Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3844</id>
    <revision>
      <id>424845</id>
      <parentid>422227</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>@2): Inventarisatie verschillende soorten formats WSBN - deel 1</comment>
      <origin>424845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29693" sha1="k2x7o50rlmw9tdtzuy713wpd36rxntb" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? {{Done}}
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)
::::Kortom: dit is ook geen oplossing. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::De voor auteurs gemakkelijkste oplossing zou inderdaad zijn om de data in de infoboxen te plaatsen, maar dat maakt het opvragen van data tbv. andere pagina's erg lastig (omdat het er ruim 400 zijn). Een centrale opslag is een ''must''.

::Blijft over: de simpelste vorm van een database, nl. een &quot;platte&quot; tabel, die met wikicode (plus evt. een stukje Lua) uit te lezen is. Hopelijk is de bestaande WSBNlijst daarvoor te gebruiken, anders wordt het een nieuwe pagina in ± deze vorm:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|nl-1-2-3-00001|&lt;boektitel 1&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|
|nl-1-2-3-00002|&lt;boektitel 2&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|

... etc...
&lt;/pre&gt;
*De velden zijn van variabele lengte, het datatype is ''string'' (tekst).
*De eerste regel zou de veldnamen kunnen bevatten: &lt;code&gt;|WSBN|titel|auteurs|fase|&lt;/code&gt;
*De tabel zou ook de catalogus-codes kunnen bevatten, bv.:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|1|Exacte en natuurwetenschappen|
|1-0|Wiskunde en Natuurwetenschappen algemeen|
|1-1|astronomie|
|1-2|geografie|
|1-3|biologie|
|1-3-0|Basis biologie|
|1-3-1|Taxonomie|
|1-3-2|Celbiologie|

... etc...
&lt;/pre&gt;

De data moet dan gebruikt kunnen worden voor de infoboxen, de WSBNlijst, de boekenplanken, en de vermelding van de fase op elk boek. En, misschien later, de categorieën. Pffft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 apr 2026 01:39 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Dat heb ik me ook al eens afgevraagd, en ook ik was al niet de eerste... Maar:
:::*afschaffen gaat me te ver, al was het maar omdat het al zo lang bestaat en er door veel mensen tijd en moeite aan besteed is;
:::*het levert wel een bijdrage aan het ''imago'' van een boek, en – als het consequent toegepast wordt – dus ook aan dat van nl.wikibooks;
:::*het geeft mi. duidelijker weer in welke categorie een boek thuishoort;
:::*het kan gebruikt worden om ook dat (én de plaatsing op de boekenplanken, én de vermeldingen op de hoofdpagina!) te automatiseren.
:::Niet afschaffen dus, wel perfectioneren. Vind ik. 
:::PS Op het ophalen van data uit de infobox kom ik nog terug. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:51 (CEST)

===@2): Inventarisatie verschillende soorten formats WSBN ===
Vervolgens voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. &lt;br&gt;
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]: 
** taalcode (bijv: nl) - NB Deze wordt in de praktijk niet altijd gebruikt.
** hoofdthema (1-9) 
** onderverdeling (.1-.9) 
** tweede onderverdeling (..1-..9) 
** unieke boekcode (00001-99999). 
:De verschillende delen van het nummer worden van elkaar gescheiden door een verbindingsstreepje. Het verbindingsstreepje maakt het mogelijk voorloopnullen achterwege te laten en biedt bovendien de mogelijkheid tot meer dan 9 opties in de verschillende groepen.
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]]: bovenstaande standaard in de praktijk gebracht, bijvoorbeeld: nl-4-2-1-00001 (Taal- &amp; letterkunde, taalcursus, natuurlijke taal) Nieuwgrieks. 
* [[Hoofdpagina]]: alleen de nummers van de hoofdtema's, onderverdeleing en tweede onderverdeling worden gebruikt, bijvoorbeeld: 42. Taalcursus ; 421. natuurlijke taal: Afrikaans - Italiaans - Nieuwgrieks. 
* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]: 1.5.0.1 Chemie centraal. (1.5. = Scheikunde, 0 = Basis Scheikunde, 1 = volgnummer).
Wordt vervolgd. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 apr 2026 13:57 (CEST)</text>
      <sha1>k2x7o50rlmw9tdtzuy713wpd36rxntb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:TeunSpaans</title>
    <ns>2</ns>
    <id>7982</id>
    <revision>
      <id>424833</id>
      <parentid>370473</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:34:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <origin>424833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="355" sha1="793zwlvs6ocq3yc36p8p10qnedaqxb0" xml:space="preserve">Zie [[w:gebruiker:TeunSpaans]]

werk onder handen:

[[Verzamelingen]]
[[Speurtochten]]

To do:
* Voorpagina maken
* Link naar klassieke logica verhelderen en uitbreiden in H6 booleaanse algebra
* Meerwaardige logica uitbreiden.
* Hoofdstuk 6 uitbreiden met knight / knave problemen.
* laten reviewen
* pdf maken

[[gebruiker:TeunSpaans/Verzamelingen-pdf]]</text>
      <sha1>793zwlvs6ocq3yc36p8p10qnedaqxb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424834</id>
      <parentid>424833</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <origin>424834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="354" sha1="6u770bnkxvky3iz70x7t6wq6ycepc8p" xml:space="preserve">Zie [[w:gebruiker:TeunSpaans]]

werk onder handen:

[[Verzamelingen]]
To do:
* Voorpagina maken
* Link naar klassieke logica verhelderen en uitbreiden in H6 booleaanse algebra
* Meerwaardige logica uitbreiden.
* Hoofdstuk 6 uitbreiden met knight / knave problemen.
* laten reviewen
* pdf maken
[[gebruiker:TeunSpaans/Verzamelingen-pdf]]

[[Speurtochten]]</text>
      <sha1>6u770bnkxvky3iz70x7t6wq6ycepc8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424835</id>
      <parentid>424834</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>424835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="355" sha1="gtgc6szxn71s3b0436rw76hjl74bwq7" xml:space="preserve">Zie [[w:gebruiker:TeunSpaans]]

werk onder handen:

[[Verzamelingen]]

To do:
* Voorpagina maken
* Link naar klassieke logica verhelderen en uitbreiden in H6 booleaanse algebra
* Meerwaardige logica uitbreiden.
* Hoofdstuk 6 uitbreiden met knight / knave problemen.
* laten reviewen
* pdf maken
[[gebruiker:TeunSpaans/Verzamelingen-pdf]]

[[Speurtochten]]</text>
      <sha1>gtgc6szxn71s3b0436rw76hjl74bwq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Erik Baas</title>
    <ns>3</ns>
    <id>15692</id>
    <revision>
      <id>424810</id>
      <parentid>424757</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* MediaWiki:Scribunto-doc-page-show */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>424810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6135" sha1="0476epk2j2fazretfpmkduw8y1k9kvk" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==

Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)

:Dag Erik, er zijn geen [[:Categorie:Wikibooks:Pagina%27s_met_scriptfouten]] of [[Speciaal:LintErrors]] die uit de [[Module:Layout]] voortkomen (op dit moment). Dus dat is goed nieuws omdat ik weet dat ik dan naar deze toestand altijd terug kan keren. Lastig is dat de betreffende pagina's traag updaten en niet te purgen lijken te zijn, dus soms pas later na edits deze fouten opduiken. Maar goed in die zin is het [[Sjabloon:Opmaak]] veilig te gebruiken. Ik wil nog wel extra's checks doen op de gebruikersinput. Zo kwam 1 lintfout niet uit de module maar uit de pagina zelf die een ongebalanceerde tag meegaf. Daarop heb ik nu een warning ingebouwd in de module zodat de gebruiker ziet dat de invoer niet correct is. Nogmaals bedankt voor je geduld met mij wat betreft dit sjabloon. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 05:50 (CEST)

== MediaWiki:Scribunto-doc-page-show ==

Hoi Erik,
Ik zie dat jij momenteel de edits doet aan [[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]], dus ik heb een vraagje voor je.
Het valt me op dat de tekst &quot;Documentatie: Module:Layout/doc&quot; (via MediaWiki:Scribunto-doc-page-show) nu standaard bovenaan elke module verschijnt en veel witruimte inneemt. Omdat je die documentatie bij de modules waar ik aan werk, ook gewoon kunt openen door op het document-symbool te klikken, voelt dit nu een beetje dubbelop.
Is het mogelijk om die regel bovenaan weg te halen? Dat maakt het overzicht in de modules waar ik aan werk een stuk rustiger.
Ik hoor graag of dat lukt!
Groetjes, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:01 (CEST)</text>
      <sha1>0476epk2j2fazretfpmkduw8y1k9kvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424814</id>
      <parentid>424810</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>424814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8385" sha1="qyxv6j0l7evfvdxdeppgyx4mqqhnsqe" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==

Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)

:Dag Erik, er zijn geen [[:Categorie:Wikibooks:Pagina%27s_met_scriptfouten]] of [[Speciaal:LintErrors]] die uit de [[Module:Layout]] voortkomen (op dit moment). Dus dat is goed nieuws omdat ik weet dat ik dan naar deze toestand altijd terug kan keren. Lastig is dat de betreffende pagina's traag updaten en niet te purgen lijken te zijn, dus soms pas later na edits deze fouten opduiken. Maar goed in die zin is het [[Sjabloon:Opmaak]] veilig te gebruiken. Ik wil nog wel extra's checks doen op de gebruikersinput. Zo kwam 1 lintfout niet uit de module maar uit de pagina zelf die een ongebalanceerde tag meegaf. Daarop heb ik nu een warning ingebouwd in de module zodat de gebruiker ziet dat de invoer niet correct is. Nogmaals bedankt voor je geduld met mij wat betreft dit sjabloon. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 05:50 (CEST)

== MediaWiki:Scribunto-doc-page-show ==

Hoi Erik,
Ik zie dat jij momenteel de edits doet aan [[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]], dus ik heb een vraagje voor je.
Het valt me op dat de tekst &quot;Documentatie: Module:Layout/doc&quot; (via MediaWiki:Scribunto-doc-page-show) nu standaard bovenaan elke module verschijnt en veel witruimte inneemt. Omdat je die documentatie bij de modules waar ik aan werk, ook gewoon kunt openen door op het document-symbool te klikken, voelt dit nu een beetje dubbelop.
Is het mogelijk om die regel bovenaan weg te halen? Dat maakt het overzicht in de modules waar ik aan werk een stuk rustiger.
Ik hoor graag of dat lukt!
Groetjes, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:01 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026 22:06 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;</text>
      <sha1>qyxv6j0l7evfvdxdeppgyx4mqqhnsqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424824</id>
      <parentid>424814</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* MediaWiki:Scribunto-doc-page-show */ Reactie</comment>
      <origin>424824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8812" sha1="d0fqtwi925nh90rhc1w0o4yaiiozjk3" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==

Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)

:Dag Erik, er zijn geen [[:Categorie:Wikibooks:Pagina%27s_met_scriptfouten]] of [[Speciaal:LintErrors]] die uit de [[Module:Layout]] voortkomen (op dit moment). Dus dat is goed nieuws omdat ik weet dat ik dan naar deze toestand altijd terug kan keren. Lastig is dat de betreffende pagina's traag updaten en niet te purgen lijken te zijn, dus soms pas later na edits deze fouten opduiken. Maar goed in die zin is het [[Sjabloon:Opmaak]] veilig te gebruiken. Ik wil nog wel extra's checks doen op de gebruikersinput. Zo kwam 1 lintfout niet uit de module maar uit de pagina zelf die een ongebalanceerde tag meegaf. Daarop heb ik nu een warning ingebouwd in de module zodat de gebruiker ziet dat de invoer niet correct is. Nogmaals bedankt voor je geduld met mij wat betreft dit sjabloon. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 05:50 (CEST)

== MediaWiki:Scribunto-doc-page-show ==

Hoi Erik,
Ik zie dat jij momenteel de edits doet aan [[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]], dus ik heb een vraagje voor je.
Het valt me op dat de tekst &quot;Documentatie: Module:Layout/doc&quot; (via MediaWiki:Scribunto-doc-page-show) nu standaard bovenaan elke module verschijnt en veel witruimte inneemt. Omdat je die documentatie bij de modules waar ik aan werk, ook gewoon kunt openen door op het document-symbool te klikken, voelt dit nu een beetje dubbelop.
Is het mogelijk om die regel bovenaan weg te halen? Dat maakt het overzicht in de modules waar ik aan werk een stuk rustiger.
Ik hoor graag of dat lukt!
Groetjes, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:01 (CEST)

:Dag Erik, ik wil natuurlijk ook niet jouw werk dwarszitten daarom heb ik het zo maar opgelost https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AScribunto-doc-page-show&amp;diff=424823&amp;oldid=424803. Dan kan ik via [[Gebruiker:BeeBringer/common.css]] het voor mezelf uitzetten. Ik hoop dat het goed voor je zo is, groeten [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:37 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026 22:06 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;</text>
      <sha1>d0fqtwi925nh90rhc1w0o4yaiiozjk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424830</id>
      <parentid>424824</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* MediaWiki:Scribunto-doc-page-show */ Reactie</comment>
      <origin>424830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9120" sha1="icji7z8rkgjw1mbh4a1zlliukbp84kk" xml:space="preserve">__TOC__ __NOINDEX__

* Archief: [[Overleg_gebruiker:Erik_Baas/Archief_2008-2019|2008-2019]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2020}}

== Over de link in Wikidata naar [[Munt]] ==
Ik zag dat je de link in het Wikidata-item [[d:Q47859]] had gewijzigd van [[Kookboek/Munt]] naar de nieuwe doorverwijspagina [[Munt]] (ik heb die wijziging teniet gedaan zonder dat ik doorhad dat hij was gewijzigd). Enkele opmerkingen:
#  Dat mag eigenlijk alleen als het betreffende Wikidata-item óók over een doorverwijspagina gaat. Dat is niet het geval met [[d:Q47859]]. Officieel zou je dan een nieuw Wikidata-item hiervoor moeten maken, maar dan ben je alle links naar  Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen kwijt, en daar gaat het nu juist om.
# In [[Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items#Problemen en uitdagingen]] had ik voor dit soort gevallen een oplossing vermeld. Als die niet voldoet, wil ik graag meedenken. Maar als een doorverwijspagina de oplossing wordt, dan:
## zijn er nog heel wat doorverwijspagina's te maken en te implementeren, ook in Wikidata.;
## moet je in NL-WB voor koppelingen met Wikipedia, Commons en Wikibooks in andere talen, etc. naar die doorverwijspagina's; dat lijkt me een mijl op zeven, wat niemand zomaar zal gaan doen (want wie weet dat? of je moet in elke pagina waarnaar de doorverwijspagina verwijst een link opnemen naar die doorverwijspagina);
## moet je niet alleen in de betreffende Tuin-pagina's het sjabloon &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; opnemen, maar ook in de Kookboek-pagina's; dat lijkt me dubbelop.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 25 okt 2025 16:59 (CEST)

:Maar [[d:Q47859]] gaat duidelijk over de ''plant'', een koppeling met [[Leer jezelf ecologisch tuinieren/Munt]] ligt dus mi. meer voor de hand dan met Kookboek/Munt! Overigens is ook [[en:Cookbook:Mint]] gekoppeld aan Q47859, dat klopt dan ook niet. Zou Wikidata geen items moeten hebben met &quot;munt, de plant&quot; en &quot;munt als ingredi&amp;euml;nt&quot; ? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 okt 2025 17:43 (CEST)
::Daar heb je een punt. Dan zou dat nieuwe Wikidata-item iets worden als in [[c:Category:Mint]], met meer toepassingen dan alleen ingrediënt in gerechten, ook de kleur mintgroen en als geneesmiddel. Alleen dan weer jammer dan de link met Wikipedia en Wikispecies gaat ontbreken. Wat weegt het zwaarste? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 26 okt 2025 06:41 (CET)

== Lokaal terugplaatsen ==
Dag Erik,

Ik zag dat je een bestand lokaal had teruggeplaatst. Kan dat en hoe doe je dat want dan zou ik geen last meer hebben van Wikimedia Commons.

Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:11 (CEST)

:Zoals steeds [&lt;nowiki/&gt;[[commons:User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2|&lt;nowiki&gt;https://commons.wikimedia.org/wiki/User_talk:Pi.1415926535#File:Unconscience_learning.png_2]&lt;/nowiki&gt;]] dit moeten doen. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 07:12 (CEST)
::Ja, en we waren zo te zien tegelijk bezig met de beide artikelen waar de foto gebruikt werd. 
::Van dit gedoe op commons heb ik zo langzamerhand helemaal de buik vol. Er zijn in de loop der jaren al heel veel bestanden verwijderd, om allerlei redenen, en het blijkt nu weer te gebeuren door één verwijdernominatie, waarbij [[c:COM:INUSE]] én een protest mijnerzijds volkomen genegeerd worden. De ergernis, veel extra werk voor alle betrokkenen, bah...
::Lokaal uploaden kan via [[Speciaal:Uploaden]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:35 (CEST)

== Lintfouten afsluitende tag ==

Dag Erik, je hebt er - sorry daarvoor - lang op moeten wachten ([[Overleg gebruiker:BeeBringer#Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt|https://nl.wikibooks.org/wiki/Overleg_gebruiker:BeeBringer#Lintfouten:_Afsluitende_tag_ontbreekt]]) maar [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] lijkt nu schoon. Ik moet nog wel twee andere lintfouten herstellen. Maar deze is eindelijk weg ZONDER een lelijke truc die weer andere problemen veroorzaakten op de pagina's zelf die het [[Sjabloon:Opmaak]] gebruikten. Bedankt voor je geduld. Misschien komt het sjabloon eindelijk uit de in ontwikkelingsfase. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 15:58 (CEST)

:Dag Erik, er zijn geen [[:Categorie:Wikibooks:Pagina%27s_met_scriptfouten]] of [[Speciaal:LintErrors]] die uit de [[Module:Layout]] voortkomen (op dit moment). Dus dat is goed nieuws omdat ik weet dat ik dan naar deze toestand altijd terug kan keren. Lastig is dat de betreffende pagina's traag updaten en niet te purgen lijken te zijn, dus soms pas later na edits deze fouten opduiken. Maar goed in die zin is het [[Sjabloon:Opmaak]] veilig te gebruiken. Ik wil nog wel extra's checks doen op de gebruikersinput. Zo kwam 1 lintfout niet uit de module maar uit de pagina zelf die een ongebalanceerde tag meegaf. Daarop heb ik nu een warning ingebouwd in de module zodat de gebruiker ziet dat de invoer niet correct is. Nogmaals bedankt voor je geduld met mij wat betreft dit sjabloon. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 05:50 (CEST)

== MediaWiki:Scribunto-doc-page-show ==

Hoi Erik,
Ik zie dat jij momenteel de edits doet aan [[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]], dus ik heb een vraagje voor je.
Het valt me op dat de tekst &quot;Documentatie: Module:Layout/doc&quot; (via MediaWiki:Scribunto-doc-page-show) nu standaard bovenaan elke module verschijnt en veel witruimte inneemt. Omdat je die documentatie bij de modules waar ik aan werk, ook gewoon kunt openen door op het document-symbool te klikken, voelt dit nu een beetje dubbelop.
Is het mogelijk om die regel bovenaan weg te halen? Dat maakt het overzicht in de modules waar ik aan werk een stuk rustiger.
Ik hoor graag of dat lukt!
Groetjes, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:01 (CEST)

:Dag Erik, ik wil natuurlijk ook niet jouw werk dwarszitten daarom heb ik het zo maar opgelost https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AScribunto-doc-page-show&amp;diff=424823&amp;oldid=424803. Dan kan ik via [[Gebruiker:BeeBringer/common.css]] het voor mezelf uitzetten. Ik hoop dat het goed voor je zo is, groeten [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:37 (CEST)
::Het is laat ik kan het natuurlijk net zo goed zo oplossen voor iedereen die dan de module bekijkt https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AScribunto-doc-page-show&amp;diff=424829&amp;oldid=424803 [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 apr 2026 22:55 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026 22:06 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;</text>
      <sha1>icji7z8rkgjw1mbh4a1zlliukbp84kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:Erik Baas/Links</title>
    <ns>2</ns>
    <id>15703</id>
    <revision>
      <id>424804</id>
      <parentid>423585</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T19:45:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>424804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7648" sha1="kc7vdc6qk2saekpet3cxiwjmlwbcwje" xml:space="preserve">{{#babel:nl-N|en-3}}

Boeken:
*[[Speciaal:Boek|Boek beheren]]
*[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Voorvoegselindex&amp;prefix=Gebruiker:Erik+Baas/Boeken/ Mijn boeken]
*[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Voorvoegselindex&amp;prefix=Wikibooks:Boeken/ Openbare boeken]
*[https://pediapress.com/ Pedia Press] {{En}}
*[[Help:Collecties]]

Diversen:
*[[Module:TestEJB]]: {{#Invoke:TestEJB|x}}
*[[:Categorie:Files by User:Erik Baas|Bestanden]]
*&lt;s&gt;[https://wikistics.org/pages/?year=2016&amp;month=10&amp;day=0&amp;proj=wikibooks&amp;lang=nl&amp;type=all&amp;filtered=yes&amp;limit=1000 Page Views] (okt 2016)&lt;/s&gt;
*&lt;s&gt;[https://wikistics.org/devices/?year=2016&amp;month=10&amp;day=0&amp;proj=wikibooks&amp;lang=nl&amp;type=all&amp;filtered=yes Unique Devices] (okt 2016)&lt;/s&gt;

==Bezig met==
&lt;div style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;{{Special:Prefixindex/Scalable Vector Graphics}}&lt;/div&gt;

==ToDo==
*Rename Wikibooks:Infobox/Microsoft Office Excel (Wikibooks:Infobox/Microsoft Excel bestaat al)
*Rename [[Wikibooks:Wachtruimte/Microsoft Office Powerpoint]]
*{{Tl|Babel}}
*&lt;s&gt;[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal%3AZoeken&amp;ns0=1&amp;ns1=1&amp;ns2=1&amp;ns3=1&amp;ns4=1&amp;ns5=1&amp;ns6=1&amp;ns7=1&amp;ns8=1&amp;ns9=1&amp;ns10=1&amp;ns11=1&amp;ns12=1&amp;ns13=1&amp;ns14=1&amp;ns15=1&amp;ns102=1&amp;ns103=1&amp;ns104=1&amp;ns105=1&amp;redirs=1&amp;search=hiddenStructure&amp;fulltext=Uitgebreid+zoeken hiddenStructure]&lt;/s&gt;
*[[In mensentaal]]
*PDF-uitvoer van [[Wiskunde/Rekenkunde]]
*[[:Sjabloon:Niet afdrukken]]
*[[w:NS 5400]]
*[[Gebruiker:Erik Baas/De geschiedenis van C++]]

----
&lt;div style=&quot;text-decoration: line-through;&quot;&gt;
The [[:mw:Extension:StringFunctions|StringFunctions]] extension has been merged with the [[:mw:Extension:ParserFunctions|ParserFunctions]] extension, per [[bugzilla:6455|bug 6455]].  These functions will be available once [[rev:50997|r50997]] is pushed live to the Wikimedia servers. (huidige versie: {{CURRENTVERSION}})

The new functions include: 

* len (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#len:string}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) - provides the number of characters in a string.
* pos (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#Pos: string | needle | offset}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) - Finds first occurrence of &quot;needle&quot; in &quot;string&quot; starting at &quot;offset&quot;.
* rpos (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#rpos: string | needle}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) - Finds last occurrence of &quot;needle&quot; in &quot;string&quot;.
* sub (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#sub: string | start | length }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) - Returns substring of &quot;string&quot; starting at &quot;start&quot; and having &quot;length&quot; characters.
* count (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#count: string | substr }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) - Returns number of occurrences of &quot;substr&quot; in &quot;string&quot;.
* replace (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#replace:string | from | to | limit }}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) - Replaces each occurrence of &quot;from&quot; in &quot;string&quot; with &quot;to&quot;, and &quot;limit&quot; replacements at most are performed.
* explode (&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#explode:string | delimiter | position}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;) - Breaks &quot;string&quot; into chunks separated by &quot;delimiter&quot; and returns the chunk identified by &quot;position&quot;.

The string parser functions will only work for strings up to a maximum length of 1000 characters.
&lt;/div&gt;

==ToDo (SVG)==
===Elementen===
====Container-elementen====
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/a|a]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/clipPath|clipPath]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/defs|defs]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/g|g]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/mask|mask]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/marker|marker]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/pattern|pattern]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/svg|svg]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/switch|switch]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/symbol|symbol]]
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/tspan|tspan]]

====Grafische elementen====
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/circle|circle]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/ellipse|ellipse]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/image|image]] (*) ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/line|line]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/path|path]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/polygon|polygon]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/polyline|polyline]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/rect|rect]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/text|text]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/use|use]] (*)

:&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;*: by reference&lt;/span&gt;

====Overige elementen====
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/!--|!--]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/animateColor|animateColor]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/body|body]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/desc|desc]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feBlend|feBlend]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feColorMatrix|feColorMatrix]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feComponentTransfer|feComponentTransfer]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feComposite|feComposite]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFlood|feFlood]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFuncA|feFuncA]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFuncR|feFuncR]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFuncG|feFuncG]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feFuncB|feFuncB]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feGaussianBlur|feGaussianBlur]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feMerge|feMerge]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feMergeNode|feMergeNode]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feOffset|feOffset]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/fePointLight|fePointLight]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/feSpecularLighting|feSpecularLighting]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/filter|filter]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/foreignObject|foreignObject]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/linearGradient|linearGradient]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/radialGradient|radialGradient]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/stop|stop]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/textPath|textPath]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/title|title]] ·
[[Scalable Vector Graphics/Elementen/tref|tref]] ·

===Attributen===
*120+... apart hoofdstuk, of alleen bij de elementen ?
*Opsplitsen in stijl en overige ?

===Andere pagina's===
[[Scalable Vector Graphics/Elementen|Elementen]] (opsplitsen ?) ·
[[Template:Navigatie SVG-elementen]] ? ·
[[Template:SVG inhoud]]

===(ex-)weespagina's===
*[[Maatschappijleer/Werk]]
*[[Maatschappijleer/Onderzoek]]
*[[Maatschappijleer/Rechtsstaat/Nederlandse Grondwet]]
*[[Onderwijs in relatie tot P2P/Toetsing aan de praktijk]]
*[[Onderwijstechnologie/Voorbeelden onderwijstechnologische realisaties/Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen 3]]
*[[Programmeren in BASIC/Commando's/Datatypes]]

==Notes==
[[Bestand:Wikibooks-logo-nl.svg|100px]]

Logo: (~ File:Wikibooks-logo-nl.svg)
 font-family:DejaVu Sans, bold
 kleuren:
 &quot;WIKI&quot;  #0b2645 rgb(11, 38,  69)
 &quot;BOOKS&quot; #0a4e98 rgb(10, 78, 152)

 Boeken:            rand:
 rgb(233, 221, 175) rgb(21, 48, 79)
 rgb(244, 238, 215) rgb(42, 98, 161)
 rgb(253, 252, 248) rgb(95, 150, 211)

{| {{Wikitable}} style=&quot;text-align: center;&quot;
|-
|background||wikibooks-wordmark-vi.svg||wikibooks-wordmark-vi-2.svg
|- 
|default||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi.svg]]||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi-2.svg]]
|- style=&quot;background-color: white; color: black;&quot;
|white||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi.svg]]||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi-2.svg]]
|- style=&quot;background-color: black; color: white;&quot;
|black||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi.svg]]||[[Bestand:wikibooks-wordmark-vi-2.svg]]
|}

 #0B2645 resp. #0A4E98

*Commons: [[c:User:Erik Baas]]
*Meta: [[m:User:Erik Baas]]
*Wikidata: [[d:User:Erik Baas]]

 ┌─┬─┐
 │ │ │
 ├─┼─┤
 │ │ │
 └─┴─┘

[[en:User:Erik Baas]]</text>
      <sha1>kc7vdc6qk2saekpet3cxiwjmlwbcwje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:De Wikischim</title>
    <ns>3</ns>
    <id>24458</id>
    <revision>
      <id>424813</id>
      <parentid>397069</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>424813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="njyj0brynbq9rq8fuvzhdl2jzxf92yo" xml:space="preserve">__NOINDEX__

* [[Overleg gebruiker:De Wikischim/archief1|archief1]]

== American literature suggestions ==

On the English Wikisource, we have [[s:en:Portal:American literature]], which collects significant works studied in courses on American literature.  Nearly all works listed have copies hosted there that can be linked to. --[[Gebruiker:EncycloPetey|EncycloPetey]] ([[Overleg gebruiker:EncycloPetey|overleg]]) 18 jun 2025 09:13 (CEST)
:Hello, thanks, however I don't have enough time for this myself right now. Maybe you can find at least some relevant pages yourself in the book [[Amerikaanse literatuur]]? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 19 jun 2025 00:21 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026 22:06 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;</text>
      <sha1>njyj0brynbq9rq8fuvzhdl2jzxf92yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:BeeBringer</title>
    <ns>3</ns>
    <id>26659</id>
    <revision>
      <id>424812</id>
      <parentid>424659</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>424812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62731" sha1="o5ksmf43zdi2zxk08445s8fu0nzzdr8" xml:space="preserve">[[Overleg gebruiker:BeeBringer/Archief|Archief]]

== Sig ==
Wil jij je sig asjeblieft een beetje normaliseren? De broncode van overlegpagina's (en bv. ook [[Wikibooks:Te_verwijderen_pagina%27s]]) wordt zo onleesbaar. Dank je. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 jul 2015 01:13 (CEST)
*Beste Erik, bedoel je op deze manier? -&gt; [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 15 jul 2015 09:20 (CEST)
**Ja precies, dank je! :-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 jul 2015 15:14 (CEST)

== Onderwijsarchitect ==
Beste BeeBringer, Jammer dat je wikibooks voorlopig verlaten hebt. Ik heb met veel interesse je boek doorgenomen maar stuitte daarbij wel op een aantal rode links. Mijn vraag is dan ook of je nog die rode links gaat aanmaken of dat het oude titels zijn van oudere modules die nog hernoemd moeten worden? Hopelijk mogen we je snel weer verwelkomen op wikibooks! [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 27 aug 2016 19:28 (CEST)
* Beste ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]], bedankt voor je interesse. Er is veel geschoven inderdaad waardoor er rode links zijn ontstaan. Wat mij betreft mogen ze omgezet worden van link in plain tekst. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 aug 2016 09:21 (CEST)
*:Komt dit wellicht doordat er eerder (een paar jaar geleden) een aantal losse korte boeken over &quot;&quot;Onderwijsarchitect&quot; waren, waarna deze zijn samengevoegd? Daarbij zijn dan veel interne links die eerst naar andere boeken verwezen hernoemd. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 29 aug 2016 10:37 (CEST)

== [[Ondernemend leren#Methode]] ==
Ik begrijp de laatste zin in deze alinea niet; staat daar precies wat je bedoelde? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2020 17:13 (CEST)

== Welkom heten nieuwe accounts==
Hoi Beebringer, het gebeurt vaak dat nieuwe accounts automatisch worden aangemaakt en verder nooit een inhoudelijke bijdrage doen. Het heeft dan ook weinig zin om ze elk individueel welkom te heten. Het is natuurlijk ook niet verboden, maar je kunt die tijd uiteindelijk misschien beter anders besteden. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 15 mei 2020 23:03 (CEST)
: Dag Wikischim, bedankt voor je tip. Laat ik me dan vooral bezig houden met het (her)schrijven. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 16 mei 2020 08:24 (CEST)

== Hypnotherapie/Therapie ==
Ik heb de link onder de kaart er uit gehaald, die kan evt. wel onder &quot;Externe links&quot; geplaatst worden. NB Zelfs in een pdf-bestand was die nog aanklikbaar... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 mei 2020 00:15 (CEST)
PS.: De kaart wordt in de PDF niet getoond, maar dat kan een kwestie van caching zijn. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 mei 2020 00:44 (CEST)
: Bedankt Erik, ik merk ondertussen dat een kaart zelf gegenereerd met hulp van Google Maps niet wordt gezien als free content. Dus zijn beide zaken meteen opgelost door de afbeelding weg te halen! Met vriendelijke groet [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 25 mei 2020 08:00 (CEST)

== Sjabloon:Voorpagina etc. ==
* Op een beeldscherm waar geen 5 items naast elkaar passen komen ze (deels) ''onder elkaar'' te staan, wil je daar even een paar pixels marge toevoegen? 
** Done. Bedankt voor de tip. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 25 mei 2020 08:20 (CEST)
* In de CSS staat &quot;zoom: 1;&quot;, maar dat doet niets.
** Verwijderd. Bedankt, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 25 mei 2020 08:20 (CEST)
* Er staat code in tbv. afgeronde hoeken, maar die zie ik ook (nog?) niet werken.
** Bedoel je de eerste &lt;pre&gt;&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;/pre&gt;-tag? Want bij mij zie ik daar wel een lichte buiging :-) [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 25 mei 2020 08:28 (CEST)
*** Een center is geen block-element, en ''heeft'' dus geen hoeken; er valt niets af ronden... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 mei 2020 23:01 (CEST)
* Kijk ook vooral ook even naar de PDF-output van bv. [[Leren]], dat is vast niet wat je bedoelt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 mei 2020 00:38 (CEST)
** Dag Erik, ik ben me aan het verdiepen hoe ik de CSS voor een PDF ietwat anders kan laten zijn (meen ooit een class daarvoor te hebben gezien bij het printen of zo). Eerst gekeken naar wat docs over de betreffende extensie [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:ElectronPdfService ElectronPdfService], maar lees dat de service die is deprecated [https://github.com/msokk/electron-render-service hier]? Het zou jammer zijn daar veel tijd in te steken als het niet wordt onderhouden... [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 25 mei 2020 08:40 (CEST)
*** Klopt, er zijn de classes &quot;noprint&quot; en &quot;printonly&quot;. 't Is nog best een klus, best stel je die uit tot je artikel(en) helemaal klaar is/zijn. Is wel de moeite waard, want de PDF-uitvoer werkt nu juist weer behoorlijk goed. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 mei 2020 23:01 (CEST)

== Leren/Onbewust leren ==
De laatste zin van [[Leren/Onbewust leren]] (&quot;''Zo kan van''&quot; etc.) lijkt niet te &quot;lopen&quot; maar ik weet geen oplossing; wil jij daar even naar kijken? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 aug 2020 03:13 (CEST)
*Dag Erik, bedankt voor de oplettendheid. Ik zal er naar kijken. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 12 aug 2020 06:48 (CEST)

