Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer</title>
    <ns>5</ns>
    <id>3844</id>
    <revision>
      <id>424874</id>
      <parentid>424845</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T05:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* @2): Inventarisatie verschillende soorten formats WSBN */ Aanvulling</comment>
      <origin>424874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29960" sha1="k0sbv55oyu6mm1rjvfe3l0thjsom2xn" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? {{Done}}
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)
::::Kortom: dit is ook geen oplossing. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::De voor auteurs gemakkelijkste oplossing zou inderdaad zijn om de data in de infoboxen te plaatsen, maar dat maakt het opvragen van data tbv. andere pagina's erg lastig (omdat het er ruim 400 zijn). Een centrale opslag is een ''must''.

::Blijft over: de simpelste vorm van een database, nl. een &quot;platte&quot; tabel, die met wikicode (plus evt. een stukje Lua) uit te lezen is. Hopelijk is de bestaande WSBNlijst daarvoor te gebruiken, anders wordt het een nieuwe pagina in ± deze vorm:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|nl-1-2-3-00001|&lt;boektitel 1&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|
|nl-1-2-3-00002|&lt;boektitel 2&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|

... etc...
&lt;/pre&gt;
*De velden zijn van variabele lengte, het datatype is ''string'' (tekst).
*De eerste regel zou de veldnamen kunnen bevatten: &lt;code&gt;|WSBN|titel|auteurs|fase|&lt;/code&gt;
*De tabel zou ook de catalogus-codes kunnen bevatten, bv.:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|1|Exacte en natuurwetenschappen|
|1-0|Wiskunde en Natuurwetenschappen algemeen|
|1-1|astronomie|
|1-2|geografie|
|1-3|biologie|
|1-3-0|Basis biologie|
|1-3-1|Taxonomie|
|1-3-2|Celbiologie|

... etc...
&lt;/pre&gt;

De data moet dan gebruikt kunnen worden voor de infoboxen, de WSBNlijst, de boekenplanken, en de vermelding van de fase op elk boek. En, misschien later, de categorieën. Pffft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 apr 2026 01:39 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Dat heb ik me ook al eens afgevraagd, en ook ik was al niet de eerste... Maar:
:::*afschaffen gaat me te ver, al was het maar omdat het al zo lang bestaat en er door veel mensen tijd en moeite aan besteed is;
:::*het levert wel een bijdrage aan het ''imago'' van een boek, en – als het consequent toegepast wordt – dus ook aan dat van nl.wikibooks;
:::*het geeft mi. duidelijker weer in welke categorie een boek thuishoort;
:::*het kan gebruikt worden om ook dat (én de plaatsing op de boekenplanken, én de vermeldingen op de hoofdpagina!) te automatiseren.
:::Niet afschaffen dus, wel perfectioneren. Vind ik. 
:::PS Op het ophalen van data uit de infobox kom ik nog terug. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:51 (CEST)

===@2): Inventarisatie verschillende soorten formats WSBN ===
Vervolgens voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. &lt;br&gt;
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]: 
** taalcode (bijv: nl) - NB Deze wordt in de praktijk niet altijd gebruikt.
** hoofdthema (1-9) 
** onderverdeling (.1-.9) 
** tweede onderverdeling (..1-..9) 
** unieke boekcode (00001-99999). 
:De verschillende delen van het nummer worden van elkaar gescheiden door een verbindingsstreepje. Het verbindingsstreepje maakt het mogelijk voorloopnullen achterwege te laten en biedt bovendien de mogelijkheid tot meer dan 9 opties in de verschillende groepen.
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]]: bovenstaande standaard in de praktijk gebracht, bijvoorbeeld: nl-4-2-1-00001 (Taal- &amp; letterkunde, taalcursus, natuurlijke taal) Nieuwgrieks. 
* [[Hoofdpagina]]: alleen de nummers van de hoofdtema's, onderverdeleing en tweede onderverdeling worden gebruikt, bijvoorbeeld: 42. Taalcursus ; 421. natuurlijke taal: Afrikaans - Italiaans - Nieuwgrieks. 
* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]: 1.5.0.1 Chemie centraal. (1.5. = Scheikunde, 0 = Basis Scheikunde, 1 = volgnummer).
* Infoboxen: op twee verschillende manieren: 
** nl-4-42-421-00001 (Nieuwgrieks; dus cumulatief)
** nl-6-2-000-00001 (Economie) en nl-2-26-000-00001 (Kookboek), waarbij de tweede onderverdeling &quot;000&quot; is uitgeschreven, terwijl die in de WSBNlijst is afgekort tot &quot;0&quot;.
Wordt vervolgd. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 apr 2026 13:57 (CEST)</text>
      <sha1>k0sbv55oyu6mm1rjvfe3l0thjsom2xn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424901</id>
      <parentid>424874</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:15:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving */ Voorstellen en vragen</comment>
      <origin>424901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32132" sha1="h3hrzsa39qwq7f2o1qml25q0f7d3tvl" xml:space="preserve">==Algemeen==
Ik zie dit net voor het eerst. Vinden we niet opnieuw het wiel uit? Er is een universele codering voor boeken. Die is beproefd en kan, misschien met een enkele aanpassing, gebruikt kunnen worden.[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:03 (UTC)

Zie Wikipedia UDC (ik weet niet zo gauw hoe ik de link kan leggen). http://nl.wikipedia.org/wiki/UDC

[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] 14 apr 2006 23:07 (UTC)

:Ja je hebt gelijk. Ten eerste de vraag of zo'n nummer wel nodig is, ten tweede bestaat UDC dus al, dus zou je dat kunnen gebruiken en ten derde hoe zit het met ISBN, is dat niet gebruikelijker voor boeken? [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] 15 apr 2006 13:15 (UTC)
::In antwoord op Londenp's opmerkingen:
##ik denk dat een dergelijk nummer nodig is als wel de ambitie hebben meer dan tien wikibooks te schrijven;
##ik weet niet op UDC Wikibooks zou opnemen in haar database, maar het valt natuurlijk altijd te proberen (je kan trouwens werken met twee standaarden om zoeken binnen Wikibooks overzichtelijk te houdne);
##ik denk dat ISBN moeilijkheden zou kunnen opleveren, daar dit vooral toch voor gedrukte werken van toepassing is en niet voor Wikibooks.
::[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 1 jun 2006 12:02 (CEST)

Ik denk dat een nummering van boeken inderdaad voor de toekomst wel zijn voordelen zal hebben, zeker voor het terugvinden van zeer specifieke boeken (en dan denk ik bv. aan onderwijsboeken). Maar ISBN lijkt niet geschikt. Kijk echter eens bij [http://www.leren.nl/artikelen/2004/siso.html SISO-code] en de bijvermelde alternatieven. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 4 aug 2006 16:45 (CEST)
:Ik denk dat een dergelijk uitgebreid systeem niet nodig zal zijn voor Wikibooks omwille van de voordelen die Wikibooks heeft op gedrukte werken, namelijk dat elk boek up-to-date gebracht kan worden en men dus geen nieuw boek moet uitgeven. Vele boeken zijn een antwoord op oudere werken, maar dat is niet zo bij Wikibooks daar men het boek direct kan aanpassen wanneer men nieuwe inzichten over een bepaald onderwerp heeft gekregen. Het WSBN-systeem is eigenlijk een combinatie van een bibliotheek- (volgens thema, taal enzo) en ISBN-systeem (vooral het laatste stuk dat toelaat 99999 boeken in één categorie te nummeren). Dat de indeling nog niet helemaal op punt staat (zo heb ik bijvoorbeeld (geschiedenis van) kunst toegevoegd als subcategorie van geschiedenis), maar dat kan in de beginfase nog aan gewerkt worden zonder ingrijpende veranderingen aan het systeem zelf. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 4 aug 2006 16:54 (CEST)

::Waar zouden [[Handige Harry]], [[Papier]] en [[Kookboek]] worden ondergebracht? Oftewel moeten de hoofdonderwerpen worden uitgebreid? Naar mijn idee moet er nog een ''toegepaste wetenschap'' en een ''Dagelijks leven'' o.i.d. komen. Zie ook: [[Gebruiker:Inge_Habex/Catalogus]] {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 08:37 (CEST)

:::Er moeten inderdaad nog serieuze uitbreidingen komen van de hoofdonderwerpen. &lt;!--alle &quot;niet-wetenschappelijke&quot; boeken kunnen nog nergens ondergebracht worden. Tot die conclusie kwam ook al in mijn eerste kladje voor een catalogus--&gt; Maar omdat ik vermoed dat wij niet de eersten zijn die dit probleem tegenkomen, leek het me verstandiger dat we ons verdiepen in de bestaande structuren alvorens &quot;het warm water&quot; zelf weer uit te vinden. Het zelf opzetten van een dergelijke boom zal ongetwijfeld zijn kinderziektes kennen. Mocht het echter nog niet bestaan in een vorm zoals wij hem wensen, dan ben ik graag kandidaat hem mee uit te bouwen. De andere Wikibooks zullen ons dan ongetwijfeld volgen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:04 (CEST)
::::Voor alle duidelijkheid, ik ben voor het WSBN-systeem, mits we onderwerpenlijsten &quot;overnemen&quot; van goed uitgewerkte, bestaande systemen of mits zelf grondig uitbouwen van de onderwerpenlijst. Dus niet (noodzakelijk) voorstander van andermans exacte nummering, wel van hun lijsten. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 14:15 (CEST)

==UDC==
Kijk hier voor een bestaand systeem, zoals bovenaan al door Nijdam aangegeven: http://www.udcc.org/outline/outline.htm {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 15:22 (CEST)

 If you wish to distribute copies of existing UDC publications,
 produce your own copies, translate existing publications into
 another language or create your own editions of UDC, then you need 
 to complete an Application Form for a Licence , and send it to:
 
 The Director,
 UDC Consortium,
 P.O. Box 90407,
 2509 LK The Hague,
 The Netherlands
 
 Fax: +31 70 314 0450 attn UDC email: udc@kb.nl
 
 Normally, licences are renewable annually with payment in advance. 
 Payment in advance for periods longer than one year can attract a discount.
 Contact us if you wish to discuss a different arrangement.

==Eigen Wiki-systeem==
Lerend van een hoop andere catalogi-systemen, kunnen we beter een voor wiki op maat gemaakt systeem ontwikkelen. Op andere (goede) systemen blijken immers auteursrechten te berusten. 
Laat ons alvast leren uit de opzet van anderen en zelf wat grondigs in elkaar zetten. &lt;!--bij deze ga ik de UDC-catalogus begonnen door  Londenp weghalen om geen schending van auteursrechten te begaan--&gt; [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 19:30 (CEST)
:Ik ben voor een eigen Wiki-systeem: we zouden misschien zelfs het eerste &quot;vrije&quot; catalogus-systeem kunnen zijn. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 6 aug 2006 22:07 (CEST)
::Ja het moet wel. Een eigen systeem !! Maar we kunnen bij de ontwikkeling wel rondom ons heenkijken en leren van die andere systemen {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 6 aug 2006 22:13 (CEST)
:::Ik heb al wat rond gekeken en denkwerk verricht. Wat vind je van deze start-klad-versie [[gebruiker:Inge Habex/Catalogus#Catalogus|WSBN catalogus]] ? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:16 (CEST)
::::Is die kladversie al een werkbare versie die naar de WSBN-pagina mag overgeheveld worden? Door momenteel nog te werken met '''hekjes (##)''' is het makkelijk om wijzigingen en/of toevoegingen te doen. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 6 aug 2006 22:24 (CEST)
:::::Ik heb nog kleine wijzigingen aangebracht, maar ik vind het een compleet overzicht. Prima {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:37 (CEST)
::::::Het betekent overigens wel dat bestaande boeken een andere nummering krijgen. Ik zou graag nog het OK van Evil Berry als trekker van dit systeem tot op heden afwachten. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 7 aug 2006 13:39 (CEST)
:::::::Mijn zegen heb je. :D Ik vind het een vollediger overzicht dan het huidige. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 14:36 (CEST)
:::::::: Goed, dan hevel ik de kladversie naar de WSBN-pagina. Nu wordt het testen of het volledig is en of de onderwerp-namen de lading kunnen dekken. En waar nodig aanvullen of wijzigen. Suggestie: verzin een hoop boekonderwerpen en check of je makkelijk weet onder welk WSBN het valt. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 17:25 (CEST)

===Revisie &quot;Toegepaste kennis en technologie&quot;===
Oproep tot inhoudelijke revisie voor nummer 3. Moeten er nog onderwerpen bij? Zo ja, welke? Zijn er onderwerpen die samen horen (en onder welke noemer dan)? In welke logische volgorde kan 3 gezet worden? [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 18:59 (CEST)

== Nummering ==

Moet &quot;nl-19-00-00-00000 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; niet &quot;nl-01-09-00-00001 W. Nijdam - W. Albers, ''Discrete Kansrekening'', 2005-2006.&quot; zijn? [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:07 (CEST) (waarbij 01 voor Exacte en natuurwetenschappen, 09 voor Wiskunde en 00001 voor eerste aangegeven wikiboek staat)
: Mja, was me dat ook aan het bedenken (en zo eerst ook begonnen). In dat geval zouden we meer dan 10 hoofdcategorieën gaan creëren. De grotere bestaande systemen komen tot dusver toe met 10 hoofdcategorieën... Geef maar aan wat verkozen wordt, hoe, waarom... We zullen er nog veel aan moeten sleutelen vermoed ik. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 7 aug 2006 19:23 (CEST)
::Ik zal de nummers voorlopig al aanpassen. [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 7 aug 2006 19:37 (CEST)

== Dewey Decimal Classification ==

Ik zie net, dat de Engelse Wikibooks al 2 systemen in gebruik heeft: 
*[[:en:Wikibooks:Dewey Decimal Classification]] (zie ook overleg)
*[[:en:Wikibooks:LOC Classification]]

Dus we hoeven het wiel toch niet opnieuw uit te vinden (jammer van het werk overigens) {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 12:33 (CEST)
: Jep, DDC, dat is em! Import en translate ;-) Het Engelstalige systeem biedt echter nog geen oplossing voor het categorisatie-systeem. Al heb ik de indruk dat zij hun classificatie-systeem louter manueel up to date houden. ps: er staan toch geen rechten whatsoever op dit systeem hé? 
: LOC lijkt me weinig aantrekkelijk. [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:49 (CEST)
::Wikibooks-EN werkt (nog) niet met een uniek nummer voor een boek, hé.... bv. taalcode-deweycode-uniek nummer [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 12:50 (CEST)

 All copyright rights in the Dewey Decimal Classification system are owned by OCLC.
 Dewey, Dewey Decimal Classification, DDC, OCLC and WebDewey are registered trademarks of OCLC.
:::Interessant dat jullie dit ter sprake bregen, want het Dewey Decimal Classification-systeem is blijkbaar nog niet helemaal geäccepteerd op en.wikibooks.org (zie [[:en:Wikibooks:Reading_room/Archive_23#Wikibooks:Wiki_Standard_Book_Number|mijn overleg in de Staff lounge]] van en.wikibooks.org over WSBN). [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:27 (CEST)
::::My comment kan je ook daar vinden. Afwachten wat er gebeurt {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 aug 2006 21:45 (CEST)
:::::Ik had hem al gelezen. ;) [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] 9 aug 2006 21:47 (CEST)
::::::Ben nu ook op de hoogte. Thanks voor de link :) [[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] 9 aug 2006 22:30 (CEST)

==Gebruik-nummerering==
Nu wilde ik het gaan gebruiken, maar het nummer slaat eigenlijk nergens op in dit systeem:

Neem zoiets als Windows Vista als boek
#nl
#3 Multimediale wetenschappen
#34 informatica (programma's,...)
#345 besturingssystemen
#00001 (als voortlopend nummer)
Hieruit resulteert:
:nl-3-34-345-00001
:3, 34, 345 geeft eigenlijk dubbele info, want alle besturingssystemen zullen deze code krijgen
:Eigenlijk voldoet dus nl-345-00001
Dit systeem moet nog verder ontwikkeld worden. {{:Gebruiker:Londenp/Sig}} 9 jan 2008 22:04 (CET)

::Het zorgt voor dubbele informatie maar het is (iets) eenvoudiger in te lezen door een machine als categorie of subcategorie--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:09 (CET)

== Hernoeming ==

Wat vinden jullie ervan om de '9' te reserveren voor 'overig' (is al ingevoerd bij 3..)? Tot nu toe zijn er boeken die (nog) niet onder een kopje kunnen worden geplaatst. Wel moeten de boeken over Wiskunde (naar 18), onderwijs en opleiding (naar 67) dan een ander WSBN krijgen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 feb 2010 10:15 (CET)


==Waar moet het WSBN terug gevonden kunnen worden?==

Momenteel zijn er veel plaatsen waarop het WSBN kan terug gevonden worden. Deze plaatsen worden niet automatisch upgedated dus moeten ze manueel consistent worden gemaakt. De plaatsen waarop het WSBN terugkomt zijn:
# in de infobox van het boek
# in een lijst op de pagina met het WSBN
# De hoofdpagina van wikibooks wordt geordend volgens WSBN
# in sommige inhoudsopgaves van boeken
# op de hoofdpagina van sommige boeken
Zo'n lijst is onmogelijk consistent te houden. Ik stel voor om het WSBN enkel op te nemen in een lijst op deze pagina, in de infobox van een boek en de hoofdpagina van wikibooks te ordenen volgens WSBN en dus van de twee laatste puntjes het WSBN er niet te zetten en eventueel te verwijderen als het niet correct is. Is dit in orde? of zijn er andere opinies?--[[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] 16 feb 2010 16:17 (CET)
:Dat is wel veel ja. Mijn --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} mening:
# in de infobox is wel prima, daar staat tenslotte alle info in.
# de lijst, dat wordt wel steeds meer werk, maar hoe weet je anders welke boeknummers bezet zijn?
# de hoofdpagina is inmiddels (voorlopig) bijgewerkt, dat probeer ik wel bij te houden, meer als hoofdthema en 1ste onderverdeling is volgens mij niet nodig en als alles bepaald is hoeft dat niet meer bijgehouden te worden. alleen controle of de boeken die 'af' zijn op de juiste plaats worden neergezet.
# vermelding in de inhoudopgaves kan vervallen vind ik, overlaten aan de auteur die het 'belangrijk' vindt.
# voor de hoofdpagina van het boek geldt hetzelfde. deze laatste twee moeten (indien aanwezig) dan natuurlijk wel gecontroleerd worden op juistheid en dat is weer een heel karwei. eigenlijk ben ik ervoor om ze te verwijderen en het over te laten aan de infobox (die 'vroeger' niet bestond).

Ik veronderstel dus dat ik het WSBN mag verwijderen van het [[Sjabloon:Boeksjabloon|Boeksjabloon]] en ook dat deel van de uitleg mag aanpassen.----[[Gebruiker:Sanderd17|Sander Deryckere]] 20 feb 2010 17:16 (CET)

== WSBN-bot ==

Ik zag viavia dat [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] een bot heeft gemaakt om de lijst te updaten. Nu is deze gebruiker al sinds 2010 niet meer actief op wikibooks, wordt zijn bot nog door iemand anders gerund of wordt de lijst met WSBN-nummers niet meer geüpdated? [[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]] ([[Overleg gebruiker:QZanden|overleg]]) 13 jul 2016 01:52 (CEST)
:Hier moet ik het antwoord schuldig blijven. [[Gebruiker:Sanderd17|Sanderd17]] heeft zich lang niet meer laten zien (is misschien helemaal weg?), van bots (niet te verwarren met de muziekgroep [[w:Bots (band)|Bots]]) ;) heb ik helaas geen verstand en ik weet ook niet of het is over gedragen. --{{Gebruiker:Vangelis/Handtekening}} 14 jul 2016 13:18 (CEST)

== Wat als ==
De juiste subgroep nog niet aanwezig is?
Ik werk aan [[Verzamelingen]], en dat is de basis van wiskunde. Vakken als algebra, meetkunde, statistiek etc worden op de verzamelingen gebaseerd, maar verzamelingen valt niet onder een van de 6 richtingen van de wiskunde die nu opgesomd staan. Wat doe ik? Een 187. aanmaken?  [[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]] ([[Overleg gebruiker:TeunSpaans|overleg]]) 7 nov 2022 16:56 (CET)
:Kan. Maar wat denk je van nl-1-18-180-00001? Dan komt &quot;Verzamelingen&quot; ook nog eens bovenaan te staan in de reeks boeken over wiskunde, wat voor een ''basis'' de enig juiste plaats is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 nov 2022 01:14 (CET)

== WSBN ==
Verplaatst vanaf [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN]]

Bij een bepaald [[Aan de slag met BitTorrent|boek]] staat in de infobox:
 nl-3-34-341-00004
met een link naar [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]], waar staat:
 nl-3-4-1-00004
In de wikicode van die pagina staat dan weer &quot;id=&quot;
 nl-3-34-341-00004
Maar op heel oude versies van diezelfde pagina staat weer wel
 nl-3-34-341-00004

Verwarrend!
*Waarom is dat zo?
*Hoe is dat zo gekomen?
*En is het format met de telkens herhaalde cijfers niet een beetje onzin?

De vorm 
 nl-3-4-1-00004
voldoet mi. prima om elk boek een uniek WSBN te kunnen geven. Alleen wanneer een van de eerste drie cijfergroepen boven de 9 uitkomt kan de tabel niet meer goed (alfabetisch!) gesorteerd worden.

 nl-341-00004
zou nog eenvoudiger zijn, maar beperkt het aantal hoofd-, sub- en subsubgroepen zeker tot 9.

 nl-030401-00004
lost beide problemen op, maar of het fraai is... /

In de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN lerarenkamer] werd die vraag 15 jaar geleden ook al gesteld. En op [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2010&amp;oldid=400219#WSBN_(2) dezelfde pagina] wordt het nut van het WSBN zelfs in twijfel getrokken.

En nog een discussie over WSBN uit 2023 in de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2023&amp;oldid=400206#WSBN_exact].
Ik zou in elk geval graag één vorm als de enig juiste willen aanwijzen. Graag een ieders' commentaar! - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 aug 2025 03:01 (CEST)

:Ik heb werkelijk geen idee hoe dit ontstaan is. Mijn eerste gedachte is: koppelen aan inhoudscategorien is vragen om problemen, maar die keus is nu eenmaal gemaakt. (Ik zou eerder aansluiten bij iets bestaands... {{ISBN|}}aanvragen kan, maar kost geld. Dat kan alleen voor een boek dat af is). In elk geval lijkt mij een vorm zonder herhaling van cijfers beter. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 2 aug 2025 09:07 (CEST)
::Ik heb WSBN meen ik ooit eens als parameter aan een of een paar boeken toegevoegd, omdat ik meende dat dit er standaard bij hoorde. Verder is dit hele verhaal met de getallen voor mij nu echt even te technisch. {{Ping|Erik Baas}} Ik begrijp dat je het probleem wat er blijkbaar was, in feite al zelf hebt opgelost? [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 5 aug 2025 11:36 (CEST)
:::Niet echt. Het grootste probleem is nog steeds dat er twee verschillende formats gebruikt worden voor het WSBN, en dat wordt een flinke ingreep. Waar ben ik nu weer aan begonnen? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 aug 2025 15:43 (CEST)
::::Je bent begonnen aan het terecht opruimen van een ondoordachte actie van waarschijnlijk een wikibookgeest, want de dader licht waarschijnlijk al een tijdje op het kerkhof {{Smiley|1}}.&lt;br&gt;
::::Overigens levert de begrenzing van het tientallig stelsel geen problemen op, net als hexadicimaal, na negen komt &quot;A&quot;. Dat levert met sorteren totaal geen problemen op, letters sorteren na cijfers. Het enige is dat als het WSBN uit alleen cijfers bestaat die mogelijk als getallen gesorteerd worden. {{Smiley|4}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 5 nov 2025 16:42 (CET)

== Coderingen en namen gelijk trekken op Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving ==
Overgeheveld van [[Wikibooks:Lerarenkamer#WSBN/2]]

De coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks zouden gelijk moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)&lt;br&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
::&lt;s&gt;Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)&lt;/s&gt;
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:57 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] en anderen: Dus de actiepunten zijn:
:# Inventarisatie van lijsten met WSBN's: welke lijsten zijn er? {{Done}}
:# Inventarisatie verschillende soorten formats voor het WSBN. Voorstel maken voor welke blijft. Voorstel beoordelen, akkoord krijgen en implementeren. Bij de implementatie kan er wellicht iets geautomatiseerd worden. 
:# Gedetailleerde inventarisatie van pagina's met WSBN-codes en naamgeving (incl. Wikibooks-voorpagina) waaruit de verschillen blijken (in kolommen) en daarnaast een kolom met voorstellen.
:# Beoordelen voorstellen. 
:# Uitkomsten implementeren.
:## Op de diverse pagina's.
:## In de infoboxen.
:Mee eens? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 18:09 (CEST)
::Ja, goed plan. En: sorry dat ik niet eerder gereageerd heb; ik heb wat moeite met deze manier van werken, en daarom stel ik het wel eens even uit. En nog eens. Etc... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 18:54 (CEST)

===@1): Inventarisatie van lijsten met WSBN's===
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] - overzicht met coderingen en hun betekenissen
::* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]] - de lijst met alle Wikiboeken met een WSBN
::* [[Hoofdpagina]] met alleen coderingen voor de Wikiboeken die voor minimaal 75% gereed zijn, niet voor de rechterkolom die alfabetisch is gesorteerd, niet op onderwerp.
::* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]; dit is de enige Boekenplank met zo'n indeling.
::* Zie ook: [[Help:Boekstructuur#Het WSBN]], dat moet worden aangepast als er een definitief format is.
::Daarnaast komt het WSBN voor in Infoboxen.
::Ik kan geen andere lijsten vinden. Klopt dat? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 10 apr 2026 12:31 (CEST)
:::Ja, voorzover ik weet. Erg genoeg, want het betekent dat de codes op twee resp. drie pagina's vastgelegd zijn, en elk WSBN op drie pagina's ingevuld moet worden. Dubbel werk, en een bron van fouten. We ''moeten'' dat haast wel centraal gaan opslaan, maar ik weet nog steeds niet hoe. Wikidata, JSON, XML, of een simpel sjabloontje?? [ZUCHT] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 10 apr 2026 19:10 (CEST)

====(Probeersel:)====
::Is het mogelijk om het [[Sjabloon:Infobox]] zo te maken dat het WSBN niet hoeft te worden ingevuld, maar dat, als het wordt opgevraagd (bij mijn weten alleen bij het tonen van een infobox voor een bepaald Wikibook), het automatisch wordt overgenomen uit de WSBNlijst, aan de hand van de titel van het Wikibook? Dat zou in ieder geval al werk (en mogelijke fouten) schelen. En als een WSBN wordt gewijzigd, hoeft het sjabloon niet te worden aangepast. Dan zouden nog wel de huidige waarden uit alle sjablonen eenmalig moeten worden verwijderd, is dat te automatiseren? (Als het om een SQL-tabel zou gaan, zou verwijderen van waardes het gemakkelijk zijn, maar dat is het zeker niet?) [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Bijna alles kan - min of meer - geautomatiseerd worden, de vraag is alleen of ''ik'' dat ook kan... ;-) De mogelijkheden van Wikicode zijn vrij beperkt, en met Lua kan ik nog niet veel aanvangen. ''Centrale opslag'' is in deze wel het sleutelwoord, in welk format dan ook. SQL kan helaas niet (*), &quot;men&quot; heeft gekozen voor JSON (en dat geeft nog meer overhead dan XML, en is te gevoelig voor fouten om aan iedereen over te kunnen laten).
::::&lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;&amp;#42;: Ik heb eens een sjabloon gezien dat de SQL-syntax ''benadert'', maar de wijze van data-opslag was mij totaal onduidelijk. Lang geleden, zal het nog eens opzoeken.&lt;/span&gt;
:::: - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:09 (CEST)
::::Nee, laat maar, dat opzoeken. Conclusie: dit is (in ieder geval voorlopig, op dit moment) geen oplossing. Over naar plan B. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::Het opnemen in '''Wikidata''' zie ik niet zitten. Dan zou er speciaal voor NL-Wikibooks een identificatiecodering in Wikidata moeten worden aangemaakt en moet zo'n code elke keer handmatig in het Wikidata-item worden ingevuld of gewijzigd (en wie weet hoe dat werkt èn gaat er elke keer aan denken? Dat vergt wel erg veel van Wikibooks-schrijvers die zich willen concentreren op de inhoud). Vervolgens moet dat in NL-Wikibooks worden geïmplementeerd en daar weer worden onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Het zou wel de meest logische keuze zijn: een ''bestaande'' database gebruiken is so-wie-so handiger dan zelf het wiel opnieuw uitvinden. Maar... 412 boeken handmatig invoeren en titel, auteur, WSBN en voortgang invullen is erg veel werk. De eigenschap &quot;WSBN&quot; zou gecreëerd moeten worden, dat is een lastige procedure. En ik betwijfel of &quot;men&quot; het allemaal toe zal laten, vooral omdat WSBN uitsluitend op nl-wikibooks toegepast wordt... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 11:19 (CEST)
::::Kortom: dit is ook geen oplossing. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 17:38 (CEST)

::De voor auteurs gemakkelijkste oplossing zou inderdaad zijn om de data in de infoboxen te plaatsen, maar dat maakt het opvragen van data tbv. andere pagina's erg lastig (omdat het er ruim 400 zijn). Een centrale opslag is een ''must''.

