/gekomen is. |} Wat is het PTA dat voor deze klas geldt? Wat heb je toegevoegd aan dit PTA om te voldoen aan de eisen aan een PTA? | == Constructive alignment == Leg voor de lezer die onbekend is met deze term kort (!) uit wat deze term betekent. == Beoogde leerresultaten == Welke leerdoelen (SMART) heb je je gesteld behorende bij de lessen die je over het af te toetsen onderwerp of thema hoort? Zie ook p.38 t/m 41 van “Toetsen op school” hoe je goede leerdoelen opschrijft. == Leer- en onderwijsactiviteiten == Kun je laten zien, bijv. met een kopie van je studiehandleiding in de bijlage (waar je in je tekst naar verwijst), waarover je lessen gaan zodat alle leerdoelen worden gedekt? == Toetsactiviteiten == Voor welke toetsvorm kies je op basis van jouw leerdoelen? En voor wat soort vragen stel je als het een schriftelijke toets betreft en waarom? (Als je volledig wilt zijn in je studiehandleiding, dan besteed je aan 1.3, 1.4 en 1.5 aandacht in deze handleiding.) = Schriftelijke toets = == Toetsmatrijs == {| class="wikitable vatop" |- | &nbsp; || colspan="2" | onthouden || colspan="2" | begrijpen || colspan="2" | toepassen || colspan="2" | analyseren || colspan="2"| evalueren || colspan="2" | creëren || rowspan="2" | totaal<br>punten || rowspan="2" | % per<br>criterium |- | leerdoel || vraag || punten || vraag || punten || vraag || punten || vraag || punten || vraag || punten || vraag || punten |- | rowspan="5" | Aangeven dat selectieve waarneming een rol speelt in het proces van beeld- en meningsvorming. || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || rowspan="5" | . || rowspan="5" | % |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | rowspan="5" | Uitingen van vooroordelen en beeldvorming ten aanzien van mannen en vrouwen in de samenleving herkennen en benoemen. || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || rowspan="5" | . || rowspan="5" | % |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | rowspan="5" | Beschrijven hoe men uitingen van vooroordelen en discriminatie tegemoet kan treden vanuit het beginsel van gelijkwaardigheid en respect. || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || rowspan="5" | . || rowspan="5" | % |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | rowspan="5" | Van een bepaald sociaal probleem beschrijven hoe de beeldvorming erover tot stand komt/gekomen is. || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || rowspan="5" | . || rowspan="5" | % |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | colspan="15" | |- | aantal punten per beheersingsniveau || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | % punten per beheersingsniveau || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |- | totaal aantal punten || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . || . |} == Toets voor leerlingen == : Dit schoolexamen bestaat uit 75 vragen. : Voor dit schoolexamen zijn maximaal 90 punten te behalen. : Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met een goed antwoord behaald kunnen worden. : Bij 28 punten heb je een voldoende (een 5,5) === Vraag x === 2 punten ; Communicatie is het ..................... van informatie. Wat er op de stippellijn? : a. doorgeven en ontvangen : b. opschrijven en vertalen : c. ordenen en verdelen : d. versturen en verzamelen === Vraag x === 2 punten ; Wat is een goed voorbeeld van selectieve waarneming? : a. Kiara maakt een selfie. Ze gebruikt een filter zodat het mooier weer lijkt dan het is. : b. Tijn heeft net nieuwe schoenen. Het valt hem op dat veel mensen dezelfde schoenen hebben. : c. Nika ziet geen licht branden bij de buren. Ze gaat ervan uit dat de buren niet thuis zijn. : d. Muhsen moet een keuze maken tussen tussen twee taartpunten en kiest het grootste stuk. === Vraag x === 3 punten [[Bestand:McDonald%27s_IL_WV.JPG|thumb|upright=1.7|Bron 1: De iconische bogen van McDonald's, het woord McDonald's is geschreven in het Hebreeuws.]] {| class="wikitable vatop" |- | In bron 1 zie je het logo van een McDonald's restaurant in Israël. In de reclames van McDonald's wordt vooral benadrukt dat fastfood lekker is. Er wordt niets gezegd over hoe gezond het voedsel is. Dit is een voorbeeld van hoe in reclames wordt gemanipuleerd. Maar als je een bericht over op het NOS-journaal ziet, dan mag je ervan uitgaan dat het klopt. Dit heeft te maken met hoe journalisten te werk gaan. |} ; Wat wordt uit bovenstaand stukje duidelijk over het verschil tussen reclamemakers en journalisten? : a. Journalisten controleren hun informatie, reclamemakers niet. : b. Journalisten hebben meer middelen om de mening van mensen te beïnvloeden. : c. Reclamemakers gaan selectiever om met de informatie die ze geven. : d. Reclamemakers hebben een socialiserende functie, journalisten niet. === Vraag x === 4 punten [[Bestand:Kvinde-emancipation.gif|thumb|left|upright=1.6|Bron 2: De "Nieuwe Vrouw".]] De cartoon hiernaast is een tekening uit de krant in 1890. Een vrouw probeert een verlegen man te versieren. ; Waarom past deze cartoon niet bij de tijd waarin de tekening... bla bla. Zeg in je antwoord iets over de rolverdeling tussen man en vrouw in 1890. <br> <hr> <br> <hr> <br> <hr> <br> <hr> <br> <hr> <br> <hr> <br> === Vraag x === {| class="Wikitable vatop" |- | <p style="font-size:20px">Jongeren gaan laks met privacy om</p> Vorige maand verscheen een rapport van cybersecuritybedrijf Lookout over hoe bewust mensen met privacy omgaan. Van de ondervraagden denken van zichelf dat ze pricacybewust zijn. Vooral jongeren zeggen dat ze veel weten over privacy en hun mobiele telefoon. Toch blijken het juist jongeren te zijn die in de praktijk laks omgaan met hun privacy. Ze loggen in op niet-beveiligde wifinetwerken, downloaden apps (soms uit niet-officiële bron) zonder privacyvoorwaarden te lezen. Ook zetten jongeren veel persoonlijke informatie op sociale netwerken. De reden dat ze dit doen is simpel: gemak. De functionaliteit van al die handige en leuke apps willen ze graag. De advertenties die ze erbij krijgen nemen ze voor lief. In de toekomst gaat dit alleen nog maar moeilijker worden. Techbedrijven willen hun technologie nog meer te laten integreren in je leven. Het hoofd van Google X wil technologie maken die waarvan je niet meer merkt dat je het gebruikt. Technologie moet net zo werken als een bril: je merkt pas dat je hem op had als je hem afzet. Dit klinkt mooi. Maar om zulke apparaten goed te laten werken, moeten ze zoveel mogelijk van je weten. Google Now (Android), Cortana (Windows) en Siri (iOS) willen te allen tijde weten waar je bent. Hoe houd je controle over je gegevens? Je kunt besluiten om niet meer mee te doen en alle technologie aan de kant schuiven of je geeft je over en geniet van alle fijne functionaliteit. Een troost: het gaat al die techbedrijven niet om jou als specifiek persoon, alle gegevens worden op een grote hoop gegooid en jij wordt met duizenden anderen in een hokje gezet. Je bent in goed gezelschap. <p style="font-size:10px">Naar: Niks zo intiem als je smartphone (nrc.nl)</p> | [[Bestand:Surveillance_cameras.jpg|400px]] |} Vraag x t/m x gaan over bovenstaande tekst. === Vraag x === 2 punten ; Veel mensen vinden privacy heel belangrijk. Waaruit blijkt dit? : a. De overheid mag jouw persoonsgegevens nooit opvragen. : b. Het recht op privacy is in de grondwet opgenomen. : c. Je gegevens zijn online beveiligd door cookies. : d. Alle uitspraken zijn juist. === Vraag x === 2 punten ; Wie hebben er belang bij dat jongeren laks omgaan met veiligheid? : a. : b. : c. : d. === Laatste vraag === geen punten ; Schat je eigen cijfer. == Correctievoorschrift == {| class="wikitable vatop" |- | style="vertical-align: top;width: 80px;" | <b>Vraag 1</b> 2 punten | style="vertical-align: top;" | Antwoord b | style="vertical-align: top;" | Lesstof * beeldvorming; * socialisatie; * selectieve waarneming. | style="vertical-align: top;" |Opzet : De leerling weet/begrijpt dat zaken die je aandacht hebben, eerder opvallen. | style="vertical-align: top;" | Verantwoording : De andere drie antwoorden zijn respectievelijk voorbeelden van: manipulatie, aanname, voorkeur. |} {| class="wikitable" style="vertical-align: top;" |- | style="vertical-align: top;width: 80px;" | <b>Vraag 2</b> 2 punten | style="vertical-align: top;" | Antwoord c | style="vertical-align: top;" | Lesstof * journalistieke afspraken; * reclame en manipulatie; * maatschappelijke functie van de media. | style="vertical-align: top;" |Opzet : De leerling legt een relatie tussen het begrip manipulatie en het selectief omgaan met informatie. | style="vertical-align: top;" | Verantwoording : a. Irrelevant want het gaat erom dat in reclame bewust informatie wordt weggelaten. : b. Onjuist, ze hebben elk hun eigen regels. : c. Juist omdat reclamemakers informatie weglaten. : d. Onjuist, beide hebben ook een socialiserende functie en irrelevant omdat het stukje gaat over selectie van informatie. |} {| class="wikitable" style="vertical-align: top;" |- | style="vertical-align: top;width: 80px;" | <b>Vraag 3</b> 4 punten | style="vertical-align: top;" | Antwoord Er is sprake van roldoorbreking. De man neemt hier een ondergeschikte rol. | style="vertical-align: top;" | Lesstof ... | style="vertical-align: top;" |Opzet ... | style="vertical-align: top;" | Verantwoording ... |} == Normeringstabel == {| class="wikitable vatop" |- | punten || cijfer |- | 45 || 10.0 |- | 40 || 8.9 |- | 30 || 6.7 |- | .. || .. |} == Kwaliteitscheck == * de toets meet wat hij moet meten (reproductie, begrip, toepassen, rekenen) * gaat de toets over de opgegeven stof? * is eerder opgegeven stof nodig om de toets te kunnen maken? * heeft de leerling voldoende kunnen oefenen om de toets te kunnen maken? * is de leerling bekend met het soort vragen (open/gesloten/meerkeuze)? * is de leerling bekend met het soort vaardigheden (rekenen, data-analyse, bronnen enzovoort)? === Betrouwbaarheid === – je kunt vooraf inschatten wie goed scoort en wie niet. – je kunt aangeven welke vraag hoog scoort en welke niet. – de toets ligt in lijn met vorige toetsen en toekomstige toetsen. – de vragen zijn helder en duidelijk geformuleerd. – de vragen zijn multi-interpretabel. === Antwoordmodel aanwezig === – uitgewerkt per opdracht. === Puntentoekenning voor leerlingen helder aangegeven === – totaal aantal punten. – deelscores. – uitsplitsing deelscores. === Gebruik taxonomie === – noemen, herkennen, aanwijzen, definiëren, vinden, kiezen, onderstrepen – invullen, citeren. – verklaren, verhelderen, beschrijven, bewijzen, vertalen, voorbeelden geven, – toelichten, uitleggen, vergelijken, concluderen, onderbouwen. – selecteren, indelen, bepalen, samenhang vinden, integreren, schetsen, – analyseren, aantonen, bekritiseren, controleren, coördineren, ontdekken, – monitoren, testen, beoordelen, rapporteren, bijstellen, ontwerpen. === Lay-out overzichtelijk === – lettertype en grootte. – bronnen. – regelafstand. === Opmerkingen === Deze toets is een voorbereiding op het centraal examen. Zij moet een enigszins voorspellend beeld geven. = Alternatieve toets = - Maatschappelijk probleem (benaderingswijzen) 40% - Standpunt / mening / argumenten 40% - Samenwerken / communiceren 20% == Rubric en totstandkoming cijfer == Waarschijnlijk kies je ervoor om ‘vaardigheden’ in de alternatieve toets (bijv. een praktische opdracht) te verwerken. Dat betekent al snel dat je makkelijker met een rubric met een beoordelingsschaal kunt werken om te checken of leerlingen bepaalde competenties laten zien (en in welke mate). In H8 van “Toetsen op school” kun je hier meer over lezen. Geef aan op welk niveau van Bloom je wil dat leerlingen vooral bezig zijn (dit mag als losse toelichting bij de rubric). Zeker als leerlingen een hoger niveau van Bloom moeten halen, weet je dat je de leerlingen in de opdrachtformulering meer sturing moet geven. Let hier dus extra goed op bij het construeren van de alternatieve toets of opdracht. Geef de lezer én de leerlingen die je rubric lezen mee hoe je tot een cijfer komt. Dit heeft te maken met de beoordelingsschaal die je kiest. == Alternatieve toets voor leerlingen == Zet bovenaan de toets een toets- of opdrachtinstructie voor de leerlingen. Vertel ook waarop je beoordeelt en hoe je (in het geval van groepswerk) een cijfer bepaalt. Geef aan uit hoeveel woorden de opdracht mag bestaan, et cetera. Zorg dat de leerling weet wat er van hem of haar wordt verwacht. Ook moment en tijdstip en wijze van inleveren zet je in zo’n instructie. Het moet voor je leerlingen helder zijn waarop ze worden beoordeeld. Stel ook hier weer een paar checkvragen (bedenk dus ook wat jij relevant vindt om terug te vragen). == Kwaliteitscheck == * de toets meet wat hij moet meten (reproductie, begrip, toepassen, rekenen) * gaat de toets over de opgegeven stof? * is eerder opgegeven stof nodig om de toets te kunnen maken? * heeft de leerling voldoende kunnen oefenen om de toets te kunnen maken? * is de leerling bekend met het soort vragen (open/gesloten/meerkeuze)? * is de leerling bekend met het soort vaardigheden (rekenen, data-analyse, bronnen enzovoort)? === Betrouwbaarheid === – je kunt vooraf inschatten wie goed scoort en wie niet. – je kunt aangeven welke vraag hoog scoort en welke niet. – de toets ligt in lijn met vorige toetsen en toekomstige toetsen. – de vragen zijn helder en duidelijk geformuleerd. – de vragen zijn multi-interpretabel. === Antwoordmodel aanwezig === – uitgewerkt per opdracht. === Puntentoekenning voor leerlingen helder aangegeven === – totaal aantal punten. – deelscores. – uitsplitsing deelscores. === Gebruik taxonomie === – noemen, herkennen, aanwijzen, definiëren, vinden, kiezen, onderstrepen – invullen, citeren. – verklaren, verhelderen, beschrijven, bewijzen, vertalen, voorbeelden geven, – toelichten, uitleggen, vergelijken, concluderen, onderbouwen. – selecteren, indelen, bepalen, samenhang vinden, integreren, schetsen, – analyseren, aantonen, bekritiseren, controleren, coördineren, ontdekken, – monitoren, testen, beoordelen, rapporteren, bijstellen, ontwerpen. === Lay-out overzichtelijk === – lettertype en grootte. – bronnen. – regelafstand. === Opmerkingen === Deze toets is een voorbereiding op het centraal examen. Zij moet een enigszins voorspellend beeld geven. = Nawoord = - Geef hier een korte reflectie op het maken van je toetsdossier, of je de lessen ondersteunend vond voor wat je geacht werd te doen. - Blik ook kort terug op wat je vooral hebt geleerd van dit toetsdossier en wat je lastig / leuk vond, et cetera. - Geef aan wat je hebt gehad aan het doen van een vierogenprincipe (peer-feedback). = Bronnen = Literatuur * Olgers, T., Otterdijk, R. van, Ruijs, G., Kievid, J. de, & Meijs, L. (2010). Handboek vakdidactiek maatschappijleer. Amsterdam, Nederland: Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken. * Kuhlemeijer, H., & Til, A. van. (2012). Toetsen op school voortgezet onderwijs. Arnhem, Nederland: Stichting Cito Instituut voor Toetsontwikkeling. Methodes * Van den Broeke, J., Middelkoop, J., Rinkel, G., Vermeulen, J., Rijpkema, T., & Schuurman, T. (2016). <i>Thema's Maatschappijleer voor VMBO. Lesboek KGT.</i> (4e ed.). Wormerveer, Nederland: Uitgeverij Essener BV. * Van den Broeke, J., Middelkoop, J., Rinkel, G., Vermeulen, J., Rijpkema, T., & Schuurman, T. (2018). <i>Thema's Maatschappijleer voor VMBO. Werkboek KGT.</i> Wormerveer, Nederland: Uitgeverij Essener BV. Internetbronnen * Wismans, L. (2015, 18 april). https://www.nrc.nl/nieuws/2015/04/18/niks-zo-intiem-als-je-smartphone-1484798-a391575. Geraadpleegd van https://www.nrc.nl/nieuws/2015/04/18/niks-zo-intiem-als-je-smartphone-1484798-a391575 Afbeeldingen * Grauesel. (2010, 17 maart). McDonald's" in hebrew (Israel) [Foto]. Geraadpleegd van https://commons.wikimedia.org/wiki/File:McDonald%27s_IL_WV.JPG * https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Kvinde-emancipation.gif {{Sub}} {{Links}} 450cmpxzwsntvwyn197zmljigrfbs77 0 38014 423489 320829 2026-04-22T13:19:50Z Erik Baas 2193 423489 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Family eating meal.jpg|thumb|upright=1.5|Een gezin aan de eettafel]] In een gezin leef je samen met je ouders, broer(s) en/of zus(sen). Of met je partner en eventuele kinderen. Je ziet en spreekt deze mensen (bijna) elke dag en bent op allerlei verschillende manieren met elkaar verbonden. Een gezin noemen we ook wel een huishouden. Een gezinsleven kun je zien als de kleinste vorm van samenleven. Er zijn verschillende gezinssamenstellingen mogelijk: * Een kerngezin (twee ouders met kinderen) * Eén-ouder gezinnen * Alleenwonenden * Ongehuwd samenwonen * LAT/LTA * Holebi / Homo-ouderschap * Nest-gezin {{Sub}} {{Links}} i0lal1gidawrb24rogsrug3ewwfeprq 0 38016 423518 325203 2026-04-22T13:38:25Z Erik Baas 2193 423518 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Akihabara_Electric_Town_2.jpg|thumb|upright=1.5|Akihabara Electric Town, Tokio 2005]] Met de samenleving wordt het land of de regio waarin mensen leven bedoeld. Een samenleving bestaat uit alle mensen: mannen, vrouwen, kinderen, werkenden, werklozen, legalen, asielzoekers, sociale mensen en asociale mensen en alles daartussenin. Als we het over 'de maatschappij' hebben, bedoelen we vaak de Nederlandse samenleving. Deze maatschappij bestaat uit miljoenen mensen, die je in de meeste gevallen helemaal niet kent. {{Sub}} {{Links}} 8rbusw8shb4ywxegs1ncksxe6twhv7y 0 38017 423504 325262 2026-04-22T13:22:56Z Erik Baas 2193 423504 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Cheese_shop_-_panoramio.jpg|thumb|upright=1.5|Kaas speciaalzaak, oktober 2000]] In de maatschappijleer wordt het begrip afhankelijkheid gebruikt om aan te duiden dat niemand zonder andere mensen kan leven. We zijn allemaal afhankelijk van anderen. Zij zorgen voor de dingen die we dagelijks nodig hebben, zoals eten/drinken, woningen en energie maar ook kennis. Ook praten we met anderen over de dingen die ons bezighouden en ondernemen we activiteiten zoals sporten en uitgaan. Daarnaast is er van alles geregeld waar we gebruik van kunnen maken. Zoals openbaar vervoer, parken en internet. {{Sub}} {{Links}} sbutokubpzhmm69rtazvxjsh3qye4iu 0 38026 423458 380287 2026-04-22T13:12:49Z Erik Baas 2193 423458 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:80px;">3 Wat is waar, wat is niet waar?</p> <p style="font-size:40px;">Hoe ga je kritisch om met informatie?</p> <p style="font-size:25px;">Aan het einde van de les:</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je voorbeelden geven van betrouwbare bronnen;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je het verschil tussen feit en mening, objectief en subjectief beschrijven;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je benoemen en beschrijven hoe communicatie verloopt;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je voorbeelden geven van verschillende vormen van manipulatie;</p> <p style="font-size:25px;">&rarr; kun je de begrippen referentiekader, selectieve waarneming, stereotypen en vooroordelen uitleggen;</p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:|thumb|upright=2|]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">BETROUWBARE INFORMATIE</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Bron &rarr;</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">feit en mening &rarr;</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">verschillende kanten &rarr;</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Stelling: Ook al houd je rekening met bovenstaande zaken, informatie is nooit 100% betrouwbaar.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Communication shannon-weaver2.svg|thumb|upright=3|]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">COMMUNICATIE</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Manipulatie &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Propaganda &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Indoctrinatie &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Soms hebben we het over een leugentje om bestwil (white lies): iets verzwijgen in het voordeel van de ander. Vind je dat dit moet kunnen?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> [[Bestand:Jew jokes.jpg|thumb|upright=2|Little Giant. Jew Jokes. Cleveland: Arthur Westbrook Company, 1908. Dime Novel Collection]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">OBJECTIVITEIT</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Referentiekader &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">selectieve waarneming &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Stereotypen &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">Vooroordelen &rarr; </p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Wat is het belangrijkste verschil tussen een stereotype en een vooroordeel?</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> == Discussiëren == [[Bestand:Lounge Burger with Bacon.jpg|thumb|upright=3]] <p style="font-size:30px;color:green;">DISCUSSIËREN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">1. Voorbereiding</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">2. Argumenten verzamelen</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;">3. Luisteren naar de ander</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Stelling: de vee-industrie moet z.s.m. afgeschaft worden.</i></p> <p style="font-size:100px;"><br></p> <hr> ; Vraag : a. : b. : c. : d. {{Sub}} {{Links}} 6tpsz416h16mka49i4sbof1hav4nx5t 0 38069 423477 328973 2026-04-22T13:15:47Z Erik Baas 2193 423477 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} = Onderwijs = Bij onderwijs gaat het om de ontwikkeling tot een sociaal zelf. Hierin moet een mens begeleid worden want deze is maar tot op zekere hoogte autonoom en sterk afhankelijk van de omgeving. Te veel zelf doen (op jonge leeftijd) leidt tot problemen. In het leren speelt (zelf)reflectie een centrale rol. Zijn we in staat om via het onderwijs maatschappelijke problemen op te lossen? Nee tenzij… dit is eigenlijk steeds het antwoord. Het bevorderen van gelijke kansen en sociale samenhang zou bijvoorbeeld via het onderwijs gedaan moeten worden. Maar of dit ook echt gaat lukken, is een (grote) vraag. == Leren == Leren houdt in dat je jezelf iets eigen maakt. En oefening baart kunst: er wordt wel gesteld dat als je iets 10.000 uur oefent, je expert bent. Bij leren gebruiken we vaak hulpmiddelen. De vraag is wel: wanneer zet je wat in? == Opvoeden == Van disciplineren tot zelfspot: * Disciplineren (internaliseren) * Socialiseren * Zelf-bewust-worden (vormen / verhouden tot) * Zelf-vertrouwen (beschaven) * Zelf – relativeren (zelfspot) == Overdragen == Bij alles wat we ondernemen, kennen we, kunnen we en verhouden we ons tot. We hebben het respectievelijk dan ook altijd over het overdragen van kennis, vaardigheden en attitudes. * <b>Kennis</b> (begrippen en concepten, omgangsvormen/regels &rarr; alle concepten en processen die het mogelijk maken om te denken en te handelen); * <b>Vaardigheden</b> (koken, samenvatten, schatten &rarr; in staat zijn bepaalde (technische) handelingen correct uit te voeren en het in de praktijk brengen van de kennis die men verworven heeft) * <b>Attitudes</b> (moed, verbazing, motivatie &rarr; een geleerde, globale (meestal emotionele) evaluatie (beoordeling) van een object (persoon, plaats of onderwerp) dat invloed heeft op gedachten en gedrag) {| class="wikitable" ! kennis (weten) !! vaardigheden (kunnen) !! houdingen/attitudes (verhouden tot) |- | taal (woordenschat/ontleden) || taal (lezen schrijven, spreken, presenteren, samenvatten, dichten) || taal (taalgebruik, (lees)motivatie) |- | topografie || concentreren/focussen || zelfvertrouwen |- | anatomie || sociale vaardigheden || aanpassingsvermogen (afwachtende houding) |- | statistiek || technische vaardigheden || uithoudingsvermogen |- | wereldreligies || structureren/analyseren/plannen || kritische houding (vragen stellen) |- | muzieknotatie || oriënteren/reflecteren/evalueren || coöperativiteit |- | verzorging/voeding || motorische vaardigheden || punctualiteit |- | ... || ... || ... |- | ... || ... || ... |} == Vormen == Bij vorming toets je je eigen denken en handelen aan dat wat duurzaam van waarde is. Wat is het effect van mijn gedrag op anderen? Empathie moet je leren. == Beschaven == Als we spreken over beschaven dan bedoelen we: overdragen van dat wat duurzaam van waarde is. Verhalen bijvoorbeeld. Dit is een intergenerationeel proces. Beschaven gebeurt vooral door anderen, organisaties en instituties. = Sociale orde en symbolische orde = In het onderwijs kun je kijken naar de het 'zijn' van de mens en het 'worden'. Het eerste gaat over machtsvragen binnen een vastomlijnd kader: wat kost jij de samenleving? En daar tegenover staat de vraag naar wat je kunt worden. Dan gaat het over ontwikkeling (en een open houding). Onderwijzen en samenleven heeft met de vragen: wat, wie, waarom etc. te maken. Definitiemacht: wat zijn de doelen van onderwijs en samenleving, wie bepalen die en waarom?. DE vraag: wat voor mensen willen we (en wat voor samenleving) staat hierin centraal? = Hoofdzaken = Verschillen tussen leren en onderwijzen: * Leren is een individuele activiteit, terwijl onderwijzen sociaal is. * Leren gaat altijd om het eigen maken van houdingen, kennis en vaardigheden bij onderwijzen speelt overdracht een centrale rol. * Leren is gericht het verbeteren van de eigen competenties terwijl onderwijzen gericht is op een betere wereld. Waarom onderwijzen niet alleen moet draaien om leren, maar ook om opvoeden, vormen en beschaven. * Onderwijzen is gericht op een betere wereld waarbij men vooral georiënteerd is op dat wat duurzaam van waarde is (vormen) en het sociaal handelen hieraan kunnen toetsen (beschaven). Dit moet men leren in een omgeving waarin de waarden worden voor- en voortgeleefd door docenten en volwassenen (opvoeden). De drie functies/doelen van het Nederlandse onderwijs: * kwalificatie, selectie, integratie De doelen van het Nederlands onderwijs en de toekomst: * De auteurs van Ons onderwijs 2032 willen meer nadruk leggen op persoonlijke vorming volgens de ideeën van Biestra. Het belang van het formuleren van een mensvisie voor het ontwikkelen van een onderwijsvisie: * Onderwijzen is altijd een sociale activiteit gericht op de relatie tot en een betere wereld. * Men hanteert hiervoor een mensbeeld waarin verondersteld wordt dat de mens in staat is tot een beter leven. Het mensbeeld dat momenteel domineert: * Momenteel overheerst een economisch beeld (homo economicus): Het op eigenbelang gerichte individu. Wat is goed onderwijs? * Het moet altijd moeilijk blijven voor een professionele docent om deze vraag te beantwoorden. * Wat goed onderwijs is, blijft een afweging van voorkeuren, waarin men niet normatief kan vaststellen wat het beste is. * Men kan hooguit vaststellen wat wenselijk is. * Verder kan men wel op basis van ervaringen uit het verleden vaststellen wat slecht onderwijzen is. GW. Art 23 (“onderwijs is vrij”) * Het staat ouders vrij om het ouderwijs te kiezen dat het beste aansluit bij hun wereldbeeld. * De overheid mag niet de wereldoriëntatie van de school invullen. Dat is voorbehouden aan de ouders en het bestuur. Actoren die in Nederland het curriculum van het Nederlandse onderwijs bepalen. * Belangengroepen van onderwijsgevenden, ministerie, Staten-Generaal en allerhande inhoudelijke adviseurs. * De Staten-Generaal draagt in Nederland de eindverantwoordelijk voor het onderwijsbestel en het wat. Waarom onderwijs in een democratische samenleving altijd een politieke kwestie zal (moeten) zijn? (Savater en Kennedy) * In het onderwijzen gaat het primair over wat willen wij de toekomstige generatie meegeven en dat wat de huidige generatie duurzaam van waarde vindt Welke kennis en vaardigheden zijn gevraagd in de toekomst. Dat staat niet vast, maar is een punt van discussie: een politieke kwestie. Verklaringen voor het feit dat onderwijs juist nieuwe ongelijkheden kan creëren. * Dominante waarden en normen worden altijd door het onderwijs gereproduceerd. Dit werkt deels uitsluitend. * Het selectiemechanisme in het onderwijs werkt vaak belemmerend voor groepen die weinig sociaal en cultureel kapitaal bezitten. * De definitiemacht ligt niet bij de zwakste groepen en is gericht op het continueren van de ongelijkheden. Meritocratie en onderwijs * Meritocratie veronderstelt dat afkomst niet meetelt, maar slechts de eigen verdienste. Op basis van verdienste wordt een maatschappelijke plek aangewezen voor iemand, maar eigen verdienste is ook vaak een sociale verdienste die juiste niet alleen afhangt van eigen kunnen en kennen, maar van het aangeleerde sociale en culturele kapitaal. Kritiekpunten van de Commissie Dijsselbloem op de wijze waarop onderwijsvernieuwingen werden ingevoerd. * De onderwijsvernieuwingen werden topdown ingevoerd door vaak externe deskundigen. * De vernieuwingen waren vaak niet gestaafd door wetenschappelijke feiten, maar door wishful thinking. Factoren die van invloed zijn op het tot stand komen van sociale ongelijkheid * sociaal en cultureel kapitaal * kwaliteit docenten * opvoeding die bestaande ongelijkheden reproduceren * rol- en klassebevestigend onderwijs. Sociale ongelijkheid als een ongewenst sociaal fenomeen * Sociale ongelijkheid voedt sociaal wantrouwen wat leidt tot een afnemende maatschappelijke dynamiek. Het verband tussen de sociaal-economische achtergrond van leerlingen en behaalde schoolresultaten * Dit is van invloed op de schoolkeuze en het ambitieniveau van ouders en leerlingen, maar deze voorwaarden leiden niet noodzakelijk tot mindere schoolresultaten. De kwaliteit van de docenten is een veel bepalender voorwaarde. Argumenten voor tegen de stelling: willen we iets doen tegen de onderwijsongelijkheid dan zullen we eerst iets moeten doen aan de sociale ongelijkheid. Wat zouden we in het onderwijs kunnen doen om het verband tussen sociale ongelijkheid en onderwijsongelijkheid ten positieve te veranderen? * Zeker de kwaliteit van de docenten bespreekbaar maken en de eisen die aan leerlingen gesteld kunnen worden herzien. Het zou een uitkomst van politieke deliberatie moeten zijn. Waar, goed en schoon onderwijs (Klarus & De Beer) * Het onderwijzen zouden we moeten funderen op visies van het ware, schone en goede. Niet omdat we weten wat deze precies zijn, maar juist omdat we ons daar een voorstelling van kunnen maken. Het zijn ankerpunten in ons handelen met kinderen binnen en buiten een schoolcontext. De richting van de school en het daar gegeven onderwijs (Savater respectievelijk Boele) * De school moet een weerspiegeling zijn van de doelen en idealen van de autoriteiten en volwassenen in samenspraak met volwassen wordende kinderen. Redenen voor het feit dat in het onderwijs zoveel mythes heersen * Mythes zijn vaak hardnekkig omdat veel handelen van onderwijsgevenden gebaseerd zijn op eigen vastgestelde ervaringen en vooroordelen. Het ontbeert vaak aan academische/sociaal-wetenschappelijke attitudes. We gaan in het onderwijs te veel op zoek naar de ‘witte zwaan’ in plaats van de ‘zwarte zwaan’. Het samenwerken en het kritisch professioneel bespreken van elkaars handelen en denken is zeldzaam in het onderwijs. Hoe het komt het dat mythes vaak heel hardnekkig zijn * Zolang men niet opvalt in het onderwijs wordt men met rust gelaten. * Men mag dan handelen conform eigen vooroordelen. Zijn de volgende twee stellingen mythes zijn of niet? * Meer geld leidt per definitie tot beter onderwijs. * Hoe hoger de docent is opgeleid des beter wordt het onderwijs. = Literatuur = * Verbrugge, A., & Baardewijk, J. van. (2017). Onderwijs in tijden van digitalisering. Amsterdam, Nederland: Boom uitgevers Amsterdam. * Jolles, J. (2017). Het tienerbrein3e ed.). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University Press. * Fernando Savater, De waarde van opvoeden Filosofie van onderwijs en ouderschap * Kees Boele, Onderwijsheid terug naar waar het echt om gaat * Ruud Klarus en Fredor de Beer (red.), Waar, goed en schoon onderwijs == Actualiteiten en achtergrond == * Onderwijs en opvoeding in een (groot)stedelijke omgeving, Ruben Fukkink & Ron Oostdam * Het bevorderen van gelijke kansen en sociale samenhang, 26 juni 2017 | Advies Onderwijsraad * Kohnstammlezing: Hoe goed is het Nederlandse onderwijs? * Kohnstammlezing 2016: Andrëe van Es, Liever onverschrokken dan handelingsverlegen. * Identiteit, autoriteit, onderwijs, Paul Verhaege * Pedagogie over Hoop, Micha de Winter * Leraren met karakter, Wouter Sanderse * Onderwijsraad, Onderwijspolitiek na de commissie Dijsselbloem, 2014. * Ons onderwijs2031, Eindadvies, 2016. * Kohnstammlezing 2013: Sywert van Lienden, Het karakter tussen personalities en robotbreinen. * Kohnstammlezing 2014: James Kennedy, Democratisch burgerschap als goede omgangsvorm. * Kohnstammlezing 2015: A.H.G. Rinnooy Kan, Hoe goed is het Nederlandse onderwijs? {{Sub}} {{Links}} m8syort53btk5hi7bdl7ie5frv5mg1y 0 38098 423487 411298 2026-04-22T13:19:47Z Erik Baas 2193 423487 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} Ethiek is een bepaalde manier van kijken: perspectief, blik, gezichtspunt, dimensie. De benadering is ethisch: niet het onderwerp. In de moraal en ethiek gaat het erom hoe wij met elkaar en andere levende wezen behoren om te gaan. Afstandelijk en kritisch nadenken over die gedragsregels/normen. Of je iets weigert het moreel te benaderen is een moreel standpunt: het uiteindelijkheidsperspectief. Socrates staat bekend vanwege het feit dat hij zich bezig hield met ethische reflectie. Socrates' gesprekken leidden dikwijls tot kritische reflectie op moraal. Voor ethische reflectie zijn emotionele vermogens nodig. Zij helpen om inzicht te verkrijgen in een probleem en om een verantwoorde keuze te kunnen maken. == Stappenplan ethische reflectie / ethische vraagstukken == {| class="wikitable" |- | <b>Fase I Verkenning</b> |- | 1. Welke vragen roept deze casus op? |- | <b>Fase II Explicitering</b> |- | 3. Wat is de morele vraag?<br> 3. Welke handelingsmogelijkheden staat op het eerste gezicht open?<br> 4. Welke feitelijke informatie ontbreekt op dit moment? |- | <b>Fase III Analyse</b> |- | 5. Wie zijn bij de morele vraag betrokken en wat is het perspectief van ieder van de betrokkenen?<br> 6. Welke argumenten zijn relevant voor de beantwoording van de morele vraag? |- | <b>Fase IV Afweging</b> |- | 7. Wat is het gewicht van deze argumenten in de casus?<br> 8. Welke handelingsmogelijkheid verdient op grond van deze afweging de voorkeur? |- | <b>Fase V Aanpak</b> |- | 9. Welke concrete stappen vloeien hieruit voort? |} == Moraal == * Moraal (van het verhaal?) * Zedenleer (seksualiteit) * Ethiek: reflectie over goed en kwaad: reflecteren over de moraal (filosofische discipline….en ook wetenschap bestudeert de moraal) === Moreel gezichtspunt/dilemma === # Een keuze of handeling wordt geavalueerd in het licht van normen en waarden; # dit doe je aan de hand van waarden en normen die gericht zijn op fundamentele en op zichzelf nastrevenswaardige doeleinden; # je houdt rekening met alle betrokken partijen; # de beoordeling vindt plaats met behulp van waarden of normen die in principe universeer geldig zouden kunnen zijn. * het betreft goed en kwaad oftewel belangrijke waarden * het gaat om een schrijnende keuze: beide alternatieven zijn erg wenselijk of juist onwenselijk * het betreft handelen: je denkt er over na omdat je iets moet doen Het gehanteerde gezichtspunt bepaalt of een probleem of een norm 'moreel' genoemd kan worden. De perfecte oplossing bestaat niet: het doet altijd ergens pijn. Het gaat niet om een methodische vraag: hoe kunnen we leerlingen het meest effectief straffen, hoe kan ik snelst studeren, hoe kan ik mijn baas tevreden houden, hoe kan ik veel geld verdienen. Naar: F.B. de Mink. Leren en leven met morele dilemma’s Het sluit aan bij: * de belevingswereld * de actuele bezigheid van de groep * maatschappij En gaat over: * morele thema’s * tegenstrijdige oplossingen * eigenlijk moeten of behoren * eenvoudig * open einde En: * lokt tegengestelde opvattingen uit * over morele redenen, door waarom vragen === Morele code === Het gaat hier om een onbewust systeem waarvan je je bas bewust wordt in crisissituaties. Morele bewustzijn * Foucault (Mechanismen om ongewenst gedrag te bestraffen, moreel besef is veel handiger: sla mensen een geweten.) * Marx (macht bepaald de heersende ideeën) === Soorten vragen === # Waarom vragen # Doorspeel-vragen # nog-meer-vragen # dilemma-vragen # Plus-1-vragen # universele consequentie-vragen # Morele beslissings-vragen # begrips-vragen # rolveranderings-vragen === Bronnen voor dilemma's === ==== Jouw wereldbeeld ==== * waarheid en liegen * vrijheid en zelfbepaling * gelijkheid en pluriformiteit * eigendom, rijkdom en armoede ==== Het sociale domein ==== * Autoriteit en macht * sociale normen * rollen, taken en aanvaard worden * wetten en burgerrechten * straf en schuld ==== Het persoonlijke domein ==== * Liefde, seksualiteit en intimiteit * verplichtingen aan je naaste, vriendschap * afspraken, beloften en contracten ==== Persoonlijke overtuigingen ==== * persoonlijke geweten * waarden van leven en dood * levensovertuiging * rechtvaardigheid == Descriptieve ethiek (beschrijvende ethiek) == Welke normen en waarden gelden er in een groep of samenleving? En waarom wordt (of werd) deze moraal als normatief beschouwd? Beschrijft de feitelijk gehanteerde opvattingen, beginselen en regels. Deel van geschiedenis, antropologie, sociologie, psychologie, pedagogiek, etc. Sociale wetenschappen: antropologen, sociologen, pedagogen, psychologen, didactici, historici. In de toekomst wellicht ook als ook exacte wetenschap mogelijk. === Kohlberg (1927-1987) === Navolger van cognitivistische psychologie van Piaget (ontwikkeling door ‘weten/kennis’). Hij onderscheidde zes fasen. Preconventioneel * gehoorzaamheid * voordeel/lust; Conventioneel * groep, * regels/wet/orde Post-conventioneel * Recht: principieel * universele geldigheid van wetten Habermas heeft kritiek op de systematiek van Kohlberg. Hoe hoort het te zijn? Het zou volgens Habermas zo moeten zijn dat mensen zich kwetsbaar opstellen en zichzelf in de groep ter discussie moeten stellen. == Normatieve ethiek == Hoe kun je morele overwegingen van het handelen onderbouwen? Geen feitelijke beschrijving van normen en regels, maar om een zoektocht naar welke waarden zouden moeten worden gehanteerd. Langs welke redeneringen/argumentaties kun je die normen of waarden verdedigen. Je moet eerlijk zijn omdat……(dan niks in de feiten te zoeken, maar in de soorten argumenten) * Feit; * Norm; * Conclusie. Bijvoorbeeld: * De atoombom op H heeft duizenden nodeloos leed veroorzaakt. Het is verkeerd nodeloos leed te veroorzaken. Daarom was het verkeerd die bom te gooien. * Het doel van seksualiteit is het voortbrengen van kinderen. Voorbehoedsmiddelen voorkomen het voortbrengen van kinderen. Daarom is het gebruik van voorbehoedsmiddelen verkeerd. De norm * Zoek de norm (het morele oordeel). * Wat is de argumentatie om iets goed of verkeerd te vinden. * Vier patronen van redeneren. === Plichtethiek (deontologie of intentie-ethiek) === Het gaat om de intentie… Een morele daad is goed omdat die belangeloos is en vrij. Kant gebruik hiervoor de categorische imperatief (een gebod wat je altijd moet doen). Is de regel die aan mijn handeling ten grondslag ligt universeel? Handel slechts volgens het principe waarvan je tegelijkertijd kunt willen dat het algemene wet wordt. Welke wereld wil je en welk gedrag hoort daarbij? In de natuurwetenschap volgen we natuurwetten. Zouden er in het morele ook niet gewoon wetten moeten zijn? Redelijkheidsprincipe. Je kunt jezelf bijsturen. De moraal zélf dwingt ertoe om anders te redeneren dan de utilistische theorieën voorstellen. Niet de daad maar de aard van de handeling staat centraal. * Wat is de goede intentie? * Als je de daad verrichtte om het goede te doen. * Wat is het goede? * Op te sporen met de categorische imperatief: als het redelijk is dat alle mensen dit zouden doen. Het is jouw plicht dat ook te doen. {| class="wikitable" |+ Deontologische theorieën | gegrond op ratio || gegrond op ervaring en intuïtie |- | één onvoorwaardelijk geldig principe || meerdere principes die naast elkaar staan |- | Kant || Ross, Rawls |} ==== Kant ==== Kant gaat uit van de deontologische benadering. Maar vele voorstanders van deze theorie gaan niet zo ver als Kant. Intentie, goede wil (belangeloos en vrij) <> Goede daad <> Weten (hoe kunnen we weten dat een daad goed is?): categorische imperatief Volgens Kant is zijn hypothetische imperatieven niet moreel, ze liggen buiten de moraal. ===== Categorische imperatief ===== “Handel slechts volgens het principe waarvan je tegelijkertijd kunt willen dat het algemene wet wordt” * https://www.human.nl/durf-te-denken/speel~VPWON_1175289~john-stuart-mill-1806-1873-durf-te-denken~.html * https://www.human.nl/durf-te-denken/speel~POW_00399917~immanuel-kant-1724-1804-durf-te-denken~.html ===== Kant en utilisme ===== Verschillen: * intentie versus consequentie * situatie speelt geen rol * geluk speelt geen rol * geen pretentie van meetbaarheid * mens nooit een middel Overeenkomsten: * rationaliteit * positieve visie op de mens * sociaal ===== Kant en christendom ===== Overeenkomsten: * intentie * plicht mens is geen middel tot iets Verschil: * beloning ===== Kritiek op kant ===== * Inhoudsloosheid van categorische imperatief * Dilemma’s * Kwetsend * Beoordeling van medelijden komt niet overeen met ons gevoel * Er wordt geen rekening gehouden met incompetentie * Universeel verstand? ===== Aristoteles versus Kant ===== {| class="wikitable" |- ! Aristoteles !! Kant |- | Vrouwelijk denken || mnl denken |- | Ethiek van de zorg || principes |- | Verantwoordelijk voelen || denken |- | Concretiseren || Concretiseren |- | Context || los van de context |- | Niet t.o.v. iedereen gelijk (bindingen belangrijker dan principes) || iedereen is gelijk (bindingen ondergeschikt aan principes) |- | Mee doen in spreken over zorg || Meedoen in rationele debat |- | Je bent een loyaal wezen || je bent een denkend wezen |- | Zorgende subject || denkende subject |- | Geen vlucht in afstand nemen || Geen vlucht in betrokkenheid |- | Je bent iets in relaties tot anderen || Je bent iets als autonoom wezen |} ==== Pluralistische deontologie ==== In het de pluralistische deontologie zijn er meer basale morele regels en niet één wat alle andere kan rechtvaardigen. Het kent geen rangorde van principes. Bij een prima facie zoomen we in op één relevante beschrijving van een handeling. Ross stelde zeven basale prima facie plichten op: * trouw; * herstel; * dankbaarheid; * weldoen; * verbetering van jezelf; * niet schaden. ==== Overeenkomsten met utilisme ==== * ratio * positief * sociaal ==== Kritiek op deontologie ==== * saai * er komen ook dilemma’s bij === Gevolgenethiek / Consequentialisme === Een klassieke ethische plichtstheorie. In het consequentialisme tellen alleen de gevolgen terwijl voor een deontologische theorie juist ook het karakter van de handeling relevant is. Kritiek op het consequentialisme is dat het de complexe moraal te veel vereenvoudigd, net als menselijke relaties en dat ze te weinig rekening houdt met het verleden; te veel op het heden en de toekomst gericht is. * Teleologie (doelethiek). Consequentie-ethiek. voorbeeld: utilisme (utile = nut) * Wat is nuttig? * Wat grootste hoeveelheid geluk oplevert voor de meeste mensen ==== Utilisme (Jeremy Bentam) ==== * op basis van verstand; * geluk als richtlijn; * sociaal; * gevolgen zijn van belang; * poging tot meetbaarheid; Je kunt zelf bepalen wat goed en kwaad is… “De juiste handeling is deze die het meeste plezier met zich mee brengt” “Het grootste geluk voor het grootste aantal mensen” Een echte utilist moet zijn eigen kleine geluk opgeven om daarmee grote ellende bij anderen te voorkomen. Wat voor argumentaties hebben we om dat niet te doen? Case: Wie ga je redden? Een auto botst met een andere auto, waarin een vrouw in barensnood zit die naar een ziekenhuis vervoerd wordt voor een keizersnede. De bestuurder van de eerste auto (een oudere man) en de bestuurder van de tweede auto (echtgenoot van de vrouw) zijn ernstig gevond. Elk van de drie personen gaat dood zonder medische hulp. Jij hebt maar één plaats in je cabriolet. ==== Voordelen van utilisme ==== * Eenvoudig * Concreet * Geen morele dilemma’s * Model van sociale harmonie ==== Hedonistische utilisme ==== Het hedonistische gaat uit van de hoeveelheid vreugde die men ervaart. Deze probeert men te vangen in een berekening. Het hedonistisch utilisme is een monistische theorie. Beoordelingsfactoren: # De sterkte # De duur # Het aantal mensen dat aan het geluk deel heeft # De onvermengdheid (wordt niet gevolgd door tegenovergestelde ervaring) ==== Pluralistisch utilisme ==== Het pluralistisch utilisme wijst het hedonistisch utilisme af. Er zijn meer intrinsieke waarden dan vreugde welke beoordeling behoeven. ==== Preferentie utilisme ==== Is niet afhankelijk van wat de intrinsieke waarde is, maar gaat uit van de vervulling van de preferenties ==== Voordelen van het utilisme ==== * eenvoudig * concreet * geen morele dilemma’s * model van sociale harmonie ==== Kritiek op het utilisme ==== * problemen met de inschatting * problemen met uitvoerbaarheid * niet altijd in overeenstemming met het geweten (Sheriff die bewust onschuldigen laat ophangen) * opoffering van individu aan het belang van de groep/samenleving (de minderheden delven het onderspit). https://www.human.nl/durf-te-denken/speel~VPWON_1175289~john-stuart-mill-1806-1873-durf-te-denken~.html “Het individu heeft volstrekte beschikking over zijn eigen lichaam en geest” - J.S.Mill === Deugdethiek === In de deugdethiek is de morele kwaliteit van de persoon die handelt van belang. Deugden zijn geen aangeboren capaciteiten maar kun je leren. Ook persoonlijke karakteristieke idealen, motieven en projecten behoren tot de moraal. * Aristoteles, MacIntyre * Wanneer deugt een mens? Als hij redelijke beslissingen neemt. * Als per situatie op zoek gaat naar wat gepast is: dat deugt. * En dat betekent: de gulden middenweg (tussen de ondeugden 'teveel' en 'te weinig'). In de deugethiek gaat het niet om de universele principes en regels maar om het ontwikkelen van een programma om bijvoorbeeld een goede arts te worden. Dit is veel minder eenduidig dan de plichttheorieën (die duidelijk aangeven wanneer een handeling moreel juist of onjuist is) en vraagt veel van ons moreel oordeelvermogen. Plichtstheorieën en deugdethiek sluiten elkaar niet uit. Ze kunnen elkaar aanvullen. === Zorgethiek === In de zorgethiek wordt de nadruk gelegd op verantwoordelijkheid voor relaties van mensen in concrete situaties. Terwijl de gevolgenethiek en deontologie universele abstracte morele principes proberen te vinden (de universaliseerbaarheidseis). * Noddings, Gilligan, Tronto * Goed en kwaad heeft uiteindelijk niet met principes als rechtvaardigheid te maken, maar met je verantwoordelijk weten voor iemand. Je neemt het op je om voor iemand zorg te dragen. Ethische theorieën weerspiegelen een mnl manier van denken. Gilligan versus Kohlberg. Gender brengt een bepaalde rechtvaardigheidsethiek voort. Gender produceert het rechtvaardigheidsperspectief. Gaat het om de bereidheid om zorg op je te nemen of om rechtvaardigheid? * Wat ethiek is, is dan ook wat anders…… * Vrouwelijkheid: zorg is hoogste stadium * Manl perspectief: je blijft steken in…(stadium 4)? * Mannelijkheid: rechtvaardigheid is hoogste * Vrwl perspectief: vlucht in abstracties: angst voor het concrete en de concrete ander. ==== Dimensies volgens Joan Tronto ==== ; Zorg hebben voor : Betrokken zijn bij, niet onverschillig zijn, oog hebben voor. : Aandachtigheid. ; Zorg dragen voor : Het op je nemen van de zorg voor iets of iemand: je kunt zelf iets doen om de zorgvraag te beantwoorden. : Verantwoordlijkheid ; Verzorgen/zorgen voor : Het concrete zorgen voor; het feitelijke voorzien in de behoefte van zorg. : Competentie. ; Zorg ontvangen : Zorg veronderstelt wederkerigheid zich kunnen verplaatsen in de positie van de ander: een relationele activiteit. : Wederkerigheid. == John Rawls / rechtsfiliosofie== Sluier van onwetendheid. Probeer goederen in de wereld zo te verdelen waarbij je (nog) niet welke positie jij zelf in gaat nemen. Dat zorgt er voor dat je niet een positie zwaar benadeeld (immers je weet niet of jij daarin terechtkomt…) Max-min principe. Bij nieuwe wetgeving, regels: verdeel zo dat bij het nieuwe systeem de minste er bij krijgt en die met de meeste voordelen iets inlevert. === Principle of redress === Rationele zelfgerichte individuen zullen volgens Rawls onder de sluier der onwetendheid gemotiveerd worden door risicovermijding (risk aversion). Zij zullen derhalve een zogenaamde maximin spelstrategie volgen: zij zullen zo kiezen dat mochten zij terecht komen in een slechte situatie, die toch zo goed mogelijk is. Gegeven de onwetendheidsluier en hun risicovermijding zullen de contractanten nog door een ander beginsel gemotiveerd zijn, namelijk het principle of redress. Dat stelt dat 'onverdiende ongelijkheden vragen om correctie, en aangezien ongelijkheden qua geboorte en natuurlijke begaafdheden onverdiend zijn, die ongelijkheden op de een of andere manier moeten worden gecompenseerd'. === Bad luck === Rechtvaardigheid is een institutioneel correctief op bad luck zowel als op good luck, omstandigheden waaraan mensen volstrekt niets kunnen doen (b.v. een handicap) of waarvoor ze niets hebben gedaan (b.v. een erfenis). In de oorspronkelijke opstelling zullen de onderhandelaars dan ook rekening houden met de kans dat zij met een handicap hun leven zullen moeten leiden of dat hen een ongeluk overkomt. == Moraalfilosofie == * Van oudsher in de moraalfilosofie geen plaats voor vrouwen. * Mannen kunnen denken en hebben verstand van goed-kwaad. Vrouwonvriendelijke standpunten die uitgaan van morele ongelijkheid. Bijv. mevrouw Wollstone versus Rousseau: vrouwen zijn niet van nature gevoelig afhankelijk en gehoorzaam maar deze natuur is product van hun opvoeding. Ideologische vertekening omdat het in de ethiek alleen gaat over het subject in een mnl positie. Referentiepunt is steeds de sociale en culturele positie van mannen. == Meta-ethiek == Verheldering van ethische begrippen en theorieën. Je denkt nog niet na over wat goed is (eerlijk zijn of niet) maar denkt na over wat er bij die vraag allemaal speelt aan aannames en vooronderstellingen en begrippen. Bijvoorbeeld: dat we geen mensen mogen doden is dat een cultuur (on)afhankelijk standpunt? Of: voelt ieder mens hetzelfde bij een slechte daad? * Heteronomie (buiten de mens want de mens is klein en wordt overvraagd) VS autonomie (de mens moet/kan zelf bepalen en is deel van een groter geheel) * Autoritair VS humanistisch (niets buiten de mens als meetlat) * Absolutistisch VS relativistisch === Bronnen van gezag === * De natuur (bijvoorbeeld de Stoa, Chinese filosofen 4e eeuw v Chr, Mencius versus Nietzsche de aanwijzing om te leven volgens de natuur is een overbodigheid) * Gods wil, * de traditie, * cultuurpatroon, * de wetgever, * maatschappelijke orde Stoa (Stoïcijnen) → Chinese filosofen 4e eeuw voor Chr. Probeer de bron van goed en kwaad in de natuur te vinden. Verzet je niet tegen de natuur. Laat je niet beheersen door het lot. === Meta-etische vragen === * Wat is de bron om te bepalen wat goed-kwaad is? * Kan de mens daar zelf een antwoord op vinden? (heteronomie-autonomie)? * Hoe algemeen moeten de criteria zijn (universalisme-relativisme)? * Wat beoordeel je (intentie, gevolg, deugdzaamheid)? * Wat is een goed leven? === Is ought (zijn-behoren) === Meta-ethisch probleem: hoe kom je van hoe het is (beschrijvend) naar hoe het hoort (voorschrijvend)? == Speciale of toegepaste ethiek == Je probeert de normatieve ethiek toepasbaar te maken voor bepaalde gebieden. Bijvoorbeeld: hoe kun je binnen de bedrijfsethiek nadenken over welke beroepscode zou moeten gelden voor journalisten? Kun je in de medische ethiek werken met een bepaald stappenplan? == Hoe moet ik leven? == Griekse filosofie. Als hoe je moet leven niet meer vast ligt. Ethische drijfveer voor filosofie. Je moet weten om te bepalen hoe te leven. Kennis/denken als basis voor ethiek. Voorbeeld: Plato. == Wezen van de mens? == Wanneer deugt een mens? Dan weten wat het wezen, de aard, natuur of het doel van de mens is. == Griekse denken == Griekse filosofen wilden kennis hebben vanuit een ethische drijfveer. Kennis stond in dienst van de ethiek. Momenteel is dat eerder de beheersing van de wereld. Voor de Grieken was weten genoeg. Je kan de gevangenissen sluiten als je de scholen opent. Wat een mens tot mens maakt is dat hij kan denken: liever bewust ongelukkig leven dan onbewust gelukkig. Aristoteles. De mens is een rationeel dier. Wat een mens tot mens maakt is dat hij kan denken: liever een bewust leven dat ongelukkig maakt dan een onbewust leven. == Het goede leven == === Stoïcijnen === Notie van fatalisme: aan het lot valt niet te ontkomen, het is dom om zich ertegen te verzetten. Het enige wat de mens kan doen tegen het wrede lot is onverschilligheid ontwikkelen: onthechting. * https://www.human.nl/ep-45297-durf-te-denkenseneca === Epicuristen === Afwezigheid van zowel lichamelijke als geestelijke pijn. * https://www.npo.nl/durf-te-denken/17-09-2011/POW_00399912 === Goed leven === Wat is een goed leven? is wat anders dan hoe bezorg je jezelf een goed leven? Kennis/bewustzijn/redelijkheid (een bewuste keuze is een tautologie?) * Kun je een onbewuste keuze maken? * Groei van kennis maakt de keuze vaak ingewikkelder. * Geweten beïnvloedt je keuze… Groei van kennis vraagt om het nemen van verantwoordelijkheid. Zodra je ergens weet van hebt kun je je er niet meer achter verschuilen... Is het gezien jouw positie/leeftijd/ervaring etc. begrijpelijk dat je het niet wist? Eten van de boom van kennis van goed en kwaad. Vrijheid Determinisme is zonder morele keuze. Zijn mensen wel vrij? Daar ligt wel hun ethiek. Als je hersenen je graag bepalen is er geen verantwoordelijkheid. Wat is een keuze. Wat is menszijn? Zijn we gedetermineerd? Determinisme werk alleen achteraf… Menselijk welzijn... Welke rol speelt daarbij: * een hogere macht * een hiernamaals * mensen die je dierbaar zijn * alle mensen * Afwezigheid van onbevredigde verlangens? * Tevredenheid * Vreugde * Kwantitatief? === Weldoen === Is iets anders dan niet schaden? Liberale standpunt (ook in ons Rechtssysteem: Boutellier). Want waarom zou je weldoen? Wat voor mens wil ik zijn? == Nadenken: rede == * Afwegen * Groei van kennis * Verantwoordelijkheid (voor wie antwoord geven op de vraag….) * Geweten * eten van…. * Zodra je ergens weet van hebt….. == Vrijheid == * Determinisme? * Zonder vrije wil geen keuzes, maar achter jezelf aanhollen * Verantwoordelijkheid * Karakter, lafheid, onkunde? Wat is een keuze? (relatie: bewustzijn en kennis) * imbeciel: bevelen, gewoontes en grillen Wilsvrijheid: vrijheid van individu om zijn eigen wil te bepalen Maatschappelijke vrijheid: vrijheid van een individu binnen de maatschappij Hoe zit het hier met dwang? Negatieve vrijheid: Vrij van: de mate waarin iemand niet door anderen wordt gehinderd in wat hij wil doen. Positieve vrijheid: vrij tot: de vrijheid om het leven in te richten zoals iemand dat zelf wil en zijn eigen doelen na te streven. Wat is een voorbeeld waar je de negatieve vrijheid vergroot en een voorbeeld waarbij je de positieve vrijheid vergroot. == Als je recht komen tot burger == Kun je mensen dwingen tot hun recht te komen als burger? De standaardmens heeft de competenties om als ‘normale’ burger te functioneren. De mensen die niet op deze ‘normale’ kunnen of willen participeren noemt van Houten: de nieuwe marginalen. Moeten we niet in een rechtvaardige samenleving er juist voor zorgen dat de kansen voor deze nieuwe marginalen worden vergroot? === Empowerment === In onderwijs bijdragen aan de zeggenschap van leerlingen over hun eigen leven en keuzemogelijkheden vergroten. == Autonomie en integriteit == * Pas als je autonoom bent: persoon die morele beslissingen kan nemen: kan niet zonder kennis en vrijheid * Zonder onafhankelijkheid ….geen morele keuze (autonomie = zelfbepaling) * denk aan kind, gevaar, oorlog: ook de keerzijde: luxe geeft keuze….. Met respect voor lichamelijke of geestelijke integriteit van personen bedoelen we dat het lichaam of gedachteleven niet geschonden mag worden. Hierin ligt de relatie met autonomie. == Fatalisme == * Hoe omgaan met het noodlot ? * Omgaan met dat alles al bepaald is * Grieken: fatalisme, oefenen in gelatenheid accepteren wat jouw lot is * Tragedie: een moeilijk probleem vraagt om een oplossing…. * Niets doen? * Christendom (ME-se wereldbeeld): * Acceptatie van dit leven: is in Gods hand * Maar in een hemel kan dat allemaal goed komen en recht gedaan worden. * Moderne tijd * Wetenschap ontdekt hoe alles veroorzaakt en dus veranderd kan worden. * Dus in grijpen in de loop der dingen om het goede te doen. * Grieken: hoogmoed? Hybris..hybride? == Menselijk welzijn == * Inperking * Persoonlijke smaak * Wetenschappelijk/technisch vast te stellen (hoe) * Wat is goed voor mensen (algemeen geldig, maar niet bewijsbaar) * En dieren dan? (Peter Singer) === Peter Singer === # We moeten niet minder gewicht toekennen aan de belangen van dieren dan dat we geven aan vergelijkbare belangen van menselijke wezen. # Het doden van een onbewust menselijk wezen is soms goed. De mens staat stil bij eigen verleden en toekomst en heeft daarover wensen. Dus een mens doden is erger dan een dier…behoeften…) En als een mens dat niet heeft….of als een mens daarom juist wil sterven… # Onze overdadige levensstijl kunnen we niet verdedigen met het oog op wereldarmoede. Weigeren te redden, iets te doen, geeft ook verantwoordelijkheid omdat we ons niet kunnen verschuilen achter: maar zij zijn van een andere soort/ras/plaats/land/sekse etc. Verzet tegen de grenzen van onze natie, onze soort (en zo verzinnen we steeds weer onderscheidingen). Dat geeft ons de legitimatie om lijden wat we makkelijk kunnen voorkomen, toch niet opheffen. Singer: als lijden voorkomen kan worden. Dierenwelzijn Levensbeindiging van mensen. Honger en ziekte elders We kunnen ons volgens Singer niet verschuilen achter soor, ras, plaats, land, sekse. Kwestie: hoe kunnen we criteria vinden? Heteronomie versus autonomie: is de mens wel in staat om om het verschil te maken tussen goed en kwaad? == Beroepsethiek van de leraar == === De school als zedenmeester === * Is morele vorming wel een taak van de school? * Welke waarden en normen? * Hoe moeten we die overdragen? === Morele vorming taak van de school? === Kennis over waarden en normen is niet het probleem. Tegen: * school overbelast * school overschat (jonge kind) * w/n zijn subjectief (ouders, indoctrinatie); Voor: * van oudsher is morele vorming eerste taak van de school * altijd met waarden bezig; * samenleving steeds complexer (niet meer aan de ouders over te laten). === Welke waarden/normen? === Niet meer vanzelfsprekend in moderne pluriforme maatschappij. Liberalen: leren hoe met verschillende opvattingen om te gaan: zelf je mening bepalen en de ander mag dat ook ; waarden over hoe je met waarden moet omgaan. Communitaristen: verbonden met waar je opgroeit. Leren door mee te doen. Staatspedagogiek? Waardenoverdracht, waardenverheldering, discussiemodel, ontwikkelingsmodel === Overdrachtsmodel === * regels stellen, * nakomen bevorderen door af- en goedkeuring * non-verbaal * goede voorbeeld geven === Verhelderingsmodel === * w/n van de klas centraal * bewust maken van * persoonlijke autonomie= doel * kennisnemen van andere waardensystemen * toch bepaalde waarden stimuleren: : tolerantie, respect en autonomie === Communicatiemodel === Discussie of argumentatie: * streven naar een gedeeld begrip van de werkelijkheid * centraal: de ontwikkeling van de persoonlijke autonomie: ‘kunnen argumenteren en communiceren over’ is vooronderstelling * niet om aanleren van inhouden, maar kritisch kunnen omgaan met… === Ontwikkelingsmodel === Gebaseerd op (bijv. ) Kohlberg: * claim: vaste ontwikkelingslogische volgorde * leren hoe te denken, niet wat te denken * stimuleren van moreel redeneren (of handelen?) * koppelen aan overdracht, verheldering, communicatie === Publiek en privé-moraal? === * Openbaar en thuis * In publieke sfeer meer terughoudendheid * Privésfeer te veel het publieke doorgedrongen? * Publieke niet de speelplaats van privé- moralen: eigen authenticiteit uitleven….terughoudender === Schooldomein === * maatschappelijke opdracht: * geen bijkeuken van het gezin, maar voorportaal van de maatschappij…. * Voorbereiden op: als burgers met elkaar samenleven…. === Soorten codes === * aspirationele code: nastrevenswaardige waarden, idealen belangen en verantwoordelijkheden: belofte , credo, erecode en oproep; * adviserende code: richtlijnen als advies, check-list maakt gevoelig: leidraad, handleiding * disciplinerende code : inperken van handelingsruimte, , dwingend opleggen: standaard, reglement: sancties horen hier bij. De functie van codes kunnen oriënterende, expliciterend, legitimerend en committerend zijn ==== Naar een ethische code van leraren ==== * Verantwoordelijkheid als professional * Verantwoordelijkheid jegens leerlingen en hun ouders * Verantwoordelijkheid jegens collega's en andere professionals * Verantwoordelijkheid jegens de samenleving === Dilemma's === Soms onoplosbaar omdat je meerdere loyaliteiten hebt, omdat autonomie (voor jezelf kunnen verantwoorden) belangrijkste is in de ethiek, maar je bent een relationeel zelf. Ethiek: geen kwestie van denken, verantwoorden voor jezelf, maar van het relationele aspect; voor wie ik zorgen. == Alles is ethiek? == * Het lijkt of steeds meer bij ethiek hoort: ontkerkelijking, minder gezagstrouw, individualisering * Meer techniek, meer beheersbaarheid * Meer kennis van mensen: opstapeling van kennis * Globalisering: de