== Leren/Onbewust leren /2 ==
Op https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Leren/Onbewust_leren&amp;curid=40010&amp;diff=346009&amp;oldid=346007 schrijf je &quot;een mens ''leert'' het meest door het lijden dat hij vreest&quot;, maar die uitdrukking ken ik helemaal niet, en Google ook niet. Wel deze: &quot;een mens ''lijdt'' het meest door het lijden dat hij vreest&quot;. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 okt 2020 01:44 (CET)
: Beste Erik, bedankt voor de oplettendheid. Klopt! Het spreekwoord is zoals je zegt. Het was bedoeld als een bewuste verbastering om aan te geven dat het onbewuste vooral gevoelig is voor een voorspelling van lijden. Dan starten onbewuste processen om het op te lossen. Hoop met deze [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Leren%2FOnbewust_leren&amp;type=revision&amp;diff=346072&amp;oldid=346061 wijziging] de verwarring weg te nemen? Bedankt voor het meedenken, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 31 okt 2020 07:54 (CET)

== Kepler, Johannes verplaatsen aub ==
Beste, kun je alsjeblieft Johannes Kepler vanuit het boek Parapsychologie verplaatsen naar Heksenwoordenboek en/of Astronomisch woordenboek? Kepler en astrologie maken niet meteen onderwerp van studie uit voor de parapsychologie. Alvast bedankt, [[Gebruiker:J.G.G.|J.G.G.]] ([[Overleg gebruiker:J.G.G.|overleg]]) 15 dec 2021 09:59 (CET)
: Uiteraard Jules, zie https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Parapsychologie%2FK&amp;type=revision&amp;diff=353545&amp;oldid=353410. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 16 dec 2021 10:24 (CET)

== Moderator ==
De evaluatieperiode is afgesloten, 100% van de uitgebrachte stemmen was voor je benoeming tot moderator; de bijbehorende gebruikersrechten zijn zojuist ingesteld. Gefeliciteerd! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 okt 2022 10:48 (CEST)

== Kemzieks woordenboek ==
Het [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kemzieks_woordenboek&amp;type=revision&amp;diff=364333&amp;oldid=364331 terugdraaien] van twee bewerkingen op [[Kemzieks woordenboek]] lijkt mij niet terecht; ze waren nl. afkomstig van dezelfde persoon die het artikel begonnen is. Bij de inhoud zet ik ook wel een paar vraagtekens, maar ik wilde nog even afwachten totdat de inhoud stabiel zou zijn alvorens puntjes op i's te gaan zetten. Zou je er nog even naar willen kijken? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 okt 2022 23:45 (CEST)
* Oeps zie wat je bedoeld. Had beter moeten kijken. De zaak hersteld en ws teruggedraaid  [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 4 okt 2022 10:38 (CEST)

:Tips om de inhoud te verbeteren? [[Speciaal:Bijdragen/2A02:1810:1C13:D600:4C1C:1450:1007:4710|2A02:1810:1C13:D600:4C1C:1450:1007:4710]] 7 okt 2022 23:42 (CEST)
::Ik kan gezien mijn vaardigheid niet helpen bij de inhoud, maar wel bij de opmaak. Suggestie is om eerst het artikel in te delen door middel van kopjes en subkopjes als optie linksonder in het bovenste menu wanneer je de pagina bewerkt. Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 9 okt 2022 12:40 (CEST)
:::Ik ben niet mee. Bedoel je kopjes zoals in de versie van 21 september? Ik dacht aanvankelijk kopjes te hebben voor elke rubriek (die zijn nu geordend op basis van Romeinse cijfers), maar ik merkte dat dan bij de weergave op tablet en smartphone de speciale tekens ɛ̃ en ə niet correct werden weergegeven. Ik ben nog helemaal niet vertrouwd met lay-out en zou het erg waarderen als je even kon voordoen wat je bedoelt. [[Speciaal:Bijdragen/2A02:1810:1C13:D600:DC6F:997D:2010:8435|2A02:1810:1C13:D600:DC6F:997D:2010:8435]] 10 okt 2022 06:31 (CEST)
:::Zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Kemzieks_woordenboek&amp;type=revision&amp;diff=364448&amp;oldid=364442 hier] [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 10 okt 2022 10:30 (CEST)
::::Dank je BeeBringer. [[Speciaal:Bijdragen/2A02:1810:1C13:D600:6D6A:DFE1:2B50:C0A7|2A02:1810:1C13:D600:6D6A:DFE1:2B50:C0A7]] 11 okt 2022 14:20 (CEST)
:::::Voor nog meer opmaak instructie kun je ook kijken hoe anderen een woordenboek hebben vormgegeven op wikibooks door te [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?go=Boek&amp;search=woordenboek&amp;title=Speciaal%3AZoeken&amp;ns0=1 zoeken op &quot;woordenboek&quot;]. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 12 okt 2022 09:22 (CEST)

== Dubbele sjabloonparameters ==
Ik begrijp niet goed ''wat'' je er mee wilt testen. VZIW komen dubbele parameters in een module toch niet in die categorie terecht? En: ik wil die categorie tzt. helemaal leeg hebben, zit alleen nog met dat schaaksjabloon in m'n maag.
&lt;br&gt;Kun je het misschien zo maken dat [[Overleg module:Layout/Test/Testcases/Library Template UnnamedParameters Two hits]] zelf niet in die cat komt, met bv. noinclude? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2023 00:32 (CET)
PS.: Als het een testpagina is klopt de titel niet...
: Dag Erik, je advies werkt volgens mij alleen denk ik dat het &quot;includeonly&quot; moet zijn, omdat deze pagina niet als sjabloon ergens wordt ingelezen. Hij lijkt uit de [[:Categorie:Wikibooks:Pagina's met dubbele sjabloonparameters|Categorie:Wikibooks:Pagina's met dubbele sjabloonparameters]] verdwenen te zijn. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 13 feb 2023 06:10 (CET)
:: en ten aanzien van het schaaksjabloon zal ik eens kijken of ik dat sowieso niet onder het opmaak-sjabloon wil plaatsen als optie. Ik denk dat al die = tekens het probleem zijn. Dan ontstaat er - zo lijkt het - een parameter met een lege naam die vaker voorkomt. Dat zou eigenlijk dunkt me niet zo moeten werken. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 13 feb 2023 06:43 (CET)

== Werkt jouw &quot;f&quot;-toets wel?  ;-) ==
Zie [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Zoeken&amp;limit=50&amp;offset=0&amp;ns0=1&amp;ns1=1&amp;ns2=1&amp;ns3=1&amp;ns4=1&amp;ns5=1&amp;ns8=1&amp;ns9=1&amp;ns10=1&amp;ns11=1&amp;ns12=1&amp;ns13=1&amp;ns14=1&amp;ns15=1&amp;ns102=1&amp;ns103=1&amp;ns104=1&amp;ns105=1&amp;ns828=1&amp;ns829=1&amp;ns2300=1&amp;ns2301=1&amp;ns2302=1&amp;ns2303=1&amp;search=alt%2Bshit%2Bw hier]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 28 feb 2023 17:36 (CET)
:NB Wacht het nog even af, [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Voorpagina&amp;diff=prev&amp;oldid=371795 deze edit] lijkt het probleem al (gedeeltelijk?) opgelost te hebben, maar de zoekpagina toont dat (nog?) niet. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 28 feb 2023 17:44 (CET)
::Dag Erik, Moet ik de cache opschonen? Ik merk ook aan de categorie met scriptfouten dat ook al zijn ze opgelost ze er toch een hele tijd nog blijven staan. Met vriendelijke groeten, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 28 feb 2023 18:10 (CET)
:::Ik heb ook al pagina's gepurged, dat lijkt de zaak soms wel te versnellen. Maar goed, er staat er nu nog maar één (van de 38), en die zal ook wel vanzelf verdwijnen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 28 feb 2023 22:12 (CET)

== Module en doc in oude categorie ==
[[:Categorie:Modules]] en [[:Categorie:Moduledocumentatie]] zijn verplaatst naar Categorie:Wikibooks, maar nu blijven [[Module:Layout]] en [[Module:Layout/doc]] ook in de ''oude'' categorie staan, en ik kan de bron niet vinden. Wil jij daar even naar kijken? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 mrt 2023 00:06 (CET)
:Dag Erik, ik heb het opgelost denk ik. Met vriendelijke groet [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 20 mrt 2023 05:41 (CET)
::Ja, dank je! Die had ik daar nooit gezocht... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 mrt 2023 14:26 (CET)

== Sjabloon:Opmaak ==
Ik zit in m'n maag met een fout in dat sjabloon, die ik niet kan vinden: ergens zit een ''niet afgesloten bold-tag'' (dat kan in HTML of in wikicode zijn!). De link die gegeven wordt is [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Opmaak&amp;action=edit&amp;lintid=69998]: &lt;pre&gt;{{Opmaak|Bron=Sjabloon:Opmaak/Toelichting}}&lt;/pre&gt;, maar daar zie ik 'm ook niet; misschien zit 'ie nóg dieper... Wil jij daar even naar kijken? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 jun 2023 23:29 (CEST)
:De fout zit er nog steeds in, je commentaar &quot;Geen afsluit probleem&quot; klopt dus niet. Zie [https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 mrt 2024 19:24 (CET)
::De fout leek niet te zitten (als ik het in een HTML validator zet) in de geïncludeerd sjabloon &lt;pre&gt;{{Opmaak|Bron=Sjabloon:Opmaak/Toelichting}}&lt;/pre&gt; vandaar dat ik hem heb terug gezet. Maar toen ik diezelfde [https://validator.w3.org/nu/?doc=https%3A%2F%2Fnl.wikibooks.org%2Fwiki%2FSjabloon%3AOpmaak procedure] op &lt;pre&gt;https://nl.wikibooks.org/wiki/Sjabloon:Opmaak&lt;/pre&gt; zag ik wel &lt;pre&gt;Element div not allowed as child of element b in this context. (Suppressing further errors from this subtree.)&lt;/pre&gt; en &lt;pre&gt;Element figure not allowed as child of element b in this context. (Suppressing further errors from this subtree.)&lt;/pre&gt;. Zou dit de melding op [https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/missing-end-tag] verklaren?. Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 2 mrt 2024 07:44 (CET)
:::Dag Erik, bedankt nog voor de feedback trouwens. Ik heb even verder gezocht en het lijkt te komen door &lt;pre&gt;&lt;b&gt;&lt;div class=&quot;sjabdocnoot&quot; style=&quot;color: #8F7AB2; text-align: center; margin-top: 1em; font-size: small;&quot;&gt;De sjabloonbeschrijving hieronder wordt niet afgebeeld wanneer de sjabloon wordt geplaatst.&lt;/div&gt;&lt;/b&gt;&lt;div class=&quot;toccolours template-documentation&quot; style=&quot;background: #FDF1EA; border: 1px solid #F4814A; font-size: 100%;&quot;&gt;&lt;/pre&gt; en &lt;pre&gt;&lt;b&gt;&lt;figure class=&quot;mw-halign-right&quot; typeof=&quot;mw:File/Frameless&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Module:Layout&quot; title=&quot;Module:Layout&quot;&gt;&lt;img src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Layout_template.png/300px-Layout_template.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;300&quot; height=&quot;300&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Layout_template.png/450px-Layout_template.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Layout_template.png/600px-Layout_template.png 2x&quot; data-file-width=&quot;1024&quot; data-file-height=&quot;1024&quot; /&gt;&lt;/a&gt;&lt;figcaption&gt;&lt;/figcaption&gt;&lt;/figure&gt;&lt;/b&gt;&lt;/pre&gt;. Na verder zoeken kwam ik de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Module%3ALayout%2FProduction%2FContent%2FTemplate&amp;diff=386742&amp;oldid=376429 fout tegen]. Ik zie na die wijziging [[Sjabloon:Opmaak]] niet meer bij [https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/missing-end-tag] staan. Hoop dat het hiermee is opgelost :) [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 2 mrt 2024 08:02 (CET)
::::De foutmelding is nu inderdaad weg. Achteraf is het wel te verklaren: div en figure zijn block-elementen, en die mogen niet in een inline-element zoals b geplaatst worden. De validator geeft een correcte melding, de linter dus niet. Dank je! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 mrt 2024 09:12 (CET)

== Pagina's met scriptfouten ==
Kijk ook even naar [[:Categorie:Wikibooks:Pagina's met scriptfouten]] als je wilt, daar zie ik nu &lt;s&gt;11&lt;/s&gt; 2 van jouw pagina's in staan; [[Sjabloon:Opmaak/Test/Book]] is er zojuist aan toegevoegd. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 mrt 2024 09:17 (CET)

== Lintfouten: Afsluitende tag ontbreekt ==
Wil je ook even kijken naar https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/missing-end-tag ? {{Tl|Opmaak}} veroorzaakt 37 fouten op pagina's. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 jul 2024 01:20 (CEST)
:Gister waren het er nog 32, nu nog maar 30, zonder dat er iemand aan de modules gewerkt heeft! Het is mij een raadsel hoe dat mogelijk is, ik denk nu aan een bug die ''false positive'' veroorzaakte. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 sep 2025 16:26 (CEST)
::Ik denk daarom dat de bug in de lintfoutdetectie zit, omdat de module-HTML automatisch wordt opgebouwd via betrouwbare Wikipedia-functies, en dus niet handmatig (hard-coded) is ingevoerd. Het lijkt er dus op dat het niet aan de broncode zelf ligt, maar aan hoe het systeem de fout signaleert.  [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 16 sep 2025 10:26 (CEST)
:::Ik ben niet overtuigd. Na een vrij botte actie eerder vandaag was de lijst met lintfouten leeg, maar na het terugdraaien van de test stonden ze er weer alle 30. Ik weet vrij zeker dat alle beïnvloede pagina's daardoor opnieuw geparsed zijn, een evt. false positive zou daarmee moeten verdwijnen (heb ik al meer dan eens zien gebeuren). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 sep 2025 12:53 (CEST)
::::Beste Erik, ik ben zelf ook op zoek gegaan naar de oorzaak van de lintfoutmelding “afsluitende tag ontbreekt”. In de weergegeven html-pagina kan ik echter niets terugvinden dat wijst op een ontbrekende afsluiter. Ik weet ook niet goed hoe ik het tussenresultaat kan zien dat ontstaat in de fase waarin de parser de lintfouten constateert. Misschien haalt ie ze zelf weg? Maar dan is er feitelijk niet echt een probleem wat betreft de uiteindelijke pagina die een gebruiker ziet.
::::Wat ik mij daarnaast afvraag: hoe kan het dat de gehele pagina, wanneer ik deze door een externe HTML-validator haal, geen enkele melding geeft van een ontbrekende afsluitende tag? Betekent dit dat de fout misschien niet in de wikitext zelf zit, maar in de manier waarop een template of parseruitvoer tussendoor wordt opgebouwd? Of in de standaard wikimedia functies uit de bibliotheek die ik gebruik om HTML te genereren? In al die gevallen blijft het dan zoeken naar de spel in de hooiberg. Omdat het uiteindelijke resultaat geen niet afsluitende tags bevat, laat ik het er zelf bij gezien dat zoeken naar iets wat uiteindelijk aan het eindresultaat geen invloed heeft, mij zonde van de tijd is, zeker met een vermoeden dat het misschien wel een softwarematig probleem is. Uiteraard zal ik als ik weer eens sleutel aan de LUA code, kijken of ik alsnog iets kan vinden. Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 18 sep 2025 13:25 (CEST)
:::::Dag Erik, Misschien een nog specifiekere toelichting waarom ik echt denk dat de tool die wordt gebruikt om de lintfouten te checken wat betreft afsluitende tags een bug zou kunnen bevatten. Dit is de bodyContent (dus hetgeen op de pagina staat) van de pagina [[Filosofisch onderwijs]] die op de lijst [[Speciaal:LintErrors/missing-end-tag|https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:LintErrors/missing-end-tag]] staat. Zoals je kunt zien geeft ie aan op die lijst dat er een afsluitende &lt;nowiki&gt;&lt;p&gt; tag zou ontbreken. Maar &lt;p&gt; komt helemaal niet in de HTML die hieronder staat voor.&lt;/nowiki&gt;
{{Uitklappen|inhoud=
:::::&lt;pre&gt;
&lt;div id=&quot;bodyContent&quot; class=&quot;vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer&quot; aria-labelledby=&quot;firstHeading&quot; data-mw-ve-target-container=&quot;&quot;&gt;
					&lt;div class=&quot;vector-body-before-content&quot;&gt;
							&lt;div class=&quot;mw-indicators&quot;&gt;
		&lt;/div&gt;

						&lt;div id=&quot;siteSub&quot; class=&quot;noprint&quot;&gt;Uit Wikibooks&lt;/div&gt;
					&lt;/div&gt;
					&lt;div id=&quot;contentSub&quot;&gt;&lt;div id=&quot;mw-content-subtitle&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
					