::Blijft over: de simpelste vorm van een database, nl. een &quot;platte&quot; tabel, die met wikicode (plus evt. een stukje Lua) uit te lezen is. Hopelijk is de bestaande WSBNlijst daarvoor te gebruiken, anders wordt het een nieuwe pagina in ± deze vorm:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|nl-1-2-3-00001|&lt;boektitel 1&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|
|nl-1-2-3-00002|&lt;boektitel 2&gt;|&lt;auteur(s)&gt;|&lt;fase&gt;|

... etc...
&lt;/pre&gt;
*De velden zijn van variabele lengte, het datatype is ''string'' (tekst).
*De eerste regel zou de veldnamen kunnen bevatten: &lt;code&gt;|WSBN|titel|auteurs|fase|&lt;/code&gt;
*De tabel zou ook de catalogus-codes kunnen bevatten, bv.:
&lt;pre style=&quot;margin-left: 4em;&quot;&gt;
|1|Exacte en natuurwetenschappen|
|1-0|Wiskunde en Natuurwetenschappen algemeen|
|1-1|astronomie|
|1-2|geografie|
|1-3|biologie|
|1-3-0|Basis biologie|
|1-3-1|Taxonomie|
|1-3-2|Celbiologie|

... etc...
&lt;/pre&gt;

De data moet dan gebruikt kunnen worden voor de infoboxen, de WSBNlijst, de boekenplanken, en de vermelding van de fase op elk boek. En, misschien later, de categorieën. Pffft... ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 apr 2026 01:39 (CEST)

====(Rigoreuze oplossing: de afschaffing van het probleem)====
::Overigens begin ik me inderdaad steeds meer af te vragen waarvoor het WSBN dient, ik heb hierboven geen echt antwoord daarop gevonden. We hebben ook al categorieën, portalen en boekenplanken om Wikiboeken op onderwerp terug te kunnen vinden. Persoonlijk zou ik liever tijd stoppen in het goed op orde krijgen van de boekenplanken, zodat elk Wikibook in precies één boekenplank voorkomt. En dan die boekenplanken automatisch op de voorpagina zetten [en ze te integreren met de bestaande sjablonen voor de voorpagina] (incl. indicaties voor voortgang, opgehaald uit de Infobox, zodat je ook dat niet handmatig moet onderhouden). Zodat die boekenplanken het hele WSBN-gedoe kunnen vervangen. Maar dan heb je op de voorpagina geen strenge scheiding meer tussen rijp (min. 75% gereed) en groen. Overigens lijkt het me een goed idee om altijd de voortgang-icoon op te halen uit de Infobox en alléén daar te onderhouden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 11 apr 2026 09:21 (CEST)
:::Dat heb ik me ook al eens afgevraagd, en ook ik was al niet de eerste... Maar:
:::*afschaffen gaat me te ver, al was het maar omdat het al zo lang bestaat en er door veel mensen tijd en moeite aan besteed is;
:::*het levert wel een bijdrage aan het ''imago'' van een boek, en – als het consequent toegepast wordt – dus ook aan dat van nl.wikibooks;
:::*het geeft mi. duidelijker weer in welke categorie een boek thuishoort;
:::*het kan gebruikt worden om ook dat (én de plaatsing op de boekenplanken, én de vermeldingen op de hoofdpagina!) te automatiseren.
:::Niet afschaffen dus, wel perfectioneren. Vind ik. 
:::PS Op het ophalen van data uit de infobox kom ik nog terug. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 apr 2026 20:51 (CEST)

===@2): Inventarisatie verschillende soorten formats WSBN en voorstellen ===
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]: 
** taalcode (bijv: nl) - NB Deze wordt in de praktijk niet altijd gebruikt.
** hoofdthema (1-9) 
** onderverdeling (.1-.9) 
** tweede onderverdeling (..1-..9) 
** unieke boekcode (00001-99999). 
:De verschillende delen van het nummer worden van elkaar gescheiden door een verbindingsstreepje. Het verbindingsstreepje maakt het mogelijk voorloopnullen achterwege te laten en biedt bovendien de mogelijkheid tot meer dan 9 opties in de verschillende groepen.
* [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst]]: bovenstaande standaard in de praktijk gebracht, bijvoorbeeld: nl-4-2-1-00001 (Taal- &amp; letterkunde, taalcursus, natuurlijke taal) Nieuwgrieks. 
* [[Hoofdpagina]]: alleen de nummers van de hoofdtema's, onderverdeleing en tweede onderverdeling worden gebruikt, bijvoorbeeld: 42. Taalcursus ; 421. natuurlijke taal: Afrikaans - Italiaans - Nieuwgrieks. 
* [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]: 1.5.0.1 Chemie centraal. (1.5. = Scheikunde, 0 = Basis Scheikunde, 1 = volgnummer).
* Infoboxen: op twee verschillende manieren: 
** nl-4-42-421-00001 (Nieuwgrieks; dus cumulatief)
** nl-6-2-000-00001 (Economie) en nl-2-26-000-00001 (Kookboek), waarbij de tweede onderverdeling &quot;000&quot; is uitgeschreven, terwijl die in de WSBNlijst is afgekort tot &quot;0&quot;.
Conclusie: er zijn vier verschillende schrijfwijzen (afgezien van de Hoofdpagina):
* nl-1-5-0-00001 (WSBNlijst)
* 1.5.0.1 (Boekenplank:Exacte wetenschappen)
* nl-1-15-150-00001 (Infobox-1)
* nl-1-5-000-00001 (Infobox-2)

'''Voorstellen'''
# Houd het format zo kort en volledig mogelijk, zonder overbodige voorloopnullen en cumulaties. Dat is die van de WSBNlijst, bijvoorbeeld nl-1-5-0-00001; nog korter is nl-1-5-0-1.
# Stappen om dit format te implementeren, uitgaande van de WSBNlijst:
## pas de WSBN's in de WSBNlijst aan naar het gewenste format (de WSBNlijst wordt de plek waar WSBN's worden gemaakt, opgeslagen en onderhouden)
## maak een sjabloon of programma dat ervoor zorgt dat het WSBN uit de WSBNlijst automatisch wordt opgenomen in de [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]] en Infoboxen als die worden opgevraagd (NB dit betekent dat de boektitel in de WSBNlijst exact hetzelfde moet zijn als de echte boektitel; aandachtspuntje bij wijzigingen in de titel)
## verwijder de WSBN's uit de [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]] en Infoboxen, en vervang ze door het sjaboon; bij voorkeur automatisch;
## test het sjabloon of programma.
# De Hoofdpagina houdt vooralsnog de huidige indeling en wordt desgewenst handmatig aangepast. 

'''Vragen''': 
# Kan dit format gebruikt worden in programma's? Het is een flexibel format waarbij de eerste drie of vier 'velden' kunnen variëren van 1-3 resp. 5 cijfers. 
# Ga je akkoord met dit format?
# Is het voorstel voor de implementatie realistisch? Is het mogelijk om een dergelijk sjabloon of programma te maken? (Ik heb geen verstand van programmeren, dus het zal door iemand anders gemaakt moeten worden.) Of gaan we dit toch allemaal handmatig veranderen en onderhouden, met alle risico's van fouten en uiteen blijven lopen van formats?
# Is het mogelijk om ook het icoon voor de mate van gereedheid (die gekleurde blokjes) overal automatische over te nemen uit de Infoboxen? Dan hoeven ze maar op één plek bijgehouden te worden: in de Infoboxen (mag wat mij betreft ook de WSBNlijst worden als dat qua programmeren handiger is). Ze staan in ieder geval op: Hoofdpagina, WSBNlijst (eventueel met een aparte kolom hiervoor zoals in de Boekenplank) en [[Boekenplank:Exacte wetenschappen]]. Dan wordt dat ook automatisch overal gelijk getrokken en kunnen er geen verschillen meer ontstaan.
--[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 apr 2026 11:15 (CEST)</text>
      <sha1>h3hrzsa39qwq7f2o1qml25q0f7d3tvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Gestarte boeken</title>
    <ns>10</ns>
    <id>6445</id>
    <revision>
      <id>424909</id>
      <parentid>423890</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Netwerken overgeheveld uit de linkerkolom - zie [[Overleg:Netwerken#Hoe is dit een Wikibook?]]</comment>
      <origin>424909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9661" sha1="iyv7lth9cdchs6okx6s6ff80u2k41yk" xml:space="preserve">&lt;!-- NIEUWE BOEKEN op ALFABET invoegen - Zet er het VOORTGANGSSJABLOON en de DATUM bij (bijvoorbeeld 0, 25, of 50%|Datum=01 maart 2010). De bedoeling is de laatst eraan gewerkte datum. Dat hoeft niet elke keer, maar is wel handig om te zien DAT er nog steeds aan gewerkt wordt. Boeken die voor 75% of meer 'af' zijn verplaatsen naar de kolom 'Wiki Boeken'--&gt;
&lt;h3&gt;'''Lijst van wikiboeken die voor minder dan 75% klaar zijn. Uw goede aanvullingen zijn welkom. (In de linkerkolom staan boeken die al verder zijn.)'''&lt;/h3&gt;
&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;margin-bottom: 0.6em;&quot;&gt;''Voeg als u een nieuw boek begint de titel aan deze lijst toe: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Gestarte_boeken&amp;action=edit klik hier.]''&lt;/div&gt;
'''A'''
[[Abstracte algebra]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Portaal:Allochtone talen in Nederland]]{{0%|Datum=19 oktober 2005}} -
[[Amélie Nothomb]]{{50%|Datum=19 augustus 2017}} -
[[Analyse]]{{50%|Datum=14 februari 2010}} -
[[Anaximander over de natuur]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} -
[[Aquaristiek]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Archeologie]]{{00%|Datum=24 april 2010}} -
[[Arduino]]{{00%|Datum=30 juli 2013}} -
[[Astronomisch woordenboek]]{{00%|Datum=26 juli 2010}} -
[[Atlas van Europa]]{{25%|Datum=13 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''B'''
[[Basiskennis chemie]]{{00%|Datum=06 september 2014}} -
[[Basisstructuur van de kosmos]]{{25%|Datum=3 september 2010}} -
[[Bekende filosofen uit de geschiedenis]]{{25%|Datum=17 maart 2016}} -
[[Belgische Franstalige literatuur]]{{25%|Datum=1 december 2019}} -
[[Beroemde jazzmuzikanten]]{{25%|Datum=28 augustus 2010}} - -
[[Biochemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} -
[[Biologie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - 
[[Bitcoin voor beginners]]{{25%|Datum=20 februari 2018}}
&lt;br&gt;
'''C'''
[[Catalaans]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Chemie Centraal]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} -
[[Chemisch rekenen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Cascading Style Sheets|CSS]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Chillipepers.nl]]{{00%|Datum=13 juni 2011}} -
[[Computernetwerken]]{{25%|Datum=10 dec 2010}} -
[[Computerspellen]]{{25%|Datum=Volgens infobox}} -
[[Computersystemen]]{{25%|Datum=23 november 2012}} -
[[Cursusboek Marifonie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Cursus noten lezen]]{{25%|Datum=12 december 2013}} 
&lt;br&gt;
'''D'''
[[Dammen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Datacommunicatie in informatica]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - 
[[Decamerone]]{{50%|Datum=21 augustus 2011}} -
[[Deens]]{{50%|Datum=25 september 2006}} -
[[Portaal:Dierengids|Dierengids]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Dominobouwen]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} -
[[Duits]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Dwengo]]{{25%|Datum=6 december 2012}}
&lt;br&gt;
'''E'''
[[EHBO]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Elektriciteit]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Elektronica]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Engels]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Etiquette voor het internationaal zakendoen|Etiquette voor het internationaal zakendoen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Evolutie]]{{50%|Datum=23 mei 2025}}
&lt;br&gt;
'''F'''
[[Farmacologie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Filmmontage]]{{00%|Datum=3 juni 2010}} -
[[Fourieranalyse]]{{25%|Datum=14 februari 2010}} -
[[Frans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Fries]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Wikibooks:Fysica|Fysica (project onderwijs)]]{{25%|Datum=14 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''G'''
[[Gebruik van de opdrachtprompt]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Gedichten uit de wereldliteratuur]] -
[[Geheimschrift]]{{00%|Datum=8 maart 2010}} -
[[Gender en diversiteit]]{{25%|Datum=20 juni 2005}} -
[[Geneeskunde]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Genieten van Seks]]{{50%|Datum=23 oktober 2015}} -
[[Georges Simenon]]{{25%|Datum=8 september 2016}} -
[[Gitaar]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Gotisch]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Griekse mythologie]]{{25%|Datum=21 september 2008}} -
[[Gronings]]{{25%|Datum=15 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''H'''
[[Handboek practica onderwijs|Handboek practicaonderwijs]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Handige Harry]]{{50%|Datum= 29 september 2008}} -
[[Hengelsport]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Heraclitus over de natuur]]{{50%|Datum=15 februari 2010}}
[[Hermetische kabbala]]{{50%|Datum=24 augustus 2010}} -
[[Houtzaagmolens praktijkhandboek]]{{25%|Datum=31 oktober 2010}} -
[[HTML]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Portaal:Huisdierengids|Huisdierengids]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Victor Hugo]]{{25%|Datum=7 juli 2024}}
&lt;br&gt;
'''I'''
[[Ido]]{{25%}} -
[[Inleiding Oude en Nieuwe Testament]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[In mensentaal]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''J'''
[[Jazz standards]]{{25%|Datum=30 augustus 2010}} -
&lt;br&gt;
'''K'''
[[Kaartspel|Kaartspelen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Kantoorsoftware]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Kennisbank keramiek]]{{25%|Datum=27 april 2019}} -
[[Koningen aan de Nijl]]{{25%|Datum=9 juli 2006}} -
[[Kostprijsberekening en interne informatievoorziening]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Kunstgeschiedenis]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''L'''
[[Latijn (scholierenversie)]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Leerboek Wikipedia]]{{25%|Datum=24 april 2011}} -
[[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} -
[[Litouws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''M'''
[[Maatschappijleer]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} -
[[Magische wetenschap|Magische wetenschappen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Manifest van de angst]]{{50%|Datum=9 december 2011}} -
[[Mechanica van materialen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Melkwinning]]{{25%|Datum=9 juni 2010}} -
[[Meten en onzekerheid]]{{25%|Datum=15 februari 2011}} -
[[Mineralen verzamelen]]{{25%|Datum=18 december 2007}} -
[[Modelspoorwegbouw]]{{25%|Datum=22 maart 2009}}
&lt;br&gt;
'''N'''
[[Nederlands]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Nederlandse geschiedenis]]{{50%|Datum=20 juni 2005}} - 
[[Nederlandse jazz]]{{50%|Datum=28 augustus 2010}} -
[[Netwerken]]{{25%|Datum=Volgens infobox}}
[[Noors]]{{25%|Datum=4 april 2013}}
&lt;br&gt;
'''O'''
[[Omrekenen van eenheden]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Onderwijs in relatie tot P2P]]{{50%|Datum=23 september 2014}} -
[[Ontdekkingsreizen]]{{00%|Datum=23 april 2017}} -
[[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[OpenOffice.org]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[OpenStreetMap]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Oracle]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Organische chemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} -
[[Oudgrieks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Over beroemde personen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}-
[[Opfriscursus literatuur]]{{25%|Datum=23 augustus 2010}}
&lt;br&gt;
'''P'''
[[Papiamento]]{{00%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Periodiek systeem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Personenzorg I]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Perzisch]]{{00%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Pinnacle Studio]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Edgar Allan Poe]] - {{25%|Datum=14 juli 2024}}
[[Pools]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Portugees]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Programmeren, de basis]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in C]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in C++]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in C Sharp|Programmeren in C#]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in COBOL]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in Java]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in JavaScript]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[ Programmeren in Just Basic]]{{25%|Datum=4 augustus 2012}} -
[[Programmeren in Pascal]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in Python]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in Ruby]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in VB &amp; VBA]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Programmeren in x86 assembler]]{{25%|Datum=15 februari 2010}}
&lt;br&gt;
'''R'''
[[Religieus woordenboek]]{{25%|Datum=19 januari 2011}} -
[[Roemeens]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Russisch]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} 
&lt;br&gt;
'''S'''
[[Saterfries]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Scheepsstabiliteit]]{{00%|Datum=06 augustus 2011}} - 
[[Scheikunde]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} -
[[Scheikunde Opgaven]]{{50%|Datum=Volgens infobox}} - 
[[Schrijven]]{{00%|Datum=10-04-2026}} -
[[Shakespeares toneelstukken]]{{25%|Datum=16 april 2017}} -
[[Shakespeare van A tot Z]]{{25%|Datum=11 november 2021}} -
[[Sindarijns]]{{50%|Datum= 13 aug 2010}} -
[[Sloveens]]{{00%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Songbook]]{{00%|Datum=16 juli 2015}} -
[[Spaans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Sterkteleer]]{{50%|Datum=20 juli 2010}} -
[[Sterren kijken]]{{25%|Datum=11 december 2013}}
&lt;br&gt;
'''T'''
[[Tekstverwerking]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Toetsenbank]]{{25%|Datum=30 september 2006}} -
[[Toevalsprocessen]]{{50%|Datum=22 jul 2011}} -
[[Trucs met de diabolo]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Tsjechisch]]{{00%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Turks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} -
[[Transfusiegeneeskunde]]{{25%|Datum=06 oktober 2011}}
&lt;br&gt;
'''V'''
[[Verteltechnieken]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - 
[[Vietnamees]]{{25%|Datum=4 november 2010}}
&lt;br&gt;
'''W'''
[[Welsh]]{{50%|Datum=20 augustus 2010}} -
[[Werken met MKVToolnix]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[West-Vlaams]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} -
[[William Wordsworth]]{{25%|Datum=14 november 2019}} -
[[Windows]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - 
[[Woordenboek&amp;nbsp;literatuur]]{{25%|Datum=12 feb 2018}}
&lt;br&gt;
'''Z'''
[[Zeeuws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} -
[[Zweeds]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}
&lt;noinclude&gt;[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iyv7lth9cdchs6okx6s6ff80u2k41yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Diversen</title>
    <ns>10</ns>
    <id>8888</id>
    <revision>
      <id>424908</id>
      <parentid>422071</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>[[Netwerken]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}  verwijderd, is naar 25% gereed gegaan, zie [[Overleg:Netwerken#Hoe is dit een Wikibook?]]</comment>
      <origin>424908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="316" sha1="daiioydialf2spfh37bpypu56o9lm2g" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;[[Afbeelding:P question.png|30px]] &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''[[Boekenplank:Diversen|9. Diversen]]'''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

[[Aan de slag met BitTorrent]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} - 
[[In mensentaal]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - 
&lt;noinclude&gt;[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>daiioydialf2spfh37bpypu56o9lm2g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netwerken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17242</id>
    <revision>
      <id>424903</id>
      <parentid>421266</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Beginnetje</comment>
      <origin>424903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13399" sha1="skzooxesto9wkn8y9ggqqqpsjvjhn1v" xml:space="preserve">{{bi}}
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Titel: ''Netwerken''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Auteur: Gerard D. de Gier&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{{Bottombox
|inhoud=Dit Wikibook is een [[Wikibooks:Beginnetje|eerste opzet]]. U wordt uitgenodigd om er uw kennis toe te voegen! Klik hiertoe op ['''Bewerken'''] voor deze pagina of op een rode link voor een nieuw hoofdstuk.
|logo=Crystal txt.png}}&lt;br&gt;

Het werkwoord '''Netwerken''' gaat over het actief opbouwen en onderhouden van persoonlijke relaties met familie, vrienden, collega's en kennissen. Dergelijke contacten en interacties kunnen steun, informatie en/of kansen bieden. Het gaat om dan meer af en toe een borrel drinken. Binnen de kringen van ondernemers, journalisten en professionele loopbaanadviseurs en in vele andere beroepsgroepen, wordt netwerken beschouwd als een veelomvattende activiteit die het puur sociale aspect overstijgt. Het navolgende is een toelichting voor een breder publiek.
 
[[File:Netwerkmodel.jpg|centre|500px]]

===Bewustzijn===
Hoewel men dit vaak niet beseft, netwerkt men vaker dan men denkt. De meeste mensen zijn er afkerig van omdat zij het gevoel hebben dat netwerken op de een of andere manier een inbreuk op de privacy van anderen maakt, en/of een oneigenlijk gebruik van de kring van vrienden, familie en zakelijke relaties. Maar wij maken allemaal gebruik van de mensen in ons netwerk, bijvoorbeeld voor het regelen van oppas, het vinden van een betere kamer of appartement, of om in contact te komen met mensen met dezelfde hobby of die werkzaam zijn in een bedrijfstak waar we zelf graag in willen werken. 

===Doel===
Echter, netwerken-om-het-netwerken heeft weinig zin: er moet wel een doel zijn. Voor journalisten bijvoorbeeld is dat het vinden van nieuws, in de loopbaanadvies branche is dit mensen helpen met het vinden van een andere job, en, voor zelfstandige ondernemers, het verkrijgen van opdrachten. Netwerken heeft ook zin binnen de eigen organisatie, als een manier om zonder formele autoriteit toch invloed uit te oefenen, dingen gedaan te krijgen of bij bepaalde projecten een productieve samenwerking te bewerkstelligen. &lt;ref&gt;Allan R. Cohen, David L. Bradford, Influence Without Authority (1991), pp.  17-25.&lt;/ref&gt; 

===Doen!===
Veel mensen práten wel over netwerken, maar ze doen het in de praktijk niet. Dat komt veelal omdat men een drempel voelt om andere aan te spreken, zelfs op bijeenkomsten die zich daar goed voor lenen, zoals recepties en conferenties. En dat is jammer en onnodig want netwerken is niets anders dan 'leuk omgaan met mensen'.

===Attitude===
Maar als men blijvend succesvol wil zijn als netwerker, dan zal het een mentaliteit moeten worden, een manier van leven, iets waar men steeds alert op is. Dus als u bv. informatie nodig hebt denk dan éérst aan iemand in uw netwerk die het zou kunnen weten en denk dán pas aan Google.

===Profiel===
Om succesvol te netwerken moet u een helder profiel hebben zodat u weet wie u bent en wat u kunt (en wat niet). Natuurlijk is het van groot belang dat u dit vervolgens ook goed voor het voetlicht kunt brengen. En dit heeft alles te maken met uw zelfbeeld. De vraag hoe u uzelf ziet bepaalt in hoge mate hoe u uw verhaal vertelt. Maar belangrijker nog: zoals iemand zichzelf ziet, zo ziet een ander hem/haar ook – u straalt het uit. Juist dat zelfbeeld is bij veel mensen een probleem. Enkelen hebben een te groot ego (dat is redelijk eenvoudig bij te stellen); maar velen ‘denken’ zich klein. Terecht luidt het gezegde: ‘Wie zich zo klein maakt als een muis wordt opgegeten door de kat.’

===Voorbereiding===
De voorbereiding bij netwerken valt uiteen in drie gedeelten. Ten eerste de markt: waar vindt u de opdracht of baan die bij u past en hoe ziet die markt eruit? Vervolgens uw eigen voorbereiding: naast uw profiel, een aantal pakkende succesverhalen en een helder betoog over uw ideeën voor de toekomst. Tenslotte moet ieder individueel netwerkgesprek terdege voorbereid worden. U moet zo veel mogelijk over uw gesprekspartner te weten zien te komen, goed geïnformeerd zijn over de branche, iets actueels te vertellen hebben en op de hoogte zijn van de situatie van de organisatie die u bezoekt. 
Het is een bekend gegeven dat ieder mens ongeveer vijfhonderd mensen kent. Het is zaak die in beeld te brengen door een goede '''inventarisatie'''. Dat gaat het gemakkelijkst door eerst die netwerken op te schrijven waar u zelf deel van uitmaakt zoals familie, collega’s, de buurt, sportclub, vrienden en kennissen etc. Daarnaast kent u meestal wel mensen die lid zijn van grote netwerken zoals serviceclubs (Rotary, Lion, o.a.), studentenverenigingen (dan wel alumni-netwerken) of ondernemersclubs. Dat zijn mensen die bij uitstek geschikt zijn om nadere informatie te verstrekken over bijv. potentiële opdrachtgevers voor uw bedrijf. Ze horen veel en kennen veel mensen.

===Netwerkgesprek===
Pas als u goed voorbereid bent is het zinvol om echte netwerkgesprekken te gaan voeren. U kunt overal mensen ontmoeten, maar zeker in het begin van uw netwerk-activiteiten is het slim om het in de buurt te zoeken en vooral laagdrempelig te beginnen. Probeer gewoon eens informatie te verzamelen over een bedrijf waar u mogelijk zou willen werken door te praten met mensen in uw omgeving. U zult al snel zien dat mensen u doorverwijzen zodat u in contact komt met mensen die u de benodigde informatie over die organisatie kunnen geven.
	
In het begin zal dat informeel gebeuren, bijv. op een verjaardag of een receptie, maar al snel zult u een echt netwerkgesprek hebben. Zo’n gesprek kunt u vanaf het begin een positieve wending geven door het maken van een perfecte eerste indruk. Het is zéér belangrijk dat u meteen duidelijk maakt waar u voor komt: &quot;geen opdracht, geen baan, maar informatie&quot;. Doet u dat niet dan denkt uw gesprekspartner al snel: &quot;Die wil iets van mij (een baan/een opdracht), dat heb/wil ik niet, hoe kom ik hier zo snel mogelijk van af.&quot; 

De ervaring leert dat het gesprek zelf (na een paar keer) wel loopt, maar de afsluiting is vaak een groot struikelblok. Begin met te vragen naar concrete suggesties. Als die zijn gekomen is de volgende vraag: &quot;Zeer interessant, met wie zou ik daar nu eens verder over kunnen praten?&quot; Dan moet de gesprekspartner namen noemen. Tenslotte de vraag: &quot;Hoe kan ik contact leggen met deze perso(o)n(en),&quot; waarbij het natuurlijk van belang is dat uw gesprekspartner als tussenpersoon wil optreden.

Wanneer u het gesprek heeft gevoerd, en het besprokene heeft vastgelegd in uw systeem, stuur dan de volgende dag even een passend kaartje of een e-mail. Daarin drukt u uw dank uit voor de tijd die uw gesprekspartner voor u heeft willen uittrekken, en voor de informatie en/of de directe hulp. En als u eens iets tegenkomt waarvan u denkt dat uw gesprekspartner dat op prijs zal stellen, bijvoorbeeld een artikel uit een tijdschrift op zijn/haar vakgebied of hobby, stuurt u dat dan meteen even naar hem/haar op. Dit is ook meteen een prachtige manier om in contact te blijven. Dergelijke kleine attenties worden bijzonder op prijs gesteld en zorgt er in veel gevallen voor dat men u zich blijft herinneren. Dan zal men gemakkelijker geneigd zijn ook u op de hoogte houden of iets toe te zenden, of zelfs voor iets uitnodigen. &lt;ref&gt; Cohen &amp; Bradford, ''op.cit.'', pp.26-44.&lt;/ref&gt;
Wanneer u binnen uw eigen organisatie uw netwerk goed onderhoudt, heeft dit onmiddellijk invloed op de manier waarop u uw collega’s of teamleden kunt insprireren (of zij u), en zal het project of de taak waaraan u werkt ten goede komen: &quot;(...) the ultimate 'glue' that binds people is not 'what they get' from the organization but what they can contribute to the community.&quot; &lt;ref&gt; P. Senge et al., ''The Fifth Discipline Fieldbook'' (1998), p. 300.&lt;/ref&gt;  &quot;Shared visions have a way of spreading through personal contact.&quot; &lt;ref&gt; Idem, p. 301.&lt;/ref&gt;

===Evaluatie===
Ga na zo’n gesprek meteen voor de spiegel staan voor een evaluatie en vraagt u zich dan af:
* wat was goed
* wat kon beter
* welke tips heb ik gekregen?
* welke verwijzingen?

Als u straks die nieuwe baan of die opdracht hebt, moet u uiteraard het spoor terug volgen en de mensen die u onderweg hebben geholpen bedanken. U zult de gesprekken dus goed moeten vastleggen. De eerste vijf gesprekken kunt u nog onthouden, de volgende niet meer. Programma’s als Excel, Outlook, Access, Davilex etc. lenen zich hier uitstekend voor. En wilt u het echt professioneel aanpakken denk dan aan pakketten als ACT!, Archie of  Commence.

===Onderhoud===
Iedereen kent veel mensen, maar kènde er veel meer. Gebrek aan gestructureerd onderhoud is er de oorzaak van dat veel mensen gewoon verdwijnen in de mist. De simpelste manier van onderhoud is natuurlijk het netwerk gewoon gebruiken. U kunt iets opzoeken via Internet, maar het is leuker (en beter voor het onderhoud) iemand te bellen of mailen die de informatie ook heeft. 

Ondanks alle ‘vriendensites’ als Hyves, LinkedIn, Facebook, etc. blijft persoonlijk contact een onmisbare schakel bij netwerken. Het beste bewijs daarvoor is dat een site als LinkedIn ook begonnen is met fysieke bijeenkomsten. &quot;As members of a community, we need to meet in person when we talk about what we really care about.&quot; &lt;ref&gt; Peter Senge et al., ''op.cit.'', p. 301.&lt;/ref&gt;

Bij het onderhoud is het verder van belang dat u zorgt voor een zekere structuur: voor u het weet praat u altijd met dezelfde mensen. Maar waar het vooral op aankomt is: &quot;Laat eens iets van je horen.&quot; Dat kan natuurlijk van alles zijn, maar het moet wel bij u passen. Probeer uw creatieve vermogens te benutten. Enkele voorbeelden van onderhoud zijn:

{| class=&quot;wikitable&quot;
!In de privésfeer || In de zakelijke sfeer
|- 
| 
*Hulp bieden (liefst ongevraagd)
*Artikel of Internet link sturen over iemands hobby	            
*Alternatieve kerstkaart – bedenk iets leuks
*Bellen (en dat dan ook echt doen)
*Lentekaart i.p.v. kerstkaart
|| 
*Samen met relaties iets bezoeken
*Sponsor een boek
*Houd open huis voor de buurt
*Kom in een krant of tijdschrift met uw bedrijf of beroep
*Word lid van een ondernemersvereniging
|- 
|}    

Zoals uit het bovenstaande blijkt is netwerken wel degelijk iets meer en anders dan alleen maar het drinken van een borrel in een café.

==='''LITERATUURLIJST'''===
'''Carrière en netwerken'''
*	L. Alexander, ''Career networking'', (Oxford  1997)
*	Richard Bolles, ''What color is your parachute'' (verschijnt jaarlijks)
*	Gerard D. de Gier, ''Netwerken doe je zó'' (Zwolle, 2006). 
*	R.L. Krannich &amp; C.R. Krannich, ''The new network: your way to job and career success'' (Woodbridge 1993)
*	Dr. N. M. Yeager, ''CareerMap'' (New York 1988)
*	Dineke van Zeewijk-Vink, Just Jongeleen, ''Doeltreffend netwerken'' (Deventer 2003)
*	Charles D.A. Ruffolo, ''Network Your Way to Success'' (Zwolle 2004)
*	Fred Krautwurst, ''Afgedwongen toeval'' (Zaltbommel 2006)
*	Ria de Jong, ''De essentie van netwerken'' (Den Haag 2006)

'''Wetenschappelijke netwerktheorieën'''
*	Wayne E. Baker, ''Networking Smart'' (New York 1994)
*	Wayne E. Baker, ''Netwerken, over het waarderen, opbouwen en gebruiken van sociaal kapitaal'' (Amsterdam 2001) 
*	A.W. Boxman (uitg.), ''Contacten en carrière'' (Amsterdam 1992)
*	W. Jansen, G.L.H. van den Wittenboer, ''Sociale netwerken en hun invloed'' (Meppel 1992)
*	Nitin Nohria &amp; Robert G. Eccles, ''Networking &amp; Organisational Structure, Form and Action'' (Harvard 1994)

'''Vrouwen en netwerken'''
*	Dr. Lily M. Segerman-Peck, ''Networking &amp; Mentoring, a Woman’s Guide'' (London 1991)
*	Mary Scott Welch, ''Networking, a Great New Way for Women to Get Ahead'' (Stamford CT 1980)

'''Netwerken in het algemeen'''
*	A. Baer &amp; Lynne Waymon, ''52 Ways to Re-connect, Follow Up &amp; Stay in Touch'' (Dubuque 1994)
*	L. D. Bjorseth, ''Breakthrough networking'' (Lisle 1996)
*	Dale Carnegie, ''Zo maakt u goede vrienden en relaties'' (Den Haag 2003) 
*	H. Catt, P. Scudamore, ''The power of networking'' (London 1999)
*	D. Fisher, S. Vilas, ''Power Networking'' (Austin 2000)
*	J. Gitomer, ''Het zwarte boekje voor netwerkers'' (Austin 2008)
*	J. van Hezewijk, M. Metze, ''Je kent wie je bent'' (Amsterdam 1999)
*	H. Mackay, ''Dig Your Well Before You Get Thirsty'' (New York 1997)
*	Susan Roanne, ''The Secrets of Savvy Networking'' (New York 1993)
*	J. Smallwood McKenzie, ''The 101 Commandments of Networking'' (privé uitgave {{ISBN|1-58500-444-8}})
*	L. Michelle Tullier, ''Networking for Everyone'' (Indianapolis  1998)
*	Prof. W. Verbeke, ''Ik netwerk, dus ik besta'' (Alphen a/d Rijn 2001)
*	D. de Wit, ''Netwerken als strategie'' (Alphen a/d Rijn 1998)

'''Overig'''
*	D. Cohen, L. Prusak, ''In Good Company: How Social Capital Makes Organisations Work'' (Harvard 2001)
*	J. R. DeLuca, ''Political Savvy'' (Berwyn 1992)
*	S. Covey, ''The Seven Habits of Highly Effective People'' (New York 1991)
*	M. Giovagnoli &amp; J. Carter Miller, ''Networlding'' (San Francisco 2000)
*	Malcolm Gladwell, ''Het Omslagpunt'' (Amsterdam 2001)
*	Trudy Kunz, ''Zeg toch eens gewoon HALLO'', (Amsterdam 1993)
*	''Pyttersen’s Nederlandse Almanak'' (Houten, verschijnt ''ca.'' 1 x per twee jaar)
*	C. Topf, ''Een succesvolle carrière door de juiste lichaamstaal'' (Antwerpen &amp; Harderwijk, 2000)

===Voetnoten===
&lt;references/&gt;

{{Boek}}
[[Categorie:Mens en maatschappij]]
{{Fase3}}</text>
      <sha1>skzooxesto9wkn8y9ggqqqpsjvjhn1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424904</id>
      <parentid>424903</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Rode links gemaakt om gemakkelijk hoofdstukken te creëren - zie [[Overleg:Netwerken#Hoe is dit een Wikibook?]]</comment>
      <origin>424904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13623" sha1="clqkgj9qwhkr48o7l05nyj2pp2vroz8" xml:space="preserve">{{bi}}
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Titel: ''Netwerken''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Auteur: Gerard D. de Gier&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{{Bottombox
|inhoud=Dit Wikibook is een [[Wikibooks:Beginnetje|eerste opzet]]. U wordt uitgenodigd om er uw kennis toe te voegen! Klik hiertoe op ['''Bewerken'''] voor deze pagina of op een rode link voor een nieuw hoofdstuk.
|logo=Crystal txt.png}}&lt;br&gt;

Het werkwoord '''Netwerken''' gaat over het actief opbouwen en onderhouden van persoonlijke relaties met familie, vrienden, collega's en kennissen. Dergelijke contacten en interacties kunnen steun, informatie en/of kansen bieden. Het gaat om dan meer af en toe een borrel drinken. Binnen de kringen van ondernemers, journalisten en professionele loopbaanadviseurs en in vele andere beroepsgroepen, wordt netwerken beschouwd als een veelomvattende activiteit die het puur sociale aspect overstijgt. Het navolgende is een toelichting voor een breder publiek.
 