wereld een dorp * Boek: Bolt: p. 10-12 * 4 kenmerken: # normatief : schrijft handelen voor # waarden en normen gericht op fundamentele op zichzelf (intrinsieke) doeleinden (welzijn van de mens) # alpartijdigheid # universeel geldig = Definities = ; Moreel gezichtspunt : Het morele gezichtspunt bepaalt of iets moreel kan worden genoemd. Het gezichtspunt heeft vier kenmerken: # het is normatief; # het is gericht op fundamentele, op zichzelf nastrevenswaardige doelen; # het vereist alpartijdigheid; # het vereist universeerbaarheid; ; Ethiek : De wetenschappelijke of systematische studie van moraal. ; Moraal : Het geheel van morele normen en waarden dat door een individu of binnen een groep, instelling of cultuur als een belangrijke richtlijn voor het eigen handelen wordt beschouwd (Bolt). : Samenhangend geheel van een door een bepaalde groep of cultuur geaccepteerde gedragsregels in samenhang met de geldende zedelijke normen en waarden. : In de moraal wordt een individu/groep/bedrijf voorgehouden hoe het zich moet gedragen volgens de normale gedragsregels ; Moreel : Behorende tot het gebied van de moraal. : Het is juist, verkeerd, verplicht of geoorloofd. ; Immoreel : Moreel verkeerd, ongeoorloofd of verboden. ; A-moreel : Behoort niet tot het gebied van de moraal (maar tot een ander gebied: recht, esthetiek, etiquette, etc). ; Normatief : Norm-gevend of voorschrijvend. ; Normen : Concrete gedragsregels. ; Normaal : Volgens de heersende norm(en). ; Waarden : Op zichzelf nastrevenwaardige ervaringen, situaties en standen van zaken. : Nastrevenswaardige eigenschappen van mensen, organsaties of van de samenleving als zodanig. ; Supererogatie : Handelen dat verder gaat dan strikte plicht. ; Integriteit : Heelheid, niet gebroken of aangetast. : Een zekere heelheid die waardevol is. ; Deugd : Een karaktertrek of eigenschap die een persoon heeft verworven of aangeleerd. = Vragen = == 1. Verzin een casus waarmee je de verschillen kunt uitleggen tussen gevolgenethiek, plichtethiek en deugdethiek. == ; Uitleg : De straaljager piloot die de jumbojet neerschiet om een stadion vol mensen te redden. Gevolgenethiek &rarr; grootste geluk voor de meeste: de jumbojet neerschieten. Plichtethiek &rarr; Intentie van de piloot om te helpen. Deugdethiek &rarr; gulden middenweg: de heersende norm; zoveel mogelijk levens redden. : Het trolleyprobleem: je kunt vijf mensen redden door de wissel om te zetten. Als je dit doet sterft er maar één. Gevolgenethiek: het resultaat is dat er één iemands sterft ipv. vijf, dus doen. Plichtethiek: een handeling waardoor je iemand schaadt, is onethisch dus niet handelen. Deugdethiek: hangt af van hoe de bestuurder gesocialiseerd is, welke deugden zijn aangeleerd. == 2. Leg uit wat het verschil is tussen descriptieve en normatieve ethiek. == ; Uitleg : Beoefenaars van de descriptieve ethiek houden zich bezig met het beschrijven van wat goed en fout wordt gevonden in een bepaalde tijd of bij een bepaalde groep mensen. Normatieve ethici trachten te achterhalen wat goed gedrag is en willen dit overbrengen aan andere mensen. Zij schrijven als het ware voor wat goed en fout is. == 3. Houd een pleidooi voor of tegen de doodstraf als een utilist en als een plichtethicus. == ; Uitleg : Utilist: het gegeven dat een geëxecuteerde moordenaar niet meer kan moorden leidt per saldo tot meer geluk. Of, het feit dat mensen staatsrechtelijk kunnen worden vermoord, leidt tot minder vertrouwen en gevoel van rechtvaardigheid in de samenleving en dus per saldo tot minder geluk. : Plichtethicus: moorden is verkeerd, dus kan ook een doodstraf niet toegestaan worden. == 4. Leg uit dat voor of tegen de doodstraf voor de deugdethiek of zorgethiek minder eenduidig te maken is. == ; Uitleg : In zowel de de deugden als zorgethiek wordt er uitgegaan van de concrete situatie en rekening gehouden met de context waarover het dilemma gaat. == 5. Leg uit dat de is-ought kwestie van belang is voor de ethiek. En hoe speelt Kant daar op in? == ; Uitleg : Hume meent dat er een belangrijk verschil is tussen hoe de feitelijke situatie is en de mogelijke voorschriften (normatief) over hoe het zou moeten zijn (ethisch). En het is niet vanzelfsprekend om van beschrijvingen op voorschriften uit te komen, van feiten op ethische conclusies. Bijvoorbeeld: als de ruime meerderheid van de bevolking vindt dat de wetgeving rondom euthanasie moet worden versoepelt, wil dit niet zeggen dat het goed is om dit te doen. Bij het bespreken van ethische kwesties is het goed om deze twee zorgvuldig uit elkaar te houden. : Kant gaat uit van de ratio en kijk naar de intentie en niet naar de gevolgen van een handeling. Hij beschrijft vooral hoe volgens welke universele principes je zou moeten leven en bekommert zich niet om deze dualiteit. : https://en.wikipedia.org/wiki/Is%E2%80%93ought_problem == 6. Leg uit dat zowel Kant als het utilisme bij verlichtingsdenken en moderne tijd horen. == ; Uitleg : Bij het verlichtingsdenken is de mens zelf in staat om via de rede tot inzichten te komen. Het is niet meer het overnemen van de voorgeschreven regels die tot een goed leven leiden maar het ontwikkelen van kennis, vaardigheden en attitudes die (zelf)ontplooiing in de hand werken. Zowel Kant als het utilisme achtten zichzelf in staat om de principes die aan persoonlijke ontwikkeling liggen te ontrafelen. == 7. Leg uit dat utilisme bij democratiseringsdenken past. Welk probleem kwam Mill in zijn latere denken tegen als het gaat om geluk? == ; Uitleg : Democratie is zelfbestuur. Je wil dat zoveel mogelijk geluk voor jezelf én de ander. : Mill: voorkom dat je en gelukkig vet varken wordt! Individuele vrijheid is een groot goed! == 8. Behandel/benoem een aantal problemen uit de meta-ethiek. == ; Uitleg : Mogen we mensen in bepaalde situaties doden of is dit per definitie verkeerd? : Zijn de oplossingen van ethische dilemma's cultuurgebonden of kunnen we ze universele oplossingen vinden? : Voelt ieder mens hetzelfde bij een slechte daad? : Waarom zou ik mij moreel gedragen? Ik heb er immers al voldoende voordeel bij als anderen dat doen. == 9. Leg uit dat de zorg-ethiek bij het denken van Aristoteles aansluit. En wat is hierbij het grote probleem? == ; Uitleg : Zorg ethiek: goed of kwaad heeft niets te maken met rechtvaardigheid, maar je voelt je verantwoordelijk voor iemand. Aristoteles: bindingen zijn belangrijker dan principes. Je voelt je verantwoordelijk omdat je verbonden bent met anderen. (De mens is een loyaal wezen en je bent iets in relaties tot anderen). : Het grote probleem? Van zorgethiek? == 10. Leg aan de hand van een deugd de deugdethiek uit. == ; Uitleg : Aristoteles zegt dat(deugd)ethiek een zoektocht is die je per geval moet bekijken. Wat is hier de gepaste reactie? De weg is belangrijker dan de uitkomst. : Deugd: voorzichtigheid. Te veel voorzichtigheid is laf, te weinig voorzichtigheid is overmoedig. : Discipline leer je door in situaties te oefenen waarbij je discipline nodig hebt. == 11. Welke deugden passen bij deze tijd, en leg uit waarom je juist deze kiest. == ; Uitleg : Prudentia (Voorzichtigheid - verstandigheid - wijsheid) : Iustitia (Rechtvaardigheid - rechtschapenheid) : Temperantia (Gematigdheid - matigheid - zelfbeheersing) : Fortitudo (Moed - sterkte - vasthoudendheid - standvastigheid - focus) : Fides (Geloof), in Latijnse teksten vaak omschreven als Pietas : Spes (Hoop) : Caritas (Naastenliefde/Liefde - liefdadigheid) : Onderscheidingsvermogen &rarr; In een tijd waarin immens veel informatie beschikbaar is en iedereen een mening heeft, is het vaak lastig om gefundeerde keuzes te maken. : Aandacht &rarr; Snelle communicatie via korte lijntjes kan tot vervlakking leiden. Pas op de plaats kan helpen. == 12. Wat heeft determinisme met ethiek te maken. == ; Uitleg : Determinisme (alles is van te voren al bepaald). Vrijheid is er niet. Bij een keuze die gemaakt is kan uitgelegd worden waarvoor die keuze is gemaakt. Vooruit kan je dit niet doen. Ethiek is reflectie op handelen en intentie. je kunt via een van de vier stromingen uitleggen waarom (plicht-, gevolgen-, deugd- en zorgethiek). : In de ethiek probeert men een grond te vinden om het juiste handelen, denken en voelen te beschrijven en voor te schrijven. Men gaat hierbij uit van een mate verantwoordelijkheid en vrijheid. Als de mens onvrij is zoals het determinisme stelt, dan blijft de vraag in hoeverre men verantwoordelijkheid draagt voor zijn daden en op welke gebieden de mens zelf sturend kan zijn en waar zij gestuurd moet worden (Hobbes, Spinoza). == 13. Wat zijn voor- en nadelen van een beroepscode voor leraren. == ; Uitleg : Voordelen: uniforme afspraken over beroep; voorschrijven van waarden en normen; richtlijnen advies : Nadelen: meerdere loyaliteiten (school en ouders), autonomie kan in gedrag komen, voor wie moet ik zorgen? == 14. Als het om verdelingsvraagstukken gaat welke twee soorten rechtvaardigheid ken je dan? == ; Uitleg : Distributieve rechtvaardigheid: zoek een criterium op grond waarvan je gaat verdelen. : Procedurele rechtvaardigheid: zoek een procedure om een rechtvaardige verdeling te maken. == 15. Benoem een aantal verschillen tussen Kant en het utilisme (en formuleer kritiek punten op beide). == ; Uitleg : Verschillen: intentie versus consequentie, autonomie versus geluk, eigen morele wetten versus voorgeschreven wetten. : Kritiek op kant: inhoudsloosheid van categorische imperatief, dilemma’s, kwetsend, beoordeling van medelijden komt niet overeen met ons gevoel, er wordt geen rekening gehouden met incompetentie, universeel verstand? : Kritiek op het utilisme: geen pretentie van meetbaarheid, mens nooit een middelproblemen met de inschatting: problemen met uitvoerbaarheid, niet altijd in overeenstemming met het geweten (Sheriff die bewust onschuldigen laat ophangen), opoffering van individu aan het belang van de groep/samenleving (de minderheden delven het onderspit). == 16. Vind je dat je als docent met morele vorming bezig moet zijn? Hoe zou je dat doen bij maatschappijleer? == ; Uitleg : Ja want dat ondersteunt een gezonde identiteitsontwikkeling omdat het je leert problemen van verschillende kanten te bekijken. In de maatschappijleer kun je bijvoorbeeld de spanning tussen persoonlijk en algemeen belang illustreren aan de hand van een ethisch dilemma en het belang van overleg bespreekbaar maken. : Nee want de school is overbelast, wordt overschat en het onderwerp is te subjectief. Ouders zijn er soms simpelweg ook niet van gediend. == 17. Welke fasen ontdekte Kohlberg in het morele denken? Wat heeft zijn onderzoek met Kant of zorgethiek te maken? == ; Uitleg : Preconventioneel: 1. gehoorzaamheid (Oriëntatie op gehoorzaamheid en straf); 2. voordeel/lust (Oriëntatie op eigenbelang); : Conventioneel: 3. groep (Oriëntatie op braaf en lief zijn); 5. Regels/wet/orde (Oriëntatie op het doen van je plicht en op wet en orde); : Post-conventioneel: 5. recht voor iedereen (Oriëntatie op het sociale contact); 6. Universele geldigheid van wetten (Oriëntatie op het eigen geweten en op universele ethische principes); : Beter is om te zeggen dat hij bestudeert hoe het is en adviseren wat een volgende stap zou kunnen zijn. Beargumentatie van hoe en waarom het zo moet zijn missen we. : Kant heeft het ook over plicht in relatie tot ethische kwesties. : De zorgethiek is een reactie op het werk van Kohlberg. : De plicht is de vader (KANT) er moeten dingen gedaan worden want anders wordt het een puinhoop. Moeder is Utilisme die bewaart welzijn van het kind. Eenoudergezin de plichtethiek (nadenken aan opvoeden) verdwijnt uit de samenleving volgens het stuk en vader wordt femininer. Geluk is geen criterium maar het wordt als…..Soms moet je denken aan geluk en welzijn van het kind en soms wat goed is voor het gezin. == 18. Waarom zou Kant moeite hebben met bedrijfsethiek? == ; Uitleg : Kant gaat uit van de ratio en de categorische imperatief en daarin zitten weinig handvatten voor toegepaste ethiek waarbij rekening moet worden gehouden met persoonlijke omstandigheden en de context.(?) == 19. Welke fasen onderscheidde Tronto bij de zorgethiek. Leg uit dat het hier dan eerder om eigenschappen of competenties gaat en dat wat we onder ethiek verstaan, mee gaat verschuiven. == ; Uitleg : Zorgen hebben voor, zorg dragen voor, verzorgen, zorg ontvangen : Zorg verlenen en ontvangen berust op wederkerigheid. De dimensies hangen respectievelijk samen met: aandachtigheid, verantwoordelijkheid, competentie en wederkerigheid. De specifieke benadering en invulling van deze attitudes/vaardigheden, leidt tot een bepaalde visie t.a.v. de morele houding. Het kan zijn dat vrijheid van een patiënt ingeperkt moet worden om goede zorg te kunnen verlenen (waardoor de autonomie als minder belangrijk kan worden beoordeeld). == 20. Wat heeft ethiek met vrijheid en bewustzijn (denken) te maken? == ; Uitleg : Vrijheid heeft te maken met verantwoordelijkheid voor handelingen. Als de mens vrij is heeft hij de plicht om problemen vanuit verschillende (ethische) perspectieven te bekijken(?) : Om ethische vraagstukken te kunnen benaderen, gebruiken we het denkende bewustzijn. Het rationeel en logisch redeneren, het vergelijken van standpunten en kenniselementen en het afwegen en onderscheiden van situaties. Ethisch handelen wordt gezien als een kenmerk van bewustzijn.(?) == 21. Leg uit dat Singer het utilisme tot in uiterste consequenties doordenkt. == ; Uitleg : Singer geeft voorrang aan de grootste hoeveelheid geluk in het algemeen. Het is volgens Singer net zo belangrijk om een familielid te ondersteunen als een onbekend iemand aan de andere kant van de aarde. Hij trekt dit door naar dieren waarbij hij stelt dat het genot van het eten van vlees simpelweg niet opweegt tegen het leed wat daarmee veroorzaakt wordt. Op deze manier 'versimpelt' hij het dilemma's en kan er op basis van 'geluksafweging' een verantwoorde ethische keuze gemaakt worden. = Links = * Paul Frissen: https://www.vpro.nl/boeken/programmas/boeken/2013/01-september~VPWON_1188044~paul-frissen-boeken~.html * https://boeken.vpro.nl/televisie/boeken/2013/01-september.html * https://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1363086 (Zie minuut: 6.40 over de staat die het lot niet accepteert en het daardoor alleen maar erger maakt - Over fatalisme: minuut 12.40) * Waarom schieten we zwervers eigenlijk niet dood? Bas Haring in RVU programma Stof: https://www.youtube.com/watch?v=zM0xcyL1pqs&t=251s {{Sub}} {{Links}} 4jozianx971yugytscqlq3g76qjcwjt 0 38120 423491 357735 2026-04-22T13:19:55Z Erik Baas 2193 423491 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} [[Bestand:Fernando Savater by Gonzalo Merat.jpg|thumb]] = Leesverslag = : <i> Fernando Savater, Het goede leven (9e druk 2010) </i> == Inleiding == Savater geeft een luchtige inleiding in de ethiek. Hij leidt basisbegrippen uitgebreid in waardoor het heel gemakkelijk leest. Hieronder een aantal voorbeelden van hoe relatief eenvoudige concepten in het boek verwijzen naar centrale theorieën in de ethiek. Verder wordt ingegaan op de praktische toepassing van de besproken onderwerpen en de benaderingswijze van Savater in de lessen maatschappijleer. Tot slot wordt er ingegaan op 'levenskunst' en hoe de besproken onderwerpen in <i>Het goede leven</i> hierover meer inzicht verschaffen. == Relatie tot theorieën in de ethiek == Savater maakt in zijn verhaal veelvuldig gebruik van quotes en verwijzingen (Citizen Kane, Dead poets society, Robinson Crusoe). Elk hoofdstuk eindigt bovendien met een aantal citaten van bekende denkers (Aristoteles, Erich Fromm, Montesquieu). Daarnaast geeft hij op verschillende manieren invulling aan het begrip ethiek. === Definities van ethiek === Bolt geeft als definitie van ethiek: de wetenschappelijke of systematische studie van de moraal. Savater geeft in de loop van het boek omschrijvingen van dit begrip die meer tot de verbeelding spreken. Hieronder drie voorbeelden. ; Ethiek is niets anders dan een rationele poging om te achterhalen hoe je beter kunt leven. (p64) ; Waarbij het bij ethiek echter om gaat ... is te achterhalen hoe je het menselijke leven, het leven dat zich voltrekt in een gemeenschap van mensen, zo goed mogelijk kunt leven. (p102) ; Ethiek is een weddenschap waarbij je inzet op de waarde van het leven. (p127) Hiermee sluit hij aan bij de heersende theorieën maar plaatst ze in een meer algemene context. === De mens als redelijk wezen === Stap voor stap legt Savater uit hoe kernwaarden als (keuze)vrijheid, verantwoordelijkheid, samenleven een rol hebben in het kijken naar vragen over wat juist of goed handelen inhoudt. Hij wisselt af tussen de intentie en het doel van menselijk handelen. Hij gebruikt hierbij de begrippen binnen- en buitenwereld en wijst op het belang van de rede en logica in het maken van afwegingen. Dit laatste vormt de rode draad van zijn betoog: de mens is veroordeeld tot vrijheid en daarom genoodzaakt tot het maken van (beredeneerde) keuzes over goed en kwaad. Het geweten speelt hierbij een centrale rol en hierin verschilt Savater niet van de meeste andere denkers over ethiek. Daarbij waagt hij zich niet teveel aan meta-ethiek, waarschijnlijk omdat dit zijn verhaal onnodig ingewikkeld zou maken. === Politiek en belangen === In hoofdstuk 8 komt Savater tot de kern van zijn betoog. Op bladzijde 128 schrijft hij: ; Het hoogste wat we waar dan ook uit kunnen halen, is vreugde. Op het eerste gezicht lijkt dit een uitspraak die past bij het consequentialisme. Maar Savater brengt dit in verband met aanvaarding en matigheid en pleit voor een gezond midden waarmee hij aansluit bij de deugdethische-theorie. Later op bladzijde 137 brengt Savater de politieke keuzes – die ten doel hebben de samenleving goed te laten functioneren – juist wel in verband met gevolgenethiek/utilisme. ; Voor een politicus zijn alle mensen die voor rood stoppen even 'goed', of ze dit nu doen uit angst, gewoonte, bijgeloof of vanuit een rationele overtuiging. Daarbij geeft hij wel aan dat mensen die voor een rood sein stoppen uit rationele overtuiging de meeste waardering verdienen. Zij denken immers na over hoe vrijheid gebruikt kan worden. En hiermee zoekt hij de balans van de deugdethiek weer op. == Relatie tot het onderwijs == Los van de algemene benaderingswijze - die vanwege de eenvoud geschikt is voor een inleiding in de ethiek - bevat het boek een aantal bruikbare aanknopingspunten voor de lessen maatschappijleer op het gebied van begripsverheldering, discussie en zinvol gebruik van metaforen/analogieën. === Basisbegrippen === Doordat Savater basisbegrippen die in de lessen maatschappijleer voorkomen uitgebreid en in een heldere context bespreekt, kunnen deze begrippen worden toegelicht aan de hand van passages uit het boek. Hieronder een aantal voorbeelden. ; Vrijheid (p26) : De termieten die handelen vanuit noodzakelijkheid zijn onvrij. Hector echter had zijn 'lot' ook uit de weg kunnen gaan, maar verkoos een eerbare strijd. ; De lastige discussie over wanneer iets 'goed' en wanneer iets 'slecht' is. (p52 & p53) : Goed en kwaad kunnen we beschrijven in relatie tot de functie van iets (de voetballer, of motor die zijn 'functie' goed of minder goed vervult). Maar van de mens in het algemeen weten we die functie niet: we weten niet waartoe mensen dienen. ; Cultuur (p65) : De perzik en het luipaard zijn in wezen 'af' maar de mens wordt pas mens als andere mensen hem daarbij helpen. ; Sociale regels / omgangsvormen / samenleven (p101) : Robinson Crusoe is in zijn ééntje prima in staat om keuzes te maken die in zijn eigen belang zijn. Maar op het moment dat hij met Vrijdag te maken krijgt moet hij zich verhouden tot de ander: rekening houden met de waarden, normen en gewoonten van een ander mens. === Stellingen ter discussie === Savater is regelmatig zeer uitgesproken over bepaalde onderwerpen die hij later nuanceert. Vaak gebruikt hij hierbij citaten die iets oproepen. Dit kan tot interessante discussies leiden. Hieronder een paar bruikbare stellingen uit het boek. ; De mens is het enige wezen wat verveling kent - Erich Fromm. (p31) : Hier gaat het om het principe dat de mens wel verwant is aan de natuur maar via de rede ook toegang heeft tot een binnenwereld waarover hij meester kan/moet worden. ; Wat we bezitten, bezit ons. (p72) : We moeten er voor waken al te hebzuchtig te zijn (je kunt jezelf namelijk niet eens krabben als je teveel waardevolle dingen probeert vast te houden). ; Onwetendheid is een vorm van ongeluk. (p109) : Naarmate je je meer bewust bent welke rol je hebt in het geluk en ongeluk van anderen, kan dit gewetensbezwaren opleveren. Maar gebrek aan kennis, ook al maak je je dan misschien minder zorgen, is allerminst benijdenswaardig. === Metaforen en analogieën === Door veelvuldig gebruik te maken van alledaagse voorbeelden probeert Savater complexe gedachten te verhelderen. Zo wordt de dood betiteld als 'grote versimpelaar' (p71) en moraliteit en hoe mensen zich vaak als imbecielen gedragen (p82 - p86). Savater neemt de letterlijke vertaling van het Latijnse bacalus en omschrijft dit als het nodig hebben van een innerlijke wandelstok. Hij stelt dat een mensenziel mank gaat als deze teveel houvast zoekt buiten zichzelf. === Politici zijn net mensen === In het laatste hoofdstuk gaat Savater in op het politieke bestel en hoe wij daar een onderdeel van vormen. Er is volgens hem teveel kritiek op politici om de verkeerde redenen. Op bladzijde 134 gaat Savater in op het feit dat politici wel worden gezien als verschillend van de 'gewone man' maar dat het verstandiger is om ervan uit te gaan dat het doodgewone mensen zijn zoals jij en ik: het wordt pas kwalijk als leiders pretenderen volmaakt te zijn (wat namelijk niet kan). Hij legt aan de hand van voorbeelden uit hoe de kernwaarden vrijheid, rechtvaardigheid en solidariteit de basis vormen voor een gezond politiek systeem en het respectievelijke belang van individuele verantwoordelijkheid, menselijke waardigheid en maatschappelijke bijstand. Over het geheel genomen is dit een helder verhaal waaruit de basisprincipes van de rechtsstaat zo kunnen worden afgeleid. == Levenskunst == Op bladzijde 29 wordt het begrip levenskunst geïntroduceerd. Het maken van goede keuzes en het beperken van vergissingen hangt grotendeels af van de mate waarin we deze levenskunst beheersen. In de loop van het boek wordt duidelijk dat het hierbij niet zozeer gaat om het maken van keuzes die in het eigen belang zijn, maar juist om het maken van keuzes die (ook) in andermans belang zijn: het hebben van empathie, inlevingsvermogen en verantwoordelijkheidsgevoel. In een 'betere wereld' moet volgens Savater een omkering plaatsvinden waarin rechten niet worden opgeëist of afgedwongen maar toebedeeld of gegund. === Tegengewicht voor het moderne relativisme en een antiautoritaire houding? === Concluderend meent Savater dat het nadenken over ethische vraagstukken kan helpen bij het bespreken van lastige vragen over globalisering en autonomie, de verdeling van rijkdom en gelijkheid en het omgaan met andere mensen in een wereld waarin de verschillen soms onoverkomelijk lijken te zijn. Verval in nihilisme ligt op de loer, net als machtsmisbruik door mensen die door fanatisme gegrepen zijn. Maar dit mag geen reden zijn om onszelf in een slachtofferrol toe plaatsen. We zijn onlosmakelijk verbonden met de instituties en heersende ideeën en zijn bij machte om hierop invloed uit te oefenen. == Bronvermelding == * Bolt, L. L. E., Verweij, M. F., & Delden, J. J. M. van (2010). Ethiek in praktijk (3e ed.). Assen, Nederland: Koninklijke van Gorcum B.V. * Savater, F. (2010). Het goede leven (9e ed.). Utrecht, Nederland: Erven J. Bijleveld. {{Sub}} {{Links}} mqso88lswph6dye9bqk0nx9xtowph95 0 38132 423537 380221 2026-04-22T13:40:31Z Erik Baas 2193 423537 wikitext text/x-wiki <p style="font-size:75px;">Wat is democratie?</p> <p style="font-size:40px;">Wat zou je als eerste regelen als je het in Nederland voor het zeggen had?</p> <p style="font-size:40px;">Waarom is democratie iets anders dan de meerderheid beslist?</p> <p style="font-size:400px;"><br></p> [[Bestand:Europe_map_1092.PNG|thumb|upright=2|alt=Kaart van Europa in 1092 Europe in 1092AD|Kaart van Europa in 1092]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">DE WERELD IN STATEN</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Vrede van Munster (1648)</i></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Soeverein &rarr;</i></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Thomas Hobbes &rarr;</i></p> <p style="font-size:50px;"><br></p> * https://schooltv.nl/video/privacy-vs-veiligheid-wat-vind-jij-belangrijker/ <p style="font-size:25px;"><i>Volgens Hobbes is het leven zonder onderwerping aan een soevereine vorst "poor, nasty, brutish and short". Ben je het hier mee eens? Geef argumenten.</i></p> <p style="font-size:150px;"><br></p> [[Bestand:Willem_I_in_kroningsmantel.jpg|thumb|upright=2|alt=Koning Willem I in koningsmantel|Koning Willem I in koningsmantel]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">POLITIEK EN ALGEMEEN BELANG</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Politiek &rarr;</i></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <ul> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Efficiënt besturen of maximale participatie?</i></p> * https://schooltv.nl/video/waarom-is-de-hofstad-niet-de-hoofdstad-een-cadeautje-van-lodewijk-napoleon/ <p style="font-size:150px;"><br></p> [[Bestand:Democracia-directa-electronica-poster.png|thumb|upright=2|alt=Political poster demanding a Digital Direct Democracy.|Political poster demanding a Digital Direct Democracy.]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">DEMOCRATIE</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Representatieve democratie &rarr;</i></p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <ul> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Wat is het verschil tussen een parlementair en een presidentieel stelsel?</i></p> * https://schooltv.nl/video/waarom-is-nederland-een-democratie-het-volk-regeert/playlist/184/ <p style="font-size:150px;"><br></p> [[Bestand:JStalin_Secretary_general_CCCP_1942.jpg|thumb|upright=2|alt=Voormalig Secretaris-Generaal van de Russische Communistische Partij" Jozef Stalin dictator van de Sovjet-Unie in 1942|Voormalig Secretaris-Generaal van de Russische Communistische Partij" Jozef Stalin dictator van de Sovjet-Unie in 1942]] <hr> <p style="font-size:30px;color:green;">DICTATUUR</p> <p style="font-size:25px;">&nbsp;</p> <p style="font-size:25px;"><i>Dictaturen &rarr;</i></p> <p style="font-size:50px;">&nbsp;</p> <ul> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> <li style="font-size:25px;">&nbsp;</li> </ul> <p style="font-size:25px;"><br></p> <p style="font-size:25px;"><i>Welke soorten dictaturen zijn er?</i></p> * https://schooltv.nl/video/waarom-is-nederland-een-democratie-het-volk-regeert/playlist/184/ <p style="font-size:150px;"><br></p> {{Sub}} {{Links}} 9hqocozuc4l5ag6bbvbbwfg0vv0m4eg 0 38162 423480 328835 2026-04-22T13:16:51Z Erik Baas 2193 423480 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Evolution_of_Dutch_political_parties,_1888-2017.svg|thumb|upright=0.8]] == Een politieke partij oprichten == 1. Zet de namen v/d politieke partijen in de kaartjes met alleen een symbool. 2. Knip de kaartjes uit en leg ze van links naar rechts (sociaal-economisch). 3. Richt een eigen politieke partij op, verzin een naam en maak hierbij drie (dezelfde) logo’s. 4. Maak een (kort) verkiezingsprogramma:</p> * Welke waarden en normen stellen jullie centraal? * Wat moet volgens jullie de rol van de overheid zijn op sociaaleconomisch gebied? (links ←→ rechts) * Neem een uitgesproken standpunt in t.a.v. drie van de onderstaande onderwerpen... {| class="wikitable" ! Abortus Alcohol Armoede Basisinkomen Basisonderwijs Belasting Biologische landbouw Cannabis Criminaliteit Doodstraf Defensie Europa Euthanasie Geneesmiddelen Gezondheidszorg Godsdienst Inkomen Integratie Islam Jeugdzorg Kernenergie Kernwapens Klimaat Koningshuis Landbouw Luchtvaart Medicijnen Mensenhandel Milieu Minimumloon Motorrijtuigenbelasting Natuur Nepnieuws Noord Korea Onderwijs Ontbossing Oorlog Openbaar Vervoer Orgaandonatie Plastic Politie Prinsjesdag Privatisering Referendum Religie Schuldhulpverlening Sleepwet/Aftapwet Studiefinanciering Terrorisme Trump Turkije Veehouderij (vee industrie) Visserij Vluchtelingen Wilhelmus Woningmarkt |} == Verkiezingen == 5. Vertel in één minuut waar jullie partij voor staat en wat jullie belangrijkste standpunten zijn. 6. De andere politieke partijen stemmen steeds voor (groen) of tegen (rood). = Links = * https://nl.wikipedia.org/wiki/Politieke_partijen_in_Nederland#Landelijke_partijen {{Sub}} {{Links}} h28e3w4i9srvce6pnoqxfbfp4nh1op6 0 38264 423534 326177 2026-04-22T13:40:26Z Erik Baas 2193 423534 wikitext text/x-wiki van der Veen, T., & Van Der Wal, J. (2012). <i>Van leertheorie naar onderwijspraktijk.</i> Wolters-Noordhoff. In ontwikkeling {{Sub}} {{Links}} o8marj7nrzww3z6dgi1m2vy4zw07p9q 0 38266 423479 340910 2026-04-22T13:15:52Z Erik Baas 2193 423479 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == Inleiding == Vertegenwoordigd de politiek de samenleving als geheel of vooral de mensen die zich in het onderwijs reeds bewezen hebben? Zie ook: https://stukroodvlees.nl/nepparlement/ == 'Nepparlement' == Wilders betoogt in de Algemene Politieke Beschouwingen van 2015 dat het belangrijkste vertegenwoordigende orgaan van ons land het volk niet meer vertegenwoordigt. [[Bestand:Anneke_Broekers-Knol_-_2017_(26189995419)_(cropped).jpg|thumb]] Een paar weken later grijpt voorzitter Ankie Broekers-Knol (VVD) in door uiteindelijk de microfoon van PVV-fractievoorzitter Marjolein Faber uit te schakelen als er discussie ontstaat in de Eerste Kamer over soortgelijke uitspraken door Faber. De uitslagen van de referenda in 2005 en 2016 geven blijk van het feit dat de volksvertegenwoordiging vooruitloopt op de electorale troepen op het beleidstrein van Europese samenwerking. Als de volksvertegenwoordigers uit de pas lopen met het bredere electoraat, dan moeten we weten wie er dan wel vertegenwoordigd worden. Bovens en Wille spreken van een diplomademocratie waar lager opgeleiden van het politieke toneel zijn verdwenen. Maar zij geven niet duidelijk aan om welke politieke standpunten het gaat. In het boek wordt o.a. ingegaan op de volgende vragen: * Hoe goed sluiten de politieke standpunten van volksvertegenwoordigers en kiezers op elkaar aan? * In hoeverre blijft de opmerking van Wilders (neppparlement) overeind wanneer de mate van afspiegeling grondig onderzocht wordt? * Wat zijn de oorzaken en gevolgen van een ongelijke ideologische afspiegeling van verschillende bevolkingsgroepen? * Is het wel wenselijk dat de opvattingen van kiezers en gekozenen sterk op elkaar aansluiten? * Wat is er mis met het feit dat politiek wordt gedomineerd door hoog opgeleiden? * Wat is de gewenste rol-invulling van volksvertegenwoordigers? * Wat is de relatie tussen kennis, competentie en macht? == De Kloof == Na het Oekraïnereferendum (6 april 2016) wijst Emile Roemer op het gebrek aan vertegenwoordiging. Roemer meent dat de kloof tussen de kiezer en politiek ook zichtbaar is in opvattingen over de marktwerking van de zorg en het eigen risico. [[Bestand:Election_MG_3455.JPG|thumb]] Volgens de Italiaanse rechtsfilosoof Norberto Bobbio wordt het verschil in tussen links en rechts in de samenleving het beste weergegeven door de attitude van mensen in de samenleving ten opzichte van het ideaal van gelijkheid. Maar men vult dit verschil tussen links en recht dikwijls op verschillende manieren in. In het boek wordt daarom uitgegaan van concrete standpunten in plaats van abstracte ideologische concepten. Het is lastig om gedegen onderzoek te doen naar de mogelijke kloof tussen burgers en politiek. Veel hangt af van de vraagstelling, mate van vertegenwoordiging (kiezers, Kamerleden en raadsleden) en actualiteit. In het boek wordt gebrui gemaakt van enquêtes gehouden onder 114 Kamerleden (2006) door Rudy Andeweg en Jacques Thomassen en onder 796 raadsleden (2012) door Mathilde van Ditmars. De overlap tussen de opvattingen van burgers en parlementariërs per onderdeel kan worden gevat in een congruentiescore uitgedrukt in een percentage. Deze score kan vervolgens vergeleken worden met andere categorieen of naast gegevens uit het verleden worden gelegd. Uit onderzoek blijkt o.a. dat burgers progressievere opvattingen hebben ta.v. euthanasie dan Kamerleden (Andeweg & Thomassen, 2006). Uit het onderzoek van Ditmars uit 2012 blijkt dat de overlap tussen raadsleden en kiezers groter is dan tussen Kamerleden en kiezers. == Wie wordt vertegenwoordigd? == Waar 'universalisten' vertrouwen hebben in de politiek en het systeem is dit vertrouwen bij 'particularisten' relatief laag. Vanaf 1972 is er algemeen (actief) kiesrecht voor iedereen vanaf 18 jaar. Ons kiesstelsel zorgt ervoor dat stemmen zich evenredig in zetels vertalen. In 1970 werd de opkomstplicht afgeschaft en inmiddels is duidelijk dat grote groepen burgers (met name voor het Europese Parlement) niet gemotiveerd naar de stembus gaan. Opleidingsniveau is van invloed op stemgedrag, waarden en normen, school- en ook partnerkeuze. De stem van de hogeropgeleide burger klinkt vaak luider. Negen op de tien Kamerleden is hoogopgeleid. In de samenleving is dit drie op de tien en bij Raadsleden is dit 6 op de 10. De opvattingen van Kamerleden ten aanzien van integratie, gelijkheid, multiculturalisme, euthanasie en criminaliteit sluiten ook het beste aan bij de opvattingen van de rijkste burgers. Hoewel er natuurlijk een samenhang is tussen opleidingsniveau en inkomen, speelt met name het opleidingsniveau een grote rol als het gaat om culturele standpunten. De Tweede Kamer vormt in de verste verte geen afspiegeling van de meningen in de samenleving. Maakt dit uit? Ja, politieke afspiegeling is belangrijk. == Waarom afspiegeling? == Streven naar meer politieke aanwezigheid van bepaalde groepen kan gezien worden als remedie tegen ongelijkheid. == Stemmen zonder last == Politici en burgers zijn het er over eens dat er een kloof is tussen electoraat en kiezers. == Plato is springlevend == Niet de kiezer moet harder werken om zich op de hoogte te stellen maar de politiek moet meer aandacht hebben voor haar educatieve functie. == Hokjesdenken == Descriptieve vertegenwoordiging vergroot de representativiteit. Hokjesdenken kan in die zin nuttig zijn om te werken aan de kloof tussen burger en politiek. {{Sub}} {{Links}} 9p2nkbppkt2strvqjjb0ol0oh3sq3k1 0 38267 423493 325942 2026-04-22T13:21:18Z Erik Baas 2193 423493 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == Introductie - Op welke planeet leeft u eigenlijk? == Populisme is inmiddels een bekende term geworden. Ook is het geen taboe meer dat je als politiek leider kritiek hebt op de islam. In Zuid-Europa leeft het links populisme op en Donald Trump verslaat in 2016 Hilary Clinton. Hoe zit het nu precies met de populisten en hun ideeën? En moeten we het populisme vrezen? Hierover komen acht filosofen aan het woord. == Het land van DENK en Ingrid == De Nederlander is 'beperkt vatbaar' voor populisme volgens onderzoek. Maar eigenlijk is dit maar beperkt meetbaar. Hoe staan we er nu precies voor? [[Bestand:Brainwash_Festival_2015_-_Marli_Huijer_(1).jpg|thumb|Marli Huijer op Brainwash Festival 2015]] === Marli Huijer - meer overlast van toeristen dan van vluchtelingen === De populist is tegen pluraliteit, tegen de elite en voor het volk. In het huidige politieke landschap gaat het onder invloed van media soms meer op herkozen willen worden dan besturen. In de politiek moeten we specialisten hebben die kunnen besluiten wat goed is; wat het algemeen belang is. Populisten zijn een gevaar voor de democratie omdat ze het overheidsapparaat (willen) reorganiseren en de media monddood maken. In Nederland zijn nog steeds voldoende manieren voor de burger om invloed uit te oefenen op de politiek. Wel is er nu meer (economische) onzekerheid dan in de jaren 90 waar Wilders handig op in speelt. Identiteit is iets veranderlijks. In heel veel opzichten zijn mensen hetzelfde maar in de verschillen liggen de uitdagingen; ontwikkelen we een 'zelf'. Omgaan met verschillen, je afzetten of juist ervan willen leren, is een filosofisch probleem. Maar een vastomlijnd gemeenschapsidee is veel te beperkt. Dit bestaat misschien wel in een streek of dorp maar geldt niet voor een stad, land of wereld als geheel. [[Bestand:Paul_Scheffer,_Amsterdam,_September_26,_2015.jpg|thumb|Paul Scheffer in 2015]] === Paul Scheffer - Het midden wordt in de steek gelaten === Zowel sociale ongelijkheid en culturele speelt een rol in de opkomst van populisme. Volgens Scheffer kun je populisme zien als sociaal (en cultureel) protectionisme. Trumps muur en de Brexit zijn uitingen van de gedachte dat er (weer) grenzen moeten zijn. We zijn vrij om ons eigen leven in te richten maar vaak machteloos als het gaat om samenleven. Het openstellen van de grenzen en het afschaffen van de nationale munt is gebeurd zonder dat daarnaast gezorgd is voldoende veiligheid en bestendigheid. Dit heeft er toe geleid dat de legitimiteit van de EU onder druk staat. Daarin zit rationele (populistische) kritiek op Europa. Zonder hervormingen (soevereiniteitswinst) zou renationalisering van de grenzen zomaar de enige optie blijken over een aantal jaar. Sommigen zeggen dat we naar een kleiner Europa moeten omdat de samenwerking op deze manier simpelweg niet gaat. Maar dit levert ook vragen en problemen op. En er is onzekerheid over de stabiliteit in Oost-Europese landen. Bijvoorbeeld over de keuze voor meer autoritaire politici. Globalisering leidt tot meer strijd om machtssferen. Europa kan stabiliteit bieden als het naast de ontwikkelde vrijheden ook echt veiligheid biedt. Tegelijkertijd bezit Europa grote vitaliteit als het gaat om rechtsstaat, onderwijs en wetenschap. Het populisme wordt nog te weinig serieus genomen en de gedachte dat we in een wereld leven die heel mobiel is, berust op een misvatting: de meeste mensen hebben vooral lokale belangen. En een open samenleving heeft regels en grenzen nodig om goed te kunnen gedijen. Gevoel van onveiligheid kan maakt dat mensen roepen om een stop van immigratie van moslims. Dit is echter in strijd met elke democratische notie van gelijke behandeling. Het maatschappelijke midden kan uitkomst bieden. === Ad Verbrugge - Atheïstische samenlevingen is geen lang leven beschoren === [[Bestand:Ad_Verbrugge-1.jpg|thumb|Ad Verbrugge, filosoof, politiek activist en musicus.]] Het begrip populisme roept verwarring op. Het is een fenomeen wat al veel langer bestaat. Partijen die tegenwoordig als populistisch worden weggezet hebben niet allemaal irrationele vijandbeelden. De huidige machtige kapitaalmarkt is geen normale markt. Ze is niet neoliberaal maar vertoont juist een dwangstructuur. Er worden maatregelen genomen die indruisen tegen elke vorm van gezond marktfunctioneren en met het crisisbeleid van de afgelopen jaren zijn vooral de gevestigde financiële belangen gediend. Met Fortuyn ontstaat er een tegencultuur (tegen dubbele moraal/hypocrisie van links en tegen de islam). Het verhaal van een positieve invulling van het Nederlanderschap ontbreekt op dit moment. En het besef dat men onderdeel is van een gemeenschap. Religie kan voor een bepaalde continuïteit zorgen in een samenleving. Verbrugge verwacht een spirituele heroriëntatie en ziet het fascisme niet meer groot worden in Europa. == Europa: continent in crisis == Rechts populisme wint terrein en de bezuinigingen in zuid-Europa hebben tot een nieuw soort populisme geleid. Crises en Brexit zorgen voor onrust. Waar staat Europa op dit moment? === Markus Gabriel - Schoon schip maken is de logische oorsprong van genocide === (t/m p. 62) {{Sub}} {{Links}} r96uoxd71yjll45zwh5uw7awlox6omh 0 38268 423486 338918 2026-04-22T13:19:45Z Erik Baas 2193 423486 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == Voorwoord == De verkiezingen in 2017 waren al weer de zesde in de 21e eeuw. Met Fortuyn en Wilders hebben deze verkiezingen in het teken gestaan van het populisme en dit zal niet zomaar over zijn. == Wat is populisme? == De schrijvers plaatsen populisme vooral binnen de context van de liberale democratie. === Een wezenlijk controversieel concept === Er zijn veel verschillende benaderingeswijzen ten aanzien van populisme: * volkswil; * emancipatiemotor (Laclau); * economisch beleid; * politieke strategie; * mobiliseren van de massa. === Ideële benadering === [[Bestand:Jeremy Corbyn election infobox 2.jpg|thumb]] Populisme kan gedefinieerd worden als: : een dunne ideologie volgens elke de maatschappij uiteindelijk verdeeld wordt in twee vijandige kampen - 'het zuivere volk' versus 'de corrupte elite' - en die stelt dat dat de politiek een uitdrukking zou moeten zijn volonté générale (algemene wil) van het volk. (Mudde & Kaltwasser 2017, p18) Omdat populisme vrijwel altijd verbonden is met andere ideologische elementen kan het uiteenlopende vormen aannemen. Populisme heeft daarnaast ten minste twee directe tegenpolen: elitarisme en pluralisme. Elitisten geloven dat het volk gevaarlijk is en kennen de elite een superieure rol toe. Pluralisten zien diversiteit als een sterk punt: macht moet juist verdeeld zijn binnen een samenleving waarin compromissen moeten worden gesloten. === Kernbegrippen === Het volk * het volk als soeverein (machthebber); * het 'gewone' volk (kritiek op de dominante cultuur); * de natie (alle autochtonen bewoners). De elite * de macht (vooraanstaande mensen in politiek, media, economie, kunst en cultuur); * de hoge klasse (belangen van de hogere klassen gaan voor het algemeen belang of landsbelang); * vertegenwoordigers van een vreemde macht (moreel en etnisch). Algemene wil * directe democratie (uiting van de algemene wil); * verdediging van de volkssoevereiniteit (democratiserende kracht); * homogeen volk (afbakening). === Voordelen van een ideële benadering === # Verklaart de plooibaarheid van het populisme. # Kan alle politieke actoren onderbrengen. # De relatie tot democratie wordt duidelijk. # Zowel de vraag- als aanbodkant van populistische politiek kan in beschouwing worden genomen. == Populisme wereldwijd == Populisme is een heterogeen verschijnsel. De onderlinge verschillen tussen populistische partijen en leiders zijn extreem. Wat we wel zien is dat links populisme zich vaak verbindt met een vorm van socialisme en rechts populisme met een vorm van nationalisme. En vrijwel alle populistische spelers zijn Eurosceptisch. === Noord-Amerika === Vanaf eind 19e eeuw zijn er populistische bewegingen. <i>Prairiepopulisten</i> op het platteland beschouwden zichzelf als het 'zuivere volk' en zette zich af tegen de elite: bankiers en politici van de stad. Zo ook in Canada. Aan het begin van de koude oorlog keert het populisme terug binnen de anticommunistische beweging. Populisme lag ook ten grondslag aan het succes van de presidentscampagnes van George C. Wallace (1968) en Ross Perot (1992). In de 19e eeuw zet men zich naast het grootkapitaal en de politici uit het oosten af tegen de culturele 'liberale elite' die zich handhaaft via het (hoger) onderwijs en op die manier de toekomstige politieke elite vormt. Aan het beging van de 21e eeuw verzet men zich sterk tegen overheidsinterventies om de bankensector te redden (occupy Wall Street), de nauwe band tussen Wall Street en Washington en de economische tweedeling tussen de 99 procent en 1 procent. {{Wp|Donald Trump|Donald Trump}} voerde tijdens zijn campagne veel van dezelfde kwesties aan als de grassroots-activisten (nativisme, autoritarisme en anti-establishmentsgevoelens). [[Bestand:Juan_Peron_con_banda_de_presidente.jpg|thumb|Juan Domingo Perón met presidentiële sjerp, 1946]] === Latijns Amerika === Latijns Amerika heeft een lange populistische traditie. Dit heeft onder andere te maken met de grote economische ongelijkheid. Veel burgers steunen partijen en leiders die de macht van de oligarchie aan de burgers terug willen geven. De bureaucratische regimes kwamen op vanaf de grote depressie (1929). Er was een sterke roep om politieke en maatschappelijke rechten. Socialisme en communisme wonnen terrein. Maar ook populisme in bijvoorbeeld Argentinië, Brazilië en Ecuador. Vanaf de jaren negentig treedt er opnieuw een aantal populistische leiders naar voren. Maar veel korter minder succesvol dit keer. Door economische crises kwam namen zij neoliberale ideeën over. Niet langer zette men zich af tegen het imperialisme maar ging de strijd aan met de 'politieke' klasse en de staat. De derde golf van populisme in Latijns Amerika startte in 1998 met de electorale overwinning van {{Wp|Hugo Chávez|Hugo Chávez}} in Venezuela. De populistische leiders van deze periode profileren zich als links-radicaal. Ze strijden tegen de vrije markt en beloven economische vooruitgang voor de armen. Chávez, Correa en Morales voerden grondwetswijzigingen door waardoor de macht van de oude elites werd aangetast. Maar daardoor is ook de positie van de oppositie verzwakt. === Europa === Begin 20e eeuw was er in Oost-Europa sprake van agrarische bewegingen vergelijkbaar met dat van Noord-Amerika. Boeren waren de grondslag van de samenleving en zij zetten zich af tegen de stedelijke elite, centralistische tendensen en het kapitalisme. Het communisme en fascisme hadden populistische tendensen maar waren wezenlijk elitaire ideologieën en stelsels. Bij het fascisme wordt de leider, het ras of de staat verheerlijkt en niet het volk. (t/m p. 49) {{Sub}} {{Links}} f31gkn6t0st4nw5g9i6x7ycqh45ytfh 0 38269 423501 324989 2026-04-22T13:22:51Z Erik Baas 2193 423501 wikitext text/x-wiki * https://www.cda.nl/actueel/nieuws/sybrand-buma-houdt-hj-schoo-lezing-2017/ 'Verwarrende tijden!' die om richting vragen (Lezing Sybrand Buma) == Voorwoord == {{Sub}} {{Links}} inzyp10lk58ql4gcm29t9psl6xcz9i1 0 38270 423478 330433 2026-04-22T13:15:49Z Erik Baas 2193 423478 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == Voor de Nederlandse democratie == [[Bestand:Democracy Index 2014.svg|thumb]] De Nederlandse democratie functioneert uitstekend. Er is wel sprake van een crisis van de gevestigde partijen. Het boek is opgebouwd rond vier stellingen: # Er is geen crisis van de democratie. # De verouderde bestuurscultuur sluit niet meer aan op de emancipatie van de kiezer. # Kiesdrempels, referenda en kiesloterijen verergeren hooguit de bestaande problematiek. # De bestuurscultuur moet dringend gedemocratiseerd worden. Wat we missen zijn journalisten en politici die kracht van onze democratie durven uit te dragen. == Crisis van de democratie? == Uit verschillende hoeken wordt het failliet van het Nederlandse politieke systeem aangekondigd. Vaak wordt er (onterecht) naar de burger gewezen: de kiezer zou hiervoor verantwoordelijk zijn. Maar als het Nederlandse bestel wordt vergeleken met het internationale, is er volgens de experts helemaal geen sprake van een democratische crisis. === Vertrouwen is goed, scepsis is beter === Hoewel deskundigen regelmatig beweren dat het vertrouwen in de Nederlandse politiek daalt en lager is dan ooit, laten recente onderzoeken van het CPB zien dat er juist veel vertrouwen is in het functioneren van onze democratie. Het vertrouwen in de politiek is weliswaar lager, maar kan blijkbaar op gespannen voet staan met een volwassen democratie. Je kunt zelfs stellen dat veel nieuwe partijen wantrouwende kiezers alternatieven bieden en betrokken houden: een zeker gebrek aan vertrouwen zit in de democratie ingebakken. === De kiezer is niet gek === In de politiek wordt neerbuigend over de kiezer gesproken. Dit is volkomen onterecht. De kiezer is niet zo onredelijk of wispelturig als wordt gedacht. Ze is juist gaan kiezen tussen reële alternatieven wat hooguit een crisis voor de gevestigde partijen inhoudt. === Het zwakste punt van de Nederlandse democratie: de participatie-elite === De Nederlandse democratie scoort niet goed als het gaat om betrokkenheid bij de politiek. Deze ligt op het Europees gemiddelde. Ook wordt er gemopperd over de opkomstcijfers bij verkiezingen (75-80%), maar die is in veel landen lager. Opvallend is dat aan secundaire verkiezingen (na de afschaffing van de opkomstplicht) veel minder wordt deelgenomen dan aan de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Ongeveer 280.000 mensen in Nederland is lid van een politieke partij. 10% daarvan is actief en dingt mee naar politieke en hoge bestuurlijke functies. Politiek actieven zijn niet alleen hoog opgeleid maar ook vaker progressief of links. Aan nieuwe participatievormen neemt vooral de participatie-elite deel. Verkiezingen zijn niet selectief en nog altijd de meest egalitaire vorm van participatie. [[Bestand:Bernard_Wientjes.jpg|thumb|Op 4 september 2013 ontving Bernard Wientjes het Ereteken van Verdienste van het Ministerie van Buitenlandse Zaken]] === De permanente crisis van de democratie === Het beeld van de democratische crisis is hardnekkig en heeft een aantal oorzaken. In de eerste plaats zijn de idealen van de democratie zijn onbereikbaar wat voor onvrede zorgt. Bernard Wientjes spreekt in 2014 van 'een rommeltje'. Maar dit is juist ook de kracht van een democratie. Daarnaast maken we de problemen groter dan ze zijn met weinig perspectief op het verleden (waarin deze problemen ook al waren). De media zijn de kritische burger (sinds 2002) meer centraal gaan stellen en tenslotte kunnen politici zich door crisisdenken beter profileren. Dit frame maakt burgers vatbaarder voor veranderingen. === Een democratie die het verdient om verdedigd te worden === Wat we missen zijn politici die de kiezer en ons kiesstelsel verdedigen. Onze democratie werkt in heel veel opzichten uitstekend. En de problemen die er zijn, zijn niet democratisch van aard. == Crisis van de gevestigde partijen == Het probleem ligt niet bij de kiezer maar bij politici die nog geen antwoord hebben op de meer sceptische en volatiele kiezer. === De crisis van de gevestigde partijen === <i>Vanzelfsprekendheid verloren</i> Traditioneel konden de drie grootste partijen (PvdA, CDA en VVD) rekenen op 80% van de stemmen. Inmiddels is ons partijenstelsel ingrijpend veranderd. Wat we met name zien is een neergang van de grote partijen, zij worden niet meer beloond op basis van traditie. * Kiezers zijn niet meer trouw aan een enkele partij; * middenpartijen onderscheiden zich steeds minder van elkaar; * de macht binnen de partijen is steeds verder verschoven naar de fractie. <i>Marginalisering van de ledenpartij</i> In 1960 telde het aantal leden 700.000, in 1980 413.000 en in 2016 285.000. Ongeveer 2,2% van de kiesgerechtigden is tegenwoordig lid van een politieke partij en 10% daarvan is actief. Deze club is niet representatief voor de rest van de kiesgerechtigden. Zij behoren vaker tot de participatie-elite van hoogopgeleide, oudere welgestelde mannen. De financiering van politieke partijen is een groeiend dilemma. De toenemende afhankelijkheid van de staat maakt dat partijen zich vooral richten op electoraal succes op korte termijn. === Bestuurlijke uitdagingen === [[Bestand:Rutte formatie 2010.JPG|thumb|Mark Rutte wordt bestormd tijdens de kabinetsformatie 2010 kort na het her-aanstellen van Ivo Opstelten als informateur. Ingang van Eerste Kamer.]] <i>De functie van politieke partijen (p. 55)</i> * articulatie, integratie, mobilisatie en representatie van de kiezer; * selectie van kandidaten voor politieke en bestuurlijke functies; * formatie van regeringscoalities. <i>De politisering van het openbaar bestuur</i> Voor functies in het openbaar bestuur rekruteren politieke partijen bijna uitsluitend uit het actieve ledenbestand van de politieke partijen. Deze politisering van het openbaar bestuur is nieuw en valt uit te leggen, maar wel steeds lastiger en het brengt risico's met zich mee. De Haagse politiek erkent het probleem dat het steeds moeilijker wordt om politiek lidmaatschap voorwaarde is voor benoeming in een openbare functie. De politieke gekleurdheid van het netwerk aan de top speelt een (te) grote rol. En zolang politieke partijen er geen belang bij hebben, zal dit weinig veranderen. <i>Onwerkbare coalitievorming</i> Nederland is verschoven van een oud coalitie model van twee of drie grote partijen waarbij een middenpartij een voortrekkersrol had, via een coalitie langs de flanken, naar een systeem zonder elk van beide. == Schijnoplossingen == Te snel wordt gedacht dat de kiezer onbekwaam is of de politiek onvoldoende democratisch en worden simplistische oplossingen aangedragen. Respectievelijk een stemdiploma, hogere kiesdrempel of gekozen bestuurders, referenda, loterijen en deliberatie (institutional engineering). Van der Meer bespreekt vier algemene institutionele veranderingen die de afgelopen jaren zijn voorgesteld. * inperking kiezersinvloed; * populisme; * 'salonpolpulisme'; * herindeling partijpolitiek. === Bestuurlijke reflex (p. 70)=== De kiezer is wispelturig zijn en daarom moet de partijpolitiek worden versterkt. Deze veranderlijkheid geeft echter meer blijk van emancipatie dan besluiteloosheid. En inperking van de democratie biedt vooral een oplossing voor de crisis van de gevestigde partijen. Drie populaire oplossingen zijn: * verhoging van de kiesdrempel; * invoering van een districtenstelsel; * ontmoediging van afsplitsingen in het parlement. <i>Kiesdrempel (p. 74)</i> Dit is een populaire oplossing. Het moet het land beter bestuurbaar maken (ongezonde versnippering en verlamming tegen gaan). Een hogere kiesdrempel zal voor de bestuurbaarheid echter pas werken als deze hoger is dan 10% zodat er een stuk minder partijen over blijven. Daarnaast zijn het de splinterpartijen die op veel fronten hebben gezorgd voor stabiliteit. En een hogere kiesdrempel zal ook niet bijdragen aan het vertrouwen in de politiek. Eigenlijk het enige argument voor een hogere kiesdrempel is dat veel kleine partijen rommelig over kan komen. Maar van der Meer stelt dat dit inherent is aan democratie. [[Bestand:Ueberhangmandate_DE.svg|thumb|Darstellung der Überhangmandate im Bundestag nach Wahlperiode und Partei]] <i>Districtenstelsels</i> Het Britse meerderheidsstelsel leidt tot zwakke vertegenwoordiging van de bevolking en bij verkiezingen gaan een hoop stemmen verloren. Ook is het geen vanzelfsprekendheid dat een gemengd kiesstelsel de bestuurbaarheid van het land vergroot. Een belangrijk probleem is dat van overhangmandaten (p. 85). <i>Afsplitsers</i> Splitsingen zijn voor veel mensen een doorn in het oog: zand in de machine van de organisatie. Maar ontmoedigingsbeleid lost niet veel op. Wel gaat dit in tegen de Grondwet: afsplitsers doen niets onwettigs (p. 89). Het ontmoedigen van afsplitsingen is ook het ontmoedigen van tegengeluiden. Ook bovenstaande is niet het probleem van de kiezer maar de partijen die hun selectieprocedures beter op orde moeten hebben. En ten slotte biedt een ontmoedigingsbeleid ook geen oplossing voor de bestuurlijke problemen in de politiek. === Populistisch alternatief === Vaak stelt het populisme de volkssoevereiniteit boven rechtsstatelijkheid. Het referendum is daarom een populair instrument. <i>Het niet-bindend, correctief, raadplegend referendum</i> [[Bestand:Netherlands referendum on European constitution.png|thumb]] Nederland heeft met zijn consensusdemocratie een diep respect voor minderheidsstandpunten waardoor velen het referendum als een paardenmiddel beschouwen. Referenda zijn niet vanzelfsprekend goed voor het vertrouwen van de burger in de politiek maar kunnen wel als correctiemiddel worden ingezet. Responsiviteit in de politiek leidt in Zwitserland tot vertrouwen bij burgers. De invulling van het referendum laat in Nederland te wensen over (p. 89). Zo is het bijvoorbeeld niet nodig om een opkomstdrempel te hebben als het referendum niet-bindend is. Ook op de inhoud van het debat is veel op te merken als we kijken naar de afgelopen referenda: weinig op de inhoud. Het gevaar bestaat daarnaast dat aan burgers wordt gevraagd zich in te spannen om vervolgens onvoldoende serieus te worden genomen. Om het referendum een bijdrage te laten zijn, moeten de institutionele strategische dilemma's worden afgeschaft en de inhoud van het debat worden verbeterd. Op die manier is het een nuttige aanvulling op onze representatieve democratie (p.102). === Salonpopulisme === Volgens het salonpopulisme moet de politieke verlamming (het politieke theater) doorbroken worden middels democratische deliberatie. <i>Loterijdemocratie</i> Dit houdt in dat een groep gewone burgers willekeurig wordt geselecteerd om zitting te nemen in een politiek lichaam (p. 104). Dit moet een oplossing bieden voor de legitimiteitscrisis en bestuurlijke crisis. De vraag is of loting de eigen idealen wel waar kan maken. [[Bestand:El primer G1000 Madrid - ideas de cientos de personas para los presupuestos participativos (01).jpg|thumb|G1000 in Madrid]] Tijdens de G1000-initiatieven echter in Nederland en België, blijkt de bereidheid van burgers om actief te worden zeer laag. En zelfs als men bereid is om actief deel te nemen aan een parlement of gemeenteraad is de kans dat een burger ergens in zijn leven wordt ingeloot minder dan 0,025%. Dit betekent dit dat de meeste burgers langs de zijlijn blijven staan. Daarnaast had bij de G1000 vooral de participatie-elite belangstelling. En bij landelijke verkiezingen is de dominantie van deze groep juist het kleinst vanwege de laagdrempeligheid. Loting creëert ook niet noodzakelijk een goede dwarsdoorsnede van de bevolking. Als er slechts 150 mensen geselecteerd worden in een extra Derde Kamer, kan deze fors afwijken van de bevolking als geheel. Loting draagt ook niet perse bij aan een toename van vertrouwen. Legitimiteit op basis van een afspiegelingsprincipe is niet vanzelfsprekend. Deliberatie is een welkome aanvulling maar geen oplossing voor de problemen in onze democratie. === Idealisme === Door te fuseren zouden partijen de verlammende fragmentatie tegengaan en burgers duidelijke keuzes bieden. Of door partijen te ontmantelen en nieuwe combinaties te maken. Maar dit kan betekenen dat ht probleem slechts verschoven wordt en de kiezer simpelweg minder alternatieven biedt. De successen van de partijen zullen niet veel hoger zijn (p. 114). De kiezer zal zelf moeten bepalen hoe hij vertegenwoordigd wil worden. Partijen hebben al ruimte om voor de verkiezingen een pre-electorale coalitie te sluiten. En het is onduidelijk wat de meerwaarde is van fusie boven zo'n stembusakkoord. === Ter verdediging van de Nederlandse democratie === <i>De democratische kracht van Nederland</i> De kiezer is niet wispelturig maar assertief. Daarnaast overschat men de uitwerking van idealistische alternatieven voor de huidige democratische principes. De ideale democratie is onhaalbaar. Het Nederlandse kiessysteem is niet perfect maar de alternatieven zijn niet beter. <i>Het eigenbelang achter institutionele proefballonnetjes</i> Een ingrijpende verandering van ons kiesstelsel ligt niet voor de hand. Verliezende partijen schermen met institutionele veranderingen terwijl de winnaars hier minder belang bij hebben. Veel hiervan kan worden gezien als verkiezingsretoriek. Kleine veranderingen zoals de inperking van rechten van afgesplitste Kamerleden of een ophoging van de kiesdrempel zijn niet ondenkbaar (p. 117). == Naar een nieuwe politieke cultuur == === De verouderde spelregels van de Nederlandse politiek === Er zijn geen institutionele hervorming nodig. De gevestigde partijen moeten de oude bestuurscultuur opgeven (karteldemocratie) en nieuwe partijen moeten niet proberen zich in te vechten in dat systeem: we hebben een nieuwe bestuurscultuur nodig. === Hoe nu verder? (p. 124) === [[Bestand:Stemmen.jpg|thumb]] <i>1. Democratisch zelfvertrouwen</i> De representatieve democratie is van nature onaf en is vanzelfsprekend omstreden. Het wezen van de democratie zit in representatie, inclusiviteit en stabiliteit. Politici en journalisten mogen kritisch zijn maar kunnen niet blijven hameren op een politieke vertrouwenscrisis. <i>2. Politisering: van politiek naar Politiek</i> Politieke partijen moeten zich weer durven profileren. Pragmatische en technocratische compromissen krijgen betekenis vanuit idealen en inhoudelijke vergezichten. Er is behoefte aan politiek leiderschap: een duidelijk richtinggevend verhaal. Vooralsnog lijkt niemand voorbij de eerstvolgende verkiezingen te kijken. <i>3. Minderheidsregeringen</i> Brede meerderheidscoalities met rigide regeerakkoorden zijn niet noodzakelijk. Op lange termijn kan door het vormen van een minderheidsregering in tijden van genivelleerde partijverhoudingen de bestuurbaarheid van het land ondersteund worden, zonder de evenredigheid te schaden (p. 132). Hiervoor is wel een open bestuurscultuur nodig. <i>4. Stembusakkoorden</i> Stembusakkoorden komen tegemoet aan de assertieve kiezer, leiden tot duidelijkere keuzeopties en geeft partijen de mogelijkheid zich te profileren. Strategische kiezers zijn geen vaste kiezers en hebben na de verkiezingen vaak snel spijt van hun stem. En stembusakkoorden vragen oppositiepartijen ook om na te denken over een alternatieve coalitie op het moment dat zij om aftreden van de zittende regering roepen. <i>5. Open bestuurscultuur</i> Het belang van partijlidmaatschap voor functies in het openbaar bestuur is een selffulfilling prophecy. Functies die niet inherent politiek maar meer bestuurlijk zijn, moeten worden opengesteld voor niet-leden. Het openbaar bestuur moet gedepolitiseerd worden. Er moet actief beleid worden gevoerd om de transparantie van benoeming te vergroten. === Doorbreek de smorende bestuurscultuur === De hindernissen zijn niet institutioneel maar cultureel van aard. Het spel moet anders gespeeld worden. Zolang gevestigde partijen proberen hun greep op de bestuurscultuur te vergroten, zal de crisis van deze partijen aanhouden. Op de lange termijn zal dit links of rechtsom moeten veranderen. {{Sub}} {{Links}} 