					
					&lt;div id=&quot;mw-content-text&quot; class=&quot;mw-body-content&quot;&gt;&lt;div class=&quot;mw-content-ltr mw-parser-output&quot; lang=&quot;nl&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid grey;display:flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-right:10px&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;height:30px;width:30px;overflow:hidden&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:absolute;top:0;left:0;font-size:100px;height:30px;width:30px;overflow:hidden;line-height:100px;z-index:3&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Speciaal:Voorvoegselindex/&quot; title=&quot;Speciaal:Voorvoegselindex/&quot;&gt;___&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:absolute;top:0;left:0;z-index:2&quot;&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Looking_glass_Hexagonal_Icon.svg&quot; class=&quot;mw-file-description&quot; title=&quot;Special:Prefixindex/&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Special:Prefixindex/&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Looking_glass_Hexagonal_Icon.svg/30px-Looking_glass_Hexagonal_Icon.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;30&quot; height=&quot;26&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Looking_glass_Hexagonal_Icon.svg/45px-Looking_glass_Hexagonal_Icon.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Looking_glass_Hexagonal_Icon.svg/60px-Looking_glass_Hexagonal_Icon.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;36&quot; data-file-height=&quot;31&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block;margin-right:10px&quot;&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;In ontwikkeling. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;In ontwikkeling. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/25_percent.svg/32px-25_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;32&quot; height=&quot;32&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/25_percent.svg/48px-25_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/25_percent.svg/64px-25_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-block&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div class=&quot;noprint&quot;&gt;&lt;table class=&quot;bookInfobox&quot;&gt;&lt;tbody&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Wikibooks:Infobox/Filosofisch_onderwijs&quot; title=&quot;Wikibooks:Infobox/Filosofisch onderwijs&quot;&gt;&lt;img src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Messagebox_info.png/40px-Messagebox_info.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;30&quot; height=&quot;30&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7a/Messagebox_info.png/45px-Messagebox_info.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Messagebox_info.png 2x&quot; data-file-width=&quot;48&quot; data-file-height=&quot;48&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/tbody&gt;&lt;/table&gt;&lt;/div&gt;&lt;div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;margin-top:16px;-webkit-border-radius:0% 0% 100% 100% / 0% 0% 8px 8px;text-align:center;-webkit-box-shadow:rgba(0, 0, 0,.30) 0 2px 3px&quot;&gt;&lt;div style=&quot;box-shadow:1px 1px 2px #fff inset, -1px -1px 2px #fff inset;color:black;margin-bottom:32px;border:1px solid #ccc;margin-top:32px;height:auto;background:#EDC0DF;margin:0 auto;border-radius:3px/6px&quot;&gt;&lt;b&gt;In &lt;b&gt;filosofisch onderwijs&lt;/b&gt; staat het houden van en zoeken naar wijsheid (&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofie&quot; title=&quot;Filosofie&quot;&gt;filosofie&lt;/a&gt;) voorop.&lt;br&gt;Er wordt gereflecteerd over de aard, de doelen en de problemen van het onderwijs.&lt;/b&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;margin-bottom:32px;text-align:center;margin-top:16px&quot;&gt;&lt;i style=&quot;color:#C943A1&quot;&gt;De persoon die zich met filosofisch onderwijs bezig houdt noemen we een onderwijsfilosoof.&lt;br&gt;Filosofisch onderwijs is leuk, leerzaam en liefdevol naar jezelf en de ander.&lt;/i&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;width:100%;border-top:20px solid;border-bottom:20px solid;border-image:linear-gradient(to bottom, transparent, #220419, transparent) 20&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center;list-style-type:none;border-top:20px solid linear-gradient(to bottom, transparent, #220419);border-bottom:20px solid linear-gradient(to top, transparent, #220419)&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;div&gt;&lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;a href=&quot;https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Onderwijs_logo.webp&quot; class=&quot;mw-file-description&quot;&gt;&lt;img src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Onderwijs_logo.webp/40px-Onderwijs_logo.webp.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;30&quot; height=&quot;30&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/75/Onderwijs_logo.webp/60px-Onderwijs_logo.webp.png 1.5x&quot; data-file-width=&quot;1024&quot; data-file-height=&quot;1024&quot;&gt;&lt;/a&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;b&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Onderwijs&quot; title=&quot;Onderwijs&quot;&gt;Onderwijs&lt;/a&gt;&lt;/b&gt;&lt;/span&gt;&lt;br&gt;&lt;p class=&quot;mw-empty-elt&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Onderwijsniveau&quot; title=&quot;Onderwijsniveau&quot;&gt;Onderwijsniveau&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/12px-75_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/18px-75_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/24px-75_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; - &lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Onderwijsvorm&quot; title=&quot;Onderwijsvorm&quot;&gt;Onderwijsvorm&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Redelijk ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Redelijk ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/50_percent.svg/12px-50_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/50_percent.svg/18px-50_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/50_percent.svg/24px-50_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; - &lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Entreprenasium&quot; title=&quot;Entreprenasium&quot;&gt;Entreprenasium&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/12px-100_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/18px-100_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/24px-100_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; - &lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Leerparadijs&quot; title=&quot;Leerparadijs&quot;&gt;Leerparadijs&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/12px-75_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/18px-75_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/24px-75_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; - &lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Humanature&quot; title=&quot;Humanature&quot;&gt;Humanature&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/12px-100_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/18px-100_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/24px-100_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; - &lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a class=&quot;mw-selflink selflink&quot;&gt;Filosofisch&amp;nbsp;onderwijs&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;In ontwikkeling. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;In ontwikkeling. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/25_percent.svg/12px-25_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/25_percent.svg/18px-25_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/25_percent.svg/24px-25_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; - &lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Onderwijsprofessional&quot; title=&quot;Onderwijsprofessional&quot;&gt;Onderwijsprofessional&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Redelijk ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Redelijk ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/50_percent.svg/12px-50_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/50_percent.svg/18px-50_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/50_percent.svg/24px-50_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; - &lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Onderwijsarchitect&quot; title=&quot;Onderwijsarchitect&quot;&gt;Onderwijsarchitect&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Zeer goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/12px-100_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/18px-100_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/100_percent.svg/24px-100_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt; - &lt;div style=&quot;display:inline-flex;align-items:center&quot;&gt;&lt;span&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Onderwijstechnoloog&quot; title=&quot;Onderwijstechnoloog&quot;&gt;Onderwijstechnoloog&lt;/a&gt;&lt;/span&gt; &lt;span typeof=&quot;mw:File&quot;&gt;&lt;span title=&quot;Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot;&gt;&lt;img alt=&quot;Goed ontwikkeld. Revisiedatum: Volgens infobox&quot; src=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/12px-75_percent.svg.png&quot; decoding=&quot;async&quot; width=&quot;12&quot; height=&quot;12&quot; class=&quot;mw-file-element&quot; srcset=&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/18px-75_percent.svg.png 1.5x, //upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/62/75_percent.svg/24px-75_percent.svg.png 2x&quot; data-file-width=&quot;9&quot; data-file-height=&quot;9&quot;&gt;&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;&lt;p class=&quot;mw-empty-elt&quot;&gt;&lt;/p&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;margin:0 auto;text-align:center&quot;&gt;&lt;div style=&quot;justify-content:center;display:flex;gap:20px;align-items:flex-start;flex-wrap:wrap&quot;&gt;&lt;div style=&quot;font:13px 'Lucida Sans', 'trebuchet MS', Arial, Helvetica;background:#fff;border:2px solid #ddd;color:#333;padding:20px;width:180px;float:left;position:relative;margin:5px 5px;box-shadow:0 2px 2px -1px rgba(0,0,0,.3)&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;font-size:20px;font-weight:normal;text-transform:uppercase;padding:40px;margin:-20px -20px 20px -20px;border-bottom:8px solid;background-color:#eee;color:black;background-image:linear-gradient(#fff, #eee);border-bottom-color:{{#IfEq:false | true | #040034 | #0B0080 }};white-space:normal;overflow:hidden;text-overflow:ellipsis;overflow-wrap:break-word;height:20px;display:flex;align-items:center;justify-content:center&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Wijsheid&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Wijsheid&quot;&gt;Wijsheid&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:13px;margin-bottom:20px;text-transform:uppercase;color:#999&quot;&gt;Hoofdstuk&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:45px&quot;&gt;1&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:block;height:152px;overflow-y:hidden;margin-top:30px;margin-bottom:30px&quot;&gt;&lt;ul style=&quot;margin:20px 0;padding:0;list-style:none;height:100%&quot;&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;1.&lt;/b&gt; Inhoud&lt;/li&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;2.&lt;/b&gt; Vakken&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;padding:10px 20px;color:black;font:bold 14px Arial, Helvetica;text-transform:uppercase;text-decoration:none;display:inline-block;background-color:#e7e5ff;border-radius:3px;text-shadow:0 -1px 0 rgba(0,0,0,.15);opacity:.9&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Wijsheid&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Wijsheid&quot;&gt;LEES&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font:13px 'Lucida Sans', 'trebuchet MS', Arial, Helvetica;background:#fff;border:2px solid #ddd;color:#333;padding:20px;width:180px;float:left;position:relative;margin:5px 5px;box-shadow:0 2px 2px -1px rgba(0,0,0,.3)&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;font-size:20px;font-weight:normal;text-transform:uppercase;padding:40px;margin:-20px -20px 20px -20px;border-bottom:8px solid;background-color:#eee;color:black;background-image:linear-gradient(#fff, #eee);border-bottom-color:{{#IfEq:true | true | #040034 | #0B0080 }};white-space:normal;overflow:hidden;text-overflow:ellipsis;overflow-wrap:break-word;height:20px;display:flex;align-items:center;justify-content:center&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Denken&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Denken&quot;&gt;Denken&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:13px;margin-bottom:20px;text-transform:uppercase;color:#999&quot;&gt;Hoofdstuk&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:45px&quot;&gt;2&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:block;height:152px;overflow-y:hidden;margin-top:30px;margin-bottom:30px&quot;&gt;&lt;ul style=&quot;margin:20px 0;padding:0;list-style:none;height:100%&quot;&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;1.&lt;/b&gt; Bewust&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;padding:10px 20px;color:black;font:bold 14px Arial, Helvetica;text-transform:uppercase;text-decoration:none;display:inline-block;background-color:#e7e5ff;border-radius:3px;text-shadow:0 -1px 0 rgba(0,0,0,.15);opacity:.9&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Denken&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Denken&quot;&gt;LEES&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font:13px 'Lucida Sans', 'trebuchet MS', Arial, Helvetica;background:#fff;border:2px solid #ddd;color:#333;padding:20px;width:180px;float:left;position:relative;margin:5px 5px;box-shadow:0 2px 2px -1px rgba(0,0,0,.3)&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;font-size:20px;font-weight:normal;text-transform:uppercase;padding:40px;margin:-20px -20px 20px -20px;border-bottom:8px solid;background-color:#eee;color:black;background-image:linear-gradient(#fff, #eee);border-bottom-color:{{#IfEq:false | true | #040034 | #0B0080 }};white-space:normal;overflow:hidden;text-overflow:ellipsis;overflow-wrap:break-word;height:20px;display:flex;align-items:center;justify-content:center&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Leren&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Leren&quot;&gt;Leren&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:13px;margin-bottom:20px;text-transform:uppercase;color:#999&quot;&gt;Hoofdstuk&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:45px&quot;&gt;3&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:block;height:152px;overflow-y:hidden;margin-top:30px;margin-bottom:30px&quot;&gt;&lt;ul style=&quot;margin:20px 0;padding:0;list-style:none;height:100%&quot;&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;1.&lt;/b&gt; Voordelen&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;padding:10px 20px;color:black;font:bold 14px Arial, Helvetica;text-transform:uppercase;text-decoration:none;display:inline-block;background-color:#e7e5ff;border-radius:3px;text-shadow:0 -1px 0 rgba(0,0,0,.15);opacity:.9&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Leren&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Leren&quot;&gt;LEES&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font:13px 'Lucida Sans', 'trebuchet MS', Arial, Helvetica;background:#fff;border:2px solid #ddd;color:#333;padding:20px;width:180px;float:left;position:relative;margin:5px 5px;box-shadow:0 2px 2px -1px rgba(0,0,0,.3)&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;font-size:20px;font-weight:normal;text-transform:uppercase;padding:40px;margin:-20px -20px 20px -20px;border-bottom:8px solid;background-color:#eee;color:black;background-image:linear-gradient(#fff, #eee);border-bottom-color:{{#IfEq:true | true | #040034 | #0B0080 }};white-space:normal;overflow:hidden;text-overflow:ellipsis;overflow-wrap:break-word;height:20px;display:flex;align-items:center;justify-content:center&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Socrates&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Socrates&quot;&gt;Socrates&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:13px;margin-bottom:20px;text-transform:uppercase;color:#999&quot;&gt;Hoofdstuk&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:45px&quot;&gt;4&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:block;height:152px;overflow-y:hidden;margin-top:30px;margin-bottom:30px&quot;&gt;&lt;ul style=&quot;margin:20px 0;padding:0;list-style:none;height:100%&quot;&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;1.&lt;/b&gt; Houding&lt;/li&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;2.&lt;/b&gt; Methode&lt;/li&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;3.&lt;/b&gt; Vragen&lt;/li&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;4.&lt;/b&gt; Zie ook&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;padding:10px 20px;color:black;font:bold 14px Arial, Helvetica;text-transform:uppercase;text-decoration:none;display:inline-block;background-color:#e7e5ff;border-radius:3px;text-shadow:0 -1px 0 rgba(0,0,0,.15);opacity:.9&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Socrates&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Socrates&quot;&gt;LEES&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font:13px 'Lucida Sans', 'trebuchet MS', Arial, Helvetica;background:#fff;border:2px solid #ddd;color:#333;padding:20px;width:180px;float:left;position:relative;margin:5px 5px;box-shadow:0 2px 2px -1px rgba(0,0,0,.3)&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;font-size:20px;font-weight:normal;text-transform:uppercase;padding:40px;margin:-20px -20px 20px -20px;border-bottom:8px solid;background-color:#eee;color:black;background-image:linear-gradient(#fff, #eee);border-bottom-color:{{#IfEq:false | true | #040034 | #0B0080 }};white-space:normal;overflow:hidden;text-overflow:ellipsis;overflow-wrap:break-word;height:20px;display:flex;align-items:center;justify-content:center&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Lao_Zi&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Lao Zi&quot;&gt;Lao&amp;nbsp;Zi&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:13px;margin-bottom:20px;text-transform:uppercase;color:#999&quot;&gt;Hoofdstuk&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:45px&quot;&gt;5&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:block;height:152px;overflow-y:hidden;margin-top:30px;margin-bottom:30px&quot;&gt;&lt;ul style=&quot;margin:20px 0;padding:0;list-style:none;height:100%&quot;&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;1.&lt;/b&gt; Wu Wei&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;padding:10px 20px;color:black;font:bold 14px Arial, Helvetica;text-transform:uppercase;text-decoration:none;display:inline-block;background-color:#e7e5ff;border-radius:3px;text-shadow:0 -1px 0 rgba(0,0,0,.15);opacity:.9&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Lao_Zi&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Lao Zi&quot;&gt;LEES&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font:13px 'Lucida Sans', 'trebuchet MS', Arial, Helvetica;background:#fff;border:2px solid #ddd;color:#333;padding:20px;width:180px;float:left;position:relative;margin:5px 5px;box-shadow:0 2px 2px -1px rgba(0,0,0,.3)&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;font-size:20px;font-weight:normal;text-transform:uppercase;padding:40px;margin:-20px -20px 20px -20px;border-bottom:8px solid;background-color:#eee;color:black;background-image:linear-gradient(#fff, #eee);border-bottom-color:{{#IfEq:true | true | #040034 | #0B0080 }};white-space:normal;overflow:hidden;text-overflow:ellipsis;overflow-wrap:break-word;height:20px;display:flex;align-items:center;justify-content:center&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Yoga&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Yoga&quot;&gt;Yoga&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:13px;margin-bottom:20px;text-transform:uppercase;color:#999&quot;&gt;Hoofdstuk&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:45px&quot;&gt;6&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:block;height:152px;overflow-y:hidden;margin-top:30px;margin-bottom:30px&quot;&gt;&lt;ul style=&quot;margin:20px 0;padding:0;list-style:none;height:100%&quot;&gt;&lt;li style=&quot;padding:10px 0&quot;&gt;&lt;b&gt;1.&lt;/b&gt; Bewegingsonderwijs&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;padding:10px 20px;color:black;font:bold 14px Arial, Helvetica;text-transform:uppercase;text-decoration:none;display:inline-block;background-color:#e7e5ff;border-radius:3px;text-shadow:0 -1px 0 rgba(0,0,0,.15);opacity:.9&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Filosofisch_onderwijs/Yoga&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Yoga&quot;&gt;LEES&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font:13px 'Lucida Sans', 'trebuchet MS', Arial, Helvetica;background:#fff;border:2px solid #ddd;color:#333;padding:20px;width:180px;float:left;position:relative;margin:5px 5px;box-shadow:0 2px 2px -1px rgba(0,0,0,.3)&quot;&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;font-size:20px;font-weight:normal;text-transform:uppercase;padding:40px;margin:-20px -20px 20px -20px;border-bottom:8px solid;background-color:#eee;color:black;background-image:linear-gradient(#fff, #eee);border-bottom-color:{{#IfEq:false | true | #040034 | #0B0080 }};white-space:normal;overflow:hidden;text-overflow:ellipsis;overflow-wrap:break-word;height:20px;display:flex;align-items:center;justify-content:center&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/w/index.php?title=Filosofisch_onderwijs/Vrijeschool&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Vrijeschool (de pagina bestaat niet)&quot;&gt;Vrijeschool&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:13px;margin-bottom:20px;text-transform:uppercase;color:#999&quot;&gt;Hoofdstuk&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:45px&quot;&gt;7&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;display:block;height:152px;overflow-y:hidden;margin-top:30px;margin-bottom:30px&quot;&gt;&lt;ul style=&quot;margin:20px 0;padding:0;list-style:none;height:100%&quot;&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;position:relative;padding:10px 20px;color:black;font:bold 14px Arial, Helvetica;text-transform:uppercase;text-decoration:none;display:inline-block;background-color:#e7e5ff;border-radius:3px;text-shadow:0 -1px 0 rgba(0,0,0,.15);opacity:.9&quot;&gt;&lt;a href=&quot;/w/index.php?title=Filosofisch_onderwijs/Vrijeschool&amp;amp;action=edit&amp;amp;redlink=1&quot; class=&quot;new&quot; title=&quot;Filosofisch onderwijs/Vrijeschool (de pagina bestaat niet)&quot;&gt;LEES&lt;/a&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;width:100%;border-top:20px solid;border-bottom:20px solid;border-image:linear-gradient(to bottom, transparent, #220419, transparent) 20&quot;&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left;color:#000000;border-top:20px solid linear-gradient(to bottom, transparent, #220419);list-style-type:none;border-bottom:20px solid linear-gradient(to top, transparent, #220419)&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- 
NewPP limit report
Parsed by mw‐web.eqiad.main‐7f45899cf7‐rd9gn
Cached time: 20250918094614
Cache expiry: 2592000
Reduced expiry: false
Complications: [vary‐revision‐sha1]
CPU time usage: 0.306 seconds
Real time usage: 0.477 seconds
Preprocessor visited node count: 464/1000000
Revision size: 628/2097152 bytes
Post‐expand include size: 29577/2097152 bytes
Template argument size: 942/2097152 bytes
Highest expansion depth: 6/100
Expensive parser function count: 179/500
Unstrip recursion depth: 0/20
Unstrip post‐expand size: 0/5000000 bytes
Lua time usage: 0.257/10.000 seconds
Lua memory usage: 1358418/52428800 bytes
Number of Wikibase entities loaded: 0/500
--&gt;
&lt;!--
Transclusion expansion time report (%,ms,calls,template)
100.00%  443.416      1 -total
 97.53%  432.468      1 Sjabloon:Opmaak
  0.78%    3.470      7 Sjabloon:IsEven
--&gt;