[[File:Netwerkmodel.jpg|centre|500px]]

===[[Netwerken/Bewustzijn]]===
Hoewel men dit vaak niet beseft, netwerkt men vaker dan men denkt. De meeste mensen zijn er afkerig van omdat zij het gevoel hebben dat netwerken op de een of andere manier een inbreuk op de privacy van anderen maakt, en/of een oneigenlijk gebruik van de kring van vrienden, familie en zakelijke relaties. Maar wij maken allemaal gebruik van de mensen in ons netwerk, bijvoorbeeld voor het regelen van oppas, het vinden van een betere kamer of appartement, of om in contact te komen met mensen met dezelfde hobby of die werkzaam zijn in een bedrijfstak waar we zelf graag in willen werken. 

===[[Netwerken/Doel]]===
Echter, netwerken-om-het-netwerken heeft weinig zin: er moet wel een doel zijn. Voor journalisten bijvoorbeeld is dat het vinden van nieuws, in de loopbaanadvies branche is dit mensen helpen met het vinden van een andere job, en, voor zelfstandige ondernemers, het verkrijgen van opdrachten. Netwerken heeft ook zin binnen de eigen organisatie, als een manier om zonder formele autoriteit toch invloed uit te oefenen, dingen gedaan te krijgen of bij bepaalde projecten een productieve samenwerking te bewerkstelligen. &lt;ref&gt;Allan R. Cohen, David L. Bradford, Influence Without Authority (1991), pp.  17-25.&lt;/ref&gt; 

===[[Netwerken/Doen!]]===
Veel mensen práten wel over netwerken, maar ze doen het in de praktijk niet. Dat komt veelal omdat men een drempel voelt om andere aan te spreken, zelfs op bijeenkomsten die zich daar goed voor lenen, zoals recepties en conferenties. En dat is jammer en onnodig want netwerken is niets anders dan 'leuk omgaan met mensen'.

===[[Netwerken/Attitude]]===
Maar als men blijvend succesvol wil zijn als netwerker, dan zal het een mentaliteit moeten worden, een manier van leven, iets waar men steeds alert op is. Dus als u bv. informatie nodig hebt denk dan éérst aan iemand in uw netwerk die het zou kunnen weten en denk dán pas aan Google.

===[[Netwerken/Profiel]]===
Om succesvol te netwerken moet u een helder profiel hebben zodat u weet wie u bent en wat u kunt (en wat niet). Natuurlijk is het van groot belang dat u dit vervolgens ook goed voor het voetlicht kunt brengen. En dit heeft alles te maken met uw zelfbeeld. De vraag hoe u uzelf ziet bepaalt in hoge mate hoe u uw verhaal vertelt. Maar belangrijker nog: zoals iemand zichzelf ziet, zo ziet een ander hem/haar ook – u straalt het uit. Juist dat zelfbeeld is bij veel mensen een probleem. Enkelen hebben een te groot ego (dat is redelijk eenvoudig bij te stellen); maar velen ‘denken’ zich klein. Terecht luidt het gezegde: ‘Wie zich zo klein maakt als een muis wordt opgegeten door de kat.’

===[[Netwerken/Voorbereiding]]===
De voorbereiding bij netwerken valt uiteen in drie gedeelten. Ten eerste de markt: waar vindt u de opdracht of baan die bij u past en hoe ziet die markt eruit? Vervolgens uw eigen voorbereiding: naast uw profiel, een aantal pakkende succesverhalen en een helder betoog over uw ideeën voor de toekomst. Tenslotte moet ieder individueel netwerkgesprek terdege voorbereid worden. U moet zo veel mogelijk over uw gesprekspartner te weten zien te komen, goed geïnformeerd zijn over de branche, iets actueels te vertellen hebben en op de hoogte zijn van de situatie van de organisatie die u bezoekt. 

===[[Netwerken/Zelfbeeld]]===

===[[Netwerken/Invetnarisatie]]===
Het is een bekend gegeven dat ieder mens ongeveer vijfhonderd mensen kent. Het is zaak die in beeld te brengen door een goede '''inventarisatie'''. Dat gaat het gemakkelijkst door eerst die netwerken op te schrijven waar u zelf deel van uitmaakt zoals familie, collega’s, de buurt, sportclub, vrienden en kennissen etc. Daarnaast kent u meestal wel mensen die lid zijn van grote netwerken zoals serviceclubs (Rotary, Lion, o.a.), studentenverenigingen (dan wel alumni-netwerken) of ondernemersclubs. Dat zijn mensen die bij uitstek geschikt zijn om nadere informatie te verstrekken over bijv. potentiële opdrachtgevers voor uw bedrijf. Ze horen veel en kennen veel mensen.

===[[Netwerken/Ontmoeten]]===

===[[Netwerken/Netwerkgesprek]]===
Pas als u goed voorbereid bent is het zinvol om echte netwerkgesprekken te gaan voeren. U kunt overal mensen ontmoeten, maar zeker in het begin van uw netwerk-activiteiten is het slim om het in de buurt te zoeken en vooral laagdrempelig te beginnen. Probeer gewoon eens informatie te verzamelen over een bedrijf waar u mogelijk zou willen werken door te praten met mensen in uw omgeving. U zult al snel zien dat mensen u doorverwijzen zodat u in contact komt met mensen die u de benodigde informatie over die organisatie kunnen geven.
	
In het begin zal dat informeel gebeuren, bijv. op een verjaardag of een receptie, maar al snel zult u een echt netwerkgesprek hebben. Zo’n gesprek kunt u vanaf het begin een positieve wending geven door het maken van een perfecte eerste indruk. Het is zéér belangrijk dat u meteen duidelijk maakt waar u voor komt: &quot;geen opdracht, geen baan, maar informatie&quot;. Doet u dat niet dan denkt uw gesprekspartner al snel: &quot;Die wil iets van mij (een baan/een opdracht), dat heb/wil ik niet, hoe kom ik hier zo snel mogelijk van af.&quot; 

De ervaring leert dat het gesprek zelf (na een paar keer) wel loopt, maar de afsluiting is vaak een groot struikelblok. Begin met te vragen naar concrete suggesties. Als die zijn gekomen is de volgende vraag: &quot;Zeer interessant, met wie zou ik daar nu eens verder over kunnen praten?&quot; Dan moet de gesprekspartner namen noemen. Tenslotte de vraag: &quot;Hoe kan ik contact leggen met deze perso(o)n(en),&quot; waarbij het natuurlijk van belang is dat uw gesprekspartner als tussenpersoon wil optreden.

Wanneer u het gesprek heeft gevoerd, en het besprokene heeft vastgelegd in uw systeem, stuur dan de volgende dag even een passend kaartje of een e-mail. Daarin drukt u uw dank uit voor de tijd die uw gesprekspartner voor u heeft willen uittrekken, en voor de informatie en/of de directe hulp. En als u eens iets tegenkomt waarvan u denkt dat uw gesprekspartner dat op prijs zal stellen, bijvoorbeeld een artikel uit een tijdschrift op zijn/haar vakgebied of hobby, stuurt u dat dan meteen even naar hem/haar op. Dit is ook meteen een prachtige manier om in contact te blijven. Dergelijke kleine attenties worden bijzonder op prijs gesteld en zorgt er in veel gevallen voor dat men u zich blijft herinneren. Dan zal men gemakkelijker geneigd zijn ook u op de hoogte houden of iets toe te zenden, of zelfs voor iets uitnodigen. &lt;ref&gt; Cohen &amp; Bradford, ''op.cit.'', pp.26-44.&lt;/ref&gt;
Wanneer u binnen uw eigen organisatie uw netwerk goed onderhoudt, heeft dit onmiddellijk invloed op de manier waarop u uw collega’s of teamleden kunt insprireren (of zij u), en zal het project of de taak waaraan u werkt ten goede komen: &quot;(...) the ultimate 'glue' that binds people is not 'what they get' from the organization but what they can contribute to the community.&quot; &lt;ref&gt; P. Senge et al., ''The Fifth Discipline Fieldbook'' (1998), p. 300.&lt;/ref&gt;  &quot;Shared visions have a way of spreading through personal contact.&quot; &lt;ref&gt; Idem, p. 301.&lt;/ref&gt;

===[[Netwerken/Evaluatie]]===
Ga na zo’n gesprek meteen voor de spiegel staan voor een evaluatie en vraagt u zich dan af:
* wat was goed
* wat kon beter
* welke tips heb ik gekregen?
* welke verwijzingen?

Als u straks die nieuwe baan of die opdracht hebt, moet u uiteraard het spoor terug volgen en de mensen die u onderweg hebben geholpen bedanken. U zult de gesprekken dus goed moeten vastleggen. De eerste vijf gesprekken kunt u nog onthouden, de volgende niet meer. Programma’s als Excel, Outlook, Access, Davilex etc. lenen zich hier uitstekend voor. En wilt u het echt professioneel aanpakken denk dan aan pakketten als ACT!, Archie of  Commence.

===[[Netwerken/Onderhoud]]===
Iedereen kent veel mensen, maar kènde er veel meer. Gebrek aan gestructureerd onderhoud is er de oorzaak van dat veel mensen gewoon verdwijnen in de mist. De simpelste manier van onderhoud is natuurlijk het netwerk gewoon gebruiken. U kunt iets opzoeken via Internet, maar het is leuker (en beter voor het onderhoud) iemand te bellen of mailen die de informatie ook heeft. 

Ondanks alle ‘vriendensites’ als Hyves, LinkedIn, Facebook, etc. blijft persoonlijk contact een onmisbare schakel bij netwerken. Het beste bewijs daarvoor is dat een site als LinkedIn ook begonnen is met fysieke bijeenkomsten. &quot;As members of a community, we need to meet in person when we talk about what we really care about.&quot; &lt;ref&gt; Peter Senge et al., ''op.cit.'', p. 301.&lt;/ref&gt;

Bij het onderhoud is het verder van belang dat u zorgt voor een zekere structuur: voor u het weet praat u altijd met dezelfde mensen. Maar waar het vooral op aankomt is: &quot;Laat eens iets van je horen.&quot; Dat kan natuurlijk van alles zijn, maar het moet wel bij u passen. Probeer uw creatieve vermogens te benutten. Enkele voorbeelden van onderhoud zijn:

{| class=&quot;wikitable&quot;
!In de privésfeer || In de zakelijke sfeer
|- 
| 
*Hulp bieden (liefst ongevraagd)
*Artikel of Internet link sturen over iemands hobby	            
*Alternatieve kerstkaart – bedenk iets leuks
*Bellen (en dat dan ook echt doen)
*Lentekaart i.p.v. kerstkaart
|| 
*Samen met relaties iets bezoeken
*Sponsor een boek
*Houd open huis voor de buurt
*Kom in een krant of tijdschrift met uw bedrijf of beroep
*Word lid van een ondernemersvereniging
|- 
|}    

Zoals uit het bovenstaande blijkt is netwerken wel degelijk iets meer en anders dan alleen maar het drinken van een borrel in een café.

==='''LITERATUURLIJST'''===
'''Carrière en netwerken'''
*	L. Alexander, ''Career networking'', (Oxford  1997)
*	Richard Bolles, ''What color is your parachute'' (verschijnt jaarlijks)
*	Gerard D. de Gier, ''Netwerken doe je zó'' (Zwolle, 2006). 
*	R.L. Krannich &amp; C.R. Krannich, ''The new network: your way to job and career success'' (Woodbridge 1993)
*	Dr. N. M. Yeager, ''CareerMap'' (New York 1988)
*	Dineke van Zeewijk-Vink, Just Jongeleen, ''Doeltreffend netwerken'' (Deventer 2003)
*	Charles D.A. Ruffolo, ''Network Your Way to Success'' (Zwolle 2004)
*	Fred Krautwurst, ''Afgedwongen toeval'' (Zaltbommel 2006)
*	Ria de Jong, ''De essentie van netwerken'' (Den Haag 2006)

'''Wetenschappelijke netwerktheorieën'''
*	Wayne E. Baker, ''Networking Smart'' (New York 1994)
*	Wayne E. Baker, ''Netwerken, over het waarderen, opbouwen en gebruiken van sociaal kapitaal'' (Amsterdam 2001) 
*	A.W. Boxman (uitg.), ''Contacten en carrière'' (Amsterdam 1992)
*	W. Jansen, G.L.H. van den Wittenboer, ''Sociale netwerken en hun invloed'' (Meppel 1992)
*	Nitin Nohria &amp; Robert G. Eccles, ''Networking &amp; Organisational Structure, Form and Action'' (Harvard 1994)

'''Vrouwen en netwerken'''
*	Dr. Lily M. Segerman-Peck, ''Networking &amp; Mentoring, a Woman’s Guide'' (London 1991)
*	Mary Scott Welch, ''Networking, a Great New Way for Women to Get Ahead'' (Stamford CT 1980)

'''Netwerken in het algemeen'''
*	A. Baer &amp; Lynne Waymon, ''52 Ways to Re-connect, Follow Up &amp; Stay in Touch'' (Dubuque 1994)
*	L. D. Bjorseth, ''Breakthrough networking'' (Lisle 1996)
*	Dale Carnegie, ''Zo maakt u goede vrienden en relaties'' (Den Haag 2003) 
*	H. Catt, P. Scudamore, ''The power of networking'' (London 1999)
*	D. Fisher, S. Vilas, ''Power Networking'' (Austin 2000)
*	J. Gitomer, ''Het zwarte boekje voor netwerkers'' (Austin 2008)
*	J. van Hezewijk, M. Metze, ''Je kent wie je bent'' (Amsterdam 1999)
*	H. Mackay, ''Dig Your Well Before You Get Thirsty'' (New York 1997)
*	Susan Roanne, ''The Secrets of Savvy Networking'' (New York 1993)
*	J. Smallwood McKenzie, ''The 101 Commandments of Networking'' (privé uitgave {{ISBN|1-58500-444-8}})
*	L. Michelle Tullier, ''Networking for Everyone'' (Indianapolis  1998)
*	Prof. W. Verbeke, ''Ik netwerk, dus ik besta'' (Alphen a/d Rijn 2001)
*	D. de Wit, ''Netwerken als strategie'' (Alphen a/d Rijn 1998)

'''Overig'''
*	D. Cohen, L. Prusak, ''In Good Company: How Social Capital Makes Organisations Work'' (Harvard 2001)
*	J. R. DeLuca, ''Political Savvy'' (Berwyn 1992)
*	S. Covey, ''The Seven Habits of Highly Effective People'' (New York 1991)
*	M. Giovagnoli &amp; J. Carter Miller, ''Networlding'' (San Francisco 2000)
*	Malcolm Gladwell, ''Het Omslagpunt'' (Amsterdam 2001)
*	Trudy Kunz, ''Zeg toch eens gewoon HALLO'', (Amsterdam 1993)
*	''Pyttersen’s Nederlandse Almanak'' (Houten, verschijnt ''ca.'' 1 x per twee jaar)
*	C. Topf, ''Een succesvolle carrière door de juiste lichaamstaal'' (Antwerpen &amp; Harderwijk, 2000)

===Voetnoten===
&lt;references/&gt;

{{Boek}}
[[Categorie:Mens en maatschappij]]
{{Fase3}}</text>
      <sha1>clqkgj9qwhkr48o7l05nyj2pp2vroz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424905</id>
      <parentid>424904</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:54:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Netwerken/Invetnarisatie */</comment>
      <origin>424905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13623" sha1="osh2h0nmcg9wc3pdo4kru53kx9ivvsa" xml:space="preserve">{{bi}}
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Titel: ''Netwerken''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Auteur: Gerard D. de Gier&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{{Bottombox
|inhoud=Dit Wikibook is een [[Wikibooks:Beginnetje|eerste opzet]]. U wordt uitgenodigd om er uw kennis toe te voegen! Klik hiertoe op ['''Bewerken'''] voor deze pagina of op een rode link voor een nieuw hoofdstuk.
|logo=Crystal txt.png}}&lt;br&gt;

Het werkwoord '''Netwerken''' gaat over het actief opbouwen en onderhouden van persoonlijke relaties met familie, vrienden, collega's en kennissen. Dergelijke contacten en interacties kunnen steun, informatie en/of kansen bieden. Het gaat om dan meer af en toe een borrel drinken. Binnen de kringen van ondernemers, journalisten en professionele loopbaanadviseurs en in vele andere beroepsgroepen, wordt netwerken beschouwd als een veelomvattende activiteit die het puur sociale aspect overstijgt. Het navolgende is een toelichting voor een breder publiek.
 
[[File:Netwerkmodel.jpg|centre|500px]]

===[[Netwerken/Bewustzijn]]===
Hoewel men dit vaak niet beseft, netwerkt men vaker dan men denkt. De meeste mensen zijn er afkerig van omdat zij het gevoel hebben dat netwerken op de een of andere manier een inbreuk op de privacy van anderen maakt, en/of een oneigenlijk gebruik van de kring van vrienden, familie en zakelijke relaties. Maar wij maken allemaal gebruik van de mensen in ons netwerk, bijvoorbeeld voor het regelen van oppas, het vinden van een betere kamer of appartement, of om in contact te komen met mensen met dezelfde hobby of die werkzaam zijn in een bedrijfstak waar we zelf graag in willen werken. 

===[[Netwerken/Doel]]===
Echter, netwerken-om-het-netwerken heeft weinig zin: er moet wel een doel zijn. Voor journalisten bijvoorbeeld is dat het vinden van nieuws, in de loopbaanadvies branche is dit mensen helpen met het vinden van een andere job, en, voor zelfstandige ondernemers, het verkrijgen van opdrachten. Netwerken heeft ook zin binnen de eigen organisatie, als een manier om zonder formele autoriteit toch invloed uit te oefenen, dingen gedaan te krijgen of bij bepaalde projecten een productieve samenwerking te bewerkstelligen. &lt;ref&gt;Allan R. Cohen, David L. Bradford, Influence Without Authority (1991), pp.  17-25.&lt;/ref&gt; 

===[[Netwerken/Doen!]]===
Veel mensen práten wel over netwerken, maar ze doen het in de praktijk niet. Dat komt veelal omdat men een drempel voelt om andere aan te spreken, zelfs op bijeenkomsten die zich daar goed voor lenen, zoals recepties en conferenties. En dat is jammer en onnodig want netwerken is niets anders dan 'leuk omgaan met mensen'.

===[[Netwerken/Attitude]]===
Maar als men blijvend succesvol wil zijn als netwerker, dan zal het een mentaliteit moeten worden, een manier van leven, iets waar men steeds alert op is. Dus als u bv. informatie nodig hebt denk dan éérst aan iemand in uw netwerk die het zou kunnen weten en denk dán pas aan Google.

===[[Netwerken/Profiel]]===
Om succesvol te netwerken moet u een helder profiel hebben zodat u weet wie u bent en wat u kunt (en wat niet). Natuurlijk is het van groot belang dat u dit vervolgens ook goed voor het voetlicht kunt brengen. En dit heeft alles te maken met uw zelfbeeld. De vraag hoe u uzelf ziet bepaalt in hoge mate hoe u uw verhaal vertelt. Maar belangrijker nog: zoals iemand zichzelf ziet, zo ziet een ander hem/haar ook – u straalt het uit. Juist dat zelfbeeld is bij veel mensen een probleem. Enkelen hebben een te groot ego (dat is redelijk eenvoudig bij te stellen); maar velen ‘denken’ zich klein. Terecht luidt het gezegde: ‘Wie zich zo klein maakt als een muis wordt opgegeten door de kat.’

===[[Netwerken/Voorbereiding]]===
De voorbereiding bij netwerken valt uiteen in drie gedeelten. Ten eerste de markt: waar vindt u de opdracht of baan die bij u past en hoe ziet die markt eruit? Vervolgens uw eigen voorbereiding: naast uw profiel, een aantal pakkende succesverhalen en een helder betoog over uw ideeën voor de toekomst. Tenslotte moet ieder individueel netwerkgesprek terdege voorbereid worden. U moet zo veel mogelijk over uw gesprekspartner te weten zien te komen, goed geïnformeerd zijn over de branche, iets actueels te vertellen hebben en op de hoogte zijn van de situatie van de organisatie die u bezoekt. 

===[[Netwerken/Zelfbeeld]]===

===[[Netwerken/Inventarisatie]]===
Het is een bekend gegeven dat ieder mens ongeveer vijfhonderd mensen kent. Het is zaak die in beeld te brengen door een goede '''inventarisatie'''. Dat gaat het gemakkelijkst door eerst die netwerken op te schrijven waar u zelf deel van uitmaakt zoals familie, collega’s, de buurt, sportclub, vrienden en kennissen etc. Daarnaast kent u meestal wel mensen die lid zijn van grote netwerken zoals serviceclubs (Rotary, Lion, o.a.), studentenverenigingen (dan wel alumni-netwerken) of ondernemersclubs. Dat zijn mensen die bij uitstek geschikt zijn om nadere informatie te verstrekken over bijv. potentiële opdrachtgevers voor uw bedrijf. Ze horen veel en kennen veel mensen.

===[[Netwerken/Ontmoeten]]===

===[[Netwerken/Netwerkgesprek]]===
Pas als u goed voorbereid bent is het zinvol om echte netwerkgesprekken te gaan voeren. U kunt overal mensen ontmoeten, maar zeker in het begin van uw netwerk-activiteiten is het slim om het in de buurt te zoeken en vooral laagdrempelig te beginnen. Probeer gewoon eens informatie te verzamelen over een bedrijf waar u mogelijk zou willen werken door te praten met mensen in uw omgeving. U zult al snel zien dat mensen u doorverwijzen zodat u in contact komt met mensen die u de benodigde informatie over die organisatie kunnen geven.
	
In het begin zal dat informeel gebeuren, bijv. op een verjaardag of een receptie, maar al snel zult u een echt netwerkgesprek hebben. Zo’n gesprek kunt u vanaf het begin een positieve wending geven door het maken van een perfecte eerste indruk. Het is zéér belangrijk dat u meteen duidelijk maakt waar u voor komt: &quot;geen opdracht, geen baan, maar informatie&quot;. Doet u dat niet dan denkt uw gesprekspartner al snel: &quot;Die wil iets van mij (een baan/een opdracht), dat heb/wil ik niet, hoe kom ik hier zo snel mogelijk van af.&quot; 

De ervaring leert dat het gesprek zelf (na een paar keer) wel loopt, maar de afsluiting is vaak een groot struikelblok. Begin met te vragen naar concrete suggesties. Als die zijn gekomen is de volgende vraag: &quot;Zeer interessant, met wie zou ik daar nu eens verder over kunnen praten?&quot; Dan moet de gesprekspartner namen noemen. Tenslotte de vraag: &quot;Hoe kan ik contact leggen met deze perso(o)n(en),&quot; waarbij het natuurlijk van belang is dat uw gesprekspartner als tussenpersoon wil optreden.

Wanneer u het gesprek heeft gevoerd, en het besprokene heeft vastgelegd in uw systeem, stuur dan de volgende dag even een passend kaartje of een e-mail. Daarin drukt u uw dank uit voor de tijd die uw gesprekspartner voor u heeft willen uittrekken, en voor de informatie en/of de directe hulp. En als u eens iets tegenkomt waarvan u denkt dat uw gesprekspartner dat op prijs zal stellen, bijvoorbeeld een artikel uit een tijdschrift op zijn/haar vakgebied of hobby, stuurt u dat dan meteen even naar hem/haar op. Dit is ook meteen een prachtige manier om in contact te blijven. Dergelijke kleine attenties worden bijzonder op prijs gesteld en zorgt er in veel gevallen voor dat men u zich blijft herinneren. Dan zal men gemakkelijker geneigd zijn ook u op de hoogte houden of iets toe te zenden, of zelfs voor iets uitnodigen. &lt;ref&gt; Cohen &amp; Bradford, ''op.cit.'', pp.26-44.&lt;/ref&gt;
Wanneer u binnen uw eigen organisatie uw netwerk goed onderhoudt, heeft dit onmiddellijk invloed op de manier waarop u uw collega’s of teamleden kunt insprireren (of zij u), en zal het project of de taak waaraan u werkt ten goede komen: &quot;(...) the ultimate 'glue' that binds people is not 'what they get' from the organization but what they can contribute to the community.&quot; &lt;ref&gt; P. Senge et al., ''The Fifth Discipline Fieldbook'' (1998), p. 300.&lt;/ref&gt;  &quot;Shared visions have a way of spreading through personal contact.&quot; &lt;ref&gt; Idem, p. 301.&lt;/ref&gt;

===[[Netwerken/Evaluatie]]===
Ga na zo’n gesprek meteen voor de spiegel staan voor een evaluatie en vraagt u zich dan af:
* wat was goed
* wat kon beter
* welke tips heb ik gekregen?
* welke verwijzingen?

Als u straks die nieuwe baan of die opdracht hebt, moet u uiteraard het spoor terug volgen en de mensen die u onderweg hebben geholpen bedanken. U zult de gesprekken dus goed moeten vastleggen. De eerste vijf gesprekken kunt u nog onthouden, de volgende niet meer. Programma’s als Excel, Outlook, Access, Davilex etc. lenen zich hier uitstekend voor. En wilt u het echt professioneel aanpakken denk dan aan pakketten als ACT!, Archie of  Commence.

===[[Netwerken/Onderhoud]]===
Iedereen kent veel mensen, maar kènde er veel meer. Gebrek aan gestructureerd onderhoud is er de oorzaak van dat veel mensen gewoon verdwijnen in de mist. De simpelste manier van onderhoud is natuurlijk het netwerk gewoon gebruiken. U kunt iets opzoeken via Internet, maar het is leuker (en beter voor het onderhoud) iemand te bellen of mailen die de informatie ook heeft. 

Ondanks alle ‘vriendensites’ als Hyves, LinkedIn, Facebook, etc. blijft persoonlijk contact een onmisbare schakel bij netwerken. Het beste bewijs daarvoor is dat een site als LinkedIn ook begonnen is met fysieke bijeenkomsten. &quot;As members of a community, we need to meet in person when we talk about what we really care about.&quot; &lt;ref&gt; Peter Senge et al., ''op.cit.'', p. 301.&lt;/ref&gt;

Bij het onderhoud is het verder van belang dat u zorgt voor een zekere structuur: voor u het weet praat u altijd met dezelfde mensen. Maar waar het vooral op aankomt is: &quot;Laat eens iets van je horen.&quot; Dat kan natuurlijk van alles zijn, maar het moet wel bij u passen. Probeer uw creatieve vermogens te benutten. Enkele voorbeelden van onderhoud zijn:

{| class=&quot;wikitable&quot;
!In de privésfeer || In de zakelijke sfeer
|- 
| 
*Hulp bieden (liefst ongevraagd)
*Artikel of Internet link sturen over iemands hobby	            
*Alternatieve kerstkaart – bedenk iets leuks
*Bellen (en dat dan ook echt doen)
*Lentekaart i.p.v. kerstkaart
|| 
*Samen met relaties iets bezoeken
*Sponsor een boek
*Houd open huis voor de buurt
*Kom in een krant of tijdschrift met uw bedrijf of beroep
*Word lid van een ondernemersvereniging
|- 
|}    

Zoals uit het bovenstaande blijkt is netwerken wel degelijk iets meer en anders dan alleen maar het drinken van een borrel in een café.

==='''LITERATUURLIJST'''===
'''Carrière en netwerken'''
*	L. Alexander, ''Career networking'', (Oxford  1997)
*	Richard Bolles, ''What color is your parachute'' (verschijnt jaarlijks)
*	Gerard D. de Gier, ''Netwerken doe je zó'' (Zwolle, 2006). 
*	R.L. Krannich &amp; C.R. Krannich, ''The new network: your way to job and career success'' (Woodbridge 1993)
*	Dr. N. M. Yeager, ''CareerMap'' (New York 1988)
*	Dineke van Zeewijk-Vink, Just Jongeleen, ''Doeltreffend netwerken'' (Deventer 2003)
*	Charles D.A. Ruffolo, ''Network Your Way to Success'' (Zwolle 2004)
*	Fred Krautwurst, ''Afgedwongen toeval'' (Zaltbommel 2006)
*	Ria de Jong, ''De essentie van netwerken'' (Den Haag 2006)

'''Wetenschappelijke netwerktheorieën'''
*	Wayne E. Baker, ''Networking Smart'' (New York 1994)
*	Wayne E. Baker, ''Netwerken, over het waarderen, opbouwen en gebruiken van sociaal kapitaal'' (Amsterdam 2001) 
*	A.W. Boxman (uitg.), ''Contacten en carrière'' (Amsterdam 1992)
*	W. Jansen, G.L.H. van den Wittenboer, ''Sociale netwerken en hun invloed'' (Meppel 1992)
*	Nitin Nohria &amp; Robert G. Eccles, ''Networking &amp; Organisational Structure, Form and Action'' (Harvard 1994)

'''Vrouwen en netwerken'''
*	Dr. Lily M. Segerman-Peck, ''Networking &amp; Mentoring, a Woman’s Guide'' (London 1991)
*	Mary Scott Welch, ''Networking, a Great New Way for Women to Get Ahead'' (Stamford CT 1980)

'''Netwerken in het algemeen'''
*	A. Baer &amp; Lynne Waymon, ''52 Ways to Re-connect, Follow Up &amp; Stay in Touch'' (Dubuque 1994)
*	L. D. Bjorseth, ''Breakthrough networking'' (Lisle 1996)
*	Dale Carnegie, ''Zo maakt u goede vrienden en relaties'' (Den Haag 2003) 
*	H. Catt, P. Scudamore, ''The power of networking'' (London 1999)
*	D. Fisher, S. Vilas, ''Power Networking'' (Austin 2000)
*	J. Gitomer, ''Het zwarte boekje voor netwerkers'' (Austin 2008)
*	J. van Hezewijk, M. Metze, ''Je kent wie je bent'' (Amsterdam 1999)
*	H. Mackay, ''Dig Your Well Before You Get Thirsty'' (New York 1997)
*	Susan Roanne, ''The Secrets of Savvy Networking'' (New York 1993)
*	J. Smallwood McKenzie, ''The 101 Commandments of Networking'' (privé uitgave {{ISBN|1-58500-444-8}})
*	L. Michelle Tullier, ''Networking for Everyone'' (Indianapolis  1998)
*	Prof. W. Verbeke, ''Ik netwerk, dus ik besta'' (Alphen a/d Rijn 2001)
*	D. de Wit, ''Netwerken als strategie'' (Alphen a/d Rijn 1998)

'''Overig'''
*	D. Cohen, L. Prusak, ''In Good Company: How Social Capital Makes Organisations Work'' (Harvard 2001)
*	J. R. DeLuca, ''Political Savvy'' (Berwyn 1992)
*	S. Covey, ''The Seven Habits of Highly Effective People'' (New York 1991)
*	M. Giovagnoli &amp; J. Carter Miller, ''Networlding'' (San Francisco 2000)
*	Malcolm Gladwell, ''Het Omslagpunt'' (Amsterdam 2001)
*	Trudy Kunz, ''Zeg toch eens gewoon HALLO'', (Amsterdam 1993)
*	''Pyttersen’s Nederlandse Almanak'' (Houten, verschijnt ''ca.'' 1 x per twee jaar)
*	C. Topf, ''Een succesvolle carrière door de juiste lichaamstaal'' (Antwerpen &amp; Harderwijk, 2000)

===Voetnoten===
&lt;references/&gt;

{{Boek}}
[[Categorie:Mens en maatschappij]]
{{Fase3}}</text>
      <sha1>osh2h0nmcg9wc3pdo4kru53kx9ivvsa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424916</id>
      <parentid>424905</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>LinkedIn</comment>
      <origin>424916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15775" sha1="8q0023umlzydr9j0vpc5g9kf7aqqfb6" xml:space="preserve">{{bi}}
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Titel: ''Netwerken''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Auteur: Gerard D. de Gier&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{{Bottombox
|inhoud=Dit Wikibook is een [[Wikibooks:Beginnetje|eerste opzet]]. U wordt uitgenodigd om er uw kennis toe te voegen! Klik hiertoe op ['''Bewerken'''] voor deze pagina of op een rode link voor een nieuw hoofdstuk.
|logo=Crystal txt.png}}&lt;br&gt;

Het werkwoord '''Netwerken''' gaat over het actief opbouwen en onderhouden van persoonlijke relaties met familie, vrienden, collega's en kennissen. Dergelijke contacten en interacties kunnen steun, informatie en/of kansen bieden. Het gaat om meer dan af en toe een borrel drinken. Binnen de kringen van ondernemers, journalisten en professionele loopbaanadviseurs en in vele andere beroepsgroepen, wordt netwerken beschouwd als een veelomvattende activiteit die het puur sociale aspect overstijgt. Het navolgende is een toelichting voor een breder publiek. Want ook voor &quot;gewone&quot; mensen is het handig om een netwerk te hebben. Bijvoorbeeld voor het vinden van werk (een nieuwe baan of klussen voor zzp'ers), voor het vinden van deskundigen of een hulp in de huishouding. 
 