43vdaa44vu74oezxo1mntwt3ox5tpfl 0 38272 423475 326489 2026-04-22T13:15:43Z Erik Baas 2193 423475 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == De wereld van het openbaar bestuur == Onder openbaar bestuur rekenen we de partijen binnen en buiten de overheid die zich bezig houden met de inrichting en sturing van de samenleving. === De praktijk van het openbaar bestuur === De eurocrisis legde de kwetsbaarheid van het Europese bestuur bloot. Europese vraagstukken zijn talrijk en complex. En wie is eigenlijk de baas in Europa? Wat zijn de hoofdlijnen van het openbaar bestuur en hoe heeft het zich in de loop der tijd ontwikkeld? === Het veelvormige bestuur === Het openbaar bestuur kent een aantal problemen: * de variëteit aan organisaties; * de verscheidenheid aan activiteiten; * verschillende niveaus van bestuur; * vage grenzen tussen politiek, bestuur en samenleving. ; Vele organisaties : Feitelijk bestaat 'het openbaar' bestuur niet. Het is een verzameling van duizenden organisaties. ; Overal in de samenleving aanwezig : Alle facetten van de samenleving hebben vroeg of laat met zaken van publiek belang te maken. ; Meerdere schaalniveaus : Nederland is een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Een uniform centraal bestuursstelsel waarin provincies en gemeenten een belangrijke stem hebben. ; Lastig af te bakenen : Openbaar bestuur kan worden opgevat als het nemen van beslissingen met een bindend karakter voor een bepaald grondgebied. {{Sub}} {{Links}} gbusycpsmvwpzvb2j1vpaehizqzggmh 0 38291 423536 339187 2026-04-22T13:40:29Z Erik Baas 2193 423536 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == Maatschappijleer == * [https://schooltv.nl/video/normen-waarden-en-de-nederlandse-cultuur-samen-vormen-ze-je-identiteit Normen, waarden en de Nederlandse cultuur] * [https://schooltv.nl/video/wat-is-macht-wie-de-macht-heeft-bepaalt Wat is macht? - Wie de macht heeft, bepaalt] === Cultuur en socialisatie === * [https://www.youtube.com/watch?v=5dZ_lvDgevk&t=1291s The age of ai] * [https://schooltv.nl/video/metropolis-in-de-klas-feesten Metropolis in de klas - Feesten] * [https://schooltv.nl/video/metropolis-in-de-klas-wiet Metropolis in de klas - Wiet] * [https://vimeo.com/112819941/702d08f617 De jongen die opgroeide als kip] * [https://gfycat.com/SociableKindheartedAnglerfish Canedian kids fighting over puck] * [https://i.imgur.com/kI9x8PB.gifv Man’s first escalator ride] * [https://i.imgur.com/uB10MQj.gifv Crossing the street] * [https://schooltv.nl/video/hoe-werkt-macht-net-als-bij-apen/ Hoe werkt macht?] * [https://schooltv.nl/video/de-kennis-van-nu-in-de-klas-sociale-buitensluiting De Kennis van Nu in de klas - Sociale buitensluiting] * [https://schooltv.nl/video/de-kennis-van-nu-in-de-klas-sprekend-nederland De Kennis van Nu in de klas - Sprekend Nederland] * [https://schooltv.nl/video/tolerantie-leven-en-laten-leven Tolerantie - Leven en laten leven] * [https://i.imgur.com/rTenhgv.gifv Teddybeer na aanrijding] * [https://www.youtube.com/watch?v=Bk4dW_AteFM 5 redenen waarom Nederland zo progressief is] * [https://www.maxvandaag.nl/programmas/tv/nationaal-stressdebat/nationaal-stressdebat/POW_04280204/ Nationaal Stressdebat] ==== Bijzondere prestaties ==== * [https://i.imgur.com/jdEGe7o.gifv Insane push upps] * [https://gfycat.com/AromaticWealthyAfricanharrierhawk Prof touwtje springen] ==== Wat is waar? ==== * [https://www.youtube.com/watch?v=KyD8VIK032o The 10 Things That All Flat Earthers Say] === Media === * [https://schooltv.nl/video/metropolis-in-de-klas-reclame Metropolis in de klas - Reclame] * [https://schooltv.nl/video/medialogica-in-de-klas-de-zaak-marianne-vaatstra Medialogica in de klas - De zaak Marianne Vaatstra] === Criminaliteit === * [https://schooltv.nl/video/metropolis-in-de-klas-criminaliteit Metropolis in de klas - Criminaliteit] == Rechtsstaat == * [https://www.youtube.com/watch?v=W9Y4EvYoMVM Nieuwsuur over het Chinese sociaal kredietsysteem] * [https://www.youtube.com/watch?v=VsfY_k4ISNos Cameratoezicht in China] * [https://www.youtube.com/watch?v=tApT7Rp5zRs Havo 7.2 - Inrichting van de democratische rechtsstaat] * [https://www.youtube.com/watch?v=PXJhMAtEVGQ Staatsinrichting: rechtsstaat en grondrechten] * [https://schooltv.nl/video/privacy-vs-veiligheid-wat-vind-jij-belangrijker Privacy vs. veiligheid - Wat vind jij belangrijker?] * [https://schooltv.nl/video/veiligheid-voor-iedereen-de-belangrijkste-taak-van-de-overheid Veiligheid voor iedereen - De belangrijkste taak van de overheid] * [https://schooltv.nl/video/gaan-vrijheid-en-veiligheid-samen-volgens-albert-camus Gaan vrijheid en veiligheid samen? - Volgens Albert Camus] * [https://schooltv.nl/video/tegenlicht-in-de-klas-het-veiligheidscomplex Tegenlicht in de klas - Het veiligheidscomplex] * [https://schooltv.nl/video/nieuwsuur-in-de-klas-nazi-experimenten Nieuwsuur in de klas - Nazi-experimenten] * [https://www.youtube.com/watch?v=ekTyCszNCx4 Scheiding der machten!] * [https://www.youtube.com/watch?v=Rm7oU-TbQj4 Ons Staatsbestel (Aflevering 18) | The Trias Politica explained] * [https://www.youtube.com/watch?v=JNGyGq39hH0 Trias Politica] === Strafrecht === ==== Opsporing en vervolging ==== * [https://schooltv.nl/video/etnisch-profileren-een-column-van-marjolijn-van-heemstra Etnisch profileren - Een column van Marjolijn van Heemstra] * [https://schooltv.nl/video/wat-is-de-invloed-van-massamedia-op-de-rechtspraak-een-column-van-marjolijn-van-heemstra Wat is de invloed van massamedia op de rechtspraak? - Een column van Marjolijn van Heemstra] ==== Berechting ==== * [https://schooltv.nl/video/waarom-vinden-we-straffen-vaak-te-laag-strafrecht-volgens-de-filosofie Waarom vinden we straffen vaak te laag? - Strafrecht volgens de filosofie] * [https://schooltv.nl/video/nieuwsuur-in-de-klas-levenslang-een-leven-lang Nieuwsuur in de klas - Levenslang een leven lang?] == Politiek & parlementaire democratie == === Democratie === === Dictatuur === * [https://schooltv.nl/video/nieuwsuur-in-de-klas-noord-korea-leven-in-een-dictatuur/ Nieuwsuur in de klas - Noord-Korea - leven in een dictatuur] === Politieke stromingen === * [https://schooltv.nl/video/waarom-spreken-we-in-de-politiek-van-links-en-rechts-vooruitstrevend-versus-conservatief/ Waarom spreken we in de politiek van links en rechts?] * [https://schooltv.nl/video/populisme-wat-is-dat-precies-zeggen-wat-het-volk-wil-horen/ Populisme, wat is dat precies?] === Politieke partijen === * [https://schooltv.nl/video/politieke-partijen-wat-zijn-dat/ Politieke partijen, wat zijn dat?] * [https://schooltv.nl/video/wat-wil-de-vvd-de-politieke-partij-van-mark-rutte Wat wil de VVD? - De politieke partij van Mark Rutte] * [https://schooltv.nl/video/wat-wil-groenlinks-de-politieke-partij-van-jesse-klaver Wat wil GroenLinks? (2017)] * [https://schooltv.nl/video/wat-wil-de-pvda-de-politieke-partij-van-lodewijk-asscher/ Wat wil de PvdA?] * [https://schooltv.nl/video/wat-wil-de-christenunie-de-politieke-partij-van-gert-jan-segers Wat wil de ChristenUnie?] * [https://schooltv.nl/video/wat-wil-denk-de-politieke-partij-van-tunahan-kuzu-en-selcuk-oeztuerk/ Wat wil DENK?] * [https://www.youtube.com/watch?v=4WiHFykiwr4 Wat wil FvD?] === Verkiezingen === * [https://schooltv.nl/video/nieuwsuur-in-de-klas-politieke-partijen-en-verkiezingen Nieuwsuur in de klas - Politieke partijen en verkiezingen] * [https://schooltv.nl/video/nieuwsuur-in-de-klas-kabinetsformatie-na-de-verkiezingen Nieuwsuur in de klas - Kabinetsformatie na de verkiezingen] === Parlement === * [https://schooltv.nl/video/clipphanger-hoe-werkt-de-tweede-kamer/ Hoe werkt de Tweede Kamer?] === Gemeente en provincie === * [https://schooltv.nl/video/clipphanger-wat-doet-de-gemeenteraad/ Wat doet de gemeenteraad?] === Internationale politiek === * [https://schooltv.nl/video/nieuwsuur-in-de-klas-waarom-een-eu Nieuwsuur in de klas - Waarom een EU?] * [https://schooltv.nl/video/nieuwsuur-in-de-klas-wetgeving-in-de-eu Nieuwsuur in de klas - Wetgeving in de EU] * [https://www.youtube.com/watch?v=pek4jq1uuec&feature=youtu.be Hoe zit de Europese politiek in elkaar? (zonder Brexit)] === Denken over democratie === * [https://schooltv.nl/video/focus-op-de-maatschappij-wie-heeft-de-macht-in-nederland/ Wie heeft de macht in Nederland?] * [https://www.youtube.com/watch?v=rUH3jj5JRQ4 Het partijkartel volgens FvD] == Pluriforme samenleving == * [https://schooltv.nl/video/etnisch-profileren-onderscheid-maken-op-basis-van-afkomst-maakt-de-politie-onderscheid-bij-haar/ Etnisch profileren: onderscheid maken op basis van afkomst (NTR)] * [https://www.youtube.com/watch?v=jFH1TpxVkNA De impact van etnisch profileren (Amnesty)] == Verzorgingsstaat == * [https://schooltv.nl/video/kenmerken-van-de-verzorgingsstaat-de-overheid-zorgt-voor-het-welzijn-van-de-burger Kenmerken van de verzorgingsstaat - De overheid zorgt voor het welzijn van de burger] * [https://schooltv.nl/video/nieuwsuur-in-de-klas-vondelingenkamers Nieuwsuur in de klas - Vondelingenkamers] * [https://schooltv.nl/video/nederland-verzorgingsstaat-column-van-rob-wijnberg Nederland verzorgingsstaat - Column van Rob Wijnberg] * [https://schooltv.nl/video/de-verzorgingsstaat-in-de-filosofie-wel-of-geen-overheidsbemoeienis De verzorgingsstaat in de filosofie - Wel of geen overheidsbemoeienis?] * [https://schooltv.nl/video/vier-vrijheden-privatisering-en-marktliberalisering Vier vrijheden - Privatisering en marktliberalisering] * [https://schooltv.nl/video/wat-kost-de-zorg-80-miljard-per-jaar Wat kost de zorg?] == Discussie == * [https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2200000-australische-dr-death-komt-met-zelfmoordkist.html Australische Dr. Death komt met zelfmoordkist] == Satire / critici == * [https://www.youtube.com/watch?v=27eBUV34lvY Boeddhisme - Zondag met Lubach (S08)] == Niet wat het lijkt == * [https://i.redd.it/8c59w5pyhy411.jpg Gebouw of tram] {{Sub}} {{Links}} oco8ntx424j10ao739e920dkv28jtpa 0 38345 423503 421886 2026-04-22T13:22:55Z Erik Baas 2193 423503 wikitext text/x-wiki === Beeldvorming/perspectief === * [https://i.redd.it/letp3wbjsd851.jpg The nearest country to you, when in Russia] * [https://i.redd.it/ywyqyferoyi01.jpg A utility worker giving mouth to mouth after a co-worker contacted a high voltage wire] * [https://i.redd.it/o6bdaqvs3wj01.jpg Arial photo of New York] * [https://i.imgur.com/4IF0cSA.jpg Earth and moon from Saturn] * [https://i.imgur.com/hq8oOyC.jpg Pencil miniature] * [https://i.imgur.com/qejJhJR.gifv Gewichtsheffen] * [https://i.redd.it/dpuoqkgp3d411.jpg Electriciteit in de 19e eeuw] * [https://scontent.fymq1-1.fna.fbcdn.net/v/t1.0-9/36718476_2268802093131719_9217713872708829184_n.jpg?_nc_cat=0&oh=e1e14d98fe674eed0d4a5f5879aec167&oe=5BEA0A9C Ei?] * [https://i.redd.it/1evcjsfm8qs11.png Realistische wereldkaart] === Stereotypering === * [https://i.imgur.com/yfnkl3t.jpg Battleship] * [https://imgur.com/AYfn8e5 Discriminatie?] * [https://i.redd.it/ajn7buhd4e411.jpg Neonazi] === Historisch / vergelijkend === * [https://i.redd.it/1y3gugyaxsw01.jpg Coca Cola flessen: vroeger tot nu] * [https://i.imgur.com/hTVDbVK.gifv Broeken raspen] * [https://i.redd.it/aq2w4zu2kq711.jpg Kledingreclame 1947] * [https://i.redd.it/zbigtneq02o11.jpg Moscow flats] * [https://imgur.com/2tm4bs3 Kauwgom Japan] * [https://gfycat.com/glamorousloathsomeirukandjijellyfish-mind-blowing-entertaining-incredible-world-map Mercator projection VS the true size of countries] === Cijfers & statistieken === * [https://i.redd.it/gbc2fc9l5ow01.gif The City is Alive: The Population of Manhattan, Hour-by-Hour] === Discussie === * [https://i.redd.it/iohf93zia7y01.jpg Vliegenmepper met uitweg] == Politiek == === Internationale politiek === * [https://i.redd.it/7vfm9op3gr311.jpg Trump & Kim] * [https://i.redd.it/w3cyvp4u84811.jpg Frankrijk haalt vrijheidsbeeld weg] == Echt of niet? == * <s>[https://i.redd.it/mt4d9v3ouc511.jpg Rups]</s> <span style="font-size: smaller;">'' – Afbeelding bestaat niet (meer)''</span> * <s>[https://i.redd.it/x587gw1clw711.jpg Vast in lift]</s> <span style="font-size: smaller;">'' – Afbeelding bestaat niet (meer)''</span> * [https://i.redd.it/2kgg19egwv711.jpg Wetenschapper ontvoerd om hond onsterfelijk te maken] {{Sub}} {{Links}} n91t0uh5vi40443a9c4cdidwfriqlba 0 38351 423490 347511 2026-04-22T13:19:53Z Erik Baas 2193 423490 wikitext text/x-wiki Boorn, R. van den (red.) (2019). <i>Handboek vakdidactiek Maatschappijleer.</i> Amsterdam/Den Haag: Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken en ProDemos. {{ISBN|978-90-6473-528-8}} Te bestellen via: https://reserveren.prodemos.nl/webshop/publicaties/product/handboek-vakdidactiek-maatschappijleer-2019 {{Sub}} {{Links}} jt54opn9n59zyyndtncznelhw67ijp1 0 38408 423525 405729 2026-04-22T13:39:19Z Erik Baas 2193 423525 wikitext text/x-wiki == Uitwerking sociale voorwaardenmodel voor 7 landen == === Chili === {| class="wikitable" |+ Sociale voorwaarden model voor Chili ! !! Score !! Uitleg |- | Sociaal economische ontwikkeling en markteconomie | 5.0 | Een van de hoogst ontwikkelde landen van Zuid-Amerika |- | Niet te grote sociale ongelijkheid | 2.0 | Landheren onderdrukten de boeren en beslisten waar op gestemd moest worden (1973). Nog steeds grote ongelijkheid. |- | Gunstige klassenverhoudingen | 2.0 | Landheren tegen de boeren. |- | Een democratische politieke cultuur en veel democratische persoonlijkheden | 4.0 | langdurige democratie die pas in 1973 werd onderbroken |- | Een sterke civil society: burgers die zich onafhankelijk hebben georganiseerd | 3.0 | De elite keerde zich af van de democratisch gekozen president. |- | Vroege natievorming met weinig nationale, etnische of religieuze conflicten | 4.0 | Al in 1930 was er een sterke nationale staat gevestigd |- | Een niet te zwakke, ook niet te sterke, maar een betrouwbare staat | 2.0 | Chili is tijdens zijn dictatuur van binnen veranderd in een democratie. |- | Geen zelfstandig politiek gewicht van de militairen | 4.0 | Militairen ondergeschikt aan het burgerlijk gezag. |- | Internationaal gunstige omstandigheden op economisch, politiek, militair en cultureel terrein | 2.0 | Amerika bemoeide zich met het niet aan de macht helpen van Allende. |- | Twee fasen: eerst een parlementair stelsel met vrijheden, later van het kiesrecht | 4.0 | Eerst elitair stelsel, later werden ook de middenklasse en arbeiders toegelaten |} === Irak === {| class="wikitable" |+ Sociale voorwaarden model voor Irak ! !! Score !! Uitleg |- | Sociaal economische ontwikkeling en markteconomie | 2.5 | na WOI: autoritair geleid moderniseringsproces, 9 jaar invasie VS, voorzichtig herstel, olie |- | Niet te grote sociale ongelijkheid | 1.0 | gevaarlijk voor minderheden, vrouwen, homoseksuelen |- | Gunstige klassenverhoudingen | 1.5 | [https://nl.wikipedia.org/wiki/Patronage patronagenetwerken], armoede |- | Een democratische politieke cultuur en veel democratische persoonlijkheden | 1.5 | totalitaire staat, bezetting VS, terreur |- | Een sterke civil society: burgers die zich onafhankelijk hebben georganiseerd | 1.5 | [https://www.opendemocracy.net/conflict-iraqwarquestions/article_953.jsp Civil society] onder Saddam uitgehold, dreiging burgeroorlog |- | Vroege natievorming met weinig nationale, etnische of religieuze conflicten | 1.5 | diepgewortelde etnische en religieuze conflicten |- | Een niet te zwakke, ook niet te sterke, maar een betrouwbare staat | 1.0 | falende/fragiele staat, gevaarlijk voor journalisten, vluchtelingen |- | Geen zelfstandig politiek gewicht van de militairen | 1.5 | 1958 staatsgreep, aanvallen IS, |- | Internationaal gunstige omstandigheden op economisch, politiek, militair en cultureel terrein | 1.5 | [https://nl.wikipedia.org/wiki/Irakoorlog 2003 inval VS]: War on terror, oorlogen met Iran en Koeweit, weinig democratisering in de regio |- | Twee fasen: eerst een parlementair stelsel met vrijheden, later van het kiesrecht | 1.5 | totalitair (SH), slachtoffer van 'democratiebevordering' |} === India === {| class="wikitable" |+ Sociale voorwaarden model voor India ! !! Score !! Uitleg |- | Sociaal economische ontwikkeling en markteconomie | 2.5 | behoort tot de snelst ontwikkelende economieën, maar investeert niet in de bevolking |- | Niet te grote sociale ongelijkheid | 1.0 | groot verschil tussen toplaag rijken en heel grote groep in de onderlaag |- | Gunstige klassenverhoudingen | 1.5 | in de grote steden speelt geld een steeds grotere invloed op de status, op het platteland geldt afkomst |- | Een democratische politieke cultuur en veel democratische persoonlijkheden | 4.0 | democratische cultuur is overgenomen van de bezettingsmacht: Engeland |- | Een sterke civil society: burgers die zich onafhankelijk hebben georganiseerd | 3.0 | middenveld organiseert zich beter, maar is schimmig |- | Vroege natievorming met weinig nationale, etnische of religieuze conflicten | 1.5 | er bestaat een eigen identiteit per deelstaat, geen gemeenschappelijk India, conflicten met Pakistan (onafhankelijkheid Engeland 1947) |- | Een niet te zwakke, ook niet te sterke, maar een betrouwbare staat | 2.0 | corruptie bestaat nog altijd, op politiek vlak wel betrouwbaar. |- | Geen zelfstandig politiek gewicht van de militairen | 1 | geen inmenging in de politiek te vinden, militairen hebben op defensie gebied veel te zeggen |- | Internationaal gunstige omstandigheden op economisch, politiek, militair en cultureel terrein | 2.5 | buitenland investeert in India, BRIC land: snelst groeiende economie die bepalend is voor 2050, politiek stabiel, cultureel grote verschillen |- | Twee fasen: eerst een parlementair stelsel met vrijheden, later van het kiesrecht | 4.0 | groot aantal politieke partijen, veel invloed lokale partijen, partijen groeperen zich in allianties |} === Duitsland === {| class="wikitable" |+ Sociale voorwaarden model voor Duitsland ! !! Score !! Uitleg |- | Sociaal economische ontwikkeling en markteconomie | 0.0 | Voor de Tweede Wereldoorlog net zoals in alle andere landen economische crisis en hoge werkloosheid. Duitsland was na de Eerste Wereldoorlog veroordeeld tot het betalen van de Herstelbetalingen aan de winnaars van de oorlog. Na de Tweede wereldoorlog ontstaat het Wirtschaftswunder. Dit komt o.a. door Marshallhulp en veranderende houding van de omringende landen t.a.v. Duitsland. |- | Niet te grote sociale ongelijkheid | 0.0 | Het autoritaire karakter van de maatschappij werd versterkt door opvoeding, onderwijs en de naar autoritair staatsgezag neigende lutherse en rooms-katholieke kerken. |- | Gunstige klassenverhoudingen | 0.0 | De economische en politieke macht van de landheren was nooit gebroken, die van de Keizer tot 1918 ook niet. Een burgerlijke-democratische revolutie had in Duitsland niet plaatsgevonden. Liberalen leden steeds opnieuw nederlagen. Deze factoren leidden tot een economisch wel sterke, maar politiek niet liberaal denkende bourgeoisie. |- | Een democratische politieke cultuur en veel democratische persoonlijkheden | 0.0 | Duitsland kende een sterke autoritaire staat waar groot ontzag heerste voor keizer, militairen en ambtenaren. Weinig ruimte voor een democratische politieke cultuur. Na 1945 komt er een nieuwe grondwet, waarin staat dat grondrechten niet aangetast mogen worden. Ook wordt er gewerkt politieke en economische stabiliteit. Ook wordt er gewerkt aan een stabiel partijensysteem. In de eerste jaren na de oorlog verbod op nationaal socialisme en communisme. Ook is er een kiesdrempel ingesteld, hierdoor geen versnippering van partijen. Er ontstond een parlementaire consensusdemocratie. Dit door een gemengd kiesstelsel, men stemt op een persoon en op een partij |- | Een sterke civil society: burgers die zich onafhankelijk hebben georganiseerd | 0.0 | Weimar Republiek kende een grote Civil Society, deels als alternatief voor een slecht functionerend politiek stelsel. Veel van die organisaties steunden de democratie niet. Voor nationaalsocialisten de mogelijkheid om hier aanhangers te werven. |- | Vroege natievorming met weinig nationale, etnische of religieuze conflicten | 0.0 | Eeuwenlang was Duitsland een lappendeken van koninkrijkjes en vorstendommen. Pas in 1871 legde het belangrijkste land Pruisen, de eenheid met geweld op. |- | Een niet te zwakke, ook niet te sterke, maar een betrouwbare staat | 0.0 | Voor de Tweede Werelddoorlog een onbetrouwbare staat |- | Geen zelfstandig politiek gewicht van de militairen | 0.0 | Voor de Tweede Wereldoorlog heeft Hitler de macht in het leger naar zich toegetrokken. Na Tweede Wereldoorlog speelt het leger geen politieke rol van betekenis. |- | Internationaal gunstige omstandigheden op economisch, politiek, militair en cultureel terrein | 0.0 | Na het verlies van de Eerste Wereldoorlog was Duitsland in Europa op allerlei gebieden veroordeeld en als agressor gezien, denk aan: Herstelbetalingen, geen leger mogen hebben, verlies van grondgebied. |- | Twee fasen: eerst een parlementair stelsel met vrijheden, later van het kiesrecht | 0.0 | Voor 1918 was er een parlement met weinig bevoegdheden. Na 1918 ontstond met de Weimar Republiek een parlementair stelsel |} === Rwanda === {| class="wikitable" |+ Sociale voorwaarden model voor Rwanda ! !! Score !! Uitleg |- | Sociaal economische ontwikkeling en markteconomie | 2.0 | economie draait vooral op landbouw, voor een groot deel afhankelijk van ontwikkelingsgeld, veel armoede maar dit verandert wel snel: verbetering infrastructuur |- | Niet te grote sociale ongelijkheid | 0.0 | veel inspraak vrouwen |- | Gunstige klassenverhoudingen | 0.0 | Uitleg |- | Een democratische politieke cultuur en veel democratische persoonlijkheden | 0.0 | Uitleg |- | Een sterke civil society: burgers die zich onafhankelijk hebben georganiseerd | 2.0 |zet niet door, te afhankelijk van de staat, gericht op armoedebestrijding |- | Vroege natievorming met weinig nationale, etnische of religieuze conflicten | 0.0 | Uitleg |- | Een niet te zwakke, ook niet te sterke, maar een betrouwbare staat | 2.5 | Genocide 1994, autoritair-sterke en zwakke staat, burgeroorlog, nu relatief veilig en positief toekomstperspectief |- | Geen zelfstandig politiek gewicht van de militairen | 0.0 | Uitleg |- | Internationaal gunstige omstandigheden op economisch, politiek, militair en cultureel terrein | 0.0 | Uitleg |- | Twee fasen: eerst een parlementair stelsel met vrijheden, later van het kiesrecht | 0.0 | Uitleg |} === Zuid-Afrika === {| class="wikitable" |+ Sociale voorwaarden model voor Zuid-Afrika ! !! Score !! Uitleg |- | Sociaal economische ontwikkeling en markteconomie | 2.0 | Economie was eind jaren tachtig redelijk op orde. Was een van de rijkste landen binnen Afrika. Economie is nu minder stabiel dan eind jaren 80. Toerisme levert wel een redelijk stabiele bijdrage aan de economie, maar volgens ZA-kenners is er de laatste jaren onder Zuma weinig geïnvesteerd in ontwikkeling. Daardoor zijn nieuwe banen uitgebleven. Wel is de invloed van China groter geworden, maar die zorgen voor een werkgelegenheid voor Chinezen zelf. |- | Niet te grote sociale ongelijkheid | 1.0 | Inkomensongelijkheid mede door Apartheid enorm. Inkomensongelijkheid is nog steeds enorm. Elke middelgrote tot megastad heeft een township waar armoe troef is. |- | Gunstige klassenverhoudingen | 3.0 | Eerst alleen voor de blanke helft van de samenleving. Situatie in ZA is veranderd. Bij de elites hebben zich nu ook donkere mensen en gekleurde mensen gevestigd. Zij zorgen ervoor dat hun elite aan de macht blijft. Wel is het makkelijker mogelijk om je nu als kansarme Zuid-Afrikaan via bijvoorbeeld onderwijs uit je eigen klasse los te wrikken en een stap ‘omhoog’ te maken. |- | Een democratische politieke cultuur en veel democratische persoonlijkheden | 3.0 | Binnen partijen als het ANC (die tot dan toe verboden was) was er wel sprake van een democratische structuur. Zuma is uit zijn functie gezet. Zijn positie was onhoudbaar geworden wegens corruptie en andere zaken. Het ANC moest dit wel doen met het oog op verkiezingen, waar men mogelijk gaat verliezen van de jonge gekleurde Democratische alliantie. |- | Een sterke civil society: burgers die zich onafhankelijk hebben georganiseerd | 3.0 | Binnen de afzonderlijke ‘rassengroepen’ waren er instituties aanwezig. Heden sterker aanwezig. Kijk maar naar de vakbonden en de studentenbonden die zich verenigen tegen slecht beleid van de staat en teveel macht van de regering. |- | Vroege natievorming met weinig nationale, etnische of religieuze conflicten | 1.0 | Omgekeerde apartheid. Een deel van de donkere inwoners van ZA vindt dat zij de uitverkorene zijn van het land en daardoor worden nu al heel lang Zimbabwanen, coloured, Indiërs, Boeren en andere blanken als niet-gelijkwaardig behandeld. |- | Een niet te zwakke, ook niet te sterke, maar een betrouwbare staat | 3.0 | Onder de apartheid had de staat wel grip op de samenleving. Het afzetten van Zuma is op een redelijke democratische wijze gebeurd. Geen Mugabe-praktijken. De staat heeft deze leiderschapscrisis redelijk doorstaan en heeft toch wel naar een groot deel van het volk geluisterd. |- | Geen zelfstandig politiek gewicht van de militairen | 5.0 | Militairen in dienst van regime. Ook nu nog het geval. |- | Internationaal gunstige omstandigheden op economisch, politiek, militair en cultureel terrein | 2.0 | Roep vanuit internationale gemeenschap om apartheid af te schaffen werd steeds heviger, daarmee ook de steun voor Mandela en het ANC. Er zijn steeds meer anti-westerse sentimenten in ZA. De internationale gemeenschap ziet ZA tegenwoordig als een belangrijke stabiele handelspartner op het continent. China heeft zijn invloed in Zuid-Afrika ook flink uitgebreid. |- | Twee fasen: eerst een parlementair stelsel met vrijheden, later van het kiesrecht | 4.0 | Na de afschaffing van de apartheid werden er democratische verkiezingen gehouden. Ook gekleurde mensen mochten vanaf nu kiezen. Dit is nog steeds het geval en er ontstaan steeds vaker partijen die zich hebben afgekeerd van het ANC. |} === China === {| class="wikitable" |+ Sociale voorwaarden model voor China ! !! Score !! Uitleg |- | Sociaal economische ontwikkeling en markteconomie | 2.5 | kapitalisme en dictatuur gaan in dit geval al lange tijd goed samen, nationalisme |- | Niet te grote sociale ongelijkheid | 2.5 | economische ontwikkeling van de afgelopen decennia heeft tot grote inkomensverschillen geleid: rijke bovenlaag en groot verschil kustgebieden/binnenland. |- | Gunstige klassenverhoudingen | 1.5 | ondernemers keren zich niet tegen het regime maar worden juist lid, grote groep ongeschoolde boeren |- | Een democratische politieke cultuur en veel democratische persoonlijkheden | 2.0 | eeuwenoude traditie van gehoorzaamheid, sterk gecentraliseerde staat, zwakke bourgeoisie, socialisme en communisme, nu onschendbare leider met ongelimiteerde macht, relatief weinig democratisering |- | Een sterke civil society: burgers die zich onafhankelijk hebben georganiseerd | 2.0 | burgers sterk afhankelijk van de staat, angst voor verlies harmonie, net opkomend maar organisaties worden uit angst vaak al in de kiem gesmoord |- | Vroege natievorming met weinig nationale, etnische of religieuze conflicten | 2.0 | periode van burgeroorlogen begin 20e eeuw. vanaf 1949 dictatuur (communistische partij) |- | Een niet te zwakke, ook niet te sterke, maar een betrouwbare staat | 2.0 | zachte staat: veel corruptie, te sterke staat, totalitair, grondrechten in geding, big-brother |- | Geen zelfstandig politiek gewicht van de militairen | 4.0 | onder invloed van regime |- | Internationaal gunstige omstandigheden op economisch, politiek, militair en cultureel terrein | 2.5 | economische (en militaire) grootmacht, gevestigde cultuur, allergisch voor buitenlandse invloed en democratisering (zoals in omringende landen). |- | Twee fasen: eerst een parlementair stelsel met vrijheden, later van het kiesrecht | 1.5 | Democratiseringsbewegingen worden met de kop ingedrukt (1989) |} {{Sub}} {{Links}} 7sv7xa93fjogxkotd4pj8e9jn8xih3m 0 38446 423524 353226 2026-04-22T13:38:36Z Erik Baas 2193 423524 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Quill_(PSF)_vector.svg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Ruttebordes.jpg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Stemmen.jpg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Tweede_kamer.jpg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Algemene_Politieke_Beschouwingen_in_Eerste_Kamer_(10553669036).jpg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Mark Rutte Barack Obama.jpg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Social_Network_Diagram_(segment).svg|thumb|upright=1.5]] == Schrijfplan == Je gaat een kort betoog schrijven over macht in Nederland. Volg de stappen/vragen hieronder. Je kunt steeds afvinken welke keuzes je maakt en begrippen je gebruikt. Uiteindelijk is je betoog 200-250 woorden lang. === Inleiding (max. 75 woorden)=== 1. Begin op één van de volgende manieren: : &#9634; In Nederland zijn we vrij om ... : &#9634; Grondrechten moeten ervoor zorgen dat alle burgers ... : &#9634; Macht is in Nederland ongelijk verdeeld, omdat ... 2. Beschrijf kort welke waarden centraal staan in de samenleving. : &#9634; rechtsstaat : &#9634; wetten, regels : &#9634; volkssoevereiniteit : &#9634; mening geven, kiezen : &#9634; vrijheid : &#9634; gelijkheid 3. Sluit de inleiding af met een voorbeeld van een dilemma: een lastige keuze. : &#9634; algemeen belang : &#9634; deelbelang : &#9634; persoonlijk belang : &#9634; voordelen, nadelen : &#9634; afwegen === Kern (max. 100 woorden) === 4. Beschrijf twee vrijheden die je belangrijk vindt en bij welke politieke stromingen deze horen. : &#9634; vrijheid van mening : &#9634; vrijheid van geloof : &#9634; vrijwaring van vrees/gebrek : &#9634; vrijwaring van discriminatie : &#9634; liberalisme : &#9634; sociaal-democratie : &#9634; christen-democratie : &#9634; populisme 5. Onderbouw wat maakt dat je deze vrijheden belangrijk vindt. Geef ook een voorbeeld. : &#9634; democratie : &#9634; autocratie : &#9634; (sociale) ongelijkheid : &#9634; veiligheid : &#9634; solidariteit : &#9634; respect : &#9634; eigen verantwoordelijkheid : &#9634; demonstratie === Slot (max. 75 woorden) === 6. Leg uit welke politiek partij het beste jouw visie vertegenwoordigt en waarom. : &#9634; VVD : &#9634; CDA : &#9634; PvdA : &#9634; zonnepanelen : &#9634; gezin : &#9634; belasting : &#9634; Europa : &#9634; grenzen : &#9634; ontwikkelingshulp 7. Sluit af op één van de volgende manieren: : &#9634; Uiteindelijk heeft volgens mij de burger de meeste/minste macht, omdat ... : &#9634; Uiteindelijk hebben volgens mij de volksvertegenwoordigers de meeste/minste macht, omdat ... : &#9634; Uiteindelijk hebben volgens mij de ministers en staatssecretarissen de meeste/minste macht, omdat ... == Beoordeling == {| class="wikitable" ! Onderdeel ! Waar moet het aan voldoen? ! Te behalen punten ! Toegekende punten |- | Zinsbouw en spelling | De tekst is goed leesbaar en voldoet aan de spellingsregels. | 15 | |- | Opbouw | De opbouw is duidelijk en overzichtelijk. | 15 | |- | Opmaak en verzorging | Het geheel ziet er netjes uit en de alinea-indeling klopt. | 15 | |- | Inhoud | Er is goed gebruik gemaakt van de beschikbare begrippen en voorbeelden. | 15 | |- | Uitleg, argumenten | Meningen worden duidelijk uitgelegd. | 15 | |- | Voorbeelden | Meningen worden ondersteund door goede voorbeelden. | 15 | |- | | TOTAAL | 90 | |} {{Sub}} {{Links}} cl313md3y4xy5kycgfcs59uyijwj05z 0 38455 423522 405217 2026-04-22T13:38:32Z Erik Baas 2193 423522 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} [[Bestand:Halebid3.JPG|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Novices_alms_bowls_2.jpg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Astasahasrika_Prajnaparamita_Dharmacakra_Discourse.jpeg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Western_wall_jerusalem_night.jpg|thumb|upright=1.5]] [[Bestand:Gutenberg_Bible,_Lenox_Copy,_New_York_Public_Library,_2009._Pic_01.jpg|thumb|upright=1.5]] == Schrijfplan == Je gaat een tekst schrijven/typen over levensbeschouwing en religie.<br> Als je het typt, dan doe je dit in een online tekstverwerker.<br> Volg de stappen/vragen hieronder.<br> Let ook op spelling, zinsbouw en opmaak en <b>schrijf het helemaal in je eigen woorden</b>. === Naam en datum (3 punten) === &#9634; Schrijf bovenaan de bladzijde je naam en daaronder de datum. === Levensbeschouwing (15 punten) 40-60 woorden === &#9634; Beschrijf in je eigen woorden waarover levensbeschouwing gaat.<br> &#9634; Kies minimaal 5 en maximaal 8 woorden uit de tabel hieronder. {| class="wikitable" | &#9634; gewoonten || &#9634; gebruiken || &#9634; rituelen || &#9634; symbolen |- | &#9634; respect || &#9634; tolerantie || &#9634; samenleven || &#9634; eigendom |- | &#9634; grondrechten || &#9634; verschillen || &#9634; vrijheid || &#9634; gelijkheid |- | &#9634; solidariteit || &#9634; belangen || &#9634; waarnemen || &#9634; beeldvorming |} === Hindoeïsme (15 punten) 30-45 woorden === &#9634; Beschrijf in je eigen woorden waarover het hindoeisme gaat.<br> &#9634; Kies minimaal 3 en maximaal 5 woorden uit de tabel hieronder. {| class="wikitable" | &#9634; Brahman || &#9634; goden || &#9634; Shiva || &#9634; licht |- | &#9634; duisternis || &#9634; karma || &#9634; reïncarnatie || &#9634; koeien |- | &#9634; bhindi || &#9634; Gandhi || &#9634; tempel || &#9634; feesten |} === Boeddhisme (15 punten) 30-45 woorden === &#9634; Beschrijf in je eigen woorden waarover het boeddhisme gaat.<br> &#9634; Kies minimaal 3 en maximaal 5 woorden uit de tabel hieronder. {| class="wikitable" | &#9634; mediteren || &#9634; geweldloosheid || &#9634; bezit || &#9634; lijden |- | &#9634; leefregels || &#9634; karma || &#9634; reïncarnatie || &#9634; Dalai Lama |- | &#9634; Tibet || &#9634; vegetariër || &#9634; vlaggetjes || &#9634; Siddhartha |} === Jodendom (15 punten) 30-45 woorden === &#9634; Beschrijf in je eigen woorden waarover het jodendom gaat.<br> &#9634; Kies minimaal 3 en maximaal 5 woorden uit de tabel hieronder. {| class="wikitable" | &#9634; eenvoud || &#9634; gebeden || &#9634; vruchtbaarheid || &#9634; offeren |- | &#9634; zondebok || &#9634; geloofsregels || &#9634; leefregels || &#9634; aarde |- | &#9634; synagoge || &#9634; Tenach || &#9634; Adonai || &#9634; sjabbat |} === Christendom (15 punten) 30-45 woorden === &#9634; Beschrijf in je eigen woorden waarover het christendom gaat.<br> &#9634; Kies minimaal 3 en maximaal 5 woorden uit de tabel hieronder. {| class="wikitable" | &#9634; zon || &#9634; kruisiging|| &#9634; opstanding || &#9634; oude testament |- | &#9634; hemel || &#9634; doop || &#9634; reformatie || &#9634; erfzonde |- | &#9634; verlossing|| &#9634; kerst || &#9634; paus || &#9634; kerk |} === Islam (15 punten) 30-45 woorden === &#9634; Beschrijf in je eigen woorden waarover de islam gaat.<br> &#9634; Kies minimaal 3 en maximaal 5 woorden uit de tabel hieronder. {| class="wikitable" | &#9634; Bedevaart || &#9634; Mekka || &#9634; Kaäba || &#9634; offeren |- | &#9634; maankalender || &#9634; vasten || &#9634; Suikerfeest || &#9634; Allah |- | &#9634; Koran || &#9634; Mohammed|| &#9634; vijf zuilen || &#9634; bidden |} === Spelling en zinsbouw (4 punten) === &#9634; Lees de tekst terug en controleer de spelling en zinsbouw. === Titel en tussenkopjes (3 punten) === &#9634; Schrijf bovenaan de bladzijde een titel (bijvoorbeeld: Levensbeschouwing en religie).<br> &#9634; Zet bovenaan de alinea's een tussenkopje (bijvoorbeeld: Levensbeschouwing, Hindoeïsme, boeddhisme enz.).<br> == Beoordeling == <br> {| class="wikitable" ! Onderdeel ! Commentaar op de verschillende onderdelen ! Haalbaar ! Punten |- | Naam en datum | | 3 | |- | Titel en tussenkopjes | | 3 | |- | Zinsbouw, spelling en opmaak | | 4 | |- | Levensbeschouwing | | 15 | |- | Hindoeïsme | | 15 | |- | Boeddhisme | | 15 | |- | Jodendom | | 15 | |- | Christendom | | 15 | |- | Islam | | 15 | |- | TOTAAL | | 100 | |} Berekening en beoordeling: [[Bestand:Madina_Haram_at_evening.jpg|thumb|upright=5]] {{Sub}} {{Links}} 19qwimzdlsggsi92ymxd15m2bvvpu5c 0 38460 423523 416840 2026-04-22T13:38:33Z Erik Baas 2193 423523 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} [[Bestand:Quill_(PSF)_vector.svg|thumb|upright=1.5]] == Schrijfplan == Je gaat een tekst schrijven over levensbeschouwing en religie.<br> Volg de stappen/vragen hieronder.<br> Let ook op spelling. === Tekst (50-75 woorden) 50 punten === Kies een onderwerp: : &#9634; Levensbeschouwing : &#9634; Hindoeisme : &#9634; Boeddhisme : &#9634; Jodendom : &#9634; Chistendom : &#9634; Islam &#9634; Schrijf de tekst nu in klad.<br> &#9634; Gebruik minimaal 5 en maximaal 8 woorden uit de tabel hieronder. {| class="wikitable" | &#9634; gewoonten || &#9634; gebruiken || &#9634; rituelen || &#9634; symbolen |- | &#9634; grondrechten || &#9634; verschillen || &#9634; vrijheid || &#9634; gelijkheid |- | &#9634; Brahman || &#9634; goden || &#9634; Shiva || &#9634; licht |- | &#9634; duisternis || &#9634; karma || &#9634; reïncarnatie || &#9634; koeien |- | &#9634; mediteren || &#9634; geweldloosheid || &#9634; bezit || &#9634; lijden |- | &#9634; Tibet || &#9634; vegetariër || &#9634; vlaggetjes || &#9634; Siddhartha |- | &#9634; zondebok || &#9634; geloofsregels || &#9634; leefregels || &#9634; aarde |- | &#9634; synagoge || &#9634; Tenach || &#9634; Adonai || &#9634; sjabbat |- | &#9634; hemel || &#9634; doop || &#9634; reformatie || &#9634; erfzonde |- | &#9634; verlossing|| &#9634; kerst || &#9634; paus || &#9634; kerk |- | &#9634; bhindi || &#9634; Gandhi || &#9634; tempel || &#9634; feesten |- | &#9634; maankalender || &#9634; vasten || &#9634; Suikerfeest || &#9634; Allah |- | &#9634; Koran || &#9634; Mohammed|| &#9634; vijf zuilen || &#9634; bidden |} === Spelling en zinsbouw (25 punten) === &#9634; Lees de tekst terug en controleer de spelling en zinsbouw. === Naam, titel en alina's (15 punten) === &#9634; Schrijf bovenaan de bladzijde je naam.<br> &#9634; Schrijf bovenaan de bladzijde een titel.<br> &#9634; Schrijf de tekst nu in het net.<br> &#9634; Maak twee alinea's. == Beoordeling == {| class="wikitable" ! Onderdeel ! Commentaar op de verschillende onderdelen ! Haalbaar ! Punten |- | Naam | | 5 | |- | Titel | | 5 | |- | Twee alinea's | | 5 | |- | Hoofdletters | | 5 | |- | Leestekens | | 5 | |- | Niet te lange/korte zinnen | | 5 | |- | Goed te lezen | | 10 | |- | Titel past bij de tekst | | 5 | |- | Inhoud is een goede beschrijving van het onderwerp | | 30 | |- | 5-8 woorden uit de tabel gebruikt | | 5 | |- | Woorden zijn goed gebruikt | | 10 | |- | Netheid/opmaak | | 10 | |- | TOTAAL | | 100 | |} {{Sub}} {{Links}} ngz3pkvh3culcaunpc4ssm3eukhfmdv 0 38472 423520 416743 2026-04-22T13:38:28Z Erik Baas 2193 423520 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Hamhung_cyclist.jpg|thumb|upright=1]] == Schrijfplan == Je gaat een kort betoog schrijven over appen op de fiets. Volg de stappen/vragen hieronder.<br> Je kunt steeds afvinken welke keuzes je maakt en begrippen je gebruikt. Uiteindelijk is je betoog 250-300 woorden lang.<br> Het geheel bestaat uit een inleiding, kern en slot/conclusie. Gebruik in de tekst een aantal signaalwoorden als je dingen uitlegt<br> Gebruik ook synoniemen en verwijswoorden om herhaling te voorkomen. {| class="wikitable" | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ voorbeelden van signaalwoorden | &#9634; eerst || &#9634; daarna || &#9634; ondertussen || &#9634; terwijl |- | &#9634; maar || &#9634; toch || &#9634; omdat || &#9634; want |- | &#9634; ... dan || &#9634; ... als || &#9634; bijvoorbeeld || &#9634; zoals |} | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ voorbeelden van verwijswoorden | &#9634; hij || &#9634; hem || &#9634; zij(ze) || &#9634; haar |- | &#9634; hem || &#9634; het || &#9634; deze || &#9634; die/dit/dat |- | &#9634; (met) wie || &#9634; waarmee || &#9634; waarvoor || &#9634; waarnaast |} |} {| class="wikitable" | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ inspiratie voor het betoog | &#9634; fietsers || &#9634; telefoongebruik || &#9634; gevaren || &#9634; jongeren |- | &#9634; discussie || &#9634; ongevallen || &#9634; verboden|| &#9634; (verkeers)wetgeving |- | &#9634; strafbaar || &#9634; Tweede Kamer || &#9634; automobilisten || &#9634; aandacht |- | &#9634; voorstander || &#9634; draagvlak || &#9634; onacceptabel || &#9634; handhaving |- | &#9634; voetganger || &#9634; appverbod || &#9634; onderzoek || &#9634; boete |} |} === Inleiding (45-60 woorden) === 1. De inleiding begin je op één van de volgende manieren: : &#9634; In Nederland fietsen we graag en iedereen gebruikt zijn telefoon wel eens op de fiets ... : &#9634; Net als in de auto is het gebruik van een mobiele telefoon op de fiets erg gevaarlijk ... : &#9634; Als je goed oplet in het verkeer, kun je tijdens het fietsen ... 2. In de inleiding beschrijf je wat jouw ervaringen zijn met het gebruik van een mobiele telefoon op de fiets. Gebruik twee of drie woorden uit de tabel: inspiratie voor het betoog. [[Bestand:Felice Chiais 1892.jpg|thumb]] === Kern (50-75 woorden) === 3. Geef een aantal voorbeelden en argumenten voor en tegen het gebruik van een mobiele telefoon op de fiets. Gebruik weer twee of drie woorden uit de tabel: inspiratie voor het betoog. === Slot/conclusie (45-60 woorden) === 4. Vertel wat je (vooral) belangrijk vindt en leg uit wat maakt dat je juist dit belangrijk vindt. Gebruik weer twee of drie woorden uit de tabel: inspiratie voor het betoog. 5. Sluit af met één van de volgende zinnen: : &#9634; Uiteindelijk is het volgens mij ... : &#9634; Tenslotte is het goed om te bedenken ... : &#9634; Dus daarom vind ik dat ... === Controle === : &#9634; Lees de tekst terug en controleer de spelling en zinsbouw. : &#9634; Verbeter de tekst of schrijf hem opnieuw. == Beoordeling == {| class="wikitable" ! Onderdeel ! Waar moet het aan voldoen? ! Te behalen punten ! Toegekende punten |- | Naam, klas en datum | | 10 | |- | Zinsbouw en spelling | De tekst is goed leesbaar en voldoet aan de spellingsregels. | 15 | |- | Opbouw | De opbouw van het verhaal is duidelijk en er is gebruik gemaakt van signaalwoorden. | 15 | |- | Opmaak en verzorging | Het geheel ziet er netjes uit en de alinea-indeling (inleiding, kern, slot) klopt. | 15 | |- | Stijl | Er is gebruik gemaakt van synoniemen en verwijswoorden om herhaling te voorkomen. | 15 | |- | Inhoud | Er is goed gebruik gemaakt van de begrippen uit de tabel en er worden voorbeelden gegeven. | 15 | |- | Uitleg, argumenten | Meningen en opvattingen worden uitgelegd aan de hand van argumenten. | 15 | |- | | TOTAAL | 100 | |} {{Sub}} {{Links}} i9zqnnfywu15dx9g8q0g03mr8nbt3rb 0 38484 423472 329963 2026-04-22T13:15:35Z Erik Baas 2193 423472 wikitext text/x-wiki : &#x25a2; Hoe kunnen moderne media en het gebruik van digitale hulpmiddelen een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van kritische denkvaardigheden bij leerlingen in het voortgezet onderwijs? <hr> : &#x25a2; Wat verstaan we onder moderne media en digitale hulpmiddelen? :: &#x25a2; Welke worden waar, wanneer en hoe ingezet? :: &#x25a2; Wat zijn succesvolle en minder succesvolle ervaringen met ICT in het onderwijs? :: &#x25a2; Welke hulpmiddelen zijn er (al) voor de maatschappijvakken en waar liggen kansen? : &#x25a2; Waar, wanneer en hoe wordt er gewerkt aan kritische denkvaardigheden in het basisonderwijs en mbo? :: &#x25a2; In hoeverre wordt dit door basisscholen voorbereid? :: &#x25a2; Op wat voor manier wordt dit op het mbo voortgezet? : &#x25a2; Hoe werken we in het vo aan: :: &#x25a2; informatie (-bronnen) op waarde weten te schatten. ::: &#x25a2; daarbij het onderscheid kunnen maken tussen argumenten, beweringen, feiten en aannames. :: &#x25a2; het perspectief van anderen kunnen innemen. :: &#x25a2; kunnen nadenken over hoe eigen opvattingen, beslissingen en handelingen tot stand komen. : &#x25a2; Hoe heeft het schoolvak maatschappijleer/-kunde zich in de afgelopen decennia ontwikkeld? :: &#x25a2; Op welke onderwerpen ligt de nadruk vroeger en nu? :: &#x25a2; Wat willen we dat leerlingen weten en kunnen? ::: &#x25a2; Tegen welke achtergrond willen we dat leerlingen dit weten en kunnen? : &#x25a2; Wat hebben leerlingen nodig om zich de lesstof eigen te maken? :: &#x25a2; Welk(e) lesstof en lesmateriaal en werkvormen? :: &#x25a2; Naar de toets toe werken of gericht aan (eigen) doelen werken? :: &#x25a2; Hoe te evalueren tijdens de lessen (en daarbuiten)? : &#x25a2; Problemen in de afstemming/motivatie bij leerlingen: :: &#x25a2; wat zijn de voornaamste? :: &#x25a2; wat zijn de oorzaken? :: &#x25a2; hoe kunnen ze worden voorkomen? {{Sub}} {{Links}} bwp75iw9afk5la6wo1de0pw5saejhxy 0 38486 423488 404615 2026-04-22T13:19:49Z Erik Baas 2193 423488 wikitext text/x-wiki https://www.studioroosegaarde.net/project/smog-free-tower {{Sub}} {{Links}} 6gmg1wg3kos928nxl0wqgj8tyyqws70 0 38510 423521 416738 2026-04-22T13:38:30Z Erik Baas 2193 423521 wikitext text/x-wiki [[Bestand:LG_refrigerator_interior.jpg|thumb|upright=1]] == Schrijfplan == Je gaat een kort betoog schrijven over voeding. Lees eerst de tekst door (scannen): [https://www.sevendays.nl/archief/feiten-en-fabels-over-eten Feiten en fabels over eten]. Volg de stappen/vragen hieronder.<br> Je kunt steeds afvinken welke keuzes je maakt en begrippen je gebruikt. Uiteindelijk is je betoog 175-200 woorden lang.<br> Het geheel bestaat uit een inleiding, kern en slot/conclusie. Gebruik in de tekst een aantal {{Wp|signaalwoord|signaalwoorden}} als je dingen uitlegt<br> Gebruik ook synoniemen en verwijswoorden om herhaling te voorkomen. {| class="wikitable" | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ voorbeelden van signaalwoorden | &#9634; eerst || &#9634; daarna || &#9634; ondertussen || &#9634; terwijl |- | &#9634; maar || &#9634; toch || &#9634; omdat || &#9634; want |- | &#9634; ... dan || &#9634; ... als || &#9634; bijvoorbeeld || &#9634; zoals |} | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ voorbeelden van verwijswoorden | &#9634; hij || &#9634; hem || &#9634; zij(ze) || &#9634; haar |- | &#9634; hem || &#9634; het || &#9634; deze || &#9634; die/dit/dat |- | &#9634; (met) wie || &#9634; waarmee || &#9634; waarvoor || &#9634; waarnaast |} |} {| class="wikitable" | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ inspiratie voor het betoog | &#9634; feiten || &#9634; fabels || &#9634; overgewicht || &#9634; risicofactoren |- | &#9634; vitaminen || &#9634; volkorenbrood || &#9634; vezels|| &#9634; stoelgang |- | &#9634; lactose || &#9634; voedzaam || &#9634; lightproducten || &#9634; eetgewoonten |- | &#9634; energiebalans || &#9634; superfoods || &#9634; basisvoedingsmiddelen || &#9634; ontbijt |} |} === Inleiding (45-60 woorden) === 1. De inleiding begin je op één van de volgende manieren: : &#9634; Goede voeding is voor mensen ... : &#9634; Wat precies gezond is om te eten ... : &#9634; Als je bewust om wilt gaan met voeding ... 2. In de inleiding beschrijf je wat jouw ervaringen zijn met (gezonde) voeding. Gebruik twee of drie woorden uit de tabel: inspiratie voor het betoog. [[Bestand:Good_Food_Display_-_NCI_Visuals_Online.jpg|thumb]] === Kern (50-75 woorden) === 3. Geef een aantal voorbeelden en argumenten voor en tegen het bewust omgaan met eten. Gebruik weer twee of drie woorden uit de tabel: inspiratie voor het betoog. === Slot/conclusie (45-60 woorden) === 4. Vertel wat je (vooral) belangrijk vindt en leg uit wat maakt dat je juist dit belangrijk vindt. Gebruik weer twee of drie woorden uit de tabel: inspiratie voor het betoog. 5. Sluit af met één van de volgende zinnen: : &#9634; Uiteindelijk is het volgens mij ... : &#9634; Ten slotte is het goed om te bedenken ... : &#9634; Dus daarom vind ik dat ... === Controle === : &#9634; Tel het aantal woorden en zet dit onder je tekst. : &#9634; Lees de tekst terug en controleer de spelling en zinsbouw. : &#9634; Verbeter de tekst of schrijf hem opnieuw. == Beoordeling == {| class="wikitable" ! Onderdeel ! Waar moet het aan voldoen? ! Te behalen punten ! Toegekende punten |- | Naam, klas en datum | | 10 | |- | Zinsbouw en spelling | De tekst is goed leesbaar en voldoet aan de spellingsregels. | 15 | |- | Opbouw | De opbouw van het verhaal is duidelijk en er is gebruik gemaakt van signaalwoorden. | 15 | |- | Opmaak en verzorging | Het geheel ziet er netjes uit en de alinea-indeling (inleiding, kern, slot) klopt. | 15 | |- | Stijl | Er is gebruik gemaakt van synoniemen en verwijswoorden om herhaling te voorkomen. | 15 | |- | Inhoud | Er is goed gebruik gemaakt van de begrippen uit de tabel en er worden voorbeelden gegeven. | 15 | |- | Uitleg, argumenten | Meningen en opvattingen worden uitgelegd aan de hand van argumenten. | 15 | |- | | TOTAAL | 100 | |} {{Sub}} {{Links}} db83c69883pjtx7nlelseqjx8rc2fka 0 38554 423526 420675 2026-04-22T13:39:21Z Erik Baas 2193 423526 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Ervaren lichaamsbeeld, naar geslacht en naar bmi, bevolking van 18 jaar en ouder, 2014 (in procenten).png|thumb|left|upright=3|Ervaren lichaamsbeeld, naar geslacht en naar bmi, bevolking van 18 jaar en ouder, 2014 (in procenten)]] {{Clear both}} * [https://i.imgur.com/DQ2Jhp3.gif Meest populaire meisjesnamen VS afgelopen 50 jaar] {{Sub}} {{Links}} guyo27ekw6ctsbadmitil83f3joye8n 0 38573 423508 329890 2026-04-22T13:23:05Z Erik Baas 2193 423508 wikitext text/x-wiki * [https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2200000-australische-dr-death-komt-met-zelfmoordkist.html Australische Dr. Death komt met zelfmoordkist] * [https://nos.nl/op3/artikel/2237742-zo-voelt-een-gitzwarte-dag-met-een-depressie.html Zo voelt een gitzwarte dag met een depressie] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Los_Angeles_Streetcar LA Streetcar] {{Sub}} {{Links}} 3q5qhpi4syal8xxioz26re8eht8hmdu 0 38593 423483 410552 2026-04-22T13:17:00Z Erik Baas 2193 423483 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="width:100%;font-size:16px;" | colspan=4 | <h3>Profielwerkstuk</h3> <hr> &#9634; NG &nbsp; &#9634; NT &nbsp; &#9634; CM &nbsp; &#9634; EM |- | style="width:25%" | Naam: | style="width:30%" | Onderwerp: | style="width:30%" | Begeleider: | style="width:15%" | Datum: |- | Korte beschrijving van het onderwerp || colspan=3 |<br><br> |- | Onderzoeksvraag || colspan=3 |<br><br> |- | Deelvragen || colspan=3 |<br><br><br><br><br><br> |- | Literatuuronderzoek || colspan=3 |<br><br><br><br><br><br> |- | Eigen onderzoek of experiment || colspan=3 |<br><br><br><br><br><br> |- | Conclusie en discussie || colspan=3 |<br><br><br><br><br><br> |} {{Sub}} {{Links}} d30jrlrzi64n857i5o37u5sjxtzewdk 0 38682 423510 389815 2026-04-22T13:23:49Z Erik Baas 2193 423510 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} == 1. Wat is maatschappijleer? == ; Sociale omgeving : De mensen in je omgeving die je regelmatig ziet. ; Gedragsregels : Regels die je automatisch toepast en vanzelfsprekend vindt. ; Wetsregels : Regels die in wetten zijn vastgelegd. ; Bindingen : Omdat we in de samenleving (en in de wereld) afhankelijk van elkaar zijn hebben we bindingen met elkaar. ; Economische bindingen : Voor vrijwel alle producten die je nodig hebt om in je onderhoud te voorzien heb je economische bindingen. : Relaties met anderen op basis van goederen en producten : (Bijna) alles wat je nodig hebt wordt door anderen gemaakt ; Kennisbindingen : Kennisbindingen hebben te maken met mensen die jou iets leren. : Relaties op basis van wat we elkaar leren. ; Gevoelsbindingen : Met onze geliefden, vrienden en familieleden zijn we emotioneel verbonden. : Relaties op basis van emoties. ; Politieke bindingen : Politieke bindingen gaan over de afhankelijkheid van de overheid. : Relaties met instellingen en bestuurslagen in Nederland. ; Sociale cohesie : We spreken van sociale cohesie als de bindingen tussen mensen sterk zijn en zij het gevoel hebben dat ze bij elkaar horen (zie ook bindingen). : De 'lijm' van de samenleving ; Wij-gevoel : Wanneer een groep zich sterk met elkaar verbonden voelt. : Een groep waarin mensen zich sterk met elkaar verbonden voelen ; Zij-groep : Groep die als ‘tegenstanders’ van de ‘wij-groep’ wordt gezien. : De tegenstander; een groep met heel andere kenmerken en gewoonten ; Polarisatie : Mensen en bevolkingsgroepen staan scherp tegenover elkaar doordat de tegenstellingen de nadruk krijgen. : Groepen komen scherp tegenover elkaar te staan omdat verschillen worden benadrukt <hr> ; Waarden : Principes die mensen belangrijk vinden en willen nastreven. : Een waarde is een principe wat je belangrijk vindt in het leven. ; Normen : Regels over hoe jij en anderen zich moeten gedragen. : Afspraken op basis van bepaalde waarden. ; Belang : Het voordeel dat je ergens bij hebt. : Iets wat iemand voordeel oplevert. ; Belangentegenstelling : Als het belang van de één botst met het belang van een ander. ; Macht : de mogelijkheid om het gedrag van anderen te beïnvloeden. : het vermogen van personen of groepen om andere personen, groepen of zaken de wil op te leggen, eventueel tegen de wensen of belangen van die anderen in. ; Machtsmiddelen : Manieren waarop je het gedrag van anderen kunt beïnvloeden. : Alles waarmee je besluitvorming in een bepaalde richting kunt afdwingen zoals kennis en vaardigheden, geld, geweld, charisma, bevoegdheden en overtuigingskracht <hr> ; Maatschappelijk probleem : veel mensen hebben er mee te maken, er zijn verschillende meningen over de oorzaken en de oplossingen, er is veel media-aandacht en de politiek is er bij betrokken. ; Dilemma : een lastige keuze tussen twee dingen die allebei voordelen of juist nadelen hebben. ; Feit : Iets wat echt gebeurd is of bestaat en wat je dus kunt bewijzen. : Een feit moet met objectieve waarnemingen vastgesteld en getoetst kunnen worden. ; Selectieve waarneming : Van alles wat er op de wereld te zien, horen, ruiken, voelen en proeven is, nemen we maar een klein deel bewust waar. : Alleen datgene wordt waargenomen wat het eigen standpunt of oordeel bevestigt. ; Vooroordeel : Een oordeel over iets of iemand zonder dat je de feiten kent. : Een mening laten berusten op een gebrek aan kennis, vaak gepaard met afkeer: een vooropgezette mening. ; Argument : Uitleggen waarom jouw mening de juist is. : Duidelijk maken waarom je iets vindt; een bepaalde mening hebt. : Een aangevoerd feit in een discussie om een zienswijze te ondersteunen. ; Compromis : Overeenkomst waarbij alle partijen iets toegeven: een compromis sluiten, aangaan. == 2. Jongeren / socialisatie == ; Cultuur : Alle normen, waarden en gewoonten die mensen samen in een bepaalde groep of samenleving met elkaar delen. : Hoe mensen samenleven. : Alles aan wat een samenleving voortbrengt en overdraagt. : Mensen in een bepaalde groep of samenleving die waarden, normen en gewoonten met elkaar delen. ; Dominante cultuur. : De cultuur van de meeste mensen in een land. : De overheersende cultuur van een land noemen we de dominante cultuur. ; Subcultuur : De cultuur van een groep mensen met waarden, normen en gewoonten die afwijken van de dominante cultuur. : Een jongerencultuur is bijvoorbeeld een subcultuur waarin jongeren andere gedragsregels kennen dan de regels die men in het dagelijks leven gebruikt. : Subculturen wijken af van de dominante cultuur maar hebben hier ook overeenkomsten mee. ; Socialisatie : Het bewust of onbewust aanleren van normen, waarden en gewoonten die bij jouw groep of samenleving horen. : Socialisatie is het proces waarbij een individu zich ontwikkelt tot lid van de maatschappij . : De aanpassing van een individu aan de normen van de samenleving. : Het proces waarbij de waarden, normen, regels, gewoonten, tradities en andere cultuurwaarden van een samenleving worden overgedragen op anderen. ; Nature-nurture-debat : Er wordt verschillend gedacht over gedrag. Is gedrag vooral aangeboren of aangeleerd? Hierover is discussie in de samenleving en wetenschap. ; Nature-aanhangers (aangeboren) : De belangrijkste menselijke kenmerken zijn aangeboren. Niet alleen de fysieke eigenschappen maar ook de gedragskenmerken en persoonlijke kenmerken zijn grotendeels aangeboren. : Eigenschappen van het individu zijn vooral bepaald door aanleg, het genetisch materiaal. ; Nurture-aanhangers (opvoeding) : De belangrijkstem menselijke kenmerken zijn aangeleerd (of afgeleerd). : Eigenschappen van het individu worden vooral bepaald door opvoeding, ervaringen en de leefomgeving. [[Bestand:Duck_Duck_Goose.jpg|thumb|left|upright=0.5]] <hr> ; Sociale controle : Mensen in je omgeving letten op hoe jij je gedraagt. ; Sociale verplichting : Veel van wat we doen, doen we omdat anderen dit van ons verwachten. : Als je het gevoel hebt dat je iets doet omdat de omgeving dit van je verwacht. ; Sanctie : Een manier waarop iemand of een instantie laat merken of jij iets goed of fout gedaan hebt. : Straffen of belonen. ; Internalisatie : Als aangeleerde waarden en normen zijn vanzelfsprekend gedrag geworden. : Als je bepaalde aspecten van een cultuur zó eigen hebt gemaakt, dat je automatisch doet wat er in die groep van je verwacht wordt. ; Identiteit : De persoon die jij bent, gevormd door alle kenmerken die bij jou horen en je ervaringen. : Kenmerken die je onderscheiden van anderen en bepalen wie je bent. ; Rolpatronen/Rolgedrag : Gedrag dat we van elkaar in bepaalde situaties verwachten. : Het gedragspatroon dat bij een sociale rol hoort. ; Gendernormen : Sociale normen over hoe mannen, vrouwen, jongens en meisjes zich zouden moeten gedragen. : Gedrag wat hoort bij je geslacht (denk aan kleding). ; Rolbevestigend gedrag : Gedrag wat je bij iemands rol verwacht. ; Roldoorbrekend gedrag : gedrag dat je niet direct bij iemands rol verwacht ; Genderneutraal : Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen mannen en vrouwen. <hr> ; Puberteit : De periode tussen kindertijd en volwassenheid. : De puberteit is een onderdeel van de adolescentie en loopt gemiddeld tussen het tiende en zestiende jaar. ; Tolerantie (verdraagzaamheid) : Je accepteert dat mensen andere waarden en normen hebben dan jij. : De bereidheid ander gedrag dan het eigen te dulden. : De erkenning dat naast de eigen denkbeelden, gewoonten en kenmerken, er andere zijn van gelijke waarde. ; Asociaal gedrag : Geen rekening houden met anderen. : Gedrag waarbij geen rekening wordt gehouden met andere mensen of de omgeving ; Groepsdruk : Het gevoel dat je je moet aanpassen aan de gewoonten van de groep. : Dat een groep mensen bewust of onbewust druk op je uitoefent om iets wel of niet te doen. ; Pesten : Een maatschappelijk probleem waarbij mensen worden buitengesloten, gekleineerd, uitgescholden of bedreigd. ; Cyberpesten : Pesten via internet en sociale media. ; Generatieconflict : Een meningsverschil wat veroorzaakt wordt door een verschil in leeftijd. : Conflict voortkomend uit de botsingen tussen opeenvolgende generaties met totaal verschillende opvattingen. <hr> ; Identificatie : Je herkent bepaalde kenmerken van jezelf in de ander. : Dat men zichzelf in andere mensen herkent of dat wellicht zouden willen. : Het vergroten van gevoelens van eigenwaarde door vereenzelviging met een persoon of instelling van aanzien. ; Groepsidentificatie : Je voelt je verbonden met een groep omdat je dezelfde gewoonten en kenmerken hebt. ; Jongerencultuur : Een groep jongeren met dezelfde waarden, normen en gewoonten. Bijvoorbeeld Urban, Emo, Jump, Tecktonik, Gabber, Gothic, Hardrock, Hiphop, Hippie, Kakker, Nerd, Punk, Sjonnie en Anita, Skater etc. : Jeugdculturen kunnen voor jongeren een middel zijn om een (sociale) identiteit te ontwikkelen. ; Welvaart : De mate waarin je jouw behoeften kunt voorzien. : De hoeveelheid producten en diensten die een land of een individu kan kopen. ; Individualisering : Het proces waardoor mensen meer als individu in plaats van als groep in de samenleving komen te staan. : Mensen willen gezien worden als zelfstandig individu en niet alleen als onderdeel van een gezin, familie of groep. : Het proces waardoor mensen meer als individu in plaats van als groep in de samenleving komen te staan. == 3. Politiek == ; Politiek : Het maken van keuzes voor het algemeen belang. : Het maken van keuzes en het nemen van beslissingen over hoe een land (provincie of gemeente) bestuurd moeten worden. : De gezaghebbende toedeling van waarden in een samenleving. ; Grondwet : De belangrijkste Nederlandse wetten. : In de Grondwet of Constitutie zijn onder meer de bevoegdheden van koning, regering en parlement geregeld. : Ook zijn in de Grondwet de belangrijkste rechten en plichten van de burgers vastgelegd. ; Ambtenaren : Personen die werken voor de overheid. : Mensen die een arbeidsovereenkomst hebben met een overheidswerkgever. ; Overheid : Alle politici en ambtenaren. ; Algemeen belang : Veel mensen hebben er voordeel bij. : Datgene dat voor samenleving in zijn geheel wenselijk, nodig of nuttig is. : Bijvoorbeeld wegen, dijken, gezondheidszorg en veiligheid. ; Belastingen / belastinggeld : Belastingen zijn verplichte heffingen van de overheid aan inwoners en instellingen. : Geld dat door de belastingbetaler in de staatskas is ingebracht ; Bezuinigingen : De overheid geeft minder geld uit. : Een maatregel die politici nemen omdat er een te grote staatsschuld of een te groot begrotingstekort zou zijn. ; Directe democratie : Inwoners stemmen zelf over een nieuwe wet of een maatschappelijk vraagstuk. : Bijvoorbeeld bij volksinitiatief of een volksstemming (referendum). ; Indirecte democratie : Inwoners kiezen volksvertegenwoordigers die namens ons beslissingen nemen. : In Nederland zit de volksvertegenwoordiging in de Eerste en Tweede Kamer, maar ook in de Gemeenteraad en Provinciale Staten. ; Referendum : Een volksstemming over een bepaalde politieke kwestie. ; Actief kiesrecht : Het recht om te mogen stemmen. ; Passief kiesrecht : Het recht om je verkiesbaar te stellen. ; Lijsttrekker : De belangrijkste persoon van een politieke partij in verkiezingstijd. : Een lijsttrekker is de