&lt;!-- Saved in parser cache with key nlwikibooks:pcache:40313:|#|:idhash:canonical and timestamp 20250918094614 and revision id 387320. Rendering was triggered because: page_view
 --&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div class=&quot;printfooter&quot; data-nosnippet=&quot;&quot;&gt;Informatie afkomstig van &lt;a class=&quot;external free&quot; href=&quot;https://nl.wikibooks.org&quot;&gt;https://nl.wikibooks.org&lt;/a&gt; Wikibooks NL.&lt;br&gt;
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
					&lt;div id=&quot;catlinks&quot; class=&quot;catlinks catlinks-allhidden&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;&lt;div id=&quot;mw-hidden-catlinks&quot; class=&quot;mw-hidden-catlinks mw-hidden-cats-hidden&quot;&gt;Verborgen categorieën: &lt;ul&gt;&lt;li&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Categorie:Wikibooks:Boeken_met_infobox&quot; title=&quot;Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox&quot;&gt;Wikibooks:Boeken met infobox&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;li&gt;&lt;a href=&quot;/wiki/Categorie:Module_Layout_Wikipedia_link_ontbreekt&quot; title=&quot;Categorie:Module Layout Wikipedia link ontbreekt&quot;&gt;Module Layout Wikipedia link ontbreekt&lt;/a&gt;&lt;/li&gt;&lt;/ul&gt;&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
				&lt;/div&gt;
&lt;/pre&gt;}}
:::::[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 18 sep 2025 15:34 (CEST)
::::::Omdat misschien de parser een foute output van de module corrigeert, heb ik ook nog deze tijdelijke check ingebouwd https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Module:Layout&amp;curid=41546&amp;diff=405133&amp;oldid=376773 die voorlopig ook niet wijst op een verkeerde return waarde van de module:Layout. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 18 sep 2025 15:50 (CEST)
:::::::En na [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Module:Layout&amp;diff=next&amp;oldid=405136 deze bewerking] waren alle 30 lintfouten weg! Nu zijn het er helaas weer 31 (!)... Maar heb jij nu enig idee waar het probleem ''precies'' ontstaat? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 sep 2025 20:45 (CEST)
::::::::Dag Erik, de &lt;nowiki&gt;&lt;pre&gt; tags rondom het invoke resultaat doen blijkbaar de truc zonder dat het veel impact heeft op het uiterlijk of inhoud van de pagina's. Dus ik zie dit maar als een tijdelijke fix zodat er geen lintfouten ontstaan. In een later stadium zal ik de Module:Layout bij langs lopen en vanzelf wel de &lt;p&gt; tag tegenkomen of de code die dit genereert. Voor nu lijkt dit een pleister te zijn die acceptabel is. Ben jij het daar mee eens? &lt;/nowiki&gt; [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 19 sep 2025 07:19 (CEST)
:::::::::Ja, ben er zelfs blij mee, dank je! :-) [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 19 sep 2025 22:42 (CEST)

== Categorie:Wikibooks:Pagina's met onjuiste bestandsverwijzingen ... ==
... meldt een fout op [[Sjabloon:Opmaak/Test/Book]], en daar staat een rode link naar Bestand:Sjabloon:Opmaak/Toelichting. Helaas kan ik de oorzaak niet vinden; wil jij er even naar kijken? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 28 jun 2025 23:52 (CEST)

:Dag Erik, bedankt voor je oplettendheid. Ik wil er zeker naar kijken. Helaas ben ik de komende maanden druk. Dus voel je vrij - als ik het mocht vergeten - me er nog eens eraan te herinner. Met vriendelijke groet,  [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 jun 2025 05:50 (CEST)
::Opgelost, door één van deze bewerkingen: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Module:Layout/Production/Library/Markup&amp;diff=prev&amp;oldid=399716], [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Module:Layout/Production/Content/Book&amp;diff=prev&amp;oldid=399717] of [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Module:Layout/Production/Content/Series&amp;diff=prev&amp;oldid=399718] (en ik weet niet welke). - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 21 jul 2025 23:05 (CEST)
:::Dag Erik, ik snap de neiging om foutmeldingen weg te werken via commentaar, maar liever zie ik een conditionele test bij een ongeldige link dan het uitschakelen van functionaliteit die vele pagina's raakt. Zo voorkomen we de foutsignalen én de werking van veelgebruikte modules. In Wikibooks draait het immers om inhoud, niet om lege categorieen te maken toch? Ik had je al toegezegd hier zelf naar te kijken, maar dat ik om dat zorgvuldig te doen tijd nodig heb en die heb ik op dit moment even niet. Groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 22 jul 2025 06:26 (CEST)
::::Ps. Omdat ik snap dat je de [[:Categorie:Wikibooks:Pagina's met onjuiste bestandsverwijzingen]] leeg wil houden, heb ik voor nu maar even met dit [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon%3AOpmaak%2FTest%2FBook&amp;diff=399735&amp;oldid=386764] de oorzaak weggenomen. Later kan ik dan de modules aanscherpen zodat geen pagina die het sjabloon Opmaak gebruikt dit genereert. Ik hoop dat deze tijdelijke oplossing naar jouw tevredenheid is? Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 22 jul 2025 06:52 (CEST)

== wijzingen ==
Op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Zoeken&amp;limit=500&amp;offset=0&amp;ns0=1&amp;ns1=1&amp;ns2=1&amp;ns3=1&amp;ns4=1&amp;ns5=1&amp;ns8=1&amp;ns9=1&amp;ns10=1&amp;ns11=1&amp;ns12=1&amp;ns13=1&amp;ns14=1&amp;ns15=1&amp;ns102=1&amp;ns103=1&amp;ns104=1&amp;ns105=1&amp;ns710=1&amp;ns711=1&amp;ns828=1&amp;ns829=1&amp;search=wijzingen 50 pagina's], de meeste van jouw hand, staat de tekst &quot;Volg de wijzingen&quot; etc., en ook hier kan ik de bron niet vinden. Wil jij daar ook even naar kijken? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 jun 2025 21:13 (CEST)
:Het valt mee, er staan er nu nog maar 13. De zoekfunctie reageert niet zo snel als ik gewend ben, ook na het purge'n van de pagina. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 jun 2025 22:04 (CEST)

== Module:Layout/Deprecated ==
Ik heb een deel van de code in [[Module:Layout/Deprecated]] [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Module%3ALayout%2FDeprecated&amp;diff=399524&amp;oldid=398222 geïsoleerd] teneinde de laatste foutmelding uit [[:Categorie:Wikibooks:Pagina's met scriptfouten]] te verwijderen. De functie layout.find_book_series() zal nu niet meer werken! Wat dat voor gevolgen heeft kan ik - door de ingewikkelde constructie - niet overzien. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 jul 2025 15:24 (CEST)

:Dag Erik, volgens mij - zover ik me kan herinneren - wordt die code ook niet meer in de reguliere pagina's gebruikt vandaar &quot;deprecated&quot;. Fijn en logisch dat daarmee de script-fouten zijn opgelost, want het was waarschijnlijk ook niet mijn bedoeling dat die code nog langer werd gebruikt. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 20 jul 2025 16:26 (CEST)
::Dag Erik, ik heb de deprecated module gecheckt op gebruik en de pagina's die dat deden waren zelf niet meer in gebruik. Dus heb ik die pagina's en deze module verwijderd om de scriptfouten in de toekomst te voorkomen. Hoop dat hiermee ook de lint-fouten oplossen? [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 20 jul 2025 16:36 (CEST)

== Acceptance and commitment therapy ... ==
... is onlangs verwijderd, maar er [https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Acceptance_and_commitment_therapy verwijzen] nog 9 pagina's naar, waarvan een aantal &quot;ingesloten als sjabloon&quot;. Ik kan echter weer eens geen enkele link of sjabloon-call vinden in de wirwar van sjablonen en modules (*). wil jij dat even oplossen? &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;*: 245 modules, waarvan 105 identiek, 6 zo goed als identiek, en alle 111 zo goed als leeg.&lt;/span&gt; - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 sep 2025 13:00 (CEST)

:Nee Erik, dat ga ik niet oplossen. Wat mij hierin vooral stoort, is dat er zonder enig overleg met mij pagina’s zijn weggehaald die ik bewust had aangemaakt voor de toekomst, juist omdat de boekenserie eromheen zou gaan groeien. Dat weghalen ondermijnt de samenhang van het overkoepelende werk, zoals je nu zelf ook aangeeft. Ik denk dat het veel beter is om zulke beslissingen eerst kort met elkaar af te stemmen, zodat het gezamenlijke project er sterker van wordt in plaats van dat waardevol voorbereidend werk verdwijnt. [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 18 sep 2025 13:38 (CEST)

::Ik ben sinds februari 2023 bezig met het oplossen van allerlei fouten in jouw (honderden) modules en sjablonen ''en dat kun je op deze zelfde pagina teruglezen'', en nu zou ik volgens jou overleg moeten starten? Komaan, je weet van de problemen, je weet ook dat ik ze opgelost wil zien ''en daar veel tijd aan besteed''.
::Wat mij nu vooral stoort is jouw tekst &quot;dat ga ik niet oplossen&quot;. Wie dan wel? Ik heb meer dan eens aangegeven dat het mij niet lukt. Ik lig niet wakker van een aantal rode links, maar echte foutmeldingen kan en wil ik niet negeren. En ik vind het belangrijk dat de ''lezers'' geen lege of zo-goed-als lege pagina's aanklikken. Daar zal ik aan blijven werken, en als ik het niet kan vraag ik het aan de maker. Als dat ook niets oplevert rest mij niets anders dan de bron van de foutmelding ter verwijdering te nomineren. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 sep 2025 14:14 (CEST)
:::Beste Erik, Ik merk dat onze communicatie over de verwijderde pagina’s wat stroef verloopt, en ik wil dit graag weer constructief maken. Ik begrijp dat jij wilt dat de fouten in de modules en sjablonen opgelost worden, en ik waardeer je inzet hiervoor. Mijn kant in dit verhaal is dat ik bewust pagina’s heb aangemaakt die van belang zijn voor de toekomst van de boekenserie. Het zomaar verwijderen daarvan voelt voor mij problematisch, omdat het de samenhang van het overkoepelende werk kan ondermijnen. Mijn eerdere reactie (“dat ga ik niet oplossen”) was bedoeld om dit te benadrukken, maar ik realiseer me dat het scherp overkwam en misschien als afwijzend voelde. Dat was niet mijn bedoeling.
:::Wat ik wil voorstellen, laten we een korte inventaris maken van de rode links en lege pagina’s die echt opgelost moeten worden volgens jou. Zo voorkomen we dat belangrijke voorbereidingen verloren gaan, maar zorgen we er ook voor dat de lezers geen lege of foutieve pagina’s tegenkomen.
:::Ik hoop dat we op deze manier weer samen vooruit kunnen [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 18 sep 2025 14:31 (CEST)
:Beste Erik, nog even een toelichting op hoe het sjabloon werkt. Als een boek een onderdeel is van een collectie, zoals dit boek van de colelctie Zelftherapie, dan staan daar de andere boeken uit de serie als onderdeel. Dus daar kun je het eruithalen. Echter dan valt de collectie uiteen vandaar dat ik liever heb dat we dan maar wat inhoud hebben dan de rode links weg te halen. Ik heb ook in het sjabloon:Opmaak nog het advies staan het niet te gebruiken, omdat ik nog een betere handleiding en testen wil doen zodat anderen het snappen en kunnen gebruiken of verbeteren. Zie bijvoorbeeld [[Onderwijswiki/Lua]] waar ik de Module:Layout uitleg alsmede LUA zelf en de wikifuncties. Maar dit is helaas nog niet af. 
:&lt;pre&gt;
&gt;{{Opmaak
| Titel = Zelftherapie
| Onderdeel = Acceptance and &amp;shy;commitment &amp;shy;therapy, Cognitieve &amp;shy;zelftherapie, Hypnotherapie, Meditatie, Mindfulness, Visualisatie
}}
&lt;/pre&gt;
:[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 18 sep 2025 14:49 (CEST)

:Opmerking (ik zie dit overleg nu toevallig, misschien was het net iets handiger geweest om dit in de Lerarenkamer te bespreken waar het wat meer opvalt): voor pagina's die nog niet klaar zijn voor de hoofdnaamruimte bestaat in alle gevallen [[Wikibooks:Wachtruimte]]. Mocht het alleen om bepaalde modules gaan die nog niet geschikt zijn, dan moet het volgens mij toch best mogelijk te zijn om alleen die specifieke pagina's over te zetten en de rest van een Wikiboek gewoon in de hoofdnaamruimte te laten...? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 sep 2025 12:06 (CEST)
::Zeker, maar zoals het er nu uitziet is daar geen sprake meer van. Vwb. de lerarenkamer: toen ik dit topic begon was het onderwerp daar &quot;te klein&quot; voor. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 sep 2025 11:20 (CEST)

== Sjabloon:Koptekst ==
Ik heb in [[Sjabloon:Koptekst]] een beveiliging aangebracht omdat deze een vrijwel leeg kader met wat rode links produceerde op een stuk of 12 pagina's en ik de werkelijke oorzaak niet kon achterhalen. Helaas werkt het nu op een aantal andere pagina's ook niet meer, en ik heb geen zin meer om jouw onnodig ingewikkelde en ongedocumenteerde constructies uit te pluizen. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 dec 2025 02:55 (CET)
- Dag Erik, ik heb het [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Speciaal:Logboeken&amp;logid=238138 sjabloon verwijderd] Met vriendelijke groet, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 23 apr 2026 22:04 (CEST)

==Dronebogus==
[[Overleg gebruiker:Dronebogus|Dronebogus]] is bezig met een wereldwijde &quot;kruistocht&quot; tegen afbeeldingen die in zijn /haar ogen niet mooi genoeg zijn, en verwijdert ze van verscheidene wiki's (wsch. om het te doen lijken alsof ze niet in gebruik zijn), en nomineert ze vervolgens ter verwijdering van commons. Het lijkt me nuttig om er nog eens goed naar te kijken, en vooral ook op commons je stem te laten horen! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 24 feb 2026 19:47 (CET)
:Het krijgt nu toch meer tegengas, zie [[c:Commons:Deletion requests/File:Luisõ AI generated.jpg]] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 24 feb 2026 19:59 (CET)
::Dank Erik voor je bericht(en). Als de moderator het in gebruik beleid bewaakt (https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Project_scope#in_use) dan is het aan hen en het extra onnodig werk om in te grijpen. Mvg, [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 24 feb 2026 20:08 (CET)

[[:Bestand:Unconscience learning.png]] is verwijderd van commons (zie [[c:Commons:Deletion requests/File:Unconscience_learning.png]]), ondanks mijn protest. Ik heb deze ''dus'' lokaal teruggeplaatst, maar zonder de oorspronkelijke gegevens (beschrijving, auteur, licentie, etc.); ik heb die niet, wil jij ze even opnieuw invullen? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 07:14 (CEST)

:Hallo Erik,
:Dank je wel voor je hulp en betrokkenheid op Commons, ik waardeer het dat je als mede-admin de tijd hebt genomen om mee te kijken.
:Voor de context heb ik deze discussie gestart om beter te begrijpen hoe COM:INUSE in de praktijk wordt toegepast:
:https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Administrators%27_noticeboard/User_problems#COM:INUSE_not_a_suicide_pact
:Naar aanleiding daarvan heb ik de uploadinstructie op nl.wikibooks (via Speciaal:Uploaden) aangepast, zodat duidelijker is dat bestanden die lokaal als zinvol worden gezien niet automatisch op Commons geaccepteerd worden. Zo kunnen gebruikers een betere afweging maken tussen lokaal uploaden en Commons.
:Nogmaals dank voor je hulp en het meedenken hierin.
:Met vriendelijke groet,
:[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 29 mrt 2026 13:52 (CEST)

== Wauw... ==

Hier ben ik even stil van... Petje af, hoor! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 25 apr 2026 21:18 (CEST)

:Dank je wel  [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 27 apr 2026 09:38 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026 22:06 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;</text>
      <sha1>o5ksmf43zdi2zxk08445s8fu0nzzdr8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Computersystemen/Computerbussen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31590</id>
    <revision>
      <id>424836</id>
      <parentid>423118</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T07:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* PCI-Express */</comment>
      <origin>424836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27615" sha1="nfstcasvg4mhfkltcznlqnbfsfp2m31" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}
== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Informatica- en communicatiewetenschappen B + S - 3de graad - D-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 23:
* LPD 23: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een computersysteem met zijn basiscomponenten en optionele componenten toe.
** Aansluitingen en connectoren
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Functie van controller en driver&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De basiscomponenten van een computersysteem zijn: moederbord, processor, intern geheugen (werkgeheugen, cache geheugen, systeemgeheugen, CMOS), koeling, voeding, grafische kaart, klok&lt;/span&gt;.
* Lexicon. De optionele componenten van een computersysteem zijn hardwarecomponenten die dienen voor invoer, uitvoer of opslag
* Wenk. Enkel de gangbare actuele basiscomponenten en optionele componenten van een computersysteem worden besproken. Je kan ook sensoren als mogelijk invoerapparaat voor een smartphone behandelen.

Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 leerplan D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:
* 1.2.1 In het inwendige van een actuele computer de belangrijkste componenten aanwijzen, benoemen en hun functie omschrijven.
* 1.2.2 Het gegevenstransport tussen verschillende componenten op een moederbord toelichten, onder meer processor, bussen, geheugen.
* 1.3.2 De verschillende standaarden voor de interne en externe aansluiting van optionele componenten toelichten en de corresponderende connectoren en symbolen herkennen.

== Connector-medium-protocol==
[[Bestand:Eniac.jpg|right|250px|thumb|De ENIAC]]
Als je een bepaald '''apparaat''' (opslag, videokaart, ...) wil verbinden met een [[Computersystemen/Moederbord|moederbord]] dan is meestal een '''connector''' (SATA, USB-C, HDMI, M.2,...) nodig om via een bepaald '''medium''' (koper, glasvezel, ether) informatie te versturen door een '''protocol''' (een set van afspraken) vast te leggen.

Strikt gezien is er een onderscheid tussen het gebruikte ''protocol'', de gebruikte ''connector'' en het gebruikte ''medium''. Zo is Thunderbolt een hardware interface die PCI Express combineert met DisplayPort, met als medium koper of glasvezel. Thunderbolt 3 gebruikt de USB-C connector. {{Wp|Wireless USB|Wireless USB}} gebruikt het USB-protocol, maar verstuurt dit draadloos. De {{Wp|Raspberry Pi|Raspberry Pi}} heeft bij model B en B+ een USB-chip die ook Ethernet aanbiedt, dankzij een USB-Ethernet adapter. In wat volgt maken we voor de eenvoud dit strikt onderscheid tussen protocol, connector, medium en bus niet altijd.

Bij de eerste computers (bv. de {{Wp|ENIAC|ENIAC}} uit 1946) kon je zo'n computerbus heel goed zien als draden&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Een uitgebreidere geschiedenis kan je bekijken op [https://www.youtube.com/watch?v=4diPtsUv3sg Computer history]&lt;/ref&gt;, maar nu kennen we deze &quot;draden&quot; vooral als heel fijne &quot;lijntjes&quot; op de achterkant van het moederbord. Gecombineerd volgens functie hebben we het over '''computerbussen''', bv. de PCI-bus en de USB-bus.

De snelheid van een computerbus wordt bepaald door de ''kloksnelheid'', de ''transfers'' en de ''busbreedte''. Er is een verschil tussen ''seriële en parallelle communicatie''. Deze aspecten worden besproken bij het Wikibook [[Basiskennis informatica/Snelheid|Basiskennis informatica &gt; Snelheid]].

== Gegevensverwerking ==
De meest eenvoudig manier om gegevensverwerking voor te stellen is als invoer (''input'') ➡️ verwerken (''processing'') ➡️ uitvoer (''output''). Dit kan je verder uitbreiden:

{{IPOS structuurschema Babbage.svg|right}}
[[Bestand:Information processing system (english).svg|thumb|400px]]
[[Bestand:Computing Devices.PNG|thumb|400px]]

* Vaak wil je ook iets kunnen bewaren en is er opslag nodig. Merk de dubbele pijl in de eerste afbeelding op.
* De tweede afbeelding toont aan dat er informatie uit de buitenwereld als invoer gegeven wordt aan een gegevensverwerkend systeem. Idem voor de uitvoer. Merk ook op dat de afbeelding ook weergeeft dat er niet altijd opslag nodig is.
* Bij de derde afbeelding is communicatie hier niet onder invoer of uitvoer geplaatst, maar als een apart item. Je ziet er ook enkele concrete voorbeelden van de onderdelen.
** Invoer: toetsenbord, muis, scanner, OCR lezer, tekentablet, microfoon, webcam, touchscherm
** Opslag: harde schijf, USB stick, optische schijven (Blu-Ray, CD, DVD), SD-kaart
** Verwerking: processor
** Communicatie: modem, Wi-Fi-kaart, Netwerkkaart, Bluetooth
** Uitvoer: printer, beeldscherm, projectie, brailleschermen, luidsprekers, hoofdtelefoon, tv-scherm

I.v.m. '''invoer''':
* Er zijn de &quot;klassieke&quot; voorbeelden zoals toetsenbord, muis, scanner, microfoon, webcam, of aanraakscherm.
* Ook de gsm gebruikt {{Wp|Sensor|sensoren}} (die je bv. in de {{Wp|MIT App Inventor|MIT App Inventor}} of Phyphox-app kan benaderen&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie [https://ai2.appinventor.mit.edu/reference/components/index.html de MIT App Inventor component reference] &gt; Sensor&lt;/ref&gt;): 
** {{Wp|Versnellingsmeter|Accelerometer}}: voor detectie beweging en oriëntatie. Bv. oriëntatie telefoon, stappenteller, spelbesturing, valdetectie, afspeellijst shufflen,...
** {{Wp|Gyroscoop|Gyroscoop}}: rotatiebeweging en oriëntatie. Bv. kompas, navigatie, aanvulling bij accelerometer.
** {{Wp|magnetometer|Magnetometer}}: meet magnetische velden. Bv. kompas, kaartoriëntatie.
** {{Wp|en:Biometric device|Biometric apparaat}}. Bv. vingerafdruksensor, gezichtsherkenning of hartslag.
** {{Wp|Afstandssensor|Proximity sensor}}: nabijheidssensor. Bv. om het scherm te dimmen als je jouw gsm tegen je oor houdt.
** {{Wp|en:Ambient light sensor|Ambient light sensor}}. Bv. om het schermlicht aan te passen aan het omgevingslicht.
* Binnen een elektronicaproject kan data door verschillende sensoren vergaard worden, bv. in combinatie met microcontrollers.

{{Commonscat|Electronic sensors}}

&lt;gallery&gt;
IPhone 3GS - Proximity Sensor 821-0841-A-9932.jpg|iPhone Proximity Sensor
Proximity Meter with Sound Speed Calibration.jpg|Ultrasonic sensor
Induktivsensor an Gewindestab+Langmutter.jpg|Capacitive sensor
PIR Motion Sensor-Sensinova (SN-PR11).png|PIR sensor
&lt;/gallery&gt;

== Gegevenstransport ==
Tussen verschillende componenten op een moederbord is communicatie nodig, waarvoor bussen kunnen worden gebruikt. We lichten dit gegevenstransport toe d.m.v. de {{Wp|Systeembus|systeembus}}: een enkele computerbus die o.a. de processor met het werkgeheugen verbindt. Afhankelijk van de situatie is er een lees- of een schrijfoperatie. 

De systeembus bestaat uit drie deelbussen, ingedeeld volgens hun functie:
* '''databus''' (of gegevensbus) voor het transport van gegevens;
* '''adresbus''' voor het transport van geheugenadressen;
* '''controlebus''' (of besturingsbus) voor het signaal van de bewerking (lezen of schrijven), maar ook voor het doorgeven klokpulsen van de klokgenerator naar de processor.

=== Lezen ===
Programma's worden in eerste instantie ingeladen in het geheugen (MEM), maar om het te kunnen uitvoeren moet dit gebeuren in de CPU. Stel dat twee getallen moeten opgeteld worden, dan is &quot;optellen&quot; de instructie. Er zijn echter ook twee getallen nodig, dus ook data komt van het geheugen. Er is dus een leesoperatie nodig van het geheugen naar de processor.

[[Bestand:Cpu-mem-read.png]]

# CPU stuurt het adres van de geheugenplaats langs de adresbus naar het geheugen (MEM).
# CPU zet het leessignaal op de controlebus en de CPU doet ondertussen iets anders (de CPU is namelijk veel sneller dan MEM en hem met zijn vingers laten draaien zou zonde van de tijd zijn).
# Door 1 en 2 weet het geheugen dat hij verwacht wordt om de waarde te zoeken die staat op het aangegeven geheugenadres. Eens gevonden zet hij deze klaar op de databus.
# Geheugen geeft via de controlebus door dat de waarde klaarstaat op de databus.
# CPU neemt de gegevens over vanop de databus.

=== Schrijven ===
Als de CPU een bepaald resultaat berekend heeft moet dit bewaard kunnen worden. Dit resultaat moet dus geschreven worden in/naar het geheugen (MEM).

[[Bestand:Cpu-mem-write.png]]

# CPU stuurt het adres van de geheugenplaats langs de adresbus naar het geheugen. 
# CPU zet het schrijfsignaal op de controlebus.
# CPU stuurt de data naar het geheugen. De CPU zijn schrijftaak zit erop en dus kan hij iets anders doen.
# Door 1 en 2 weet het geheugen dat er data zal verstuurd worden over de databus en dat hij verwacht wordt om die data (zie 3) op te slaan in zijn geheugen op het adres zoals aangegeven bij stap 1.

== Externe bussen ==
Intern en extern zijn altijd relatieve begrippen. Wat extern is voor een moederbord, kan intern zijn t.o.v. de computerkast (denk bv. aan harde schijven). Bij externe bussen bedoelt men meestal bussen die extern zijn t.o.v. de CPU. Het is niet de bedoeling om dit encyclopedisch te behandelen. Volgende bussen worden niet besproken:
* {{Wp|Industry Standard Architecture|ISA}}-bus;
* de bij servers gebruikte {{Wp|SCSI|SCSI}} of {{Wp|Serial Attached SCSI|SAS}};
* {{Wp|Accelerated Graphics Port|AGP}}, wat diende voor grafische kaarten (en dus te beschouwen als de voorganger van {{Wp|PCI Express|PCI Express}});
* {{Wp|FireWire|Firewire}}, wat een zekere populariteit heeft gekend, maar uiteindelijk de duimen heeft moeten leggen t.o.v. USB.

=== PCI ===
[[Bestand:AGP and PCI slots at ECS P4VMM2 motherboard.JPG|thumb|300px|Onderaan twee witte PCI-slots (met erboven een bruin AGP-slot)]]

De {{Wp|Peripheral Component Interconnect|Peripheral Component Interconnect}}-bus of kortweg PCI-sleuf is vaak te herkennen aan hun witte kleur (zie foto). De sleuven kunnen worden gebruikt voor insteekkaarten zoals geluidskaarten, netwerkkaarten of televisiekaarten. In het begin werd dit ook gebruikt voor videokaarten, maar met de gestegen eisen is een PCI-bus onvoldoende gebleken voor deze toepassing.

Deze bus is half-duplex en kent vier uitvoeringen:
* 32 bit op 33 MHz en dus een snelheid van 133 MB/s (de standaarduitvoering)
* 32 bit op 66 MHz en dus een snelheid van 266 MB/s
* 64 bit op 33 MHz en dus een snelheid van 266 MB/S
* 64 bit op 66 MHz en dus een snelheid van 533 MB/s

&lt;gallery&gt;
D-Link_WLAN_PCI.jpg|WLAN
File:Mad-Dog-Entertainer-Sound-Card.jpg|Geluidskaart
AVerMedia TVPhone98.jpg|TV tuner (2000)
Fitting-expansion-card.JPG|Expansion card
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|PCI}}

=== PCI-Express ===
[[Afbeelding:PCI-E &amp; PCI slots on DFI LanParty nF4 SLI-DR 20050531.jpg|thumb|300px|Voorbeeld van meerdere PCI Express-slots(van boven naar beneden: x4, x16, x1 en x16&lt;br&gt;Onderste sleuf is een PCI-sleuf, geen PCI-Express)]]

In 2005 volgt {{Wp|PCI Express|PCI Express}} de oudere AGP op. PCI Express is een seriële point-to-point technologie die niet beperkt is tot het gebruik met grafische kaarten, biedt een veel grotere snelheid en tal van nieuwe eigenschappen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het Ars Technica artikel [https://arstechnica.com/features/2004/07/pcie/4/ PCI Express: An Overview] legt d.m.v. afbeeeldingen heel goed uit hoe de evolutie van PCI naar PCIe is ontstaan (en dus van een gedeelde parallelle naar een seriële point-to-point architectuur), net als deze van [https://computer.howstuffworks.com/pci-express2.htm HowStuffWorks]. Ook [https://www.ni.com/white-paper/3767/en/ PCI Express – An Overview of the PCI Express Standard] en [https://www.directron.com/expressguide.html What is PCI Express? A Layman's guide to high speed PCI-E technology] is de moeite om te lezen.&lt;/ref&gt;

Bij de PCIe slots op het moederbord kunnen vermeldingen staan van x1 t.e.m. x32. Dit verwijst naar het aantal '''lanes''' van dit PCIe slot. Per lane is er een paar voor het ontvangen van data en een paar voor het verzenden (dus zijn er per lane 4 &quot;draden&quot; nodig). De connectie is ''full duplex'', zodat tezelfdertijd kan worden verstuurd en ontvangen. Bovendien is de technologie hot-swappable, waardoor een PCIe-kaart vervangen kan worden, terwijl de machine aanstaat.

Er kan wel een verschil zijn tussen de fysische lengte van het slot, de fysische lengte van de kaart en het effectief aantal gebruikte lanes. Dit wordt genegotieerd, zodat de best beschikbare elektrische connectie wordt gekozen. Belangrijk is om de specificaties van moederbord en kaart goed na te lezen.

Zo kan het zijn dat een x16 kaart in een x8 slot wordt geplaatst. Ook kan het zijn dat een x8 slot eigenlijk op x1 snelheid draait. Zo'n slot laat dan x1, x2, x4, x8 kaarten toe, wat betekent dat het fysisch tot x8 kaarten accepteert, maar toch maar op x1 snelheid draait. Sommige slots hebben ook een &quot;open einde&quot;, zodat fysisch grotere kaarten toch in een kleiner slot passen. Het voordeel is dat er een grotere reeks aan PCIe kaarten kan aangesloten worden, zonder dat het moederbord de volledige transfer rate moet ondersteunen. Zo worden ontwerp- en implementatiekosten laag gehouden.

Als men misverstanden wil vermijden, wordt de bus interface soms concreter aangegeven als &lt;code&gt;PCI Express versie ×size@×capacity&lt;/code&gt;. Zo betekent &lt;code&gt;PCI-E 3.0 ×16@×8&lt;/code&gt; dan dat er sprake is van PCIe versie 3.0, waarbij de PCIe-bus fysisch een lengte heeft van x16, maar op een snelheid draait van x8. Opgelet: het is niet zo dat hardware aangesloten via x8 per definitie half zo snel werkt als via x16!&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.techpowerup.com/reviews/Intel/Ivy_Bridge_PCI-Express_Scaling/23.html techpowerup.com]: Ivy Bridge PCI-Express Scaling with HD 7970 and GTX 680.&lt;/ref&gt;

Er bestaan verschillende versies van PCIe, met &quot;snelheid&quot; als belangrijkste verschilpunt tussen versies.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Van PCIe v1 naar v2 laat men ook toe om kabels van maximaal 10 meter externe apparatuur aan de PCI Express bus te koppelen. Dit kan handig zijn om bijvoorbeeld een laptop een krachtige GPU te geven wanneer hij gebruikt wordt ter vervanging van een volwaardige desktopcomputer.&lt;/ref&gt; Bij extra lanes, neemt de snelheid toe:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ PCI Express link performance&lt;br&gt;(transfer rate in GT/s, x1-x16 in GB/s)
|-
! Versie !! Jaar !! Transfer rate !! x1 !! x2 !! x4 !! x8 !! x16
|-
| 1.0 || 2003 || 2.5   || 0.25  || 0.5 || 1 || 2 || 4
|-
| 2.0 || 2007 || 5.0   || 0.5   || 1 || 2 || 4 || 8
|-
| 3.0 || 2010 || 8.0   || 0.985 || 1.969 || 3.938 || 7.877 || 15.754
|-
| 4.0 || 2017 || 16.0  || 1.969 || 3.938 || 7.877 || 15.754 || 31.508
|-
| 5.0 || 2019 || 32.0  || 3.938 || 7.877 || 15.754 || 31.508 || 63.015
|-
| 6.0 || 2022 || 64.0  || 7.563 || 15.125 || 30.25 || 60.5 || 121
|-
| 7.0 || 2025 || 128.0 || 15.125|| 30.25 || 60.5 || 121 || 242
|-
| 8.0 || 2028 || 256.0 || 30.25 || 60.5 || 121 || 242 || 484
|}

&lt;gallery&gt;
ATI_Radeon_HD_5870_Graphics_Card-oblique_view.jpg|Videokaart
TP-LINK Archer T9E AC1900 2 2016-05-20.jpg|WLAN
Sound Blaster Recon3D.jpg|Geluidskaart
PCIe_card_full_height.jpg|SSD x4 PCI Express
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|PCIe}}

=== PATA ===
[[Bestand:ATA on mainboard.jpg|thumb|200px|Twee PATA-aansluitingen op een moederbord.]]
[[Bestand:IDE cable 40 pin &amp; 80 pin.jpg|thumb|200px|Een 80-aderige en een 40-aderige flat cable]]
'''{{Wp|Parallel ATA|PATA}}''' (Parallel ATA, vroeger bekend als IDE), is een (oudere) standaardinterface die de communicatie tussen het moederbord van een computer en opslagmedia ({{Wp|harde schijf|harde schijven}}, {{Wp|CD-ROM|CD-ROM}}-stations,...).