[[File:Netwerkmodel.jpg|centre|500px]]

===[[Netwerken/Bewustzijn]]===
Hoewel men dit vaak niet beseft, netwerkt men vaker dan men denkt. De meeste mensen zijn er afkerig van omdat zij het gevoel hebben dat netwerken op de een of andere manier een inbreuk op de privacy van anderen maakt, en/of een oneigenlijk gebruik van de kring van vrienden, familie en zakelijke relaties. Maar wij maken allemaal gebruik van de mensen in ons netwerk, bijvoorbeeld voor het regelen van oppas, het vinden van een betere kamer of appartement, of om in contact te komen met mensen met dezelfde hobby of die werkzaam zijn in een bedrijfstak waar we zelf graag in willen werken. 

===[[Netwerken/Doel]]===
Echter, netwerken-om-het-netwerken heeft weinig zin: er moet wel een doel zijn. Voor journalisten bijvoorbeeld is dat het vinden van nieuws, in de loopbaanadvies branche is dit mensen helpen met het vinden van een andere job, en, voor zelfstandige ondernemers, het verkrijgen van opdrachten. Netwerken heeft ook zin binnen de eigen organisatie, als een manier om zonder formele autoriteit toch invloed uit te oefenen, dingen gedaan te krijgen of bij bepaalde projecten een productieve samenwerking te bewerkstelligen. &lt;ref&gt;Allan R. Cohen, David L. Bradford, Influence Without Authority (1991), pp.  17-25.&lt;/ref&gt; 

===[[Netwerken/Doen!]]===
Veel mensen práten wel over netwerken, maar ze doen het in de praktijk niet. Dat komt veelal omdat men een drempel voelt om andere aan te spreken, zelfs op bijeenkomsten die zich daar goed voor lenen, zoals recepties en conferenties. En dat is jammer en onnodig want netwerken is niets anders dan 'leuk omgaan met mensen'.

===[[Netwerken/Attitude]]===
Maar als men blijvend succesvol wil zijn als netwerker, dan zal het een mentaliteit moeten worden, een manier van leven, iets waar men steeds alert op is. Dus als u bv. informatie nodig hebt denk dan éérst aan iemand in uw netwerk die het zou kunnen weten en denk dán pas aan Google.

===[[Netwerken/Profiel]]===
Om succesvol te netwerken moet u een helder profiel hebben zodat u weet wie u bent en wat u kunt (en wat niet). Natuurlijk is het van groot belang dat u dit vervolgens ook goed voor het voetlicht kunt brengen. En dit heeft alles te maken met uw zelfbeeld. De vraag hoe u uzelf ziet bepaalt in hoge mate hoe u uw verhaal vertelt. Maar belangrijker nog: zoals iemand zichzelf ziet, zo ziet een ander hem/haar ook – u straalt het uit. Juist dat zelfbeeld is bij veel mensen een probleem. Enkelen hebben een te groot ego (dat is redelijk eenvoudig bij te stellen); maar velen ‘denken’ zich klein. Terecht luidt het gezegde: ‘Wie zich zo klein maakt als een muis wordt opgegeten door de kat.’

===[[Netwerken/Voorbereiding]]===
De voorbereiding bij netwerken valt uiteen in drie gedeelten. Ten eerste de markt: waar vindt u de opdracht of baan die bij u past en hoe ziet die markt eruit? Vervolgens uw eigen voorbereiding: naast uw profiel, een aantal pakkende succesverhalen en een helder betoog over uw ideeën voor de toekomst. Tenslotte moet ieder individueel netwerkgesprek terdege voorbereid worden. U moet zo veel mogelijk over uw gesprekspartner te weten zien te komen, goed geïnformeerd zijn over de branche, iets actueels te vertellen hebben en op de hoogte zijn van de situatie van de organisatie die u bezoekt. 

===[[Netwerken/Zelfbeeld]]===

===[[Netwerken/Inventarisatie]]===
Het is een bekend gegeven dat ieder mens ongeveer vijfhonderd mensen kent. Het is zaak die in beeld te brengen door een goede '''inventarisatie'''. Dat gaat het gemakkelijkst door eerst die netwerken op te schrijven waar u zelf deel van uitmaakt zoals familie, collega’s, de buurt, sportclub, vrienden en kennissen etc. Daarnaast kent u meestal wel mensen die lid zijn van grote netwerken zoals serviceclubs (Rotary, Lion, o.a.), studentenverenigingen (dan wel alumni-netwerken) of ondernemersclubs. Dat zijn mensen die bij uitstek geschikt zijn om nadere informatie te verstrekken over bijv. potentiële opdrachtgevers voor uw bedrijf. Ze horen veel en kennen veel mensen.

De basis voor een professioneel netwerk kan worden gelegd door een account op {{Wp|LinkedIn}} te maken. Denk goed na over wat u in uw profiel vermeldt en over uzelf vertelt, dat is ook afhankelijk van uw doel. Op internet zijn daarover tips te vinden. De volgende stap is om mensen uit te nodigen met een connectieverzoek; als zo'n verzoek wordt gehonoreerd, volgt u die persoon en krijgt u attenderingen over gedeelde berichten en discussies, waarop u eventueel ook weer kunt reageren. Ook kunt u zo gemakkelijk contact opnemen. Begin met mensen die u goed kent en die uw uitnodiging zeker zullen accepteren. Ga ook op zoek naar mensen die op uw vakgebied een spin in het web zijn en veel kennis over de business hebben. Vaak zullen zij uw uitnodiging accepteren als u in de uitnodiging vermeldt wat uw functie is, dat u op de hoogte wilt blijven van ontwikkelingen op het vakgebied en hij/zij daarvoor de aangewezen persoon lijkt te zijn. Stuur nooit zomaar een verzoek met de standaardtekst, maar geef er een persoonlijk tintje aan. Vermeld bijvoorbeeld hoe u elkaar kent, wat vooral een aanrader is voor vage kennissen die u aan uw netwerk wilt toevoegen. Ga ook op zoek naar enkele groepen die voor u belangrijk kunnen zijn, bijvoorbeeld op uw vakgebied, van het bedrijf waar u werkt(e) of van de studentenvereniging, en meld u daar aan. Er worden nieuwtjes uitgewisseld en er wordt over het vakgebied gediscussieerd. Ten slotte is het zaak om uw profiel regelmatig te actualiseren en af en toe een bericht te delen of deel te nemen aan discussies, maar doe dat met mate, overdrijf niet. Nog een waarschuwing: accepteer alleen connectieverzoeken van mensen die u kent en/of betrouwbaar lijken. Met een acceptatie geeft u anderen toegang tot uw eigen netwerk en daar moet u juist zuinig op zijn. Onbekenden kunnen bovendien crimineel gedrag vertonen, van phishing tot identiteitsfraude, zie het Wikibook [[Veilig op het internet]].

===[[Netwerken/Ontmoeten]]===

===[[Netwerken/Netwerkgesprek]]===
Pas als u goed voorbereid bent is het zinvol om echte netwerkgesprekken te gaan voeren. U kunt overal mensen ontmoeten, maar zeker in het begin van uw netwerk-activiteiten is het slim om het in de buurt te zoeken en vooral laagdrempelig te beginnen. Probeer gewoon eens informatie te verzamelen over een bedrijf waar u mogelijk zou willen werken door te praten met mensen in uw omgeving. U zult al snel zien dat mensen u doorverwijzen zodat u in contact komt met mensen die u de benodigde informatie over die organisatie kunnen geven.
	
In het begin zal dat informeel gebeuren, bijv. op een verjaardag of een receptie, maar al snel zult u een echt netwerkgesprek hebben. Zo’n gesprek kunt u vanaf het begin een positieve wending geven door het maken van een perfecte eerste indruk. Het is zéér belangrijk dat u meteen duidelijk maakt waar u voor komt: &quot;geen opdracht, geen baan, maar informatie&quot;. Doet u dat niet dan denkt uw gesprekspartner al snel: &quot;Die wil iets van mij (een baan/een opdracht), dat heb/wil ik niet, hoe kom ik hier zo snel mogelijk van af.&quot; 

De ervaring leert dat het gesprek zelf (na een paar keer) wel loopt, maar de afsluiting is vaak een groot struikelblok. Begin met te vragen naar concrete suggesties. Als die zijn gekomen is de volgende vraag: &quot;Zeer interessant, met wie zou ik daar nu eens verder over kunnen praten?&quot; Dan moet de gesprekspartner namen noemen. Tenslotte de vraag: &quot;Hoe kan ik contact leggen met deze perso(o)n(en),&quot; waarbij het natuurlijk van belang is dat uw gesprekspartner als tussenpersoon wil optreden.

Wanneer u het gesprek heeft gevoerd, en het besprokene heeft vastgelegd in uw systeem, stuur dan de volgende dag even een passend kaartje of een e-mail. Daarin drukt u uw dank uit voor de tijd die uw gesprekspartner voor u heeft willen uittrekken, en voor de informatie en/of de directe hulp. En als u eens iets tegenkomt waarvan u denkt dat uw gesprekspartner dat op prijs zal stellen, bijvoorbeeld een artikel uit een tijdschrift op zijn/haar vakgebied of hobby, stuurt u dat dan meteen even naar hem/haar op. Dit is ook meteen een prachtige manier om in contact te blijven. Dergelijke kleine attenties worden bijzonder op prijs gesteld en zorgt er in veel gevallen voor dat men u zich blijft herinneren. Dan zal men gemakkelijker geneigd zijn ook u op de hoogte houden of iets toe te zenden, of zelfs voor iets uitnodigen. &lt;ref&gt; Cohen &amp; Bradford, ''op.cit.'', pp.26-44.&lt;/ref&gt;
Wanneer u binnen uw eigen organisatie uw netwerk goed onderhoudt, heeft dit onmiddellijk invloed op de manier waarop u uw collega’s of teamleden kunt insprireren (of zij u), en zal het project of de taak waaraan u werkt ten goede komen: &quot;(...) the ultimate 'glue' that binds people is not 'what they get' from the organization but what they can contribute to the community.&quot; &lt;ref&gt; P. Senge et al., ''The Fifth Discipline Fieldbook'' (1998), p. 300.&lt;/ref&gt;  &quot;Shared visions have a way of spreading through personal contact.&quot; &lt;ref&gt; Idem, p. 301.&lt;/ref&gt;

===[[Netwerken/Evaluatie]]===
Ga na zo’n gesprek meteen voor de spiegel staan voor een evaluatie en vraagt u zich dan af:
* wat was goed
* wat kon beter
* welke tips heb ik gekregen?
* welke verwijzingen?

Als u straks die nieuwe baan of die opdracht hebt, moet u uiteraard het spoor terug volgen en de mensen die u onderweg hebben geholpen bedanken. U zult de gesprekken dus goed moeten vastleggen. De eerste vijf gesprekken kunt u nog onthouden, de volgende niet meer. Programma’s als Excel, Outlook, Access, Davilex etc. lenen zich hier uitstekend voor. En wilt u het echt professioneel aanpakken denk dan aan pakketten als ACT!, Archie of  Commence.

===[[Netwerken/Onderhoud]]===
Iedereen kent veel mensen, maar kènde er veel meer. Gebrek aan gestructureerd onderhoud is er de oorzaak van dat veel mensen gewoon verdwijnen in de mist. De simpelste manier van onderhoud is natuurlijk het netwerk gewoon gebruiken. U kunt iets opzoeken via Internet, maar het is leuker (en beter voor het onderhoud) iemand te bellen of mailen die de informatie ook heeft. 

Ondanks alle ‘vriendensites’ als Hyves, LinkedIn, Facebook, etc. blijft persoonlijk contact een onmisbare schakel bij netwerken. Het beste bewijs daarvoor is dat een site als LinkedIn ook begonnen is met fysieke bijeenkomsten. &quot;As members of a community, we need to meet in person when we talk about what we really care about.&quot; &lt;ref&gt; Peter Senge et al., ''op.cit.'', p. 301.&lt;/ref&gt;

Bij het onderhoud is het verder van belang dat u zorgt voor een zekere structuur: voor u het weet praat u altijd met dezelfde mensen. Maar waar het vooral op aankomt is: &quot;Laat eens iets van je horen.&quot; Dat kan natuurlijk van alles zijn, maar het moet wel bij u passen. Probeer uw creatieve vermogens te benutten. Enkele voorbeelden van onderhoud zijn:

{| class=&quot;wikitable&quot;
!In de privésfeer || In de zakelijke sfeer
|- 
| 
*Hulp bieden (liefst ongevraagd)
*Artikel of Internet link sturen over iemands hobby	            
*Alternatieve kerstkaart – bedenk iets leuks
*Bellen (en dat dan ook echt doen)
*Lentekaart i.p.v. kerstkaart
|| 
*Samen met relaties iets bezoeken
*Sponsor een boek
*Houd open huis voor de buurt
*Kom in een krant of tijdschrift met uw bedrijf of beroep
*Word lid van een ondernemersvereniging
|- 
|}    

Zoals uit het bovenstaande blijkt is netwerken wel degelijk iets meer en anders dan alleen maar het drinken van een borrel in een café.

==='''LITERATUURLIJST'''===
'''Carrière en netwerken'''
*	L. Alexander, ''Career networking'', (Oxford  1997)
*	Richard Bolles, ''What color is your parachute'' (verschijnt jaarlijks)
*	Gerard D. de Gier, ''Netwerken doe je zó'' (Zwolle, 2006). 
*	R.L. Krannich &amp; C.R. Krannich, ''The new network: your way to job and career success'' (Woodbridge 1993)
*	Dr. N. M. Yeager, ''CareerMap'' (New York 1988)
*	Dineke van Zeewijk-Vink, Just Jongeleen, ''Doeltreffend netwerken'' (Deventer 2003)
*	Charles D.A. Ruffolo, ''Network Your Way to Success'' (Zwolle 2004)
*	Fred Krautwurst, ''Afgedwongen toeval'' (Zaltbommel 2006)
*	Ria de Jong, ''De essentie van netwerken'' (Den Haag 2006)

'''Wetenschappelijke netwerktheorieën'''
*	Wayne E. Baker, ''Networking Smart'' (New York 1994)
*	Wayne E. Baker, ''Netwerken, over het waarderen, opbouwen en gebruiken van sociaal kapitaal'' (Amsterdam 2001) 
*	A.W. Boxman (uitg.), ''Contacten en carrière'' (Amsterdam 1992)
*	W. Jansen, G.L.H. van den Wittenboer, ''Sociale netwerken en hun invloed'' (Meppel 1992)
*	Nitin Nohria &amp; Robert G. Eccles, ''Networking &amp; Organisational Structure, Form and Action'' (Harvard 1994)

'''Vrouwen en netwerken'''
*	Dr. Lily M. Segerman-Peck, ''Networking &amp; Mentoring, a Woman’s Guide'' (London 1991)
*	Mary Scott Welch, ''Networking, a Great New Way for Women to Get Ahead'' (Stamford CT 1980)

'''Netwerken in het algemeen'''
*	A. Baer &amp; Lynne Waymon, ''52 Ways to Re-connect, Follow Up &amp; Stay in Touch'' (Dubuque 1994)
*	L. D. Bjorseth, ''Breakthrough networking'' (Lisle 1996)
*	Dale Carnegie, ''Zo maakt u goede vrienden en relaties'' (Den Haag 2003) 
*	H. Catt, P. Scudamore, ''The power of networking'' (London 1999)
*	D. Fisher, S. Vilas, ''Power Networking'' (Austin 2000)
*	J. Gitomer, ''Het zwarte boekje voor netwerkers'' (Austin 2008)
*	J. van Hezewijk, M. Metze, ''Je kent wie je bent'' (Amsterdam 1999)
*	H. Mackay, ''Dig Your Well Before You Get Thirsty'' (New York 1997)
*	Susan Roanne, ''The Secrets of Savvy Networking'' (New York 1993)
*	J. Smallwood McKenzie, ''The 101 Commandments of Networking'' (privé uitgave {{ISBN|1-58500-444-8}})
*	L. Michelle Tullier, ''Networking for Everyone'' (Indianapolis  1998)
*	Prof. W. Verbeke, ''Ik netwerk, dus ik besta'' (Alphen a/d Rijn 2001)
*	D. de Wit, ''Netwerken als strategie'' (Alphen a/d Rijn 1998)

'''Overig'''
*	D. Cohen, L. Prusak, ''In Good Company: How Social Capital Makes Organisations Work'' (Harvard 2001)
*	J. R. DeLuca, ''Political Savvy'' (Berwyn 1992)
*	S. Covey, ''The Seven Habits of Highly Effective People'' (New York 1991)
*	M. Giovagnoli &amp; J. Carter Miller, ''Networlding'' (San Francisco 2000)
*	Malcolm Gladwell, ''Het Omslagpunt'' (Amsterdam 2001)
*	Trudy Kunz, ''Zeg toch eens gewoon HALLO'', (Amsterdam 1993)
*	''Pyttersen’s Nederlandse Almanak'' (Houten, verschijnt ''ca.'' 1 x per twee jaar)
*	C. Topf, ''Een succesvolle carrière door de juiste lichaamstaal'' (Antwerpen &amp; Harderwijk, 2000)

===Voetnoten===
&lt;references/&gt;

{{Boek}}
[[Categorie:Mens en maatschappij]]
{{Fase3}}</text>
      <sha1>8q0023umlzydr9j0vpc5g9kf7aqqfb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424917</id>
      <parentid>424916</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T11:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Netwerken/Inventarisatie */</comment>
      <origin>424917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15909" sha1="ebzb0o15vhov2at7nzrx6ofkyqnb6tb" xml:space="preserve">{{bi}}
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Titel: ''Netwerken''&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style='text-align: center;'&gt;&lt;span style='font-size: large;'&gt;Auteur: Gerard D. de Gier&lt;/span&gt;&lt;/div&gt;

{{Bottombox
|inhoud=Dit Wikibook is een [[Wikibooks:Beginnetje|eerste opzet]]. U wordt uitgenodigd om er uw kennis toe te voegen! Klik hiertoe op ['''Bewerken'''] voor deze pagina of op een rode link voor een nieuw hoofdstuk.
|logo=Crystal txt.png}}&lt;br&gt;

Het werkwoord '''Netwerken''' gaat over het actief opbouwen en onderhouden van persoonlijke relaties met familie, vrienden, collega's en kennissen. Dergelijke contacten en interacties kunnen steun, informatie en/of kansen bieden. Het gaat om meer dan af en toe een borrel drinken. Binnen de kringen van ondernemers, journalisten en professionele loopbaanadviseurs en in vele andere beroepsgroepen, wordt netwerken beschouwd als een veelomvattende activiteit die het puur sociale aspect overstijgt. Het navolgende is een toelichting voor een breder publiek. Want ook voor &quot;gewone&quot; mensen is het handig om een netwerk te hebben. Bijvoorbeeld voor het vinden van werk (een nieuwe baan of klussen voor zzp'ers), voor het vinden van deskundigen of een hulp in de huishouding. 
 
[[File:Netwerkmodel.jpg|centre|500px]]

===[[Netwerken/Bewustzijn]]===
Hoewel men dit vaak niet beseft, netwerkt men vaker dan men denkt. De meeste mensen zijn er afkerig van omdat zij het gevoel hebben dat netwerken op de een of andere manier een inbreuk op de privacy van anderen maakt, en/of een oneigenlijk gebruik van de kring van vrienden, familie en zakelijke relaties. Maar wij maken allemaal gebruik van de mensen in ons netwerk, bijvoorbeeld voor het regelen van oppas, het vinden van een betere kamer of appartement, of om in contact te komen met mensen met dezelfde hobby of die werkzaam zijn in een bedrijfstak waar we zelf graag in willen werken. 

===[[Netwerken/Doel]]===
Echter, netwerken-om-het-netwerken heeft weinig zin: er moet wel een doel zijn. Voor journalisten bijvoorbeeld is dat het vinden van nieuws, in de loopbaanadvies branche is dit mensen helpen met het vinden van een andere job, en, voor zelfstandige ondernemers, het verkrijgen van opdrachten. Netwerken heeft ook zin binnen de eigen organisatie, als een manier om zonder formele autoriteit toch invloed uit te oefenen, dingen gedaan te krijgen of bij bepaalde projecten een productieve samenwerking te bewerkstelligen. &lt;ref&gt;Allan R. Cohen, David L. Bradford, Influence Without Authority (1991), pp.  17-25.&lt;/ref&gt; 

===[[Netwerken/Doen!]]===
Veel mensen práten wel over netwerken, maar ze doen het in de praktijk niet. Dat komt veelal omdat men een drempel voelt om andere aan te spreken, zelfs op bijeenkomsten die zich daar goed voor lenen, zoals recepties en conferenties. En dat is jammer en onnodig want netwerken is niets anders dan 'leuk omgaan met mensen'.

===[[Netwerken/Attitude]]===
Maar als men blijvend succesvol wil zijn als netwerker, dan zal het een mentaliteit moeten worden, een manier van leven, iets waar men steeds alert op is. Dus als u bv. informatie nodig hebt denk dan éérst aan iemand in uw netwerk die het zou kunnen weten en denk dán pas aan Google.

===[[Netwerken/Profiel]]===
Om succesvol te netwerken moet u een helder profiel hebben zodat u weet wie u bent en wat u kunt (en wat niet). Natuurlijk is het van groot belang dat u dit vervolgens ook goed voor het voetlicht kunt brengen. En dit heeft alles te maken met uw zelfbeeld. De vraag hoe u uzelf ziet bepaalt in hoge mate hoe u uw verhaal vertelt. Maar belangrijker nog: zoals iemand zichzelf ziet, zo ziet een ander hem/haar ook – u straalt het uit. Juist dat zelfbeeld is bij veel mensen een probleem. Enkelen hebben een te groot ego (dat is redelijk eenvoudig bij te stellen); maar velen ‘denken’ zich klein. Terecht luidt het gezegde: ‘Wie zich zo klein maakt als een muis wordt opgegeten door de kat.’

===[[Netwerken/Voorbereiding]]===
De voorbereiding bij netwerken valt uiteen in drie gedeelten. Ten eerste de markt: waar vindt u de opdracht of baan die bij u past en hoe ziet die markt eruit? Vervolgens uw eigen voorbereiding: naast uw profiel, een aantal pakkende succesverhalen en een helder betoog over uw ideeën voor de toekomst. Tenslotte moet ieder individueel netwerkgesprek terdege voorbereid worden. U moet zo veel mogelijk over uw gesprekspartner te weten zien te komen, goed geïnformeerd zijn over de branche, iets actueels te vertellen hebben en op de hoogte zijn van de situatie van de organisatie die u bezoekt. 

===[[Netwerken/Zelfbeeld]]===

===[[Netwerken/Inventarisatie]]===
Het is een bekend gegeven dat ieder mens ongeveer vijfhonderd mensen kent. Het is zaak die in beeld te brengen door een goede '''inventarisatie'''. Dat gaat het gemakkelijkst door eerst die netwerken op te schrijven waar u zelf deel van uitmaakt zoals familie, collega’s, de buurt, sportclub, vrienden en kennissen etc. Daarnaast kent u meestal wel mensen die lid zijn van grote netwerken zoals serviceclubs (Rotary, Lion, o.a.), studentenverenigingen (dan wel alumni-netwerken) of ondernemersclubs. Dat zijn mensen die bij uitstek geschikt zijn om nadere informatie te verstrekken over bijv. potentiële opdrachtgevers voor uw bedrijf. Ze horen veel en kennen veel mensen.

De basis voor een professioneel netwerk kan worden gelegd door een account op {{Wp|LinkedIn}} te maken. Denk goed na over wat u in uw profiel vermeldt en over uzelf vertelt, dat is ook afhankelijk van uw doel. Op internet zijn daarover tips te vinden. De volgende stap is om mensen uit te nodigen met een connectieverzoek; als zo'n verzoek wordt gehonoreerd, volgt u die persoon en krijgt u attenderingen over gedeelde berichten en discussies, waarop u eventueel ook weer kunt reageren. Ook kunt u zo gemakkelijk contact opnemen. Begin met mensen die u goed kent en die uw uitnodiging zeker zullen accepteren. Stuur ook uitnodigingen naar vakgenoten die u hebt ontmoet bij congressen, seminars en andere bijeenkomsten en met wie u een klik had. En ga op zoek naar mensen die op uw vakgebied een spin in het web zijn en veel kennis over de business hebben. Vaak zullen zij uw uitnodiging accepteren als u in de uitnodiging vermeldt wat uw functie is, dat u op de hoogte wilt blijven van ontwikkelingen op het vakgebied en hij/zij daarvoor de aangewezen persoon lijkt te zijn. Stuur nooit zomaar een verzoek met de standaardtekst, maar geef er een persoonlijk tintje aan. Vermeld bijvoorbeeld hoe u elkaar kent, wat vooral een aanrader is voor vage kennissen die u aan uw netwerk wilt toevoegen. Ga ook op zoek naar enkele groepen die voor u belangrijk kunnen zijn, bijvoorbeeld op uw vakgebied, van het bedrijf waar u werkt(e) of van de studentenvereniging, en meld u daar aan. Er worden nieuwtjes uitgewisseld en er wordt over het vakgebied gediscussieerd. Ten slotte is het zaak om uw profiel regelmatig te actualiseren en af en toe een bericht te delen of deel te nemen aan discussies, maar doe dat met mate, overdrijf niet. Nog een waarschuwing: accepteer alleen connectieverzoeken van mensen die u kent en/of betrouwbaar lijken. Met een acceptatie geeft u anderen toegang tot uw eigen netwerk en daar moet u juist zuinig op zijn. Onbekenden kunnen bovendien crimineel gedrag vertonen, van phishing tot identiteitsfraude, zie het Wikibook [[Veilig op het internet]].

===[[Netwerken/Ontmoeten]]===

===[[Netwerken/Netwerkgesprek]]===
Pas als u goed voorbereid bent is het zinvol om echte netwerkgesprekken te gaan voeren. U kunt overal mensen ontmoeten, maar zeker in het begin van uw netwerk-activiteiten is het slim om het in de buurt te zoeken en vooral laagdrempelig te beginnen. Probeer gewoon eens informatie te verzamelen over een bedrijf waar u mogelijk zou willen werken door te praten met mensen in uw omgeving. U zult al snel zien dat mensen u doorverwijzen zodat u in contact komt met mensen die u de benodigde informatie over die organisatie kunnen geven.
	
In het begin zal dat informeel gebeuren, bijv. op een verjaardag of een receptie, maar al snel zult u een echt netwerkgesprek hebben. Zo’n gesprek kunt u vanaf het begin een positieve wending geven door het maken van een perfecte eerste indruk. Het is zéér belangrijk dat u meteen duidelijk maakt waar u voor komt: &quot;geen opdracht, geen baan, maar informatie&quot;. Doet u dat niet dan denkt uw gesprekspartner al snel: &quot;Die wil iets van mij (een baan/een opdracht), dat heb/wil ik niet, hoe kom ik hier zo snel mogelijk van af.&quot; 

De ervaring leert dat het gesprek zelf (na een paar keer) wel loopt, maar de afsluiting is vaak een groot struikelblok. Begin met te vragen naar concrete suggesties. Als die zijn gekomen is de volgende vraag: &quot;Zeer interessant, met wie zou ik daar nu eens verder over kunnen praten?&quot; Dan moet de gesprekspartner namen noemen. Tenslotte de vraag: &quot;Hoe kan ik contact leggen met deze perso(o)n(en),&quot; waarbij het natuurlijk van belang is dat uw gesprekspartner als tussenpersoon wil optreden.

Wanneer u het gesprek heeft gevoerd, en het besprokene heeft vastgelegd in uw systeem, stuur dan de volgende dag even een passend kaartje of een e-mail. Daarin drukt u uw dank uit voor de tijd die uw gesprekspartner voor u heeft willen uittrekken, en voor de informatie en/of de directe hulp. En als u eens iets tegenkomt waarvan u denkt dat uw gesprekspartner dat op prijs zal stellen, bijvoorbeeld een artikel uit een tijdschrift op zijn/haar vakgebied of hobby, stuurt u dat dan meteen even naar hem/haar op. Dit is ook meteen een prachtige manier om in contact te blijven. Dergelijke kleine attenties worden bijzonder op prijs gesteld en zorgt er in veel gevallen voor dat men u zich blijft herinneren. Dan zal men gemakkelijker geneigd zijn ook u op de hoogte houden of iets toe te zenden, of zelfs voor iets uitnodigen. &lt;ref&gt; Cohen &amp; Bradford, ''op.cit.'', pp.26-44.&lt;/ref&gt;
Wanneer u binnen uw eigen organisatie uw netwerk goed onderhoudt, heeft dit onmiddellijk invloed op de manier waarop u uw collega’s of teamleden kunt insprireren (of zij u), en zal het project of de taak waaraan u werkt ten goede komen: &quot;(...) the ultimate 'glue' that binds people is not 'what they get' from the organization but what they can contribute to the community.&quot; &lt;ref&gt; P. Senge et al., ''The Fifth Discipline Fieldbook'' (1998), p. 300.&lt;/ref&gt;  &quot;Shared visions have a way of spreading through personal contact.&quot; &lt;ref&gt; Idem, p. 301.&lt;/ref&gt;

===[[Netwerken/Evaluatie]]===
Ga na zo’n gesprek meteen voor de spiegel staan voor een evaluatie en vraagt u zich dan af:
* wat was goed
* wat kon beter
* welke tips heb ik gekregen?
* welke verwijzingen?

Als u straks die nieuwe baan of die opdracht hebt, moet u uiteraard het spoor terug volgen en de mensen die u onderweg hebben geholpen bedanken. U zult de gesprekken dus goed moeten vastleggen. De eerste vijf gesprekken kunt u nog onthouden, de volgende niet meer. Programma’s als Excel, Outlook, Access, Davilex etc. lenen zich hier uitstekend voor. En wilt u het echt professioneel aanpakken denk dan aan pakketten als ACT!, Archie of  Commence.