nummer één op de kandidatenlijst van een politieke partij voor de verkiezingen. ; Politiek links : Staat voor een grote rol van de overheid, meer economische gelijkheid en vaak hogere belastingen. ; Politiek rechts : Staat voor een kleinere rol van de overheid, meer eigen verantwoordelijkheid en economische vrijheid en vaak lagere belastingen. ; Politieke midden : Een politieke partij met zowel linkse als rechtse standpunten. ; Progressief : Een politieke stroming die gebaseerd is op progressie (vooruitgang). ; Conservatief : Een politieke, ethische en culturele beweging die zich baseert op tradities. ; Compromis : Afspraken waarbij alle partijen een beetje toegeven. ; Politieke stroming : Een verzameling ideeën (ideologie) over wat belangrijk is in de maatschappij en hoe mensen het beste kunnen samenleven. ; Liberalisme : Heeft als waarden economische en persoonlijke vrijheid. ; Sociaaldemocratie : Heeft als waarden solidariteit en gelijkwaardigheid. ; Christendemocratie : Heeft als waarden het christelijk geloof, naastenliefde / solidariteit en samenwerking. ; Vrije verkiezingen : Er is sprake van algemeen kiesrecht, vrije kandidaatstelling, geheime verkiezingen en vrije toegang tot de media. ; Geheime verkiezingen (stemgeheim) : Niemand weet op wie je gestemd hebt (je mag dit natuurlijk wel zelf openbaar maken). ; Parlementaire democratie : Burgers hebben via gekozen vertegenwoordigers invloed op het beleid van de overheid ; Mensenrechten : Basisrechten en -vrijheden die alle mensen zouden moeten hebben. ; Trias Politica : Scheiding van de politieke macht in drie onderdelen (parlement, ministers, rechters) : Scheiding van de machten (wetgevend, uitvoerend, rechterlijk) ; Regering : Koning en ministers. : Het centrale bestuur van ons land. ; Kabinet : Ministers en staatssecretarissen ; Regeerakkoord : Een overzicht van wat de regering de komende jaren wil bereiken. : Een meerjarige agenda voor het kabinetsbeleid. ; Miljoenennota : Een overzicht van alle inkomsten en uitgaven van de overheid voor het komende jaar. ; Troonrede : De plannen van de regering voor het komende jaar. ; Parlement : Volksvertegenwoordiging : Eerste en Tweede Kamer (Staten-Generaal) ; Stemrecht (parlement) : Het goed- of afkeuren van wetsvoorstellen. ; Recht van amendement (Tweede Kamer) : Delen van een wetsvoorstel veranderen. ; Recht van initiatief (Tweede Kamer) : Zelf wetsvoorstellen maken. ; Vragenrecht (Tweede Kamer) : Mondeling of per brief vragen stellen aan een minister of staatssecretaris. ; Motierecht (Tweede Kamer) : De Kamer geeft een mening over iets of vraagt een minister iets te doen. ; Recht van interpellatie (Tweede Kamer) : Kamerleden mogen een minister naar de kamer te komen voor een debat (uitleg te geven over zijn beleid) ; Enquêterecht (Tweede Kamer) : Kamerleden mogen een onderzoek laten uitvoeren als ze denken dat er iets mis gegaan is. ; Coalitie : Een verbond van politieke partijen die dan in een volksvertegenwoordiging samen een meerderheid van de stemmen hebben. : De partijen die samen de regering vormen. ; Oppositie : Partijen die niet in de coalitie zitten, zijn samen de oppositie. : De overige partijen in de kamer die vaak andere ideeën hebben over wat goed is voor Nederland. ; B & W : Burgemeester en wethouders. : Het dagelijks bestuur van een gemeente. ; Gemeenteraad : De volksvertegenwoordiging van een gemeente. ; Provinciale Staten : De volksvertegenwoordigers van de provincie. : Het bestuur wat boven de gemeente staat. Zij regelen de zaken die te groot zijn voor de gemeentes in de provincie. == 4. Nederland en de wereld == [[Bestand:McDonalds_in_St_Petersburg_2004.JPG|thumb|left|upright=0.5]] ; Globalisering : Mensen zijn over de hele wereld steeds meer met elkaar verbonden. : Het openstellen van grenzen tussen landen waardoor goederen en diensten zich gemakkelijker kunnen verplaatsen. ; Soevereiniteit (ongebondenheid) : Staten zijn soeverein als zij onafhankelijk van andere landen beslissingen kunnen nemen. : De vrijheid van een land om onafhankelijk over zijn wetten (gedragingen) te kunnen beslissen. ; Wereldburgerschap : De nieuwsgierigheid naar andere landen en betrokkenheid met de mensen daar. : Als iemand een gevoel van verbondenheid met de mensheid in het algemeen ervaart. ; Problemen zonder grenzen (grensoverschrijdende problematiek) : Emigratie (vluchtelingen) : Xenofobie (angst voor vreemdelingen) : CO2-uitstoot (opwarming van de aarde) : Milieuvervuiling : Armoede : Ontbreken van vrijheden en rechten. ; Boycot : We kopen geen producten die uit een bepaald land komen. : Het verbreken van (handels)relaties met een land, een bedrijf of een individu. ; Dictatuur (alleenheerschappij) : Een land waar één persoon, een kleine groep mensen of één politieke partij de macht heeft. : Een regeringsvorm waarin alle macht (het machtsmonopolie) doorgaans bij één persoon (een dictator) of bij een kleine groep mensen berust. ; Censuur : Bepaalde informatie wordt expres weggelaten of veranderd. : Het gebruiken van de macht van de staat, een andere controlerende macht, een bepaalde groepering, of van bepaalde individuen, om informatie achter te houden of de expressie aan banden te leggen. [[Bestand:Emblem_of_the_United_Nations.svg|thumb|left|upright=0.5]] ; Verenigde Naties (VN) : Staan voor vrede en veiligheid wereldwijd. : Vormen een internationale organisatie die in 1945 werd opgericht door 51 landen. Deze bestaat nu uit 193 landen (van de 195). : Een intergouvernementele organisatie die samenwerkt op het gebied van het internationale recht, mondiale veiligheid, behoud van mensenrechten, ontwikkeling van de wereldeconomie en het onderzoek naar maatschappelijke en culturele ontwikkelingen. ; NAVO : Noord-Atlantische Verdragsorganisatie. : Verdragsorganisatie waarbij de Verenigde Staten en tal van West-Europese, later ook Oost-Europese staten, aangesloten zijn die zich verplichten elkaar in tijden van oorlog militair te steunen en te verdedigen. ; Europese Unie (EU) : Het belangrijkste samenwerkingsverband van Europese lidstaten. : Een uit 27 Europese landen bestaand statenverband. ; Europese Commissie : Het uitvoerende orgaan van de Europese Unie. : Het dagelijks bestuur van de EU dat wetten en maatregelen bedenkt en zorgt dat ze worden uitgevoerd. : Verantwoordelijk voor het indienen van wetsvoorstellen, het beheren van de EU-begroting, het handhaven van het EU-recht (in samenwerking met het Hof van Justitie), en het vertegenwoordigen van de EU op internationaal niveau. ; Raad van Ministers (Raad van de Europese Unie) : Een instelling van de Europese Unie. : Keuren wetsvoorstellen goed van de Europese Commissie. : Oefent samen met het Europees Parlement de wetgevingstaak en de begrotingstaak uit en heeft daarnaast bepaalde beleidsbepalende en coördinerende taken. ; Europese Raad : Een instelling van de Europese Unie. : De regeringsleiders of gekozen staatshoofden van de 27 lidstaten van de Europese Unie. : Geeft de nodige impulsen voor de ontwikkeling van de Unie en bepaalt de algemene politieke beleidslijnen en prioriteiten. ; Europees parlement : Rechtstreeks verkozen volksvertegenwoordiging van de Europese Unie. : Wordt iedere vijf jaar gekozen door inwoners van de unie. : Stemt over wetsvoorstellen en controleert de Europese Commissie. : Samen met de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie heeft het een wetgevende taak binnen de Europese Unie. == 5. Pluriforme samenleving == ; Stereotype : Een overdreven beeld van een groep mensen dat vaak niet (volledig) overeenkomt met de werkelijkheid. : Vaststaand beeld, cliché en versimpeld ten opzichte van de werkelijkheid. ; Discriminatie : Het maken van onderscheid. : Het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen. ; Racisme : Discriminatie op grond van huidskleur. : Een ideologie of theorie die mensen indeelt in 'rassen', waarbij wordt uitgegaan van een superioriteit van de ene raciale groep boven de andere. ; Seksisme : Discriminatie op grond van sekse. : Het discrimineren op grond van geslacht, meestal gericht tegen vrouwen. : Extreme vormen van seksisme zijn vrouwenhaat (misogynie) of mannenhaat (misandrie). ; Respect : Je laat anderen in hun waarde. : Uiting waarmee je laat merken dat je iemand aanvaardt als een waardig en waardevol mens. ; Immigratie : Mensen uit andere landen komen in Nederland wonen. : Het zich vestigen in Nederland van personen vanuit het buitenland. ; Asielzoeker : Mensen die in een ander land toegelaten willen laten als vluchteling. : Iemand vraagt om bescherming als vluchteling en wacht op de beslissing van de overheid. : Iemand die asiel zoekt buiten zijn eigen land. ; Gezinsvorming : Je woont in Nederland en wil een partner laten overkomen. : Gezinsvorming betreft de vestiging in Nederland van personen die hier komen om te trouwen, een partnerschap af te sluiten, of te gaan samenwonen met een al in Nederland wonende partner, met wie betrokkene nooit eerder heeft samengewoond. ; Gezinshereniging : Je had al een gezin voordat je naar Nederland kwam en de partner en kinderen komen ook naar Nederland. : Het bij elkaar brengen van een gezin dat door oorlog of vervolging van elkaar gescheiden is geraakt. ; Inburgeringsexamen : Een examen dat immigranten uit de meeste landen van buiten de EU af moeten leggen voordat zij in Nederland mogen blijven wonen. ; Illegaal : Een persoon die zonder rechtmatige status in een land verblijft. ; Individualistische cultuur : Nadruk op persoonlijke ontwikkeling en individuele vrijheid. ; Collectivistische cultuur : Nadruk op familiebanden en gezamenlijke tradities. ; Assimilatie : Je past je helemaal aan de dominante cultuur aan. : De eigen cultuur wordt opgegeven voor de dominante cultuur. ; Segregatie : Er is een scheiding tussen bevolkingsgroepen (culturen). ; Integratie : Nieuwkomers nemen de Nederlandse cultuur over maar behouden ook veel van hun eigen cultuur. : Samengaan van twee voorheen gescheiden bevolkingsgroepen. ; Godsdienstvrijheid : Het (grond)recht om te geloven wat je zelf wilt. : Eén van de klassieke grondrechten die inhoudt dat men de vrijheid heeft zelf te kiezen om tot een godsdienst toe te treden en deze te belijden en beoefenen. ; Vrijheid van meningsuiting : Het (grond)recht om te zeggen wat je wilt binnen de grenzen van de wet. : Uitzondering: je mag mensen niet beledigen of haat zaaien. ; Fundamentalisme : De teksten van heilige boeken wordt letterlijk genomen. : Een strenge interpretatie van een godsdienst die zich kenmerkt door religieuze onverdraagzaamheid. ; Gematigde geloven : Het geloof wordt niet letterlijk genomen maar het gaat om de boodschap. ; Ietsisme : Een geloof in een onbepaalde metafysische kracht. : Een algemene term voor uiteenlopende overtuigingen waarbij mensen aannemen dat er 'iets' is tussen hemel en aarde, zonder een welbepaalde religie aan te hangen. == 6. Media == ; Communicatie : Het doorgeven en ontvangen van informatie. ; Medium : Een middel om te communiceren. ; Zender : Iemand die de boodschap geeft. Bijvoorbeeld diegene die aan het woord is of die schrijft. ; Ontvanger : Iemand die de boodschap ontvangt. Bijvoorbeeld een luisteraar of lezer. ; Non-verbale communicatie : je geeft gevoelens en gedachten door met gebaren, houding en uitstraling. ; Tweezijdige communicatie : Je ben tegelijk zender en ontvanger. : Er bestaat de mogelijkheid om te reageren op wat de ander zegt. ; Massacommunicatie : Er zijn veel (soms miljoenen) kijkers en luisteraars. : De informatie bereikt grote groepen mensen. ; Populaire kranten : Bevatten vaak meer voor het sensationeel nieuws. : Bijvoorbeeld de Telegraaf en het AD ; Kwaliteitskranten : Kranten die streven naar berichtgeving met diepgang. : Bijvoorbeeld de Volkskrant en NRC. ; Doelgroep : Een specifieke groep mensen die een organisatie of instelling wil bereiken met een bepaald aanbod. : Bijvoorbeeld jongeren / ouderen, mannen / vrouwen, theoretisch opgeleiden, werkzoekenden, etc. ; Commerciële omroep : Bedrijven die vooral als doel hebben om geld te verdienen met hun uitzendingen. : Een omroep waar de radio- of televisie-uitzendingen worden verzorgd door bedrijven met commerciële doeleinden. ; Publieke omroep : Omroepen van de overheid : Een organisatie die door de overheid in het leven is geroepen om informatie uit te zenden via een communicatiemiddel naar een breed publiek. ; Pluriformiteit (in de media) : Er zijn voor alle doelgroepen in Nederland voldoende kranten, tv-zenders en andere media aanwezig. ; Persbureaus : Een organisatie die dagbladen, radio- en televisiezenders en andere media (meestal) dagelijks van nationaal en internationaal nieuws voorziet. : Bedrijven waar journalisten nieuws uit binnen- en buitenland verzamelen. Bijvoorbeeld: ANP, GPD (beiden Den Haag/Rijswijk) en Novum Nieuws (Amsterdam) : Grote persbureaus werken internationaal, hieronder vallen de buitenlandse persbureaus; AFP, AP, Reuters en DPA. ; Beeldvorming : Je vormt je steeds een beeld van iets, iemand of een situatie. : Het ontstaansproces van een beeld (in de media) over een persoon, organisatie of zaak, dat niet noodzakelijkerwijs met de werkelijkheid of de feiten hoeft overeen te komen. ; Maatschappelijke functie (van de media) : Informatieve functie : Controle- of waakhond functie : Socialiserende functie ; Persvrijheid : Journalisten hebben de vrijheid om ongehinderd berichten te kunnen publiceren. : De vrijheid van drukpers, het grondrecht om gevoelens en gedachten openbaar of kenbaar te maken. : Een democratische samenleving kan alleen goed functioneren als de persvrijheid – als een van de voornaamste voorwaarden – goed geregeld is. : In Nederland is de persvrijheid vastgelegd in artikel 7 van de Nederlandse Grondwet. ; Manipulatie : Feiten met opzet worden weggelaten of veranderd. : Er wordt aan de ontvanger van de boodschap onbewust (namaak-)informatie verstrekt. ; Mediawet : Hoeveel reclame commerciële en publieke omroepen mogen uitzenden. : Regelt de toelating tot het omroepbestel en stelt eisen aan de publieke omroepen onder andere om te zorgen voor mediapluriformiteit. ; Mediawijsheid : Dat je verstandig gebruikmaakt van media. [[Bestand:IllinoisTelephoneAndTelegraphAd.png|thumb|upright=0.5|left]] ; Privacy : Het recht op een privéleven. : Een afweerrecht dat de persoonlijke levenssfeer beschermt. ; Persoonsgegevens : Iemands naam, adres en woonplaats. : Ook telefoonnummers en postcodes met huisnummers zijn persoonsgegevens. : Gevoelige gegevens als iemands ras, godsdienst of gezondheid worden bijzondere persoonsgegevens genoemd. ; Online profilering : Bedrijven verzamelen met behulp van cookies gegevens over jou en maken daarmee een digitaal profiel. : Geautomatiseerde verwerking van (persoons)gegevens met als doel een individu te evalueren, te classificeren of een beslissing over die persoon te nemen, dit door persoonsgegevens te vergelijken en samen te brengen. == 7. Relaties == ; (De mens is een) sociaal wezen : Iedereen heeft contacten met andere mensen nodig. ; Persoonlijke relatie : Gevoelens van vriendschap en liefde. : Persoonlijke relaties gaan over liefdesrelaties, familierelaties, vriendschappen en dergelijke. ; Zakelijke relatie (functionele relatie) : Gebaseerd op verplichtingen en afspraken. : Verplichtingen en afspraken spelen een grote rol (in de vorm van een contract, wet of reglement). ; Seksuele moraal : De manier waarop er over seks wordt gedacht. : Opgeschreven, uitgesproken en niet-uitgesproken opvattingen (vaak ook taboe`s) die het seksuele gedrag van een bepaalde groep bepalen. ; Dubbele moraal : Voor jongens gelden andere normen dan voor meisjes. : Er wordt met twee maten gemeten. ; Machtsverschil : De één de baas over de ander. ; Trouwambtenaar : Regelt een huwelijk voor de burgerlijke stand. ; Ritueel : Handeling met een speciale symbolische waarde. ; Gemengd huwelijk : Een huwelijk tussen mensen met een verschillende religie, nationaliteit of cultuur. ; Rolverdeling : De maatschappij heeft verwachtingen over hoe iemand zich behoort te gedragen. ; Emancipatie : Het streven naar een volwaardige plaats in de samenleving vanuit een achtergestelde positie. : Vrouwen schikken zich niet meer in een ondergeschikte positie. : Streven naar gelijkgerechtigdheid, zelfstandigheid, eerlijker maatschappelijke verhoudingen. ; Trouwen in gemeenschap van goederen : Alle bezittingen zijn gemeenschappelijk bezit van de beide partners. ; Trouwen op huwelijkse voorwaarden : Een notaris legt vast wat van wie is. ; Echtscheiding : Een ontbinding van het huwelijkscontract door de rechter. ; Alimentatie : Een maandelijkse bijdrage aan de kosten van het levensonderhoud na een scheiding. ; Ouderlijk gezag : Wettelijke plicht om je kinderen op te voeden en te verzorgen. ; Ouderschapsplan : Een geheel van afspraken over de kinderen, opgesteld door ouders die gaan scheiden. ; Samenlevingscontract : Een overzicht van de bezittingen van twee partners. : Een wettelijke overeenkomst tussen partners die geen huwelijk willen sluiten maar wel op rechtszekere wijze willen samenwonen. == 8. Werk == ; Werk : Iets doen waar anderen behoefte aan hebben. : Het aanbrengen van wenselijk geachte veranderingen in de omgeving door menselijke activiteit. : Kan zowel lichamelijk als geestelijk zijn. ; Arbowet : Hierin staat precies hoe werkgevers moeten zorgen voor gezonde en veilige werkplekken. : Een Nederlandse wet die regels bevat voor werkgevers en werknemers om de gezondheid, de veiligheid en het welzijn van werknemers en zelfstandig ondernemers te bevorderen. ; Minimumloon : Het loon dat je minimaal moet ontvangen als je werkt. : Het laagste bedrag dat een werkgever wettelijk verplicht is aan een werknemer als loon te betalen. ; Sollicitatieplicht : Je moet blijven zoeken naar een baan wanneer je een uitkering ontvangt. : Aan een sociale uitkering wordt de plicht tot het zoeken naar werk verbonden. ; Open sollicitatie : Je vraagt bij een bedrijf of er werk is. : De sollicitant reageert niet op een advertentie van een bedrijf dat een vacature heeft, maar diegene benadert zelf een bedrijf. ; Netwerken : Je vertelt je vrienden en kennissen dat je werk zoekt. : Contacten leggen waar je je voordeel mee kunt doen. ; Cv (curriculum vitae) : Een lijstje met je persoonlijke gegevens, opleiding en werkervaring. : Lijst met relevante opleidingen en werkervaring. : Het curriculum vitae hoort bij een sollicitatiebrief. ; Arbeidscontract (arbeidsovereenkomst) : Een afspraak tussen werkgever en werknemer, die we arbeidsvoorwaarden noemen. : Schriftelijke overeenkomst waarbij de werknemer zich verbindt om in dienst van de werkgever tegen bepaald loon gedurende een zekere tijd arbeid te verrichten. ; Zwartwerken : Werken zonder belasting te betalen. : Als zwartwerk wordt ontdekt, is de werkgever strafbaar. : Betaald werk verrichten zonder daar belasting of sociale premie over te betalen. ; Cao (collectieve arbeidsovereenkomst) : Afspraken binnen tussen werkgevers- en werknemersorganisaties binnen een bepaalde bedrijfstak. : Afspraken gemaakt tussen werkgevers en vakbonden over beloning en werkomstandigheden voor alle werknemers in een bedrijf of bedrijfstak gedurende een bepaalde periode. ; Maatschappelijke positie : De plaats die iemand heeft op de maatschappelijke ladder. : Je kennis of vaardigheden, macht of verantwoordelijkheid en je inkomen. : De plaats of rang in de samenleving: dit hangt samen met je opleiding, beroep, inkomen en afkomst. ; Maatschappelijke ladder : Maatschappelijke posities in de samenleving van laag naar hoog. : Indeling van mensen hun maatschappelijke positie, bepaald door macht, status en inkomen. : Bovenaan de maatschappelijke ladder staan beroepen als artsen, advocaten en directeuren, terwijl meer onderaan de maatschappelijke ladder beroepen staan als vakkenvullers, schoonmakers en vuilnismannen. ; (Sociale) status : De waardering die mensen geven aan je beroep. : Aanzien in de maatschappij. : Het aanzien, de eer, het prestige dat iemand verwerft en met zich meedraagt in de sociale groep of samenleving waarin die persoon zich begeeft. ; Sociale klassen : Werkende bovenlaag : Jongere kansrijken : Rentenierende bovenlaag : Werkende middengroep : Laagopgeleide gepensioneerden : Onzekere werkenden : Het precariaat ; Sociale ongelijkheid : Macht, kennis en geld zijn niet gelijk over alle mensen verdeeld. : Grote en ongewenste verschillen in welvaart en ontwikkelingskansen tussen de verschillende groepen (klassen) van de bevolking. ; Sociale mobiliteit : Je kunt klimmen op de maatschappelijke ladder. : Veranderingen in sociale status van individuen of groepen. : De mogelijkheid een andere maatschappelijke positie in te nemen. ; Vakbond : Een organisatie die opkomt voor de belangen van werknemers. : Een organisatie voor werknemers van één of meer bedrijfstakken of beroepsgroepen. ; Staking : Wordt georganiseerd wanneer praten met de werkgever niet lukt. : Het neerleggen van de werkzaamheden, meest uit protest of om verbeteringen af te dwingen. : Het tijdelijk stoppen met het leveren van arbeid om een sociaal-politiek doel te bewerkstelligen. ; Ontslag op staande voet : Je moet onmiddellijk het bedrijf verlaten en hebt geen recht op een uitkering. : Een opzegging wegens een dringende reden waardoor de arbeidsovereenkomst direct eindig. ; Positieve discriminatie : Werkgevers mogen voorrang geven aan vrouwen, allochtonen of ouderen. : Het opzettelijk bevoordelen van bepaalde bevolkingsgroepen bij de toelating tot opleidingen of arbeidsplaatsen, wanneer er sprake is van gelijke geschiktheid. ; Kinderopvangtoeslag : Een tegemoetkoming in de kosten van de kinderopvang. ; Ouderschapsverlof : Het recht op een vrije dag in de week om voor een jong kind te zorgen. : Al of niet betaalde periode die een werknemer niet hoeft te werken als hij of zij een kind heeft gekregen. ; Verzorgingsstaat : De overheid helpt de burgers als dat nodig is. : Een overheid die zorgt voor een minimaal welvaarts- en welzijnspeil voor alle inwoners. : Een sociaal systeem waarin de staat primaire verantwoordelijkheid draagt voor het welzijn van zijn burgers, zoals in kwesties van gezondheidszorg, onderwijs, werkgelegenheid en sociale zekerheid. ; Vergrijzing : Het aandeel van de ouderen in de bevolking neemt toe. : Vergrijzing is een term voor het steeds ouder worden van een bevolking. Het gaat om het aandeel ouderen in de bevolking dat stijgt, waardoor ook de gemiddelde leeftijd in dat land stijgt. ; Ontgroening : Ontgroening is het afnemen van het aandeel jongeren in de bevolking. : Demografische ontwikkeling waarbij het aandeel van jonge mensen in de totale bevolkingsopbouw afneemt. == 9. Criminaliteit == [[Bestand:Crime Does Not Pay (no. 33).jpg|Crime Does Not Pay (no. 33)|thumb|upright=1]] ; Strafbaar gedrag : Het overtreden van wetsregels (overtredingen en misdrijven). : Wat kan leiden tot straf of strafvervolging. : Menselijke gedragingen die vallen binnen de grenzen van de wettelijke delictsomschrijving. ; Delict : Een strafbaar feit. ; Overtreding : Een strafbaar feit dat minder erg is. : In het strafrecht een relatief licht strafbaar feit. : Bijvoorbeeld nachtlawaai, openbare dronkenschap en inbreuken op het verkeersreglement ; Misdrijf : Een ernstig strafbaar feit. : Bijvoorbeeld diefstal, bedreiging, inbraak, belastingfraude, oplichting en mishandeling. : We spreken ook van lichte misdrijven zoals bijvoorbeeld winkeldiefstal en zware misdrijven zoals ontvoering. ; Strafblad : Krijg je als je een misdrijf pleegt. : Een registratie van de wetsovertredingen waar iemand voor veroordeeld is of een OM-afdoening heeft erkend. ; Criminaliteit : Alle misdrijven zoals die in de wet staan. : Alles wat door een wettelijke bepaling als misdrijf strafbaar is gesteld. ; Plaatsgebondenheid (van criminaliteit) : Wetgeving is afhankelijk van de plaats (land, staat, gemeente, etc.) waar je je bevindt. : Wat in Nederland is toegestaan, kan in een ander land strafbaar kan zijn. ; Tijdgebondenheid (van criminaliteit) : Onze ideeën over wat strafbaar is veranderen. ; Materiële schade : Schade die je kunt berekenen in geld. ; Niet-materiële schade : Schade die je niet in geld kunt uitdrukken. : Schade die wordt veroorzaakt door verdriet, smart of geestelijk gemis. ; Risicofactoren (voor criminaliteit) : Omstandigheden die de kans op crimineel gedrag vergroten. : Bijvoorbeeld werkloosheid/schooluitval, opvoeding, 'foute' vrienden, alcoholgebruik. ; Pakkans : De kans dat je wordt opgepakt. : De kans dat je wordt opgespoord en vervolgd na het plegen van een misdaad. : De mate van waarschijnlijkheid dat een persoon voor een overtreding of misdrijf wordt opgespoord en vervolgd. ; Persoonlijkheidstheorie : Criminaliteit is een gevolg van psychologische stoornissen. ; Bindingstheorie : Bindingen met familie, klasgenoten en vrienden zorgen ervoor dat je geen criminele dingen doet. ; Aangeleerd-gedragtheorie : Crimineel gedrag aangeleerd en neem je het over van foute vrienden of van familieleden. ; Etiketteringstheorie : Iemand gaat zich crimineel gedragen wanneer hij of zij als een crimineel wordt gezien. ; Gelegenheidstheorie : Mensen kiezen steeds wat het voordeligst voor ze is. : Deelname aan criminele activiteiten groter wordt als daar meer de gelegenheid toe is. ; Verdachte : Iemand die volgens de politie waarschijnlijk iets strafbaars heeft gedaan. : Iemand van wie uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld bestaat dat hij een bepaald strafbaar feit gepleegd heeft ; Proces verbaal : Een speciaal politieverslag over het misdrijf en de verdachte. : De akte waarmee een overheidsambtenaar (bijvoorbeeld politie of een andere opsporingsambtenaar) verslag uitbrengt. ; Officier van justitie : Opsporingsambtenaar en een vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie (OM). : Voert het gezag over onderzoeken van de politie en recherche. : Beslist wat er met een verdachte gebeurt na een onderzoek. : Treed op als openbaar aanklager in een rechtszaak (strafrecht). ; Seponeren : De verdachte komt niet voor de rechter en krijgt geen straf. ; Schikken : De verdachte accepteert een boete en komt niet voor de rechter. ; Vervolgen : De verdachte moet voor de rechter komen. ; Dagvaarding : Een oproep om voor de rechter te verschijnen. ; Advocaat : Een jurist die in rechtszaken de belangen behartigt voor een persoon of partij. : Heeft als taak de verdachte te begeleiden en verdedigen. ; Tbs (terbeschikkingstelling) : De dader komt dan in een tbs-kliniek. : Een maatregel die de rechter kan opleggen aan een verdachte van een misdrijf in plaats van een gevangenisstraf. ; Vonnis : De beslissing van de rechter. ; Hoofdstraf : Een geldboete, een gevangenisstraf of een taakstraf. ; Bijkomende straf : Straffen die aan de hoofdstraffen kunnen worden toegevoegd. : Ontzetting van bepaalde rechten: bijvoorbeeld dat je je rijbewijs moet inleveren na dronken of te hard rijden. ; Repressie (onderdrukking) : Maatregelen tegen overtreding van regels, bijvoorbeeld door (zware) een straf. : Straffen op een manier dat er een afschrikwekkende werking van uitgaat. : Zorgen dat de pakkans hoog is en misdaad niet loont. ; lik-op-stukbeleid : Daders worden sneller veroordeeld. : Beleid van politie en justitie waarbij zij bepaalde strafzaken snel afhandelen. ; (Misdaad)preventie : Het voorkomen van criminaliteit. : Maatregelen die genomen worden om misdaad te voorkomen. == Rechtsstaat == ; Rechtsstaat : - ; Democratie : - ; Democratische rechtsstaat : - ; Autoritaire staten : - ; Dictatuur : - ; Censuur : - ; Grondwet : - ; Grondrechten : - ; Sociale grondrechten : - ; Mensenrechten : - ; Boycot : - ; Trias politica : - ; Wetgevende macht : - ; Uitvoerende macht : - ; Rechtelijke macht : - ; Legaliteitsbeginsel : - ; Strafrecht : - ; Overtreding : - ; Misdrijf : - ; Criminaliteit : - ; Tijdgebondenheid van criminaliteit : - ; Plaatsgebondenheid van criminaliteit : - ; Risicofactoren van criminaliteit : - ; Verdachte : - ; Proces verbaal : - ; Openbaar ministerie : - ; Seponeren : - ; Strafbeschikking : - ; Vervolgen : - ; Soorten straffen (hoofdstraffen en bijkomende straffen) : - : - ; Tbs : - ; Ontoerekeningsvatbaar : - ; Jeugdstrafrecht : - ; Doelen van straffen (afschrikken, gedrag verbeteren, veiligheid, voorkomen eigenrichting, vergelding) : - : - : - : - : - ; Repressie : - ; Preventie : - {{Sub}} {{Links}} hkttnunms8dsbicaki6u4mqvt8i9url 0 38757 423516 405191 2026-04-22T13:23:59Z Erik Baas 2193 423516 wikitext text/x-wiki === Bijlage: De sociaal-maatschappelijke dimensie (mbo-raad) === De sociaal-maatschappelijke dimensie heeft betrekking op de bereidheid en het vermogen om deel uit te maken van de gemeenschap en daar een actieve bijdrage aan te leveren. Het gaat hier om het adequaat functioneren in de eigen woon- en leefomgeving, in zorgsituaties en in de school; om de acceptatie van verschillen en culturele verscheidenheid. Om adequaat te kunnen functioneren in de sociale omgeving is het nodig dat de deelnemer de aspecten van breed geaccepteerde sociale omgangsvormen kent en deze kan toepassen in verschillende situaties. De deelnemer heeft inzicht in de kenmerken van verschillende culturen. In zijn opvattingen en gedrag toont hij respect voor culturele verscheidenheid. De deelnemer heeft kennis over en inzicht in de volgende onderwerpen die bij de sociaal-maatschappelijke dimensie aan bod komen: de grondrechten en plichten in Nederland, kenmerken van de verschillende (sub)culturen in Nederland, kenmerken van – en oorzaken van spanningen tussen – verschillende (sub)culturen en bevolkingsgroepen in Nederland, kenmerken van ethisch en integer handelen, en het doel en de invloed van sociale en professionele netwerken. {{Sub}} {{Links}} 2n67cvtu50a069ggvt04jx79n48911k 0 38783 423485 404614 2026-04-22T13:18:03Z Erik Baas 2193 423485 wikitext text/x-wiki * Ebbens, S., & Ettekoven, S. (2016). <i>Effectief leren</i> (4e ed.). Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff. * Ebbens, S., & Ettekoven, S. (2016). <i>Samenwerkend leren</i> (4e ed.). Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff. {{Sub}} {{Links}} 2bj27sbj8hrgzlh2q48i6idbtblepig 0 38808 423471 405197 2026-04-22T13:15:33Z Erik Baas 2193 423471 wikitext text/x-wiki {{TOC rechts}} = Onlosmakelijk verbonden = Over het belang van zelfstandigheid binnen een krachtige leeromgeving == Inclusief knopen en bandjes == Onderwijs gaat over leren. Maar wat is leren? Bij leren wordt vaak gelijk gedacht aan het instituut school, maar ook buiten school wordt veel geleerd. In deze inleiding geef ik een algemene beschrijving van wat leren is en de rol van onderwijs hierin. === De kippenjongen === Aan het begin van een mensenleven staat de ontwikkeling en het leren bedienen van het lichaam centraal. Leren gaat dan vooral over vaardigheden als kauwen, grijpen, klauteren, klimmen, lopen en later meer complexe handelingen. Daarnaast leert een kind in de beginfase ook vaardigheden die cultureel gebonden zijn: taal, lichamelijke verzorging, regels, (netjes) eten, etc. De meeste kinderen in Nederland kunnen zich zelfstandig aankleden als ze vijf jaar zijn (inclusief knopen en bandjes). Kinderen leren dit door nabootsing van en begeleiding door mensen in de omgeving. Ouders zijn hier grotendeels verantwoordelijk voor. Kinderen zijn leerplichtig vanaf vijf jaar maar geadviseerd wordt om al met vier jaar al met school te beginnen en dit is ook waar ouders meestal voor kiezen. Op school wordt gericht gewerkt aan het opbouwen van kennis, vaardigheden en attitudes (houdingen). Leren wordt een formele en intentionele activiteit waarbij specialisten optreden die het opgroeiende kind met behulp van materialen, structuren en communicatie(technieken) stap voor stap bepaalde kennis, vaardigheden en attitudes proberen bij te brengen (Jolles, 2016). Dit gaat alles behalve vanzelf. Kinderen die onder uitzonderlijke omstandigheden opgroeien of verwaarloosd/geïsoleerd worden, leren vaak niet de vaardigheden die we als normaal beschouwen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het verhaal van Sujit Kumar. Een jongen uit Fiji die een groot deel van zijn jonge jaren was mishandeld en veel in een kippenhok doorbracht. Hij heeft in plaats van zich te leren gedragen als mens, kippengedrag overgenomen en was bijvoorbeeld niet in staat om te lopen. En eenmaal opgegroeid, lukt het bijna niet meer om deze vaardigheden alsnog te leren. (Sitskoorn, 2011). Maar ook bij een gezonde ontwikkeling zijn er nog voldoende obstakels en zijn er (grote) individuele verschillen in de manier waarop men leert en ontwikkelt. Opvoeders en onderwijzers zijn er om dit proces te begeleiden en verzorgen. === Worden wie je bent === In het voortgezet onderwijs vindt leren plaats in een bepaalde fysieke en sociale omgeving waarbij naast motorische en sociale vaardigheden het geheugen en denkvaardigheden een centrale rol spelen. Leerlingen leren in het voortgezet onderwijs meer complexe motorische en sociale vaardigheden dan in het basisonderwijs en krijgen steeds beter vat op de leefomgeving door te oefenen met kennis en vaardigheden. Daarnaast vinden we het belangrijk dat jonge mensen in deze fase beginnen met het ontwikkelen van een eigen identiteit zodat zij later verantwoording kunnen dragen en zichzelf staande kunnen houden in een veranderende samenleving. Over de ontwikkeling van de menselijke identiteit zijn veel uiteenlopende dingen gezegd en geschreven. Genetische factoren spelen een grote rol in de aanleg van gedrag. Dit blijkt onder andere uit tweelingenstudies. Ook is de identiteitsontwikkeling is sterk afhankelijk van wat er vanuit de (sociale) omgeving wordt aangereikt. Het gezin en de school spelen hierin een centrale rol. Over de relatie tussen beide zegt Jolles in Het tienerbrein het volgende: “De genen zorgen voor de aanleg van de hersenen en de uitgroei ervan binnen genetisch vastgelegde mogelijkheden. Maar het is de omgeving die de richting en de efficiëntie van die uitgroei bepaalt … en daarmee de ontplooiing van het individu” (p. 77,78). In de samenleving hechten we naast de persoonlijke ontwikkeling waarde aan een brede algemene ontwikkeling en een zekere mate van aanpassing en participatie. Naast taal en rekenen krijgen leerlingen in het basis- en voortgezet onderwijs schoolvakken die ingrijpen in de beeldvorming van jonge mensen. Verder willen we graag dat zij tijdens het opgroeien gaan reflecteren en keuzes kunnen maken voor een vervolgstudie, werk en het leven in de maatschappij. Onderwijs moet de opgroeiende mens dus handvatten geven om zichzelf en de omgeving beter te begrijpen en te beheersen. Dit gebeurt niet alleen op school. Maar kinderen en adolescenten (en volwassenen) brengen er veel tijd door. Plus dat er in het onderwijs gericht en planmatig wordt gewerkt. Hoe dan ook, de schoolomgeving speelt een hoofdrol in ‘het worden wie je bent’. Maslow schrijft hierover het volgende: “Education is learning to grow, learning what to grow toward, learning what is good and bad, learning what is desirable and undesirable, learning what to choose and what not to choose.” (uit: The farther reaches of human nature, 1971) In hoofdstuk 4 paragraaf 3 ga ik verder in op relatie tussen socialisatie en individualisatie. In het volgende hoofdstuk ga ik in dieper in op de achtergrond van mijn onderwijsvisie, welke leerinhoud volgens mij belangrijk is binnen de geschetste context en wat de rol is van de maatschappijvakken in het onderwijs. == Taaltechniek == Mijn visie op onderwijs hangt samen het idee dat mensen in de loop van de geschiedenis binnen samenlevingen en culturen steeds nieuwe technieken zijn gaan gebruiken die het alledaagse leven hebben veranderd. Daarmee hebben zij steeds bewust of onbewust de manier van samenleven een bepaalde kant gestuurd en de basis gelegd voor de wijze waarop waarop we nu samenleven en hoe er naar de wereld en het bestaan gekeken wordt. De mensen van nu verschillen volgens mij niet wezenlijk van de mensen die 10.000 jaar geleden aan het begin de Neolithische revolutie ontdekten hoe gewassen gecultiveerd konden worden. Op en evolutionaire tijdschaal is de opbouw en werking van de hersenen in deze periode nauwelijks veranderd. Maar de specifieke omstandigheden waaronder de neolithische mens opgroeide, maakte dat deze anders samenleefde, zich op een andere manier ontwikkelde en andere denkbeelden had dan de huidige mens. We vergeten gemakkelijk hoezeer techniek met onze manier van samenleven verweven is. Paul Peter Verbeek beschrijft in Op de vleugels van Icarus dat je bijvoorbeeld ook taal als een techniek kunt zien: iets waarmee je jezelf en de omgeving kunt bedienen. Uit het voorbeeld van Sujit Kumar hoe belangrijk taal is en hoe lastig het is als je deze basistechniek niet beheerst. Voor een groot deel gaat onderwijs over het leren beheersen van de omgeving. Jonge mensen moeten ‘zich thuis gaan voelen’ in de werkelijkheid van alledag; ze moeten ermee overweg kunnen. De sociale en symbolische (taal) structuren van de huidige cultuur worden geleidelijk onderdeel van de persoonlijke cultuur (enculturatie) waarin een balans bestaat tussen aanpassing en ontplooiing. Tijdens de midden- en late adolescentie staat volgens onderwijskundigen de ontwikkeling van het (kritische) denkvermogen centraal als basis voor een evenwichtige beeldvorming van waaruit overwogen keuzes gemaakt kunnen in een vaak nog ongrijpbare wereld. In dit essay ga ik in op welke leer-/lesinhoud volgens mij bijdraagt aan deze ontwikkeling. === Wat mag je niet missen? === Je leert op school als het goed is de basisvaardigheden die nodig zijn om je te kunnen redden in het dagelijks leven om een bijdrage te kunnen leveren aan deze samenleving; zaken die voorwaarde zijn voor een zelfstandig en sociaal zelf. Veel van deze vaardigheden zijn vakoverstijgend. In Het Tienerbrein beschrijf Jolles hoe sterk het leerproces afhankelijk is van de mate waarin mensen hun impulsen leren beheersen, prikkels op een geordende manier leren verwerken en het geheugen op een effectieve manier inzetten (p. 51). Dit is iets wat wel op school aan de orde komt, maar voor een groot deel gewoon geleerd wordt binnen het gezin en de familie, met vrienden op de sportclub en door mensen in de openbare ruimte en via (sociale) media. Op de middelbare school wordt nog steeds geoefend met de genoemde vaardigheden maar ook veel kennis overgedragen. De leerkracht is in veel gevallen iemand die vertelt, voorbeelden geeft, bevraagt en de leerlingen laat oefenen. Hierbij staan begrippen als veiligheid, rust, regelmaat, humor, duidelijkheid, empathie etc. centraal. Hoewel het lastig is om precies te beschrijven wat een goede leerkracht (of les) is, en er veel verschillende onderwijsvormen bestaan, is er brede consensus over de basisvoorwaarden voor onderwijs. Daarnaast vinden we van bepaalde vaardigheden en kennisinhoud dat het voor iedereen (op een bepaald niveau) belangrijk is om te kunnen of weten. Deze inhoud staat omschreven in de de doelen voor elk vak of leergebied (zie bijlage 1). === Onttoveren === Wat is nu precies de rol van de schoolvakken maatschappijleer/maatschappijkunde en burgerschap? Welke kennis vinden we belangrijk en wat maakt ze belangrijk? Zoals gesteld is de rol van onderwijs het aanleren van vaardigheden, kennis en houdingen zodat leerlingen grip krijgen op zichzelf en de omgeving. Omdat we deze kennis en vaardigheden hebben verdeeld over de verschillende schoolvakken, ziet een les maatschappijleer ziet er (heel) anders dan een les natuurkunde, Engels of metaalbewerking. De natuurkunde bijvoorbeeld, heeft als onderwerp de werking van materie, straling en energie en oefent met de leerlingen de wetenschappelijke methode en het denken in modellen. Vastomlijnde experimenten en gerichte metingen schetsen een beeld van een beheersbare wereld. In de maatschappijleer/maatschappijkunde en burgerschap kijken we naar de organisatie van samenleven en menselijk gedrag. We hebben het over actuele problematiek en de dilemma’s die deze opleveren. Daarbij wordt gekeken naar ethische/morele en filosofische vraagstukken. Een heel ander verhaal, maar er zijn ook overeenkomsten te vinden. De rol van alle maatschappijvakken is volgens mij vooral: het oefenen van het onderscheidings- en beoordelingsvermogen ten aanzien van wat er in de samenleving leeft en speelt. Vooral informerend van aard, maar wel met een duidelijke structuur en aanpak die afgestemd is op de ontwikkeling van leerlingen. In de maatschappijvakken leren we aan leerlingen hoe problemen op een praktische en rationele manier aangepakt kunnen worden. Max Weber noemde dit in 1917 ‘het onttoveren de wereld’: het magisch bewustzijn maakt langzaam plaats voor rationeel denken. Andersom gesteld: in een onttoverde wereld heb je aangrijpingspunten en gereedschappen nodig om vanuit redelijke overwegingen naar de omgeving te kijken. Het aanreiken van die hulpmiddelen is volgens mij de rol van het schoolvak. In het volgende hoofdstuk ga ik in op maatschappijonderwijs in relatie tot beschaving en het verzelfstandigen van leerlingen. Wat is daar de opdracht? == Get a grip == Hoewel onderwijs veel maatschappelijke problematiek niet op kan lossen, speelt onderwijs wel een sturende rol in het leven van jonge mensen. Het opdoen van kennis en vaardigheden helpt hen grip te krijgen op de wereld en zichzelf. De maatschappijvakken spelen hierin een rol. Wat is de belangrijkste bijdrage van de maatschappijleer, -kunde en burgerschap? Wat vinden we dat opgroeiende mensen moeten weten en kunnen? En hoe maakt dit het leven van mensen individueel en de samenleving als geheel beter? En hoe beoordelen we wat beter is? In de volgende paragrafen geef ik een beschrijving van mijn antwoord op deze vragen binnen de kaders van het onderwijs in Nederland anno 2018. === Aansluiten bij zelfstandigheid === Onderwijs en politiek hebben veel met elkaar te maken. Onderwijs geeft mede vorm, inhoud en kleur aan de ontwikkeling van toekomstige, bestuurders, (volks)vertegenwoordigers en natuurlijk (stemgerechtigde) burgers. Ook is de politiek van grote invloed op het onderwijs. Het Ministerie van OCW streeft naar goed onderwijs, voldoende voorbereiding op zelfstandigheid en verantwoordelijkheid en cultuurbeleving voor iedereen. De inhoud van de maatschappijvakken sluit denk ik voor een deel direct aan bij de missie van het Ministerie van OCW. Ook de doelstellingen komen overeen als het bijvoorbeeld gaat om informatie naar waarde kunnen schatten, het kunnen nadenken over hoe eigen opvattingen en denkbeelden tot stand komen of het belang van cultuuroverdracht. In de maatschappijvakken kan uit vele onderwerpen worden gekozen om een les op te maken en wat in deze keuze leidend moet zijn, bespreek ik in de volgende paragraaf. Daaraan voorafgaand wil ik benoemen dat lesinhoud zoveel mogelijk moet aansluiten de ontwikkeling waarin de leerling zich bevindt als het gaat om het bevorderen van zelfstandigheid. Vygotsky beschrijft hoe je als leerkracht kan aansluiten bij datgene wat een leerling reeds zelfstandig beheerst (de actuele ontwikkeling) en die uitdaagt de volgende stap te zetten (de naaste ontwikkeling). In het gebied daartussen begeeft de leerkracht zicht en coacht de leerling. (Van der Veen & van der Wal, 2008, p. 113) === Keuzestress === De veelheid van onderwerpen binnen de maatschappijvakken maakt kiezen soms lastig. Wat zijn de ‘belangrijkste’ onderwerpen? Daarnaast is de invulling van ieder onderwerp is sterk afhankelijk van de manier waarop er naar een probleem of samenhang wordt gekeken. Welke benaderingswijzen of invalshoeken komen aan bod? In de maatschappijleer en -kunde in het vmbo moet de inhoud denk ik vooral gaan over: de ontwikkeling van samenlevings- en bestuursvormen in het verleden en hoe we gekomen zijn waar we nu zijn (vanuit maatschappelijk perspectief); hoe men vroeger samenleefde; hoe we tegenwoordig samenleven en wat er op het moment in de samenleving speelt; kijken naar de eigen ontwikkeling en de omgeving. En in het mbo bij burgerschap: maatschappelijke problematiek analyseren, de werking van de politieke en sociale instituties van ons land, europa en de wereld en internationale betrekkingen; hoe je op een gebalanceerde manier om kunt gaan met het dagelijks leven (informatie, media, communicatie, werk, stemmen, regels, relaties, planning, stress, vrije tijd, etc.) welke factoren van invloed zijn op de keuzes die je maakt. Op deze manier komen in het vmbo komen vooral de grote lijnen voorbij en in het mbo de specifieke invulling. Op het vmbo kan door exemplarisch te werken best een lastig politiek probleem aan de orde worden gesteld, maar dit mag volgens mij niet te abstract worden. Het gaat hier om het totaalplaatje, het grote verhaal. In het mbo kunnen de details worden ingekleurd. Deze overweging komt voort uit het feit dat de midden-adolescent (15 - 17 jaar) over het algemeen weinig of nog niet bezig is met langetermijn-keuzes of -beslissingen en vooral de eigen gevoelens en gedachten centraal stelt. Terwijl de late adolescent zelfreflectie en overzicht ontwikkelt, meer vooruit kijkt en zich beter in kan leven (Jolles 2016, p100-119). Leerlingen in het vmbo hebben houvast aan grote ideeën en voorbeelden. Door anderen te observeren en in het sociale te experimenteren, ontwikkelen ze een eigen identiteit. De late(re) adolescent is beter in staat zich langer met een specifiek onderwerp of probleem bezig te houden en dieper op het onderwerp in te gaan. Op het mbo kan aandacht besteed worden aan meer ingewikkelde maatschappelijke problematiek, actualiteit, reflecteren, mening vormen en keuzes maken. Op deze leeftijd sluiten lessen over bijvoorbeeld stemmen ook beter aan bij de belevingswereld. === Toekomstbestendigheid === In het computerspel Civilization uit 1991 is het de bedoeling om een rijk op te bouwen en dit te managen. Manschappen worden op ontdekkingsreis gestuurd en er worden oorlogen voorbereid en gevoerd. Ook moet de speler politieke keuzes maken, geldstromen beheren en voor banen zorgen. Hoe lastig het in werkelijkheid is om een beschaving op te bouwen, gaande te houden en te verbeteren, wordt door Elon Musk benadrukt in een gesprek met Chris Anderson van TED. Technieken om bijvoorbeeld ziektes te genezen, worden alleen beter als heel veel mensen daar heel hard voor werken. Onderzoek en het ontwikkelen van nieuwe werkwijzen en technieken kost veel tijd en geld en dit vereist continue aandacht. Dat wat over een periode van eeuwen stap voor stap is opgebouwd en waardoor we nu in relatief grote welvaart leven, moet continu worden onderhouden, bijgesteld en aangepast. Wat betekent dit voor de toekomst? Raymond Kurzweil, Amerikaans computerwetenschapper, uitvinder en futurist, schetst hoe de aard en verdeling van het soort werk wat er voor mensen bestaat, in de afgelopen eeuwen ingrijpend is veranderd door de ontwikkeling van bijvoorbeeld het weefgetouw of de stoommachine. En dat nu met de komst van internet en moderne media is dit in een stroomversnelling gekomen. Kurzweil voorspelt dat dit de komende decennia nog flink doorzet vanwege de enorme snelheid waarmee nieuwe informatie- en communicatietechnologieën worden ontwikkeld en dat dit zal volgens hem leiden tot een verdere integratie van (intelligente) computersystemen in de samenleving en ons persoonlijke leven. Kortom: leerlingen groeien op in een samenleving die continu verandert. In de maatschappij vakken kunnen we denk ik een bijdrage leveren aan de ‘toekomstbestendigheid’ van leerlingen. Door bijvoorbeeld de blik op actuele problematiek te richten en ons afvragen: wat als? En manieren te onderzoeken welke belangen(tegenstellingen) een rol spelen. Vergelijkend kunnen we kijken naar hoe oude waarden langzaam veranderen in nieuwe en naar verschillen tussen culturen, groepen en individuen en waar deze verschillen vandaan komen. Maar daarnaast zal moet er ook worden geoefend (en geëxperimenteerd). In een klaslokaal gaat dit redelijk, maar daarnaast zijn andere vormen denkbaar. Hierover gaat de volgende paragraaf. === Verdere verzelfstandiging === Leerlingen moeten tegenwoordig veel weten over uiteenlopende onderwerpen en het is niet zo dat parate kennis minder belangrijk wordt omdat we alles kunnen Googlen. Maar nieuwe technieken kunnen denk ik wel helpen bij de manier waarop we leren, werken en leven. In Onderwijs in tijden van digitalisering beschrijven Jurjen van der Helden, Inge Molenaar en Harold Bekkering hoe adaptieve onderwijstechnologie de leerweg beter kan laten aansluiten bij de leerling. Bijvoorbeeld door middel van directe terugkoppeling, oefeningen die aansluiten bij het niveau en het geven van inzicht in de eigen voortgang. Hersenfysiologisch onderzoek wijst uit dat leren minder energie kost naarmate beter aangesloten wordt op het individuele model van de wereld van elke leerling (Verbrugge en Baardewijk, 2017). Ik hoop dat dergelijke systemen een deel van de kennisoverdracht op zich gaan nemen waardoor op school meer tijd komt voor het ‘echte werk’. Zelf zou ik bijvoorbeeld graag meer tijd hebben om te de aangereikte begrippen, gedachten en ideeën meer beleefbaar te maken. Dit kan nu deels al in het klaslokaal door werk- en spelvormen in de les te gebruiken, een onderwijsleergesprek te begeleiden of door (kleine) onderzoeken te verrichten. Maar een bezoek aan de rechtbank of de Tweede Kamer maakt meer indruk heb ik gemerkt. En het zou denk ik goed zijn als het daar niet bij blijft maar dat leerlingen vaker de mogelijkheid hebben om de onderdelen en werkingsmechanismen van de samenleving van dichtbij te bekijken. Reële context biedt stevige aangrijpingspunten voor het theoretische kader in de lessen. Ook zie ik taalsteun als middel om leerlingen zelfstandiger te maken. Of in elk geval dat leerlingen gericht begrippen in een passende context aangereikt krijgen. Wat deze context volgens mij moet zijn bij het vak Burgerschap in het mbo bespreek ik in het volgende hoofdstuk. == De doe-democratie == In mijn onderwijscarrière heb ik vooral lesgegeven in de bovenbouw van het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Pas de laatste vijf jaar geef ik actief les in het vak maatschappijleer in de bovenbouw van het vmbo, havo en vwo. Met burgerschap heb ik helemaal geen ervaring. Wat ik weet van het vak komt uit lessen, boeken en van verhalen van studiegenoten. 4.1 De overheid denkt mee We gaan volgens de rijksoverheid langzaam toe naar een doe-democratie waarin actieve burgers zelf zorgen voor oplossingen en de overheid met hen meedenkt of een ondersteunende rol heeft. Ook de lessen op het mbo moeten hier een bijdrage aan leveren. De kwalificatie-eisen zoals ze nu zijn opgesteld, geven mijns inziens geen duidelijk kader. De leerdoelen en onderwerpen zijn van algemene aard en verdeeld over vier dimensies. Veel daarvan bouwen voort op wat tijdens de lessen maatschappijleer/-kunde in het vmbo behandeld is. Vanaf schooljaar 2015 - 2016 wordt van scholen verwacht dat zij ook aandacht schenken aan kritische denkvaardigheden en mensenrechten. De mbo-raad heeft doet handreikingen over de mogelijke invulling van lessen en geeft voorbeelden. Kritische denkvaardigheden lijken me belangrijk. Iets wat zeker een plek moet krijgen in de lespraktijk van het mbo. Maar hoe ziet dit er concreet uit? Een referentiekader voor kritische denkvaardigheden zoals dat er is voor de talen zou daarbij handig zijn: gecategoriseerd en in oplopende graad van beheersing. Ik schetste eerder hoe er in het mbo ruimte moet zijn voor het inkleuren van algemene kennis- en basisvaardigheden en het werken aan structureren en plannen: ofwel het verder verzelfstandigen van de leerlingen. Lessen over hoe waarden, belangen, keuzes, afwegingen, etc. een rol spelen in het dagelijks handelen, wat je plek is binnen de samenleving en hoe je daar meer om gaat binnen een levendige context, lijken hiervan een essentieel onderdeel. == Onbedoelde gevolgen == Is onderwijs überhaupt in staat is om maatschappelijke vraagstukken op te pakken? In deze sluit ik mij aan bij Fergusons idee van onbedoelde gevolgen: binnen netwerken is het erg lastig om te sturen. Ik denk dat Burgerschap op het mbo misschien wel in staat is om leerlingen te helpen hun leven en werk te ordenen maar ik geloof niet dat er bepaalde maatschappelijke problematiek via het mbo kan worden opgelost. En in hoeverre kunnen (en willen) we ervoor zorgen dat jongeren ‘actieve burgers’ worden? Betekent dit dat we inzetten op socialisatie of vinden is dat juist dat iemand zich in vrijheid kan ontwikkelen? Rob Wijnberg beschrijft in een artikel in het NRC: Wat is eigenlijk het belangrijkste doel van onderwijs? de spanning tussen socialiseren (waarheid) en individualiseren (vrijheid). Hij vertelt hoe volgens filosoof Richard Rorty socialisatie noodzakelijkerwijs vooraf gaat aan individualisering. Als er in het basis- en voortgezet onderwijs gesocialiseerd wordt, kunnen leerlingen zich in het hoger onderwijs en universiteit individualiseren. Door te vroeg de nadruk te leggen op individualisering zou men onzekere en zelfs asociale jongeren kunnen kweken. Dit probleem kun je volgens mij omzeilen door op tijd te beginnen met het verzelfstandigen van leerlingen in hun leerproces: handvatten bieden in de vorm van taalsteun, reële context en lesinhoud die tot de verbeelding spreekt. Als dit op het vmbo nog niet helemaal ‘gelukt’ is, zal er op het mbo tijd en ruimte moeten zijn om dit door te oefenen. En misschien dat lessen over gezondheidsrisico's, arbeidsverhoudingen, de Europese Unie, of culturele verscheidenheid kunnen bijdragen aan een toekomst met actieve burgers die zelf zorgen voor oplossingen in onze doe-democratie. Maar persoonlijk heb ik meer vertrouwen in wat de techniek ons nog gaat brengen op dat gebied. == Een pragmatische aanpak == Met de ontwikkeling van nieuwe technieken kunnen we de komende decennia denk ik veel veranderingen in het arbeidsproces maar ook in het onderwijs verwachten. Nieuwe informatie- en communicatiesystemen kunnen een positieve bijdrage leveren aan het leveren van bijvoorbeeld maatwerk. Technologisme (de opvatting dat de technologie de oplossing heeft voor de meeste maatschappelijke vragen) lijkt me te eenzijdig. Begeleiding en sturing door vakdocenten met kennis van zaken, gevoel voor de eigenheden en wensen van jonge mensen en het contact met peers in een omgeving waarin gericht aan leer- en ontwikkelingsdoelen wordt gewerkt, blijft de kern van ons onderwijs. Het idee van werken met ‘krachtige leeromgevingen’ waarin leren wordt gezien als een constructieproces spreekt me aan vanwege de pragmatische benadering: een goede of inspirerende leeromgeving maakt dat leerlingen graag (of met minder tegenzin) leren. Er is veel mogelijk in de voorwaardensfeer: een rijke en realistische omgeving. Duidelijk lesmateriaal met uitdagende opdrachten die aansluiten bij de leefwereld en het ontwikkelingsperspectief van leerlingen, met de mogelijkheid om zelf sturing te geven aan het leerproces (Van der Veen & van der Wal, 2008, p. 113). Zoals eerder aangegeven valt volgens mij hier nog wel wat te halen. Misschien wel juist in de maatschappijvakken. Als we terug gaan naar de Neolithische mens en vooruitspoelen naar het heden, dan valt op dat volkeren zich op heel verschillende manieren hebben ontwikkeld. Deze verschillen zijn volgens Jared Diamond ontstaan doordat men zich ontwikkelde in een omgeving met gunstige en minder gunstige factoren, en niet omdat zij wezenlijk verschilden (Diamond, 1999, p. 25). Op school hebben we niet met hele volken maar met individuen te maken die onderling erg verschillen. Maar een inspirerende, uitdagende en misschien wel gezondmakende leeromgeving, is voorwaarde. == Samengevat == * Basisvaardigheden (taal, ordenen, impulsbeheersing) vormen een essentiële voorwaarde voor een gezonde ontwikkeling naar zelfstandigheid. * Maatschappijvakken dragen bij aan het vormen van een onderbouwde mening, gewogen besluiten en een stukje toekomstbestendigheid. * De rol van de leerkracht blijft belangrijk: In de les moet rekening worden gehouden met de (persoonlijke) ontwikkeling en leerstrategie en belevingswereld. * Leeromgeving is van grote invloed: informatie- en communicatietechnologieën bieden mogelijkheden voor de toekomst. == Bronvermelding == Boeken * Sitskoorn, M. (2011). Het maakbare brein. Amsterdam, Nederland: Prometheus. * Maslow, A. H. (1971). The farther reaches of human nature. Arkana/Penguin Books. * Verbeek, P. P. (2014). Op de vleugels van Icarus: hoe techniek en moraal met elkaar meebewegen. Lemniscaat. * Verbrugge, A., & Baardewijk, J. van. (2017). Onderwijs in tijden van digitalisering. Amsterdam, Nederland: Boom uitgevers Amsterdam. * Jolles, J. (2016). Het tienerbrein (derde druk). Amsterdam, Nederland: Amsterdam University press. * Diamond, J. M. (1999). Guns, Germs, And Steel. The Fates Of Human Societies. New York, Verenigde Staten: Ww Norton & Co. * Mok, A. L. (2011). Arbeid, bedrijf en maatschappij (6e ed.). Groningen/Houten, Nederland: Noordhoff. Artikelen/online * Wijnberg, R. (2009, 25 maart). Wat is het belangrijkste doel van onderwijs? NRC. Geraadpleegd van https://www.nrc.nl/nieuws/2009/03/25/wat-is-eigenlijk-het-belangrijkste-doel-van-onderwijs-11702593-a10117 Examen- en kwalificatiebesluit beroepsopleidingen WEB. (2017, 1 augustus). Geraadpleegd van https://wetten.overheid.nl/BWBR0027963/2017-08-01#Bijlage1 *The future we're building [Video - 38m]. (2017, 1 april). Geraadpleegd van https://www.ted.com/talks/elon_musk_the_future_we_re_building_and_boring * MIT AGI: Future of Intelligence [Video - 34m]. (2018, 14 februari). Geraadpleegd van https://www.youtube.com/watch?v=9Z06rY3uvGY&t=2773s Gebruikt in de colleges * Hoek, van der B. LEMM Burgerschapsvorming en de maatschappijvakken (2012), De maatschappelijke taak van het onderwijs. * Hoek, van der B. LEMM : Maatschappijleer hoofdzaak (2012). Meedoen alleen is niet genoeg. Een verkenning van de verhouding tussen Maatschappijleer en burgerschapsvorming. * Nieuwelink, H. LEMM Burgerschapsvorming en de maatschappijvakken (2012) Empirisch onderzoek naar de mate van burgerschap en de impact van onderwijs. == Bijlage 1 == Doelen voor de maatschappijvakken Voor het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs heeft het Ministerie van Onderwijs kerndoelen opgesteld. Dit zijn de richtlijnen en minimumeisen voor het onderwijsaanbod. En voor het vak maatschappijleer en maatschappijkunde in de bovenbouw van het voortgezet onderwijs hebben we een examenprogramma. Het mbo echter, hanteert voor Loopbaan en burgerschap kwalificatie-eisen. Dit is een algemene beschrijving, een soort gewenst profiel van het kennen en kunnen van de jonge burger. == Bijlage 2 == Beschrijving van het vak maatschappijleer Bij een vak als maatschappijleer leer je denken (en spreken/schrijven) in termen van maatschappelijke problematiek, dilemma’s en verschillen tussen groepen en individuen waarbij het innemen van verschillende standpunten ten aanzien van bepaalde waarden, normen, belangen, gewoonten, macht, enzovoorts geoefend wordt. {{Sub}} {{Links}} jg7osbg2nthpxg8mv4qi4wpeyg1fxqd 0 39008 423527 405184 2026-04-22T13:39:23Z Erik Baas 2193 423527 wikitext text/x-wiki Je gaat een serie flashcards maken op de website (of app) Tinycards. == Werkwijze == * Ga naar https://tinycards.duolingo.com/ en maak een account aan (sign up). * Log in en maak een nieuwe set flashcards aan: geef dit een duidelijke titel en ondertitel/beschrijving. * Kies een cover (titelplaatje) voor de set. * Zoek een plaatje voor de voorkant van het eerste kaartje en typ op de achterkant het bijbehorende feit. * Herhaal dit totdat je 10 kaartjes hebt. == Checklist == # titel en ondertitel # cover-plaatje # 10 kaartjes # voor- en achterkant == Inleveren == Mail de link van deze set naar de leerkracht/docent. == Voorbeeld sets/decks == * [https://tiny.cards/collections/22DKaYZn/maatschappijleer Maatschappijleer] * [https://tiny.cards/decks/KW7gJoPE/nasa-raketten-en-lanceringen NASA raketten en lanceringen] {{Sub}} {{Links}} n02xhpm2rddkg01hvj2adbua2afcaen 0 39090 423497 334553 2026-04-22T13:21:26Z Erik Baas 2193 423497 wikitext text/x-wiki Na het tweede leerjaar kunnen leerlingen kiezen voor een aantal vakken die zij in de examenfase kunnen volgen. == Onderbouw == === Vakken en leergebieden === In de onderbouw (klas 1 en 2) van het vmbo volgen leerlingen onderwijs in de volgende vakken of leergebieden: * Nederlands; * Engels; * rekenen en wiskunde; * mens en natuur; * mens en maatschappij; * kunst en cultuur; * bewegen en sport; * 2e vreemde taal. === Voorbereiding op de bovenbouw === In de onderbouw wordt ook aandacht besteed aan aspecten van: * geschiedenis en staatsinrichting; * aardrijkskunde; * economie; * natuur- en scheikunde; * biologie; * verzorging; * informatiekunde; * techniek; * beeldende vorming, muziek, drama en dans. == Bovenbouw == === Verplichte vakken bovenbouw vmbo === In de bovenbouw (klas 3 en 4) van het vmbo volgen leerlingen de volgende verplichte vakken: * Nederlands; * Engels; * maatschappijleer; * lichamelijke opvoeding; * kunstvakken 1. === Profielen === In de theoretische leerweg zijn er 4 profielen: * Techniek; * Zorg en welzijn; * Economie; * Landbouw. De Praktische mavo van De Vrije School Den Haag voorziet alleen in het profiel Zorg en welzijn. === De keuze voor Zorg en welzijn === In de bovenbouw (klas 3 en 4) van het de Praktische mavo volgen leerlingen de volgende vakken: * Nederlands; * Engels; * maatschappijleer; * lichamelijke opvoeding; * kunstvakken 1; * biologie; * geschiedenis. === Keuzevakken === Aan het einde van het tweede leerjaar kiezen de leerlingen één van de volgende vakken: * LO2; * muziek. Typisch wordt gekozen voor het vak waarvoor het beste wordt gescoord. Op het moment dat de resultaten voor beide de vakken hetzelfde zijn, staat de keuze vrij. === Extra vakken === Naast dit pakket kunnen leerlingen kiezen voor één extra vak (deze staan ook tegenover elkaar in het rooster). Ook hier mag voor één van beide vakken worden gekozen <b>mits</b> het gemiddelde uit het tweede leerjaar een 7 of hoger is. * wiskunde; * Duits. == Schematisch overzicht == {| class="wikitable" | colspan=3 | 3e & 4e leerjaar |- | rowspan=2 | Verplichte vakken || Keuzevakken || Extra vakken |- | op basis van beste resultaat || mits gemiddeld cijfer hoger dan een 7 |- | * Nederlands; * Engels; maatschappijleer; * lichamelijke opvoeding; * kunstvakken 1; * biologie; * geschiedenis. | * LO2; * muziek. | * wiskunde; * Duits. |} {{Sub}} {{Links}} awjihm5gz03fqp066tp9ys6ihljgx5p 0 39207 423445 405221 2026-04-22T13:11:50Z Erik Baas 2193 423445 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Chicago_Downtown_Aerial_View.jpg|thumb|upright=1|Bovenaanzicht op de volledig verstedelijkte maatschappij rond Chicago, 2005. Tegenwoordig woont en werkt meer dan 50% van de wereldbevolking in steden en verstedelijkte gebieden.