Vroeger hadden de meeste moederborden twee IDE-aansluitingen. Later kwamen moederborden met maar één IDE-aansluiting, omdat {{Wp|Serial ATA|Serial ATA}} de nieuwe norm werd. Nu hebben de meeste moederborden enkel nog SATA aan boord. Er is toch besloten om het op te nemen in dit overzicht, omdat je mogelijks nog een oudere pc hebt staan, waarvan je je afvraagt wat die IDE-connector doet.

Op één aansluiting op het moederbord is het mogelijk om twee schijfstations samen aan te sluiten met eenzelfde {{Wp|Flatcable|flatcable}}. Er is hier sprake van een gedeelde bus, waardoor er conflicten zouden ontstaan. Het ene station wordt dan met {{Wp|jumper (computer)|jumpers}} als ''master'' ingesteld en het andere als ''slave''. De controller van de slave is uitgeschakeld en de controller van de master bedient beide stations. Sluit men twee masters of twee slaves op dezelfde kabel aan, dan ontstaat er een conflict waardoor de stations niet kunnen werken. De jumperinstellingen zijn vaak:
* Master (MA)
* Slave (SL)
* Cable select (CS): de volgorde van aansluiting bepaalt of het gaat om master of slave. Normaal zit de master dan op het einde van de kabel (vaak een zwarte connector) en de slave in het midden van de kabel (vaak een grijze connector). De aansluiting op het moederbord heeft vaak een blauwe connector.

De termen &quot;master&quot; en &quot;slave&quot; zijn gebruikelijk, maar de officiële standaard heeft het over “device 0” en “device 1”. Eigenlijk zijn dit betere termen, omdat de master/slave lijkt te suggereren dat de ene een hogere prioriteit krijgt t.o.v. de andere. Dat is echter niet het geval.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bron: [https://en.wikipedia.org/wiki/Parallel_ata#Master_and_slave_clarification en.wikibooks.org &gt; Parallel ATA &gt; Master and slave clarification]. Het gevolg voor de snelheid, als twee apparaten eenzelfde kabel delen, wordt er ook besproken.&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Vooral in de VS zijn de termen master en slave nogal controversieel. Er zijn Amerikaanse gerechtelijke uitspraken dat het, waar mogelijk, de voorkeur verdient de standaard benamingen device 0 en device 1 te gebruiken.&lt;/ref&gt;

Bij het aansluiten van een HDD of ODD is het belangrijk te letten op het soort flat cable. Er is nl. een 40-aderige flatcable en een 80-aderige. Sluit je een oude 40-aderige kabel aan op een recente PATA-HDD, dan zal de kabel een bottleneck vormen!

=== SATA ===
[[Bestand:SATA2 und eSATA-Stecker.jpg|thumb|SATA (links) en eSATA (rechts) connector]]
{{Wp|Serial ATA|'''SATA'''}} (Serial ATA) is een computerbus ontworpen voor het transport van gegevens tussen de computer en het opslagmedium (bv. de {{Wp|harde schijf|HDD}}, {{Wp|Optische schijf|ODD}} of {{Wp|Solid state drive|SSD}}). SATA is de opvolger van PATA en is gebaseerd op een seriële signaleringstechniek.

Voordelen van SATA t.o.v. PATA:
* Er is sneller dataverkeer mogelijk.
* Er is een mogelijkheid tot hot swapping (of hot plugging): terwijl je systeem aan het draaien is kan je een SATA-opslagmedium aankoppelen. Dit maakte het mogelijk om een externe versie van SATA te ontwikkelen, nl. eSATA (zoals je ziet op de foto zijn de aansluitingen niet identiek).
* Er worden dunnere kabels gebruikt, waardoor er meer ruimte in de computerkast is en er dus een betere koeling kan zijn.
* Het aansluiten is gemakkelijker (er is namelijk geen gedeelde bus meer en dus zijn master- en slaveinstellingen zoals bij PATA niet meer nodig).

Er zijn verschillende versies bij SATA:
* SATA150 (2003) werkt met een maximale doorvoersnelheid van 1,5 Gb/s.
* SATA II/SATA300 (2004) met een maximale doorvoersnelheid van 3 Gb/s.
* SATA III/SATA600 (2008) met een maximale doorvoersnelheid van 6 Gb/s.

&lt;gallery&gt;
SATA_Data_Cable.jpg|SATA data cable
SATA-Kabel Innenaufbau (smial).jpg|In de data cable
SATA_power_cable.jpg|SATA power cable
2.5-inch_SATA_drive_on_top_of_a_3.5-inch_SATA_drive,_close-up_of_data_and_power_connectors.jpg|2.5 en 3.5 HDD
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Serial_ATA}}

=== M.2 en NVMe ===
{{Wp|M.2|'''M.2'''}} (uitgesproken als ''em dot two'') definieert een fysieke connector die verschillende businterfaces (zoals PCIe, SATA, USB) kan doorgeven en waarop vervolgens protocollen zoals NVMe of AHCI worden gebruikt. M.2 wordt vaak gebruikt om SSD's op een computer aan te sluiten, maar ook WLAN-kaartjes kunnen. Verwar M.2 niet met de oudere mSATA: ze lijken op elkaar, maar zijn niet compatibel.

Om te zorgen dat de businterface tussen de kaartconnector (mannelijk) en socket (vrouwelijk) compatibel is, is M.2 “gekeyed” d.m.v. fysieke inkepingen aan de connectoren. Zo kan je ze niet fout aansluiten. De meest voorkomende sleutels zijn B, M en B+M.

Als vormfactor zijn er verschillende groottes mogelijk, waardoor je op het moederbord soms op meerdere afstanden ''mouting posts'' ziet om met een bout het kaartje vast te zetten. Een 2280-kaartje zal bv. 22 × 80 mm groot zijn. 

{{Wp|NVM Express|'''NVMe'''}} (NVM Express) is een vaak gebruikt communicatieprotocol voor SSD's, vaak toegepast in combinatie met de M.2 connector. Het maakt gebruik van een PCI Express‑bus, waardoor het aanzienlijk hogere prestaties en lagere latenties biedt dan opslagoplossingen die werken via SATA met het AHCI‑protocol. NVM staat voor ''Non-Volatile Memory'' (niet-vluchtig geheugen) en dus langetermijnopslag, zoals flashgeheugen in een SSD.

&lt;gallery&gt;
Intel 512G M2 Solid State Drive.jpg|Een M.2 2280 SSD
M.2_connector_on_a_computer_motherboard.jpg|M.2 connector mobo
M2_Edge_Connector_Keying.svg|M.2 Keying
SSD_size_variations.jpg|Vormfactor
M.2_and_mSATA_SSDs_comparison.jpg|M.2 vs mSATA
M.2_1630_and_M.2_2230_WiFi_cards_side_by_side.jpg|WLAN
Delock USB m.2 NVMe docking station-oblique FS PNr°0912.jpg|USB m.2 NVMe docking station
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|M.2}}

=== USB ===
[[Bestand:Usb-svg.svg|64px|left|USB logo]]

{{Wp|Universal Serial Bus|Universal Serial Bus}} (USB) is een populaire standaard (uitgevonden door Intel) voor de aansluiting van randapparatuur op computers. USB kwam (en is) snel populair: er zijn dan ook heel wat {{Wp|Universal_Serial_Bus#Toepassingen|toepassingen van USB}}. Enkele voordelen (oa. t.o.v. vroegere technieken) die zorgden voor de snelle populariteit zijn:
* Voldoende snelheid (zodat het de bestaande langzamere parallelle en seriële poorten kon vervangen).
* D.m.v. USB-hubs kunnen extra apparaten tegelijk aangekoppeld worden op een enkele host controller (tot een totaal van 127).
* USB ondersteunt hot plugging of hot swapping, waardoor je apparaten kan aansluiten en ermee werken, zonder dat je je pc opnieuw moet opstarten.
* Er is eenzelfde aansluiting voor verschillende apparaten, waarbij foutieve aansluiting uitgesloten is (waar je vroeger met PS/2 een aansluiting had voor toetsenbord en een aansluiting voor de muis).

Er zijn verschillende versies van USB (de snelheden zijn theoretische snelheden en worden in de praktijk dus vaak niet gehaald):
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Versie
! Snelheid
! Naam
! Jaartal
! Stroom
|-
| USB 1.0
| 1,5 Mbit/s
| LowSpeed
| 1996
| 500 mA
|-
| USB 1.1
| 12 Mbit/s
| FullSpeed of Universal
| 1998
| 500 mA
|-
| USB 2.0
| 480 Mbit/s
| HighSpeed of Enhanced
| 2000
| 500 mA
|-
| USB 3.0
| 4,8 Gbit/s
| SuperSpeed of USB 3.1 Gen 1
| 2008
| 900 mA
|-
| USB 3.1
| 10 Gbit/s
| SuperSpeed+ of USB 3.1 Gen 2
| 2013
| 2000 mA
|-
| USB 3.2
| 20 Gbit/s
| USB 3.2 Gen 2x2 (dual lane)
| 2017
| 2000 mA
|-
| USB 4.0
| 40 Gbit/s
| USB 4 versie 1
| 2019
| 
|-
| USB 4.0 2.0
| 80 Gbit/s
| USB 4 versie 2
| 2022
| 5A 48V 240W PD3.1
|}

Naast het USB-protocol heb je ook connectors nodig. Zoals je aan de foto merkt zijn er heel wat mogelijkheden, waarvan de bekendste wellicht de standaard A/B-plug en USB-C zijn. Deze laatste heeft een symmetrische 24-pins connector. 

[[Bestand:Usb connectors.JPG|thumb|none|600px|Verschillende types van USB connectoren. Links naar rechts: Micro-B plug, UC-E6 proprietary (non-USB) plug, Mini-B plug, Standard-A receptacle, Standard-A plug, Standard-B plug]]

&lt;gallery&gt;
USB Type‑C plug icon.svg|USB-C
USB-C.png|USB-C stekker
File:LeTV_X600_USB_Type_C_port.jpg|USB-C op een smartphone
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|USB}}

=== Thunderbolt ===
{{Wp|Thunderbolt (interface)|Thunderbolt}} is een snellere en krachtigere variant van USB: via één kabel kun je meer data, betere video (meerdere schermen) en stroom tegelijk versturen. Thunderbolt gebruikt tegenwoordig dezelfde USB‑C‑connector als USB, maar met strengere technische vereisten (vroeger was het een Mini DisplayPort als connector). Met ‘Thunderbolt over USB4’ bedoelt men dat USB4 de technische basis vormt, met daarbovenop de volledige Thunderbolt‑functionaliteit. Dit laat zien dat connector, medium en protocol in de evolutie van Thunderbolt door elkaar kunnen lopen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Tweakers.net: [https://tweakers.net/reviews/8758/tien-jaar-thunderbolt-van-eigen-interface-naar-integratie-in-usb4.html Tien jaar Thunderbolt, van eigen interface naar integratie in USB4]&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
ThunderboltFulmine.svg|Logo
Thunderbolt_3_interface_USB-C_ports.jpg|Thunderbolt 3&lt;br&gt;met USB-C
Apple MacBook Pro, model A1278-8118.jpg|Thunderbolt&lt;br&gt;met Mini DisplayPort
USB &amp; Thunderbolt Speed Comparison.svg|USB vs Thunderbolt
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Thunderbolt (interface)}}

=== De snelste? ===
Onder de IT'ers ontstaan verhitte discussies rond wat het beste is.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Lees maar eens de commentaren bij het Tweakers.net-artikel [https://tweakers.net/nieuws/78221/usb-30-moet-als-chip-interconnect-gaan-dienen.html Usb 3.0 moet als chip-interconnect gaan dienen]&lt;/ref&gt; Om optimale snelheden te halen mag geen enkel onderdeel achterblijven. Als je bv. je planten water geeft met je tuinslang, dan zal de snelheid waarmee dat lukt zowel bepaald worden door de kraan, de slang zelf, als je sproeier. Als je bij USB een 2.0-kabel gebruikt om een 3.0-stick aan te sluiten op een 1.1-poort, dan zal de maximaal haalbare snelheid bepaald worden door de traagste component. In dit geval dus van USB 1.1.

Bovendien moet ook altijd een verschil gemaakt worden tussen de theoretisch haalbare snelheden (zoals in onderstaande tabel en grafiek), de snelheden van benchmarks (met vooraf bepaalde testen) en de snelheden die in de praktijk gehaald worden (en die dus afhangen van de concrete situatie op dat moment)! Dit is te vergelijken met een auto die in theorie 250 km/u kan, op circuit 230 km/u kan, maar in de praktijk gemiddeld 130 km/u op de {{Wp|Autobahn (Duitsland)|autobahn}} doet en 40 km/h in de bebouwde kom (bv. door verkeersdrempels, ander verkeer, rode lichten, weersomstandigheden).

&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''PCIe 5.0-lanes Intel Core Ultra 200-cpu's blijken te langzaam voor snelste ssd's'''

De PCIe 5.0-lanes voor de M.2-slots op Intel socket 1851-moederborden blijken te langzaam om het maximale uit de snelste PCIe 5.0-ssd's te halen. De nieuwste generatie ssd's, waaronder de Samsung 9100 PRO, haalt daardoor maar ongeveer 12GB/s leessnelheid van de mogelijke 14GB/s.

{{Voetnoot web | titel=PCIe 5.0-lanes Intel Core Ultra 200-cpu's blijken te langzaam voor snelste ssd's | uitgever=tweakers.net | datum=2025-05-07 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/234710/pcie-50-lanes-intel-core-ultra-200-cpus-blijken-te-langzaam-voor-snelste-ssds.html }}
&lt;/div&gt; 

[[Bestand:Datenuebertragungsraten.png|thumb|350px|Vergelijking tussen ISA, PCI, AGP en PCIe]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=3 | Bandbreedte van USB, FireWire en Thunderbolt
|-
| USB 1.0 || 1,5 Mbit/s || 0,19 MB/s
|-
| USB 1.1 || 12 Mbit/s || 1,5 MB/s
|-
| USB 2.0 || 480 Mbit/s || 60 MB/s
|-
| USB 3.0 || 4,8 Gbit/s || 600 MB/s
|-
| FireWire 400 || 400 Mbit/s || 50 MB/s
|-
| FireWire 800 || 800 Mbit/s || 100 MB/s
|-
| FireWire 3200 || 3,2 Gbit/s || 400 MB/s
|-
| Thunderbolt || 2 x 10 Gbit/s || 2 x 1250 MB/s
|}

{{Appendix|refs}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>nfstcasvg4mhfkltcznlqnbfsfp2m31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verzamelingen/Inleiding in de booleaanse logica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41515</id>
    <revision>
      <id>424837</id>
      <parentid>419152</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T07:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <comment>/* Opgaven */</comment>
      <origin>424837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16280" sha1="9ogjc95yzlqlw6n6iqoheuvh465rt31" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. 
&quot;jazeker&quot; zegt deze. 
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. 
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.
Je wilt al het linker pad inslaan, als je je realiseert dat als de man een schurk is, hij ook gezegd zou hebben dat hij een ridder is.
 

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>9ogjc95yzlqlw6n6iqoheuvh465rt31</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424838</id>
      <parentid>424837</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <comment>/* VI.01 */</comment>
      <origin>424838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16363" sha1="njupzhdunyejrbpcd6bzz65kv3t0hzz" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. 
&quot;jazeker&quot; zegt deze. 
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. 
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.
Je wilt al het linker pad inslaan, wanneer je je realiseert dat, als de man een schurk is, hij ook 'ja' gezegd zou hebben.
Je vraagt de eerste persoon: &quot;is precies een van jullie een schurk?&quot;
Hij zegt 'ja'.

===VI.02===

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>njupzhdunyejrbpcd6bzz65kv3t0hzz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424839</id>
      <parentid>424838</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <comment>/* VI.02 */</comment>
      <origin>424839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16551" sha1="4j3zwkojknwlqan8qiejf04twk07bh3" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. 
&quot;jazeker&quot; zegt deze. 
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. 
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.
Je wilt al het linker pad inslaan, wanneer je je realiseert dat, als de man een schurk is, hij ook 'ja' gezegd zou hebben.
Je vraagt de eerste persoon: &quot;is precies een van jullie een schurk?&quot;
Hij zegt 'ja'.

===VI.02===
Terwijl je over het pad naar een dorp loopt, kom je twee inheemse vrouwen tegen. Je vraagt wie ze zijn.
Degene die voorop loopt zegt: &quot;Wij zijn allebei schurken&quot;.
Wie is schurk of ridder?

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>4j3zwkojknwlqan8qiejf04twk07bh3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424840</id>
      <parentid>424839</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:17:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <comment>/* VI.02 */</comment>
      <origin>424840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16564" sha1="0mblxg4rtuhfmku3afh5fbq423hb92r" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. 
&quot;jazeker&quot; zegt deze. 
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. 
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.
Je wilt al het linker pad inslaan, wanneer je je realiseert dat, als de man een schurk is, hij ook 'ja' gezegd zou hebben.
Je vraagt de eerste persoon: &quot;is precies een van jullie een schurk?&quot;
Hij zegt 'ja'.