===[[Netwerken/Onderhoud]]===
Iedereen kent veel mensen, maar kènde er veel meer. Gebrek aan gestructureerd onderhoud is er de oorzaak van dat veel mensen gewoon verdwijnen in de mist. De simpelste manier van onderhoud is natuurlijk het netwerk gewoon gebruiken. U kunt iets opzoeken via Internet, maar het is leuker (en beter voor het onderhoud) iemand te bellen of mailen die de informatie ook heeft. 

Ondanks alle ‘vriendensites’ als Hyves, LinkedIn, Facebook, etc. blijft persoonlijk contact een onmisbare schakel bij netwerken. Het beste bewijs daarvoor is dat een site als LinkedIn ook begonnen is met fysieke bijeenkomsten. &quot;As members of a community, we need to meet in person when we talk about what we really care about.&quot; &lt;ref&gt; Peter Senge et al., ''op.cit.'', p. 301.&lt;/ref&gt;

Bij het onderhoud is het verder van belang dat u zorgt voor een zekere structuur: voor u het weet praat u altijd met dezelfde mensen. Maar waar het vooral op aankomt is: &quot;Laat eens iets van je horen.&quot; Dat kan natuurlijk van alles zijn, maar het moet wel bij u passen. Probeer uw creatieve vermogens te benutten. Enkele voorbeelden van onderhoud zijn:

{| class=&quot;wikitable&quot;
!In de privésfeer || In de zakelijke sfeer
|- 
| 
*Hulp bieden (liefst ongevraagd)
*Artikel of Internet link sturen over iemands hobby	            
*Alternatieve kerstkaart – bedenk iets leuks
*Bellen (en dat dan ook echt doen)
*Lentekaart i.p.v. kerstkaart
|| 
*Samen met relaties iets bezoeken
*Sponsor een boek
*Houd open huis voor de buurt
*Kom in een krant of tijdschrift met uw bedrijf of beroep
*Word lid van een ondernemersvereniging
|- 
|}    

Zoals uit het bovenstaande blijkt is netwerken wel degelijk iets meer en anders dan alleen maar het drinken van een borrel in een café.

==='''LITERATUURLIJST'''===
'''Carrière en netwerken'''
*	L. Alexander, ''Career networking'', (Oxford  1997)
*	Richard Bolles, ''What color is your parachute'' (verschijnt jaarlijks)
*	Gerard D. de Gier, ''Netwerken doe je zó'' (Zwolle, 2006). 
*	R.L. Krannich &amp; C.R. Krannich, ''The new network: your way to job and career success'' (Woodbridge 1993)
*	Dr. N. M. Yeager, ''CareerMap'' (New York 1988)
*	Dineke van Zeewijk-Vink, Just Jongeleen, ''Doeltreffend netwerken'' (Deventer 2003)
*	Charles D.A. Ruffolo, ''Network Your Way to Success'' (Zwolle 2004)
*	Fred Krautwurst, ''Afgedwongen toeval'' (Zaltbommel 2006)
*	Ria de Jong, ''De essentie van netwerken'' (Den Haag 2006)

'''Wetenschappelijke netwerktheorieën'''
*	Wayne E. Baker, ''Networking Smart'' (New York 1994)
*	Wayne E. Baker, ''Netwerken, over het waarderen, opbouwen en gebruiken van sociaal kapitaal'' (Amsterdam 2001) 
*	A.W. Boxman (uitg.), ''Contacten en carrière'' (Amsterdam 1992)
*	W. Jansen, G.L.H. van den Wittenboer, ''Sociale netwerken en hun invloed'' (Meppel 1992)
*	Nitin Nohria &amp; Robert G. Eccles, ''Networking &amp; Organisational Structure, Form and Action'' (Harvard 1994)

'''Vrouwen en netwerken'''
*	Dr. Lily M. Segerman-Peck, ''Networking &amp; Mentoring, a Woman’s Guide'' (London 1991)
*	Mary Scott Welch, ''Networking, a Great New Way for Women to Get Ahead'' (Stamford CT 1980)

'''Netwerken in het algemeen'''
*	A. Baer &amp; Lynne Waymon, ''52 Ways to Re-connect, Follow Up &amp; Stay in Touch'' (Dubuque 1994)
*	L. D. Bjorseth, ''Breakthrough networking'' (Lisle 1996)
*	Dale Carnegie, ''Zo maakt u goede vrienden en relaties'' (Den Haag 2003) 
*	H. Catt, P. Scudamore, ''The power of networking'' (London 1999)
*	D. Fisher, S. Vilas, ''Power Networking'' (Austin 2000)
*	J. Gitomer, ''Het zwarte boekje voor netwerkers'' (Austin 2008)
*	J. van Hezewijk, M. Metze, ''Je kent wie je bent'' (Amsterdam 1999)
*	H. Mackay, ''Dig Your Well Before You Get Thirsty'' (New York 1997)
*	Susan Roanne, ''The Secrets of Savvy Networking'' (New York 1993)
*	J. Smallwood McKenzie, ''The 101 Commandments of Networking'' (privé uitgave {{ISBN|1-58500-444-8}})
*	L. Michelle Tullier, ''Networking for Everyone'' (Indianapolis  1998)
*	Prof. W. Verbeke, ''Ik netwerk, dus ik besta'' (Alphen a/d Rijn 2001)
*	D. de Wit, ''Netwerken als strategie'' (Alphen a/d Rijn 1998)

'''Overig'''
*	D. Cohen, L. Prusak, ''In Good Company: How Social Capital Makes Organisations Work'' (Harvard 2001)
*	J. R. DeLuca, ''Political Savvy'' (Berwyn 1992)
*	S. Covey, ''The Seven Habits of Highly Effective People'' (New York 1991)
*	M. Giovagnoli &amp; J. Carter Miller, ''Networlding'' (San Francisco 2000)
*	Malcolm Gladwell, ''Het Omslagpunt'' (Amsterdam 2001)
*	Trudy Kunz, ''Zeg toch eens gewoon HALLO'', (Amsterdam 1993)
*	''Pyttersen’s Nederlandse Almanak'' (Houten, verschijnt ''ca.'' 1 x per twee jaar)
*	C. Topf, ''Een succesvolle carrière door de juiste lichaamstaal'' (Antwerpen &amp; Harderwijk, 2000)

===Voetnoten===
&lt;references/&gt;

{{Boek}}
[[Categorie:Mens en maatschappij]]
{{Fase3}}</text>
      <sha1>ebzb0o15vhov2at7nzrx6ofkyqnb6tb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Infobox/Netwerken</title>
    <ns>4</ns>
    <id>20051</id>
    <revision>
      <id>424902</id>
      <parentid>421270</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>voortgang aangepast, zie [[Overleg:Netwerken#Hoe is dit een Wikibook?]]</comment>
      <origin>424902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="m4cfvi1lldjnij3htlda59j8a5qc0hr" xml:space="preserve">&lt;!--             [Titel van het boek]       --&gt;{{Infobox|titel  = {{SUBPAGENAME}}
&lt;!--[Kies: 00%, 25%, 50%, 75% of 100%]      --&gt;| voortgang      = 25%
&lt;!--                   [Revisiedatum]       --&gt;| datum          = 13 januari 2009
&lt;!--                    [Boekenplank]       --&gt;| boekenplank    = 
&lt;!-- [Naslag, Instructie, Hobby, Handboek]  --&gt;| boekentype     = Instructie
&lt;!--             [laag, middel, hoog]       --&gt;| activiteit     = laag
&lt;!--     [Datum eerste edit] DD-MM-YY       --&gt;| startdatum     = 24-12-08
&lt;!-- [zonder &quot;Gebruiker:&quot;] Naam/Nick        --&gt;| redacteur      = 
&lt;!--[[Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1]]...      --&gt;| auteurs        = [[Gebruiker: Effeietsanders|Effeietsanders]]
&lt;!--             [korte beschrijving]       --&gt;| beschrijving   = Opbouwen en onderhouden van persoonlijke relaties
&lt;!--   [info over boek, geen inhoud]        --&gt;| opmerkingen    = 
&lt;!-- [Doelstellingen, * voor elk punt]      --&gt;| doelstelling   = 
&lt;!--                        [Bronnen]       --&gt;| bronnen        = 
&lt;!--    [VWO, HBO, WO, Junior, etc  ]       --&gt;| niveau         = 
&lt;!--[benodigde voorkennis, * voor elk punt] --&gt;| voorkennis     = 
&lt;!--[Uitstapniveau - * voor elk punt]       --&gt;| uitstapniveau  = 
&lt;!--  [Links naar niet-inhoud-hfdstn]       --&gt;| infolinks      = 
&lt;!--    [laatste controle] DD-MM-YYYY       --&gt;| laatstecontrole= 
&lt;!--  [laatste toevoeging] DD-MM-YYYY       --&gt;| toevoeging     = 
&lt;!--                  [[Boek 1]], etc       --&gt;| gerelateerd    = 
&lt;!--                  [projectpagina]       --&gt;| projectpagina  = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]]
&lt;!--                       [licentie]       --&gt;| licentie       = 
&lt;!--  [Kleine afbeelding (&lt; 100x100)]       --&gt;| thumb          = 
&lt;!-- [Grote afbeelding als een cover]       --&gt;| afbeelding     = 
&lt;!--[autom. als boek en titel gelijk]       --&gt;| PDF            = 
&lt;!--                                        --&gt;| PDFcommentaar  = 
&lt;!-- [autom. voor &quot;Boek/Printversie&quot;]       --&gt;| printversie    = 
&lt;!--                                        --&gt;| printcommentaar= 
&lt;!--               [of leeg laten] ja       --&gt;| BvdM           = 
&lt;!--            [of leeg laten] maand       --&gt;| BvdMmaand      = 
&lt;!--             [of leeg laten] YYYY       --&gt;| BotMjaar       = 
&lt;!--           [departement invullen]       --&gt;| departement    = 
&lt;!--                                        --&gt;| categorie      = 
&lt;!--                                        --&gt;| categorie twee = 
&lt;!--           [WSBN nummer invullen]       --&gt;| WSBN           = nl-6-1-0-00002
}}</text>
      <sha1>m4cfvi1lldjnij3htlda59j8a5qc0hr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/WSBNlijst</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23222</id>
    <revision>
      <id>424907</id>
      <parentid>422960</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:59:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Netwerken is een beginnetje geworden en op 1 blokje gezet - zie [[Overleg:Netwerken#Hoe is dit een Wikibook?]]</comment>
      <origin>424907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51503" sha1="iwb14rm4vdumgx05tm9eutzvdxq9a8b" xml:space="preserve">{{Post-it/WSBN}}
Het '''Wiki Standaard Boeknummer''' (WSBN) is een uniek nummer dat gegeven wordt aan een vrij boek op Wikibooks. Op de pagina [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] wordt de samenstelling van dit nummer toegelicht en staat een overzicht van de bestaande categorieën.

Voeg een boek toe (op de juiste plaats, op volgorde van WSBN) dmv. de volgende code:

&lt;pre&gt;
 |-
 |{{/sub|Wikibooks:Infobox/&lt;titel&gt;}}
 | &lt;wsbn&gt;                                               
 | [[&lt;titel&gt;]]{{25%}}
 | [[Gebruiker:&lt;naam&gt;|&lt;naam&gt;]]
&lt;/pre&gt;

Vervang &lt;titel&gt; door de titel van het boek, &lt;wsbn&gt; door het juiste nummer (in de vorm &quot;nl-1-2-3-00004&quot;), en &lt;naam&gt; door uw gebruikersnaam. Met een van deze codes:
&lt;pre&gt;
{{0%}}, {{25%}}, {{50%}}, {{75%}} of {{100%}}
&lt;/pre&gt;
kunt u aangeven in hoeverre het boek ''compleet'' is.
{{Clear both}}