<br><i>Bron: Wikipedia</i>]] In een samenleving houden mensen rekening met elkaar en worden er bewust en onbewust afspraken gemaakt. Toch gaat het soms mis. Als veel mensen last hebben van hetzelfde probleem en de overheid probeert hier een oplossing voor te vinden, dan spreken we van een <b>maatschappelijk probleem (MP)</b>. Het fileprobleem zorgt bijvoorbeeld voor veel gedoe. De media vervult hierin ook een rol (bespreekbaar maken van het probleem. En er zijn meestal veel verschillende ideeën over hoe een MP zou kunnen worden opgelost. Ook dit zijn kenmerken van een MP of <b>politiek probleem</b> (PP). Bij het oplossen van een MP/PP wordt in Nederland meestal voor een <b>compromis</b> gekozen. We spreken van een <b>dilemma</b> als je uit meerdere oplossingen kunt kiezen die allemaal voor- en nadelen hebben. Binnen dit vak kijken we naar deze dilemma's binnen vier hoofdthema's: * Rechtsstaat (veiligheid en vrijheid); * Parlementaire democratie (hoe werkt de democratie?); * Pluriforme samenleving (samenleven tussen verschillende culturen); * Verzorgingsstaat (waarvoor zorgt de overheid?). {{Sub}} {{Links}} 5oo1mnufm73kp1kt667z8drot71ricv 0 39210 423447 405183 2026-04-22T13:11:56Z Erik Baas 2193 423447 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Going_up_or_down_advertisement.jpg|thumb|upright=1| Illustratie uit een advertentie uit 1916 voor International Correspondence Schools, Scranton, Pennsylvania, een vakschool, achterin een Amerikaans populair-wetenschappelijk tijdschrift.<i>Bron: Wikipedia</i>]] <b>Gedragsregels</b> noemen we ook wel <b>normen</b>. Afhankelijk van onze <b>waarden</b> hebben we bepaalde normen waar we ons naar gedragen. Veel dingen doe je, omdat anderen dit van je verwachten: een <b>sociale verplichting</b>. Anderen letten er in veel gevallen op hoe jij je gedraagt (<b>sociale controle</b>). Iemands waarden en normen hebben vaak te maken met <b>belangen</b>. Fietsers hebben belang bij goede fietspaden maar iemand die met het OV reist, heeft liever dat de treinen op tijd rijden. Als het éne belang met het andere botst, spreken we van een <b>belangentegenstelling</b>. Je kunt <b>macht</b> uitoefenen (het gedrag van anderen beïnvloeden) door middel van: * kennis/vaardigheden; * spierkracht; * geld; * functie/beroep; * overtuigingskracht; * en aantal. Hoewel het leven in Nederland relatief gemakkelijk is, hebben mensen vaak nog ongelijke kansen en kunnen inkomens behoorlijk verschillen (<b>sociale ongelijkheid</b>). Dit kan ten koste gaan van de mate waarin mensen zich met elkaar verbonden voelen (<b>sociale cohesie</b>). {{Sub}} {{Links}} 2cnhqekld0dt3qofidl8p5e4ljmgov0 0 39211 423452 405203 2026-04-22T13:12:38Z Erik Baas 2193 423452 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Communication_shannon-weaver2.svg|thumb|upright=2|Shannon-Weaver-communicatiemodel. <i>Bron: Wikipedia</i>]] Kritisch omgaan met informatie (kijken of het betrouwbaar is) betekent dat: * de <b>bron</b> checkt; * onderscheid maakt tussen <b>feiten en meningen</b>; * het onderwerp van verschillende kanten bekijken. Bij <b>communicatie</b> geven we informatie door. Als informatie wordt verdraaid, spreken we van <b>manipulatie</b>. Dit gebeurt bijvoorbeeld bij reclame. Bij <b>propaganda</b> wordt geprobeerd om de mening van mensen te beïnvloeden. Als dit langdurig en systematisch gebeurt, spreken we van <b>indoctrinatie</b>. Alles wat je bezit aan kennis, ervaringen, waarden en normen (<b>referentiekader</b>), bepaalt voor een groot deel wat je wel en niet waarneemt in het dagelijkse leven (<b>selectieve waarneming</b>). Als je personen of situaties niet (goed) kent en toch een mening hebt, spreken we van een <b>vooroordeel</b>. Als het gaat om een vaststaand beeld over een groep, spreken we van een <b>stereotype</b>. Een goede mening vormen doe je door: * de feiten op een rijtje te zetten; * goede (logische) argumenten te verzamelen; * en te luisteren naar tegenargumenten. {{Sub}} {{Links}} 01b2zj2v0pp94df4ndov2h53yuu51bc 0 39212 423444 335829 2026-04-22T13:11:48Z Erik Baas 2193 423444 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Luca_Giordano_013.jpg|thumb|upright=1|Justice door Luca Giordano, <i>Bron: Wikipedia</i>]] <b>Gedragsregels</b> komen vaak voort uit geloof, tradities en gewoonten. De regels die de overheid opstelt om het maatschappelijke leven geordend te laten verlopen, noemen we <b>rechtsnormen</b>. Deze regels veranderen als onze ideeën veranderen over wat wel en niet <b>rechtvaardig</b> is. <b>Absolute monarchie</b> maakte vanaf het einde van de 18e eeuw langzaam plaats voor de <b>rechtsstaat</b> zoals we die nu kennen. En deze verandert nog steeds. In een rechtsstaat gelden <b>rechten</b> en <b>plichten</b> voor burgers, maar óók voor de overheid. In het <b>publiekrecht</b> staat de relatie van de burgers tot de overheid beschreven. * staatsrecht: de inrichting van de Nederlandse staat; * bestuursrecht: de omgang met de burger; * strafrecht: regels voor burger en overheid. In het <b>privaatrecht</b> de relatie van burgers onderling. Een 'burger' kan ook een vereniging of een bedrijf zijn. * personen- en familierecht: relaties tussen burgers; * ondernemingsrecht: voor bedrijven en verenigingen; * vermogensrecht: bezit en geldzaken. {{Sub}} {{Links}} ddeyj2iuite131uvdzz7igxyhixwndw 0 39214 423448 335828 2026-04-22T13:11:58Z Erik Baas 2193 423448 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Montesquieu_1.png|thumb|upright=1|Montesquieu, was een Frans filosoof. Hij wordt beschouwd als een van de grondleggers van de sociologie en als een van de belangrijkste filosofen van de Verlichting.]] <b>Veiligheid</b>, <b>vrijheid</b> en <b>gelijkheid</b> zijn basisprincipes van de rechtsstaat: * de overheidsmacht is opgedeeld; * er is een grondwet; * burgers én overheid houden zich aan de wet. Om machtsmisbruik van de overheid te voorkomen, is deze macht verdeeld in een: * <b>wetgevende macht</b>; * <b>uitvoerende macht</b>; * <b>rechterlijke macht</b>. Deze verdeling noemen we de <b>machtenscheiding</b> of <b>Trias Politica</b>. Het idee is dat de verschillende staatsmachten elkaar controleren en scherp houden (<b>checks and balances</b>). De onafhankelijkheid van rechters zorgt ervoor dat het proces <b>eerlijk</b> verloopt, je wordt <b>beschermd</b> tegen de overheid en dat mensen <b>geen eigen rechter</b> gaan spelen. Naast <b>klassieke grondrechten</b> zijn er sinds 1983 ook <b>sociale grondrechten</b> opgenomen in de grondwet. Het is erg moeilijk om de grondwet aan te passen. Daarnaast hebben we te maken met de <b>EVRM</b>. Het <b>legaliteitsbeginsel</b> heeft te maken met de <b>strafbaarheid</b>, <b>strafmaat</b> en de manier waarop iemand <b>vervolgd</b> kan worden (bijvoorbeeld de <b>ne bis in idem-regel</b> waarbij je na de uitspraak van een rechter in principe niet voor een tweede maal voor hetzelfde vervolgd kan worden). {{Sub}} {{Links}} d5m9wj4m5b2hkwmy7y4lhr6p6p7yxj6 0 39215 423451 405175 2026-04-22T13:12:35Z Erik Baas 2193 423451 wikitext text/x-wiki In de Nederlandse rechtsstaat hebben we te maken met <b>veiligheid</b> en <b>vrijheid</b>; met rechtshandhaving en rechtsbescherming. De overheid beschermt de burgers tegen gevaren en daarom hebben zij meer macht (<b>geweldsmonopolie</b>). Maar de overheid zelf, moet zich ook aan de regels houden (de grondwet). Onder <b>misdrijven</b> rekenen we ernstigere strafbare feiten. Voor een <b>overtreding</b> krijg je meestal een boete en maximaal een jaar hechtenis. Met <b>criminaliteit</b> bedoelen we alleen de misdrijven die in de wet staan. Na een misdrijf verzamelt de <b>politie</b> over het strafbare feit. De <b>officier van justitie</b> bepaalt of er wel of geen rechtszaak moet komen. En de <b>rechter</b> stelt de schuld of onschuld van de verdachte vast. [[Bestand:Microcosm of London Plate 058 - Old Bailey edited.jpg|thumb|upright=2]] Zonder toestemming mag de politie: * een verdachte staande houden; * een verdachte fouilleren; * een verdachte aanhouden; * een verdachte negen uur op het bureau vasthouden; * bewijsmateriaal in beslag nemen. Met toestemming mag de politie: * een woning binnen gaan; * telefoon en internet aftappen; * preventief fouilleren; * een verdachte langer dan negen uur vasthouden; * infiltreren. De officier van justitie kan: * een zaak seponeren; * een strafbeschikking (transactie) aanbieden; * een zaak vervolgen. {{Sub}} {{Links}} a1z13i5mu0pq7na8qhhx5o1b4m87dz4 0 39221 423453 405194 2026-04-22T13:12:39Z Erik Baas 2193 423453 wikitext text/x-wiki In de Nederlandse rechtsstaat geldt het <b>onschuldvermoeden</b>. De rechter stelt uiteindelijk vast of iemand schuldig is: * de <b>kantonrechter</b> behandelt overtredingen; * de <b>politierechter</b> kleine misdrijven; * de <b>meervoudige kamer</b> ernstige misdrijven. Een rechtszaak verloopt volgens zeven stappen: <b>opening</b>; <b>tenlastelegging</b>; <b>onderzoek door de rechter</b>; <b>requisitoir</b>; <b>pleidooi</b>; <b>laatste woord verdachte</b> en het <b>vonnis</b>. Als je het niet eens bent met een vonnis kun je in <b>hoger</b> beroep gaan bij het <b>gerechtshof</b>. Daarna kun je nog in <b>cassatie</b> gaan bij de <b>Hoge Raad</b>. [[Bestand:Alavoine_Rab_fenyítése_Temesváron.jpg|thumb|upright=2]] Er zijn verschillende redenen om straffen te geven: * wraak en vergelding; * afschrikking; * voorkomen van eigenrichting; * resocialisatie; * beveiliging van de samenleving. Er zijn verschillende soorten straffen: * vrijheidsstraf; * taakstraf; * geldboete; * bijkomende straf. Ook is er nog een aantal <b>strafrechtelijke maatregelen</b> die opgelegd kunnen worden. Bijvoorbeeld <b>tbs</b>. Voor jongeren van 12 t/m 17 geldt het jeugdstrafrecht. Bij zwaardere misdrijven kan jeugddetentie <b>opgelegd</b> worden. {{Sub}} {{Links}} jireigyb9zn87x6yfrhum0cxucfcp2w 0 39223 423454 405209 2026-04-22T13:12:41Z Erik Baas 2193 423454 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Trial by Jury - Chaos in the Courtroom.png|thumb|upright=2]] Als burgers een conflict (<b>geschil</b>) hebben, kunnen zij naar de rechter stappen. Hierbij kan het ook gaan om bedrijven of instanties. We spreken van een <b>eiser</b> (degene die de zaak voorlegt) en een <b>gedaagde</b> (degene van wie iets wordt geëist). De eiser vraagt om de gedaagde een <b>dagvaarding</b> te sturen. Bij ingewikkeldere zaken moet een advocaat aanwezig zijn. Vaak vraagt de rechter om te bemiddelen tussen beide partijen maar als dit niet lukt dan spreekt hij een <b>vonnis</b> uit. De rechter kan bepalen dat er moet worden ingegrepen of een schadevergoeding moet worden betaald. In het laatste geval spreken we van <b>vermogensschade</b> als het om geld gaat en van <b>immateriële schade</b> als er pijn of verdriet geleden is. Ook bij een burgerlijke zaak kan in hoger beroep en cassatie worden gegaan. Bij een <b>kort geding</b> wordt er snel een beslissing genomen door de rechter (om bijvoorbeeld een demonstratie te verbieden). Later wordt de zaak dan eventueel alsnog op de normale manier bekeken (<b>bodemprocedure</b>). <b>Mediation</b> is in veel gevallen een goed alternatief voor een rechtszaak. {{Sub}} {{Links}} p2648sg48spvrmrkk5r9wiq3l0q0vdb 0 39224 423455 405204 2026-04-22T13:12:43Z Erik Baas 2193 423455 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Special_Irish_Branch.jpg|thumb|upright=1.5|Special Branch-detectives op een undercoveroperatie op de London Docks, 1911. <i>Bron: Wikipedia</i>]] Hoewel de rechtsstaat in Nederland naar verhouding goed functioneert, is er op een aantal punten discussie. Grondrechten kunnen botsen. Het recht op <b>vrije meningsuiting</b> staat soms bijvoorbeeld onder druk door het recht op <b>gelijke behandeling</b> en <b>vrijheid van geloof</b>. De rechter kan bepalen welk grondrecht in welke situatie het zwaarste weegt. Bij de uitbreiding van bevoegdheden van opsporingsdiensten, kunnen grondrechten van de burger worden geschonden. Als de politie bijvoorbeeld inbreekt of <b>infiltreert</b>, bestaat het gevaar dat zij hierbij burgers benadelen (<b>Wet BOB</b>). Als het gaat om terroristische dreiging is iemand tegenwoordig sneller verdachte (bijvoorbeeld als je opzoekt hoe je een bom maakt) en mag er gebruik gemaakt worden van <b>anonieme getuigenverklaringen</b>. Politici zijn het oneens over of dit wel of niet een goede zaak is. Ook zijn er veranderingen in de rechtspraak. Bijvoorbeeld de <b>uitbreiding van het spreekrecht</b> en de <b>Wet OM-afdoening</b>. Bij het eerste punt zijn tegenstanders bang dat de rechter zich hierdoor teveel laat leiden. Op het tweede punt rijst de vraag of burgers dan nog wel voldoende beschermd zijn tegen de overheid. En tenslotte is er continue discussie over het nut van <b>zwaardere straffen</b>. {{Sub}} {{Links}} mf1939oouljp5t1ozkxaexxtikw27kz 0 39225 423456 405161 2026-04-22T13:12:45Z Erik Baas 2193 423456 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Flag_of_the_Netherlands.svg|thumb]] [[Bestand:Flag_of_the_United_States.svg|thumb]] [[Bestand:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|thumb]] Nederland, de VS en China verschillen in de manier waarop de rechtsstaat werkt. Dit gaat over: * grondrechten; * rechten van verdachten; * straffen; * onafhankelijkheid van rechters. De VS is al langer een rechtsstaat zoals wij die kennen. Maar in China is de CCP (Chinese Communistische Partij) erg machtig wat volgens westerse standaard veel vragen oproept. In de VS is sprake van <b>klassenjustitie</b>, iets wat in Nederland minder voorkomt. Zwarte Amerikanen krijgen voor hetzelfde delict bijvoorbeeld hogere straffen (<b>rassenjustitie</b>). In China hebben minderheden vaak minder rechten. Bepaalde groepen zijn zelfs rechteloos. Maar ook in Nederland worden bijvoorbeeld gekleurde Nederlanders naar verhouding vaker staande gehouden en krijgen werkenden minder hoge straffen dan werklozen. Zowel in de VS als China hebben verdachten minder rechten. <b>Uitlokking</b> is in de VS bijvoorbeeld toegestaan. Daarnaast houdt men verdachten vast in <b>Guantánomo Bay</b>. En in China kan een verdachte veel langer worden vastgehouden (een maand) zonder dat er een duidelijke aanklacht is. <b>Amnesty International</b> vraagt aandacht vraagt aandacht voor langdurige opsluiting zonder geldige reden en marteling. Zowel de VS als China kennen de doodstraf. Iets wat in Nederland sinds 1983 grondwettelijk verboden is. Daarnaast is het in de VS gebruikelijk dat dat er deals gesloten worden (als je bekent) en dat bij een derde misdrijf de straf vele malen zwaarder is (<b>Three Strikes and You're Out Law</b>). Levenslang bestaat zowel in Nederland als de VS en China. Alleen heeft het een andere vorm. In het rechtssysteem van de VS wordt gebruikt gemaakt van <b>juryrechtspraak</b>. Daarnaast worden lagere rechters gekozen door het volk. In China zijn rechters lid van de CCP en dat maakt het lastig voor tegenstanders van de overheid of overheidsinstanties. {{Sub}} {{Links}} q673fmeh328wko8r7xi5bifocnxnmgy 0 39234 423446 405208 2026-04-22T13:11:54Z Erik Baas 2193 423446 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Economist_Intelligence_Unit_Democracy_index.svg|thumb|upright=1.5|Democracy Index by the Economist Intelligence Unit, 2016.[15] Blue represents more democratic countries, while yellow and red are considered as hybrid regime and authoritarian, respectively. Most dictatorships are represented as darker shades of red.]] Politiek gaat over landsbestuur; zaken van algemeen belang: * welvaart * volksgezondheid * infrastructuur * onderwijs * buitenlandse betrekkingen * openbare orde en veiligheid In een <b>democratie</b> hebben burgers invloed op politieke besluiten. Soms wordt er een <b>referendum</b> gehouden waarbij burgers direct voor of tegen een wet kunnen kiezen. Maar gewoonlijk nemen onze <b>gekozen vertegenwoordigers</b> de besluiten. Burgers hebben <b>politieke grondrechten</b> en in de grondwet staan regels over <b>politieke besluitvorming</b>. Altijd wordt er rekening gehouden met <b>minderheden</b> en is er <b>persvrijheid</b>: journalisten mogen zelf bepalen wat ze berichten. Als alle macht in handen is van één persoon of een kleine groep, spreken we van een <b>dictatuur</b>. Hierbij maken we onderscheid tussen een <b>religieuze</b> en <b>militaire</b> dictatuur. In een dictatuur: * ontbreekt <b>machtenscheiding</b> * worden <b>grondrechten</b> niet gerespecteerd * is geen <b>persvrijheid</b> * hebben <b>militairen</b> een politieke rol * is vaak sprake van <b>verkiezingsfraude</b> * kan de regering <b>snel en efficiënt</b> besluiten nemen {{Sub}} {{Links}} 691b95lmx5akvn5y6snjifoko4zu5s2 0 39256 423449 405176 2026-04-22T13:12:00Z Erik Baas 2193 423449 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Politieke_stromingen.png|thumb|upright=1.5]] Meestal hebben politieke partijen een <b>ideologie</b>. Ze stellen bepaalde waarden en normen centraal en vragen zich af wat de gewenste rol is van de overheid. <b>Linkse</b> partijen willen bijvoorbeeld de ongelijkheid tussen mensen verminderen terwijl <b>rechtse</b> partijen liever hebben dat de overheid zich niet teveel met inkomensverdeling bemoeit. In de politiek kun je grofweg drie stromingen herkennen. Het <b>liberalisme</b> wat vooral staat voor persoonlijke en economische vrijheid. Liberalen nu stellen de <b>vrije markteconomie</b> centraal en wil dat de overheid zich beperkt tot kerntaken. <b>Socialisten</b> in de negentiende eeuw gaven juist aan dat de vrije markteconomie verantwoordelijk was voor de ongelooflijke armoede. De <b>sociaaldemocraten</b> komen tegenwoordig op voor de zwakkeren in de samenleving en willen ongelijkheid aanpakken. Binnen het <b>confessionalisme</b> staat het geloof centraal. Belangrijke punten zijn <b>naastenliefde</b> en <b>rentmeesterschap</b>. Het <b>populisme</b> wordt niet beschouwd als een echte stroming maar meer een stijl van politiek bedrijven. <b>Progressief</b> noemen we partijen die vooruitstrevend zijn. De meer behoudende partijen noemen we <b>conservatief</b>. {{Sub}} {{Links}} r0x7z3wprz6chlm6iomccle5oq9auir 0 39258 423450 405192 2026-04-22T13:12:03Z Erik Baas 2193 423450 wikitext text/x-wiki <b>Actiegroepen</b> hebben één bepaalde doelstelling. Bijvoorbeeld het behoud van de natuur. <b>Belangengroepen</b> komen op voor een groep met dezelfde belangen. Bijvoorbeeld die van weggebruikers (ANWB). Een <b>politieke partij</b> houdt zich bezig met hoe de samenleving het beste geregeld kan worden. Daarbij gaat het juist om (heel) veel verschillende onderwerpen: onderwijs, economie, milieu, defensie, etc. [[Bestand:Locke-John-LOC.jpg|thumb|John Locke, grondlegger van het liberalisme]] Naast de drie hoofdstromen met bijbehorende <b>ideologieën</b> zijn er ook nog: * one-issuepartijen * populistische partijen * niet-democratische partijen Politieke partijen: * maken een programma * informeren kiezers * betrekken burgers * selecteren kandidaten Lidmaatschap van een politieke partij is niet meer vanzelfsprekend. Vooral de van oudsher drie grote partijen (CDA, PvdA en VVD) merken dit. Tijdens de periode van <b>verzuiling</b> stemden mensen vanzelfsprekend op één van deze drie en waren daar vaak ook lid van. Binnen het <b>politieke spectrum</b> spreken we niet alleen van <b>links</b> en <b>rechts</b> maar ook <b>progressief</b> en <b>conservatief</b>. {{Sub}} {{Links}} kcls2f5uv00zj18ilasqszklptpuv6n 0 39344 423474 416749 2026-04-22T13:15:41Z Erik Baas 2193 423474 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Desertisland.jpg|thumb|upright=1.3]] == Schrijfplan == Je gaat een kort verhaal schrijven over wat er zou gebeuren als je met een groep mensen op een onbewoond eiland strandt. Volg de stappen/vragen hieronder.<br> Je kunt steeds afvinken welke keuzes je maakt en begrippen je gebruikt. Uiteindelijk is je verhaal 200-225 woorden lang.<br> Het geheel bestaat uit een inleiding, kern en slot.<br> Gebruik synoniemen en verwijswoorden om herhaling te voorkomen. Houd precies bij hoeveel woorden je schrijft en zet dit bij elke van de drie alinea's. {| class="wikitable" | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ voorbeelden van signaalwoorden | &#9634; eerst || &#9634; daarna || &#9634; ondertussen || &#9634; terwijl |- | &#9634; maar || &#9634; toch || &#9634; omdat || &#9634; want |- | &#9634; ... dan || &#9634; ... als || &#9634; bijvoorbeeld || &#9634; zoals |} | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ voorbeelden van verwijswoorden | &#9634; hij || &#9634; hem || &#9634; zij(ze) || &#9634; haar |- | &#9634; hem || &#9634; het || &#9634; deze || &#9634; die/dit/dat |- | &#9634; (met) wie || &#9634; waarmee || &#9634; waarvoor || &#9634; waarnaast |} |} {| class="wikitable" | {| class="wikitable" style="margin:10px;" |+ inspiratie voor het betoog | &#9634; vrienden || &#9634; jongeren || &#9634; rechten || &#9634; cultuur |- | &#9634; veiligheid || &#9634; ideaal || &#9634; kennis || &#9634; voorstander |- | &#9634; relaties || &#9634; verantwoordelijkheid || &#9634; waarden || &#9634; normen |- | &#9634; familie || &#9634; werk || &#9634; groepen || &#9634; volwassenen |- | &#9634; aangeleerd || &#9634; ongelijkheid || &#9634; plichten|| &#9634; geloof |- | &#9634; vrijheid || &#9634; welzijn || &#9634; werkelijkheid || &#9634; vaardigheden |- | &#9634; tegenstander |} |} === Inleiding (50-55 woorden) === 1. In de inleiding beschrijf je wat er als eerste gebeurt wanneer jullie op het eiland aankomen. Hoe reageren mensen? Wie neemt de leiding? Wat wordt er afgesproken? : &#9634; Toen we op het eiland aankwamen ... : &#9634; De meeste mensen waren nog in paniek van de vreselijke ramp ... : &#9634; Toen we het strand bereikten namen de oudsten van onze groep gelijk de leiding ... : &#9634; ... === kern (100-115 woorden) === 2. In het middenstuk beschrijf je hoe men de weken daarna samenleeft. Hoe kom je aan onderdak en eten? Welke regels worden afgesproken? Welke taken zijn er en hoe worden deze verdeeld? Wat wordt er gedaan als men het oneens is of ruzie krijgt? === Slot (50-55 woorden) === 3. Vertel wat er met de mini-sameleving gebeurt als zij niet meer gevonden worden. Of, als zij juist wel gevonden worden. === Controle === : &#9634; Lees de tekst terug en controleer de spelling en zinsbouw. : &#9634; Verbeter de tekst of schrijf hem opnieuw. == Beoordeling == {| class="wikitable" ! Onderdeel ! Waar moet het aan voldoen? ! Te behalen punten ! Toegekende punten |- | Naam, klas en datum | | 10 | |- | Zinsbouw en spelling | De tekst is goed leesbaar en voldoet aan de spellingsregels. | 15 | |- | Opbouw | De opbouw van het verhaal is duidelijk en er is gebruik gemaakt van signaalwoorden. | 15 | |- | Opmaak en verzorging | Het geheel ziet er netjes uit en de alinea-indeling (inleiding, kern, slot) klopt. | 15 | |- | Stijl | Er is gebruik gemaakt van synoniemen en verwijswoorden om herhaling te voorkomen. | 15 | |- | Inhoud | Er is goed gebruik gemaakt van de begrippen uit de tabel en er worden voorbeelden gegeven. | 15 | |- | Uitleg, argumenten | Meningen en opvattingen worden uitgelegd aan de hand van argumenten. | 15 | |- | | TOTAAL | 100 | |} {{Sub}} {{Links}} bibxr6q5k8f5pgqq019mijvjo9pcjfa 0 39739 423512 405222 2026-04-22T13:23:52Z Erik Baas 2193 423512 wikitext text/x-wiki * Nodig: Internet, Netflix en een tekstverwerker * Tijd: 1,5 uur kijken videomateriaal / 45 minuten zoeken naar info / 45 minuten schrijven betoog / Totaal 3 uur # Kijk de aflevering 'De plannen van Xi' uit de reeks Door het hart van China van Ruben Terlou. Deze aflevering gaat o.a. over hoe in China technologie wordt gebruikt om burgers te volgen in hun gedrag. Er wordt geëxperimenteerd met gezichtsherkenning en een puntensysteem waarmee het gedrag van burgers kan worden beoordeeld. # Kijk de aflevering 'Nosedive' uit de Netflix serie Black Mirror (Aflevering 1, Seizoen 3) # Zoek zelf informatie (kan een video zijn) op over hoe ver men nu is met dit sociale kredietsysteem. Verzamel in elk geval drie voorbeelden van hoe dit systeem nu geregeld is. # Schrijf een betoog van ongeveer 350 woorden voor of tegen de stelling: Het Chinees sociaal kredietsysteem is een/geen inbreuk op de privacy van de burgers. Gebruik voorbeelden uit de afleveringen en je eigen bronnen. {{Sub}} {{Links}} hd0b3wyiskgrnq3hep7dhaisqzao094 0 39851 423566 406279 2026-04-22T14:33:49Z Erik Baas 2193 {{Bi}}{{Boek}}{{Fase|1}} 423566 wikitext text/x-wiki {{bi}}{{Wiu2}} {{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel= Onderwijsontwikkelaar}} == Inleiding == Een '''onderwijsontwerper''' wordt ook wel een '''onderwijsontwikkelaar''' genoemd. Echter er is een verschil. De taken van de onderwijsontwikkelaar zijn gericht op het ontwerpen en ontwikkelen van onderwijsmaterialen, terwijl de onderwijsontwerper zich vooral richt op ontwerpen van het organiseren van het onderwijs (onderwijsvormen, onderwijsmethoden, werkvormen) waarbij onderwijsmaterialen een ondersteund middel voor hem zijn. Een onderwijsontwerper gaat dus verder dan het maken van leerboeken, lesbrieven, onderwijsfilms, software, websites, elo's en games. Toch komen veel competenties overeen. Zoals ervaring met [[Onderwijzer|onderwijzen]] aangevuld met een stevige [[Onderwijsdeskundige|deskundigheid]] op het gebied van onderwijs. Als deze deskundigheid zich richt op ICT dan kan de onderwijsontwerper zich ontwikkelen tot [[Onderwijstechnoloog|onderwijstechnoloog]]. Een '''onderwijsontwikkelaar''' is iemand die producten voor het onderwijs voortbrengt. Het produceren van leerstof<ref>Leerstof = de verzameling van alle leermaterialen die een lerende dient te bestuderen</ref> is de taak van de [[onderwijsontwikkelaar]], het formuleren van de wensen en de structuur is het werk van de [[onderwijsontwerper]]. Een '''onderwijsontwerper''' is iemand die een opzet maakt voor het onderwijs. Van een onderwijsontwerper wordt door het veld vaak verwacht dat die minimaal zelf heeft [[Onderwijzer|onderwezen]] en [[Onderwijsdeskundige|deskundig]] is op het onderwijs dat hij schetst. Daarbovenop legt de onderwijsontwerper een grote doses creativiteit. Hij dient de uitdagingen waar het onderwijs voor staat te zien als een paradox. De sleutel is er, aan hem de taak die te vinden. == Onderwijsontwikkelaar == De taken van de onderwijsontwikkelaar, niet te verwarren met [[onderwijsontwerper|leerplanontwikkelaar]], zijn gericht op het ontwerpen en ontwikkelen van onderwijsmaterialen. Hij houdt zich niet - zoals de [[onderwijsontwerper]] - bezig met het ontwerpen van het organiseren van het onderwijs (onderwijsvormen, onderwijsmethoden, werkvormen). De onderwijsmaterialen als een ondersteund middel voor deze onderwijsontwerpen is het product van de onderwijsontwikkelaar. Deze onderwijsmaterialen kunnen bijvoorbeeld zijn: leerboeken, lesbrieven, onderwijsfilms, software, websites, elo's en games. De onderwijsontwikkelaar heeft ervaring met [[Onderwijzer|onderwijzen]] aangevuld met een stevige [[Onderwijsdeskundige|deskundigheid]] op het gebied van onderwijs. Als deze deskundigheid zich richt op ICT, dan kan de onderwijsontwikkelaar zich ontwikkelen tot [[Onderwijstechnoloog|onderwijstechnoloog]]. Als de onderwijsontwikkelaar zich meer en meer ook bezighoudt met het ontwerpen van onderwijs, dan kan hij zich ontwikkelen tot [[onderwijsontwerper]]. === Kwaliteit === De onderwijsontwikkelaar start zijn werk soms vanuit het niets maar bij voorkeur vanuit een onderwijsontwerp. Omdat de eerste werkwijze in dit boek (en in de serie) niet als professioneel wordt beschouwd gaan we uit van een concreet onderwijsontwerp (met eventueel prototype) vanwaaruit de onderwijsontwikkelaar zijn producten, de onderwijsmaterialen, maakt. Een onderwijsontwikkelaar kan zijn werk professionaliseren door er al bij de bouw van uit te gaan dat hij al zijn onderwijsmaterialen uiteindelijk gaat "uitgeven". Hij gaat zich dan al vooraf bedenken aan welke eisen zijn producten moeten voldoen om een uitgever te bewegen de producten voor hem te produceren. Dit zal de kwaliteit van de producten alleen maar ten goede komen, dus stellen we als eis in dit boek dat de producten van de onderwijsontwikkelaar van voldoende kwaliteit zijn om uit te geven. Kwaliteitseisen in dit boek aan de onderwijsontwikkelaar: * De onderwijsontwikkelaar start altijd vanuit een onderwijsontwerp. * De producten van de onderwijsontwikkelaar zijn van een dusdanige kwaliteit dat een uitgever ze zou kunnen produceren. === Ontwikkelmodellen === Een van de zaken die een onderwijsontwikkelaar zal vaststellen is op welk medium hij zijn materialen het beste kan ontwikkelen. De zogenaamde mediamodellen geven hier op een antwoord. Het is van belang dat de ontwikkelaar hierbij niet op de stoel van de [[onderwijsontwerper]] gaat zitten in de zin dat de techniek ten dienste moet staan aan het ontwerp en niet andersom. De verleiding om mee te gaan met de nieuwste technische snufjes mag geen rol spelen. De vraag welk medium het beste het onderwijsontwerp dient wel. Door het hanteren van produktiemodellen zorgt de onderwijsontwikkelaar ervoor dat de doelstellingen zoals vastgesteld door de onderwijsontwerper voorop staan. === Werkwijze === Als een onderwijsontwerper zijn werk goed heeft gedaan dan kan de onderwijsontwikkelaar volstaan met het volgen van een handboek of een kookboekmodel<ref name="SCHIFFMAN">{{Citeer boek | Achternaam = Schiffman, S.S. | Titel = '''Instructional systems design, five views of the field''' | Uitgever = Journal of instructional development, 9 | Datum = 1986 | Bladzijdes = 14-19}}</ref>. Door de onderwijsontwerper is er immers gegarandeerd dat er een gedegen analyse is gedaan van de wensen en dat de resultaten achteraf zorgvuldig, formatief, worden geëvalueerd. De onderwijsontwikkelaar start in de werkwijze met minimaal een beschrijving van de functies die het product moet bezitten. Vandaar dat men zegt dat een onderwijsontwikkelaar minimaal een functioneel ontwerp nodig heeft om zijn werk te organiseren. Zo'n functioneel ontwerp heeft wel de onderdelen van de oplossing en hun onderlinge samenhang geduid maar ze niet concreet uitgewerkt zoals bij een detail ontwerp of technisch ontwerp het geval is. Mist zo'n detailontwerp dan is het aan de onderwijsontwikkelaar om deze in afstemming met de onderwijsontwerpen alsnog op te stellen, voordat hij de onderwijsmaterialen gaat produceren. In plaats van of samen met een detailontwerp wordt ook vaak een prototype gebouwd om nog beeldender en daardoor concreter aan te tonen wat de uiteindelijke bedoeling is. Ook als de onderwijsontwikkelaar zelf een prototype bouwt, zal hij dit in nauw overleg met de onderwijsontwerper dienen te doen. Een prototype is voor de onderwijsontwerper een prachtig middel om de opdrachtgever, die vaak niet over de technische ontwerpkennis bezit om een functioneel ontwerp - laat staan een detailontwerp - te begrijpen en te beoordelen, te informeren. == Onderwijsontwerper == Een onderwijsontwerper onderscheidt zich van een [[onderwijsontwikkelaar]] omdat hij zich bezighoudt met het oplossen van problemen met de organisatie of uitvoering van het onderwijs. Het gaat dan ook de situaties die zelfs voor een ervaren [[onderwijsprofessional]] problematisch zijn en niet routinematig kunnen worden aangepakt. Een onderwijsontwerper houdt zich bezig met die problemen die een onderwijsontwikkelaar als te complex ervaart. Het vraagt van de ontwerper om het probleem vanuit verschillende perspectieven te aanschouwen en dat vraagt een ruime ervaring in verschillende onderwijsrollen. Een onderwijsontwerper is in ieder geval een [[onderwijsdeskundige]] als het gaat om onderwijsvormen, -methoden en -middelen. Wanneer spreken van het onderwijskundig ontwerpen? Het gaat bij ontwerpen vooral om de strategie die men kiest om een probleem opgelost te krijgen. Een oplossing die natuurlijk zo goed mogelijk antwoord geeft op het probleem. Maar wat verstaan we dan onder onderwijskundige problemen? Bij een onderwijskundig probleem gaat het om een verschil tussen de gewenste onderwijssituatie en de bestaande onderwijssituatie<ref name="PLOMP">{{Citeer boek | Achternaam = Plomp, Tj. en Verhagen, P.W. | Titel = '''Onderwijstechnologie en onderwijskundige technologie, Onderwijskunde een inleiding''' | Plaats = Groningen | Uitgever = Wolters-Noordhoff | Datum = 1987}}</ref>. Het kan gaan om onderzoeken of veranderen of een combinatie van beiden<ref name ='''SWANBORN'''>{{Citeer boek | Achternaam = Swanborn, P.G. | Titel ='''Methoden van sociaal-wetenschappelijk onderzoek''' | Plaats = Meppel | Uitgever = Boom | Datum = 1987}}</ref>. Voor een onderwijsontwerper gaat het alleen om het veranderen van de ongewenste situatie, om iets nieuws te maken; de ontwerpproblemen. Dit maken kan leiden tot een nieuwe procedure, werkwijze, systeem of product zoals een nieuwe opleiding, een onderwijsprogramma, een softwareprogramma, onderwijsprotocollen of een onderwijsmethode. === Terminologie === In de Angelsaksische literatuur kom je het ontwerpen van onderwijs tegen onder verschillende namen als curriculum design, instructional systems design, instructional technology en het meest gangbaar als educational technology. Omdat de laatste term in het Nederlands vertaald wordt als onderwijstechnologie (door Plomp onderwijskundige technologie genoemd) maar men daar meestal het gebruik van ICT en nieuwe media aan koppelt, zullen we in dit boek spreken van onderwijsontwerp, onderwijsontwerpen en onderwijsontwerper. Een onderwijsontwerper kan zijn werk structureren en vereenvoudigen door het hanteren van een model voor het onderwijsontwerpen. Er zijn zogenaamde procedurele onderwijsmodellen zoals het [[Onderwijsontwerper/Gereedschappen#IDI-model|IDI-model]] en conceptuele onderwijsmodellen zoals het [[Sjabloon:Onderwijsontwerper/Onderwijsvorm/Objectgeoriënteerd_onderwijs#Objectgeori.C3.ABnteerd_onderwijs|objectgeoriënteerde model]]. De procedurele modellen geven aan welke activiteiten in welke volgorde moeten worden uitgevoerd. De conceptuele modellen beschrijven een deel van de werkelijkheid in een vereenvoudigde weergave. Deze onderwijsmodellen komen voort uit de [[w:onderwijskunde|onderwijskunde]] of uit de onderwijspraktijk. De onderwijsontwerper begint altijd met het omzetten van de wensen van de opdrachtgever. De opdrachtgever is bijvoorbeeld een schooldirecteur of een team van docenten die tegen uitdagingen in het onderwijs aanlopen en een verandering wensen. Als er zaken moeten worden geproduceerd door een [[onderwijsontwikkelaar]] dan maakt de onderwijsontwerper een beschrijving van dat produkt. Een goede ontwerper is verder niet alleen creatief in het maken van eigen ontwerpen maar laat zich daarin ook inspireren door bestaande ontwerpen. Voor een onderwijsontwerper zijn onderstaande onderwijsvormen interessante gereedschappen voor in de gereedschapskist. De bouwsteen van een ontwerp is het leerobject. == Ontwerpmodellen == === Romiszowski === '''Alexander Joseph Romiszowski'''<ref>{{Persoon|Alexander Romiszowski}}</ref> benadert een probleem als een discrepantie tussen de bestaande en de gewenste situatie. In deze systematische benadering van het onderwijsontwerp kijkt hij op een heuristische wijze naar de aard, de fase en het niveau van ontwerpen. Dat doet hij zonder zijn benadering als kookboek te poneren om te komen van onderwijsprobleem tot onderwijsoplossing. Hij onderscheidt onderwijskundige (educational context) van opleidingskundige (training context) problemen op grond van zijn constatering dat bij de eerste categorie de doelen (en de mogelijkheden die doelen te bereiken) minder nauwkeurig zijn vastgesteld dan bij de laatste soort. Ontwerpen van onderwijs volgens Romiszowski {|align=center width=100% style="margin:0 auto; width:100%; padding:1em 0; text-align:left; letter-spacing:5px; border:3px solid orange; color: black; background-color:orange; color:#9==78F; font-size: 10px; font-weight: bold; font: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif" |- | colspan="1" rowspan="1" style="width:3%;" | <span style="color: #ffffff;"></span> | colspan="1" rowspan="1" style="width:2%;" | <span style="color: #ffffff;"></span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:17%;" | <span style="color: #ffffff;">''Defineer probleem''</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:17%;" | <span style="color: #ffffff;">''Analyseer probleem''</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:17%;" | <span style="color: #ffffff;">''Ontwerp oplossing''</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:17%;" | <span style="color: #ffffff;">''Implementeer''</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:17%;" | <span style="color: #ffffff;">''Beheer/evalueer''</span> |- | colspan="3" |<span style="color: #ffffff;">''niveau 1 ontwerp''</span> | | | | |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyse | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| wat moet gedaan worden/bekend zijn? wat is gedaan/bekend |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| front-end-analyse is instructie een deel van de vereiste oplossing? |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| overdenk andere typen van oplossingen |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| is het probleem echt opgelost |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| synthese | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| transformeer discrepantie in meetbare projectdoelen |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| voer een volledige job/onderwerp-analyse uit om de doelen na de instructie te verkrijgen |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| ontwerp evaluatie-instrumenten |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| besturende stappen om van het bestaande systeem gebruik te maken |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| voer een langetermijn-evaluatie uit van de effecten op de gemeenschap of organisatie |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| evaluatie | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| zijn de projectdoelen levensvatbaar? stop of reviseer |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| bestaat er al een geschikt instructiesysteem? |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| evalueer en selecteer het bestaande systeem |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| produceer en evalueer de langetermijnevaluatie-instrumenten |- | colspan="3" |<span style="color: #ffffff;">''niveau 2 ontwerp''</span> | | | | |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyse | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| voer een doelgroep/taak/onderwerpanalyse uit van wat relevant is voor instructie |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| wat zijn de kenmerken van de kennis en de vaardigheden? inhoud? |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| identificeer mogelijkheden voor implementatie |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyseer de effecten van de instructie |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| synthese | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| leid gedetailleerde instructiedoelen af |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| ontwikkel het instructieplan * structuur/volgorde * strategieën/methoden * media * beheer/evaluatie |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| verspreiding van plan aan leerkrachten oriëntatie en voorbereiding |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| controleer en evalueer het gehele project |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| evaluatie | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| wat is het klimaat en de filosofie van het omgevingssysteem? |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| wat is de waarde en de praktische bruikbaarhied van het voorgestelde systeem? |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| welk ontwerpniveau is vereist? |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| produceer en evalueer de eindtest |- | colspan="3" |<span style="color: #ffffff;">''niveau 3 ontwerp''</span> | | | | |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyse | | rowspan="3" style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| invoer gedefinieerd in eerder fases * doelen * inhoud * instructieplan * projectbronnen * bestaande materialen * doelgroep |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyseer de gedetailleerde instructiedoelen en inhoud |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| identificeer geschikte onderwijsactiviteiten |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| identificeer implementatie-moeilijkheden |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyseer het effect van iedere les/lesonderdeel |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| synthese | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyseer het instructieplan om een lessenvolgorde te definiëren |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| ontwikkel gedetailleerde plannen voor ieder les, inclusief materiaalspecificatie |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| ontwikkel een evaluatieplan train de leerkrachten |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| pilot-project test het systeem onder realistische condities |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| evaluatie | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyseer al het bestaande instructiemateriaal |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| voldoet bestaand materiaal aan deze specificaties? |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| hebben alle leerkrachten noodzakelijke vaardigheden/ervaring? |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| produceer en valideer de test |- | colspan="3" |<span style="color: #ffffff;">''niveau 4 ontwerp''</span> | | | | |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyse | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyseer de kenmerken van de doelgroep gedetailleerd |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| voer een gedragsanalyse uit |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| identificeer geschikte steekproeven van de doelgroep |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| analyseer de effecten van iedere volgorde of oefening |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| synthese | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| selecteer de structuur van elke oefening |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| ontwikkel materiaal * geprogrammeerde test * informatiekaarten * structureel * audiovisueel |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| ontwikkel een produktie- en validatierooster |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| test al ontwikkelende het materiaal in kleine groepen |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| evaluatie | |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| evalueer voor accuratesse en consistentie (expertevaluatie) |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| implementeer en reviseer indien nodig |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| produceer en valideer de vragen van de criteriumtest |- | | | | | | | |} ''Bron Romiszowski (1981)''<ref name="ROMISZOWSKI">{{Citeer boek | Achternaam = Romiszowski, A.J. | Titel = '''Designing instructional systems. Decision making in course planning and cuirriculum design''' | Uitgever = Kogan Page| Plaats = Londen | Datum = 1981}}</ref> === AT&T Development-Model === {{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=AT&T Development-Model}} Het '''AT&T Development-Model''' is een aanpak om onderwijs te ontwerpen ontwikkeld door het telecombedrijf [[w:American_Telephone_%26_Telegraph|American Telephone and Telegraph]] de voorganger van het huidige AT&T Inc. Het werd gebruikt voor opleidingen die binnen het bedrijf werden ontwikkeld en verzorgd. Een van de redenen voor het ontwikkelen van een eigen model voor training- en onderwijsprogramma's was dat dit een onderdeel vormde in de overeenkomst met de Communications Workers of America (CWA), de grootste vakbond in de VS op het werkgebied van communicatie en media. Een andere reden was dat ze een van de grootste bedrijven in de VS was en daarmee een grote opleider, waarmee investeren in effectiever opleiden een significante return on investement opleverde. Het model bestaat uit acht fasen van ontwerpen: # ''Vooronderzoek en planning'': er komt een verzoek binnen die door een onderwijsontwerper wordt verkend en leidt tot een concrete opdracht voor de onderwijsontwikkelaars # ''Functieanalyse en schrijven van doelstelling'': de onderwijsontwerper stelt een team van ontwikkelaars samen, plant het project, achterhaalt de gewenste functies en formuleert ontwikkeldoelen # ''Taakanalyse, cursusontwerp en casus/-toetsontwikkeling'': de onderwijsontwerper specificeert de te leren taken, beschrijft het gewenste instapniveau en eindniveau, een aanpak om deze te overbruggen, welke casussen dienen te worden ontwikkeld en hoe de doelen kunnen worden getoetst. # ''Materiaalontwikkeling, technische validering en voorbereiding van proeftoetsing'': de onderwijsontwikkelaar schrijft de leerstof en de onderwijsontwerper ontwikkelt een test om de leerstof te toetsen. # ''Proeftoetsing en revisie'': de onderwijsontwerper doet de test en de onderwijsontwikkelaar wijzigt indien nodig de leerstof # ''Definitieve documentatie en overschakeling op uitvoering'': de onderwijsontwerper verzamelt alle documentatie en maakt die definitief alvorens deze over te dragen aan de opdrachtgever # ''Onderhoud'': de onderwijsontwerper houdt de resultaten van het onderwijsontwerp bij # ''Effectiviteitsonderzoek'': de onderwijsontwerper doet onderzoek naar de effectiviteit van het onderwijsontwerp en rapporteert deze aan de opdrachtgever Het model levert de volgende producten op: * een informatiepakket voor de definitie en planning van het project * een rapport over de functies van het te ontwerpen onderwijs * een ontwerp voor het onderwijs * een rapport voor de validering van de leerdoelen * een prototype van het ontwerp voor een praktijktest * een evaluatie van de praktijktest * de leerstof bij het onderwijsontwerp * een onderzoeksverslag naar de effectiviteit van het ontwerp Voorbeelden van cursussen die AT&T met dit model hebben ontwikkeld zijn: Business Sales Leadership Development Program, Retail Leadership Development Program, MAnagement TRansition Exchange (MATREX) Program, IT Internship,Network Engineering Technical Development Program (NETDP), Network Engineering Technical Development Program Internship (NETDP), Network Transition Exchange (NETREX) Program, AT&T Labs Internships, Leadership Development Program, Leadership Development Program Internship, Financial Leadership Program, Finance Summer Internship Program, General Business Opportunities en de Internship Opportunities. === IDI-model === {{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=IDI-model}} Het '''IDI-model''' is een schematische en lineaire procedure voor het ontwerpen van onderwijs. In 9 fasen wordt een stappenplan doorlopen voor het oplossen van onderwijskundige vraagstukken die vragen om een verandering van de bestaande situatie. '''IDI''' is een afkorting van het Instructional Development Institute een programma voor nascholing, door de University Consortium for Instructional Development and Technology ontwikkeld, waar het model aan ten grondslag ligt. In dit consortium werkten de U.S. International University, Indiana University, Syracuse University, University of South California en de Michigan State University samen. Het programma was bedoeld om [[onderwijsprofessional|onderwijsprofessionals]] te helpen bij het ontwerpen van onderwijs. Een overzicht van het model uit Plomp (1992)<ref name="PLOMP2">{{Citeer boek | Titel = '''Ontwerpen van onderwijs en trainingen''' | Achternaam = Plomp, Tj., Feteris, A., Pieters J.M. en Tomic W. | Datum = 1992 | Plaats = Utrecht | Uitgever = Uitgeverij Lemma B.V. | {{ISBN|}}= 90-5189-104-0}}</ref>: {|align=center width=100% style="margin:0 auto; width:100%; padding:1em 0; text-align:left; letter-spacing:5px; border:3px solid orange; color: black; background-color:orange; color:#9==78F; font-size: 10px; font-weight: bold; font: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif" |- | colspan="1" rowspan="3" style="width:10%;" | <span style="color: #ffffff;">Definieer</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 1:''<br>Stel het probleem vast</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 2:''<br>Analyseer de omgeving en de context</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 3:''<br>Organiseer te verrichten werkzaamheden</span> |- | | | | |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * Stel de behoeften vast * Stel de prioriteiten vast * Formuleer het probleem |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * Betrokkenen * Randvoorwaarden * Relevante bronnen |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * Taken * Verantwoordelijkheden * Tijdplanning en limieten |- | | | | |} {|align=center width=100% style="margin:0 auto; width:100%; padding:1em 0; text-align:left; letter-spacing:5px; border:3px solid orange; color: black; background-color:orange; color:#9==78F; font-size: 10px; font-weight: bold; font: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif" |- | colspan="1" rowspan="3" style="width:10%;" | <span style="color: #ffffff;">Ontwikkel</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 4:''<br>Stel doelen c.q. doelstellingen vast</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 5:''<br>Specificeer methoden</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 6:''<br>Construeer prototypen</span> |- | | | | |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * Uiteindelijke doelen * Tussendoelen |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * Voor leren * Voor onderwijzen * Media |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * Instructiematerialen * Evaluatie-instrumenten |- | | | | |} {|align=center width=100% style="margin:0 auto; width:100%; padding:1em 0; text-align:left; letter-spacing:5px; border:3px solid orange; color: black; background-color:orange; color:#9==78F; font-size: 10px; font-weight: bold; font: 'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif" |- | colspan="1" rowspan="3" style="width:10%;" | <span style="color: #ffffff;">Evalueer</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 7:''<br>Test de prototypen</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 8:''<br>Analyseer de resultaten</span> | colspan="1" style="color: black; background-color:#F265==;width:30%;" | <span style="color: #ffffff;">''Stap 9:''<br>Reviseer en implementeer de oplossing</span> |- | | | | |- |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * Beproef prototypen * Verzamel evaluatiegegevens |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * m.b.t. de doelen * m.b.t. de methoden * m.b.t. de evaluatiemethoden |style="color: black; background-color:#FFFFFF;"| * herzie * beslis * voer uit |- | | | | |} === Seminar === {{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Seminar}} [[Bestand:Dialogue Seminar '09.jpg|thumb|right|Dialoog seminar tussen Joodse en Arabische Israeli's]] Een '''seminar''' is een omvangrijke bijeenkomst rond een bepaald onderwerp, waarin deskundigen, meestal via workshops en lezingen, kennis met elkaar delen. Synoniem aan een seminar is het congres, dat in tegenstelling tot het seminar meerdere betekenissen kan hebben. Een seminar met een wetenschappelijk karakter wordt ook wel symposium of conferentie genoemd. [[Bestand:Scientific seminar.jpg|thumb|left|Wetenschappelijk seminar]] In Engelstalige Landen duidt een seminar op een academische instructie. Meestal bij een universiteit maar soms ook door een commerciële organisatie verzorgd. Het heeft in die betekenis als doel mensen bij elkaar te brengen voor terugkerende ontmoetingen, altijd gericht op hetzelfde onderwerp. Inbreng van een ieder wordt daarbij verwacht, meestal via een Socratische dialoog<ref name=''SOCRATES''>{{Citeer boek | Achternaam =CG Hawkins-Leon | Titel = '''Socratic Method-Problem Method Dichotomy: The Debate Over Teaching Method Continues''' | Datum = 1998 | Uitgever = BYU Educ. en LJ}}</ref> of een presentatie. Bij sommige Europese universiteiten wordt de term seminar gebruikt om een uitgebreid college, door een vaak externe expert, te duiden. In andere Europese landen doelt men met een seminar op een hele collegereeks of academisch project. In alle gebruikte betekenissen gaat men uit van een zekere deskundigheid van de deelnemers zodat uitwisseling en niet consumptie van kennis voorop staat. Steeds vaker wordt de term gebruikt om een commercieel evenement te beschrijven. Deelnemers kunnen dan, soms gratis, informatie ontvangen over allerlei onderwerpen. [[Bestand:COLLECTIE TROPENMUSEUM Seminarium in Ombalata TMnr 10016579.jpg|thumb|right|Seminarium in de tropen, Ombalata]] Het woord seminar stamt af van het Latijnse woord seminarium wat kweekschool betekent. Een ''seminarium'', ook wel ''seminarie'', was een katholiek internaat waar predikanten werden opgeleid. Het is ontstaan in de 16e eeuw als onderdeel van de contrareformatie. {| class="wikitable" width="75%" ! Seminars |- | De Kamer van Koophandel hanteert het begrip seminar voor bijeenkomsten die startende ondernemers ondersteunen<ref name=''KVK''>{{Citeer boek | Achternaam = Kamer van Koopphandel | Titel = '''Seminars voor startende ondernemers''' | URL = https://www.kvk.nl/ondernemen_in_uw_regio/noord_nederland/actueel/seminars_kvk_noord/seminars_voor_startende_ondernemers/}}</ref>. |- | Seminars over finance en beleggen<ref name=''DFT''>{{Citeer boek | Achternaam = De Telegraaf | Titel = '''DFT Seminars''' | URL = https://onlineseminar.dft.nl/}}</ref> |- | Seminars die onderwijsinstellingen tegen betaling aan derden aanbieden<ref name=''CIC''>{{Citeer boek | Achternaam = Customer Insights Center | Titel = '''Seminar Behavioral Targeting''' | URL = https://www.rug.nl/feb/onderzoek/onderzoekscentra/cic/activiteiten}}</ref> |- | Seminar over Onderzoek en Ondernemerschap in de Kunstvakopleidingen<ref name=''NVAO''>{{Citeer boek | Achternaam = NVAO | Titel = '''SSeminar Onderzoek en Ondernemerschap in de Kunstvakopleidingen''' | URL = https://www.nvao.net/seminar-kunstvakonderwijs}}</ref> |} === Leerobject === {{Onderwijsprofessional/Artikel|Titel=Leerobject}} Een '''leerobject''' is een logische ordening van herbruikbare bouwstenen uit het [[onderwijs]].<ref name=''DEFINITIE''>{{Citeer boek | Achternaam = Johnson, L. | Titel = '''Elusive vision: Challenges impeding the learning object economy''' | Datum = 2003 | Plaats = San Francisco | Uitgever = Macromedia Inc.}}</ref> De bouwstenen kunnen bijvoorbeeld bestaan uit teksten, geluiden of (bewegende) beelden. Een leerobject is een voorwerp dat een hulpmiddel is bij het [[leren]]; het is geen vorm of methode.<ref name=''VOORWERP''>{{Citeer boek | Achternaam = Mayer, R. E. | Titel = ''The promise of multimedia learning: using the same instructional design methods across different media'' | Datum = 2003 | Uitgever = Learning and Instruction, 13 | Bladzijdes = 125-139}}</ref> === Geschiedenis === De term '''leerobject''' wordt vaak ten onrechte toegeschreven aan M.D. Merrill,<ref name = ''MERRILL''>{{Citeer boek | Achternaam = Merrill, M. D. | Titel = '''Reflections on a four decade search for effective, efficient and engaging instruction''' | Datum = 2008 | Uitgever = Michael Allen's 2008 e-Learning Annual: Wiley Pfieffer | Bladzijdes = 141-167}}</ref> die dit begin jaren tachtig zou hebben geïntroduceerd. In onderwijskringen werd de term daarvoor ook al in beperkte mate toegepast.<ref name=''VOORHEEN'>{{Citeer boek | Achternaam = Van Mondfrans and Travers | Titel = '''Paired-Associate Learning Within and Across Sense Modalities and Involving Simultaneous and Sequential Presentations''' | Datum = 1965 | Uitgever = American Educational Research Journal, 1965, 2 | Bladzijdes = 89-99}}</ref> De term leerobject kwam vooral in gebruik toen in de jaren negentig [[elektronische leeromgeving]]en werden geïnstalleerd in het onderwijs.<ref name=''OPKOMST''>{{Citeer boek | Achternaam = Marcel Mirande | Titel = '''De onstuitbare opkomst van de leermachine: over de precaire verhouding tussen technologie en onderwijs in de periode 1925-2005''' | Datum = 2006 | Uitgever = Uitgeverij Van Gorcum | {{ISBN|}}= 9023242874}}, {{ISBN|9789023242871}}</ref> Dit leidde snel tot een grote hoeveelheid digitale [[onderwijsmateriaal|onderwijsmaterialen]].<ref name='' ''>{{Citeer boek | Achternaam = Susan Smith Nash | Titel = '''Learning Objects, Learning Object Repositories, and Learning Theory: Preliminary Best Practices for Online Courses''' | Datum = 2005 | Plaats = Excelsior College, Albany, NY, USA | Uitgever = Interdisciplinary Journal of Knowledge and Learning Objects, Volume 1, 2005}}</ref> Het opslaan en beheren van deze gegevens werd een uitdaging voor de [[Informatie- en Communicatietechnologie|ICT]]-wereld. De gegevens moesten worden gerubriceerd en geordend. De sets van elementen uit het onderwijs die ontstonden noemde men in de [[leertechnologie]] leerobjecten.<ref name=''LEERTECHNOLOGIE''>{{Citeer boek | Achternaam = Pierre Gorissen, Jocelyn Manderveld, Frank Benneker, Bas Cordewener | Titel = '''Leertechnologie in de Lage Landen''' | Datum = 2004 | Uitgever = Stichting SURF | {{ISBN|}}= 90-74256-28-7}}</ref> === Metadata === De karakteristieken die men als een label toevoegde aan de digitale leerobjecten noemt men [[metadata]]. In de wereld van [[e-learning]] ontstond zo de term leerobjectmetadata. Het model dat hieraan te grondslag ligt noemt men Learning Object Metadata.<ref>Zie hiervoor het [[:en:Learning_object_metadata|Engelstalige Wikipedia-artikel]].</ref> Dit model is door IMS<ref name=''IMS''>{{Citeer boek | Titel = '''Learning Resource Meta-data Specification''' | Uitgever = IMS Global Learning Consortium | URL= https://www.imsglobal.org/metadata/}}</ref> ontleend aan een model ontwikkeld aan de [[Open Universiteit]], genaamd EML.