===VI.02===
Terwijl je over het pad naar een dorp loopt, kom je twee inheemse vrouwen tegen. Je vraagt wie ze zijn.
Degene die voorop loopt zegt: &quot;Wij zijn allebei schurken&quot;.
Wie is schurk of ridder?

===VI.03===

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>0mblxg4rtuhfmku3afh5fbq423hb92r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424841</id>
      <parentid>424840</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <comment>/* VI.03 */</comment>
      <origin>424841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16705" sha1="dunnzknbndjc32b8dqplzdpuoj1hw0n" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. 
&quot;jazeker&quot; zegt deze. 
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. 
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.
Je wilt al het linker pad inslaan, wanneer je je realiseert dat, als de man een schurk is, hij ook 'ja' gezegd zou hebben.
Je vraagt de eerste persoon: &quot;is precies een van jullie een schurk?&quot;
Hij zegt 'ja'.

===VI.02===
Terwijl je over het pad naar een dorp loopt, kom je twee inheemse vrouwen tegen. Je vraagt wie ze zijn.
Degene die voorop loopt zegt: &quot;Wij zijn allebei schurken&quot;.
Wie is schurk of ridder?

===VI.03===
Verderop kom je twee kinderen tegen. 
Het jongetje zegt: &quot;Wij zijn allebei ridders.&quot;
Het meisje vertelt je: &quot;Hij is een schurk.&quot;
Wie is wat?

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>dunnzknbndjc32b8dqplzdpuoj1hw0n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424842</id>
      <parentid>424841</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:22:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Opgaven */</comment>
      <origin>424842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16745" sha1="8q5m1sc43yrv2qe15cyha7xgoxzc9xk" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;&lt;br&gt;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. &lt;br&gt;
&quot;jazeker&quot; zegt deze. &lt;br&gt;
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;&lt;br&gt;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. &lt;br&gt;
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.&lt;br&gt;
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.&lt;br&gt;
Je wilt al het linker pad inslaan, wanneer je je realiseert dat, als de man een schurk is, hij ook 'ja' gezegd zou hebben.&lt;br&gt;
Je vraagt de eerste persoon: &quot;is precies een van jullie een schurk?&quot;&lt;br&gt;
Hij zegt 'ja'.&lt;br&gt;

===VI.02===
Terwijl je over het pad naar een dorp loopt, kom je twee inheemse vrouwen tegen. Je vraagt wie ze zijn.
Degene die voorop loopt zegt: &quot;Wij zijn allebei schurken&quot;.
Wie is schurk of ridder?

===VI.03===
Verderop kom je twee kinderen tegen. 
Het jongetje zegt: &quot;Wij zijn allebei ridders.&quot;
Het meisje vertelt je: &quot;Hij is een schurk.&quot;
Wie is wat?

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>8q5m1sc43yrv2qe15cyha7xgoxzc9xk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424843</id>
      <parentid>424842</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <comment>/* VI.02 */</comment>
      <origin>424843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16757" sha1="9xnbtdpbl1kkhun3xkfhzfknbbys63o" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;&lt;br&gt;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. &lt;br&gt;
&quot;jazeker&quot; zegt deze. &lt;br&gt;
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;&lt;br&gt;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. &lt;br&gt;
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.&lt;br&gt;
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.&lt;br&gt;
Je wilt al het linker pad inslaan, wanneer je je realiseert dat, als de man een schurk is, hij ook 'ja' gezegd zou hebben.&lt;br&gt;
Je vraagt de eerste persoon: &quot;is precies een van jullie een schurk?&quot;&lt;br&gt;
Hij zegt 'ja'.&lt;br&gt;

===VI.02===
Terwijl je over het pad naar een dorp loopt, kom je twee inheemse vrouwen tegen. Je vraagt wie ze zijn.&lt;br&gt;
Degene die voorop loopt zegt: &quot;Wij zijn allebei schurken&quot;.&lt;br&gt;
Wie is schurk of ridder?&lt;br&gt;

===VI.03===
Verderop kom je twee kinderen tegen. 
Het jongetje zegt: &quot;Wij zijn allebei ridders.&quot;
Het meisje vertelt je: &quot;Hij is een schurk.&quot;
Wie is wat?

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>9xnbtdpbl1kkhun3xkfhzfknbbys63o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424844</id>
      <parentid>424843</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* VI.2 */</comment>
      <origin>424844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16773" sha1="i58i4hqda1obfn8x810tkxktw8ew9el" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;&lt;br&gt;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. &lt;br&gt;
&quot;jazeker&quot; zegt deze. &lt;br&gt;
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;&lt;br&gt;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. &lt;br&gt;
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.&lt;br&gt;
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.&lt;br&gt;
Je wilt al het linker pad inslaan, wanneer je je realiseert dat, als de man een schurk is, hij ook 'ja' gezegd zou hebben.&lt;br&gt;
Je vraagt de eerste persoon: &quot;is precies een van jullie een schurk?&quot;&lt;br&gt;
Hij zegt 'ja'.&lt;br&gt;

===VI.02===
Terwijl je over het pad naar een dorp loopt, kom je twee inheemse vrouwen tegen. Je vraagt wie ze zijn.&lt;br&gt;
Degene die voorop loopt zegt: &quot;Wij zijn allebei schurken&quot;.&lt;br&gt;
Wie is schurk of ridder?&lt;br&gt;

===VI.03===
Verderop kom je twee kinderen tegen. 
Het jongetje zegt: &quot;Wij zijn allebei ridders.&quot;
Het meisje vertelt je: &quot;Hij is een schurk.&quot;
Wie is wat?

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.&lt;br&gt;

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>i58i4hqda1obfn8x810tkxktw8ew9el</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MediaWiki:Scribunto-doc-page-show</title>
    <ns>8</ns>
    <id>42094</id>
    <revision>
      <id>424803</id>
      <parentid>415936</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T19:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+link naar /doc</comment>
      <origin>424803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="278" sha1="q2v4aurij9gawupx38g75c49d9100uo" xml:space="preserve">&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
&lt;!-- alleen op module, in &quot;view&quot;- en &quot;edit&quot;-mode.--&gt;

Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}&lt;!-- onderdrukt melding op [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] --&gt;
----</text>
      <sha1>q2v4aurij9gawupx38g75c49d9100uo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424820</id>
      <parentid>424803</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="324" sha1="rh8hquqcng9sn74tmfh0pi0jmqbvrex" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;mijn-scribunto-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
&lt;!-- alleen op module, in &quot;view&quot;- en &quot;edit&quot;-mode.--&gt;

Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}&lt;!-- onderdrukt melding op [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] --&gt;
----
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>rh8hquqcng9sn74tmfh0pi0jmqbvrex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424821</id>
      <parentid>424820</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333" sha1="dmfxj644mq5ac3e3noofkqnhlulgdre" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;scribunto-doc-page-show-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
&lt;!-- alleen op module, in &quot;view&quot;- en &quot;edit&quot;-mode.--&gt;

Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}&lt;!-- onderdrukt melding op [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] --&gt;
----
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>dmfxj644mq5ac3e3noofkqnhlulgdre</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424823</id>
      <parentid>424821</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333" sha1="mwq0iqeob619sz4emb7rp02prxfgl3z" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;scribunto-doc-page-show-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
&lt;!-- alleen op module, in &quot;view&quot;- en &quot;edit&quot;-mode.--&gt;

Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

&lt;/div&gt;
{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}&lt;!-- onderdrukt melding op [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] --&gt;
----</text>
      <sha1>mwq0iqeob619sz4emb7rp02prxfgl3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424825</id>
      <parentid>424823</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:49:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="268" sha1="7w58okgg4vtko78z40a7p1xlpa5h728" xml:space="preserve">{{#ifeq: {{BASEPAGENAME}} | Module:Layout
  | | &lt;div class=&quot;scribunto-doc-page-show-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}
----
&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>7w58okgg4vtko78z40a7p1xlpa5h728</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424827</id>
      <parentid>424825</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="261" sha1="q2v6ou7du4wf51dm0wzlti1tjxqti1n" xml:space="preserve">{{#ifeq: {{BASEPAGENAME}} | Layout
  | | &lt;div class=&quot;scribunto-doc-page-show-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}
----
&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>q2v6ou7du4wf51dm0wzlti1tjxqti1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424828</id>
      <parentid>424827</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="smrj43gj72xw98o91d6mstzvcuaabfj" xml:space="preserve">{{#ifeq: {{BASEPAGENAME}} | Layout
  | {{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}} | &lt;div class=&quot;scribunto-doc-page-show-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}
----
&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>smrj43gj72xw98o91d6mstzvcuaabfj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424829</id>
      <parentid>424828</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="311" sha1="0shewierhqr3944xu57w5yd2y381t21" xml:space="preserve">{{#ifeq: {{ROOTPAGENAME}} | Layout
  | {{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}} | &lt;div class=&quot;scribunto-doc-page-show-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}
----
&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>0shewierhqr3944xu57w5yd2y381t21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424831</id>
      <parentid>424829</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:56:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="364" sha1="086ds7plgm6m2z8y7ptynd8kvggna6e" xml:space="preserve">{{#ifeq: {{ROOTPAGENAME}} | Layout
  | {{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}} | &lt;div class=&quot;scribunto-doc-page-show-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
&lt;!-- alleen op module, in &quot;view&quot;- en &quot;edit&quot;-mode.--&gt;
Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}
----
&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>086ds7plgm6m2z8y7ptynd8kvggna6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424832</id>
      <parentid>424831</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="426" sha1="ah8qp6aougl6wntwrnr00g8rkmnr8wz" xml:space="preserve">{{#ifeq: {{ROOTPAGENAME}} | Layout
  | {{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}} | &lt;div class=&quot;scribunto-doc-page-show-verbergen&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;([[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]])&lt;/span&gt;
&lt;!-- alleen op module, in &quot;view&quot;- en &quot;edit&quot;-mode.--&gt;
Documentatie: [[$1]].&lt;hr&gt;

{{#IfExist:$1|{{$1}}|&amp;#123;&amp;#123;$1&amp;#125;&amp;#125;}}&lt;!-- onderdrukt melding op [[Speciaal:GevraagdeSjablonen]] --&gt;
----
&lt;/div&gt;
}}</text>
      <sha1>ah8qp6aougl6wntwrnr00g8rkmnr8wz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in BASIC/Commando's/KILL</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46595</id>
    <revision>
      <id>424805</id>
      <timestamp>2026-04-28T19:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met ''''{{SUBPAGENAME}}''' verwijdert een bestand definitief van de schijf.  ===Syntax=== '''{{SUBPAGENAME}}''' &lt;bestandsnaam&gt;  ===Voorbeeld=== &lt;syntaxhighlight lang=basic&gt; KILL &quot;test.txt&quot; &lt;/syntaxhighlight&gt;  ==Toepassing== * In een programma.  * In programmeermodus. {{Sub}} {{Links}}'</comment>
      <origin>424805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="280" sha1="9diwso4pnhh5j1zj83sbww8b43gvv55" xml:space="preserve">'''{{SUBPAGENAME}}''' verwijdert een bestand definitief van de schijf.

===Syntax===
'''{{SUBPAGENAME}}''' &lt;bestandsnaam&gt;

===Voorbeeld===
&lt;syntaxhighlight lang=basic&gt;
KILL &quot;test.txt&quot;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Toepassing==
* In een programma. 
* In programmeermodus.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>9diwso4pnhh5j1zj83sbww8b43gvv55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in BASIC/Commando's/NEW</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46596</id>
    <revision>
      <id>424806</id>
      <timestamp>2026-04-28T19:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met ''''{{SUBPAGENAME}}''' maakt het geheugen leeg: programmaregels en variabelen worden gewist.  ===Voorbeeld=== &lt;syntaxhighlight lang=basic&gt; NEW [[Return]] &lt;/syntaxhighlight&gt;  ==Toepassing== * In programmeermodus. {{Sub}} {{Links}}'</comment>
      <origin>424806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228" sha1="27vtse136ymql7oe9f43jj2gcyr5sup" xml:space="preserve">'''{{SUBPAGENAME}}''' maakt het geheugen leeg: programmaregels en variabelen worden gewist.

===Voorbeeld===
&lt;syntaxhighlight lang=basic&gt;
NEW [[Return]]
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Toepassing==
* In programmeermodus.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>27vtse136ymql7oe9f43jj2gcyr5sup</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in BASIC/Commando's/LOAD</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46597</id>
    <revision>
      <id>424807</id>
      <timestamp>2026-04-28T19:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met ''''{{SUBPAGENAME}}''' laadt een programma van schijf.  ===Syntax=== '''LOAD''' &lt;bestandsnaam&gt;  ==Toepassing== * In programmeermodus. {{Sub}} {{Links}}'</comment>
      <origin>424807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="7c6km62hlr9vnz58adtiz6uobv3pcfn" xml:space="preserve">'''{{SUBPAGENAME}}''' laadt een programma van schijf.

===Syntax===
'''LOAD''' &lt;bestandsnaam&gt;

==Toepassing==
* In programmeermodus.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>7c6km62hlr9vnz58adtiz6uobv3pcfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424809</id>
      <parentid>424807</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T19:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>424809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="177" sha1="q77f1yv9gdtthe4gb9waq7x3toh555z" xml:space="preserve">'''{{SUBPAGENAME}}''' laadt een programma van schijf.

===Syntax===
'''LOAD''' &lt;bestandsnaam&gt;

==Toepassing==
* In programmeermodus.

==Zie ook==
*[[../SAVE/]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>q77f1yv9gdtthe4gb9waq7x3toh555z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in BASIC/Commando's/SAVE</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46598</id>
    <revision>
      <id>424808</id>
      <timestamp>2026-04-28T19:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met ''''{{SUBPAGENAME}}''' slaat een programma op op schijf.  ===Syntax=== '''SAVE''' &lt;bestandsnaam&gt;  ==Toepassing== * In programmeermodus.  ==Zie ook== *[[../LOAD/]] {{Sub}} {{Links}}'</comment>
      <origin>424808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="59ekon85fcaurwubqbyfnpgxev7ub6o" xml:space="preserve">'''{{SUBPAGENAME}}''' slaat een programma op op schijf.

===Syntax===
'''SAVE''' &lt;bestandsnaam&gt;

==Toepassing==
* In programmeermodus.

==Zie ook==
*[[../LOAD/]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>59ekon85fcaurwubqbyfnpgxev7ub6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:BeeBringer/common.css</title>
    <ns>2</ns>
    <id>46600</id>
    <revision>
      <id>424816</id>
      <timestamp>2026-04-28T20:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '/* Verberg de specifieke Scribunto documentatie melding */ .mw-scribunto-doc,  .mw-scribunto-doc-container {     display: none !important; }'</comment>
      <origin>424816</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="140" sha1="jq7x0rmqlrozj46h4ob63r2ompdmqks" xml:space="preserve">/* Verberg de specifieke Scribunto documentatie melding */
.mw-scribunto-doc, 
.mw-scribunto-doc-container {
    display: none !important;
}</text>
      <sha1>jq7x0rmqlrozj46h4ob63r2ompdmqks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424817</id>
      <parentid>424816</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424817</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="119" sha1="e1ym7tbid9snz3gt6c5dtcgmkt39qls" xml:space="preserve">/* Verberg de sub-header specifiek op module-pagina's */
.ns-828 #mw-content-subtitle {
    display: none !important;
}</text>
      <sha1>e1ym7tbid9snz3gt6c5dtcgmkt39qls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424818</id>
      <parentid>424817</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424818</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="331" sha1="kq0fycv99bbtisf06v2a2p6pxlr7ust" xml:space="preserve">/* Verberg specifiek de link naar de Scribunto-doc-page-show systeempagina */
#mw-content-subtitle a[href=&quot;/wiki/MediaWiki:Scribunto-doc-page-show&quot;] {
    display: none !important;
}

/* Verberg de haakjes die eromheen staan (indien nodig) */
#mw-content-subtitle span[style*=&quot;font-size: x-small&quot;] {
    display: none !important;
}</text>
      <sha1>kq0fycv99bbtisf06v2a2p6pxlr7ust</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424819</id>
      <parentid>424818</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424819</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="405" sha1="snz2lmufs7y6i6usvd6gfvsbc3zrzqb" xml:space="preserve">/* Verberg de hele span waar de MediaWiki-link in zit */
#mw-content-subtitle span a[title=&quot;MediaWiki:Scribunto-doc-page-show&quot;],
#mw-content-subtitle a[href*=&quot;Scribunto-doc-page-show&quot;] {
    display: none !important;
}

/* De 'parent' span ook verbergen als die specifiek die kleine tekst heeft */
span[style*=&quot;font-size: x-small&quot;]:has(a[href*=&quot;Scribunto-doc-page-show&quot;]) {
    display: none !important;
}</text>
      <sha1>snz2lmufs7y6i6usvd6gfvsbc3zrzqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424822</id>
      <parentid>424819</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424822</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="128" sha1="nvpchb7y8r069wyn74f4pg1i7t3wccy" xml:space="preserve">/* Verberg de Scribunto melding van Erik alleen voor mij */
.scribunto-doc-page-show-verbergen {
    display: none !important;
}</text>
      <sha1>nvpchb7y8r069wyn74f4pg1i7t3wccy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424826</id>
      <parentid>424822</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424826</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="134" sha1="ijn8jn05wl2w58gk85mc42amk0xq0km" xml:space="preserve">/* Verberg de Scribunto melding van Erik alleen voor mij */
/*.scribunto-doc-page-show-verbergen {
/*    display: none !important;
/*}</text>
      <sha1>ijn8jn05wl2w58gk85mc42amk0xq0km</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>