{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! '''i''' || WSBN || Titel || Auteur(s)
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tabellenboek Exact}}
| {{Nowrap|nl-1-0-0-00001}}
| [[Tabellenboek Exact]]{{25%}}
| [[Gebruiker:T.vanschaik|T. van Schaik (editor)]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kosmografie}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-11-000-00001'&gt; nl-1-1-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Kosmografie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
| [[Gebruiker:Jos Punie|Jos Punie]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Astronomisch_woordenboek}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-11-000-00002'&gt; nl-1-1-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Astronomisch woordenboek]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Maasje|Maasje]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Mineralen_verzamelen}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-12-000-00001'&gt; nl-1-2-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Mineralen verzamelen]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Dion|Dion]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Celbiologie}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-13-000-00001'&gt; nl-1-3-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Celbiologie]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]], [[Gebruiker:Rasbak|Rasbak]], [[Gebruiker:Roeleboel|Roeleboel]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Klassieke_Mechanica}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-14-000-00001'&gt; nl-1-4-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Klassieke Mechanica]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Huibc|Huibc]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Fysica}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-14-000-00002'&gt; nl-1-4-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Fysica]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Tobe Baeyens | Tobe Baeyens]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vloeistofmechanica}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-14-000-00003'&gt; nl-1-4-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Vloeistofmechanica]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Eli Verbuyst |Eli Verbuyst]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Natuurkunde Opgaven}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-14-000-00004'&gt; nl-1-4-0-00004&lt;/div&gt;
| [[Natuurkunde Opgaven]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: t.vanschaik |T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Chemie_Centraal}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-15-000-00001'&gt; nl-1-5-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Chemie Centraal]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:MADe|MADe]], [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]], [[Gebruiker:Londenp|Londenp]], [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]], [[Gebruiker:Octostein|Octostein]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Chemisch_rekenen}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-15-000-00002'&gt; nl-1-5-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Chemisch rekenen]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]], [[Gebruiker:johanw|Johanw]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Analytische_chemie}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-15-000-00003'&gt; nl-1-5-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Analytische chemie]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Anorganische_chemie}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00004'&gt; nl-1-5-0-00004&lt;/div&gt;
| [[Anorganische chemie]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00005'&gt; nl-1-5-0-00005&lt;/div&gt;
| [[Basiskennis chemie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 2}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00006'&gt; nl-1-5-0-00006&lt;/div&gt;
| [[Basiskennis chemie 2]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 3}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00007'&gt; nl-1-5-0-00007&lt;/div&gt;
| [[Basiskennis chemie 3]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 4}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00008'&gt; nl-1-5-0-00008&lt;/div&gt;
| [[Basiskennis chemie 4]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 5}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00009'&gt; nl-1-5-0-00009&lt;/div&gt;
| [[Basiskennis chemie 5]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 6}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00010'&gt; nl-1-5-0-00010&lt;/div&gt;
| [[Basiskennis chemie 6]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikijunior:De_elementen}}
| &lt;div id='WSBN nl-1-15-0-00011'&gt; nl-1-5-0-00011&lt;/div&gt;
| [[Wikijunior:De elementen]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
| [[Gebruiker:Kthoelen|Kthoelen]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Scheikunde Opgaven}}
| &lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00012'&gt; nl-1-5-0-00012&lt;/div&gt;
| [[Scheikunde Opgaven]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
| [[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Elektrochemie voor MBO}}
| &lt;div id='WSBN nl-1-5-0-00013'&gt; nl-1-5-0-00013&lt;/div&gt;
| [[Elektrochemie voor MBO]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
| [[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wiskunde}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-8-0-00001'&gt; nl-1-8-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Wiskunde]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Germanator | Germanator ]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basisvaardigheden wiskunde}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-18-180-00002'&gt;&lt;del&gt; nl-1-8-0-00002&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;
|&lt;del&gt; [[Basisvaardigheden wiskunde]]{{75%|Datum=volgens infobox}}&lt;/del&gt;
|[[Gebruiker:  Effeietsanders |Effeietsanders]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wiskunde Opgaven}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-8-0-0003'&gt; nl-1-8-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Wiskunde Opgaven]]{{25%|16 maart 2023}}
|[[Gebruiker:  T.vanschaik |T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wiskunde voor MBO techniek 1}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-8-0-0004'&gt; nl-1-8-0-00004&lt;/div&gt;
| [[Wiskunde voor MBO techniek 1]]{{25%|16 april 2023}}
|[[Gebruiker:  T.vanschaik |T. van Schaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Lineaire_algebra}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-18-181-00001'&gt; nl-1-8-1-00001&lt;/div&gt;
| [[Lineaire algebra]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Nijdam |Nijdam]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Matrixrekening}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-18-181-00002'&gt; nl-1-8-1-00002&lt;/div&gt;
| [[Matrixrekening]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Jjitss|Jjitss]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Abstracte_algebra}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-18-181-00003'&gt; nl-1-8-1-00003&lt;/div&gt;
| [[Abstracte algebra]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Sanderd17 | Sanderd17]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Analyse}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-18-182-00001'&gt; nl-1-8-2-00001&lt;/div&gt;
| [[Analyse]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:RedRose|RedRose]], [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]], [[Gebruiker:Robert Zboray|Robert Zboray]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vectormeetkunde}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-18-183-00001'&gt; nl-1-8-3-00001&lt;/div&gt;
| [[Vectormeetkunde]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Jjitss|Jjitss]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Rekenen}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-18-184-00001'&gt; nl-1-8-4-00001&lt;/div&gt;
| [[Rekenen]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Nijdam |Nijdam]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Discrete_Kansrekening}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-18-186-00001'&gt; nl-1-8-6-00001&lt;/div&gt;
| [[Discrete Kansrekening]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Nijdam|W. Nijdam]] - W. Albers
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Omrekenen_van_eenheden}}
|&lt;div id='WSBN nl-1-19-000-00001'&gt; nl-1-9-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Omrekenen van eenheden]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Myalgische_encefalomyelitis}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-21-211-00001'&gt;&lt;s&gt;nl-2-1-1-00001&lt;/s&gt;&lt;/div&gt;
| &lt;s&gt;[[Myalgische encefalomyelitis]]&lt;/s&gt;&lt;!--{{50%|Datum=volgens infobox}}--&gt;
|[[Gebruiker: Guido den Broeder| Guido den Broeder]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Farmacologie}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-21-211-00002'&gt; nl-2-1-1-00002&lt;/div&gt;
| [[Farmacologie]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Melkwinning}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-23-000-00001'&gt; nl-2-3-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Melkwinning]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Jjost | Jjost]],[[Gebruiker: Cor Duim | Cor Duim]] + ip-gebruikers
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sterkteleer}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-24-242-00001'&gt; nl-2-4-2-00001&lt;/div&gt;
| [[Sterkteleer]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Byl]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Mechanica_van_materialen}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-24-244-00001'&gt; nl-2-4-4-00001&lt;/div&gt;
| [[Mechanica van materialen]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: MADe|MADe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Transmissielijnen}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-24-244-00002'&gt; nl-2-4-4-00002&lt;/div&gt;
| [[Transmissielijnen]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Nijdam|Nijdam]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Papier}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-24-244-00003'&gt; nl-2-4-4-00003&lt;/div&gt;
| [[Papier]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]], [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kantoorsoftware}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-25-000-00001'&gt; nl-2-5-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Kantoorsoftware]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kookboek}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-26-000-00001'&gt; nl-2-6-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Kookboek]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|Vele gebruikers
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huishouden}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-26-000-00002'&gt; nl-2-6-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Huishouden]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Leer_jezelf_ecologisch_tuinieren}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-27-000-00001'&gt; nl-2-7-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Vangelis|John Vangelis]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Verteltechnieken}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-27-000-00002'&gt; nl-2-7-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Verteltechnieken]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Roelvermeulen|Roelvermeulen]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Chillipepers.nl}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-27-000-00003'&gt; nl-2-7-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Chillipepers.nl]]
|Tweebloesem, Miek, Zengrow
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handige_Harry}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-27-000-00004'&gt; nl-2-7-0-00004&lt;/div&gt;
| [[Handige Harry]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex|Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huisdierengids_rat}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-28-000-00001'&gt; nl-2-8-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Huisdierengids rat]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huisdierengids_-_Terrarium}}
|&lt;div id='WSBN nl-2-28-000-00003'&gt; nl-2-8-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Huisdierengids - Terrarium]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex|Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Ubuntu:_Linux_voor_mensen}}
|&lt;div id='WSBN NL-3-34-345-00004'&gt; NL-3-4-5-00004&lt;/div&gt;
| [[Ubuntu: Linux voor mensen]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Svkeulen|Svkeulen]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Veilig_op_het_internet}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-32-000-00002'&gt; nl-3-2-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Veilig op het internet]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: MADe | MADe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basisboek_internet}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-32-000-00003'&gt; nl-3-2-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Basisboek internet]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Overklokken}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-33-000-00001'&gt; nl-3-3-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Overklokken]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: ACiDcHaOZ | ACiDcHaOZ]]
|- 
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Netwerkbekabeling}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-33-000-00002'&gt; &lt;del&gt;nl-3-3-0-00002&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;
| &lt;del&gt;[[Netwerkbekabeling]]{{100%|Datum=volgens infobox}}&lt;/del&gt;
|[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias Campe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Computernetwerken voor gevorderden}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-33-000-00003'&gt; nl-3-3-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Computernetwerken voor gevorderden]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias Campe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Firefox}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-341-00001'&gt; nl-3-4-1-00001&lt;/div&gt;
| [[Firefox]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:MADe|MADe]], [[Gebruiker:Jbib|Jbib]], [[Gebruiker:Fruggo|Fruggo]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Maple}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-341-00002'&gt; nl-3-4-1-00002&lt;/div&gt;
| [[Maple]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: MADe | MADe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Aan_de_slag_met_BitTorrent}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-341-00004'&gt; nl-3-4-1-00004&lt;/div&gt;
| [[Aan de slag met BitTorrent]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|Diverse gebruikers
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Pinnacle_Studio}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-341-00006'&gt; nl-3-4-1-00006&lt;/div&gt;
| [[Pinnacle Studio]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:83.86.75.252 |83.86.75.252]], [[Gebruiker:MADe|MADe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Oracle}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-341-00007'&gt; nl-3-4-1-00007&lt;/div&gt;
| [[Oracle]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Elvisleegwater | Elvisleegwater]], [[Gebruiker: Peresko| Peresko]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Microsoft_Word}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-341-00008'&gt; nl-3-4-1-00008&lt;/div&gt;
| [[Microsoft Word]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Koos Jol | Koos Jol]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/OpenOffice.org}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-341-00009'&gt; nl-3-4-1-00009&lt;/div&gt;
| [[OpenOffice.org]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Bernard van der Wees|Bernard van der Wees]] [[Gebruiker:Mattias.Campe| Mattias.Campe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Werken_met_MKVToolnix}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-341-00010'&gt; nl-3-4-1-00010&lt;/div&gt;
| [[Werken met MKVToolnix]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/LaTeX}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-342-00001'&gt; nl-3-4-2-00001&lt;/div&gt;
| [[LaTeX]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Nikolai1983 | Nikolai1983]],[[Gebruiker: Sanderd17 | Sanderd17]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handboek_MediaWiki}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-342-00002'&gt; nl-3-4-2-00002&lt;/div&gt;
| [[Handboek MediaWiki]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Pjetter |Pjetter]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Inleiding_MediaWiki}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-342-00003'&gt; nl-3-4-2-00003&lt;/div&gt;
| [[Inleiding MediaWiki]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Effeietsanders |Effeietsanders]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/HTML}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-342-00004'&gt; nl-3-4-2-00004&lt;/div&gt;
| [[HTML]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Rolof1991|Rolof1991]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_TI-83+_Assembly}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00001'&gt; nl-3-4-3-00001&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in TI-83+ Assembly]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Willem1|Willem1]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_PL/1}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00002'&gt; nl-3-4-3-00002&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in PL/1]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:84.193.136.96|84.193.136.96]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Go}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00003'&gt; nl-3-4-3-00003&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in Go]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Danielheres|Dani�l Heres]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_BASIC}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00004'&gt; nl-3-4-3-00004&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in BASIC]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Warddr|Warddr]], [[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]], [[Gebruiker:ACiDcHaOZ|ACiDcHaOZ]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_TI-Basic}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00005'&gt; nl-3-4-3-00005&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in TI-Basic]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Thexa4|Thexa4]], [[Gebruiker:FOudman|FOudman]], [[Gebruiker:Dagan|Dagan]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Java}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00006'&gt; nl-3-4-3-00006&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in Java]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:SeySayux|SeySayux]], [[Gebruiker:zedutchgandalf|zedutchgandalf]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_C}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00007'&gt; nl-3-4-3-00007&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in C]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]], [[Gebruiker:Nielius|Nielius]], [[Gebruiker:ElieDeBrauwer|ElieDeBrauwer]], [[Gebruiker:Kleuske|Kleuske]], diverse anonieme bijdragen
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Pascal}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00008'&gt; nl-3-4-3-00008&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in Pascal]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Wolvenraider | Wolvenraider]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_COBOL}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00009'&gt; nl-3-4-3-00009&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in COBOL]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_REXX}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00010'&gt; nl-3-4-3-00010&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in REXX]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: 84.193.139.18 | 84.193.139.18]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/ActionScript_3.0}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-343-00011'&gt; nl-3-4-3-00011&lt;/div&gt;
| [[ActionScript 3.0]]{{0%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_ASP.NET}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-344-00001'&gt; nl-3-4-4-00001&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in ASP.NET]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Jbib|Jbib]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_ASP.net_2.0_N-Tier_Tutorial}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-344-00002'&gt; nl-3-4-4-00002&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in ASP.net 2.0 N-Tier Tutorial]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Ketelsb | Ketelsb]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_PHP}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-344-00003'&gt; nl-3-4-4-00003&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in PHP]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Gabadubo|Gabadubo]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Python}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-344-00004'&gt; nl-3-4-4-00004&lt;/div&gt;
| [[Programmeren in Python]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Jsoeterbroek | Jsoeterbroek]], [[Gebruiker:RoestVrijStaal|RoestVrijStaal]], [[Gebruiker: ElieDeBrauwer| ElieDeBrauwer]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Linux_voor_beginners}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-345-00001'&gt; nl-3-4-5-00001&lt;/div&gt;
| [[Linux voor beginners]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:sanderd17|sanderd17]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Linux_Systeembeheer}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-345-00002'&gt; nl-3-4-5-00002&lt;/div&gt;
| [[Linux Systeembeheer]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Bertvv | Bertvv]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Ontwerp_en_bouw_een_besturingssysteem}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-345-00003'&gt; nl-3-4-5-00003&lt;/div&gt;
| [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Virtlink|Virtlink]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren,_de_basis}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-349-00001'&gt; nl-3-4-9-00001&lt;/div&gt;
| [[Programmeren, de basis]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gebruik_van_de_opdrachtprompt}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-349-00002'&gt; nl-3-4-9-00002&lt;/div&gt;
| [[Gebruik van de opdrachtprompt]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Willem1|Willem1]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Scalable_Vector_Graphics}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-349-00003'&gt; nl-3-4-9-00003&lt;/div&gt;
| [[Scalable Vector Graphics]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Pietn |Pietn]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Datacommunicatie_in_informatica}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-349-00004'&gt; nl-3-4-9-00004&lt;/div&gt;
| [[Datacommunicatie in informatica]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Ronny Creygelman| Ronny Creygelman]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis_informatica}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-349-00005'&gt; nl-3-4-9-00005&lt;/div&gt;
| [[Basiskennis informatica]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Ronny Creygelman| Ronny Creygelman]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Geo-visualisatie}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-349-00006'&gt; nl-3-4-9-00006&lt;/div&gt;
| [[Geo-visualisatie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Nijeholt|Nijeholt]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Open_standaarden}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-349-00007'&gt; nl-3-4-9-00007&lt;/div&gt;
| [[Open standaarden]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Mattias.Campe| Mattias.Campe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handboek Wikimedia Commons}}
|&lt;div id='WSBN nl-3-34-342-00005'&gt; nl-3-4-9-00008&lt;/div&gt;
| [[Handboek Wikimedia Commons]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]]
&lt;!--
(boek is verwijderd) 
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/C++_vanuit_de_funderingen_omhoog_(ANSI/ISO_C++)}}
|&lt;div id='WSBN 3-34-343-00011'&gt; 3-4-3-00011&lt;/div&gt;
| [[C++ vanuit de funderingen omhoog (ANSI/ISO C++)]]{{0%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:FrankBav|Frank Baveghems]]
--&gt;
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basis_ICT/Basis_Elektrotechniek}}
| &lt;del&gt;nl-3-5-0-00001&lt;/del&gt;
| &lt;del&gt;[[Basis ICT/Basis Elektrotechniek]]&lt;/del&gt;
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vruchtbrengend_woordenboek}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-41-000-00001'&gt; nl-4-1-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Vruchtbrengend woordenboek]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Gitaarfreak|Gitaarfreak]], [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]], [[Gebruiker:Koos Jol|Koos Jol]], [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] en vele anderen
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Een_vreemde_taal_leren}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-41-000-00002'&gt; nl-4-1-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Een vreemde taal leren]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nieuwgrieks}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-421-00001'&gt; nl-4-2-1-00001&lt;/div&gt;
| [[Nieuwgrieks]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Dirk math| Dirk math]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Italiaans}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-421-00002'&gt; nl-4-2-1-00002&lt;/div&gt;
| [[Italiaans]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Dion|Dion]] - [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/West-Vlaams}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-421-00003'&gt; nl-4-2-1-00003&lt;/div&gt;
| [[West-Vlaams]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|Vele West-Vlamingen
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Russisch}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-421-00004'&gt; nl-4-2-1-00004&lt;/div&gt;
| [[Russisch]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Pools}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-421-00005'&gt; nl-4-2-1-00005&lt;/div&gt;
| [[Pools]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Michiel1972| Michiel1972]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Fries}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-421-00006'&gt; nl-4-2-1-00006&lt;/div&gt;
| [[Fries]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vietnamees}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-421-00007'&gt; nl-4-2-1-00007&lt;/div&gt;
| [[Vietnamees]]{{0%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Val|Val]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kemzieks woordenboek}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-421-00008'&gt; nl-4-2-1-00008&lt;/div&gt;
| [[Kemzieks woordenboek]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:GeenVraag|GeenVraag]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Oudgrieks}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-422-00001'&gt; nl-4-2-2-00001&lt;/div&gt;
| [[Oudgrieks]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Wikibelgiaan|Wikibelgiaan]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Latijn}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-422-00002'&gt; nl-4-2-2-00002&lt;/div&gt;
| [[Latijn]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Pkniest|Pkniest]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Oudgriekse_vormleer}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-422-00003'&gt; nl-4-2-2-00003&lt;/div&gt;
| [[Oudgriekse vormleer]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Wikibelgiaan|Wikibelgiaan]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Quenya}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-423-00001'&gt; nl-4-2-3-00001&lt;/div&gt;
| [[Quenya]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Dirk math | Dirk math]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Toki_Pona}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-423-00002'&gt; nl-4-2-3-00002&lt;/div&gt;
| [[Toki Pona]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:JosN|JosN]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tengwar}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-423-00003'&gt; nl-4-2-3-00003&lt;/div&gt;
| [[Tengwar]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Dirk math | Dirk math]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Geheimschrift}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-423-00004'&gt; nl-4-2-3-00004&lt;/div&gt;
| [[Geheimschrift]]{{0%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Dagan|Dagan]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Esperanto}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-42-423-00005'&gt; nl-4-2-3-00005&lt;/div&gt;
| [[Esperanto]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Ghanssen|Ghanssen]], [[Gebruiker:195.35.129.175|195.35.129.175]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Amerikaanse_literatuur}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-44-441-00001'&gt; nl-4-4-1-00001&lt;/div&gt;
| [[Amerikaanse literatuur]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Shakespeares toneelstukken}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-44-441-00002'&gt; nl-4-4-1-00002&lt;/div&gt;
| [[Shakespeares toneelstukken]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlandse_literatuur_in_de_middeleeuwen}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-44-442-00001'&gt; nl-4-4-2-00001&lt;/div&gt;
| [[Nederlandse literatuur in de middeleeuwen]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlandse literatuurgeschiedenis}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-44-442-00003'&gt; nl-4-4-2-00002&lt;/div&gt;
| [[Nederlandse literatuurgeschiedenis]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Woordenboek_literatuur}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-44-442-00017'&gt; nl-4-4-2-00017&lt;/div&gt;
| [[Woordenboek literatuur]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Opfriscursus_literatuur}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-44-442-00018'&gt; nl-4-4-2-00018&lt;/div&gt;
| [[Opfriscursus literatuur]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gothic_novel}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-44-442-00019'&gt; nl-4-4-2-00019&lt;/div&gt;
| [[Gothic novel]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Van Idee tot Publicatie}}
|&lt;div id='WSBN nl-4-45-450-00001'&gt; nl-4-5-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Van Idee tot Publicatie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:H.vandijk|H.vandijk]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Koningen_aan_de_Nijl}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-52-525-00001'&gt; nl-5-2-5-00001&lt;/div&gt;
| [[Koningen aan de Nijl]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Evil berry |Evil berry]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Ab_Urbe_Condita}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-53-534-00001'&gt; nl-5-3-4-00001&lt;/div&gt;
| [[Ab Urbe Condita]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Griekse_mythologie}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-53-534-00002'&gt; nl-5-3-4-00002&lt;/div&gt;
| [[Griekse mythologie]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]] - [[Gebruiker:Vangelis|Vangelis]] - [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_het_Romeinse_rijk}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-53-534-00003'&gt; nl-5-3-4-00003&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van het Romeinse rijk]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_de_late_oudheid}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-53-534-00004'&gt; nl-5-3-4-00004&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van de late oudheid]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Alexander_de_Grote}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-53-535-00001'&gt; nl-5-3-5-00001&lt;/div&gt;
| [[Alexander de Grote]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Geschiedenis]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_de_vroege_Middeleeuwen}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-54-544-00001'&gt; nl-5-4-4-00001&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van de vroege middeleeuwen]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_Byzantium}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-54-544-00002'&gt; nl-5-4-4-00002&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van Byzantium]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_de_hoge_Middeleeuwen}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-54-544-00003'&gt; nl-5-4-4-00003&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van de hoge middeleeuwen]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:beetjedwars|beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_Toscane_(1300-1500)}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-54-544-00004'&gt; nl-5-4-4-00004&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van Toscane (1300-1500)]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:beetjedwars|beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_in_de_literatuur}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-54-544-00005'&gt; nl-5-4-4-00005&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis in de literatuur]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:beetjedwars|beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_de_late_Middeleeuwen}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-54-544-00006'&gt; nl-5-4-5-00006&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van de late middeleeuwen]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_in_de_literatuur_1500-1795}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-55-544-00004'&gt; nl-5-5-4-00004&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis in de literatuur 1500-1795]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:beetjedwars|beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Heksenvervolging_in_Europa_(1300-1720)}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-55-554-00001'&gt; nl-5-5-4-00001&lt;/div&gt;
| [[Heksenvervolging in Europa (1300-1720)]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Beetjedwars|Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Volk,_kerk_en_magie_1500-1700}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-55-554-00002'&gt; nl-5-5-4-00002&lt;/div&gt;
| [[Volk, kerk en magie 1500-1700]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Beetjedwars|Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_Europa_1500-1795}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-55-554-00003'&gt; nl-5-5-4-00003&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van Europa 1500-1795]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Beetjedwars|Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlandse_geschiedenis}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-59-591-00001'&gt; nl-5-9-1-00001&lt;/div&gt;
| [[Nederlandse geschiedenis]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_Europa}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-59-594-00001'&gt; nl-5-9-4-00001&lt;/div&gt;
| [[Sociale geschiedenis van Europa]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Beetjedwars|Beetjedwars]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Historische_atlas}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-59-599-00001'&gt; nl-5-9-9-00001&lt;/div&gt;
| [[Historische atlas]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Evil berry | Evil berry]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kunstgeschiedenis}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-59-599-00002'&gt; nl-5-9-9-00002&lt;/div&gt;
| [[Kunstgeschiedenis]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Evil berry |Evil berry]], [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Italiaanse_renaissance}}
|&lt;div id='WSBN nl-5-59-599-00003'&gt; nl-5-9-9-00003&lt;/div&gt;
| [[Italiaanse renaissance]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Hekserij}}
|&lt;div id='WSBN nl-6-61-000-00001'&gt; nl-6-1-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Hekserij]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Netwerken}}
|&lt;div id='WSBN nl-6-61-000-00002'&gt; nl-6-1-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Netwerken]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Effeietsanders|Effeietsanders]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Economie}}
| &lt;div id='WSBN nl-6-62-000-00001'&gt; nl-6-2-0-00001&lt;/div&gt; 
| [[Economie]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]], [[Gebruiker:RobertDeLaCroix|RobertDeLaCroix]], [[Gebruiker:Germanator|Germanator]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kostprijsberekening_en_interne_informatievoorziening}}
| &lt;div id='WSBN nl-6-62-000-00002'&gt; nl-6-2-0-00002&lt;/div&gt; 
| [[Kostprijsberekening en interne informatievoorziening]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kennismanagement}}
| &lt;div id='WSBN nl-6-62-000-00003'&gt; nl-6-2-0-00003&lt;/div&gt; 
| [[Kennismanagement]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Trotski_voor_beginners}}
|&lt;div id='WSBN nl-6-64-000-00001'&gt; nl-6-4-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Trotski voor beginners]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Vitruvius|Vitruvius]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Save_Our_Future_Today,_a_SOFT_revolution}}
|&lt;div id='WSBN nl-6-66-000-00001'&gt; nl-6-6-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Save Our Future Today, a SOFT revolution]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Vangelis|Vangelis]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Alternatieve_energie}}
|&lt;div id='WSBN nl-6-66-000-00002'&gt; nl-6-6-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Alternatieve energie]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Onderwijstechnoloog}}
|&lt;div id='WSBN nl-6-67-000-00001'&gt; nl-6-7-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Onderwijstechnoloog]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Nathalieparys|Nathalieparys]], [[Gebruiker:Sien.herbots|Sien.herbots]], [[Gebruiker:Maya.dammans|Maya.dammans]], [[Gebruiker:Ann|Ann]], [[Gebruiker:Frederik.Questier|Frederik.Questier]], [[Gebruiker:Fvmulder|Fvmulder]], [[Gebruiker:Maarten delaere1|Maarten delaere1]], [[Gebruiker:Jojacobs|Jojacobs]], [[Gebruiker:Ward|Ward]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Moodle}}
|&lt;div id='WSBN nl-6-67-000-00002'&gt; nl-6-7-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Moodle]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Toetsenbank}}
|&lt;div id='WSBN nl-6-67-000-00003'&gt; nl-6-7-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Toetsenbank]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Ischa1 |Ischa1]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Informatievoorziening}}
| &lt;div id='WSBN nl-6-9-001-00001'&gt; nl-6-9-1-00001&lt;/div&gt; 
| [[Informatievoorziening]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Portaal:Esoterie}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-71-000-00001'&gt; nl-7-1-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Portaal:Esoterie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Magie}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-71-000-00002'&gt; nl-7-1-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Magie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Heksenwoordenboek}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-71-000-00003'&gt; nl-7-1-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Heksenwoordenboek]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Encyacht|Encyacht]], [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Westerse_astrologie}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-71-000-00004'&gt; nl-7-1-0-00004&lt;/div&gt;
| [[Westerse astrologie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Hermetische_kabbala}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-71-000-00005'&gt; nl-7-1-0-00005&lt;/div&gt;
| [[Hermetische kabbala]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Alchemie}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-71-000-00006'&gt; nl-7-1-0-00006&lt;/div&gt;
| [[Alchemie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Plato}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-73-000-00001'&gt; nl-7-3-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Plato]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Heraclitus_over_de_natuur}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-73-000-00002'&gt; nl-7-3-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Heraclitus over de natuur]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Dmfcasimiri |Dmfcasimiri]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Anaximander_over_de_natuur}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-73-000-00003'&gt; nl-7-3-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Anaximander over de natuur]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Dmfcasimiri|Dmfcasimiri]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Filosofisch_woordenboek}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-73-000-00005'&gt; nl-7-3-0-00005&lt;/div&gt;
| [[Filosofisch woordenboek]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Geschiedenis_van_de_filosofie}}
|&lt;div id='WSBN nl-7-73-000-00006'&gt; nl-7-3-0-00006&lt;/div&gt;
| [[Geschiedenis van de filosofie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
| [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Schilderen}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-82-000-00001'&gt; nl-8-2-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Schilderen]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Ellywa|Ellywa]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Bronsgieten_voor_beeldhouwers}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-83-000-00001'&gt; nl-8-3-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Bronsgieten voor beeldhouwers]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Casper Bosveld |Casper Bosveld]], [[Gebruiker:Vangelis|John Vangelis]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Portaal:Jazz}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-84-000-00001'&gt; nl-8-4-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Portaal:Jazz]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Belgische_jazz}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-84-000-00002'&gt; nl-8-4-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Belgische jazz]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlandse_jazz}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-84-000-00003'&gt; nl-8-4-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Nederlandse jazz]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Beroemde_jazzmuzikanten}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-84-000-00004'&gt; nl-8-4-0-00004&lt;/div&gt;
| [[Beroemde jazzmuzikanten]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Jazz_standards}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-84-000-00005'&gt; nl-8-4-0-00005&lt;/div&gt;
| [[Jazz standards]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Bigband}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-84-000-00006'&gt; nl-8-4-0-00006&lt;/div&gt;
| [[Bigband]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Klarinet}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-84-000-00007'&gt; nl-8-4-0-00007&lt;/div&gt;
| [[Klarinet]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Ellywa|Ellywa]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Platbodemzeilen_op_een_Volendammer_Kwak}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-85-000-00001'&gt; nl-8-5-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Vd172hb|Vd172hb]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Schaken}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-85-851-00001'&gt; nl-8-5-1-00001&lt;/div&gt;
| [[Schaken]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] [[Gebruiker: Catienpetji| Catienpetji]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Hoe_een_Rubiks_kubus_op_te_lossen}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-85-851-00002'&gt; nl-8-5-1-00002&lt;/div&gt;
| [[Hoe een Rubiks kubus op te lossen]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Karoma|Karoma]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Puzzeltocht}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-85-852-00001'&gt; nl-8-5-2-00001&lt;/div&gt;
| [[Puzzeltocht]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:86.95.64.35|86.95.64.35 ]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Go_leer_je_zo}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-86-000-00001'&gt; nl-8-6-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Go leer je zo]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Ghanssen|Ger Hanssen]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kaartspel}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-86-000-00002'&gt; nl-8-6-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Kaartspel]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Trucs_met_de_diabolo}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-86-000-00003'&gt; nl-8-6-0-00003&lt;/div&gt;
| [[Trucs met de diabolo]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:193.43.89.89|193.43.89.89]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vakantiereizen}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-87-000-00001'&gt; nl-8-7-0-00001&lt;/div&gt;
| [[Vakantiereizen]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] - [[Gebruiker:Vangelis|JohnVangelis]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/De_Kleine_Trekkersgids}}
|&lt;div id='WSBN nl-8-87-000-00002'&gt; nl-8-7-0-00002&lt;/div&gt;
| [[De Kleine Trekkersgids]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Rolklaver|Rolklaver]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Van_Idee_tot_Publicatie}}
|&lt;div id='WSBN nl-9-00-000-00002'&gt; nl-9-0-0-00002&lt;/div&gt;
| [[Van Idee tot Publicatie]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:H.vandijk|H.vandijk]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/In_mensentaal}}
|&lt;div id='WSBN nl-9-00-000-00003'&gt; nl-9-0-0-00003&lt;/div&gt;
| [[In mensentaal]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handleiding_moderatoren}}
|&lt;div id='WSBN nl-9-00-000-00004'&gt; nl-9-0-0-00004&lt;/div&gt;
| [[Handleiding moderatoren]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Aquaristiek}}
| Onbekend
| [[Aquaristiek]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]], [[Gebruiker:Regular thijs|Regular thijs]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Archeologie}}
| Onbekend
| [[Archeologie]]{{0%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Veluwse Klokbeker|Veluwse Klokbeker]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Atlas_van_Europa}}
| Onbekend
| [[Atlas van Europa]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:stefn|Stefn]]&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt; ([[Overleg gebruiker:Stefn|Vraagje over dit boek?]])&lt;/span&gt;, [[Gebruiker:82.171.186.239|82.171.186.239]], [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basisstructuur_van_de_kosmos}}
| Onbekend
| [[Basisstructuur van de kosmos]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Biochemie}}
| Onbekend
| [[Biochemie]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Cascading_Style_Sheets}}
| Onbekend
| [[Cascading Style Sheets]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Catalaans}}
| Onbekend
| [[Catalaans]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:86.90.219.84|86.90.219.84]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Cursusboek_Marifonie}}
| Onbekend
| [[Cursusboek Marifonie]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Enschedem|Enschedem]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Dammen}}
| Onbekend
| [[Dammen]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Basvb|Basvb]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Dierengids_rat}}
| Onbekend
| [[Dierengids rat]]{{0%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Duits}}
| Onbekend
| [[Duits]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Bdcooman|Bdcooman]], [[Gebruiker:RobertDeLaCroix |RobertDeLaCroix ]], [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]], [[Gebruiker:Algont|Algont]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/EHBO}}
| Onbekend
| [[EHBO]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Octostein |Octostein]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Elektriciteit}}
| Onbekend
| [[Elektriciteit]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Nijdam|Nijdam]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Elektronica}}
| Onbekend
| [[Elektronica]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Eli Verbuyst |Eli Verbuyst]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Engels}}
| Onbekend
| [[Engels]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Bdcooman|Bdcooman]] + IP-gebruikers
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Engelse_literatuur}}
| Onbekend
| [[Engelse literatuur]]{{75%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Evolutie}}
| Onbekend
| [[Evolutie]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Jos Punie | Jos Punie]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Fourieranalyse}}
| Onbekend
| [[Fourieranalyse]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Nijdam |Nijdam]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Frans}}
| Onbekend
| [[Frans]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]], [[Gebruiker:Guaka|Guaka]], [[Gebruiker:Cars en travel|Cars en travel]], [[Gebruiker:Algont|Algont]], [[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gender_en_diversiteit}}
| Onbekend
| [[Gender en diversiteit]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Arwen|Arwen]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Geneeskunde}}
| Onbekend
| [[Geneeskunde]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gitaar}}
| Onbekend
| [[Gitaar]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Evil berry | Evil berry]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gotisch}}
| Onbekend
| [[Gotisch]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:BrahnTelpefin|BrahnTelpefin]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gronings}}
| Onbekend
| [[Gronings]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handboek_practica_onderwijs}}
| Onbekend
| [[Handboek practica onderwijs]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Hengelsport}}
| Onbekend
| [[Hengelsport]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Jerre | Jerre]], [[Gebruiker: RensKoek| RensKoek]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huisdierengids_hamster}}
| Onbekend
| [[Huisdierengids hamster]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huisdierengids_hond}}
| Onbekend
| [[Huisdierengids hond]]{{0%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Inleiding_Oude_en_Nieuwe_Testament}}
| Onbekend
| [[Inleiding Oude en Nieuwe Testament]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Oversluizen|Oversluizen]], [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Etiquette voor het internationaal zakendoen}}
| Onbekend
| [[Etiquette voor het internationaal zakendoen]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Latijn_(scholierenversie)}}
| Onbekend
| [[Latijn (scholierenversie)]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Crystalaero|Crystalaero]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Litouws}}
| Onbekend
| [[Litouws]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Dion|Dion]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Magische_wetenschap}}
| Onbekend
| [[Magische wetenschap]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: 193.190.11.97 |193.190.11.97]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Meten_en_onzekerheid}}
| Onbekend
| [[Meten en onzekerheid]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:KKoolstra|K. Koolstra]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Microsoft_Access}}
| &lt;del&gt;Onbekend&lt;/del&gt;
| &lt;del&gt;[[Microsoft Access]]{{25%|Datum=volgens infobox}}&lt;/del&gt;
|[[Gebruiker: AccessgoeroeInOpleiding | AccessgoeroeInOpleiding]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Microsoft_Excel}}
| Onbekend
| [[Microsoft Excel]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Sephiroth| Sephiroth]], [[Gebruiker:Dagan|Dagan]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Modelspoorwegbouw}}
| Onbekend
| [[Modelspoorwegbouw]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlands}}
| Onbekend
| [[Nederlands]]{{50%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Noors}}
| Onbekend
| [[Noors]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Yorian|Yorian]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/OpenERP}}
| Onbekend
| [[OpenERP]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Avdsar|Avdsar]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/OpenStreetMap}}
| Onbekend
| [[OpenStreetMap]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Milovanderlinde|Milovanderlinde]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Organische_chemie}}
| Onbekend
| [[Organische chemie]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Over_beroemde_personen}}
| Onbekend
| [[Over beroemde personen]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Evil berry |Evil berry]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Papiamento}}
| Onbekend
| [[Papiamento]]{{0%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Periodiek_systeem}}
| Onbekend
| [[Periodiek systeem]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Effeietsanders|Effeietsanders]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Personenzorg_I}}
| Onbekend
| [[Personenzorg I]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Perzisch}}
| Onbekend
| [[Perzisch]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Mtcv |Mtcv]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Portugees}}
| Onbekend
| [[Portugees]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_C++}}
| Onbekend
| [[Programmeren in C++]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:ElieDeBrauwer|ElieDeBrauwer]], [[Gebruiker:Brecht|Brecht]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_C_Sharp}}
| Onbekend
| [[Programmeren in C Sharp]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:194.78.192.181|194.78.192.181]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_JavaScript}}
| Onbekend
| [[Programmeren in JavaScript]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Ruby}}
| Onbekend
| [[Programmeren in Ruby]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Basaah|Basaah]], [[Gebruiker:Medelezer|Medelezer]], [[Gebruiker:MADe|MADe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_VB &amp; VBA}}
| Onbekend
| [[Programmeren in VB &amp; VBA]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_x86_assembler}}
| Onbekend
| [[Programmeren in x86 assembler]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Roemeens}}
| Onbekend
| [[Roemeens]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Al|Al]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Saterfries}}
| Onbekend
| [[Saterfries]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Spaans}}
| Onbekend
| [[Spaans]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Dion|Dion]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Systeembeheer}}
| &lt;del&gt;Onbekend&lt;/del&gt;
| &lt;del&gt;[[Systeembeheer]]{{25%|Datum=volgens infobox}}&lt;/del&gt;
|[[Gebruiker:M.v.d.Beedijk|M.v.d.Beedijk]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tarot}}
| Onbekend
| [[Tarot]]{{100%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tekstverwerkng}}
| Onbekend
| [[Tekstverwerking]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker: Mattias.Campe| Mattias.Campe]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tips_en_trucs}}
| &lt;del&gt;Onbekend&lt;/del&gt;
| &lt;del&gt;[[Tips en trucs]]{{0%|Datum=volgens infobox}}&lt;/del&gt;
|[[Gebruiker: Pjetter |Pjetter]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Turks}}
| Onbekend
| [[Turks]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Verpleegkundige_technieken}}
| &lt;del&gt;Onbekend&lt;/del&gt;
| &lt;del&gt;[[Verpleegkundige technieken]]{{25%|Datum=volgens infobox}}&lt;/del&gt;
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Welsh}}
| Onbekend
| [[Welsh]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]], [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Windows_Vista}}
| Onbekend
| [[Windows Vista]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Gwiki|Gwiki]], [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Windows_XP}}
| Onbekend
| [[Windows XP]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]], [[Gebruiker:RoestVrijStaal|RoestVrijStaal]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Zeeuws}}
| Onbekend
| [[Zeeuws]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Steinbach|Steinbach]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Zweeds}}
| Onbekend
| [[Zweeds]]{{25%|Datum=volgens infobox}}
|[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basis_ICT/Geschiedenis_van_de_datacommunicatie/Met_elektriciteit}}
| &lt;del&gt;Onbekend&lt;/del&gt;
| &lt;del&gt;[[Basis ICT/Geschiedenis van de datacommunicatie/Met elektriciteit]]&lt;/del&gt;
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Infrastructuurplanning}}
| Onbekend
| [[Infrastructuurplanning]]
|
|-style=&quot;border-top: 3px solid red;&quot;
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikibooks:Wachtruimte/Arabisch}}
| Onbekend
| [[Wikibooks:Wachtruimte/Arabisch]]
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikibooks:Wachtruimte/Hebreeuws}}
| Onbekend
| [[Wikibooks:Wachtruimte/Hebreeuws]]
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikibooks:Wachtruimte/Kroatisch}}
| Onbekend
| [[Wikibooks:Wachtruimte/Kroatisch]]
|
|-
|{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikibooks:Wachtruimte/Limburgs}}
| Onbekend
| [[Wikibooks:Wachtruimte/Limburgs]]
|
|}

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>iwb14rm4vdumgx05tm9eutzvdxq9a8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verzamelingen/Oplossingen opgaven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41483</id>
    <revision>
      <id>424850</id>
      <parentid>419154</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <comment>/* VI Opgave Booleaanse Logica */</comment>
      <origin>424850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21587" sha1="sqk07oy6pzaiy5ioxodi48bse1r10qx" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}
== Hoofdstuk I Verzamelingen ==
===I.1===
:I.1.i Niet juist, een verzameling bevat elementen, en een element kan een verzameling zijn, maar dat hoeft niet.
:I.1.ii Niet juist, de lege verzameling heeft geen element.
:I.1.iii Correct
:I.1.iv Juist. Als een een element in een universum is, dan is {x} een verzameling die x als element heeft.
:I.1.v Correct. 
:I.1.vi Niet juist, de negatieve breuken ontbreken.

===I.2===
Mogelijke manieren zijn:
* K={x &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;|x is een klinker}
* K={a,e,i,o,u}

===I.3===
Kleuren van de Belgische vlag = {Geel, Rood, Zwart}
Een andere volgorde mag ook.

===I.4===
Belangrijke verzamelingen zie tekst
* &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;= natuurlijke getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;= gehele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;=Rationele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{A}&lt;/math&gt;=Algebraïsche getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;=Reele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;=Complexe getallen

===I.5===
Enkele manieren om de verzameling even getallen te definiëren zijn:
* {x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;N| x is te schrijven als x=2k voor een k&lt;math&gt;\in \mathbb{N}&lt;/math&gt;}
* {2k|k&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;N}
* {0, 2, 4, 6, 8, ….}
De eerste twee manieren zijn wat exacter dan de derde, maar de derde is minstens zo duidelijk, al suggereert het dan alleen de positieve even getallen worden bedoeld, gterwijl de eerste twee schrijfwijzen ook de negatieve even getallen meenemen.

===I.6===
Het aantal elementen is 5, dus de kardinaliteit is 5.

===I.7===
De verzameling complexe getallen heeft overaftelbaar veel elementen. De verzameling reële getallen heeft al overaftelbaar elementen, en de verzameling complexe getallen omvat de verzameling reële getallen.

===I.8===
#{Blauw, Rood, Wit}
#{Blauw, Wit, Rood}
#{Rood, Blauw, Wit}
#{Rood, Wit, Blauw}
#{{Wit, Blauw, Rood}
#{Wit, Rood, Blauw}
#{Kleuren: Kleur komt voor in de Nederlandse vlag}
#{Kleuren| Kleur komt voor in de Nederlandse vlag}
#{Kleuren: Kleur komt voor in de Russische vlag}
#{Kleuren| Kleur komt voor in de Russische vlag}

== Hoofdstuk II Deelverzamelingen ==
===II.1===
:II.1.i) Correct
:II.1.ii) Niet juist. De lege verzameling is leeg en heeft dus geen elementen
:II.1.iii) Correct. 
:II.1.iv) Correct

===II.2===
''Als Betsy een koe is, en alle koeien in de wei staan, waar staat Betsy dan?''
:Laat K de verzameling koeien zijn. 
:Omdat Betsy een koe is, kunnen we schrijven: Betsy &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; K. 
:Omdat alle elementen van K in de wij staan, staat Betsy ook in de wei.

===II.3===
''Als Jan een loodgieter is, en alle loodgieters verantwoordelijk werk doen, wat kunnen we dan over Jan zeggen?''
:Dit probleem heeft dezelfde struktuur als de vorige. 
:Laat L de verzameling loodgieters zijn. We weten dat alle loodgieters verantwoordelijk werk doen.
:Omdat Jan &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; L, heeft ook Jan deze eigenschap.

===II.4===
''Dagpauwogen zijn vlindersoorten. Alle vlindersoorten zijn insecten. Wat kunnen we zeggen over dagpauwogen?''
:Laat V de verzameling vlindersoorten zijn
:Laat I de verzameling soorten insecten zijn.
:We weten dat dagpauwoog &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; V.
:We weten dat V ⊆ I.
:Dus dagpauwoog &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; V.

===II.5===
''Als a ∈ A en A ⊆ B, dan a ∈ B.''
Omdat a &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; is a dus een element van A.
:A ⊆ B wil zeggen dat alle elementen van A in B zitten, dus is a een element van B.

===II.6===
''Als A ⊆ B en B ⊆ C, dan A ⊆ C.''
:A ⊆ B wil zeggen dat alle elementen van A in B zitten. 
:B ⊆ C wil zeggen dat alle elementen van B in zitten, dus ook de elementen van A.

== III Basis operaties ==
=== III.1 ===
:III.1 Geef van de volgende beweringen aan of ze waar of niet waar zijn:
:III.1.i) De Universele verzameling U heeft complement &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;: Juist
:III.1.ii) De Universele verzameling U heeft geen complement: Niet juist
:III.1.iii) De leger verzameling &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt; is zijn eigen complement: Niet juist. De universele verzameling U is het complement van &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;
:III.1.iv) Als twee verzamelingen A en B disjunct zijn, is de doorsnede &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;: juist. Disjunct wil zeggen dat ze geen element gemeenschappelijk hebben, dus dat is de lege verzameling.
:III.1.v) Als een element e geen element is van A, die deel is van Universele verzameling U, dan is e &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;: Juist

===III.2===
:III.2.i) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A ⋂ B?
:A ⋂ B = {2, 4}
:III.2.ii) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A ⋃ B?
: A ⋃ B={1, 2, 3, 4, 5, 6, 8}
:III.2.iii) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A-B?
:A-B = {1, 3, 5}
:III.2.iv) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A\B?
:&quot;A-B&quot; en &quot;A\B&quot; zijn twee verschillende schrijfwijzen voor hetzelfde, dus ook hier is het antwoord a\B={1, 3, 5}
:III.2.v) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en de Universele verzameling is , wat is dan A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;? 
:A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt; = {n|N&lt;math&gt;\in \N&lt;/math&gt; en n&gt;=6} = {6, 7, 8, 9, ...}

===II.3===
*II.2) Schrijf minstens 3 deelverzamelingen van {Geit, Varken, Koe, Kip} op.
Mogelijke deelverzamelingen zijn {}, {Geit}, {Varken}, {Koe}, {Kip}, {Geit, Varken}, {Koe, Kip}, {Geit, koe} {geit, kip}, {varken, koe}, {varken, kip}, {Geit, Varken, Koe} , {Geit, Varken, Kip}, {Geit, Koe, Kip}, {Varken, Koe, Kip}, {Geit, Varken, Koe, Kip}

===II.4===
*II.3) Wat is de vereniging van {do, re, mi} en (bas, tenor}?
{do, re, mi, bas, tenor}

===II.5===
*II,4) Wat zijn de elementen van {Koe, kip, kat, kariboe, krokodil} - {kip, kariboe, kat, koala, kolibri}?
{krokodil}

===III.6===
III.3
Sommige vakanties zijn regenachtig.&lt;br&gt;
Regenachtige dagen zijn vermoeiend.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

V=Vakanties. R=Regenachtige dagen.&lt;br&gt;
T=Vermoeiende dagen&lt;br&gt;
Doorsnede V en R is niet leeg&lt;br&gt;
R is deelverzameling van T&lt;br&gt;
Conclusie: Doorsnee van V en T is niet leeg ==&gt; Sommige vakantiedagen zijn vermoeiend.&lt;br&gt;

===III.7===
Geen oude konijnen zijn egoïstisch.&lt;br&gt;
Alle zwarte konijnen zijn egoïstisch.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

Laat O=oude konijnen, E=Egoistische konijnen, Z=zwarte konijnen.&lt;br&gt;
Doorsnede O en E is leeg.&lt;br&gt;
Z is deelverzameling van E.&lt;br&gt;
==&gt; doorsnede O en Z is leeg. ==&gt; Er zijn geen oude zwarte konijnen.&lt;br&gt;

===III.8===
Babies zijn onlogisch.&lt;br&gt;
Niemand die een krokodil aankan, wordt veracht.&lt;br&gt;
Onlogische personen worden veracht.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

Laat B=verzameling BabiesLaat V=verzameling verachte mensen.&lt;br&gt;
Laat K=verzameling mensen die krokodil aankunnen.&lt;br&gt;
Laat O=verzameling Onlogische personen.&lt;br&gt;
Dan:&lt;br&gt;
B is deelverzameling van O.&lt;br&gt;
K heeft lege doorsnede met V.&lt;br&gt;
O is deelverzameling van V.&lt;br&gt;
B is deelverzameling van O is deelverzameling van V ==&gt; B is deelverzameling van V.&lt;br&gt;
Dus B heeft lege doorsnede met K ==&gt; Er zijn geen Babies die een Krokodil aankunnen.&lt;br&gt;

===III.9 De spijskaart===
&quot;Goed voedsel is niet goedkoop - Goedkoop voedsel in niet goed&quot;
We onderscheiden twee verzamelingen:
* Goed voedsel
* Goedkoop voedsel
De eerste bewering kunnen we lezen als &quot;Er is geen goed voedsel dat goedkoop voedsel is&quot;. In termen van verzamelingen: Er is geen element van de verzameling &quot;goed voedsel&quot; dat in de verzameling &quot;goedkoop voedsel&quot; valt. De doorsnede van deze twee verzamelingen is dus leeg.&lt;br&gt;
De tweede bewering betekent eveneens dat er geen element van &quot;Goedkoop voedsel&quot; is, dat ook een element van &quot;Goed voedsel&quot; is. Oftewel beide beweringen komen er op neer dat de doorsnede leeg is.

==IV Carthesisch product==
===IV.1===
:IV.1.i) Onwaar.
:IV.1.ii) Waar.
:IV.1.iii) Onwaar. Als  A={1} en B={a,b} dan is het Cartesisch product A X B = {(1,a), (1,b)}

===IV.2===
Als A={a, b} en B={3,4}, dan A X B ={ (a,3), (a,4), (b,3), (b,4)}&lt;br&gt;
Als A={a, b} en B={3,4}, dan B X A ={ (3,a), (3,b), (4,a), (4,b)}

===IV.3===
:a. Als A={Waar, onwaar} en we korten Waar en Onwaar af als W en O, dan is AxA = {(W, W), (W, O), (O, W), (O, O)}
:b. De kardinaliteit van A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = A X A is dus 4.
:c. De kardinaliteit van A&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = {(W,W,W), (W,W,O),(W,O,W, (O,W,W), (W,O,O), (O,W,O), (O,O,W), (O,O,O)} dus de kardinaliteit =8.
:d. De kardinaliteit  van A&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt; is 2&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt;. Voor de eerste plek zijn 2 mogelijkheden, voor 2 plekken zijn dus 2x2=4 mogelijkheden, en met elke extra plek verdubbelt dit aantal weer.

===IV.4===
{O,O,O}&lt;br&gt;
{1,O,O}&lt;br&gt;
{O,1,O}&lt;br&gt;
{O,O,1}&lt;br&gt;
{1,1,0}&lt;br&gt;
{1,0,1}&lt;br&gt;
{0,1,1}&lt;br&gt;
{1,1,1}&lt;br&gt;

== V Relaties en afbeeldingen ==

=== Relaties: V.1 Waar of niet waar ===
:V.1.a Een relatie tussen elementen van verzameling V en verzameling W is een deelverzameling van het Cartesisch product V X W. Antwoord: Correct
:V.1.b Een relatie tussen elementen van een verzameling V raakt altijd alle elementen van die verzameling. Antwoord: Niet juist. Zo si bijvoorbeeld delen een een relatie tussen &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt; X &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;, terwijl delen door 0 niet is toegestaan.