<ref name=''EML''>{{Citeer boek | Achternaam = Rob Koper and Jocelyn Manderveld | Titel = '''Educational modelling language: modelling reusable, interoperable, rich and personalised units of learning''' | Datum = 2004 | Uitgever = British Journal of Educational Technology, Vol 35 No 5 2004 | Bladzijdes = 537–551}}</ref> Later zijn er veel meer varianten ontwikkeld<ref = ''VARIANT''>{{Citeer boek | Achternaam = Katrien Verbert, Erik Duval | Titel = '''Towards a Global Component Architecture for Learning Objects: A Comparative Analysis of Learning Object Content Models''' | Datum = 2004 | Uitgever = Katholieke Universiteit Leuven}}</ref> en daarmee alternatieve definities. === LCMS === Het verzamelen van al die leerobjecten heeft bij [[onderwijsinstelling]]en, onderwijs[[uitgeverij]]en en andere onderwijsorganisaties geresulteerd in grote [[database]]s met digitale onderwijsmaterialen, ook wel [[software repository|repository]] of leer(object)contentmanagementsysteem ([[LCMS]]) genoemd. Door de leerobjectmetadata kunnen deze partijen eenvoudig met hulp van [[zoekmachine]]s, de verzamelde leerobjecten uitwisselen en hergebruiken. == Casus == Een docent wordt getraind in het maken van een onderwijsontwerp voor universitaire scheikunde vak. De afspraken zijn dat studenten verzwaarde leerdoelen bereiken die van kennis en begrip naar analyse niveau zijn gebracht. Daarnaast dienen de studenten blijk te geven van een grote waardering voor de docent en de schoonheid van het vak. De opleiding mag aan begeleiding door een ervaren onderwijsontwerper niet meer dan 20 uren bedragen. De docent kan bij de eigen onderwijsondersteuningsinstelling beroep doen op verder didactisch advies. === Trainingsdoelen === # Professionalisering docent in het onderwijskundige en didactische doorontwikkeling van het eigen onderwijs. # Training op specifieke vaardigheden die voor de uitvoering gevraagd zijn. # Opstellen en implementeren van een onderwijs ontwerp voor het vak === Situatie === * Er is een matig studieboek. * Studenten zijn 4de jaars. * Het vak omvat 5 ECTS. * Er zijn gemiddeld 15 deelnemers aan het vak. === Ontwerp === Studenten kunnen aan de hand van aangereikte scheikundecasussen beoordelen of - en zo ja, op welke manier - de methoden uit het vak een rol kunnen spelen bij het begrijpen, voorspellen en verifiëren van een oplossing. De docent kiest/bedenkt een reeks casussen die samen alle belangrijke ideeën en strategieën uit de discipline toelichten. De casussen dagen de studenten flink uit maar zijn met de middelen die hun beschikbaar staan, te begrijpen, te onderzoeken en op te lossen. De studenten bekijken de casus vanuit het perspectief van de discipline. Ze dienen zich af te vragen # of en waarom de casus een relatie heeft met het vak. # welke ideeën en strategieën uit de discipline een rol kunnen spelen? # hoe de casus kan worden herschreven in een beschrijving zoals een expert op het vakgebied de casus zou zien (perspectief)? # hoe de beschrijving kan worden vertaald in vraagstellingen? # welke oplossingsmethoden de vraagstelling kunnen beantwoorden? # hoe selecteert men de beste oplossingsmethode? # wat het antwoord is als deze beste oplossingsmethode wordt toegepast op de vraagstelling? # hoe het antwoord gecontroleerd kan worden? Deze hoofdvragen moeten leiden tot deelvragen. In het proces van het formuleren van vragen doet de student al voorspellingen. De deelvragen hebben tot doel de voorspellingen te bevestigen of te ontkrachten. Het zijn vooral de kwaliteit van de vragen die een student zichzelf stelt die bepalen in welke mate een student het leerdoel beheerst. === Vragen stellen === Om de casussen te kunnen oplossen is het nodig dat studenten over een goed gevulde gereedschapkist uit de discipline beschikken. Het is de wens van de docent er zeker van te zijn dat studenten minimaal over deze gereedschapkist bezitten. Een manier om te controleren of een student de stof diepgaand begrijpt, er mee kan werken en professioneler naar vaksituaties is gaan kijken, is de student er moeilijke vragen over te laten verzinnen. Vragen die analytisch, persoonlijk maar vooral [[w:casuïstiek|casusgericht]] van aard zijn en niet zondermeer kunnen worden opgelost. De docent bepaalt of hij een vraag van voldoende niveau vindt. Een suggestie is voorbeeldvragen aan de studenten te geven zodat ze weten welk niveau verwacht wordt. De vragen worden door studenten zo aangeboden dat andere studenten er naar kunnen kijken. De docent verdeelt de leerstof in delen die niet verder kunnen worden opgesplitst. Deze eenheden worden op een lijst gezet. Als een student een vraag verzint zal deze een aantal van deze eenheden moeten aanspreken. Hij of zij dient zelf aan te geven welke eenheden worden gebruikt. Uiteindelijk dient de student alle eenheden minimaal 1 keer in een goedgekeurde vraag aan te spreken. Een vraag wordt alleen goedgekeurd als de docent van oordeel is dat hij van voldoende niveau is en niet teveel lijkt op een andere ingeleverde vraag. In het laatste geval geldt het principe; wie het eerst komt wie het eerst maalt. De studenten moeten vragen stellen en beantwoorden; aan de hand van een aangereikte casus of aangereikte leerstof. Hierin worden ze ondersteund. Deze ondersteuning is zodanig gefaseerd dat de student uiteindelijk geheel zelfstandig ingewikkelde casussen kan oplossen in een beperkte tijd. Studenten worden verdeeld in groepen (4-5 studenten). Gezien de aantallen is de verwachting dat er twee tot drie groepen zullen ontstaan. === Fasering === Het onderwijsproces is verdeeld in drie fases. Een student of groep mag pas verder met een volgende fase indien een fase naar oordeel van de docent met een goed gevolg is doorlopen. De docent plant de fases bewust veel krapper dan de roosterplanning van zijn vak! We gaan immers ervan uit dat we de studenten verder helpen bij het leren leren dus dat ze nog niet aan het strakke leerschema zullen voldoen. In de eerste fase doet de docent voor hoe je goede deelvragen uit de eerder genoemde hoofdvragen kunt formuleren en oplossen aan de hand van een scheikundecasus. Daarna vraagt de docent de groepen hem na te doen tijdens en tussen de bijeenkomsten. Hij zal de groepen intensief begeleiden. De student maakt individueel vragen over de aangereikte leerstof. Deze vragen worden besproken in de eigen groep die de student meehelpt bij het beter formuleren of bedenken daarvan. Het is in deze fase de groepsverantwoordelijkheid dat alle leden voldoende vragen formuleren. De docent zal dus de groep stevig aanspreken als studenten achterblijven. De student dient na deze fase de helft van de leerstof eenheden gedekt te hebben. In de tweede fase doet de docent voor hoe je zelf goede casussen bedenkt. De groep doet hem na en maakt een of meerdere casussen die elk verschillen van elkaar en voorgaande casussen qua dekking van de leerstof. Deze casussen worden na goedkeuring door de docent gegeven aan de individuele studenten van de andere groep. De studenten maken dan een casus, aangereikt door een groep, zelfstandig, maar krijgen daarbij wel alle hulp van de groep. Het maken van vragen over alle resterende leerstof eenheden doen de studenten nu geheel zelfstandig zonder hulp van de groep. In de derde fase heeft de student zijn gereedschapkist (soms dubbel; zowel vragen maken als casussen beantwoorden) gevuld en zou nu geheel zelfstandig aangereikte casussen moeten kunnen aanpakken. Deze aangereikte casussen zorgen ervoor dat de nog niet aangesproken leerstof uit eerdere casussen alsnog wordt benaderd. De student oefent tijdens een voorlaatste bijeenkomst zijn snelheid in het aanpakken (een oefententamen). De laatste bijeenkomst bestaat uit een individueel spreekuur (10 minuten) tussen de docent met elke student waarbij een student aangeeft op welke punten hij op welke manier zichzelf moet ontwikkelen om het eindtentamen te halen. Het zou zo moeten zijn dat alle studenten het gewenste niveau al op het proeftentamen hebben gehaald. Dit moet de docent vooral niet communiceren; alleen de bereikte groei, de openstaande hiaten en het vertrouwen geven dat de student met zijn plan van aanpak deze hiaten zal opvullen. Mocht onverhoopt een student het op het eindtentamen minder goed doen dan op het oefententamen dan kan de docent besluiten het resultaat op het oefententamen als uitgangspunt te nemen. Het kan ook blijken dat de docent voldoende vertrouwen in sommige studenten heeft nadat zij vragen hebben geformuleerd en beantwoord tijdens het onderwijs, dat een tentamen geen toegevoegde waarde heeft en men daarvan kan worden vrijgesteld. === Onderbouwing === Het zowel maken als beantwoorden van vragen zorgt voor krachtige twee richting aanpak; van (casus naar) vragen naar oplossen en van oplossen (leerstof) naar vragen. Verder bevat het ontwerp vele stimuleringstechnieken om de studenten aan te zetten tot op tijd en diepgaand leren. Wanneer de uitdaging wordt gecombineerd met geruststelling en vertrouwen zullen de studenten het vak als zwaar maar leuk en zinvol gaan ervaren. Zij zullen de docent waarderen voor zijn vertrouwen in hun kunnen, voor zijn bijdrage aan een zinvolle zelfontplooiing en het laten zien van de schoonheid van de discipline. === Vaardigheden === Van de docent wordt nogal wat gevraagd. Hij zal # een coachende rol moeten vertolken # bewust aansturen op metacognitieve en sociaal-emotieve leerprocessen # zich kwetsbaar durven opstellen # zich in een zwart gat durven werpen # goed kunnen improviseren # groepen moeten begeleiden # het leren bij de student moeten laten en niet overnemen # de schoonheid van het vak vinden # moeten reflecteren op zijn eigen mentale modellen en manier van kijken en oplossen # studenten ondersteunen en prikkelen tot zelfreflectie === Acties === # het opzetten van een leeromgeving waarin genoemd ontwerp wordt ondersteund # het opdelen van de leerstof in ondeelbare eenheden # het bedenken van casussen die samen de leerstof dekken # het opstellen van een proeftentamen en eindtentamen (wederom casussen dus) # een maken van een rooster dat het onderwijsproces organiseert # het opstellen van een voorbeelduitwerking van een casus # het opstellen van voorbeeldvragen == Bronnen == <references/> {{boek}} {{fase|1}} 6wrihgnzxd3oubpt0ksyb5kdlmqjq4v 0 40190 423511 387762 2026-04-22T13:23:51Z Erik Baas 2193 423511 wikitext text/x-wiki === Stap 1 === Zoek informatie op over de volgende onderwerpen. ==== Hoe straft de rechter? ==== * Hoe vaak worden vrijheidsstraffen opgelegd door de rechter? * Hoe vaak worden taakstraffen opgelegd door de rechter? * Hoe vaak worden boetes opgelegd door de rechter? * Hoe vaak worden overige sancties opgelegd door de rechter? ==== Hesje met tekst tijdens werkstraf? ==== * Wat zijn de voordelen van het dragen van een opvallend hesje tijdens een taakstraf? * Wat zijn de nadelen van het dragen van een opvallend hesje tijdens een taakstraf? ==== Is een taakstraf zinvol? ==== * Zoek verschillende krantenberichten op over de zin van taakstraffen ==== Werkstraf in cijfers ==== * Hoeveel uur onbetaald werk verrichten werkgestraften per jaar? * Wat kost één dag werkstraf? * Hoeveel dagen moet je naar de gevangenis als je een dag werkstraf weigert? * Tussen welke leeftijden zijn de meeste volwassen werkgestrafden? * Hoe lang mag een werkstraf maximaal duren? * Hoeveel procent van de werkgestrafden is vrouw? * Mag je zelf een werkstraf uitkiezen? ==== "Niet echt een hotel" ==== * Hoe ziet een gevangenis er precies uit? * Hoe ziet een cel er precies uit? * Hoelang moeten gedetineerden in hun cel blijven? * Hoe vaak mogen gedetineerden naar buiten? * Wat doen gedetineerden voor werk? * Wat krijg je in de gevangenis te eten en drinken? ==== Vrijheidsstraf en cijfers ==== * Wat kost één dag cel? * Hoeveel dagen zitten gevangenen gemiddeld vast? * Hoeveel procent van de gevangenen is vrouw? * Wat is de gemiddelde leeftijd van gedetineerden? * Wat is de lengte en breedte van een cel? * Hoeveel procent van de gedetineerden zit langer dan 1 jaar vast? * Hoeveel procent van de gevangenen is binnen 1 maand weer vrij? ==== Is gevangenisstraf zinvol? ==== * Zoek verschillende opvatingen of ervaringen op over de zin van gevangenisstraffen ==== Brugwachter in de fout ==== * Zoek het krantenbericht op over de brugwachter in Zaandam die betrokken was bij een dodelijk ongeluk van een 57-jarige vrouw * Welke veroordeling heeft de brugwachter gekregen? * Wat voor straf is aan de brugwachter opgelegd? === Stap 2: Schrijf een betoog === Schrijf op basis van de informatie een antwoord op de vraag: <i>Wat is de beste straf?</i> * Geef je mening over wat volgens jou de zin en onzin van straffen is en beargumenteer deze aan de hand van de gevonden informatie. * Maak gebruik van verschillende invalshoeken, vergelijking en voorbeelden om je verhaal kracht bij te zetten. * Zorg dat het geheel bestaat uit een inleiding, kern en slot. * Let op zinsbouw en spelling. * Gebruik tussen de 750 en 1000 woorden. * Verzin een passende titel. {{Sub}} {{Links}} 8j3mp7iq7l0loupbks9hj7xe5znm3j7 0 40203 423505 346209 2026-04-22T13:22:59Z Erik Baas 2193 423505 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Deltawerken - Osterschelde - Zeeland.jpg|thumb|upright=1.5|]] Met algemeen belang bedoelen we zaken waar veel mensen voordeel bij hebben. Denk bijvoorbeeld aan een uitgebreid wegennet, dijken en goede zorg. {{Sub}} {{Links}} fa8t5adf2mxcz7f0i9w3t2b37tqzfgz 0 40206 423495 346207 2026-04-22T13:21:23Z Erik Baas 2193 423495 wikitext text/x-wiki * Politieke grondrechten * Regels voor politieke besluitvorming * Rechten voor minderheden * Persvrijheid {{Sub}} {{Links}} 3a6hubctlkrsvhe1b22cp5nqj2cnua8 0 40725 423565 415923 2026-04-22T14:31:46Z Erik Baas 2193 {{Bi}}{{Boek}}{{Fase|0}} 423565 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Begin}} [[Bestand:13-06-27-breda-by-RalfR-089.jpg|thumb|upright=3|Breda]] = De samenleving = Met de samenleving wordt het land of de regio waarin mensen leven bedoeld. Een samenleving bestaat uit alle mensen die in een bepaald gebied wonen, werken en met elkaar omgaan. == Geschiedenis == Rond 5600 jaar voor Christus ontstonden de eerste dorpen in het oude messopotamië. En niet lang daarna - rond 3500 voor Christus - de eerste stedelijke gemeenschappen met tussen de 10.000 en 50.000 inwoners. We spreken in dit verband ook wel van stadstaten. == Waarden, normen en gewoonten == Elke samenleving of groep heeft zijn eigen waarden, normen en gewoonten. Hierbij kun je denken aan respect voor ouderen (waarde), achter in de rij aansluiten (norm) en eten rond een bepaalde tijd (gewoonte). === Maatschappelijke normen === Met maatschappelijke normen bedoelen we de ongeschreven regels in de samenleving. De overheid schrijft rechtsnormen voor (wetten) en maatschappelijke normen zijn verbonden met de cultuur van een samenleving. == Maatschappelijke vraagstukken == Bij een maatschappelijk vraagstuk zijn meerdere groepen (actoren) betrokken in de samenleving. Men is het vaak (nog) niet eens over de oorzaken en aanpak van het probleem en het is alleen gemeenschappelijk op te lossen. Ook de overheid is een partij (actor) bij het aanpakken van maatschappelijke vraagstukken. Vaak zijn er nieuwe wetten nodig om problemen op te lossen en een samenwerking met provicies en gemeenten. === Voorbeelden van maatschappelijke vraagstukken === * Dagelijkse files op de snelwegen * De uitstoot van CO₂ * Werkloosheid * Voortijdig schoolverlaten * De opvang van vluchtelingen * Het tekort aan orgaandonaties = Cultuur = == Socialisatie == == Groepsgevoel == Mensen zijn sociale wezens. We hebben elkaar in meer of mindere mate nodig om te overleven. Van nature hebben we aandacht voor elkaar en bieden elkaar hulp als dit nodig is (De Waal, 2022). === Sociale identificatie === Sociale identificatie is een gevoel van vereenzelviging met een persoon, groep, instantie of zaak. Bij identificatie herken je bepaalde kenmerken van jezelf in de ander. Het kan gezien worden als het proces waarin bij mensen het gevoel ontstaat dat sommigen ‘hetzelfde’ zijn als zij en anderen daarentegen juist heel verschillend. (De Swaan, 1994) === Bindingen === Mensen zijn onderdeel van een netwerk van sociale bindingen en interacties. Daarin zijn zij op allerlei manieren afhankelijk van elkaar. We leven in groepsverbanden met een gemeenschappelijke identiteit; een wij-gevoel. Binnen gemeenschappen hebben we te maken met insluiting (emotionele betrokkenheid) en uitsluiting (distantiëring). Hierbij spelen taal, symbolen, gewoonten, waarden, gedragsregels, belangen, macht, etc. een belangrijke rol. (De Swaan, 2015) === Groepsidentificatie === Van sociale identificatie op basis van familiebanden was reeds sprake in de prehistorie. Gemeenschappen van mensen leefden 300.000 jaar geleden in groepen van enkele tientallen personen. Zij hadden vaak geen vaste verblijfplaats en werkten nauw samen om hun overlevingskansen te vergroten. Vanaf ongeveer 10.000 jaar geleden gingen mensen geleidelijk steeds vaker op één plek wonen om gewassen te verbouwen en lieten het nomadenbestaan achter zich. Ruim 5000 jaar voor Christus ontstonden de eerste dorpen en rond 3500 v.Chr. de eerste stedelijke gemeenschappen. Deze naburigheid zorgde voor nieuwe omgangsvormen waarin het sociale verkeer tussen mensen veranderde. Door de ontwikkeling van een gemeenschappelijke religie identificeerde men zich met dezelfde goden, rituelen en verhalen. Maar ook ontwikkelingen op het gebied van cultuur, handel, techniek en later ook wetenschap veranderden de sociale orde. Tegenwoordig leven we in natiestaten in een geglobaliseerde wereld. Naast verbondenheid met familie, vrienden en bekenden, identificeren we ons steeds meer met groepen mensen en (sub)culturen buiten onze directe sociale omgeving. Net zo goed is het mogelijk om verbondenheid te ervaren met meer abstracte zaken zoals instellingen, bedrijven en politieke denkbeelden. (Harari, 2016) === Desidentificatie === == Nature en Nurture == == Identiteit en rollen == == Relaties == == Moraal en seksualiteit == === Dubbele moraal === == Plaats, tijd en groep == = Sociale verschillen = == De maatschappelijke ladder == == Sociale mobiliteit == == Belangen en belangentegenstellingen == == Overheidsbeleid == = Macht = == Macht in de samenleving == == Machtsmiddelen == == Belonen en straffen == == Insluiting en uitsluiting == == Relaties en machtsverhoudingen == === Seksuele moraal === = Beeldvorming = == Communicatie en media == == Nieuws == == Referentiekader en selectieve waarneming == == Reclame en beïnvloeding == = Rechtsstaat = == De grondwet == [[Bestand:Grondwet 1848 (11).JPG|thumb]] <i>De grondwet is de basis van alle andere wetten. Het is de wet die in grote lijnen het bestuur van een land bepaalt. In de grondwet staan onder andere de regels waar mensen zich aan moeten houden. De eerste regel in de grondwet: Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. Dit betekent dat iedereen voor de wet gelijk is, het maakt niet uit wie je bent, of hoe je er uit ziet, iedereen is gelijk.</i><br><br> Bron: https://wikikids.nl/Grondwet == Strafrecht == === Uitlokking === Met uitlokking wordt bedoeld dat een een politie agent een verdachte verleidt om een misdaad te plegen. Bijvoorbeeld door een mooie fiets zonder slot op een bepaalde plek te zetten en deze vervolgens goed in de gaten te houden. Als de fiets gestolen wordt, kan de dief gelijk opgepakt worden. Bij uitlokking moet wel rekening gehouden met het feit dat de dader de misdaad mogelijk niet gepleegd zou hebben als deze er niet tot verleid was. == Straffen == === Bijkomende straffen === Een bijkomende straf heeft vaak iets t emaken met het gepleegde delict. Een rechter kan bijvoorbeeld een rijbewijs intrekken of iemand een stadionverbod geven. Er kan zelfs een beroepsverbod opgelegd worden. Bijvoorbeeld een tandarts die bij ernstige nalatigheid niet langer als tandarts mag werken. == Digitale technologie == === Digitale monitoring === Werkgevers kunnen apperatuur en software gebruiken om hun hun werknemers in de gaten te houden. Dit met het idee om bijvoorbeeld de dienstverlening te verbeteren of om ervoor te zorgen dat werknemers wel productief genoeg zijn. De regels over wat mag en wat niet mag verschilt per sector maar er zijn wel twee algemene wettelijke regels waaraan organisaties zich moeten houden: # Werknemers moeten van te vorden geïnformeerd worden over bijvoorbeeld een gps-tracker in een bedrijfsauto of software op je pc die je werkzaamheden volgt. # De organisatie moet goede en zwaarwegende argumenten hebben voor het gebruik van monitoring. = Parlementaire democratie = == Overheid en politiek == [[Bestand:Overheid-regering-kabinet-parlement.png|thumb|upright=2|De samenstelling en taken van de overheid, regering, het kabinet en parlement in Nederland.]] == Politieke stromingen == == Democratie == === Verschillen in democratie === == Kiesrecht == == Politieke partijen == == Links en rechts == == Progressief en conservatief == == Regering en kabinet == = Pluriforme samenleving = == De dominante cultuur en subculturen == == Stereotypering en vooroordelen == == Discriminatie == == Migratie == == Individualisme en collectivisme == == Assimilatie, segregatie en integratie == == Vrijheid van meningsuiting == == Vrijheid van geloof == == Fundamentalisme == = Verzorgingsstaat = In een verzorgingsstaat bemoeit de overheid zich actief met de welvaart en het welzijn van zijn inwoners. De kosten voor onderwijs en gezondheidszorg worden voor in Nederland bijvoorbeeld voor een deel door de staat betaald. Daarnaast zijn tegemoetkomingen en uitkeringen voor mensen die met weinig geld of die werkloos zijn geraakt. Maar ookk als je vanwege bijvoorbeeld een chronische ziekte kun je aanspraak maken op een tegemoetkoming. Niet alle verzorgingsstaten zijn hetzelfde. De Nederlandse verzorgingsstaat verschilt sterk van Italliaanse verzorgingsstaat. Dit heeft vooral te maken met de politieke structuur en cultuur van een land ten tijde dat verzorgingsstaten opkwamen en zich ontwikkelden tot nu. Daardoor kan bijvoorbeeld de werking van het pensioenstelsel of de hoogte van het eigen risico in de gezondheidszorg tussen landen erg verschillend zijn. We spreken in een verzorgingsstaat wel van collectieve herverdeling. Van de belastinggelden waaraan alle burgers bijdragen, worden collectieve goederen zoals onderwijs en de gezondheidszorg deels bekostigd. Deze belastingen betaal je bij de aanschaf van producten en je betaalt ook belasting over je inkomsten en bezit. Mensen met een hoog inkomen betalen daarnaast ook relatief meer belasting dan mensen met een laag inkomen. == Welvaart, welzijn en solidariteit == == Sociale grondrechten == == Sociale zekerheid == === Maatschappelijk middenveld === == Werk == === Behoeften === === De arbeidsmarkt === === Maatschappelijke positie === === Rechten en plichten === = Zie ook = * [[Samenleving/Begrippen|Begrippenlijst]] * [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Samenleving]] op Wikibooks = Literatuur = * {{Aut|Cleiren, T.; Hol, A.}} (2018): ''Elementaire Deeltjes 59 - Strafrecht'', Amsterdam University Press. * {{Aut|Hellemans, B.}} (2014): ''Elementaire Deeltjes 4 - Cultuur'', Amsterdam University Press. {{Boek}} {{Fase|0}} [[Categorie:Mens en maatschappij]] jipk92p3tdvh8gfrwecmr86e26nsf32 0 40815 423507 405216 2026-04-22T13:23:02Z Erik Baas 2193 423507 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Typewriter_Månsson.jpg|thumb]] Je gaat een artikel schrijven voor Wikijunior of Wikikids. Een artikel is is dit geval een informatieve tekst over een onderwerp met uitleg en voorbeelden. Bij deze opdracht is de tekst bedoeld voor leerlingen in de bovenbouw van het basisonderwijs (groep 6/7/8) en in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Dus leerlingen van ongeveer 9-12 jaar. Met jouw toestemming wordt het ook op Wikijunior en/of Wikikids geplaatst. Hoe je dit zelf kunt doen, lees je in het stappenplan. Je kunt op https://nl.wikibooks.org/wiki/Wikijunior of https://wikikids.nl/Hoofdpagina kijken welke onderwerpen er al zijn. Voor deze opdracht kun je een van de volgende onderwerpen kiezen. Als je liever een ander onderwerp wilt, moet je dit met de leerkracht overleggen. Samenleving Politieke partijen Poldermodel Gedragsregels Politieke stromingen John Maynard Keynes Waarden (waarden en normen) Grondwet Computercriminaliteit Machtsmiddelen Coalitie (en oppositie) Maatschappelijke problemen Criminaliteit Cultuur Rechtsstaat Socialisatie Sociale controle Identiteit (en rolgedrag) Rechtszaak Groepsdruk Straffen Overheid (politici en ambtenaren) Sociale cohesie Gemeentebestuur Individualisering <br> [[Bestand:Typewriter_Adler_No._7_(3).jpg|thumb]] = Werkwijze = [[Bestand:American-typewriter-typeface-spec.svg|thumb]] * Schrijf het <b>helemaal zelf</b>. Als je tekst van internet kopieert en plakt, wordt het artikel zonder meer afgekeurd. * Maak gebruik van meerdere bronnen voor informatie (teksten, video's). * Werk in een online-tekstverwerker (Google Drive, OneDrive of iCloud - zodat je het goed kunt bewaren en gemakkelijk kunt delen). * Gebruik alleen afbeeldingen van: https://wikipedia.org/ of https://commons.wikimedia.org. == Stap 1: zoek informatie == Kijk op de volgende sites voor informatie over jouw onderwerp: * https://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina * https://prodemos.nl/ * https://wikikids.nl/Hoofdpagina * https://schooltv.nl/ * https://www.youtube.com/ Of zoek via een zoekmachine naar informatie (Google). Als je bruikbare informatie hebt gevonden, kopieer en plak de link dan in jouw tekstdocument. Deze links komen later onder je artikel bij de bronvermelding. == Stap 2: ordenen van informatie == Zet de gevonden informatie op een rijtje: wat wil je precies gaan schrijven? Gebruik hiervoor steekwoorden en denk alvast na over en alinea-indeling. Uiteindelijk maak je minimaal drie hoofdstukken verdeeld in alinea's (denk ook aan inleiding, kern, slot) en maak je gebruik van minimaal 1250 woorden. == Stap 3: schrijf een inleiding (ongeveer 250 woorden) == [[Bestand:Chimpanzee_seated_at_typewriter.jpg|thumb]] In de inleiding vertel je wat het onderwerp betekent en waar het over gaat. Maak gebruik van voorbeelden en beschrijf in eenvoudige taal zo goed mogelijk waar dit onderwerp mee te maken heeft. == Stap 4: schrijf een middenstuk (ongeveer 750 woorden) == Hier vertel je wat meer over het onderwerp. Zaken die in de inleiding niet genoemd zijn. Je legt belangrijke onderdelen uitgebreider uit. Voor elk deel-onderwerp gebruik je een nieuwe alinea. Dus in het middenstuk kun je meerdere alinea's maken. == Stap 5: schrijf een slot (ongeveer 250 woorden)== In de laatste alinea vertel je een laatste dingen over het onderwerp, of je geeft een samenvatting of overzicht. == Stap 6: bronvermelding/links == In de bronvermelding zet je de links naar de webpagina's waar je de informatie vandaan hebt. Dit moet precies zijn. Dus een link naar een specifiek artikel of stuk informatie en niet de algemene website. Dus wel: https://schooltv.nl/link/de-tweede-kamer/ En niet: https://schooltv.nl/ == Stap 7: afbeeldingen toevoegen == Zoals gezegd komen de afbeeldingen van wikipedia.org (of een andere wiki) of commons.wikimedia.org. Deze afbeeldingen zijn vrij van auteursrechten. Je kunt de afbeeldingen aan de tekst toevoegen door deze te kopiëren en te plakken. Zet dan wel de <b>link</b> naar de plek op internet waar deze afbeelding vandaan komt in de <b>bronvermelding</b>. == Stap 8: tekst opmaken == [[Bestand:Typewriter_apostrophe.png|thumb]] Zet het lettertype op Arial of Verdana en de lettergrootte op 11. Zorg dat de alinea-indeling klopt en maak gebruik van witregels voor de leesbaarheid. Maak de tussenkopjes iets groter (12-14) en de titel groot (14-18). == Stap 9: spelling en zinsbouw controleren == Lees de tekst vanaf begin tot eind nog een paar keer goed door en controleer of de spelling juist is. Ga ook na of de zinnen niet te kort of te lang zijn en of het gemakkelijk te lezen is. == Stap 10: verzenden of publiceren == Deel het document met de leerkracht via de mail met een link naar het cloudbestand. Zet ook in elk geval je naam en het onderwerp in de mail. Als je een bestand als bijlage stuurt, zorg dan dat het een <b>pdf of Word-document</b> is (en bijvoorbeeld geen Pages-bestand). Je kunt de tekst ook publiceren. Als je wilt weten hoe je dit doet, dan kun je dit op Wikikids lezen: https://wikikids.nl/Wikikids:Meehelpen-NieuwePagina. Ook kun je in deze video-uitleg krijgen over hoe Wikikids werkt: https://www.youtube.com/watch?v=U2v7c0LTKlk. Als je het zelf een nieuw Wikikids document aanmaakt, hoef je alleen de link te mailen. = Beoordeling = 1. De gevonden informatie past goed bij het onderwerp en behandelt verschillende deelonderwerpen. 10 punten 2. De informatie is geschikt voor wikijunior of wikikids en is goed leesbaar voor de doelgroep 10 punten 3. In de inleiding wordt met behulp van voorbeelden verteld waarover het onderwerp gaat. 10 punten 4. In het middenstuk wordt uitgebreid(er) op het onderwerp ingegaan. 10 punten 5. In het slot wordt een in het algemeen nog iets over het onderwerp verteld. 10 punten 6. In de bronvermelding staan links naar de gebruikte informatie en afbeeldingen. 10 punten 7. De afbeeldingen passen bij de tekst en zijn vrij van auteursrechten. 10 punten 8. Er is gebruikgemaakt van alinea's, witregels en tussenkopjes. 10 punten 9. De spelling klopt en zinsbouw leest prettig. 10 punten 10. De opdracht is ingeleverd zoals voorgeschreven. 10 punten = Samengevat = * Geschreven voor leerlingen van 9-12 jaar * Geschikt voor Wikijunior of Wikikids * 1250-1500 woorden * 3-5 hoofdstukken gebruikmakend van alinea's * Bronvermelding met complete links * Afbeeldingen zonder auteursrechten = Opmerkingen = Let erop dat het geheel leesbaar moet zijn voor leerlingen vanaf 9 jaar. Moeilijke woorden moeten dus worden uitgelegd en je moet de informatie die je gebruikt (van internet haalt) dus als het ware 'vertalen' naar eenvoudig Nederlands. Gebruik Arial of Verdana 11 voor de teksten. De koppen en tussenkopjes iets groter. Maak gebruik van alinea's en witregels. En maak de zinnen niet te lang (in verband met de leesbaarheid). {{Sub}} {{Links}} m7e0ouw19u0u0imy4pk2pmga5d7haix 0 40816 423538 405179 2026-04-22T13:40:33Z Erik Baas 2193 423538 wikitext text/x-wiki Je gaat een werkboek maken op A4-formaat voor het eerste en eventueel het tweede leerjaar van het voortgezet onderwijs. Dit werkboek gaat over één van de volgende onderwerpen: * Politiek in Nederland * De pluriforme samenleving * Nederland en de wereld Let op:<br> - Schrijf het helemaal zelf<br> - Gebruik in totaal tussen de 2500 en 3000 woorden verdeeld over 4 tot 6 hoofdstukken<br> - Let op spelling, zinsbouw en opmaak<br> - Vermeld bronnen<br> <br> === Keuze 1 - Politiek in Nederland === Dit onderwerp gaat onder andere over wat politiek is, hoe stemmen werkt, welke ideeën er zijn in de politiek, wat een parlementaire democratie inhoudt, hoe Nederland bestuurd wordt, wat het parlement precies doet en wat de rol is van het gemeentebestuur en het provinciebestuur. === Keuze 2 - De pluriforme samenleving === Hier gaat het over verschillende culturen in Nederland, hoe mensen denken over groepen of personen die anders dan zijzelf, welke groepen in de afgelopen 70 jaar naar Nederland zijn gemigreerd, wat de problemen zijn rondom migratie, hoe nieuwkomers integreren en wat verschillende cultuurgroepen in Nederland geloven. === Keuze 3 - Nederland en de wereld === Dit derde onderwerp gaat over de verschillende manieren waarop mensen met elkaar verbonden zijn, welke problemen voorbij de landsgrenzen reiken (bijvoorbeeld vervuiling), hoe we samen aan een betere wereld kunnen werken, hoe mensen leven in landen zonder democratie, wat de rol is van de VN en Europese Unie en hoe mensen in Nederland denken over de Europese samenwerking. = Aanpak = Je kunt de volgende stappen als leidraad gebruiken. Verwerk alle genoemde onderdelen in het werkboek. Je kunt dit als een checklist zien. Werk bij voorkeur in een online-tekstverwerker (Google Drive, One Drive of iCloud - zodat je het goed kunt bewaren en gemakkelijk kunt delen). Lees voordat je begint eerst de alle stappen door. == Titel en voorblad == Zet de titel duidelijk op de eerste bladzijde. Zet er ook bij voor welke klas. Eerste en tweede leerjaar voortgezet onderwijs. Zoek een passende afbeelding op de voorkant. == Inhoudsopgave == De inhoudsopgave maak je aan het einde als alle onderdelen op hun plek staan. Zorg voor een bladzijdenummering. == De hoofdstukken == Je maakt tussen de 4 en 6 hoofdstukken. Je mag deze verdeling zelf bepalen maar zorg wel dat de genoemde onderwerpen besproken worden. Bij elk hoofdstuk zit in elk geval: * een tekst met informatie over het onderwerp (zelf geschreven); * een bron (bijvoorbeeld een korte tekst van https://prodemos.nl, https://jeugdjournaal.nl, https://schooltv.nl, etc.); * vijf tot tien vragen over het onderwerp; * een afbeelding. == Bronvermelding en informatie == In de bronvermelding staan de links naar de webpagina's waar je de informatie vandaan hebt. Dit moet precies zijn. Dus een link naar een specifiek artikel of stuk informatie en niet algemene websites https://prodemos.nl is bijvoorbeeld een handige site maar ook op https://schooltv.nl vind je veel informatie. == Bijlage == In een bijlage achterin staan de antwoorden op de vragen. De vragen moeten dus duidelijk genummerd zijn zodat deze nagekeken kunnen worden. == Taalgebruik en aantal woorden == Let erop dat het geheel leesbaar moet zijn voor leerlingen vanaf 12 jaar. Moeilijke woorden moeten dus worden uitgelegd en je moet de informatie die je gebruikt (van internet haalt) dus als het ware 'vertalen' naar eenvoudig Nederlands. Het hele werkboek heeft minimaal 2500 en maximaal 3000 woorden. Inclusief bronmateriaal. Als je dus langere bronnen gebruikt hoef je minder zelf te typen, maar let wel op dat de bronnen passen bij het onderwerp en de leeftijd. Dus dat ze niet dienen als 'vulling'. Bij alle bronnen staat onderaan de link naar de plek waar het vandaan komt. == Lettertype, opmaak en leesbaarheid == Gebruik Arial of Verdana 12 voor de teksten. De koppen en tussenkopjes iets groter. Maak gebruik van alinea's en witregels. Zorg dat de vragen duidelijk te onderscheiden zijn van de tekst en bronnen. Maak de zinnen niet te lang (in verband met de leesbaarheid) en zorg nogmaals dat leerlingen vanaf 12 jaar de teksten goed kunnen begrijpen. {{Sub}} {{Links}} 0i69ou0dn3554nwlk2rq8c556mhf5vm 0 40817 423513 420501 2026-04-22T13:23:54Z Erik Baas 2193 423513 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Ambassador_Hotel_1930_brochure_side_1.jpg|thumb|Buitenkant]] [[Bestand:Ambassador_Hotel_1930_brochure_side_2.jpg|thumb|Binnenkant]] == Inleiding == Je maakt een brochure over een onderwerp. Dit moet gemakkelijk leesbaar zijn en aantrekkelijk vormgegeven. Ook moet het een goede weergave zijn van het betreffende onderwerp. == Inhoud == * Een overzicht van het betreffende onderwerp * Een lopend verhaal in eenvoudig Nederlands (te begrijpen vanaf 12 jaar) * Tussen de 300 en 500 woorden == Vorm == * A4 formaat en dubbelzijdig * Drie kolommen aan beide zijden * Duidelijke titel en tussenkopjes * Tussen de 4 en 8 afbeeldingen == Inleveren en beoordeling == * Inscannen als jpg/jpeg of png (in de mediatheek) of gelijk in Drive/Word maken * Mailen naar p.buddenberg@vsdenhaag.nl === Beoordeling === {| class="wikitable" ! Onderdeel !! Punten |- | Correcte spelling en zinsbouw || 10 |- | Goed leesbaar en aantrekkelijk vormgegeven || 20 |- | Effectief gebruik gemaakt van (tussen)kopjes en opmaakstijlen || 10 |- | Inhoud komt dekt de lading van het onderwerp || 30 |- | Aantal woorden en afbeeldingen volgens opdracht || 20 |- | Totaal || Totaal + 10 |} {{Sub}} {{Links}} d679qqzu6a2vt010n1fp58efstrn050 0 40818 423506 405188 2026-04-22T13:23:00Z Erik Baas 2193 423506 wikitext text/x-wiki [[Bestand:A_mosaic_LAW_by_Frederick_Dielman,_1847-1935.JPG|thumb|upright=1]] == Inleiding == Je gaat een werkstuk maken over een maatschappelijk vraagstuk van minimaal 1500 woorden wat je op een wiki publiceert. Je mag samenwerken met een klasgenoot, maar je maakt je eigen werkstuk over een eigen onderwerp. Het onderwerp mag je kiezen uit een lijst of zelf met een onderwerp (hoofdvraag) komen. Check deze keuze wel bij je docent. === Belangrijk === Schrijf het helemaal zelf * je mag citeren maar geen zinnen uit andere teksten overnemen * als je dit toch doet, heb je automatisch een onvoldoende (5 of lager) Houd je aan de regels voor opmaak en spelling * maak gebruik van alinea's en tussenkopjes * let ook op de grammatica, zinsbouw en interpunctie Zorg voor formeel en neutraal taalgebruik * geen spreektaal of stopwoorden * probeer beschrijvingen vanuit de ik-persoon te vermijden Doe de opmaak als laatste * houd je tot stap 12 alleen bezig met de inhoud (en spelling, zinsbouw) * maak gebruik van 'platte' tekst === Wat moet er in elk geval in staan? === &#9744; twaalf begrippen en/of principes uit de hoofdstukken <i>Wat is maatschappijleer?</i> & <i>Rechtsstaat</i> (maak deze begrippen uiteindelijk vetgedrukt/bold)<br> &#9744; voorbeelden die betrekking hebben op onderwerpen uit de hoofdstukken<br> &#9744; onderbouwde beredeneringen bij de onderwerpen uit de media (bronnen)<br> &#9744; de relatie van het onderwerp tot de rechtsstaat<br> === Waar word je op beoordeeld? === Zie de [[#Beoordeling|rubric]] voor de puntentelling en punten van beoordeling. == Stappenplan == === Stap 1: opzet === Open een tekstverwerker, zet je onderwerp linksboven aan de pagina, sla een regel over en schrijf in twee of drie zinnen (30-50 woorden) wat je al weet van het onderwerp. <i>Sla het document op en noem het: [onderwerp] - [jouw naam] [datum].</i> === Stap 2: de hoofdvraag === Stel een hoofdvraag op over het onderwerp wat je gaat bespreken. Dit is een korte (uitdagende) vraag waarop je in je conclusie antwoord gaat geven. Bijvoorbeeld: <i>Wat maakt dat mensen discrimineren?</i> of <i>Hoe gaan we in Nederland om met armoede?</i> Bij deze hoofdvraag maak je drie deelvragen, dit worden de hoofdstukken van jouw werkstuk. Doe dit aan de hand van de volgende sleutelvragen: * Wat is precies het probleem? * Wie of welke groepen zijn erbij betrokken? * Welke waarden normen en belangen hebben deze mensen? * Wat zijn de oorzaken van het probleem? * Wat kan de overheid aan het probleem doen? * Wat kunnen de betrokkenen aan het probleem doen? * Hoe kan het probleem het beste worden opgelost en waarom? Zet de hoofdvraag en drie deelvragen onder elkaar in je document en sla het op. === Stap 3: Inleiding === Ga naar de volgende (lege) bladzijde in je document. En zet linksboven aan de bladzijde: Inleiding. Lees de informatie in je lesboek over het onderwerp door. Lees ook goed de context van het onderwerp. Vat in vier of vijf zinnen (30-40 woorden) samen wat er in je lesboek staat beschreven. Als er een definitie staat, mag je deze letterlijk overnemen. Gebruik voorbeelden voor zover mogelijk. Sla je document op. === Stap 4: eerste deelvraag === Ga naar de volgende (lege) bladzijde in je document. En zet linksboven aan de bladzijde je eerste deelvraag. Zoek op internet naar een bron die aansluit bij de deelvraag. Dit kan een artikel uit een tijdschrift, krantenartikel of informatieve website zijn zijn. Check of de bron betrouwbaar is en check ook of het niveau aansluit (niet te eenvoudig maar ook niet te academisch). Als je een artikel hebt gevonden, bestudeer dit artikel dan en van het samen in 100-150 woorden. Sla een regel over en kopieer de link/url van het artikel uit de adresbalk van de browser en plak deze onder de samenvatting. Zet er ook bij wie het geschreven heeft (de auteur) en wanneer (datum). Sla je document op. === Stap 5: tweede deelvraag === Idem met stap 4 maar dan met de tweede deelvraag. === Stap 6: derde deelvraag === Idem met stap 4 en 5 maar dan met de derde deelvraag. === Stap 7: conclusie === Ga naar de volgende (lege) bladzijde in je document. En zet linksboven aan de bladzijde: Conclusie. Schrijf een voorzichtige conclusie: kun je de hoofdvraag nu beantwoorden? Gebruik zoveel mogelijk argumenten en voorbeelden en verwijs daarbij naar de overige hoofdstukken. === Stap 8: bronvermelding === Ga naar de volgende (lege) bladzijde in je document. En zet linksboven aan de bladzijde: Bronnen. Kopieer de links met auteur en datum naar deze bladzijde. Zet ze in een lijst op alfabetische volgorde van de achternaam van de auteur. === Stap 9: een lopend verhaal maken === Lees alles vanaf het begin terug en maak er een goed lopend verhaal van. Maak gebruik van argumenten, voorbeelden en verwijzingen. === Stap 10: spelling en zinsbouw === Lees alles vanaf het begin terug en gebruik de spellingcheck om de meeste spelfouten eruit te halen. Lees het nog eens terug en let nu op de interpunctie (staan overal de juiste leestekens?). Lees het nog eens terug en let nu op de zinsbouw (kloppen de zinnen?). === Stap 11: opschonen === Haal alle tekst voor de inleiding weg. Op de eerste bladzijde staat nu linksboven de titel: Inleiding. Haal ook deze titel weg. Op de eerste bladzijde begint nu gelijk de inleiding. Check of de alinea-indeling van de inleiding klopt. Sla na de inleiding twee regels over en laat dit aansluiten bij de eerste deelvraag. De eerste deelvraag is nu een tussenkopje geworden. Check de indeling van de tekst bij de eerste deelvraag. Gebruik witregels waar nodig. Haal de link weg en zet alleen de achternaam van de auteur en het jaartal achter de tekst tussen haakjes op de volgende manier: tekst tekst, nog meer tekst en dan komt het laatste stukje tekst (auteur, jaartal). Doe dit ook voor deelvraag twee en drie. Zorg steeds dat de verschillende hoofdstukken door twee witregels gescheiden worden (ze staan dus niet meer op aparte bladzijde). Zorg ook dat de conclusie aansluit en check of er voldoende witregels in de conclusie zitten. Doe dit ook voor de bronvermelding en gebruik een asterix (*) voorafgaand aan elke bron. Sla het geheel op. === Stap 12: publiceren === Ga naar [https://maatschappij.miraheze.org/wiki/Hoofdpagina#Werkstukken_en_presentaties maatschappij.miraheze.org] en naar het kopje <i>Werkstukken en presentaties</i>. Klik op jouw onderwerp (of hoofdvraag). Je ziet nu als het goed is een wit tekstveld. Selecteer, kopieer en plak de gehele tekst vanuit je document naar dit tekstveld. Sla het op door onderaan op de blauwe knop (Wijzigingen opslaan) te klikken. == Indeling en afbeeldingen == === Stap 13: indeling === Lees de tekst op de wiki-pagina terug en verbeter waar nodig: * tussenkopjes * alinea-indeling (witregels) * opsommingen (dmv een asterix: *) === Stap 14: afbeeldingen === [[Bestand:Piramide_van_Maslow_kleur.png|thumb]] Voeg in elk geval drie toepasselijke afbeeldingen toe. Op een wiki-pagina doe je dit d.m.v. de volgende code: <nowiki>[[</nowiki>File:Piramide_van_Maslow_kleur.png|thumb]] De afbeelding hiernaast komt van Wikipedia. De bestandsnaam is: <i>File:Piramide_van_Maslow_kleur.png</i>. Met <i>thumb</i> geef je aan dat je een kleine afbeelding wilt aan de rechterkant van de pagina. Je kunt niet zomaar afbeeldingen van het internet gebruiken (je kunt hier wel naar linken). De afbeeldingen die je tussen je tekst gebruikt, moeten van een andere wiki komen of je moet ze zelf maken en uploaden naar [https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page Wikimeda Commons]. Zet de code zoals hierboven aangegeven op drie plekken in de tekst en zoek - op bijvoorbeeld Wikipedia - naar passende afbeeldingen. Waar vind je afbeeldingen? * [https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page Wikimedia Commons] * [https://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina Wikipedia Nederlands] * [https://nl.wikipedia.org/wiki/Hoofdpagina Wikipedia Engels] === Stap 15: checken en dubbelchecken === Lees het zelf nogmaals door. Laat het vervolgens (rustig) door iemand anders lezen en verbeter waar nodig. Laat het in elk geval nog door een tweede persoon nalezen en verbeter waar nodig. == Beoordeling == {| class="wikitable" ! Onderdeel ! geen punten ! 1 punt ! 2 punten ! 3 punten |- | taalgebruik en aantal woorden | moeilijk te volgen en/of grote stukken tekst letterlijk overgenomen en/of minder dan 1000 woorden (eindcijfer niet hoger dan een 5) | op meerdere punten goed te volgen en/of grotendeels in eigen woorden en/of minder dan 1250 woorden | op de meeste punten goed te volgen en/of volledig in eigen woorden herschreven op basis van de brontekst(en) en minder dan 1500 woorden | op alle punten uitstekend te lezen en volgen en/of volledig in eigen woorden met eigen uitleg, voorbeelden en argumenten en meer dan 1500 woorden |- | tussenkopjes, indeling en spelling | geen of gebrekkige tussenkopjes of (alinea)indeling en/of meer dan 10 spellingfouten | tussenkopjes en (alinea)indeling en/of meer dan 5 fouten | relevante tussenkopjes en nette (alinea)indeling en/of meer dan 2 fouten | relevante en originele tussenkopjes en uitstekende (alinea)indeling en/of minder dan twee fouten |- | inhoud lesboek en gebruik van begrippen | geen goede weergave van het onderwerp en/of niet in eigen woorden (eindcijfer niet hoger dan een 5) | 4+ begrippen en geeft op meerdere punten uitleg en voorbeelden (grotendeels of helemaal in eigen woorden) | 8+ begrippen en geeft op de meeste punten uitleg en voorbeelden (in eigen woorden) | 12+ begrippen en geeft op alle punten een uitstekende weergave van het onderwerp (in eigen woorden) |- | inhoud gevonden artikel/nieuwsbericht (deelvraag 1) | geen goede weergave van het a/n en/of niet in eigen woorden (eindcijfer niet hoger dan een 5) | geeft op meerdere punten uitleg en voorbeelden (grotendeels of helemaal in eigen woorden) | geeft op de meeste punten uitleg en voorbeelden (in eigen woorden) | geeft op alle punten een uitstekende weergave van het a/n (in eigen woorden) |- | inhoud gevonden artikel/nieuwsbericht (deelvraag 2) | geen goede weergave van het a/n en/of niet in eigen woorden (eindcijfer niet hoger dan een 5) | geeft op meerdere punten uitleg en voorbeelden (grotendeels of helemaal in eigen woorden) | geeft op de meeste punten uitleg en voorbeelden (in eigen woorden) | geeft op alle punten een uitstekende weergave van het a/n (in eigen woorden) |- | inhoud gevonden artikel/nieuwsbericht (deelvraag 3) | geen goede weergave van het a/n en/of niet in eigen woorden (eindcijfer niet hoger dan een 5) | geeft op meerdere punten uitleg en voorbeelden (grotendeels of helemaal in eigen woorden) | geeft op de meeste punten uitleg en voorbeelden (in eigen woorden) | geeft op alle punten een uitstekende weergave van het a/n (in eigen woorden) |- | conclusie | geen relatie tot de gevonden informatie in de deelvragen | op een paar punten een relatie tot de gevonden informatie in de deelvragen | op de meeste punten een relatie tot de gevonden informatie in de deelvragen | op alle punten een relatie tot de gevonden informatie in de deelvragen |- | Aantal gebruikte woorden | geen effectief gebruik van het gestelde aantal woorden of veel te veel/weinig woorden | redelijk effectief gebruik van het aantal gestelde woorden | effectief gebruik van het gestelde aantal woorden | uitstekend gebruik van het gestelde aantal woorden |- | bronvermelding | helemaal geen bronvermelding | er wordt op de juiste manier verwezen maar onvolledig | zowel in de tekst als aan het einde van het document, volledig | zowel in de tekst als aan het einde van het document, volledig met bijbehorende link |} Beoordeling: (aantal punten + 3) / 3 == Bronnen == Van den Broeke, J., Hagers, M., Ruijg, H., Vermeulen, J., Rijpkema, T., & Schuurman, T. (2017). Thema's Maatschappijleer voor havo (5e ed.). Wormerveer, Nederland: Uitgeverij Essener BV.<br> == Bijlagen == === Onderwerpen === * Hoe lossen we het tekort aan orgaandonoren op? * Wat werkt het beste tegen comazuipen onder jongeren? * Wat is het beste evenwicht tussen veiligheid en vrijheid? * Wie gaan er straks voor de ouderen zorgen? * Hoe krijgen we iedereen aan het werk (en willen we dit)? * Hoe zorgen we dat iedereen gelijke kansen heeft in de samenleving? * Is reclame een vorm van manipulatie? * Wat maakt dat mensen discrimineren? * Hoe kunnen we de CO2 uitstoot terugdringen? * Hoe rechtvaardig is ons rechtssysteem? * Wat zijn de oorzaken van criminaliteit? * Wat zijn de grootste verschillen tussen het Nederlandse en Britse rechtssysteem? === Leerdoelen bij deze opdracht === # een aantal begrippen en procedures in eigen woorden verwerken uit de hoofdstukken <i>Wat is maatschappijleer?</i> & <i>Rechtsstaat</i> (Thema's Maatschappijleer havo). # voorbeelden uit de media halen die betrekking hebben op onderwerpen uit de hoofdstukken. # (verworven) informatie verwerken met behulp van ICT en daarbij verwijzen naar bronnen door middel van links # Beredeneerde conclusies trekken uit de verwerkte informatie. # een maatschappelijke vraagstuk analyseren en daarbij aannemelijk maken wat de relatie is tussen het vraag stuk/probleem en de rechtsstaat. # aan de hand van een hoofdvraag en een drietal deelvragen beschrijven wat de oorzaken en mogelijke oplossingen zijn van een bepaald maatschappelijk probleem. {{Sub}} {{Links}} jwqe6rzwhq3z70sjy8qcgtu0ra32hxw 0 41395 423484 405214 2026-04-22T13:17:03Z Erik Baas 2193 423484 wikitext text/x-wiki [[Afbeelding:Faroese stamp 684.jpg|upright=2|thumb|Stamp FO 684 of the Faroe Islands: Butterflies - Astrid Andreasen, Postverk Føroya]] Je gaat een artikel schrijven of een werkboek, presentatie, infographic, een video of een audio-opname maken. Deze wordt gepubliceerd op een daarbij passend platform op internet. Als je iets met tekst doet, mag dit ook in het Engels zijn. Denk daarbij aan: * Wikikids, Wikijunior, Wikipedia; * YouTube, Wikimedia Commons, Spotify; * Google Sites, een eigen website. * Prezi, Wikiwijs === Waar moet het over gaan? === Je kiest één of meerdere onderwerpen uit [https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Basisbegrippen_maatschappij_mavo/havo/vwo deze berippenlijst] of iets wat hier direct van afgeleid is. === Hoeveel moet het zijn? === Je gebruikt een deel van de beschikbare lestijd (van 09:00 tot 10:00) om aan de opdracht te werken. Je houdt op in een Google Document bij wat je van dag tot dag doet. Dit deel je gelijk de eerste dag met de leerkracht. Je bepaalt zelf of je aan één grote publicatie werkt of aan meerdere kleine publicaties. === Wanneer moet het af zijn? === Uiterlijk donderdag 29 september moet het geheel gepubliceerd zijn. Je mailt de link(s) op die dag voor 10:00 's morgens naar de leerkracht. === Hoe wordt het beoordeeld? === Op vrijdag 30 december wordt jouw werk door een aantal klasgenoten beoordeeld. Dit gebeurt aan de hand van deze [https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Publicatie_over_een_onderwerp#Beoordelingsformulieren beoordelingsformulieren]. === Een tekst op Wikikids of Wikijunior/Wikibooks === Wikikids is bedoeld voor leerlingen in de bovenbouw van het basisonderwijs. De uitdaging bestaat er voor een groot deel uit om het artikel interessant en leesbaar te maken voor leerlingen tussen de 8 en 12 jaar. In het geval van Wikijunior gaat het meer om hoofdstukken binnen onderwerpen. Je kunt in dit geval ook iets schrijven voor jonge kinderen (7-8) of juist voor leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs (12-14). Je schrijft dan in feite mee aan een online boek. * https://wikikids.nl/Diefstal * https://nl.wikibooks.org/wiki/Samenleving === Een artikel op Wikipedia === Als je een artikel wilt maken op Wikipedia heb je te maken met twee moeilijkheden. Over veel onderwerpen is al een artikel geschreven en de voorwaarden waaraan een Wikipedia-artikel moet voldoen, zijn erg strikt. * https://nl.wikipedia.org/wiki/Maatschappelijk_probleem Bovenstaand artikel voldoet aan de voorwaarden die Wikipedia stelt. === Een video op YouTube === Op YouTube en kun je video's plaatsen. Openbaar of in een afgeschermde omgeving. === Een afbeelding op Wikimedia Commons === Wiki's zoals Wikipedia maken voor afbeeldingen, geluidsbestanden, gif's en video's gebruik van [https://commons.wikimedia.org/wiki/Hoofdpagina Wikimedia Commons]. === Een geluidsbestand (podcast) op Spotify === Via Spotify (maar ook via andere aanbieders) kun je audiobestanden online zetten. === Een eigen website === Google Sites is een app binnen Google Workspace waarin je een eigen site kunt maken. Ook kan dit via andere gratis aanbieders zoals [https://wix.com Wix] en [https://jimdo.com Jimdo]. == Beoordelingsformulieren == {| class="wikitable" |+ Beoordeling artikel |- ! Onderdeel !! Beschrijving !! Aantal&nbsp;punten !! Beoordeling |- | Taalgebruik || De spelling en zinsbouw klopt en het artikel is goed leesbaar || 10 || |- | Opmaak || De indeling van de tekst is aantrekkelijk en er wordt functioneel gebruik gemaakt van kopjes en alinea's en afbeeldingen || 10 || |- | Inhoud 1 || Het artikel is volledig zelf geschreven; origineel: als je een zin uit de tekst in Google plakt, dan vind je deze zin niet terug op het internet. || 10 || |- | Inhoud 2 || De tekst heeft een duidelijke inleiding (vooruitblik), middenstuk (bespreking/uitleg) en slot (terugblik en conclusie/afronding) || 10 || |- | Inhoud 3 || Er wordt afwisselend gebruik gemaakt van voorbeelden, argumenten, vergelijkingen, verwijzingen, citaten, etc. || 10 || |- | Inhoud 4 || In het artikel wordt het onderwerp van verschillende kanten besproken en er zit een duidelijke lijn in || 10 || |- | Inhoud 5 || Het artikel geeft een goed overzicht van en inzicht in het onderwerp || 10 || |- | Bronnen || Aan het einde van het artikel staat een gespecificeerde bronvermelding (links, boeken, artikelen, video's/films, etc.) || 10 || |- | Verwijzingen || Helemaal onderaan het document worden 3 tot 5 links geplaatst die verwijzen naar achtergrondinformatie en/of gerelateerde onderwerpen || 10 || |- | || Totaal || +10 || |} {{Sub}} {{Links}} gdrfhd9dc477o1fixiy5t8gal9ok960 828 41652 423578 387374 2026-04-22T15:43:25Z BeeBringer 6655 423578 Scribunto text/plain local book = {}; local private = {}; function book.main( call ) local toc, infobox, progress, logo, definition, description, bookshelf, gradient, wikipedia, category, wikijunior = call.include( "toc", "infobox", "progress", "logo", "definition", "description", "bookshelf", "gradient", "wikipedia", "category", "wikijunior" ); local br = mw.html.create('br'); local response = ""; local background_color = call.color[3].tints[8]; local box_color = call.color[3].shades[2]; local text_color = call.color[3].tints[2]; if call.format == "header" then response = response .. progress.box( call ); response = response .. infobox.icon( "", call ); response = response .. logo.box( call ); return response; end if call.format == "footer" then if call.content.wikipedia then response = response .. wikipedia.box( call ); else response = response .. category.link( call.message.CATEGORY.WIKIPEDIA_LINK_MISSING, call ); end if call.content.wikijunior then response = response .. wikijunior.box( call ); end return response; end -- Default: Full layout (text or html) response = response .. toc.none(); response = response .. progress.box( call ); response = response .. infobox.icon( "", call ); response = response .. logo.box( call ); response = response .. definition.box( call.definition, background_color ); response = response .. description.box( call.description, text_color ); response = response .. bookshelf.box( box_color, call.content.series.image, call.content.series.link, call.content.series.book, call ); response = response .. toc.box( call.content.chapter, call.content.max_number_of_chapter_title_lines, call.content.max_number_of_chapter_headings) response = response .. gradient.box( table.concat( call.content.text, tostring(br)..tostring(br) ), 'left', box_color, call.style.BLACK ); if call.content.wikipedia then response = response .. wikipedia.box( call ); else response = response .. category.link( call.message.CATEGORY.WIKIPEDIA_LINK_MISSING, call ); end if call.content.wikijunior then response = response .. wikijunior.box( call ); end return response; end return book; bshjjn7un2ofrxyovyqcgsrqk0khd0j 828 41959 423575 387000 2026-04-22T15:40:48Z BeeBringer 6655 423575 Scribunto text/plain local LANGUAGE = {}; LANGUAGE.TEMPLATENAME = "Opmaak"; local BUTTON = {}; BUTTON.READ = "LEES"; local HOOK = {}; HOOK.FORMAT = { "Tekst", "HTML", "Koptekst", "Voettekst" }; HOOK.ORIENTATION = { "Landscape", "Portrait", "Wit", "Zwart" }; HOOK.OBJECT = { "Leeftijd", "Boek", "Boekenplank", "Categorie", "Hoofdstuk", "Schaken", "Concept", "Definitie", "Beschrijving", "Gradiënt", "Infobox", "Logo", "Module", "Persoon", "Schilderij", "Voortgang", "Sectie", "Serie", "Overleg", "Sjabloon", "Inhoud", "Gebruiker", "Wikijunior", "Wikipedia" }; HOOK.PARAMETER = { "Object", "Support", "Formaat", "Orientatie", "Kleur", "Titel", "Definitie", "Beschrijving", "Voortgang", "Bron", "Referentie", "Collectie", "Onderdeel" }; HOOK.SUPPORT = { "Negeer", "Signaleer", "Debug", "Help" }; local DEBUG = {}; DEBUG.CALLER = "De module stelt vast dat de [[%s]] is aangeroepen door de pagina [[%s]]." DEBUG.EXPLANATION = "Zie de [[Module:Layout]]-pagina om het programma stap voor stap te volgen."; DEBUG.HEADER = "De volgende stappen heeft het sjabloon Opmaak doorlopen"; DEBUG.INVOKER = "De [[Module:Layout]] stelt vast dat het is aangeroepen door de pagina [[%s]] met de volgende aanroep:<br><br>%s<br>"; DEBUG.NO_INTERFACE_TEMPLATE = "De authenticatie van de aanroepende pagina is afgekeurd omdat het niet via het sjabloon Opmaak is gebeurd."; DEBUG.PARAMETER_MISTAKE = "Er is één niet bestaande parameter %s in de aanroep van het [[Sjabloon:Opmaak]]." DEBUG.PARAMETER_MISTAKES = "Er zijn %d niet bestaande parameters %s in de aanroep van het [[Sjabloon:Opmaak]]." DEBUG.PARAMETERS_OK = "Alle parameters in de aanroep van het [[Sjabloon:Opmaak]] zijn correct." DEBUG.VALUE_MISTAKE = "Er is één fout geconstateerd in de waarde van de parameters van het [[Sjabloon:Opmaak]]." DEBUG.VALUE_MISTAKES = "Er zijn %d fouten geconstateerd in de waarde van de parameters van het [[Sjabloon:Opmaak]]." DEBUG.VALUES_OK = "Alle waarden van alle parameters in de aanroep van het [[Sjabloon:Opmaak]] zijn correct." local HELP = {}; HELP.EXPLANATION = "Zie de [[Sjabloon:Opmaak]]-pagina voor meer uitleg."; HELP.HEADER = "Het sjabloon adviseert je het volgende te proberen"; local MISTAKE = {}; MISTAKE.EXPLANATION = "Zie de [[Sjabloon:Opmaak]]-pagina voor meer uitleg."; MISTAKE.HEADER = "Fouten geconstateerd"; MISTAKE.NO_INTERFACE_TEMPLATE = "De [[Module:Layout|module Layout]] mag alleen aangeroepen worden via het sjabloon Opmaak.\nGebruik dus niet &lcub;&lcub;#invoke:Layout|...&rcub;&rcub; maar &lcub;&lcub;Opmaak | ... &rcub;&rcub;."; local WRONG = {}; WRONG.COLOR = "De kleur %s die is gespecificeerd met &lcub;&lcub;Opmaak | ... | Kleur = %s | ... &rcub;&rcub; moet een opsomming zijn van maximaal 3 hexadecimale (met of zonder de #) 6-digit kleurcodes!\nHier is een voorbeeld (blauw, oranje, paars); %s, %s, %s."; WRONG.FORMAT = "Het formaat %s die is gespecificeerd met &lcub;&lcub;Opmaak | ... | Formaat = %s | ... &rcub;&rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s."; WRONG.INVOKE_PARAMETER = "De invokeparameter %s die is gespecificeerd met &lcub;&lcub;#invoke | ... | %s = %s | ... &rcub;&rcub; bestaat niet!\nGebruik het Opmaak sjabloon." WRONG.OBJECT = "Het type object %s die is gespecificeerd met &lcub;&lcub;Opmaak | ... | Object = %s | ... &rcub;&rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s."; WRONG.ORIENTATION = "De orientatie %s die is gespecificeerd met &lcub;&lcub;Opmaak | ... | Orientatie = %s | ... &rcub;&rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s."; WRONG.PAGE = "De type pagina %s die is gespecificeerd met &lcub;&lcub;Opmaak | ... | Pagina = %s | ... &rcub;&rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s."; WRONG.PAGENAMELIST = "De paginanaam %s zoals gespecificeerd in &lcub;&lcub;Opmaak | ... | %s = %s | ... &rcub;&rcub; is niet correct. Gebruik komma's om de pagina's te scheiden en gebruik geldige titles zoals beschreven in https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:Page_title."; WRONG.PROGRESS = "De voortgang %s zoals gespecificeerd in &lcub;&lcub;Opmaak | ... | Voortgang = %s | ... &rcub;&rcub; is niet correct. Gebruik gehele getallen tussen 0 en 100 en sluit eventueel af met een %%."; WRONG.SUPPORT = "De type foutmelding %s die is gespecificeerd met &lcub;&lcub;Opmaak | ... | Foutmelding = %s | ... &rcub;&rcub; bestaat niet!\nGebruik een van de volgende types; %s."; WRONG.TEMPLATE_PARAMETER = "De parameter %s zoals gespecificeerd in &lcub;&lcub;Opmaak | ... | %s = %s | ... &rcub;&rcub; bestaat niet.