=== V.2 Relaties ===
:V.2: schets een derde relatie tussen A en B in het voorbeeld van relaties.&lt;br&gt;
De twee getekende relaties zijn op vorm (cirkel met cirkel etc) en op vulling (geel met geel etc). Een derde relatie kan zijn op de dikte van de rand.

=== V11. Afbeeldingen waar of niet waar ===
:V.11.a elke afbeelding van A in B is een relatie tussen A en B. Antwoord: Correct
:V.11.b elke relatie tussen 2 verzamelingen A en B is een functie van A naar B. Antwoord: Niet juist. Een functie of afbeelding of afbeelding heeft een richting, een relatie kan die hebben maar hoeft die niet te hebben.
:V.11.c Afbeeldingen kunnen alleen op eindige verzamelingen gedefinieerd worden. Antwoord: Onjuist. Het optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen in de opgaven 1c t/m 1f zijn voorbeelden van operatoren en dus afbeeldingen op oneindige verzamelingen.
:V.11.d Het Domein van een afbeelding is altijd gelijk aan het codomein. Antwoord: niet juist. We kunnen een afbeelding van verzameling A naar verzameling B definiëren, terwijl A en B heel verschillende verzamelingen zijn.

=== V21 Operaties waar of niet waar ===
:V.21.a Optellen is een operatie op de verzameling Natuurlijke getallen.&lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;. Antwoord: Juist. Binnen alle getallen verzamelingen &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\Z&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\Q&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\R&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\C&lt;/math&gt; kunnen we optellen en vermenigvuldigen.
:V.1.b Vermenigvuldigen is een operatie op de verzameling Gehele getallen&lt;math&gt;\Z&lt;/math&gt;. Antwoord: Juist, zie antwoord bij a.
:V.1.c Optellen is geen operatie op de verzameling rationele getallen &lt;math&gt;\R&lt;/math&gt;. Antwoord: Onjuist. zie antwoord a.
:V.1.d Een operatie is altijd gedefinieerd voor elk element van zijn domein. Antwoord: Onjuist. Delen is een operatie en niet gedefinieerd voor de waarde delen door 0.

=== V22 Operaties ===
:V.22 In de automatiseringen plakken programmeurs vaak teksten achter elkaar met een operatie die ze concatenatie noemen. Twee teksten (in de automatisering meestal &quot;strings&quot; genoemd) worden dan achter elkaar geplaatst. Als operatie symbool wordt meestal &quot;&amp;&quot; gebruikt. &quot;Plein&quot; &amp; &quot; 2&quot; levert dan &quot;Plein 2&quot;. Geef aan wat &quot;Abc &quot; &amp; &quot;cbA&quot; oplevert.
:Antwoord: &quot;Abc cbA&quot;.

=== V23 Operaties ===
:V.23a Is deze concatenatie operatie associatief? 
:Antwoord: Ja, bijv (&quot;ab&quot; &amp; &quot;cd&quot;) &amp; &quot;ef&quot; = &quot;abcd&quot; &amp; &quot;ef&quot; = &quot;abcdef&quot; en &quot;ab&quot; &amp; (&quot;cd&quot; &amp; &quot;ef&quot;) = &quot;ab&quot; &amp; &quot;cdef&quot; = &quot;abcdef&quot;

:V23.b Is deze operatie commutatief?
:Antwoord: Nee. Bijvoorbeeld &quot;a&quot; &amp; &quot;b&quot; = &quot;ab&quot; terwijl &quot;b&quot; &amp; &quot;a&quot; = &quot;ba&quot;.

=== V31 Equivalentieklassen waar of niet waar ===
:V.31.a Binnen een equivalentieklasse is elke element equivalent met zichzelf. Antwoord: Correct. Zie de definitie van een equivalentieklasse.
:V.31.b Congruente driehoeken zijn een voorbeeld van een equivalentieklasse. Antwoord: Correct. Om dit aan te tonen lopen we definitie van een equivalentie klasse langs:
::Als twee driehoeken congruent zijn, is elk van de twee driehoeken congruent met zichzelf.
::Als driehoek A congruent is met driehoek B, dan is driehoek B congruent met driehoek A.
::Als driehoek A congruent is met driehoek B, en driehoek B is congruent met driehoek C, dan is driehoek A ook congruent met driehoek C. 
:V.31.c Je kunt rode bloemen als equivalentieklasse definiëren. Antwoord: correct. Het valt makkelijk aan te tonen door de drie eigenschappen op dezelfde manier te controleren als bij de vorige opgave.
:V.31.d &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt; is een element in een equivalentieklasse. Antwoord: Onjuist. De lege verzameling is nooit deel van een partitie en evenmin van een equivalentieklasse. Het heeft namelijk geen enkel element dat zelfs maar met zichzelf equivalent is.

=== V32 Equivalentieklassen ===
V.32 Geef twee mogelijke equivalentieklasse indelingen van {a, b, c}&lt;br&gt;
Mogelijke indelingen in equivalentie klassen zijn:
*(a,b,c}
*(a,b} {c}
*(a} {b,c}
*(a}, (b}, {c}

=== V33 Equivalentieklassen ===
V.33 Welke deelverzamelingen zijn mogelijke equivalentieklassen van {a, b}?
*{a, b}
*{a}, {b}

=== V34 ===
:V.34 De volgende relatie is gedefinieerd op {a, b, c}: {(a,a), (b,b), (a,c), (c,c)}. Welke equivalentieklassen horen hier bij?&lt;br&gt;
{a,c} {b}

=== V41 Ordeningen Waar of niet waar ===
:V.41.a Elke partiele ordening is een afbeelding. Antwoord: Correct. Een partiele ordening op een verzameling V is een deelverzameling van het Cartesisch product V X V, en dus een afbeelding.
:V.1.b Elke partiele of volledige ordening op verzameling A is een deelverzameling van A X A. Antwoord: correct.
:V.41.c Een partiele ordening kan alleen op eindige verzamelingen worden gedefinieerd. Antwoord: Niet juist. Zo is de ordening op deelbaarheid een partiele ordening op de Natuurlijke getallen.
:V.1.d Een verzameling met een partiele ordening kan een grootste element hebben, maar hoeft dat niet. Antwoord: Correct.
:V.1.e Een eindige verzameling heeft altijd maar 1 grootste element. Antwoord: correct. Zie theorie.

=== V42 Ordeningen ===
V.42: Laat zien dat voorbeeld 3, de partiele ordening van plaatsen en gebieden, een ordeningsrelatie is&lt;br&gt;
:elk gebied is bevat in zichzelf. Dus de relatie is reflectief
:als een gebied A bevat is in gebied B, en gebied B is bevat in gebied A, dan hebben we het over hetzelfde geografische gebied. Dus de antisymetrie geldt.
:als gebied A bevat is in gebied B, en gebied B is bevat in gebied C, dan ligt gebied A duidelijk in gebied C.  Dus de relatie is transitief.

=== V43 Ordeningen ===
:V.43: Laat zien dat de partiele ordening van P(A) door inclusie een partiele ordening is.
Laat P(A) de machtsverzameling van verzameling A zijn. Noem de ordening door inclusie R. Dan geldt:
* Elke deelverzameling B ⊆ A bevat zichzelf, dus BRB. De relatie is dus reflectief.
* Laat X, Y ⊆ A. Als X ⊆ Y en Y ⊆ X, dan geldt X=Y, dus de verzameling is asymmetrisch.
* Als X, Y en Z ⊆ A, en X⊆Y, en Y⊆Z, laat dan x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;X. Omdat X⊆Y, is x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;Y. Omdat Y⊆Z, geldt ook x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;Z. Kortom, X⊆Z. 
Ergo, de inclusie relatie is transitief.&lt;br&gt;
We hebben in de theorie al laten zien dat de ordening strikt partieel is.&lt;br&gt;

=== V44 Ordeningen ===
:V.44: Teken een Hassediagram van alle elementen waarbij de ordeningsrelatie a|b (a deelt b) is voor de getallen 1 t/m 9.
[[Bestand:Hasse diagam deelbaarheid getallen 1 t-m 9.png]]

== VI Opgave Booleaanse Logica ==

===VI.1.1. Een inwoner===
Als de inwoner een knight is, zal deze waarheidsgetrouw 'ja' antwoorden.&lt;br&gt;
Als de inwoner een knave is, zal deze daar over liegen en ook 'ja' zeggen.&lt;br&gt;
De ontdekkingsreiziger wordt uit de antwoorden dus niets wijzer.&lt;br&gt;

===VI.1.2. Twee inwoners===
Noem de twee inwoners S (van Spreker) en Z van zwijger.&lt;br&gt;
Als S een knight zou zijn, zou deze nooit &quot;we zijn allebei knaves&quot; naar waraheid kunnen antwoorden.&lt;br&gt;
Dus S moet een knave zijn. Omdat de uitspraak dus niet waar kan zijn, moet de tweede inwoner (Z) dus een knight zijn. &lt;br&gt;

===VI.1.3. Twee andere inwoners===
Noem de twee inwoners opnieuw S (van spreker) en Z van zwijger.&lt;br&gt;
Stel dat S een knight is, dan is de bewering waar en is de ander een knave. &lt;br&gt;
Als S een knave is, dan is de bewering niet waar, en moet de ander ook een knave zijn.&lt;br&gt;
Dus in beide gevallen is de Zwijger een knave.&lt;br&gt;
Over S kunnen we niets zeggen.&lt;br&gt;


=== VI.2 Rusland===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de twee wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

Antwoord:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.  We weten dat de linker bewering waar is en dat de rechter bewering waar is, dus is de EN ook waar.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.  We weten dat de linker bewering waar is en dat de rechter bewering waar is, dus is de OF ook waar.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. Hoewel we in de waarheidstabel bij p=Waar en q=Waar zien dat p==&gt;q waar is, is dit een te snelle conclusie. Er zijn een aantal verschillen / valkuilen / paradoxen tussen 'uit p volgt q' in het dagelijks spraakgebruik, en de logische implicatie in de 'materiele implicatie'. Zie de opmerkingen 1, 2 en 3 bij de implicatie in de theorie.

===VI.3 Buzuruni===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

:2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze bewering is waar.
:2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze bewering is waar.
:2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze conclusie mogen we niet trekken. Zie de opmerkingen 1, 2 n 3 bij de implicatie in de theorie.
:2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag. Antwoord: Dit is een iets andere verwoording, maar komt op hetzelfde neer als bij c. Ook dit is dus niet juist.

===VI.4. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;, en er zijn veel mensen die voor optie b) kiezen.

Antwoord:&lt;br&gt;
Laten we optie b) bekijken. Optie b) is waar als optie a) waar is, EN Linda daarnaast ook in de feministische beweging actief is. er geldt voor b) dus nog een extra voorwaarde, dus optie b) is minder waarschijnlijk.


&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}

== VII Wetten van de Morgan ==
=== VII.1 ===
De opgave is: bewijs dat &lt;math&gt;\neg(p\land q)\iff(\neg p)\lor(\neg q)&lt;/math&gt;. We doen dit door de waarheidstabel van beide kanten op te stellen voor de 4 mogelijke combinaties.
:{| class=&quot;wikitable&quot;
!p!!q!!|p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q||&lt;math&gt; \lnot (p \and q)&lt;/math&gt;
|-
|W||W||W||O
|-
|W||O||O||W
|-
|O||W||O||W
|-
|O||O||O||W
|}

en de andere kant:

:{| class=&quot;wikitable&quot;
!p!!q!!|&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;p||&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;q||&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;p &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;q
|-
|W||W||O||O||O
|-
|W||O||O||W||W
|-
|O||W||O||O||W
|-
|O||O||W||W||W
|}

=== VII.2 ===
Laat a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; ((C-A) ∪ (C-B)). ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-A) &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-B) ==&gt;&lt;br&gt;
(a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;A) &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; (a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;B)==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; (a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;B) ==&gt; (de Morgan logica 2)&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;(a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;) a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(A ∩ B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt; (A ∩ B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-(A ∩ B)).</text>
      <sha1>sqk07oy6pzaiy5ioxodi48bse1r10qx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424851</id>
      <parentid>424850</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <comment>/* VI Opgave Booleaanse Logica */</comment>
      <origin>424851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21586" sha1="3s6hn0xnv7ci7y3ml21f2giif7vkrtq" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}
== Hoofdstuk I Verzamelingen ==
===I.1===
:I.1.i Niet juist, een verzameling bevat elementen, en een element kan een verzameling zijn, maar dat hoeft niet.
:I.1.ii Niet juist, de lege verzameling heeft geen element.
:I.1.iii Correct
:I.1.iv Juist. Als een een element in een universum is, dan is {x} een verzameling die x als element heeft.
:I.1.v Correct. 
:I.1.vi Niet juist, de negatieve breuken ontbreken.

===I.2===
Mogelijke manieren zijn:
* K={x &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;|x is een klinker}
* K={a,e,i,o,u}

===I.3===
Kleuren van de Belgische vlag = {Geel, Rood, Zwart}
Een andere volgorde mag ook.

===I.4===
Belangrijke verzamelingen zie tekst
* &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;= natuurlijke getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;= gehele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;=Rationele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{A}&lt;/math&gt;=Algebraïsche getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;=Reele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;=Complexe getallen

===I.5===
Enkele manieren om de verzameling even getallen te definiëren zijn:
* {x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;N| x is te schrijven als x=2k voor een k&lt;math&gt;\in \mathbb{N}&lt;/math&gt;}
* {2k|k&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;N}
* {0, 2, 4, 6, 8, ….}
De eerste twee manieren zijn wat exacter dan de derde, maar de derde is minstens zo duidelijk, al suggereert het dan alleen de positieve even getallen worden bedoeld, gterwijl de eerste twee schrijfwijzen ook de negatieve even getallen meenemen.

===I.6===
Het aantal elementen is 5, dus de kardinaliteit is 5.

===I.7===
De verzameling complexe getallen heeft overaftelbaar veel elementen. De verzameling reële getallen heeft al overaftelbaar elementen, en de verzameling complexe getallen omvat de verzameling reële getallen.

===I.8===
#{Blauw, Rood, Wit}
#{Blauw, Wit, Rood}
#{Rood, Blauw, Wit}
#{Rood, Wit, Blauw}
#{{Wit, Blauw, Rood}
#{Wit, Rood, Blauw}
#{Kleuren: Kleur komt voor in de Nederlandse vlag}
#{Kleuren| Kleur komt voor in de Nederlandse vlag}
#{Kleuren: Kleur komt voor in de Russische vlag}
#{Kleuren| Kleur komt voor in de Russische vlag}

== Hoofdstuk II Deelverzamelingen ==
===II.1===
:II.1.i) Correct
:II.1.ii) Niet juist. De lege verzameling is leeg en heeft dus geen elementen
:II.1.iii) Correct. 
:II.1.iv) Correct

===II.2===
''Als Betsy een koe is, en alle koeien in de wei staan, waar staat Betsy dan?''
:Laat K de verzameling koeien zijn. 
:Omdat Betsy een koe is, kunnen we schrijven: Betsy &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; K. 
:Omdat alle elementen van K in de wij staan, staat Betsy ook in de wei.

===II.3===
''Als Jan een loodgieter is, en alle loodgieters verantwoordelijk werk doen, wat kunnen we dan over Jan zeggen?''
:Dit probleem heeft dezelfde struktuur als de vorige. 
:Laat L de verzameling loodgieters zijn. We weten dat alle loodgieters verantwoordelijk werk doen.
:Omdat Jan &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; L, heeft ook Jan deze eigenschap.

===II.4===
''Dagpauwogen zijn vlindersoorten. Alle vlindersoorten zijn insecten. Wat kunnen we zeggen over dagpauwogen?''
:Laat V de verzameling vlindersoorten zijn
:Laat I de verzameling soorten insecten zijn.
:We weten dat dagpauwoog &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; V.
:We weten dat V ⊆ I.
:Dus dagpauwoog &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; V.

===II.5===
''Als a ∈ A en A ⊆ B, dan a ∈ B.''
Omdat a &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; is a dus een element van A.
:A ⊆ B wil zeggen dat alle elementen van A in B zitten, dus is a een element van B.

===II.6===
''Als A ⊆ B en B ⊆ C, dan A ⊆ C.''
:A ⊆ B wil zeggen dat alle elementen van A in B zitten. 
:B ⊆ C wil zeggen dat alle elementen van B in zitten, dus ook de elementen van A.

== III Basis operaties ==
=== III.1 ===
:III.1 Geef van de volgende beweringen aan of ze waar of niet waar zijn:
:III.1.i) De Universele verzameling U heeft complement &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;: Juist
:III.1.ii) De Universele verzameling U heeft geen complement: Niet juist
:III.1.iii) De leger verzameling &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt; is zijn eigen complement: Niet juist. De universele verzameling U is het complement van &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;
:III.1.iv) Als twee verzamelingen A en B disjunct zijn, is de doorsnede &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;: juist. Disjunct wil zeggen dat ze geen element gemeenschappelijk hebben, dus dat is de lege verzameling.
:III.1.v) Als een element e geen element is van A, die deel is van Universele verzameling U, dan is e &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;: Juist

===III.2===
:III.2.i) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A ⋂ B?
:A ⋂ B = {2, 4}
:III.2.ii) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A ⋃ B?
: A ⋃ B={1, 2, 3, 4, 5, 6, 8}
:III.2.iii) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A-B?
:A-B = {1, 3, 5}
:III.2.iv) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A\B?
:&quot;A-B&quot; en &quot;A\B&quot; zijn twee verschillende schrijfwijzen voor hetzelfde, dus ook hier is het antwoord a\B={1, 3, 5}
:III.2.v) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en de Universele verzameling is , wat is dan A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;? 
:A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt; = {n|N&lt;math&gt;\in \N&lt;/math&gt; en n&gt;=6} = {6, 7, 8, 9, ...}

===II.3===
*II.2) Schrijf minstens 3 deelverzamelingen van {Geit, Varken, Koe, Kip} op.
Mogelijke deelverzamelingen zijn {}, {Geit}, {Varken}, {Koe}, {Kip}, {Geit, Varken}, {Koe, Kip}, {Geit, koe} {geit, kip}, {varken, koe}, {varken, kip}, {Geit, Varken, Koe} , {Geit, Varken, Kip}, {Geit, Koe, Kip}, {Varken, Koe, Kip}, {Geit, Varken, Koe, Kip}

===II.4===
*II.3) Wat is de vereniging van {do, re, mi} en (bas, tenor}?
{do, re, mi, bas, tenor}

===II.5===
*II,4) Wat zijn de elementen van {Koe, kip, kat, kariboe, krokodil} - {kip, kariboe, kat, koala, kolibri}?
{krokodil}

===III.6===
III.3
Sommige vakanties zijn regenachtig.&lt;br&gt;
Regenachtige dagen zijn vermoeiend.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

V=Vakanties. R=Regenachtige dagen.&lt;br&gt;
T=Vermoeiende dagen&lt;br&gt;
Doorsnede V en R is niet leeg&lt;br&gt;
R is deelverzameling van T&lt;br&gt;
Conclusie: Doorsnee van V en T is niet leeg ==&gt; Sommige vakantiedagen zijn vermoeiend.&lt;br&gt;

===III.7===
Geen oude konijnen zijn egoïstisch.&lt;br&gt;
Alle zwarte konijnen zijn egoïstisch.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

Laat O=oude konijnen, E=Egoistische konijnen, Z=zwarte konijnen.&lt;br&gt;
Doorsnede O en E is leeg.&lt;br&gt;
Z is deelverzameling van E.&lt;br&gt;
==&gt; doorsnede O en Z is leeg. ==&gt; Er zijn geen oude zwarte konijnen.&lt;br&gt;

===III.8===
Babies zijn onlogisch.&lt;br&gt;
Niemand die een krokodil aankan, wordt veracht.&lt;br&gt;
Onlogische personen worden veracht.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

Laat B=verzameling BabiesLaat V=verzameling verachte mensen.&lt;br&gt;
Laat K=verzameling mensen die krokodil aankunnen.&lt;br&gt;
Laat O=verzameling Onlogische personen.&lt;br&gt;
Dan:&lt;br&gt;
B is deelverzameling van O.&lt;br&gt;
K heeft lege doorsnede met V.&lt;br&gt;
O is deelverzameling van V.&lt;br&gt;
B is deelverzameling van O is deelverzameling van V ==&gt; B is deelverzameling van V.&lt;br&gt;
Dus B heeft lege doorsnede met K ==&gt; Er zijn geen Babies die een Krokodil aankunnen.&lt;br&gt;

===III.9 De spijskaart===
&quot;Goed voedsel is niet goedkoop - Goedkoop voedsel in niet goed&quot;
We onderscheiden twee verzamelingen:
* Goed voedsel
* Goedkoop voedsel
De eerste bewering kunnen we lezen als &quot;Er is geen goed voedsel dat goedkoop voedsel is&quot;. In termen van verzamelingen: Er is geen element van de verzameling &quot;goed voedsel&quot; dat in de verzameling &quot;goedkoop voedsel&quot; valt. De doorsnede van deze twee verzamelingen is dus leeg.&lt;br&gt;
De tweede bewering betekent eveneens dat er geen element van &quot;Goedkoop voedsel&quot; is, dat ook een element van &quot;Goed voedsel&quot; is. Oftewel beide beweringen komen er op neer dat de doorsnede leeg is.

==IV Carthesisch product==
===IV.1===
:IV.1.i) Onwaar.
:IV.1.ii) Waar.
:IV.1.iii) Onwaar. Als  A={1} en B={a,b} dan is het Cartesisch product A X B = {(1,a), (1,b)}

===IV.2===
Als A={a, b} en B={3,4}, dan A X B ={ (a,3), (a,4), (b,3), (b,4)}&lt;br&gt;
Als A={a, b} en B={3,4}, dan B X A ={ (3,a), (3,b), (4,a), (4,b)}

===IV.3===
:a. Als A={Waar, onwaar} en we korten Waar en Onwaar af als W en O, dan is AxA = {(W, W), (W, O), (O, W), (O, O)}
:b. De kardinaliteit van A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = A X A is dus 4.
:c. De kardinaliteit van A&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = {(W,W,W), (W,W,O),(W,O,W, (O,W,W), (W,O,O), (O,W,O), (O,O,W), (O,O,O)} dus de kardinaliteit =8.
:d. De kardinaliteit  van A&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt; is 2&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt;. Voor de eerste plek zijn 2 mogelijkheden, voor 2 plekken zijn dus 2x2=4 mogelijkheden, en met elke extra plek verdubbelt dit aantal weer.

===IV.4===
{O,O,O}&lt;br&gt;
{1,O,O}&lt;br&gt;
{O,1,O}&lt;br&gt;
{O,O,1}&lt;br&gt;
{1,1,0}&lt;br&gt;
{1,0,1}&lt;br&gt;
{0,1,1}&lt;br&gt;
{1,1,1}&lt;br&gt;

== V Relaties en afbeeldingen ==

=== Relaties: V.1 Waar of niet waar ===
:V.1.a Een relatie tussen elementen van verzameling V en verzameling W is een deelverzameling van het Cartesisch product V X W. Antwoord: Correct
:V.1.b Een relatie tussen elementen van een verzameling V raakt altijd alle elementen van die verzameling. Antwoord: Niet juist. Zo si bijvoorbeeld delen een een relatie tussen &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt; X &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;, terwijl delen door 0 niet is toegestaan.

=== V.2 Relaties ===
:V.2: schets een derde relatie tussen A en B in het voorbeeld van relaties.&lt;br&gt;
De twee getekende relaties zijn op vorm (cirkel met cirkel etc) en op vulling (geel met geel etc). Een derde relatie kan zijn op de dikte van de rand.

=== V11. Afbeeldingen waar of niet waar ===
:V.11.a elke afbeelding van A in B is een relatie tussen A en B. Antwoord: Correct
:V.11.b elke relatie tussen 2 verzamelingen A en B is een functie van A naar B. Antwoord: Niet juist. Een functie of afbeelding of afbeelding heeft een richting, een relatie kan die hebben maar hoeft die niet te hebben.
:V.11.c Afbeeldingen kunnen alleen op eindige verzamelingen gedefinieerd worden. Antwoord: Onjuist. Het optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen in de opgaven 1c t/m 1f zijn voorbeelden van operatoren en dus afbeeldingen op oneindige verzamelingen.
:V.11.d Het Domein van een afbeelding is altijd gelijk aan het codomein. Antwoord: niet juist. We kunnen een afbeelding van verzameling A naar verzameling B definiëren, terwijl A en B heel verschillende verzamelingen zijn.

=== V21 Operaties waar of niet waar ===
:V.21.a Optellen is een operatie op de verzameling Natuurlijke getallen.&lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;. Antwoord: Juist. Binnen alle getallen verzamelingen &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\Z&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\Q&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\R&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\C&lt;/math&gt; kunnen we optellen en vermenigvuldigen.
:V.1.b Vermenigvuldigen is een operatie op de verzameling Gehele getallen&lt;math&gt;\Z&lt;/math&gt;. Antwoord: Juist, zie antwoord bij a.
:V.1.c Optellen is geen operatie op de verzameling rationele getallen &lt;math&gt;\R&lt;/math&gt;. Antwoord: Onjuist. zie antwoord a.
:V.1.d Een operatie is altijd gedefinieerd voor elk element van zijn domein. Antwoord: Onjuist. Delen is een operatie en niet gedefinieerd voor de waarde delen door 0.

=== V22 Operaties ===
:V.22 In de automatiseringen plakken programmeurs vaak teksten achter elkaar met een operatie die ze concatenatie noemen. Twee teksten (in de automatisering meestal &quot;strings&quot; genoemd) worden dan achter elkaar geplaatst. Als operatie symbool wordt meestal &quot;&amp;&quot; gebruikt. &quot;Plein&quot; &amp; &quot; 2&quot; levert dan &quot;Plein 2&quot;. Geef aan wat &quot;Abc &quot; &amp; &quot;cbA&quot; oplevert.
:Antwoord: &quot;Abc cbA&quot;.

=== V23 Operaties ===
:V.23a Is deze concatenatie operatie associatief? 
:Antwoord: Ja, bijv (&quot;ab&quot; &amp; &quot;cd&quot;) &amp; &quot;ef&quot; = &quot;abcd&quot; &amp; &quot;ef&quot; = &quot;abcdef&quot; en &quot;ab&quot; &amp; (&quot;cd&quot; &amp; &quot;ef&quot;) = &quot;ab&quot; &amp; &quot;cdef&quot; = &quot;abcdef&quot;

:V23.b Is deze operatie commutatief?
:Antwoord: Nee. Bijvoorbeeld &quot;a&quot; &amp; &quot;b&quot; = &quot;ab&quot; terwijl &quot;b&quot; &amp; &quot;a&quot; = &quot;ba&quot;.

=== V31 Equivalentieklassen waar of niet waar ===
:V.31.a Binnen een equivalentieklasse is elke element equivalent met zichzelf. Antwoord: Correct. Zie de definitie van een equivalentieklasse.
:V.31.b Congruente driehoeken zijn een voorbeeld van een equivalentieklasse. Antwoord: Correct. Om dit aan te tonen lopen we definitie van een equivalentie klasse langs:
::Als twee driehoeken congruent zijn, is elk van de twee driehoeken congruent met zichzelf.
::Als driehoek A congruent is met driehoek B, dan is driehoek B congruent met driehoek A.
::Als driehoek A congruent is met driehoek B, en driehoek B is congruent met driehoek C, dan is driehoek A ook congruent met driehoek C. 
:V.31.c Je kunt rode bloemen als equivalentieklasse definiëren. Antwoord: correct. Het valt makkelijk aan te tonen door de drie eigenschappen op dezelfde manier te controleren als bij de vorige opgave.
:V.31.d &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt; is een element in een equivalentieklasse. Antwoord: Onjuist. De lege verzameling is nooit deel van een partitie en evenmin van een equivalentieklasse. Het heeft namelijk geen enkel element dat zelfs maar met zichzelf equivalent is.

=== V32 Equivalentieklassen ===
V.32 Geef twee mogelijke equivalentieklasse indelingen van {a, b, c}&lt;br&gt;
Mogelijke indelingen in equivalentie klassen zijn:
*(a,b,c}
*(a,b} {c}
*(a} {b,c}
*(a}, (b}, {c}

=== V33 Equivalentieklassen ===
V.33 Welke deelverzamelingen zijn mogelijke equivalentieklassen van {a, b}?
*{a, b}
*{a}, {b}

=== V34 ===
:V.34 De volgende relatie is gedefinieerd op {a, b, c}: {(a,a), (b,b), (a,c), (c,c)}. Welke equivalentieklassen horen hier bij?&lt;br&gt;
{a,c} {b}

=== V41 Ordeningen Waar of niet waar ===
:V.41.a Elke partiele ordening is een afbeelding. Antwoord: Correct. Een partiele ordening op een verzameling V is een deelverzameling van het Cartesisch product V X V, en dus een afbeelding.
:V.1.b Elke partiele of volledige ordening op verzameling A is een deelverzameling van A X A. Antwoord: correct.
:V.41.c Een partiele ordening kan alleen op eindige verzamelingen worden gedefinieerd. Antwoord: Niet juist. Zo is de ordening op deelbaarheid een partiele ordening op de Natuurlijke getallen.
:V.1.d Een verzameling met een partiele ordening kan een grootste element hebben, maar hoeft dat niet. Antwoord: Correct.
:V.1.e Een eindige verzameling heeft altijd maar 1 grootste element. Antwoord: correct. Zie theorie.

=== V42 Ordeningen ===
V.42: Laat zien dat voorbeeld 3, de partiele ordening van plaatsen en gebieden, een ordeningsrelatie is&lt;br&gt;
:elk gebied is bevat in zichzelf. Dus de relatie is reflectief
:als een gebied A bevat is in gebied B, en gebied B is bevat in gebied A, dan hebben we het over hetzelfde geografische gebied. Dus de antisymetrie geldt.
:als gebied A bevat is in gebied B, en gebied B is bevat in gebied C, dan ligt gebied A duidelijk in gebied C.  Dus de relatie is transitief.

=== V43 Ordeningen ===
:V.43: Laat zien dat de partiele ordening van P(A) door inclusie een partiele ordening is.
Laat P(A) de machtsverzameling van verzameling A zijn. Noem de ordening door inclusie R. Dan geldt:
* Elke deelverzameling B ⊆ A bevat zichzelf, dus BRB. De relatie is dus reflectief.
* Laat X, Y ⊆ A. Als X ⊆ Y en Y ⊆ X, dan geldt X=Y, dus de verzameling is asymmetrisch.
* Als X, Y en Z ⊆ A, en X⊆Y, en Y⊆Z, laat dan x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;X. Omdat X⊆Y, is x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;Y. Omdat Y⊆Z, geldt ook x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;Z. Kortom, X⊆Z. 
Ergo, de inclusie relatie is transitief.&lt;br&gt;
We hebben in de theorie al laten zien dat de ordening strikt partieel is.&lt;br&gt;

=== V44 Ordeningen ===
:V.44: Teken een Hassediagram van alle elementen waarbij de ordeningsrelatie a|b (a deelt b) is voor de getallen 1 t/m 9.
[[Bestand:Hasse diagam deelbaarheid getallen 1 t-m 9.png]]

== VI Opgave Booleaanse Logica ==

===VI.1.1. Een inwoner===
Als de inwoner een knight is, zal deze waarheidsgetrouw 'ja' antwoorden.&lt;br&gt;
Als de inwoner een knave is, zal deze daar over liegen en ook 'ja' zeggen.&lt;br&gt;
De ontdekkingsreiziger wordt uit de antwoorden dus niets wijzer.&lt;br&gt;

===VI.1.2. Twee inwoners===
Noem de twee inwoners S (van Spreker) en Z van zwijger.&lt;br&gt;
Als S een knight zou zijn, zou deze nooit &quot;we zijn allebei knaves&quot; naar waraheid kunnen antwoorden.&lt;br&gt;
Dus S moet een knave zijn. Omdat de uitspraak dus niet waar kan zijn, moet de tweede inwoner (Z) dus een knight zijn. &lt;br&gt;

===VI.1.3. Twee andere inwoners===
Noem de twee inwoners opnieuw S (van spreker) en Z van zwijger.&lt;br&gt;
Stel dat S een knight is, dan is de bewering waar en is de ander een knave. &lt;br&gt;
Als S een knave is, dan is de bewering niet waar, en moet de ander ook een knave zijn.&lt;br&gt;
Dus in beide gevallen is de Zwijger een knave.&lt;br&gt;
Over S kunnen we niets zeggen.&lt;br&gt;

=== VI.2 Rusland===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de twee wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

Antwoord:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.  We weten dat de linker bewering waar is en dat de rechter bewering waar is, dus is de EN ook waar.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.  We weten dat de linker bewering waar is en dat de rechter bewering waar is, dus is de OF ook waar.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. Hoewel we in de waarheidstabel bij p=Waar en q=Waar zien dat p==&gt;q waar is, is dit een te snelle conclusie. Er zijn een aantal verschillen / valkuilen / paradoxen tussen 'uit p volgt q' in het dagelijks spraakgebruik, en de logische implicatie in de 'materiele implicatie'. Zie de opmerkingen 1, 2 en 3 bij de implicatie in de theorie.