\nGebruik een van de volgende types; %s."; MISTAKE.WRONG = WRONG; local PREPOSITION = {}; PREPOSITION.ABOUT = "over"; LANGUAGE.BUTTON = BUTTON; LANGUAGE.HOOK = HOOK; LANGUAGE.DEBUG = DEBUG; LANGUAGE.HELP = HELP; LANGUAGE.MISTAKE = MISTAKE; LANGUAGE.PREPOSITION = PREPOSITION; return LANGUAGE; 6kk4e8wff2phxukwchj4bwudwj1daov 828 42210 423573 423373 2026-04-22T15:21:35Z BeeBringer 6655 423573 Scribunto text/plain local luggage = {}; -- Translate valid named template parameters into internal call fields. -- Enumerated parameters are mapped from localized labels back to internal values. function luggage.carry_on( call ) -- Helpers used for value checks and case-insensitive lookup. local text, array = call.include( "text", "array" ); -- All valid internal parameter names are listed in the hook configuration. for _, parameter in ipairs( call.hook.PARAMETER ) do call[ parameter ] = false; if call.named[ parameter ] and call.named[ parameter ] ~= "" then -- Free-text parameters can be copied directly. if call.message.HOOK[ string.upper( parameter ) ] == nil then call[ parameter ] = call.named[ parameter ]; else -- Enumerated parameters are translated via the localized hook table. local search = array.search( call.message.HOOK[ string.upper( parameter ) ], call.named[ parameter ], true ); if search then call[ parameter ] = call.hook[ string.upper( parameter ) ][ search ]; end end end end return call; end -- Keep only the information needed after rendering, mainly for feedback output. function luggage.claim( call ) return { pass = call.pass, message = call.message, support = call.support, debugging = call.debugging, mistake = call.mistake, help = call.help }; end -- Hydrate the call object with configuration, language data, hooks, styles and frame args. function luggage.drop( call, frame, CFG, environment ) call.CFG = CFG; call.frame = frame; call.version = CFG.VERSION; call.template = CFG.INTERFACE_TEMPLATE[ call.environment ]; call.language = CFG.LANGUAGE; call.language_path = "language/" .. call.language; call.message = call.include( call.language_path ); call.hook = call.include( "hook" ); call.style = call.include( "style" ); call.tones = CFG.TONES; call.message.PARAM = {}; for i, key in ipairs(call.hook.PARAMETER) do local value = call.message.HOOK.PARAMETER[i]; call.message.PARAM[string.upper( key )] = value; end -- Helpers used while copying context from MediaWiki into the call object. local text = call.include( "text" ); local parent = call.frame:getParent(); if parent then call.invoker = text.trim( parent:getTitle() ); else call.invoker = text.trim( call.frame:getTitle() ); end call.caller = mw.title.getCurrentTitle(); -- Split frame arguments into named and unnamed parameters and store them as strings. for key, value in pairs( frame.args ) do if type( key ) == "string" then call.named[ key ] = tostring( value ); else call.unnamed[ key ] = tostring( value ); end end -- Translate valid object names by looking up the object-specific language files. call.message.HOOK.OBJECT = {}; call.message.OBJECT = {}; -- Store both the ordered localized labels and an uppercase lookup table. for index, objectname in ipairs( call.hook.OBJECT ) do local object_language_path = call.language_path .. "/" .. objectname; local object_language = call.include_optional( object_language_path ); if object_language ~= nil and object_language.NAME ~= nil then call.message.HOOK.OBJECT[ index ] = object_language.NAME; call.message.OBJECT[string.upper(objectname)] = object_language.NAME end end return call; end -- Convert and enrich validated call parameters before rendering. function luggage.loading( call ) -- Inventory contains parameter-specific normalizers and defaults. local inventory = call.include( "inventory" ); -- Convert and complete values for every configured parameter. for _, parameter in ipairs( call.hook.PARAMETER ) do if type( inventory[ parameter] ) == "function" then call[ parameter ] = inventory[ parameter ]( call ); end end -- Add messages specific to the chosen object. for index, objectname in ipairs( call.hook.OBJECT ) do local object_language_path = call.language_path .. "/" .. objectname; local object_language = call.include_optional( object_language_path ); if object_language ~= nil then call.message[ string.upper( objectname ) ] = object_language; end end -- Let the object-specific content module prepare renderable content. local content = call.include_optional( "content/" .. call.object ); if content then call = content.main( call ); end return call; end return luggage; q5mboz776wjammu9dr8332h3lsestd2 828 42453 423574 387382 2026-04-22T15:40:00Z BeeBringer 6655 423574 Scribunto text/plain -- This module checks, converts and adds an inventory to the parameters. local inventory = {}; function inventory.collection ( call ) local text = call.include( "text" ); return text.split( call.collection ); end function inventory.color( call ) -- The functions from other modules that are used in this function local convert, text, color = call.include( "convert", "text", "color" ); -- If a user did not set any of all the three needed colors then we use the default ones local default_colors = { call.style.BLUE, call.style.ORANGE, call.style.PURPLE }; local colors = {}; if not call.color then colors = default_colors; else colors = text.split( call.color ); end -- Extend the call.color parameter from hex code with rgb code, shades and tints for each of the three colors local new_color = {}; for index, value in ipairs( default_colors ) do if colors[ index ] then colors[ index ] = text.trim( colors[ index ] ); -- If the color is set we use it in stead of the default color if colors[ index ] ~= "" then if string.sub( colors[ index ], 1, 1 ) ~= "#" then value = "#" .. colors[ index ]; else value = colors[ index ]; end end end local r, g, b = convert.hex_to_rgb( value:sub(2) ); new_color[ index ] = {}; new_color[ index ].hex = value; new_color[ index ].rgb = { r, g, b }; new_color[ index ].shades = color.shades( r, g, b, call.tones ); new_color[ index ].tints = color.tints( r, g, b, call.tones ); end return new_color; end function inventory.definition( call ) local text = call.include( "text" ); if not call.definition then return nil; end return text.trim( tostring( call.definition ) ); end function inventory.description( call ) local text = call.include( "text" ); if not call.description then return nil; end return text.trim( tostring( call.description ) ); end function inventory.format( call ) if not call.format then call.format = "text"; end return call.format; end function inventory.object( call ) -- The functions from other modules that are used in this function local array, text = call.include( "array", "text" ); -- If the object parameter is not set, check if it is the first unnamed parameter if ( not call.object ) and ( call.unnamed[1] ~= nil ) and array.search( call.message.HOOK.OBJECT, text.capitalize_first( call.unnamed[ 1 ] ) ) then -- Convert the value of the first unnamed parameter in the installed language to the internal versions and set caal.object with it call.object = call.hook.OBJECT[ array.search( call.message.HOOK.OBJECT, text.capitalize_first( call.unnamed[ 1 ] ) ) ]; -- Because the first unnamed parameter is in fact the object parameter, it should be removed from the unnamed parameter array. table.remove( call.unnamed, 1 ); end if not call.object then local title = mw.title.getCurrentTitle() if title.nsText == "Wikibooks" and title.baseText == "Infobox" then call.object = "infobox" elseif title.nsText == "Module" then call.object = "module" elseif title.nsText == "Sjabloon" then call.object = "template" elseif title.isContentPage and title.isSubpage then call.object = "chapter" else call.object = "book" end end return call.object; end function inventory.orientation( call ) if call.object == "chess" and not call.orientation then local rank = nil; for i, v in ipairs( call.unnamed ) do local ranknumber = tonumber( v ); if rank == nil and ranknumber ~= nil and ranknumber >= 1 and ranknumber <= 8 then rank = ranknumber; end end if rank == 1 then call.orientation = "black"; else call.orientation = "white"; end end return call.orientation; end function inventory.part ( call ) local text = call.include( "text" ); return text.split( call.part ); end -- Convert the progress into an integer. function inventory.progress( call ) -- The functions from other modules that are used in this function local text = call.include( "text" ); call.progress = text.trim( tostring( call.progress ) ); if string.sub( call.progress, -1) == "%" then call.progress = string.sub( call.progress, 1, -2) end return tonumber( call.progress ); end function inventory.reference( call ) local text = call.include( "text" ); return text.split( call.reference, true ); end function inventory.source( call ) local text = call.include( "text" ); if not call.source then return nil; end return text.trim( tostring( call.source ) ); end function inventory.support( call ) if not call.support then call.support = "ignore"; end return call.support; end function inventory.title( call ) local text = call.include( "text" ); if not call.title then return nil; end return text.trim( tostring( call.title ) ); end return inventory; spfqovjdcgoh21bkzjsmzv8oxzf1wqy 0 42479 423634 386139 2026-04-23T08:27:06Z Erik Baas 2193 {{nowrap}} 423634 wikitext text/x-wiki {{Engelse literatuur}} [[Bestand:ParadiseRegained.JPG|miniatuur|links]] {{Nowrap|'''''Paradise Regained'''''}} is een episch gedicht van de Engelse dichter [[Engelse literatuur/John Milton|John Milton]]. Het werd gepubliceerd in 1671, vier jaar na zijn episch meesterwerk ''[[Engelse literatuur/Paradise Lost|Paradise Lost]]''. Terwijl ''Paradise Lost'' het verhaal vertelt van de val van Adam en Eva en het verlies van het paradijs, is ''Paradise Regained'' een korter werk dat zich richt op de verleiding van {{Wp|Jezus (traditioneel-christelijk)|Jezus}} in de wildernis en zijn uiteindelijke overwinning op {{Wp|Satan|Satan}}. Het gedicht bestaat uit vier boeken, die elk een andere verleiding onderzoeken waar Satan Jezus aan onderwerpt. In het eerste boek verleidt Satan Jezus met voedsel en herinnert hem eraan dat hij al veertig dagen aan het vasten is. In het tweede boek biedt Satan Jezus wereldse macht en glorie aan. In het derde boek daagt Satan Jezus uit om zijn goddelijke aard te bewijzen door een wonder te verrichten. In het vierde boek ten slotte biedt Satan Jezus de kans om zijn naderende dood en lijden te vermijden door voor hem te buigen. Door het hele gedicht heen blijft Jezus standvastig in zijn geloof en wijst hij alle verleidingen van Satan af. Hij put kracht uit zijn kennis van de {{Wp|Bijbel (christendom)|Schriften}} en zijn onwankelbare vertrouwen in {{Wp|God (monotheïsme)|God}}. Uiteindelijk wordt Satan verslagen en komt Jezus als overwinnaar tevoorschijn. ''Paradise Regained'' wordt vaak gezien als een voortzetting van ''Paradise Lost'', en samen vertegenwoordigen ze Miltons verkenning van de thema's zonde, verlossing en de strijd tussen goed en kwaad. Terwijl ''Paradise Lost'' wordt beschouwd als een van de grootste werken uit de [[Engelse literatuur]], is ''Paradise Regained'' een minder bekend maar nog steeds indrukwekkend werk vanuit Miltons uniek perspectief op het christelijk geloof.µ {{Sub}} 968icj70j3c88h9q118lrb1wmy85pvl 0 42809 423568 390643 2026-04-22T14:40:44Z Erik Baas 2193 {{Bi}}{{Boek}}{{Fase|1}} 423568 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Astrologie}} [[Bestand:Chinese Zodiac.png|thumb|center|Chinese dierenriem]] '''Chinese astrologie''' is een systeem van astrologie dat al eeuwenlang in China wordt gebruikt. Het is gebaseerd op een cyclus van 12 jaar, waarbij elk jaar wordt geassocieerd met een bepaald dierenriemteken. Deze dierentekens vertegenwoordigen bepaalde kenmerken en eigenschappen waarvan wordt aangenomen dat ze de persoonlijkheid en het lot van een persoon beïnvloeden. In tegenstelling tot de westerse astrologie, die gebaseerd is op de stand van de zon ten tijde van de geboorte van een persoon, richt de Chinese astrologie zich dus op het geboortejaar en kent elk jaar specifieke dierentekens toe in een zich herhalende cyclus van 12 jaar. == De 12 dierentekens van de Chinese dierenriem == Wie zijn Chinese sterrenbeeld wil bepalen, raadpleegt een Chinese dierenriemkaart. Het is echter belangrijk op te merken dat Chinees Nieuwjaar niet op 1 januari valt, dus als iemands verjaardag in januari of februari valt, moet die de specifieke datum controleren om het dierenteken nauwkeurig te bepalen. '''Rat''': (geboren in 1900, 1912, 1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996, 2008, 2020): Mensen geboren in het Jaar van de Rat zouden intelligent, vindingrijk en snel van begrip zijn. '''Os''': (geboren in 1901, 1913, 1925, 1937, 1949, 1961, 1973, 1985, 1997, 2009, 2021): Van mensen die in het Jaar van de Os zijn geboren, wordt aangenomen dat ze hardwerkend, betrouwbaar en vastberaden zijn. '''Tijger''': (geboren in 1902, 1914, 1926, 1938, 1950, 1962, 1974, 1986, 1998, 2010, 2022): Mensen geboren in het Jaar van de Tijger worden beschouwd als moedig, zelfverzekerd en competitief. '''Konijn''': (geboren in 1903, 1915, 1927, 1939, 1951, 1963, 1975, 1987, 1999, 2011, 2023): Van degenen die in het Jaar van het Konijn zijn geboren, wordt aangenomen dat ze zachtaardig, gevoelig en medelevend zijn. '''Draak''': (geboren in 1904, 1916, 1928, 1940, 1952, 1964, 1976, 1988, 2000, 2012, 2024): Mensen geboren in het Jaar van de Draak zouden zelfverzekerd, ambitieus en charismatisch zijn. '''Slang''': (geboren in 1905, 1917, 1929, 1941, 1953, 1965, 1977, 1989, 2001, 2013, 2025): Van degenen die in het Jaar van de Slang zijn geboren, wordt gezegd dat ze wijs, intuïtief en gracieus zijn. '''Paard''': (geboren in 1906, 1918, 1930, 1942, 1954, 1966, 1978, 1990, 2002, 2014, 2026): Mensen geboren in het Jaar van het Paard worden beschouwd als energiek, onafhankelijk en avontuurlijk. '''Schaap''' (of '''Geit'''): (geboren in 1907, 1919, 1931, 1943, 1955, 1967, 1979, 1991, 2003, 2015, 2027): Van degenen die in het Jaar van het Schaap zijn geboren, wordt aangenomen dat ze vriendelijk, zachtaardig en artistiek zijn. '''Aap''': (geboren in 1908, 1920, 1932, 1944, 1956, 1968, 1980, 1992, 2004, 2016, 2028): Mensen geboren in het Jaar van de Aap worden beschouwd als slim, veelzijdig en sociaal. '''Haan''': (geboren in 1909, 1921, 1933, 1945, 1957, 1969, 1981, 1993, 2005, 2017, 2029): Van mensen die in het Jaar van de Haan zijn geboren, wordt gezegd dat ze zelfverzekerd, georganiseerd en verantwoordelijk zijn. '''Hond''': (geboren in 1910, 1922, 1934, 1946, 1958, 1970, 1982, 1994, 2006, 2018, 2030): Mensen geboren in het Jaar van de Hond worden beschouwd als loyaal, eerlijk en betrouwbaar. '''Varken''': (geboren in 1911, 1923, 1935, 1947, 1959, 1971, 1983, 1995, 2007, 2019, 2031): Van degenen die in het Jaar van het Varken zijn geboren, wordt aangenomen dat ze ijverig, medelevend en vrijgevig zijn. == De vijf elementen == De Chinese dierenriem wordt ook geassocieerd met elementen (hout, vuur, aarde, metaal en water), waarvan wordt aangenomen dat ze verdere kenmerken weerspiegelen van individuen die geboren zijn onder een specifiek dierenteken. Deze elementen volgen een cyclus van 60 jaar, wat elke 60 jaar resulteert in een combinatie van dierenteken en element. Zo is 2020 het Jaar van de Rat (dierenteken) en het Jaar van de Metalen Rat (dierenteken + element). Chinese astrologie is erg populair in de Chinese cultuur en wordt vaak geraadpleegd voor vragen over compatibiliteit in een relatie, waarzeggerij en het nemen van belangrijke levensbeslissingen. Veel mensen gebruiken het als een hulpmiddel voor zelfreflectie en begrip, maar ook voor het voorspellen en plannen van hun toekomst. {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Astrologie]] fq553pwderz5d83azv3j8fgdyqsfgnh 423569 423568 2026-04-22T14:42:48Z Erik Baas 2193 -{{Astrologie}}: hoort bij [[Westerse astrologie]] ! 423569 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Chinese Zodiac.png|thumb|center|Chinese dierenriem]] '''Chinese astrologie''' is een systeem van astrologie dat al eeuwenlang in China wordt gebruikt. Het is gebaseerd op een cyclus van 12 jaar, waarbij elk jaar wordt geassocieerd met een bepaald dierenriemteken. Deze dierentekens vertegenwoordigen bepaalde kenmerken en eigenschappen waarvan wordt aangenomen dat ze de persoonlijkheid en het lot van een persoon beïnvloeden. In tegenstelling tot de westerse astrologie, die gebaseerd is op de stand van de zon ten tijde van de geboorte van een persoon, richt de Chinese astrologie zich dus op het geboortejaar en kent elk jaar specifieke dierentekens toe in een zich herhalende cyclus van 12 jaar. == De 12 dierentekens van de Chinese dierenriem == Wie zijn Chinese sterrenbeeld wil bepalen, raadpleegt een Chinese dierenriemkaart. Het is echter belangrijk op te merken dat Chinees Nieuwjaar niet op 1 januari valt, dus als iemands verjaardag in januari of februari valt, moet die de specifieke datum controleren om het dierenteken nauwkeurig te bepalen. '''Rat''': (geboren in 1900, 1912, 1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996, 2008, 2020): Mensen geboren in het Jaar van de Rat zouden intelligent, vindingrijk en snel van begrip zijn. '''Os''': (geboren in 1901, 1913, 1925, 1937, 1949, 1961, 1973, 1985, 1997, 2009, 2021): Van mensen die in het Jaar van de Os zijn geboren, wordt aangenomen dat ze hardwerkend, betrouwbaar en vastberaden zijn. '''Tijger''': (geboren in 1902, 1914, 1926, 1938, 1950, 1962, 1974, 1986, 1998, 2010, 2022): Mensen geboren in het Jaar van de Tijger worden beschouwd als moedig, zelfverzekerd en competitief. '''Konijn''': (geboren in 1903, 1915, 1927, 1939, 1951, 1963, 1975, 1987, 1999, 2011, 2023): Van degenen die in het Jaar van het Konijn zijn geboren, wordt aangenomen dat ze zachtaardig, gevoelig en medelevend zijn. '''Draak''': (geboren in 1904, 1916, 1928, 1940, 1952, 1964, 1976, 1988, 2000, 2012, 2024): Mensen geboren in het Jaar van de Draak zouden zelfverzekerd, ambitieus en charismatisch zijn. '''Slang''': (geboren in 1905, 1917, 1929, 1941, 1953, 1965, 1977, 1989, 2001, 2013, 2025): Van degenen die in het Jaar van de Slang zijn geboren, wordt gezegd dat ze wijs, intuïtief en gracieus zijn. '''Paard''': (geboren in 1906, 1918, 1930, 1942, 1954, 1966, 1978, 1990, 2002, 2014, 2026): Mensen geboren in het Jaar van het Paard worden beschouwd als energiek, onafhankelijk en avontuurlijk. '''Schaap''' (of '''Geit'''): (geboren in 1907, 1919, 1931, 1943, 1955, 1967, 1979, 1991, 2003, 2015, 2027): Van degenen die in het Jaar van het Schaap zijn geboren, wordt aangenomen dat ze vriendelijk, zachtaardig en artistiek zijn. '''Aap''': (geboren in 1908, 1920, 1932, 1944, 1956, 1968, 1980, 1992, 2004, 2016, 2028): Mensen geboren in het Jaar van de Aap worden beschouwd als slim, veelzijdig en sociaal. '''Haan''': (geboren in 1909, 1921, 1933, 1945, 1957, 1969, 1981, 1993, 2005, 2017, 2029): Van mensen die in het Jaar van de Haan zijn geboren, wordt gezegd dat ze zelfverzekerd, georganiseerd en verantwoordelijk zijn. '''Hond''': (geboren in 1910, 1922, 1934, 1946, 1958, 1970, 1982, 1994, 2006, 2018, 2030): Mensen geboren in het Jaar van de Hond worden beschouwd als loyaal, eerlijk en betrouwbaar. '''Varken''': (geboren in 1911, 1923, 1935, 1947, 1959, 1971, 1983, 1995, 2007, 2019, 2031): Van degenen die in het Jaar van het Varken zijn geboren, wordt aangenomen dat ze ijverig, medelevend en vrijgevig zijn. == De vijf elementen == De Chinese dierenriem wordt ook geassocieerd met elementen (hout, vuur, aarde, metaal en water), waarvan wordt aangenomen dat ze verdere kenmerken weerspiegelen van individuen die geboren zijn onder een specifiek dierenteken. Deze elementen volgen een cyclus van 60 jaar, wat elke 60 jaar resulteert in een combinatie van dierenteken en element. Zo is 2020 het Jaar van de Rat (dierenteken) en het Jaar van de Metalen Rat (dierenteken + element). Chinese astrologie is erg populair in de Chinese cultuur en wordt vaak geraadpleegd voor vragen over compatibiliteit in een relatie, waarzeggerij en het nemen van belangrijke levensbeslissingen. Veel mensen gebruiken het als een hulpmiddel voor zelfreflectie en begrip, maar ook voor het voorspellen en plannen van hun toekomst. {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Astrologie]] bzymwf9c9anqfn3y8s048c00r0srec5 423572 423569 2026-04-22T14:45:56Z Erik Baas 2193 Zie ook 423572 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Chinese Zodiac.png|thumb|center|Chinese dierenriem]] '''Chinese astrologie''' is een systeem van astrologie dat al eeuwenlang in China wordt gebruikt. Het is gebaseerd op een cyclus van 12 jaar, waarbij elk jaar wordt geassocieerd met een bepaald dierenriemteken. Deze dierentekens vertegenwoordigen bepaalde kenmerken en eigenschappen waarvan wordt aangenomen dat ze de persoonlijkheid en het lot van een persoon beïnvloeden. In tegenstelling tot de westerse astrologie, die gebaseerd is op de stand van de zon ten tijde van de geboorte van een persoon, richt de Chinese astrologie zich dus op het geboortejaar en kent elk jaar specifieke dierentekens toe in een zich herhalende cyclus van 12 jaar. == De 12 dierentekens van de Chinese dierenriem == Wie zijn Chinese sterrenbeeld wil bepalen, raadpleegt een Chinese dierenriemkaart. Het is echter belangrijk op te merken dat Chinees Nieuwjaar niet op 1 januari valt, dus als iemands verjaardag in januari of februari valt, moet die de specifieke datum controleren om het dierenteken nauwkeurig te bepalen. '''Rat''': (geboren in 1900, 1912, 1924, 1936, 1948, 1960, 1972, 1984, 1996, 2008, 2020): Mensen geboren in het Jaar van de Rat zouden intelligent, vindingrijk en snel van begrip zijn. '''Os''': (geboren in 1901, 1913, 1925, 1937, 1949, 1961, 1973, 1985, 1997, 2009, 2021): Van mensen die in het Jaar van de Os zijn geboren, wordt aangenomen dat ze hardwerkend, betrouwbaar en vastberaden zijn. '''Tijger''': (geboren in 1902, 1914, 1926, 1938, 1950, 1962, 1974, 1986, 1998, 2010, 2022): Mensen geboren in het Jaar van de Tijger worden beschouwd als moedig, zelfverzekerd en competitief. '''Konijn''': (geboren in 1903, 1915, 1927, 1939, 1951, 1963, 1975, 1987, 1999, 2011, 2023): Van degenen die in het Jaar van het Konijn zijn geboren, wordt aangenomen dat ze zachtaardig, gevoelig en medelevend zijn. '''Draak''': (geboren in 1904, 1916, 1928, 1940, 1952, 1964, 1976, 1988, 2000, 2012, 2024): Mensen geboren in het Jaar van de Draak zouden zelfverzekerd, ambitieus en charismatisch zijn. '''Slang''': (geboren in 1905, 1917, 1929, 1941, 1953, 1965, 1977, 1989, 2001, 2013, 2025): Van degenen die in het Jaar van de Slang zijn geboren, wordt gezegd dat ze wijs, intuïtief en gracieus zijn. '''Paard''': (geboren in 1906, 1918, 1930, 1942, 1954, 1966, 1978, 1990, 2002, 2014, 2026): Mensen geboren in het Jaar van het Paard worden beschouwd als energiek, onafhankelijk en avontuurlijk. '''Schaap''' (of '''Geit'''): (geboren in 1907, 1919, 1931, 1943, 1955, 1967, 1979, 1991, 2003, 2015, 2027): Van degenen die in het Jaar van het Schaap zijn geboren, wordt aangenomen dat ze vriendelijk, zachtaardig en artistiek zijn. '''Aap''': (geboren in 1908, 1920, 1932, 1944, 1956, 1968, 1980, 1992, 2004, 2016, 2028): Mensen geboren in het Jaar van de Aap worden beschouwd als slim, veelzijdig en sociaal. '''Haan''': (geboren in 1909, 1921, 1933, 1945, 1957, 1969, 1981, 1993, 2005, 2017, 2029): Van mensen die in het Jaar van de Haan zijn geboren, wordt gezegd dat ze zelfverzekerd, georganiseerd en verantwoordelijk zijn. '''Hond''': (geboren in 1910, 1922, 1934, 1946, 1958, 1970, 1982, 1994, 2006, 2018, 2030): Mensen geboren in het Jaar van de Hond worden beschouwd als loyaal, eerlijk en betrouwbaar. '''Varken''': (geboren in 1911, 1923, 1935, 1947, 1959, 1971, 1983, 1995, 2007, 2019, 2031): Van degenen die in het Jaar van het Varken zijn geboren, wordt aangenomen dat ze ijverig, medelevend en vrijgevig zijn. == De vijf elementen == De Chinese dierenriem wordt ook geassocieerd met elementen (hout, vuur, aarde, metaal en water), waarvan wordt aangenomen dat ze verdere kenmerken weerspiegelen van individuen die geboren zijn onder een specifiek dierenteken. Deze elementen volgen een cyclus van 60 jaar, wat elke 60 jaar resulteert in een combinatie van dierenteken en element. Zo is 2020 het Jaar van de Rat (dierenteken) en het Jaar van de Metalen Rat (dierenteken + element). Chinese astrologie is erg populair in de Chinese cultuur en wordt vaak geraadpleegd voor vragen over compatibiliteit in een relatie, waarzeggerij en het nemen van belangrijke levensbeslissingen. Veel mensen gebruiken het als een hulpmiddel voor zelfreflectie en begrip, maar ook voor het voorspellen en plannen van hun toekomst. ==Zie ook== *[[Astrologie]] *[[Westerse astrologie]] {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Astrologie]] 10md40np3hdanfcingbnzq75h7qeyi5 0 43219 423622 385288 2026-04-23T07:17:04Z Erik Baas 2193 423622 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Great Fire London.jpg|miniatuur|De Grote Brand van Londen, 1666. Schilderij van Josepha Jane Battlehooke.]] [[Bestand:Lord haue mercy on London.jpg|miniatuur|Pestepidemie in Londen ca. 1665]] '''Miltons leven en carrière''' vallen samen met een van de meest revolutionaire periodes uit de Engelse geschiedenis. Koning {{Wp|Karel I van Engeland|Charles I}}, die in 1625 de troon besteeg, geloofde in het goddelijke recht van koningen om op persoonlijke titel te regeren en had het parlement in 1629 feitelijk ontbonden. Hoewel Charles als hoofd van de Kerk van Engeland in naam protestants was, werd hij ervan beschuldigd de protestantse zaak onvoldoende te steunen en zelfs zelf katholieke sympathieën te koesteren. Halverwege de zeventiende eeuw schreef ook John Milton vernietigende pamfletten tegen de corruptie in de {{Wp|Anglicaanse Kerk|Anglicaanse Kerk}} en haar banden met koning Charles. Op een gegeven moment werd Milton zelfs gevangengezet omdat hij zijn {{Wp|Puritanisme|puriteinse}} opvattingen begon te publiceren. Ook in ''Paradise Lost'' laat hij zijn eigen theologische opvattingen weerklinken in de argumenten die de personages naar voren brengen. De jaren van de Restauratie, waarin Milton bezig was met het schrijven van ''Paradise Lost'', waren echter bepaald geen tijdperk van vrede en verzoening. De {{Wp|Pestepidemie in Londen|Grote Plaag}} (pestepidemie) van 1665 doodde ongeveer een kwart van de Londense bevolking, terwijl de {{Wp|Grote brand van Londen|Grote Brand}} van 1666 een groot deel van de oorspronkelijke stad verwoestte – rampen die Milton niet onberoerd lieten en die ongetwijfeld een sterke impact hadden tijdens het werken aan zijn epos. Milton had jarenlang nagedacht over de compositie van een groots episch gedicht en zelfs eerst overwogen om iets over een Britse koning zoals Arthur te schrijven. Als onderwerp koos hij uiteindelijk echter de grondbeginselen van de christelijke theologie. Tegen de tijd dat hij eind jaren vijftig begon met het schrijven van ''Paradise Lost'', was hij blind geworden. Hierdoor moest hij noodgedwongen het hele werk dicteren aan secretarissen. ''Paradise Lost'' heeft veel van de elementen die de epische vorm bepalen: het is een lang, verhalend gedicht; het volgt de heldendaden van een held (of antiheld); het gaat om oorlogvoering en het bovennatuurlijke; het begint midden in de actie ('in medias res'), waarbij eerdere crises in het verhaal later door flashback worden ingebracht; en het drukt de idealen en tradities van een volk uit. Deze elementen heeft het gemeen met de ''{{Wp|Aeneis|Aeneis}}'', de ''{{Wp|Ilias|Ilias}}'' en de ''{{Wp|Odyssee|Odyssee}}''. Het gedicht van tienduizend regels is opgesteld in blanke verzen, dus niet-rijmende verzen. In een notitie die hij aan de tweede druk toegevoegde, drukte Milton zijn minachting uit voor rijm in epische vorm. ''Paradise Lost'' is samengesteld uit jambische pentameters, dezelfde die door bijvoorbeeld Shakespeare wordt gebruikt. De eerste editie van ''Paradise Lost'' werd in 1667 gepubliceerd in tien hoofdstukken of boeken. In 1674 reorganiseerde Milton het gedicht in twaalf boeken, door twee van de langere boeken in vier te verdelen. Hij voegde ook een inleidend prozagargument toe waarin de plot van elk boek werd samengevat, om de lezers voor te bereiden op de complexe poëzie die zou volgen. Een deel van die complexiteit is te danken aan de vele analogieën en uitweidingen naar de oude geschiedenis en mythologie in het hele gedicht. De centrale verhaallijn is opgebouwd rond een paar paragrafen in het begin van Genesis – het verhaal van {{Wp|Adam en Eva|Adam en Eva}}. Het epos maakt ook gebruik van elementen uit veel andere delen van de Bijbel, vooral over de rol van {{Wp|Satan|Satan}}. Door zijn gedicht te concentreren op de gebeurtenissen rond de val van Adam en Eva, bedoelde Milton, in zijn woorden, ‘de wegen van God voor de mensen te rechtvaardigen’, door de oorzaak en het resultaat voor alle betrokkenen op te sporen. In de laatste twee boeken van het epos geeft Milton een bijna volledige samenvatting van Genesis. Het was Miltons missie om niet alleen te laten zien wat de val van de mens had veroorzaakt, maar ook wat de gevolgen voor de wereld waren, zowel slecht als goed. Een concept dat centraal staat in dit verhaal is dat van de ‘felix culpa’ of gelukkige val. Dit is de filosofie dat het goede dat uiteindelijk ontstaat als gevolg van de val – Gods barmhartigheid, de komst van Christus en verlossing – ons op een betere plek achterlaat, met kansen voor een groter goed dan mogelijk zou zijn geweest zonder de val. Eeuwenlang hebben critici ''Paradise Lost'' zowel geprezen als bespot. Een veel voorkomende observatie is dat Milton de figuur van Satan in zijn weergave van de gedachten en motivaties onbewust als de held lijkt te beschouwen. Onder meer de romantische dichters William Blake en Percy Bysshe Shelley zagen Satan als de echte held van het gedicht en juichten zijn rebellie tegen de tirannie van de hemel toe. Niettemin is de algemene consensus dat ''Paradise Lost'' het grootste epische gedicht in de Engelse taal blijft. In 1671 publiceerde Milton ''Paradise Regained'', dat draait om de confrontatie tussen {{Wp|Jezus (traditioneel-christelijk|Jezus}} en Satan in de woestijn. De titel suggereert een soort vervolg, maar het is een heel ander soort gedicht; het is korter en meer contemplatief dan actiegericht. Waarschijnlijk is het daarom minder populair geworden dan het eerdere werk. {{Sub}} {{Links}} 5w9uo96py4rj37srvb7pcgvime9gq2p 0 43224 423621 417433 2026-04-23T07:16:51Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423621 wikitext text/x-wiki '''Bronvermelding en literatuur''' * Bright Notes - Study Guide to Paradise Lost and Other Works by John Milton * A Study Guide for John Milton's Paradise Lost (Epics for Students)[Kindle Edition]by Cengage Learning Gale * Paradise Lost: Student Edition and Annotation Workbook (Student Edition Books)[Kindle Edition], ed. By Sara Constantakis * Paradise Lost by John Milton (Book Analysis): Detailed Summary, Analysis and Reading Guide (BrightSummaries.com)[Kindle Edition] * Essay on Milton Thomas Babington Macaulay (American Book Company, 1903) * https://www.gradesaver.com/paradise-lost * https://www.thoughtco.com/paradise-lost-study-guide-4165831 (historische context, plot, personages, thema's, stijl) * https://www.shmoop.com/study-guides/literature/paradise-lost * https://www.bartleby.com/lit-hub/volume-vii-english-cavalier-and-puritan/15-paradise-lost/ * https://users.pfw.edu/stapletm/teach/Milton.html (vragen voor studenten) * https://www.paradiselost.org/index-desk.html * https://www.bookrags.com/studyguide-paradiselost/#gsc.tab=0 * https://literariness.org/2020/07/12/analysis-of-john-miltons-paradise-lost/ * https://www.scribd.com/document/425969081/Paradise-Lost-Study-Guide '''Tekstverantwoording''' * Voor de Engelse tekst werd gebruikgemaakt van [https://en.wikisource.org/wiki/Paradise_Lost_(1674) de tekst in P.D. op de Engelstalige Wikisource]. * Nederlandse vertaling van Paradise Lost: J.J. Ten Kate, ''Milton, het Verloren Paradijs'', werk in publiek domein (1875) {{Sub}} {{Links}} mlz0qw80ms68b4odqb7mtjmqx80keki 0 43227 423624 420280 2026-04-23T07:17:18Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423624 wikitext text/x-wiki In het vijfde boek van Paradise Lost vertelt Eva over een verontrustende droom over ongehoorzaamheid, veroorzaakt door Satan. Dit zet God ertoe aan Rafaël te sturen om Adam te waarschuwen voor de verleider en hun vrije wil te bevestigen. Rafaël deelt een maaltijd met hen en vertelt over Satans rebellie in de hemel, die begon uit jaloezie op de Messias. Dit vormt de basis voor Adams plicht tot gehoorzaamheid. Boek V vormt het keerpunt in het verhaal en verplaatst het conflict van kosmische rebellie naar de persoonlijke beproeving van de mensheid in Eden. {{Sub}} {{Links}} b9nakx72cj4x5ganbkv2noh9souila9 0 43228 423625 420281 2026-04-23T07:17:23Z Erik Baas 2193 423625 wikitext text/x-wiki In het zesde deel van Paradise Lost vertelt aartsengel Rafaël aan Adam over de dramatische driedaagse oorlog in de hemel, waarbij hij Satans rebellie, het verzet van de trouwe engel Abdiel en de uiteindelijke chaotische veldslagen beschrijft. Het conflict eindigt wanneer God de Zoon (Messias) zendt om de rebelse engelen eigenhandig uit de hemel te verdrijven en naar de hel te sturen. Milton gebruikt dit boek om "Gods wegen tegenover de mens te rechtvaardigen" door aan te tonen dat, hoewel schepsels de vrije wil hebben om in opstand te komen, die opstand uiteindelijk machteloos is tegenover het goddelijke. Het boek staat ook bekend om zijn epische schaal, waarbij metaforen van botsende planeten en vallende bergen worden gebruikt om de "sterfelijke" Adam te helpen de hemelse gebeurtenissen te begrijpen. {{Sub}} {{Links}} p6100v6re123rve8ua451r0b9wow0gh 0 43229 423626 385306 2026-04-23T07:17:31Z Erik Baas 2193 423626 wikitext text/x-wiki '''De schepping.''' ---- Raphael vertelt op verzoek van Adam hoe en waarom deze wereld oorspronkelijk werd geschapen; dat God, nadat Satan en zijn engelen uit de hemel waren verdreven, zijn voornemen verklaarde om voor zijn genoegen een andere wereld en andere wezens te scheppen om daarin te wonen. Hij zendt zijn Zoon, bekleed met Goddelijke glorie en in aanwezigheid van engelen om het scheppingswerk in zes dagen te volbrengen: de engelen vieren met hymnen de uitvoering daarvan en zijn wederopstijging naar de hemel. {{Sub}} {{Links}} dp483kyov5qurmm2vxabpks0p4mlrxi 0 43230 423627 420282 2026-04-23T07:17:37Z Erik Baas 2193 423627 wikitext text/x-wiki In Boek VIII van Paradise Lost vraagt Adam naar de mechanica van de hemellichamen, waarop Rafaël hem adviseert zich te richten op aardse deugden in plaats van op overmatige kosmische kennis. Adam vertelt vervolgens over zijn schepping, zijn gesprek met God en zijn eis voor een gelijkwaardige partner, wat uitmondt in zijn verliefdheid op Eva. Rafaël waarschuwt Adam zijn hartstochten te beheersen en zich aan de rede te houden. Boek VIII fungeert als een cruciaal, ingetogen moment van bezinning op liefde, kennis en vrije wil, voorafgaand aan de crisis van de zondeval in Boek IX. {{Sub}} {{Links}} bpbumhk7j5m02gah8f8fczf1nyyronz 0 43231 423623 420283 2026-04-23T07:17:09Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423623 wikitext text/x-wiki Boek IX van Paradise Lost vormt het hoogtepunt van Miltons epos en beschrijft Satans terugkeer naar Eden, zijn verleiding van Eva en de daaropvolgende zondeval van de mensheid door ongehoorzaamheid. Nadat ze zich van Adam heeft gescheiden, wordt Eva door Satan (in de gedaante van een slang) verleid met beloftes van goddelijkheid, eet ze van de verboden vrucht en overtuigt ze Adam om zich bij haar aan te sluiten. Ze vervallen in lust, conflict en schaamte, verliezen hun onschuld en worden uit het Paradijs verbannen. {{Sub}} {{Links}} 0io3u9z5ynaaqval6rjrijtn47gd8bi 0 43232 423628 420284 2026-04-23T07:17:42Z Erik Baas 2193 423628 wikitext text/x-wiki Boek X van Paradise Lost dient als de ontknoping van de zondeval, waarin de Zoon van God zijn oordeel velt over Adam, Eva en Satan, en dood en verdeeldheid in de wereld brengt. Terwijl Zonde en Dood een brug bouwen van de Hel naar de Aarde, keert Satan terug naar Pandemonium, waar zijn overwinningskreten veranderen in gesis. Berouwvol bidden Adam en Eva om genade, waarmee de weg wordt vrijgemaakt voor verlossing. {{Sub}} {{Links}} ozp4j8ot5sf3asyt6xk8h5ogir0objo 0 43233 423629 420285 2026-04-23T07:17:47Z Erik Baas 2193 423629 wikitext text/x-wiki In Boek XI van Paradise Lost aanvaardt God het berouw van Adam en Eva, maar veroordeelt Hij hen tot verbanning uit Eden vanwege hun onreinheid. Aartsengel Michaël wordt gestuurd om hen te leiden. Hij toont Adam eerst een reeks visioenen die de gewelddadige, droevige toekomst van de mensheid schetsen – waaronder Kaïn en Abel, de zondvloed en ziekten – om hem te onderwijzen over de gevolgen van de zonde. {{Sub}} {{Links}} rophbjut707nfw0c7m52nflozaz9sm5 0 43234 423630 420286 2026-04-23T07:17:52Z Erik Baas 2193 {{Links}} 423630 wikitext text/x-wiki In Boek XII van Paradise Lost sluit John Milton zijn epos af door over te schakelen van visioenen van de toekomst naar een mondelinge weergave van de menselijke geschiedenis, culminerend in de uiteindelijke verdrijving van Adam en Eva uit Eden. Adam en Eva vertrekken hand in hand naar de wereld die voor hen ligt. {{Sub}} {{Links}} 9v3rovjatyik2svq8migz9ftujx0wvt 828 43346 423577 398226 2026-04-22T15:42:34Z BeeBringer 6655 423577 Scribunto text/plain local definition = {}; function definition.main( call ) local text = call.definition or table.concat( call.part, "<br>" ); if (not text or text == "") and call.unnamed[1] then text = table.concat( call.unnamed, "<br>" ); end return definition.box( text, call.color[1].tints[8] ); end function definition.box( definition, background_color ) if not definition then definition = "&nbsp;"; end local outer_box = mw.html.create('div'); outer_box:css({ ['text-align'] = 'center', ['-webkit-border-radius'] = '0% 0% 100% 100% / 0% 0% 8px 8px', ['-webkit-box-shadow'] = 'rgba(0, 0, 0,.30) 0 2px 3px', ['margin-top'] = '16px' }); local inner_box = mw.html.create('div'); inner_box:css({ ['margin'] = '0 auto', ['margin-top'] = '32px', ['margin-bottom'] = '32px', ['height'] = 'auto', ['background'] = background_color, ['color'] = 'black', ['border'] = '1px solid #ccc', ['box-shadow'] = '1px 1px 2px #fff inset, -1px -1px 2px #fff inset', ['border-radius'] = '3px/6px' }); local definition_text = mw.html.create('b'); definition_text:wikitext( definition ); inner_box:node(definition_text); outer_box:node( inner_box ); return tostring( outer_box ); end return definition; j8uedfuatjjtkezsygtvpog602gnmo9 828 43350 423576 386982 2026-04-22T15:41:55Z BeeBringer 6655 423576 Scribunto text/plain local gradient = {}; function gradient.main( call ) local text = table.concat( call.unnamed, "<br>" ); if call.part[1] then text = table.concat( call.part, "<br>" ); end return gradient.box( text, "center", call.color[1].hex, call.style.BLACK ); end function gradient.box( text, align, color, textcolor ) local gradient_box = mw.html.create('div'); gradient_box:css('width', '100%'); gradient_box:css( 'border-top', '20px solid' ); gradient_box:css( 'border-bottom', '20px solid' ); gradient_box:css( 'border-image', 'linear-gradient(to bottom, transparent, ' .. color .. ', transparent) 20' ); local inner_box = mw.html.create( 'div' ); inner_box:css({ ['text-align'] = align, ['border-top'] = '20px solid linear-gradient(to bottom, transparent, ' .. color .. ')', ['border-bottom'] = '20px solid linear-gradient(to top, transparent, ' .. color .. ')', ['color'] = textcolor; ['list-style-type'] = 'none' }); inner_box:node( text ); gradient_box:node( inner_box ); return tostring( gradient_box ) ; end return gradient; a5twdfsold8sge4vdv581r8aubkno2m 0 43655 423494 405266 2026-04-22T13:21:21Z Erik Baas 2193 423494 wikitext text/x-wiki ; 1. Wie is de baas in Nederland? (Wie heeft/hebben de meeste macht?) : a. De koning : b. De minister president : c. De regering : d. Het parlement ; 2. Wie bestuurt ons land? : a. De regering : b. De burgemeesters : c. De Tweede Kamer : d. De koning ; 3. Om een goede mening te kunnen vormen moet je: : a. de feiten kennen : b. de situatie van verschillende kanten bekijken : c. argumenten hebben : d. alle zijn juist ; 4. Welke van onderstaande zaken is aangeleerd? : a. je muzieksmaak : b. je vatbaarheid voor ziekten : c. je seksuele geaardheid : d. je taalgevoel ; 5. Wat 'normaal' is, leer je ... : a. op de scholen die je bezoekt : b. in cultuur waarin je opgroeit : c. via de wetten van de overheid : d. door social media en internet ; 6. Wat is een goede omschrijving van het begrip democratie? : a. de meeste stemmen gelden : b. burgers hebben invloed op politieke besluiten : c. alle burgers hebben evenveel macht : d. de bevolking bestuurt het land ; 7. Wie zorgen dat er wetten worden ingevoerd? : a. De regering : b. Rechters : c. De Eerste en Tweede Kamer : d. De politie ; 8. De letters VVD van deze politieke partij staan voor ... : A. Vrijheidspartij Van Democraten : B. Volkspartij voor Vrijheid en Democratie : C. Vereenigde Vrije Drukpers : D. Vrienden van Vredige Denkers ; 9. De eerste grondwet in Nederland dateert uit: : a. 1750 : b. 1814 : c. 1917 : d. 2001 ; 10. Wat is het nettoloon van een minister-president in Nederland? : a. ongeveer € 2700 per maand : b. ongeveer € 7500 per maand : c. ongeveer € 12.500 per maand : d. ongeveer € 25.000 per maand {{Sub}} {{Links}} gkwwrg8dnc6qi3onwnkr1ga25ujy7xj 0 43691 423617 423098 2026-04-22T20:44:04Z Pbuddenberg 15132 /* Inhoudsopgave */ 423617 wikitext text/x-wiki <h3 style="padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;"> Een overzicht van onderwerpen, begrippen en doelen voor het vak maatschappijleer in het voortgezet onderwijs</h3> [[Bestand:Jericho_Street_Fair_stage,_2021.jpg|thumb|upright=2|Het podium en het publiek verzamelden zich buiten de pub Old Bookbinders, tijdens de {{Wp|Jericho,_Oxford|Jericho}} Street Fair in {{Wp|Oxford|Oxford}}]] Dit Wikibook bestaat uit tien hoofdstukken en een aantal bijlagen waaronder een [[Maatschappijleer/Alfabetische_woordenlijst_maatschappijleer|alfabetische woordenlijst]]. In de teksten wordt verwezen naar pagina's op Wikipedia en bij elk hoofdstuk worden tien basisbegrippen gedefinieerd. De hoofdstukken sluiten af met een reeks (les)doelen en verwijzingen naar bronmateriaal. = Inhoudsopgave = [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Samenleving | Samenleving]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Cultuur | Cultuur]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Sociale verschillen | Sociale verschillen]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Macht | Macht]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Beeldvorming | Beeldvorming]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Rechtsstaat | Rechtsstaat]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Parlementaire democratie | Parlementaire democratie]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Pluriforme samenleving | Pluriforme samenleving]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Verzorgingsstaat | Verzorgingsstaat]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Burgerschap | Burgerschap]]<br> === In ontwikkeling === [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Digitalisering | Digitalisering]]<br> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Globalisering | Globalisering]]<br> <hr> [[Maatschappijleer/Referentiekader maatschappijleer/Bijlage: onderwerpen voor afbeeldingen | Bijlage: onderwerpen voor afbeeldingen]]<br> {{Sub}} {{Links}} g8xiozct6mv5c40tzqdueck00q3hxuc 0 43699 423618 421396 2026-04-22T20:55:46Z Pbuddenberg 15132 /* Zie ook */ 423618 wikitext text/x-wiki <h3 style="padding:20px;background-color:#6b9ff3;color:white;font-weight:bold;"> <p style="font-size:0.75em;color:DarkSlateGrey;"> [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Samenleving|samenleving]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Cultuur|cultuur]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Sociale_verschillen|sociale verschillen]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Macht|macht]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Beeldvorming|beeldvorming]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Rechtsstaat|rechtsstaat]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Parlementaire_democratie|parlementaire democratie]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Pluriforme_samenleving|pluriforme samenleving]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Verzorgingsstaat|verzorgingsstaat]] &bull; [[Maatschappijleer/Referentiekader_maatschappijleer/Burgerschap|burgerschap]] </p> In een rechtsstaat worden burgers beschermd tegen willekeur en machtsmisbruik van de overheid.</h3> [[File:Magaud-Law.jpg|thumb|[[w:allegorie_(beeldende_kunst)|Allegorie]] van de wet tussen geweld en gerechtigheid]] [[w:Nederland|Nederland]] is een [[Maatschappijleer/Democratische_rechtsstaat|democratische rechtsstaat]]. Burgers hebben [[w:grondrechten|grondrechten]] en kunnen ook deelnemen aan [[w:vrije_verkiezingen|vrije verkiezingen]]. Landen waar burgers minder vrij zijn en een kleine groep mensen de regels bepaalt, noemen we [[Maatschappijleer/Autoritaire_staten|autoritaire staten]]. In onze [[w:grondwet|grondwet]] staan de basisregels van onze samenleving en [[w:grondrechten|grondrechten]] van burgers. Bovendien moet de [[w:overheid|overheid]] zich bij het nemen van beslissingen ook aan de geldende [[w:wet|wetten]] houden. Het [[w:legaliteitsbeginsel|legaliteitsbeginsel]] stelt dat alles wat de overheid doet, gebaseerd moet zijn op een wet. En om te voorkomen dat de overheidsmacht te groot wordt, is deze [[w:macht|macht]] opgedeeld in drie machten. Dit [[w:principe|principe]] noemen we de [[w:trias_politica|trias politica]]. Via het [[w:strafrecht|strafrecht]] kunnen mensen worden aangepakt die zich [[w:schuld_(strafrecht)|schuldig]] maken aan een [[w:overtreding_(strafrecht)|overtreding]] of [[w:misdrijf|misdrijf]]. Overtredingen worden [[w:boete|beboet]] en bij het plegen van een misdrijf spreken we van [[w:criminaliteit|crimineel]] gedrag. == Begrippen == ; 51. democratische rechtsstaat : burgers kiezen vertegenwoordigers die wetten maken waar iedereen zich aan moet houden ; 52. autoritaire staat : een land waarin een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt ; 53. grondwet : de belangrijkste rechten en plichten van burgers en overheid ; 54. grondrechten : basisrechten die iedere inwoner van Nederland heeft ; 55. legaliteitsbeginsel : iedere handeling van de overheid moet gebaseerd zijn op een wet ; 56. trias politica : de politieke macht is verdeeld over de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht ; 57. strafrecht : de manier waarop gedrag wordt aangepakt wat volgens de overheid verboden is ; 58. overtreding : strafbare feiten die als minder ernstig wordt gezien ; 59. misdrijf : strafbare feiten die als (zeer) ernstig worden gezien ; 60. criminaliteit : alle misdrijven zoals die in de wet staan beschreven == Doelen == &#9744; Leg uit wat we bedoelen met een rechtsstaat<br> &#9744; Benoem een aantal doelen van de rechtsstaat<br> &#9744; Noem belangrijke kenmerken van een rechtsstaat<br> &#9744; Geef een beschrijving van de grondbeginselen van een rechtsstaat<br> &#9744; Benoem en beschrijf wanneer we spreken van een rechtsstaat<br> &#9744; Leg uit wat de rechtsstaat betekent voor de burgers en overheid<br> &#9744; Geef een voorbeelden van onderwerpen die bij het thema rechtsstaat horen<br> &#9744; Leg uit wie er rechten en plichten hebben in een rechtsstaat<br> &#9744; Geef voorbeelden van een recht en een plicht van burgers<br> &#9744; Geef voorbeelden van een recht en een plicht van de overheid<br> &#9744; Leg uit waarom veel westerse landen China geen rechtsstaat vinden<br> &#9744; Benoem uitdagingen die te maken hebben met onze rechtsstaat<br> <br> &#9744; Benoem en beschrijf wat we bedoelen met een autoritair regime<br> &#9744; Leg uit wat we bedoelen met een dictatuur<br> &#9744; Noem voorbeelden van dictaturen<br> &#9744; Leg uit wat de rol is van de politie en het leger in een dictatuur<br> &#9744; Beschrijf de werkwijze van de politiek en de rechtspraak in een dictatuur<br> &#9744; Geef voorbeelden van verschillen tussen een democratie en een autoritair regime<br> &#9744; Noem verschillen tussen een ideologische, religieuze en militaire dictatuur<br> &#9744; Noem belangrijke kenmerken van een autoritair regime<br> &#9744; Leg uit wat we bedoelen met fascisme<br> <br> &#9744; Benoem en beschrijf wat er in de grondwet staat<br> &#9744; Leg aan de hand van een voorbeeld uit wat er in de grondwet staat<br> &#9744; Noem belangrijke waarden die je in de grondwet tegenkomt<br> &#9744; Geef voorbeelden van grondrechten of mensenrechten<br> &#9744; Geef voorbeelden van grondwettelijke plichten die je als Nederlander hebt<br> &#9744; Leg uit wat de rol van de overheid is als het gaat om sociale grondrechten<br> &#9744; Beschrijf het verschil in de rol van de overheid bij klassieke- en sociale grondrechten<br> &#9744; Geef voorbeelden van klassieke grondrechten<br> &#9744; Geef voorbeelden van sociale grondrechten<br> &#9744; Benoem en beschrijf uit wat er nodig is voor een grondwetswijziging<br> <br> &#9744; Geef een voorbeeld van een voorbeeld van een regel waaraan de politie zich moet houden <br> &#9744; Leg uit wat we bedoelen met onafhankelijke rechtspraak<br> &#9744; Beschrijf de rol van de rechter in een rechtsproces<br> &#9744; Beschrijf de rol van de officier van justitie in een rechtsproces<br> &#9744; Leg uit in welk geval een officier van justitie kan vervolgen<br> &#9744; Leg uit in welk geval een officier van justitie kan seponeren<br> &#9744; Leg uit in welk geval een officier van justitie een schikking kan aanbieden == Zie ook == * [https://nl.wikibooks.org/wiki/Maatschappijleer/Democratische_rechtsstaat Democratische rechtsstaat] * [https://prodemos.nl/kennis/informatie-over-politiek/wat-is-een-rechtsstaat/ Wat is een rechtsstaat? op ProDemos] * [https://www.montesquieu-instituut.nl/id/vhnnmt7lidzx/trias_politica_machtenscheiding_en/ Trias politica: machtenscheiding en machtenspreiding op montesquieu-instituut.nl] {{Sub}} o5cza3sz5faivqm74v33jcj10mzlzuf 0 43717 423481 391265 2026-04-22T13:16:57Z Erik Baas 2193 423481 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="width:100%" |- | style="50%; text-align:center;" | <br> [[Bestand:PVV-logo.svg|frameless|upright=0.8]] <hr> Partij voor de Vrijheid (PVV)<br> Tweede Kamer: 37 / 150 / 25%<br> Eerste Kamer: 4 / 75 / 5%<br> Provinciale Staten: 33 / 572 / 6%<br> Gemeenteraden: 60 / 8512 / 1%<br> Europees parlement: 6 / 31 / 19%<br> | style="width:50%; text-align:center;" | <br> [[Bestand:GroenLinks–PvdA logo.svg|frameless|upright=0.4]] <hr> GroenLinks // Partij van de Arbeid (GL-PvdA)<br> Tweede Kamer: 25 / 150 / 17%<br> Eerste Kamer: 14 / 75 / 19%<br> Provinciale Staten: 15 / 572 / 3%<br> Gemeenteraden: -<br> Europees parlement: -<br> |- | style="text-align:center" | <br> [[Bestand:VVD logo (2020–present).svg|frameless|upright=0.2]] <hr> Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD)<br> Tweede Kamer: 24 / 150 / 16%<br> Eerste Kamer: 10 / 75 / 13%<br> Provinciale Staten: 63 / 572 / 11%<br> Gemeenteraden: 1002 / 8512 / 12%<br> Europees parlement: 4 / 31 / 13%<br> | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:NSC partijlogo.svg|frameless|upright=0.3]] <hr> Nieuw Sociaal Contract (NSC)<br> Tweede Kamer: 20 / 150 / 13%<br> Eerste Kamer: -<br> Provinciale Staten: -<br> Gemeenteraden: -<br> Europees parlement: 1 / 31 / 3%<br> |- | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:D66 logo (2019–present).svg|frameless|upright=0.3]] <hr> Democraten 66 (D66)<br> Tweede Kamer: 9 / 150 / 6%<br> Eerste Kamer: 5 / 75 / 7%<br> Provinciale Staten: 32 / 572 / 6%<br> Gemeenteraden: 622 / 8512 / 7%<br> Europees parlement: 3 / 31 / 10%<br> | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:BoerBurgerBeweging logo.svg|frameless|upright=0.3]] <hr> BoerBurgerBeweging (BBB)<br> Tweede Kamer: 7 / 150 / 5%<br> Eerste Kamer: 16 / 75 / 21%<br> Provinciale Staten: 131 / 572 / 23%<br> Gemeenteraden: -<br> Europees parlement: 2 / 31 / 6%<br> |- | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:CDA logo 2021.svg|frameless|upright=0.25]] <hr> Christen-Democratisch Appèl (CDA)<br> Tweede Kamer: 5 / 150 / 3%<br> Eerste Kamer: 6 / 75 / 8%<br> Provinciale Staten: 43 / 572 / 8%<br> Gemeenteraden: 1110 / 8512 / 13%<br> Europees parlement: 3 / 31 / 10%<br> | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:Socialistische Partij (nl 2006) Logo.svg|frameless|upright=0.3]] <hr> Socialistische Partij (SP)<br> Tweede Kamer: 5 / 150 / 3%<br> Eerste Kamer: 3 / 75 / 4%<br> Provinciale Staten: 23 / 572 / 4%<br> Gemeenteraden: 167 / 8512 / 2%<br> Europees parlement: -<br> |- | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:DENK logo (2020–present).svg|frameless|upright=0.4]] <hr> DENK<br> Tweede Kamer: 3 / 150 / 2%<br> Eerste Kamer: -<br> Provinciale Staten: -<br> Gemeenteraden: 24 / 8512 / 0.3%<br> Europees parlement: -<br> | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:Party for the Animals logo.svg|frameless|upright=0.4]] <hr> Partij voor de Dieren (PvdD)<br> Tweede Kamer: 3 / 150 / 2%<br> Eerste Kamer: 3 / 75 / 4%<br> Provinciale Staten: 24 / 572 / 4%<br> Gemeenteraden: 62 / 8512 / 0,7%<br> Europees parlement: 1 / 31 / 3%<br> |- | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:Forum voor Democratie logo.svg|frameless|upright=0.25]] <hr> Forum voor Democratie (FvD)<br> Tweede Kamer: 3 / 150 / 2%<br> Eerste Kamer: 2 / 75 / 3%<br> Provinciale Staten: 14 / 572 / 2%<br> Gemeenteraden: 53 / 8512 / 0,6%<br> Europees parlement: -<br> | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:SGP logo (2016–present).svg|frameless|upright=0.4]] <hr> Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP)<br> Tweede Kamer: 3 / 150 / 2%<br> Eerste Kamer: 2 / 75 / 3%<br> Provinciale Staten: 16 / 572 / 3%<br> Gemeenteraden: 229 / 8512 / 3%<br> Europees parlement: 1 / 31 / 3%<br> |- | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:ChristenUnie.svg|frameless|upright=0.4]] <hr> ChristenUnie (CU)<br> Tweede Kamer: 3 / 150 / 2%<br> Eerste Kamer: 3 / 75 / 4%<br> Provinciale Staten: 21 / 572 / 4%<br> Gemeenteraden: 311 / 8512 / 4%<br> Europees parlement: -<br> | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:Logo of Volt.svg|frameless|upright=0.3]] <hr> Volt Nederland<br> Tweede Kamer: 2 / 150 / 1%<br> Eerste Kamer: 2 / 75 / 3%<br> Provinciale Staten: 11 / 572 / 2%<br> Gemeenteraden: 20 / 8512 / 0,2%<br> Europees parlement: 2 / 31 / 6%<br> |- | style="text-align:center;" | <br> [[Bestand:JA21 logo.svg|frameless|upright=0.3]] <hr> JA21 (Conservatieve Liberalen)<br> Tweede Kamer: 1 / 150 / 0,7%<br> Eerste Kamer: 3 / 75 / 4%<br> Provinciale Staten: 19 / 572 / 3%<br> Gemeenteraden: 1 / 8512 / 1%<br> Europees parlement: -<br> | style="text-align:center;" | <br><br><br> <b style="font-size:20px">-</b> <br><br><br> |- | style="text-align:center;" | <br><br><br> <b style="font-size:20px">LINKS</b> <br><br><br> | style="text-align:center;" | <br><br><br> <b style="font-size:20px">MIDDEN</b> <br><br><br> |- | style="text-align:center;" | <br><br><br> <b style="font-size:20px">RECHTS</b> <br><br><br> | style="text-align:center;" | <br><br><br> <b style="font-size:20px">CONSERVATIEF</b> <br><br><br> |- | style="text-align:center;" | <br><br><br> <b style="font-size:20px">PROGRESSIEF</b> <br><br><br> | style="text-align:center;" | <br><br><br> <b style="font-size:20px">-</b> <br><br><br> |} {{Sub}} {{Links}} kmonkkza028yvg5y0xb2nll1pmc2m65 0 43733 423528 405231 2026-04-22T13:39:25Z Erik Baas 2193 423528 wikitext text/x-wiki == Samenleving == === Samenleving en maatschappij === Met een {{Wp|samenleving|samenleving}} bedoelen we een {{Wp|gemeenschap|gemeenschap}} van mensen. Hiermee kan een {{Wp|buurt|buurt}}, {{Wp|stad|stad}}, {{Wp|regio|regio}}, werelddeel of de hele wereld worden bedoeld. Maar meestal hebben we het over de Nederlandse samenleving: alle mensen die zich binnen de landsgrenzen bevinden en de manier waarop zij met elkaar omgaan. Bij het begrip maatschappij gaat het over de organisatie van het land. De wetten en regelgeving waarin de rechten en plichten van burgers en overheid zijn vastgelegd. Maar ook de taal, symbolen, instituties en instellingen. {| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center" |- style="font-weight:bold; color:white; background-color:#4a86e8" | style="padding:10px" | samenleving || style="padding:10px" | maatschappij |- | style="padding:10px"| een gemeenschap van mensen || style="padding:10px" | organisatie van een land |- | style="padding:10px" | individuen en omgangsvormen || style="padding:10px" | rechten, plichten en instituties |} ==== Sociale omgeving, familie en gezin ==== De mensen die je regelmatig ziet en met wie je dingen samen doet, zijn onderdeel van jouw sociale omgeving: zij hebben invloed op je gedrag. Denk hierbij aan vrienden, collega’s en teamgenoten. Maar ook personen die je regelmatig ontmoet in de sportschool, winkel of onderweg hebben een plek in je sociale omgeving. Bijvoorbeeld de buurtbewoner die je tegenkomt tijdens het uitlaten van de hond. Of de kassamedewerker bij de buurtwinkel waar je een boodschap haalt. Met de familieleden heb je te maken met biologische banden en relaties die via personen- en familierecht zijn geregeld. Gevoelens van nabijheid en intimiteit spelen hierin vaak een belangrijke rol. Relaties binnen het gezin zijn vaak sterk en daardoor stabiel en langdurig. Ook is er binnen een gezin sprake van belangrijke verantwoordelijkheden zoals opvoeding, verzorging en ondersteuning die in de wet zijn vastgelegd. {| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center" |- style="font-weight:bold; color:white; background-color:#4a86e8" | style="padding:10px" | sociale omgeving | style="padding:10px" | familie | style="padding:10px" | gezin |- | style="padding:10px" | mensen die je regelmatig ziet<br>en met wie je samen dingen doet | style="padding:10px" | relaties op basis van<br>biologische banden en rechtsrelaties | style="padding:10px" | één of meer volwassenen<br>die zorg dragen voor één of meer kinderen |} === Waarden, normen en gewoonten === Waarden zijn de principes of idealen van waaruit mensen leven. Normen zijn de leefregels die op deze waarden gebaseerd zijn. En gewoonten zijn de gedragingen die we gewend zijn. Bij de waarde respect hoort bijvoorbeeld de norm: je staat op voor ouderen in het openbaar vervoer. En een voorbeeld van een gewoonte is eten rond een bepaalde tijd. {| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center" |- style="font-weight:bold; color:white; background-color:#4a86e8" | style="padding:10px" | waarden | style="padding:10px" | normen | style="padding:10px" | gewoonten |- | style="padding:10px" | principes van waaruit men leeft | style="padding:10px" | leefregels op basis van waarden | style="padding:10px" | handelingen volgens een vast patroon |} === Basiswaarden === In de Nederlandse samenleving staan drie basiswaarden centraal: vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Dit is terug te vinden in de grondwet: * Artikel 7: Vrijheid van meningsuiting * Artikel 1: Gelijke behandeling en discriminatieverbod * Artikel 20: Bestaanszeker­heid; welvaart; sociale zekerheid ==== Vrijheid ==== Als je kunt doen en zeggen wat je wilt spreken we van vrijheid. In een samenleving wordt deze vrijheid begrensd door omgangsvormen en wetgeving. Roddelen wordt vaak gezien als ongewenst en diefstal is strafbaar. ==== Gelijkwaardigheid ==== Als iedereen dezelfde rechten heeft en in gelijke gevallen gelijk behandeld wordt, spreken we van gelijkwaardigheid. Alle mensen die zich in Nederland bevinden hebben grondrechten en discriminatie is verboden. ==== Solidariteit ==== Als er saamhorigheid is en mensen samen consequenties dragen, spreken we van solidariteit. Gezonde mensen betalen ziektekostenpremies die gebruikt worden voor de behandeling van zieken. {{Sub}} {{Links}} t94b2x6pywown774a2odahxtwqqbj9p 1 44346 423556 400488 2026-04-22T14:24:02Z Erik Baas 2193 423556 wikitext text/x-wiki == Hoe wordt dit een Wikibook? == [[Gebruiker:Pbuddenberg]]: Hoe wordt dit een Wikibook? Nu is het slechts één pagina en lijkt het meer een grabbelton-achtig artikel dan de aanzet tot een Wikibook. Er zijn geen categorieën, geen links naar andere Wikimedia-onderdelen (Wikibooks, Wikipedia, e.d.), de pagina hoort nergens bij, heeft alleen een link op de hoofdpagina. De laatste inhoudelijke wijziging was zo'n 8 jaar geleden. Het onderwerp lijkt onvolledig uitgewerkt, bijvoorbeeld Columbus wordt wel genoemd maar niet beschreven, het lijkt nu alsof er alleen ontdekkingsreizen per schip zijn gemaakt en er na de VOC geen ontdekkingsreis meer is gemaakt. Overigens lijkt me het wel een interessant onderwerp voor een Wikibook en de beschrijvingen van deze pagina hoeven wat mij betreft beslist niet bij het oud vuil. Met een voorblad en een hoofdstukindeling/inhoudsopgave komen we waarschijnlijk al een heel eind in de goede richting. Dan wordt ook duidelijker/concreter wat er nog ontbreekt (en waarbij anderen kunnen helpen). Zou u daar aan willen werken? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 jul 2025 14:58 (CEST) :Dank voor de reactie. Zelf heb ik er op het moment geen tijd (meer) voor. Dus wat mij betreft kan het weg of ... wat zijn verder opties? [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]] ([[Overleg gebruiker:Pbuddenberg|overleg]]) 29 jul 2025 20:35 (CEST) ::Verwijderen is zonde, verplaatsen naar de wachtruimte geeft zelden verbetering. Er staat ruim voldoende informatie in om het — na een poetsbeurt — een ''boek'' te kunnen noemen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 jul 2025 21:40 (CEST) ::Heb de pagina om te beginnen opgesplitst in zes delen; dat is overzichtelijker, leest gemakkelijker, en doet het meer op een ''boek'' lijken. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 22 apr 2026 16:23 (CEST) qlr7pvnpiknk9xdiq6pjegqiexzlcp7 14 45917 423613 417361 2026-04-22T18:27:53Z Erik Baas 2193 {{Mogelijk lege categorie}} 423613 wikitext text/x-wiki {{Mogelijk lege categorie}} {{Gebied in tijdzone}} 6t57tr765zgasvqlxc34czrm3ony6hk 14 45918 423614 417362 2026-04-22T18:28:02Z Erik Baas 2193 {{Mogelijk lege categorie}} 423614 wikitext text/x-wiki {{Mogelijk lege categorie}} {{Gebied in tijdzone}} 6t57tr765zgasvqlxc34czrm3ony6hk 102 46173 423606 419119 2026-04-22T18:12:30Z Erik Baas 2193 423606 wikitext text/x-wiki {{Infobox schip | Schip naam = 't Hoff van Zeelandt | afbeelding = | onderschrift = | Schip flag = | Schip besteld = | Scheepsbouwer = | Schip kiellegging = | Schip tewaterlating = | Schip afbouwwerf = | Schip gedoopt = | Schip gekocht = | Schip opgeleverd = | Schip kostprijs = | Schip in de vaart genomen = | Schip uit de vaart genomen = | Schip in dienst = | Schip uit dienst = | Schip omgedoopt = | Schip opnieuw geclassificeerd = | Schip veroverd = | Schip lot = | Schip thuishaven = | Schip vlag = | Schip eigenaar = | Schip charteraar = | Schip vroegere eigenaren = | Schip vroegere namen = | Schip latere eigenaren = | Schip latere namen = | Schip klasse = | Schip type = | Schip lengte = | Schip lengte LOA = | Schip lengte LPP = | Schip breedte = | Schip diepgang = | Schip zomerdiepgang = | Schip hoogte = | Schip deplacement = | Schip tonnenmaat = | Schip tonnenmaat BRT = | Schip tonnenmaat NET = | Schip draagvermogen = | Schip draagvermogen DWT = | Schip TEU = | Schip reefer point = | Schip passagiers = | Schip hutten = | Schip tarieven = | Schip voortstuwing = | Schip boegschroef = | Schip snelheid = | Schip IMO = | Schip ENI = | Schip teboekstelling = | Schip roepletters = | Schip bereik = | Schip duurzaamheid = | Schip testdiepte = | Schip boten = | Schip capaciteit = | Schip bemanning = | Schip tijd om te activeren = | Schip sensoren = | Schip EW = | Schip bewapening = | Schip bepantsering = | Schip vliegtuigen = | Schip motto = | Schip bijnaam = | Schip verdiensten = | Schip opmerkingen = | Schip teken = | website = }} ''''t Hoff van Zeelandt''' was een schip dat met [[Jan van Riebeeck]] naar [[Kaap de Goede Hoop|de Kaap]] is gevaren. Het schip werd in [[1642]] gebouwd in [[Middelburg (Zeeland)|Middelburg]] en op 30 september [[1670]] opgelegd. Het had een laadvermogen van 1200 ton. Negen keer voer dit schip op en neer van Nederland naar [[Batavia (Nederlands-Indië)|Batavia]], altijd met een bezoek aan de Kaap, zowel op de heenweg als ook op de terugweg. Zo'n bezoek duurde 10-20 dagen. Bij hun vijfde bezoek kwamen zij aan op de dag dat Jan van Riebeeck de Kaap verliet. Ze kwamen rechtstreeks uit [[Zeeland (provincie)|Zeeland]], zonder tussenstop, en hadden onderweg 37 bemanningsleden verloren. Twee van hen waren overboord gesprongen. { {Navigatie VOC-schepen}} {{Transwiki}} [ [Categorie:Schip gebouwd in Nederland]] [ [Categorie:Schip op naam]] [ [Categorie:Zeilschip op naam]] [ [Categorie:VOC-schip]] 9s64j70q51q7k2iitt3zsyep6l0odbt 0 46312 423517 420494 2026-04-22T13:24:01Z Erik Baas 2193 423517 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Montesquieu 1.png|thumb|upright=1| Montesquieu (La Brède, 18 januari 1689 – Parijs, 10 februari 1755) was een Franse filosoof en magistraat.]] Nederland is een democratische rechtsstaat. In een democratie kiezen inwoners een volksvertegenwoordiging. En een rechtsstaat houdt in dat iedereen zich aan de wet moet houden. Op die manier worden de rechten en vrijheden van alle inwoners gewaarborgd. Tijdens verkiezingen worden volksvertegenwoordigers gekozen die vervolgens wetten en regels vaststellen. Dit gebeurt in de Tweede Kamer maar maar ook in de gemeenteraad. Politici worden gecontroleerd door een vrije pers: de overheid mag zich niet bemoeien met wat mensen zeggen of schrijven. Inwoners van een democratische rechtsstaat hebben grondrechten die hen beschermen tegen de macht van de overheid. Rechters controleren of de wetten goed nageleefd worden en zij zijn onafhankelijk van de volksvertegenwoordiging in de regering. == Opdracht: de scheiding van machten == Hieronder zie je een schematische weergave van de machtenscheiding: trias politica. Vul de ontbrekende woorden in. <br><br> {| class="wikitable" |- align="center" | rechterlijke macht || wetgevende macht|| uitvoerende macht |- align="center" | regering || tweede kamer || eerste kamer |- align="center" | parlement || rechters || regering |} <br> {| style="background: silver; color: black; font-size:20px" |- | colspan="3" align="center" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &larr; legt verantwoording af &larr; || &nbsp; |- | colspan="2" align="center" style="color: white" | &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; | style="color: white" | &nbsp; &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; &nbsp; | style="color: white" | &nbsp; &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; &nbsp; |- style="background: white; color: silver" | colspan="2" align="center" | &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; || rowspan="3" align="center" | &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; || rowspan="3" align="center" | &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; |- style="background: cream; color: white" | colspan="2" align="center" | &#9484; &nbsp; &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; &nbsp; &#9488; |- style="background: white; color: silver" | align="center" | &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; || &#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608;&#9608; |- | colspan="4" align="center" | &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &rarr; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; controleren &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; &rarr; &nbsp; &larr; controleren &larr; |} == Zie ook == * https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/democratie/democratische-rechtsstaat-in-nederland {{Sub}} {{Links}} pybe21qq80on37aylvmim0d43mamgg2 0 46314 423509 420502 2026-04-22T13:23:47Z Erik Baas 2193 423509 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Economist Intelligence Unit Democracy Index 2024.svg|thumb|upright=1]] Een autoritaire staat is een staat waarin een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt. En waar inwoners relatief weinig rechten of soms zelfs helemaal geen rechten hebben. In deze situatie wordt ook wel gesproken van een autocratie of dictatuur. In een autoritaire staat is de macht van burgers beperkt. De verkiezingen vinden plaats deels of helemaal onder de regie van de staat waardoor deze niet of onvoldoende vrij en eerlijk en geheim zijn. Daarnaast is het moeilijk of onmogelijk om kritiek te uiten en tegenmacht te organiseren: journalisten worden bedreigd of opgepakt als zij negatief zijn over de zittende macht. Meestal is er sprake van censuur. De overheid kijkt mee wat er in de media verschijnt en keurt onwelgevallige opvattingen af en zorgt dat dit niet publiek wordt. Op dezelfde wijze wordt er omgegaan met wetgeving. De wetten staan in dienst van de machthebbers en dient vooral om die macht te behouden en te vergroten. Corruptie is een manier om rijkdom te verwerven in autoritaire staten. Machthebbers verrijken zich en geven geld en bezit aan familie en vrienden hen macht te bestendigen. En een ander kenmerk van autoritaire staten is het gebruik van symboliek en persoonsverheerlijking. Degenen die de macht hebben, presenteren zich als een verlosser of revolutionair. We kunnen verschillende soorten autocratische staten onderscheiden: * Militaire dictaturen * Eenpartijstelsels * Personalistische regimes * Absolute monarchieën == Opdracht: welk regime? == == Zie ook == * https://prodemos.nl/app/uploads/2022/12/wat-is-een-dictatuur-1.original.pdf * https://www.quest.nl/maatschappij/politiek/a39278660/regeringsvormen-autocratie-oligarch-dictatuur-theocratie/ {{Sub}} {{Links}} kbnlx0dl7u125ga8rwhi5vy8swqhkgr 423619 423509 2026-04-22T21:05:33Z Pbuddenberg 15132 /* Zie ook */ 423619 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Economist Intelligence Unit Democracy Index 2024.svg|thumb|upright=1]] Een autoritaire staat is een staat waarin een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt. En waar inwoners relatief weinig rechten of soms zelfs helemaal geen rechten hebben. In deze situatie wordt ook wel gesproken van een autocratie of dictatuur. In een autoritaire staat is de macht van burgers beperkt. De verkiezingen vinden plaats deels of helemaal onder de regie van de staat waardoor deze niet of onvoldoende vrij en eerlijk en geheim zijn. Daarnaast is het moeilijk of onmogelijk om kritiek te uiten en tegenmacht te organiseren: journalisten worden bedreigd of opgepakt als zij negatief zijn over de zittende macht. Meestal is er sprake van censuur. De overheid kijkt mee wat er in de media verschijnt en keurt onwelgevallige opvattingen af en zorgt dat dit niet publiek wordt. Op dezelfde wijze wordt er omgegaan met wetgeving. De wetten staan in dienst van de machthebbers en dient vooral om die macht te behouden en te vergroten. Corruptie is een manier om rijkdom te verwerven in autoritaire staten. Machthebbers verrijken zich en geven geld en bezit aan familie en vrienden hen macht te bestendigen. En een ander kenmerk van autoritaire staten is het gebruik van symboliek en persoonsverheerlijking. Degenen die de macht hebben, presenteren zich als een verlosser of revolutionair. We kunnen verschillende soorten autocratische staten onderscheiden: * Militaire dictaturen * Eenpartijstelsels * Personalistische regimes * Absolute monarchieën == Opdracht: welk regime? == == Zie ook == * [https://prodemos.nl/app/uploads/2022/12/wat-is-een-dictatuur-1.original.pdf Wat is een dictatuur? (ProDemos)] * [https://prodemos.nl/app/uploads/sites/5/2023/01/Krant-Verkiezingen-Havo-klein-1.pdf Dictatuurkrant (ProDemos)] * [https://www.quest.nl/maatschappij/politiek/a39278660/regeringsvormen-autocratie-oligarch-dictatuur-theocratie Regeringsvormen (Quest)] {{Sub}} {{Links}} 7r64uiicd0yo5pofp3pjxtje280ojg6 423620 423619 2026-04-22T21:36:30Z Pbuddenberg 15132 423620 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Economist Intelligence Unit Democracy Index 2024.svg|thumb|upright=1]] Een autoritaire staat is een staat waarin een kleine groep mensen de macht heeft en de regels bepaalt. Inwoners van een autoritaire staat hebben relatief weinig rechten of soms zelfs helemaal geen rechten. Een dergelijke staatsvorm noemen we ook wel van een autocratie of dictatuur. In een autoritaire staat is de macht van burgers beperkt. De verkiezingen vinden plaats deels of helemaal onder de regie van de staat waardoor deze niet of onvoldoende vrij en eerlijk en geheim zijn. Daarnaast is het moeilijk of onmogelijk om kritiek te uiten en tegenmacht te organiseren: journalisten worden bedreigd of opgepakt als zij negatief zijn over de zittende macht. Meestal is er sprake van censuur. De overheid kijkt mee wat er in de media verschijnt en keurt onwelgevallige opvattingen af en zorgt dat dit niet publiek wordt. Op dezelfde wijze wordt er omgegaan met wetgeving. De wetten staan in dienst van de machthebbers en dient vooral om die macht te behouden en te vergroten. Corruptie is een manier om rijkdom te verwerven in autoritaire staten. Machthebbers verrijken zich en geven geld en bezit aan familie en vrienden hen macht te bestendigen. En een ander kenmerk van autoritaire staten is het gebruik van symboliek en persoonsverheerlijking. Degenen die de macht hebben, presenteren zich als een verlosser of revolutionair. We kunnen verschillende soorten autocratische staten onderscheiden: * Militaire dictaturen * Eenpartijstelsels * Persoonlijke dictaturen (personalistische regimes) * Koninklijke dictaturen (Absolute monarchieën) == Opdracht: welk regime? == ; 1. Bij dit regime is alle macht in handen van een persoon en deze macht is geërfd van de voorganger. : (a) militaire dictatuur (b) eenpartijstelsel (c) persoonlijke dictatuur (d) koninklijke dictatuur ; 2. Bij dit regime is alle macht in handen van een groep officieren. : (a) militaire dictatuur (b) eenpartijstelsel (c) persoonlijke dictatuur (d) koninklijke dictatuur ; 3. Bij dit regime is alle macht in handen van een individu. : (a) militaire dictatuur (b) eenpartijstelsel (c) persoonlijke dictatuur (d) koninklijke dictatuur ; 4. Bij dit regime is alle macht in handen van een groep politici die allemaal dezelfde ideologie nastreven. : (a) militaire dictatuur (b) eenpartijstelsel (c) persoonlijke dictatuur (d) koninklijke dictatuur<br> == Zie ook == * [https://prodemos.nl/app/uploads/2022/12/wat-is-een-dictatuur-1.original.pdf Wat is een dictatuur? (ProDemos)] * [https://prodemos.nl/app/uploads/sites/5/2023/01/Krant-Verkiezingen-Havo-klein-1.pdf Dictatuurkrant (ProDemos)] * [https://www.quest.nl/maatschappij/politiek/a39278660/regeringsvormen-autocratie-oligarch-dictatuur-theocratie Regeringsvormen (Quest)] {{Sub}} {{Links}} ozsbq27shbwhuqwg9yi3nw9lcihdtov 0 46481 423560 422844 2026-04-22T14:28:59Z Erik Baas 2193 {{Sub}} 423560 wikitext text/x-wiki *[[/De Nederlandse verzorgingsstaat vanaf WOII/]] *[[/Geschiedenis sociale wetgeving/]] *[[/Het land van beloften/]] *[[/Samenvatting van Elementaire deeltjes 39: De Verzorgingsstaat/]] *[[/Samenvatting van het hoofdstuk Verzorgingsstaat uit Thema's Maatschappijleer VWO 2012/]] {{Sub}} {{Links}} jjbv1jjedde6ws944s73c4qiz7t0hs6 0 46482 423558 422848 2026-04-22T14:28:24Z Erik Baas 2193 {{Sub}} 423558 wikitext text/x-wiki *[[/Arbeid, bedrijf en maatschappij/]] *[[/Maatschappelijke ladder/]] {{Sub}} {{Links}} 6xf404nmcvz4u5s5jke6xguz87f1wbu 0 46483 423564 422865 2026-04-22T14:29:48Z Erik Baas 2193 {{Sub}} 423564 wikitext text/x-wiki *[[/Drie blokuren politiek: hoe vrij zijn we eigenlijk?/]] *[[/Politiek en democratie/]] {{Sub}} {{Links}} ea9naj3n9tm5pkl6lma94idy3g2i9cq 0 46486 423563 422861 2026-04-22T14:29:39Z Erik Baas 2193 423563 wikitext text/x-wiki *[[/De Nederlandse samenleving/]] *[[/Informatie en betrouwbaarheid/]] *[[/Maatschappelijke problemen/]] *[[/Waarden, normen, belangen en macht/]] {{Sub}} {{Links}} 4owvr6ue0dht2mm8vq2qbt6vufn5ob2 0 46510 423559 423114 2026-04-22T14:28:31Z Erik Baas 2193 {{Sub}} 423559 wikitext text/x-wiki {{Subpagina's}} {{Sub}} {{Links}} rvqccdjr3ahndk1qar4yxhplpcgmjln 0 46511 423562 423091 2026-04-22T14:29:33Z Erik Baas 2193 423562 wikitext text/x-wiki *[[Maatschappijleer/Opdrachten maatschappijleer/Miniatuurtekening|Miniatuurtekening]] *[[Maatschappijleer/Opdrachten maatschappijleer/Samenvatten Thema's Maatschappijleer|Samenvatten Thema's Maatschappijleer]] {{Sub}} {{Links}} 0ystn779d83thoikxbta7nai71kpmau 0 46512 423561 423096 2026-04-22T14:29:26Z Erik Baas 2193 423561 wikitext text/x-wiki *[[Maatschappijleer/Rechtsstaat/Nederlandse Grondwet/De Grondwet toegelicht|De Grondwet toegelicht]] {{Sub}} {{Links}} e1h94031aakipjyz6cjljxlyh2iimrt 0 46513 423602 423102 2026-04-22T18:06:13Z Erik Baas 2193 {{Sub}} 423602 wikitext text/x-wiki {{Subpagina's}} {{Links}} {{Sub}} l7iankcdlhjshmvdjysbj82h3ua9iw5 0 46514 423603 423107 2026-04-22T18:06:20Z Erik Baas 2193 {{Sub}} 423603 wikitext text/x-wiki {{Subpagina's}} {{Sub}} {{Links}} 4vk6k9w4wxww0pffq6sckswtdb9te35 0 46516 423605 423215 2026-04-22T18:06:30Z Erik Baas 2193 {{Sub}} 423605 wikitext text/x-wiki {{Subpagina's}} {{Sub}} {{Links}} 4vk6k9w4wxww0pffq6sckswtdb9te35 0 46517 423604 423275 2026-04-22T18:06:25Z Erik Baas 2193 {{Sub}} 423604 wikitext text/x-wiki {{Subpagina's}} {{Sub}} {{Links}} 4vk6k9w4wxww0pffq6sckswtdb9te35 4 46537 423543 2026-04-22T13:58:11Z Erik Baas 2193 Nieuwe pagina aangemaakt met '__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__ {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 25 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = <!-- laag,…' 423543 wikitext text/x-wiki __EXPECTUNUSEDTEMPLATE__ {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 25 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit DD-MM-YY -->| startdatum = <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]] <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }} 687f3io2h971ebpcp39tuaqucjntnkt 0 46538 423544 2026-04-22T14:00:36Z Erik Baas 2193 verplaatst van Ontdekkingsreizen 423544 wikitext text/x-wiki == Lijst van belangrijke jaartallen == : 1300 &rarr; (1300-1450) Renaissance : 1483 &rarr; Maarten Luther, te Eisleben, 10 november : 1500 &rarr; Karel V, te Gent, 24 februari : 1509 &rarr; Johannes Calvijn, te Noyon, 10 juli : 1517 &rarr; Luther spijkert 95 stellingen op deur slotkapel Wittenberg. : 1521 &rarr; (3 januari) banvloek van paus over Luther. : 1521 &rarr; (20-21 april) Rijksdag te Worms Karel V tegenover Luther. Luther in de rijksban. : 1529 &rarr; (1529-1543) Bourgondische Kreits : 1533 &rarr; Willem van Nassau, Dillenburg, 24 april : 1536 &rarr; Calvijn te Geneve, reformatie van de kerk uitvoeren. : 1555 &rarr; Afstand troon Karel V, opvolger Filips II : 1558 &rarr; Karel V sterft : 1559 &rarr; Vredesverdrag met Frankrijk, geheim besluit uitroeiing ketterij. Filips II vertrekt naar Madrid. Margaretha van Parma landvoogdes. : 1565 &rarr; Smeekschrift lagere adel. les gueux : 1566 &rarr; begin Beeldenstorm : 1567 &rarr; hertog van Alva door Filips II gestuurd, orde handhaven. : 1568 &rarr; Bloedraad van Alva veroordeelt stadhouders Egmond en Hoorne. : 1570 &rarr; ontstaan lied Wilhelmus : 1572 &rarr; Elisabeth van Engeland sluit haar havens voor de watergeuzen. Zij nemen Den Briel in. Opstand in Holland en Zeeland tegen het Spaanse gezag. Negentien martelaren van Gorcum. Staten van Holland erkennen Willem van Oranje als stadhouder. : 1573 &rarr; Val van Haarlem. Spaans beleg van Alkmaar mislukt. : 1574 &rarr; Spaans beleg van Leiden mislukt. De stad wordt ontzet. : 1575 &rarr; Leidse universiteit geopend. : 1576 &rarr; Pacificatie van Gent. Filips II benoemt Don Guan van Oostenrijk tot landvoogd. : 1577 &rarr; Haarlem en Amsterdam kiezen voor de opstand. : 1578 &rarr; Unies van Utrecht en Atrecht. : 1581 &rarr; Afzwering van Filips II, Plakkaat van Verlatinghe : 1584 &rarr; WilLem van Oranje door Balthazar Gerards vermoord. Zijn zoon Maurits volgt hem op. : 1585 &rarr; Leicester als landvoogd naar het noorden. : 1586 &rarr; Leicester vertrekt weer. : 1587 &rarr; Onafhankelijke Vrije Republiek der Zeven Provinciën, 4 december. : 1588 &rarr; Spaanse Armada verslagen op Noordzee. : 1590 &rarr; Het turfschip van Breda. : 1591 &rarr; Coevorden en Steenwijk genomen. : 1594 &rarr; Maurits neemt Groningen. : 1595 &rarr; Overwintering op Nova Zembla. Eerste vloot vaart naar Java, Bali en de Molukken. : 1598 &rarr; Het hele gebied ten noorden van de grote rivieren in handen van Maurits. : 1599 &rarr; Van Neck onderneemt zeer succesvolle expeditie naar Java. : 1600 &rarr; Slag bij Nieuwpoort, Olivier van Noort vaart de wereld rond en keert in 1601 terug. : 1601 &rarr; Oprichting VOC. : 1609 &rarr; (1609-1621) Twaalfjarig Bestand. Begin twisten tussen arminianen en gomaristen. : 1617 &rarr; Maurits ontslaat de Utrechtse waardgelders en verzet vervolgens in een groot aantal steden de wet. : 1618 &rarr; Oldenbarnevelt voor het gerecht gebracht. Ledenberg pleegt zelfmoord. : 1619 &rarr; Oldenbarnevelt onthoofd. Jan Pieterszoon Coen sticht Batavia. : 1620 &rarr; Hugo de Groot ontsnapt in een boekenkist uit het slot Loevestein. West-Indische Compagnie opgericht. : 1625 &rarr; Val van Breda. Overlijden prins Maurits. Zijn broer Frederik Hendrik volgt hem op. : 1628 &rarr; Piet Hein maakt zich meester van de zilvervloot. : 1629 &rarr; Frederik Hendrik verovert Den Bosch. : 1632 &rarr; Frederik Hendrik neemt Maastricht. : 1633 &rarr; Een WIC-contingent verovert Curacao, Aruba en Bonaire. : 1636 &rarr; Johan Maurits van Nassau benoemd tot gouverneur van Pernambuco. : 1637 &rarr; Het slavenfort Elmina op de Ghanese kust valt in handen van de WIC. : 1638 &rarr; De Tweede Armada in de baai van Duins verslagen door een Staatse vloot onder Tromp. : 1644 &rarr; Johan Maurits neemt ontslag als gouverneur. : 1645 &rarr; De val van Hulst is het sluitstuk van de laatste grote militaire operatie uit de Tachtigjarige Oorlog. : 1646 &rarr; Frederik Hendrik overlijdt. : 1648 &rarr; Vrede van Munster. {{Sub}} {{Links}} 0zke0tml8qac20hmgryaqc2vhe4mbtm 0 46539 423546 2026-04-22T14:06:39Z Erik Baas 2193 verplaatst van Ontdekkingsreizen 423546 wikitext text/x-wiki === Het leven aan boord van een VOC-schip === [[ File:Anonymous_The_Noord-Nieuwland_in_Table_Bay,_1762.jpg | thumb | De Noord-Nieuwland in de Tafelbaai, 1762) ]] En dan zijn de schepen gereed en staat de bemanning klaar voor een maandenlange reis richting het Oosten. Een reis die voor velen werd ondernomen met de hoop om als een rijk man terug te keren naar Holland. Maar de moeilijke tijden die hem stonden te wachten ontnamen aan velen die hoop. Zo schreef een boekhouder uit Enkhuizen aan zijn moeder: {{Citaat| “Waarde moeder, als die jonge maatjes in het vaderland eens wisten hoe het hier in Indië toeging, dan zouden ze wel beter hun best doen en niet zo makkelijk zeggen: ‘Ik ga naar Oostinje, als boekhouder.’ Nou, het zijn grote heren zolang hun geldje dat ze meegenomen hebben nog toereikend is, voor een maand of zes of acht, maar helaas, raakt dat geld op, dan worden het slechte zijden of lakens kleedjes, zo sjofel dat men eerder een verlopen kwakzalver dan een boekhouder van de Compagnie lijk”.}} (Roeper & van Gelder, 2002; p. 133) Echter het leven van de avonturiers stond al lange tijd voor de aankomst in Oost-Indië op zijn kop, geteisterd door de gevaarlijke reis en de erbarmelijke omstandigheden op de schepen. Het leven aan boord van een VOC schip was namelijk voor de meeste opvarenden geen pretje. En er zat een groot verschil tussen het leven voor de mast en het leven daarachter. ==== Het leven achter de mast ==== Achter de mast leefden de hoge heren zoals de opperstuurmeester, opperkoopman, de predikant, de chirurgijn en de gasten die aan boord waren. Onder de gasten bevonden zich zo nu en dan ook vrouwen. Echtgenotes of zusters van hoge bemanningsleden die in Oost-Indië de huishoudens gingen leiden of huwelijken gingen sluiten met de daar aanwezige Hollandse elite. <b>Comfortabele hutten</b><br> Het leven achter de mast was in vergelijking met dat van voor de mast ontzettend luxe. Deze passagiers woonden in kleine, doch zeer comfortabele hutten. De hutten waren voorzien van onder andere een tafel met stoelen, een bed, een kast en soms zelfs een bank. Hoewel de hutten gesloten waren en de overige passagiers dus niet konden zien wat er zich binnen de hut afspeelde was de privacy van deze passagiers toch niet veel groter dan dat van de overige passagiers. De dunne houten tussenschotten hielden geen geluid tegen en dus kon men wel degelijk horen wat er binnen aan de hand was. <b>Vermaak</b><br> Overdag vermaakten de opvarenden achter de mast zichzelf in de grote kajuit gelegen op het ondergelegen verdek. Er was in overvloed eten beschikbaar: verse groente, vele soorten vlees en vers gevangen vis, poffertjes en pannenkoeken of rijst met krenten. Ook tijdens de middagthee ontbrak er niets: confiture, noten en amandelgebak, alles was beschikbaar. Men vermaakte zich met toneel- of muziekavonden, schreef in hun dagboek of deed een poging om vis te vangen. <b>Lading</b><br> De reizigers die achter de mast verbleven waren vrij om naast de benodigde levensmiddelen wat eigen lading mee te nemen die zij vaak verkochten in Indië. Deze goederen konden uiteen lopen van glaswerk, boeken en hoedenkisten tot tabak, koffie en chocola. <b>Huwelijken en begrafenissen</b><br> Achter de mast werd het gewone leven zo goed en zo kwaad als het kon voortgezet. Missen, huwelijken en begrafenissen vonden dan ook gewoon plaats op de schepen. In geval van overlijden werden, indien mogelijk, de lichamen van de edelere reizigers aan land begraven. Echter wanneer dit te lang ging duren werden deze lichamen, net als die van de minder bevoorrechten, gewoon overboord gezet. ==== Het leven voor de mast ==== Voor de mast was het leven compleet anders. Hier verbleven de onder andere de zeelieden, soldaten. Zij leefden op het overloopdek tussen plunjekisten en hangmatten, kanonnen en handelsgoederen. Door het lage plafond moesten zij zich voorover gebogen door het ruim verplaatsen. Waar de edele lieden nog op matrassen konden slapen moest deze lui het zich zo comfortabel mogelijk zien te maken op een strozak met een haren deken of in een hangmat. <b>De matroos</b><br> Scheepskist VOC met deel van de inhoud De kist van de zeeman was gevuld met een stel extra kleren (een jas, een of twee broeken, een aantal hemden en onderbroeken, een slaapmuts en soms een paar schoenen). Verder stopte de zeeman in zijn kist een tabaksdoos, pijpen en een tondeldoos om vuur te maken, een stuk zeep, een spiegeltje en enkele kammen, een bord, messen, lepels, een kan en een kroes, alles met zijn initialen gemerkt, en enig naaigerei. Diegenen die konden lezen en schrijven namen papier en inkt mee, een bijbel of navigatiehandboek. Iedereen nam enige kazen, hammen, stroop en flessen jenever mee voor de eerste weken aan boord. De dagelijkse werkzaamheden van de zeelieden waren o.a. op de uitkijk staan en het bedienen van de zeilen en lenspompen. Verder teerden de matrozen het schip, verrichten zij allerlei reparaties onder leiding van de ambachtslieden en moesten zij elke dag ‘schoonschip’ maken. In hun schaarse tijd luierden de mannen in hun hangmatten benedendeks. Bij goed weer zaten zij aan dek, voor de grote mast, op en onder het bakdek dat hun domein was. Zij verstelden hun kleding, maakten muziek of speelden een stuk schertstoneel. <b>De soldaat</b><br> Omstreeks 1700 beschreef Nicolaas de Graaff dat de VOC een toevluchtsoord was voor armoedzaaiers waaronder ‘Polakke, Sweeden, Deenen, Noord-luyde, Jutte, Hamborgers, Bremers, Lubekkers, Dantsikers, Konixbergers, Hoogduytse, Oosterlingen, Wesfaalders, Bergse, Gulikse, Kleefse, en voorts allerhande Moffen, Poepe, Knoete, Hannekemaijers en andere kassoepers, die ’t gras nog tussen de tanden steekt…’ Om de uitgestrekte Nederlandse bezittingen tegen indringers te beschermen, had de VOC zo’n 15.000 soldaten in dienst. Zestig tot zeventig procent van het VOC-personeel in Azië bestond uit soldaten. Zij waren afkomstig uit dezelfde eenvoudige sociale milieus als het scheepsvolk. Door een groot tekort aan soldaten uit eigen land werden veel militairen en soms zelfs hele regimenten in het buitenland geronseld. Het militaire voetvolk vormde de laagste rang in de VOC-hiërarchie. Hun werkzaamheden bestonden voornamelijk uit wachtlopen voor de Nederlandse bezittingen. <b>De scheepsjongen</b><br> De VOC maakte dankbaar gebruik van weesjongens uit het armen- en het burgerweeshuis. Het bestuur van zo’n weeshuis kreeg een behoorlijke vergoeding voor het ‘leveren’ van een scheepsjongen. Het was bovendien een uitkomst om lastige jongens naar zee te sturen. Overigens wilden veel jongens maar al te graag naar zee. Tussen 1720 en 1773 voeren maar liefst 63 jongens uit het Armen- en Burgerweeshuis in dienst van de VOC naar de Oost. Ze mochten aan het werk gaan als (hulpje van de) matroos, kuiper, timmerman, chirurg of ziekentrooster. Dikwijls was zo’n jongen nog maar net twaalf jaar oud. De jongens kregen als uitrusting mee: Drie dozijn pijpen, zes pond peperkoek, twee stoop sterke drank, drie pond tabak, twee pond tamarinde (een laxeermiddel), twee pond suiker, twee paar kousen en twee paar wanten, twee slaapmutsen, een half dozijn messen, vier grove en vier fijne kammen, een kannetje inkt, een pennemes, pennen, papier en een stukje rode lak. Verder ontbrak ook niet het bijbeltje, een pistool, kleding, een hangmat, dekens, een kussen, een bord en 3 lepels. Hun uitrusting verschilde van keer tot keer. Dat was afhankelijk van leeftijd, de rang die ze gingen bekleden en de bestemming van de reis. <b>Na de reis</b><br> Een reis naar China duurde zo’n anderhalf jaar. Als ze weer veilig de thuishaven bereikten werden de jongens uit huis geplaatst. Volgens het bestuur van het weeshuis konden ze met hun ervaring echt niet meer bij de onschuldige kinderen in de weeshuizen verblijven. Als ze geluk hadden, kwamen de jongens in loondienst bij een of ander gezin. Als ze pech hadden, kwamen ze terecht bij een ‘zieleverkoper’ die hen ‘opsloot’ in een volkslogement tot er weer een schip naar de Oost vertrok. <b>Barre omstandigheden</b><br> Naarmate de reis langer duurde werden de omstandigheden op het dichtbevolkte dek steeds slechter. De stank van het kielwater onderin het schip vermengde zich met de sterke lichaamsgeuren van de bemanningsleden en de onaangename lucht van uitwerpselen van ratten, de scheepskat en soms ook menselijke ontlasting. Als de stank ondragelijk werd of er veel zieken waren, dan ging men over tot het sprenkelen van azijn of het branden van buskruit met jeneverbessen en andere kruiden, om de lucht te zuiveren. Echter wanneer er een storm uitbrak verslechterden de omstandigheden nog meer aangezien dan de luiken dicht moesten om te voorkomen dat al het water naar binnen spoelde. <b>Ongedierte</b><br> Via gaten tussen de balken onder in het ruim kon het kielwater weg worden gepompt. Via deze weg echter wist ongedierte zich naar binnen te werken. Duizendpoten, schorpioenen, ratten, muizen, vlooien, luizen en schadelijke mieren wisten allemaal naar binnen te komen. De steken van de duizendpoten en schorpioenen waren zeer giftig en veroorzaakten hevige pijnen en dus moest men constant oplettend zijn. <b>De maaltijd</b><br> De maaltijden van de lieden voor de mast verschilde ook enorm van dat van andere opvarenden. Al was de hoeveelheid eten voor de zeelieden en soldaten wel vaak voldoende, de maaltijden waren wel zeer eenzijdig, te zout en veel te vet. Er werd gezorgd voor voldoende calorieën maar er was een groot tekort aan vitaminen. Zo kreeg een man 5 kazen per reis, ½ pond boter en 5 pond scheepsbeschuit per week en per dag ruim een liter bier en een mutsje (1 dl.) wijn of jenever. De bemanning kreeg driemaal daags te eten: het ontbijt bestond uit gort met pruimen en boter, ’s middags en ’s avonds erwten, bonen of rijst met boter en enorme hoeveelheden mosterd. Zondags en donderdags 5 pond gepekeld rundvlees, dinsdags 3 ½ pond gepekeld varkensvlees en vrijdags en zaterdags 2 pond stokvis. In warme streken werd het rantsoen verminderd, maar werd meer bier verstrekt. Met drinkwater was men zeer zuinig en de kwaliteit was, na enige maanden in kuipen, slecht. Het gewone scheepsvolk at in groepen van zes of zeven man gezamenlijk uit één bak. Ondervoeding en uitdrogingsverschijnselen waren niet zeldzaam op de VOC schepen. <b>Scheepsspelletjes</b><br> In de vrije uren vermaakte het scheepsvolk zich door elkaar verhalen te vertellen, te stoeien en spelletjes te spelen. Deze spelletjes liepen uiteen van bord- en kaartspellen tot zelf verzonnen spellen. De laatste genoemde konden er soms erg grof aan toe gaan. Neem als voorbeeld het molenaarsspel dat een Duitse soldaat in een brief naar huis heeft beschreven. In dit spel zijn er een stuk of twaalf mannen die zich voor doen als graanzakken. De molenaar zingt een lied en rammelt met een vat met daarin een kanonskogel. Dan komt de boer die zijn levende graanzakken aan de molenaar aanbiedt. Deze worden vervolgens in een kring gezet, waarbij één ongelukkige graanzak in het midden wordt geplaatst. De ‘molen’ gaat draaien waarbij alle mannen in de kring met hun voeten tegen de middelste graanzak aanschoppen. Wanneer de levende graanzak omvalt wordt deze weer overeind geduwd en zo gaat het malen van de molen door. <b>Feest</b><br> Naast het spelen van spelletjes vermaakten de zeelieden zich door te dansen en muziek te maken. Normaliter werd dit slechts gedaan door de rijkere opvarenden. Er werd dan veel gedronken en gedanst. Maar was de kapitein in een goed humeur dan werd het ook aan het volk voor de mast toegestaan om muziek te maken. Zij sloegen dan op de trommels van de tamboer, de trompetter speelde een lied en een ieder die een instrument wist te bespelen deed dit ook. Het kon dan groot feest zijn op het schip. <b>Ziekte, dood en verderf</b><br> Deze mooie momenten stonden echter in groot contrast met vele zeer gevaarlijke en zeer droevige tijden die men mee maakte op het schip. Hoewel er zo nu en dan aan boord van de schepen een kind werd geboren waren ziekte, dood en verderf vele male vaker en duidelijker aanwezig. Hoe verder de reis vorderde hoe meer zieken er aan boord waren. De scheepschirurgijn had er zijn handen vol aan. ===Externe links=== * https://www.zeeuwsarchief.nl/zeeuwse-verhalen/het-leven-aan-boord-van-een-voc-schip/ ===Bronnen=== * Ketting, H., <i>Leven, werk en rebellie aan boord van Oost-Indiëvaarders (1595-±1650)</i>, (Amsterdam 2002); {{ISBN|9789055892587}} {{Sub}} {{Links}} lrxlqzxu9mtoc3mlfh3rhnubnuyrmeh 0 46540 423548 2026-04-22T14:09:31Z Erik Baas 2193 verplaatst van Ontdekkingsreizen 423548 wikitext text/x-wiki == Wereldbeeld en navigatie == Door de ontdekkingstochten veranderde het tot dan toe heersende wereldbeeld. Veel continenten en kustlijnen werden nu pas in kaart gebracht. Het binnenland werd toen nog niet verkend. Men beperkte zich tot het opzetten van handelsposten of bevoorradingspunten. Met een uitzondering. In Amerika werden grote stukken land door de conquistadorus veroverd. Meteen ontstond er een strijd rondom de vraag van wie dat nieuw ontdekte land nu eigenlijk was. Spanje en Portugal raakten daarover in conflict. Het was paus Alexander VI die er via het verdrag van Tordisillas in 1494 erin slaagde een compromis te laten aanvaarden. Al het land ten westen van de denkbeeldige lijn op 1770 kilometer ten westen van de Kaapverdische eilanden werd toegewezen aan Spanje, de rest aan Portugal. === Beeld van de wereld === De middeleeuwse mens vormde zich een beeld van de wereld uit bijbelse en klassieke geschriften, aangevuld met kennis door eigen waarneming. In dat beeld stond de aarde in het centrum, met boven de hemel en onder de hel. [[Bestand:Ptolemaicsystem-small.png | thumb | Ptolemeïsch systeem]] Het middeleeuwse wereldbeeld was heel wat minder primitief dan vaak gedacht wordt. Dit zogenaamde Ptolemeïsche wereldbeeld was gevormd door kennis uit klassieke geschriften, de bijbel en door eigen waarneming van de wereld. Middeleeuwse geleerden wisten dat de aarde rond was en geen platte pannenkoek. In hun optiek was de aarde het centrum van de wereld waar alle hemellichamen - zon, maan en sterren - omheen draaien. Boven de aarde strekt de hemel zich uit, waar God op zijn troon zit omringd door engelen en heiligen, en onder de aarde bevindt zich de hel. Het is een wereld waarin alles met alles samenhangt. Middeleeuwers hadden een duidelijk beeld van hun eigen wereld. Europa, Noord-Afrika en het Nabije Oosten waren bekend, zoals we op verschillende landkaarten zien. Op de uiterst schematische wereldkaarten zijn die gebieden ingetekend. Jeruzalem ligt altijd in het midden: dat was de stad van God en dus het centrum van de wereld. Van Europa en de gebieden rond de Middellandse zee bestonden kaarten en routebeschrijvingen, zowel voor pelgrims als voor kooplieden. Maar ook buiten de bekende wereld werd gereisd. Sommigen reisden naar het oosten en kwamen tot in China. Marco Polo uit Venetië is wel de bekendste. Zijn reisverhaal, vol fantastische avonturen, was heel geliefd. Het verhaal van Jan van Mandeville was nog populairder. Mandeville was een Engelse ridder, die in het begin van zijn reisverslag uitgebreid uitlegt wat hij te vertellen heeft: {{Citaat| Ik, Jan van Mandeville, ridder (hoewel ik dat niet waardig ben) en geboren en opgevoed in Engeland, in een stad die Saint Albans heet, ondernam deze tocht over zee in het jaar ons Heren 1322 op Sint Michielsdag. Ik ben lange tijd op zee geweest en ik heb rondgekeken en rondgereisd in vele landen, vele provincies, vele koninkrijken en diverse eilanden. Ik ben door Turkije getrokken, door groot en klein Armenië, door Tartarije, door Perzië, Syrië, Arabië, door boven en beneden Egypte, door Libië, door het grootste deel van Ethiopië, door Chaldea, Amazonië, door voor- midden- en achter-Indië. En ik ben bij allerlei volkeren geweest, met allerlei wetten, verschillend van wijsheid, van geloof en verschillend van lichaamsbouw en uiterlijk. }} [[Bestand:Mandeville_Voyages_1696.gif | thumb | Een blad uit een Engelse vertaling van het werk Voyages uit 1696]] De wereld die Mandeville beschreef, was vreemd en opwindend, en zijn verslag werd in alle Europese talen vertaald. Pas eeuwen later bleek dat Mandeville een eersteklas bedrieger was. Hij had niet geschreven wat hij gezien had, maar een mooi verhaal gemaakt uit wat hij in allerlei geschriften was tegengekomen. Toch geeft hij juist daardoor een mooi beeld van de wereld zoals veel middeleeuwers die zelf zagen. Hoewel Mandeville zelf niet zo ver had gereisd als hij beweerde, blijkt uit de belangstelling voor zijn werk dat mensen nieuwsgierig waren naar de wereld buiten hun eigen omgeving. Telkens werd geprobeerd daarvan iets te ontdekken. Columbus was de eerste die de oceaan overstak, maar dat was niet omdat eerdere zeevaarders bang waren van de aarde af te vallen, maar omdat hun schepen en navigatiemiddelen technisch nog tekort schoten. De technische vooruitgang maakte uiteindelijk de kennis van de wereld groter, en zo gaat het ook nu nog steeds. === Oude navigatiemethoden === Als een schip het zicht op de kust kwijt raakt, moet de kapitein nog wel weten welke richting hij op moet zeilen, want hij of zij wil zo snel mogelijk op de plaats van bestemming aankomen. Er is niets ergers dan een schip vol met zieke zeelieden die te lang op zee hebben gezeten.  [[Bestand:World Map 1689.JPG | thumb | Wereldkaart uit 1689 van Gerard van Schagen. ]] Een van de eeste zeelieden die op zijn reis navigatie methoden gebruikte was Farao Neco, een Phoenicische zeiler. Door zijn observaties van de zon kunnen wij concluderen dat hij om Afrika heen is gevaren. Tijdens zijn drie jaar lange reis was de zon aan zijn rechterhand (in het noorden) voor een paar maanden, waaruit wij kunnen concluderen dat hij op het zuidelijk halfrond heeft gevaren.  Natuurlijk is dit geen goede indicatie van je positie op de aarde, maar je kan de zon wel voor navigatie gebruiken: we weten namelijk allemaal dat de zon opkomt in het oosten en ondergaat in het westen. Een opkomende zon aan de linkerkant van je schip betekent dus dat je naar het zuiden aan het varen bent.  's Nachts was er geen zon. Daarom gebruikten de vroege ontdekkingsreizigers de poolster. Als je naar het noorden vaart komt de poolster steeds hoger aan de hemel. Maar als je over de evenaar naar het zuiden vaart is de poolster verdwenen en moet je naar andere sterren kijken. Op het zuidelijk halfrond gebruikte men het zuiderkruis voor de navigatie. Deze methodes werken niet als het bewolkt is.  [[Bestand:Crux_IAU.svg | thumb | Zuiderkruis constellatie ]] Je locatie tussen noord en zuid, hoogtegraad, was eenvoudig te vinden. Vroeger waren de Vikingen bekend om de tabellen die ze voor de hoogtegraad maakten. Het meest gebruikte instrument was de quadrant, een kwart cirkel van 90 graden. Om een quadrant te gebruiken houd je hem vertikaal en richt je de ene "arm" op de horizon en de andere op de poolster. De hoek tussen beide armen is de hoogtegraad. Als je op de Noordpool bent is de hoogtgraad 90 graden en op de evenaar is hij 0 graden.  De breedtegraad, de positie tussen oost en west, was moeilijker. Kapitein James Cook was de eerste die dat correct kon vaststellen, maar dat was pas in de 18de eeuw. De zeelieden voor Cook, zoals Columbus, gebruikten een combinatie van de richting en de snelheid van het schip.  [[ File:Brújula_azimutal_española_s.XVIII_(M.A.N._Madrid)_01.jpg | thumb | Azimuthaal-kompas uit de 18e eeuw ]] [[ File:Jacobsstaf.jpg | thumb | Jacobsstaf ]] [[ File:Ptolemy_Astrology_1564.jpg | thumb | Ptolemeus die een kwadrant gebruikt (1564) ]] [[ File:Pierre_Le_Roy_chronometer_1766.jpg| thumb | Pierre Le Roy chronometer uit 1766 ]] Met het kompas, ontdekt in 1183, kon men de richting vaststellen. In Columbus z'n tijd maten ze de snelheid door een stuk hout vooraan het schip in het water te gooien en de seconden te tellen totdat het stuk hout de achterzijde van het schip bereikte. Deze methode was niet betrouwbaar, omdat het tellen de ene keer sneller dan de andere keer ging. Later gebruikte men een lijn met daaraan veel knopen. De afstand tussen iedere knoop was dezelfde. Als een knoop door hun handen ging konden ze de snelheid vaststellen. Tegenwoordig wordt de snelheid op het water nog steeds gegeven in knopen.  Deze snelheid moest je weer vermenigvuldigen met de gevaren tijd (zandloper). Door deze gegevens, richting en snelheid te combineren, kon men bij benadering de breedtepositie beplaen. Men noemde deze techniek deadreckoning. Voorwaarde is wel dat je een goed kaart hebt.  De Engelsman John Harrison ontdekte in 1735 een instrument dat volledig weerstand bood tegen het weer op zee. Het gaf altijd de juiste tijd aan. Het instrument heette de chronometer en Kapitein James Cook was de eerste die het gebruikte op zijn reis. Daardoor was kon hij de tijd nauwkeuriger meten en zodoende zijn locatie nauwkeuriger bepalen.  Toen Neil Armstrong op de maan landde in 1969, wijdde hij zijn reis aan John Harrison, die het mogelijk maakte de aarde te ontdekken en daarmee de moderne navigatie inleidde. Daardoor was Neil Armstrong in staat een reis naar de maan te maken. De chronometer was de start van de moderne navigatie.  Intrumenten in de Navigatie Zeelieden willen altijd op de snelste manier naar hun bestemming varen. Dat zou je ook willen als je wist dat je beschimmeld brood moet eten indien je niet op tijd in de volgende haven aankomt. Om naar je bestemming te zeilen heb je een paar dingen nodig: een kaart, de afstand die je reist en de hoek tussen je oude en nieuwe bestemming. Als men in onbekende wateren voer, wat betekende dat men geen kaart had, maakte men zelf een kaart. De afstand die je reist kan berekend worden door de snelheid maal de tijd. Als je 5 uur vaart met 20 km per uur, heb je 100 km gevaren. Snelheid was niet moeilijk om vast te stellen, maar de tijd op zee geeft problemen. Pas in de 18de eeuw kon de exacte tijd worden vastgesteld. Om de goede richting op te zeilen heb je een kompas nodig. Met een St. Jacobsstaf, een quadrant of een sextant kun je, je afstand met de Noordpool vaststellen. <b>Kompas</b><br> Een kompas is een instrument met een magnetische naald. De naald heeft twee polen: een Noord- en een Zuidpool. Omdat de Zuidpool van de naald altijd naar het noorden wijst, kun je de exacte richting waar je heen reist bepalen. De richting was ook nodig om kaarten te maken. De Chinezen zeggen dat ze het eerste kompas meer dan 2000 jaar geleden gemaakt hebben.  <b>Jacobsstaf</b><br> Een Jacobsstaf is een vroeg zestiende eeuws instrument on de hoogtegraad vast te stellen. Het instument bestaat uit twee latten: een hoofdlat en een daaraan verbonden, schijfbare dwarslat. Op de hoofdlat staan graden aangegeven. Je richt de dwarslat op de poolster en beweegt de dwarslat net zolang totdat deze op de horizon wijst. Nu kun je de hoek op het instrument zelf lezen. Op de Noordpool is dat 90 graden en op de evenaar 0 graden. <b>Quadrant - Sextant</b><br> Een quadrant is ook een simpel instrument om de hoek vast te stellen. De sextant is een uitgebreider apperaat en de resultaten zijn iets beter dan die van de quadrant en de kruis staaf. Bij alle intrumenten is de hoek tussen de horizon en de poolster belangrijk. Een sextant heeft lenzen zodat je nauwkeuriger op de horizon en de poolster kunt richten.  <b>Chronometer</b><br> In de 18de eeuw werd de chronometer, een instrument waarmee de tijd kon worden bepaald, uitgevonden. Omdat men nu en de tijd en de snelheid van de boot wist kon met de afgelegde afstand berekenen.  Bron: https://www.literatuurgeschiedenis.nl/lg/middeleeuwen/literatuurgeschiedenis/lgme044.html === De wereld vóór de grote ontdekkingsreizen === In de tijd van de Middeleeuwen hadden de mensen een heel ander leven dan nu. Hun leefwereld was veel kleiner. Ze leefden in hun dorp en kwamen daar vaak niet buiten. Er was een heel hechte gemeenschap, men kende het hele dorp en familie bleven bij elkaar. Wanneer de mensen ergens heen gingen, moesten ze vaak met de benenwagen gaan. Hierdoor waren afstanden die wij nu makkelijk afleggen te ver en de reis duurde te lang. Sommige mensen hadden ook een paard of paard en wagen, die konden al wat verder reizen. Voor het vervoer van spullen naar verschillende plaatsen bestonden er trekschuiten. Dit waren een soort drijvende vlotten. Aan beide kanten van het water trok een paard dit vlot voort. Ook door het maken van een zeiltje op zo’n vlot of boot, konden ze zich over water verplaatsen. Het reizen naar andere plaatsen was niet zonder risico’s (gevaarlijk). In bossen konden struikrovers zitten. Ook konden er ongelukken gebeuren en was niemand hiervan op de hoogte. Omdat het reizen alleen of met kleine gezelschappen gevaarlijk was, had je pleisterplaatsen. Dit waren plaatsen waar je kon overnachten of rusten tijdens een reis. Hier verzamelde dan meerdere mensen, waar je gezamenlijk mee verder kon reizen. <b>Waarom ging men toch op reis?</b><br> Maar waarom gingen de mensen dan toch op reis? Vroeger verplaatsten de mensen zich omdat het voedsel in hun gebied op was of omdat het land in de winter bedekt was met een laag sneeuw. Dit was noodzakelijk en werd bepaald door externe factoren. Maar de drang om te reizen ging niet weg toen mensen zich eenmaal veilig in steden hadden gevestigd. Er waren nog altijd mensen die hun leven riskeerden op zoek naar het onbekende. Een belangrijk motief om op ontdekkingstocht te gaan was bijvoorbeeld de zucht naar rijkdom. Dit kon zijn om goud of zilver te zoeken, maar ook stoffen als zijde en ongekende specerijen, die het eten meer smaak gaven. Ook kon het zijn dat mensen andere gebieden opzochten omdat ze moesten vluchten voor een gewelddadige stam. In de tijd dat het Christendom heel belangrijk was, gingen de mensen op zoek naar andere volkeren om deze te bekeren tot het Christendom. Een verschrikkelijke reden om om ontdekkingstocht te gaan, was de slavenhandel. In andere landen roofden ze mensen weg om voor zich te laten werken. Maar het allerbelangrijkste motief zal toch zijn geweest de nieuwsgierigheid naar andere werelden. Wat al deze mensen met elkaar gemeen hadden was de moed/ het lef om het op weg te gaan naar het onbekende, ver van hun eigen, bekende wereld. (koloniën stichten om daar mensen te kunnen vestigen (tegen overbevolking), bondgenootschappen smeden, heidenen bekeren en daarmee de macht vergroten, kennis opdoen van andere gebieden, begeerte naar kostbare waar, zoals goud, nieuwe routes om handel te drijven, slavenhandel...) <b>Wat voor gebieden zijn er ontdekt?</b><br> Ontdekkingen werden heel vroeger al gedaan en nog steeds ontdekt met nieuwe gebieden. Nadat de mens op Antarctica en de Noord- en Zuidpool was geweest, waren alle landen op de wereld ontdekt. Ook hadden ze toen vrijwel alle zeeën bevaren. Daarna ging met op het land op ontdekken, hoge bergen werden beklommen, continenten werden doorkruist. Toen waren de zeeën aan de beurt, steeds dieper daalde de mens af in deze onbekende wereld. De mens heeft een reis door de ruimte gemaakt naar de maan en nu ontdekken ze steeds meer sterren, planeten en sterrenstelsels in het heelal. En nog steeds worden er nieuwe ontdekkingen gedaan. Wat houdt dat in, gebieden ontdekt? Vaak woonden er al mensen. Weinig écht nieuw gebied. Antarctica. Vaak kwamen ze hele beschavingen tegen, ver ontwikkelde volken die al handel met elkaar dreven. Europeanen waren vooral gericht geweest op eigen continent. Troffen vaak prachtige bouwwerken aan en gebruik van onbekende materialen. Omstandigheden van de reis en op het schip. Aankomst in een onbekend land. Verbaasd, vriendelijk, vijandig. Honger, dorst. Geel water. Scheepsbeschuit (bedorven), ratten, zaagsel, dierenhuiden... Ziektes, scheurbuik, ontstoken tandvlees... === Spiegelretourschip === De term spiegelschip werd ontleend aan de boven- en onderspiegel aan de achterzijde (achtersteven) van het vaartuig. Deze schepen hadden een gemiddelde lengte van 40 meter en waren driemasters. De grote mast (13) in het midden van het schip en de fokkemast (12) voor op het bakdek waren vierkant getuigd, de bezaansmast (14) op het bovenkampanjedek was langscheeps getuigd. De boegspriet (11) kon, indien noodzakelijk, voorzien worden van twee extra zeilen. Onderin het schip bevond zich het vrachtruim (1). Hierin kon een koebrugdek (2) aangebracht worden. Het koebrugdek, dat niet in ieder schip aanwezig was, kon gebruikt worden om manschappen en/of specerijen te bergen. Op dit dek kon men nauwelijks rechtop staan; de afstand tot de balken en planken erboven bedroeg hooguit anderhalve meter. Het overloopdek (3) sloot het vrachtruim van boven af. Hier bevonden zich het kombuis en de bottelarij. Het overloopdek gold als belangrijkste verblijfplaats voor de bemanning en diende ook als geschutsdek voor de zwaardere kanonnen. Aan de achterzijde van het schip was een verhoogd gedeelte: het bovenkampanjedek (8). Hieronder kon men de kapiteinshut, de officiershutten en de kajuit (6) vinden. Het bovenkampanjedek liep over in het half- of kampanjedek (7). In de tropen werd dit overspannen met doek om bescherming tegen de zon te geven. Het schip werd bestuurd vanaf de stuurplecht (5), aanvankelijk met behulp van een kolderstok en later met behulp van een stuurrad. De stuurplecht vormde de achterste begrenzing van het verdek (4). Aan de voorzijde werd het verdek begrensd door het bakdek (9). Dit verhoogde gedeelte van het schip werd eveneens als verblijfplaats voor de bemanning gebruikt. Het galjoen (10), het verstevigde uitgestoken gedeelte aan de boeg van het schip, dat meestal voorzien was van een prachtig ornament, bepaalde het karakteristieke vooraanzicht van een Oostindiëvaarder. {{Sub}} {{Links}} i6zq0jxmlk9qw96ov5pp3jpbbcxzqyz 0 46541 423550 2026-04-22T14:11:05Z Erik Baas 2193 verplaatst van Ontdekkingsreizen 423550 wikitext text/x-wiki == Specerijen == [[ File:Fresh Ginger.JPG | thumb | Verse gemberwortel ]] [[ File:Cinnamon Bark Madagascar.jpg | thumb | Kaneelstokjes ]] [[ File:Syzygium aromaticum.jpg | thumb | Kruidnagel ]] [[ File:Muskatreibe fcm.jpg | thumb | Nootmuskaat met rasp ]] [[ File:Sliced Turmeric.jpg | thumb | Kurkumawortel doorgesneden ]] [[ File:Bunter Pfeffer IMGP2146 smial wp.jpg | thumb | Verschillende kleuren peperkorrels ]] [[ File:AllspiceBowl.JPG | thumb | Gedroogde pimentkorrels ]] Tijdens de Gouden Eeuw was er in Europa een grote vraag naar specerijen. Specerijen zijn gemaakt van tropische planten uit Azië en worden gebruikt om smaak en geur toe te voegen aan allerlei gerechten. De handelaren uit de republiek hadden een monopolie op de specerijen uit Indonesië. Een monopolie betekent in dit geval dat alleen de handelaren uit de republiek deze specerijen mochten verhandelen. Andere landen die dit probeerden werden met geweld weggejaagd. Zo kon men de specerijen duur verkopen en veel geld verdienen. === Lijst van bekende specerijen === <br> <b>Gember</b><br> Gember is afkomstig uit de wortelstok van de gemberplant. Het is vandaag de dag een van de meest gebruikte specerijen ter wereld. Gember heeft een scherpe geur en smaak en een lichte kleur. Gember wordt gebruikt in verschillende drankjes en gerechten. In Nederland wordt gember ook gebruikt in koek en gebak. Gemberplanten kwamen oorspronkelijk naar Europa vanuit China en India. Het woord gember komt van het Franse woord gingembre wat levendigheid betekend. <br> <b>Kaneel</b><br> Kaneel wordt gemaakt uit de binnenbast van jonge stengels van de kaneelboom. Deze kaneelstokjes worden vaak tot een poeder gemalen. Het poeder is bruin tot lichtbruin van kleur. Kaneel heeft een zoete smaak en geur en wordt vaak gebruikt in nagerechten en gebak. Van kaneel kan ook parfum gemaakt worden. Kaneel komt van het latijnse woord ‘cannella’ wat stokje betekend. Oorspronkelijk groeide kaneel vooral op Shri Lanka. Toen Shri Lanka veroverd werd door de Engelsen gingen de Nederlanders kaneel ook in Indonesië verbouwen. <br> <b>Kruidnagel</b><br> Kruidnagel wordt gemaakt door de bloemknoppen van de kruidnagelboom te drogen. De hele kruidnagels worden vaak meegekookt met bijvoorbeeld rode kool maar worden niet gegeten. Van kruidnagel wordt ook speculaas gemaakt. Kruidnagels hebben een erg sterke en doordringende zoete en pikante smaak en geur. Oorspronkelijk groeide de kruidnagelbomen op de Molukken in Indonesië. Door de Nederlanders zijn kruidnagelbomen door heel Indonesië geplant. De naam kruidnagel is ontstaan door de vorm van de specerij die lijkt op een spijker. <br> <b>Nootmuskaat</b><br> Nootmuskaat is afkomstig van de noten van muskaatboom. De noten zijn erg hard en worden daarom vermalen tot een poeder. Nootmuskaat smaakt bitter en wordt gebruikt bij gekookte bonen, bloemkool en andere groenten. In speculaas wordt ook nootmuskaat gebruikt. Muskaatbomen komen oorspronkelijk van de Banda eilanden in Indonesië. De naam Nootmuskaat komt van de muskusachtige geur. <br> <b>Kurkuma</b><br> Kurkuma is afkomstig uit de wortel van de Curcuma longa of geelwortel. De wortels van de plant worden gemalen om het poeder te maken. De specerij is mild bitter van smaak en wordt gebruikt in veel currygerechten. Kurkuma wordt ook veel gebruikt als kleurstof vanwege zijn felle kleur. Naast smaakmaker en kleurstof kan Kurkuma ook gebruikt worden als medicijn. De Curcuma longa grooit in India. De naam van de plant komt van het Maleise woord Kunyit. <br> <b>Peper</b><br> De meest bekende specerij is peper. Peper is afkomstig van de bessen van de peperplant. Peper kan zwart, wit of rood zijn. Door de onrijpe bessen te drogen ontstaan peperkorrels. Witte peperkorrels zijn eerst geweekt in water en rode peperkorrels zijn een heel ander soort. Peper kan in vrijwel ieder gerecht gebruikt worden om de smaak te versterken. Omdat peper in de Gouden Eeuw erg duur was is het woord peperduur ontstaan. De peperplant kwam oorspronkelijk uit India maar werd door de Nederlanders ook in Indonesië geteeld. <br> <b>Piment</b><br> Piment wordt gemaakt uit de zaden van de Pimentplant. De zaden ruiken naar een combinatie van kruidnagel, nootmuskaat en kaneel. De smaak is scherp peperachtig. Piment komt oorspronkelijk uit midden Amerika en werd daar ontdekt door Columbus. Tegenwoordig wordt piment veel gebruikt in de caribische keuken. {{Sub}} {{Links}} 2wdrfhga4xckw6vipich6xlgeegcbau 0 46542 423552 2026-04-22T14:12:21Z Erik Baas 2193 verplaatst van Ontdekkingsreizen 423552 wikitext text/x-wiki == Ontdekkingsreizigers == Een ontdekkingsreiziger was een leider of verantwoordelijke van een groep mensen die vaak in opdracht op zoek ging naar gebieden of plaatsen die voor de cultuur waar hij toe behoorde onbekend waren. Vaak hadden deze ontdekkingsreizigers de opdracht om deze nieuwe wereld in kaart te brengen, te kolonialiseren of te veroveren. === Bartolomeus Dias (1450-1500) === [[Bestand:Bartolomeus_Dias_uitgebeeld_op_'n_posseël_van_Suidwes-Afrika.jpg | thumb | Bartolomeus Dias uitgebeeld op 'n posseël van Suidwes-Afrika]] De Portugezen kwamen steeds verder op hun reizen langs de Afrikaanse kust. Bij elk nieuw veroverd stuk plaatsten ze een stenen kruis (padraõ) met daarop het wapen van Portugal, de datum en de naam van de zeevaarder. Het duurde tot 1471 voordat ze de evenaar passeerden. Hierdoor verdween de poolster, het oriëntatiepunt, onder de horizon. Nu leerden ze navigeren met de sterren van het zuidelijk halfrond, hier bood het Zuiderkruis hen houvast. Toen koning Jan ll aan de macht kwam, liet hij weer expedities uitzenden. In 1487 zond hij Bartolomeus Dias met 3 karvelen, twee bewapende schepen en een bevoorradingsschip, op expeditie. Nog steeds was men op zoek naar de zeeroute naar India en Priesterkoning Johannes. Ze hadden de beste kaarten - die tot dan toe bestonden - tot hun beschikking. Na het passeren van de laatste padraõ voeren ze het onbekende tegemoet. Op een gegeven moment kwamen ze in een hevige storm terecht die twee weken duurde. Toen de storm was gaan liggen, probeerde Dias met een noord oostelijke koers de kust te bereiken. Eindelijk kreeg de angstige bemanning land in zicht. Zonder het te weten waren ze om de zuidelijkste punt van Afrika heen gevaren. Ze waren uitgekomen bij de Mosselbaai (2 februari 1488). Ze voeren een stuk langs de kust, maar algauw durfde de bemanning niet verder. Ze plaatsten de laatste padraõ en zetten koers huiswaarts. Na 16 maanden en 17 dagen kwamen ze terug in de haven van Lissabon. Bartolomeus Dias gaf deze kaap de naam Stormkaap. Koning Jan, die dit niet een bemoedigende naam vond, noemde het Kaap de Goede Hoop. Omdat hij de hoop had dat de zeeweg naar India spoedig gevonden zou zijn. === Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães) (1480-1521) === [[Bestand:Ferdinand Magellan.jpg | thumb | Een anoniem portret van Ferdinand Magellaan (Portugees: Fernão de Magalhães)]] Als bemanningslid maakte Magelhaes reizen naar Indië. Door studie ontdekt hij dat er via het westen een doorgang is naar Indië. De Portugese koning wijst zijn plannen af, dus gaat hij naar het Spaanse hof. Van Karel V krijgt hij 5 schepen: Trinidad, San Antonio, Conception, Victoria en Santiago. Op 10 augustus 1519 vertrekt hij vanuit Sevilla, met ± 260 bemanningsleden. Eind november bereiken ze de kust van Brazilië. Ze varen naar het zuiden, waar het steeds kouder wordt. De mannen worden ontevreden en er worden 3 schepen gemuit. Magelhaes weet dit te stoppen door de kapitein, de oprichter, te doden. Na een lange winter trekken ze verder. De Santiago gaat op verkenning, maar lijdt schipbreuk. Als ze bij een splitsing komen, weet de San Antonio er tussenuit te knijpen. Ze vinden een doorgang en komen op open zee. Ze zeilen 4 maanden over de onbekende oceaan. De mannen zijn zo uitgehongerd dat ze aan leren riemen knagen. Begin maart 1521 bereiken ze land. Daar kunnen ze weer op krachten komen. Om een ruzie op te lossen trekt Magelheas erop uit. Dit kost hem zijn leven, op 27 april 1521 wordt hij gedood. De overgebleven mannen gaan met 2 schepen terug. Op de Specerijeneilanden laden ze de schepen vol. De staat van de Trinidad is te slecht. Dus varen ze, onder leiding van Sebastian del Cano, met de Victoria terug. Ze durven nergens meer aan land te gaan. Op 6 september 1522 komen ze met 18 uitgehongerde mannen aan in Sevilla. Zij hebben de eerste reis om de wereld gemaakt. === Marco Polo (1254 – 1324) === [[Bestand:Marco-polo-hanbury.JPG | thumb | Mozaiek van Marco Polo in Villa Hanbury, Ventimiglia, Italië]] Broers Matteo en Nicola Polo, handelslieden uit Venetië. Gingen naar Azië voor diamanten handel. Werden door mensen steeds verder Azië in uitgenodigd. Wanneer ze ergens langere tijd blijven leren ze te taal. Kwamen uiteindelijk bij Kublai Khan in Peking uit. Was zeer geïnteresseerd in deze Europeanen. Bleven daar geruime tijd. Reisden terug, Kublai wilde heilige olie uit Jeruzalem en priesters en geleerden om zijn volk te onderwijzen. Kregen vrijgeleide in de vorm van een goudstaf. Het was een gevaarlijke terugreis, deze duurde 3 jaar. De goudstaf bood ze bescherming. Terug in Venetië bleek vrouw Matteo overleden, zijn 15 jarige zoon was alleen. Toen hij 17 was namen zij hem mee op reis. Met een karavaan met paarden en bepakte muilezels gingen ze weer naar Azië. Ze gingen over land en over zee. Was nog geen paus om gezanten te vragen. Ze reisden over de steppen en hoogvlakten, over Tibet, door woestijnen etc. Kwamen na 3,5 jaar weer bij Kublai Khan. Die ontving ze weer vriendelijk. Hij had vier vrouwen en vele bijvrouwen, zoals Marco Polo in zijn boek beschreef. Marco werd gezant van Kublai en moest voor missies heel Azië doorreizen. Hij maakte aantekeningen en beschrijvingen van alles wat hij tegen kwam. Zoals de hoogvlakten bij Mongolië, het hoge gebergte van de Himalaya, de monniken in Tibet, gekleed en doeken en gewaden, verschillende volkeren, rivieren, woestijnen. Ook reisde hij naar het zuiden en naar India, waar hij zag hoe mensen parels uit de zee haalden. Deed veel waardevolle waarnemingen waar hij verslag van maakte. Peking was een prachtige stad, met paleizen gehangen met goud en zilver. Zijden kleding bedekt met bladgoud. Specerijen, zoals kaneel, kruidnagel etc. Bleven 17 jaar in dienst. Toen met tegenzin van Kublai Khan terug naar Europa. Reisden terug met al hun rijkdommen met een vloot van 14 schepen. Moesten prinses overbrengen, gingen een stuk via zee. Het was een zware reis, waar zo’n 600 man overleed aan cholera of scheurbeuk. Verloofde bleek dood, trouwde met zijn zoon. Kublai, die al in de 70 was, bleek overleden. Vrijgeleide die ze jaren terug hadden gekregen gold nog steeds. Zo konden ze zonder gevaar voor hun leven langs de gewelddadige stammen. Over zee en door land. Marco gaf een boek uit met hierin zijn waarnemingen en beschrijvingen. Toch waren er veel mensen die hem niet geloofden of dachten dat hij zijn verhalen aanvulde met zijn fantasie. Meest waardevolle document voor die tijd over ontdekkingsreizigers. Werd gezien als de belangrijkste ontdekkingsreiziger van de Middeleeuwen. {{Sub}} {{Links}} r8b3d3zbffjrmwkcy5ux7ydjn84rg1v 14 46543 423555 2026-04-22T14:21:23Z Erik Baas 2193 Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Hoofdstuk]]' 423555 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Hoofdstuk]] aaspzfqha0aqq1b5h7xn8wk5q3lqi5n 3 46544 423557 2026-04-22T14:27:35Z Erik Baas 2193 {{zb}} 423557 wikitext text/x-wiki {{zb}} p2zj203sz69ehm9afqmfh9qjp2pit26 828 46545 423579 2026-04-22T15:45:09Z BeeBringer 6655 Nieuwe pagina aangemaakt met 'local painting = {}; function painting.main( call ) local response = ""; local definition, description = call.include( "definition", "description" ); if call.source then -- Standard thumbnail for a painting response = response .. mw.ustring.format('[[Bestand:%s|thumb|center|400px|%s]]', call.source, call.title or call.message.PAINTING.NAME ); end if call.definition then response = response .. definition.bo…' 423579 Scribunto text/plain local painting = {}; function painting.main( call ) local response = ""; local definition, description = call.include( "definition", "description" ); if call.source then -- Standard thumbnail for a painting response = response .. mw.ustring.format('[[Bestand:%s|thumb|center|400px|%s]]', call.source, call.title or call.message.PAINTING.NAME ); end if call.definition then response = response .. definition.box( call.definition, call.color[1].tints[8] ); end if call.description then response = response .. description.box( call.description, call.color[1].tints[2] ); end return response; end return painting; qgyijx7sdbvjugctydkxy4cx8gq15dk 828 46546 423580 2026-04-22T15:45:39Z BeeBringer 6655 Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}' 423580 wikitext text/x-wiki {{Opmaak}} liu0649zehty986888t8z902sbh7f2x 828 46547 423581 2026-04-22T15:46:33Z BeeBringer 6655 Nieuwe pagina aangemaakt met 'local person = {}; function person.main( call ) local response = ""; local definition, description = call.include( "definition", "description" ); if call.source then -- Standard thumbnail for a person (portrait) response = response .. mw.ustring.format('[[Bestand:%s|thumb|left|200px|%s]]', call.source, call.title or call.message.PERSON.NAME ); end if call.title then response = response .. mw.ustring.format…' 423581 Scribunto text/plain local person = {}; function person.main( call ) local response = ""; local definition, description = call.include( "definition", "description" ); if call.source then -- Standard thumbnail for a person (portrait) response = response .. mw.ustring.format('[[Bestand:%s|thumb|left|200px|%s]]', call.source, call.title or call.message.PERSON.NAME ); end if call.title then response = response .. mw.ustring.format('== %s ==\n', call.title); end if call.definition then response = response .. definition.box( call.definition, call.color[2].tints[8] ); end if call.description then response = response .. description.box( call.description, call.color[2].tints[2] ); end -- Clear float response = response .. '<div style="clear:both;"></div>'; return response; end return person; 490yrbri387rvdk6s9nl0bh0utz6oqx 828 46548 423582 2026-04-22T15:46:43Z BeeBringer 6655 Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}' 423582 wikitext text/x-wiki {{Opmaak}} liu0649zehty986888t8z902sbh7f2x 828 46549 423583 2026-04-22T15:47:19Z BeeBringer 6655 Nieuwe pagina aangemaakt met 'local section = {}; function section.main( call ) local response = ""; if call.title then response = response .. mw.ustring.format('== %s ==\n', call.title); end local text = table.concat( call.unnamed, "\n\n" ); if call.part[1] then text = table.concat( call.part, "\n\n" ); end response = response .. text; return response; end return section;' 423583 Scribunto text/plain local section = {}; function section.main( call ) local response = ""; if call.title then response = response .. mw.ustring.format('== %s ==\n', call.title); end local text = table.concat( call.unnamed, "\n\n" ); if call.part[1] then text = table.concat( call.part, "\n\n" ); end response = response .. text; return response; end return section; ayn16ailadriunpdid3nf0nmchg3g0u 828 46550 423584 2026-04-22T15:47:28Z BeeBringer 6655 Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}' 423584 wikitext text/x-wiki {{Opmaak}} liu0649zehty986888t8z902sbh7f2x 10 46551 423608 2026-04-22T18:14:17Z Erik Baas 2193 {{PAGESINCATEGORY:Boek|pages}} 423608 wikitext text/x-wiki {{PAGESINCATEGORY:Boek|pages}} 5z78ojt50b6k4h0jqasmryuypubmsq3