===VI.3 Buzuruni===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

:2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze bewering is waar.
:2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze bewering is waar.
:2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze conclusie mogen we niet trekken. Zie de opmerkingen 1, 2 n 3 bij de implicatie in de theorie.
:2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag. Antwoord: Dit is een iets andere verwoording, maar komt op hetzelfde neer als bij c. Ook dit is dus niet juist.

===VI.4. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;, en er zijn veel mensen die voor optie b) kiezen.

Antwoord:&lt;br&gt;
Laten we optie b) bekijken. Optie b) is waar als optie a) waar is, EN Linda daarnaast ook in de feministische beweging actief is. er geldt voor b) dus nog een extra voorwaarde, dus optie b) is minder waarschijnlijk.


&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}

== VII Wetten van de Morgan ==
=== VII.1 ===
De opgave is: bewijs dat &lt;math&gt;\neg(p\land q)\iff(\neg p)\lor(\neg q)&lt;/math&gt;. We doen dit door de waarheidstabel van beide kanten op te stellen voor de 4 mogelijke combinaties.
:{| class=&quot;wikitable&quot;
!p!!q!!|p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q||&lt;math&gt; \lnot (p \and q)&lt;/math&gt;
|-
|W||W||W||O
|-
|W||O||O||W
|-
|O||W||O||W
|-
|O||O||O||W
|}

en de andere kant:

:{| class=&quot;wikitable&quot;
!p!!q!!|&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;p||&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;q||&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;p &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;q
|-
|W||W||O||O||O
|-
|W||O||O||W||W
|-
|O||W||O||O||W
|-
|O||O||W||W||W
|}

=== VII.2 ===
Laat a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; ((C-A) ∪ (C-B)). ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-A) &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-B) ==&gt;&lt;br&gt;
(a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;A) &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; (a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;B)==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; (a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;B) ==&gt; (de Morgan logica 2)&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;(a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;) a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(A ∩ B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt; (A ∩ B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-(A ∩ B)).</text>
      <sha1>3s6hn0xnv7ci7y3ml21f2giif7vkrtq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424889</id>
      <parentid>424851</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T05:56:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* VI Opgave Booleaanse Logica */</comment>
      <origin>424889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21594" sha1="byo3gn80u7qbvb9bu6pul0ipcnkp8p3" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}
== Hoofdstuk I Verzamelingen ==
===I.1===
:I.1.i Niet juist, een verzameling bevat elementen, en een element kan een verzameling zijn, maar dat hoeft niet.
:I.1.ii Niet juist, de lege verzameling heeft geen element.
:I.1.iii Correct
:I.1.iv Juist. Als een een element in een universum is, dan is {x} een verzameling die x als element heeft.
:I.1.v Correct. 
:I.1.vi Niet juist, de negatieve breuken ontbreken.

===I.2===
Mogelijke manieren zijn:
* K={x &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;|x is een klinker}
* K={a,e,i,o,u}

===I.3===
Kleuren van de Belgische vlag = {Geel, Rood, Zwart}
Een andere volgorde mag ook.

===I.4===
Belangrijke verzamelingen zie tekst
* &lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;= natuurlijke getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;= gehele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;=Rationele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{A}&lt;/math&gt;=Algebraïsche getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;=Reele getallen
* &lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;=Complexe getallen

===I.5===
Enkele manieren om de verzameling even getallen te definiëren zijn:
* {x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;N| x is te schrijven als x=2k voor een k&lt;math&gt;\in \mathbb{N}&lt;/math&gt;}
* {2k|k&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;N}
* {0, 2, 4, 6, 8, ….}
De eerste twee manieren zijn wat exacter dan de derde, maar de derde is minstens zo duidelijk, al suggereert het dan alleen de positieve even getallen worden bedoeld, gterwijl de eerste twee schrijfwijzen ook de negatieve even getallen meenemen.

===I.6===
Het aantal elementen is 5, dus de kardinaliteit is 5.

===I.7===
De verzameling complexe getallen heeft overaftelbaar veel elementen. De verzameling reële getallen heeft al overaftelbaar elementen, en de verzameling complexe getallen omvat de verzameling reële getallen.

===I.8===
#{Blauw, Rood, Wit}
#{Blauw, Wit, Rood}
#{Rood, Blauw, Wit}
#{Rood, Wit, Blauw}
#{{Wit, Blauw, Rood}
#{Wit, Rood, Blauw}
#{Kleuren: Kleur komt voor in de Nederlandse vlag}
#{Kleuren| Kleur komt voor in de Nederlandse vlag}
#{Kleuren: Kleur komt voor in de Russische vlag}
#{Kleuren| Kleur komt voor in de Russische vlag}

== Hoofdstuk II Deelverzamelingen ==
===II.1===
:II.1.i) Correct
:II.1.ii) Niet juist. De lege verzameling is leeg en heeft dus geen elementen
:II.1.iii) Correct. 
:II.1.iv) Correct

===II.2===
''Als Betsy een koe is, en alle koeien in de wei staan, waar staat Betsy dan?''
:Laat K de verzameling koeien zijn. 
:Omdat Betsy een koe is, kunnen we schrijven: Betsy &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; K. 
:Omdat alle elementen van K in de wij staan, staat Betsy ook in de wei.

===II.3===
''Als Jan een loodgieter is, en alle loodgieters verantwoordelijk werk doen, wat kunnen we dan over Jan zeggen?''
:Dit probleem heeft dezelfde struktuur als de vorige. 
:Laat L de verzameling loodgieters zijn. We weten dat alle loodgieters verantwoordelijk werk doen.
:Omdat Jan &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; L, heeft ook Jan deze eigenschap.

===II.4===
''Dagpauwogen zijn vlindersoorten. Alle vlindersoorten zijn insecten. Wat kunnen we zeggen over dagpauwogen?''
:Laat V de verzameling vlindersoorten zijn
:Laat I de verzameling soorten insecten zijn.
:We weten dat dagpauwoog &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; V.
:We weten dat V ⊆ I.
:Dus dagpauwoog &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; V.

===II.5===
''Als a ∈ A en A ⊆ B, dan a ∈ B.''
Omdat a &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; is a dus een element van A.
:A ⊆ B wil zeggen dat alle elementen van A in B zitten, dus is a een element van B.

===II.6===
''Als A ⊆ B en B ⊆ C, dan A ⊆ C.''
:A ⊆ B wil zeggen dat alle elementen van A in B zitten. 
:B ⊆ C wil zeggen dat alle elementen van B in zitten, dus ook de elementen van A.

== III Basis operaties ==
=== III.1 ===
:III.1 Geef van de volgende beweringen aan of ze waar of niet waar zijn:
:III.1.i) De Universele verzameling U heeft complement &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;: Juist
:III.1.ii) De Universele verzameling U heeft geen complement: Niet juist
:III.1.iii) De leger verzameling &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt; is zijn eigen complement: Niet juist. De universele verzameling U is het complement van &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;
:III.1.iv) Als twee verzamelingen A en B disjunct zijn, is de doorsnede &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt;: juist. Disjunct wil zeggen dat ze geen element gemeenschappelijk hebben, dus dat is de lege verzameling.
:III.1.v) Als een element e geen element is van A, die deel is van Universele verzameling U, dan is e &lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;: Juist

===III.2===
:III.2.i) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A ⋂ B?
:A ⋂ B = {2, 4}
:III.2.ii) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A ⋃ B?
: A ⋃ B={1, 2, 3, 4, 5, 6, 8}
:III.2.iii) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A-B?
:A-B = {1, 3, 5}
:III.2.iv) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en B={2, 4, 6, 8}, wat is dan A\B?
:&quot;A-B&quot; en &quot;A\B&quot; zijn twee verschillende schrijfwijzen voor hetzelfde, dus ook hier is het antwoord a\B={1, 3, 5}
:III.2.v) Als A= {1, 2, 3, 4, 5} en de Universele verzameling is , wat is dan A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt;? 
:A&lt;sup&gt;c&lt;/sup&gt; = {n|N&lt;math&gt;\in \N&lt;/math&gt; en n&gt;=6} = {6, 7, 8, 9, ...}

===II.3===
*II.2) Schrijf minstens 3 deelverzamelingen van {Geit, Varken, Koe, Kip} op.
Mogelijke deelverzamelingen zijn {}, {Geit}, {Varken}, {Koe}, {Kip}, {Geit, Varken}, {Koe, Kip}, {Geit, koe} {geit, kip}, {varken, koe}, {varken, kip}, {Geit, Varken, Koe} , {Geit, Varken, Kip}, {Geit, Koe, Kip}, {Varken, Koe, Kip}, {Geit, Varken, Koe, Kip}

===II.4===
*II.3) Wat is de vereniging van {do, re, mi} en (bas, tenor}?
{do, re, mi, bas, tenor}

===II.5===
*II,4) Wat zijn de elementen van {Koe, kip, kat, kariboe, krokodil} - {kip, kariboe, kat, koala, kolibri}?
{krokodil}

===III.6===
III.3
Sommige vakanties zijn regenachtig.&lt;br&gt;
Regenachtige dagen zijn vermoeiend.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

V=Vakanties. R=Regenachtige dagen.&lt;br&gt;
T=Vermoeiende dagen&lt;br&gt;
Doorsnede V en R is niet leeg&lt;br&gt;
R is deelverzameling van T&lt;br&gt;
Conclusie: Doorsnee van V en T is niet leeg ==&gt; Sommige vakantiedagen zijn vermoeiend.&lt;br&gt;

===III.7===
Geen oude konijnen zijn egoïstisch.&lt;br&gt;
Alle zwarte konijnen zijn egoïstisch.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

Laat O=oude konijnen, E=Egoistische konijnen, Z=zwarte konijnen.&lt;br&gt;
Doorsnede O en E is leeg.&lt;br&gt;
Z is deelverzameling van E.&lt;br&gt;
==&gt; doorsnede O en Z is leeg. ==&gt; Er zijn geen oude zwarte konijnen.&lt;br&gt;

===III.8===
Babies zijn onlogisch.&lt;br&gt;
Niemand die een krokodil aankan, wordt veracht.&lt;br&gt;
Onlogische personen worden veracht.&lt;br&gt;
Wat kun je hieruit concluderen?&lt;br&gt;

Laat B=verzameling BabiesLaat V=verzameling verachte mensen.&lt;br&gt;
Laat K=verzameling mensen die krokodil aankunnen.&lt;br&gt;
Laat O=verzameling Onlogische personen.&lt;br&gt;
Dan:&lt;br&gt;
B is deelverzameling van O.&lt;br&gt;
K heeft lege doorsnede met V.&lt;br&gt;
O is deelverzameling van V.&lt;br&gt;
B is deelverzameling van O is deelverzameling van V ==&gt; B is deelverzameling van V.&lt;br&gt;
Dus B heeft lege doorsnede met K ==&gt; Er zijn geen Babies die een Krokodil aankunnen.&lt;br&gt;

===III.9 De spijskaart===
&quot;Goed voedsel is niet goedkoop - Goedkoop voedsel in niet goed&quot;
We onderscheiden twee verzamelingen:
* Goed voedsel
* Goedkoop voedsel
De eerste bewering kunnen we lezen als &quot;Er is geen goed voedsel dat goedkoop voedsel is&quot;. In termen van verzamelingen: Er is geen element van de verzameling &quot;goed voedsel&quot; dat in de verzameling &quot;goedkoop voedsel&quot; valt. De doorsnede van deze twee verzamelingen is dus leeg.&lt;br&gt;
De tweede bewering betekent eveneens dat er geen element van &quot;Goedkoop voedsel&quot; is, dat ook een element van &quot;Goed voedsel&quot; is. Oftewel beide beweringen komen er op neer dat de doorsnede leeg is.

==IV Carthesisch product==
===IV.1===
:IV.1.i) Onwaar.
:IV.1.ii) Waar.
:IV.1.iii) Onwaar. Als  A={1} en B={a,b} dan is het Cartesisch product A X B = {(1,a), (1,b)}

===IV.2===
Als A={a, b} en B={3,4}, dan A X B ={ (a,3), (a,4), (b,3), (b,4)}&lt;br&gt;
Als A={a, b} en B={3,4}, dan B X A ={ (3,a), (3,b), (4,a), (4,b)}

===IV.3===
:a. Als A={Waar, onwaar} en we korten Waar en Onwaar af als W en O, dan is AxA = {(W, W), (W, O), (O, W), (O, O)}
:b. De kardinaliteit van A&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = A X A is dus 4.
:c. De kardinaliteit van A&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = {(W,W,W), (W,W,O),(W,O,W, (O,W,W), (W,O,O), (O,W,O), (O,O,W), (O,O,O)} dus de kardinaliteit =8.
:d. De kardinaliteit  van A&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt; is 2&lt;sup&gt;n&lt;/sup&gt;. Voor de eerste plek zijn 2 mogelijkheden, voor 2 plekken zijn dus 2x2=4 mogelijkheden, en met elke extra plek verdubbelt dit aantal weer.

===IV.4===
{O,O,O}&lt;br&gt;
{1,O,O}&lt;br&gt;
{O,1,O}&lt;br&gt;
{O,O,1}&lt;br&gt;
{1,1,0}&lt;br&gt;
{1,0,1}&lt;br&gt;
{0,1,1}&lt;br&gt;
{1,1,1}&lt;br&gt;

== V Relaties en afbeeldingen ==

=== Relaties: V.1 Waar of niet waar ===
:V.1.a Een relatie tussen elementen van verzameling V en verzameling W is een deelverzameling van het Cartesisch product V X W. Antwoord: Correct
:V.1.b Een relatie tussen elementen van een verzameling V raakt altijd alle elementen van die verzameling. Antwoord: Niet juist. Zo si bijvoorbeeld delen een een relatie tussen &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt; X &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;, terwijl delen door 0 niet is toegestaan.

=== V.2 Relaties ===
:V.2: schets een derde relatie tussen A en B in het voorbeeld van relaties.&lt;br&gt;
De twee getekende relaties zijn op vorm (cirkel met cirkel etc) en op vulling (geel met geel etc). Een derde relatie kan zijn op de dikte van de rand.

=== V11. Afbeeldingen waar of niet waar ===
:V.11.a elke afbeelding van A in B is een relatie tussen A en B. Antwoord: Correct
:V.11.b elke relatie tussen 2 verzamelingen A en B is een functie van A naar B. Antwoord: Niet juist. Een functie of afbeelding of afbeelding heeft een richting, een relatie kan die hebben maar hoeft die niet te hebben.
:V.11.c Afbeeldingen kunnen alleen op eindige verzamelingen gedefinieerd worden. Antwoord: Onjuist. Het optellen, aftrekken, vermenigvuldigen en delen in de opgaven 1c t/m 1f zijn voorbeelden van operatoren en dus afbeeldingen op oneindige verzamelingen.
:V.11.d Het Domein van een afbeelding is altijd gelijk aan het codomein. Antwoord: niet juist. We kunnen een afbeelding van verzameling A naar verzameling B definiëren, terwijl A en B heel verschillende verzamelingen zijn.

=== V21 Operaties waar of niet waar ===
:V.21.a Optellen is een operatie op de verzameling Natuurlijke getallen.&lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;. Antwoord: Juist. Binnen alle getallen verzamelingen &lt;math&gt;\N&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\Z&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\Q&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\R&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\C&lt;/math&gt; kunnen we optellen en vermenigvuldigen.
:V.1.b Vermenigvuldigen is een operatie op de verzameling Gehele getallen&lt;math&gt;\Z&lt;/math&gt;. Antwoord: Juist, zie antwoord bij a.
:V.1.c Optellen is geen operatie op de verzameling rationele getallen &lt;math&gt;\R&lt;/math&gt;. Antwoord: Onjuist. zie antwoord a.
:V.1.d Een operatie is altijd gedefinieerd voor elk element van zijn domein. Antwoord: Onjuist. Delen is een operatie en niet gedefinieerd voor de waarde delen door 0.

=== V22 Operaties ===
:V.22 In de automatiseringen plakken programmeurs vaak teksten achter elkaar met een operatie die ze concatenatie noemen. Twee teksten (in de automatisering meestal &quot;strings&quot; genoemd) worden dan achter elkaar geplaatst. Als operatie symbool wordt meestal &quot;&amp;&quot; gebruikt. &quot;Plein&quot; &amp; &quot; 2&quot; levert dan &quot;Plein 2&quot;. Geef aan wat &quot;Abc &quot; &amp; &quot;cbA&quot; oplevert.
:Antwoord: &quot;Abc cbA&quot;.

=== V23 Operaties ===
:V.23a Is deze concatenatie operatie associatief? 
:Antwoord: Ja, bijv (&quot;ab&quot; &amp; &quot;cd&quot;) &amp; &quot;ef&quot; = &quot;abcd&quot; &amp; &quot;ef&quot; = &quot;abcdef&quot; en &quot;ab&quot; &amp; (&quot;cd&quot; &amp; &quot;ef&quot;) = &quot;ab&quot; &amp; &quot;cdef&quot; = &quot;abcdef&quot;

:V23.b Is deze operatie commutatief?
:Antwoord: Nee. Bijvoorbeeld &quot;a&quot; &amp; &quot;b&quot; = &quot;ab&quot; terwijl &quot;b&quot; &amp; &quot;a&quot; = &quot;ba&quot;.

=== V31 Equivalentieklassen waar of niet waar ===
:V.31.a Binnen een equivalentieklasse is elke element equivalent met zichzelf. Antwoord: Correct. Zie de definitie van een equivalentieklasse.
:V.31.b Congruente driehoeken zijn een voorbeeld van een equivalentieklasse. Antwoord: Correct. Om dit aan te tonen lopen we definitie van een equivalentie klasse langs:
::Als twee driehoeken congruent zijn, is elk van de twee driehoeken congruent met zichzelf.
::Als driehoek A congruent is met driehoek B, dan is driehoek B congruent met driehoek A.
::Als driehoek A congruent is met driehoek B, en driehoek B is congruent met driehoek C, dan is driehoek A ook congruent met driehoek C. 
:V.31.c Je kunt rode bloemen als equivalentieklasse definiëren. Antwoord: correct. Het valt makkelijk aan te tonen door de drie eigenschappen op dezelfde manier te controleren als bij de vorige opgave.
:V.31.d &lt;math&gt;\phi&lt;/math&gt; is een element in een equivalentieklasse. Antwoord: Onjuist. De lege verzameling is nooit deel van een partitie en evenmin van een equivalentieklasse. Het heeft namelijk geen enkel element dat zelfs maar met zichzelf equivalent is.

=== V32 Equivalentieklassen ===
V.32 Geef twee mogelijke equivalentieklasse indelingen van {a, b, c}&lt;br&gt;
Mogelijke indelingen in equivalentie klassen zijn:
*(a,b,c}
*(a,b} {c}
*(a} {b,c}
*(a}, (b}, {c}

=== V33 Equivalentieklassen ===
V.33 Welke deelverzamelingen zijn mogelijke equivalentieklassen van {a, b}?
*{a, b}
*{a}, {b}

=== V34 ===
:V.34 De volgende relatie is gedefinieerd op {a, b, c}: {(a,a), (b,b), (a,c), (c,c)}. Welke equivalentieklassen horen hier bij?&lt;br&gt;
{a,c} {b}

=== V41 Ordeningen Waar of niet waar ===
:V.41.a Elke partiele ordening is een afbeelding. Antwoord: Correct. Een partiele ordening op een verzameling V is een deelverzameling van het Cartesisch product V X V, en dus een afbeelding.
:V.1.b Elke partiele of volledige ordening op verzameling A is een deelverzameling van A X A. Antwoord: correct.
:V.41.c Een partiele ordening kan alleen op eindige verzamelingen worden gedefinieerd. Antwoord: Niet juist. Zo is de ordening op deelbaarheid een partiele ordening op de Natuurlijke getallen.
:V.1.d Een verzameling met een partiele ordening kan een grootste element hebben, maar hoeft dat niet. Antwoord: Correct.
:V.1.e Een eindige verzameling heeft altijd maar 1 grootste element. Antwoord: correct. Zie theorie.

=== V42 Ordeningen ===
V.42: Laat zien dat voorbeeld 3, de partiele ordening van plaatsen en gebieden, een ordeningsrelatie is&lt;br&gt;
:elk gebied is bevat in zichzelf. Dus de relatie is reflectief
:als een gebied A bevat is in gebied B, en gebied B is bevat in gebied A, dan hebben we het over hetzelfde geografische gebied. Dus de antisymetrie geldt.
:als gebied A bevat is in gebied B, en gebied B is bevat in gebied C, dan ligt gebied A duidelijk in gebied C.  Dus de relatie is transitief.

=== V43 Ordeningen ===
:V.43: Laat zien dat de partiele ordening van P(A) door inclusie een partiele ordening is.
Laat P(A) de machtsverzameling van verzameling A zijn. Noem de ordening door inclusie R. Dan geldt:
* Elke deelverzameling B ⊆ A bevat zichzelf, dus BRB. De relatie is dus reflectief.
* Laat X, Y ⊆ A. Als X ⊆ Y en Y ⊆ X, dan geldt X=Y, dus de verzameling is asymmetrisch.
* Als X, Y en Z ⊆ A, en X⊆Y, en Y⊆Z, laat dan x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;X. Omdat X⊆Y, is x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;Y. Omdat Y⊆Z, geldt ook x&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;Z. Kortom, X⊆Z. 
Ergo, de inclusie relatie is transitief.&lt;br&gt;
We hebben in de theorie al laten zien dat de ordening strikt partieel is.&lt;br&gt;

=== V44 Ordeningen ===
:V.44: Teken een Hassediagram van alle elementen waarbij de ordeningsrelatie a|b (a deelt b) is voor de getallen 1 t/m 9.
[[Bestand:Hasse diagam deelbaarheid getallen 1 t-m 9.png]]

== VI Opgave Booleaanse Logica ==

===VI.1.1. Een inwoner===
Als de inwoner een ridder is, zal deze waarheidsgetrouw 'ja' antwoorden.&lt;br&gt;
Als de inwoner een schurk is, zal deze daar over liegen en ook 'ja' zeggen.&lt;br&gt;
De ontdekkingsreiziger wordt uit de antwoorden dus niets wijzer.&lt;br&gt;

===VI.1.2. Twee inwoners===
Noem de twee inwoners S (van Spreker) en Z van zwijger.&lt;br&gt;
Als S een ridder zou zijn, zou deze nooit &quot;we zijn allebei schurken&quot; naar waarheid kunnen antwoorden.&lt;br&gt;
Dus S moet een schurk zijn. Omdat de uitspraak dus niet waar kan zijn, moet de tweede inwoner (Z) dus een ridder zijn. &lt;br&gt;

===VI.1.3. Twee andere inwoners===
Noem de twee inwoners opnieuw S (van spreker) en Z van zwijger.&lt;br&gt;
Stel dat S een ridder is, dan is de bewering waar en is de ander een schurk. &lt;br&gt;
Als S een schurk is, dan is de bewering niet waar, en moet de ander ook een schurk zijn.&lt;br&gt;
Dus in beide gevallen is de Zwijger een schurk.&lt;br&gt;
Over S kunnen we niets zeggen.&lt;br&gt;

=== VI.2 Rusland===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de twee wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

Antwoord:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.  We weten dat de linker bewering waar is en dat de rechter bewering waar is, dus is de EN ook waar.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.  We weten dat de linker bewering waar is en dat de rechter bewering waar is, dus is de OF ook waar.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. Hoewel we in de waarheidstabel bij p=Waar en q=Waar zien dat p==&gt;q waar is, is dit een te snelle conclusie. Er zijn een aantal verschillen / valkuilen / paradoxen tussen 'uit p volgt q' in het dagelijks spraakgebruik, en de logische implicatie in de 'materiele implicatie'. Zie de opmerkingen 1, 2 en 3 bij de implicatie in de theorie.

===VI.3 Buzuruni===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.
:2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.

:2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze bewering is waar.
:2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze bewering is waar.
:2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag. Antwoord: Deze conclusie mogen we niet trekken. Zie de opmerkingen 1, 2 n 3 bij de implicatie in de theorie.
:2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag. Antwoord: Dit is een iets andere verwoording, maar komt op hetzelfde neer als bij c. Ook dit is dus niet juist.

===VI.4. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;, en er zijn veel mensen die voor optie b) kiezen.

Antwoord:&lt;br&gt;
Laten we optie b) bekijken. Optie b) is waar als optie a) waar is, EN Linda daarnaast ook in de feministische beweging actief is. er geldt voor b) dus nog een extra voorwaarde, dus optie b) is minder waarschijnlijk.


&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}

== VII Wetten van de Morgan ==
=== VII.1 ===
De opgave is: bewijs dat &lt;math&gt;\neg(p\land q)\iff(\neg p)\lor(\neg q)&lt;/math&gt;. We doen dit door de waarheidstabel van beide kanten op te stellen voor de 4 mogelijke combinaties.
:{| class=&quot;wikitable&quot;
!p!!q!!|p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q||&lt;math&gt; \lnot (p \and q)&lt;/math&gt;
|-
|W||W||W||O
|-
|W||O||O||W
|-
|O||W||O||W
|-
|O||O||O||W
|}

en de andere kant:

:{| class=&quot;wikitable&quot;
!p!!q!!|&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;p||&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;q||&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;p &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;q
|-
|W||W||O||O||O
|-
|W||O||O||W||W
|-
|O||W||O||O||W
|-
|O||O||W||W||W
|}

=== VII.2 ===
Laat a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt; ((C-A) ∪ (C-B)). ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-A) &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-B) ==&gt;&lt;br&gt;
(a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;A) &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; (a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;B)==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; (a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt;B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; (&lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;B) ==&gt; (de Morgan logica 2)&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;(a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;A &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;) a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt; a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(A ∩ B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;C &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\notin&lt;/math&gt; (A ∩ B) ==&gt;&lt;br&gt;
a&lt;math&gt;\in&lt;/math&gt;(C-(A ∩ B)).</text>
      <sha1>byo3gn80u7qbvb9bu6pul0ipcnkp8p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verzamelingen/Inleiding in de booleaanse logica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41515</id>
    <revision>
      <id>424847</id>
      <parentid>424844</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* VI.2 */</comment>
      <origin>424847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16777" sha1="s4z9y01pyc2dwsq7b91yo2y8766r77j" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
Je komt op een onbekend eiland. De man die je naar het eiland roeit, waarschuwt je dat er twee soorten mensen wonen: Mensen die altijd de waarheid sprekers (ridders, en het Engels knights genoemd) en mensen die altijd liegen (schurken, in het Engels knaves genoemd).

===VI.01===
Terwijl je uitstapt, stappen twee mensen het strand op. De roeier vertelt: &quot;Ik ken hen. Een van hen is een ridder, de ander is een schurk.&quot;&lt;br&gt;
Je vraagt aan de eerste of hij een ridder is. &lt;br&gt;
&quot;jazeker&quot; zegt deze. &lt;br&gt;
&quot;Gelukkig,&quot; denk je. &quot;dat maakt het gemakkelijk.&quot;&lt;br&gt;
Je ziet dat er vanaf het strand twee paden het bos inlopen. &lt;br&gt;
&quot;Gaat het linker pad naar het dorp?&quot; vraag je aan hem.&lt;br&gt;
&quot;Ja,&quot; klinkt het vrolijke antwoord.&lt;br&gt;
Je wilt al het linker pad inslaan, wanneer je je realiseert dat, als de man een schurk is, hij ook 'ja' gezegd zou hebben.&lt;br&gt;
Je vraagt de eerste persoon: &quot;is precies een van jullie een schurk?&quot;&lt;br&gt;
Hij zegt 'ja'.&lt;br&gt;

===VI.02===
Terwijl je over het pad naar een dorp loopt, kom je twee inheemse vrouwen tegen. Je vraagt wie ze zijn.&lt;br&gt;
Degene die voorop loopt zegt: &quot;Wij zijn allebei schurken&quot;.&lt;br&gt;
Wie is schurk of ridder?&lt;br&gt;

===VI.03===
Verderop kom je twee kinderen tegen. 
Het jongetje zegt: &quot;Wij zijn allebei ridders.&quot;
Het meisje vertelt je: &quot;Hij is een schurk.&quot;
Wie is wat?

===VI.1===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.2===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:&lt;br&gt;
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.&lt;br&gt;

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.

===VI.4.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.4.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.4.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>s4z9y01pyc2dwsq7b91yo2y8766r77j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424849</id>
      <parentid>424847</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T17:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Opgaven */</comment>
      <origin>424849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15491" sha1="scjmq92ytmgdxq4axlmckvo5vxbzuhx" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
===VI.1.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: Knights, die altijd de waarheid spreken, en Knaves, die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een knight en wie een knave is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een knight?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een knave?&quot;

===VI.1.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei knaves&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.1.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een knight, de ander is een knave&quot;. Wat is de andere inwoner?

===VI.2 Rusland===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.3 Buzuruni ===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:&lt;br&gt;
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.&lt;br&gt;

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.


&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>scjmq92ytmgdxq4axlmckvo5vxbzuhx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424887</id>
      <parentid>424849</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T05:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TeunSpaans</username>
        <id>899</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Opgaven */</comment>
      <origin>424887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15547" sha1="kyyajhe0ionjh9ff0n3s4213xjfommr" xml:space="preserve">{{Index Verzamelingen}}&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Na het bestuderen van dit hoofdstuk:
: Weet je wat er met booleaanse logica en booleaanse algebra bedoeld wordt.
: Kun je de operatoren EN, OF en NIET gebruiken
&lt;/div&gt;
&lt;br&gt;

== Operatoren ==
In hoofdstuk 1 zagen we een verzameling voorbij komen met twee elementen, L={Waar, Onwaar}.  

Hierop definiëren we een aantal operatoren, &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;, en &lt;math&gt;\lnot&lt;/math&gt;.

De &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; is EN, terwijl &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; de OF operator is. We bekijken ze een voor een.&lt;br&gt;

In dit boek gebruiken we W=Waar en O=Onwaar. maar in veel boeken wordt de Engelse T=True en F=False gebruikt. Dat zien we soms ook in Nederlandstalige boeken. We kunnen ook Waar als 1 en Onwaar als 0 noteren.

'''De EN operator &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
In de Nederlandse taal gebruiken we het woord EN in zinnen als 'Jan zit op zijn kamer EN Marie is op de manage'. Die zin is alleen waar als beide onderdelen waar zijn, dus als het waar is dat Jan op zijn kamer zit en als Marie op de manage is.

Noem de eerste zin p en de tweede zin q.
Er zijn dan 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || O
|-
| O || O || O
|}

Hierbij staat W telkens voor waar en O voor Onwaar.
Zodra een van de twee beweringen Onwaar is, is de samenstelling ook Onwaar.&lt;br&gt;
De EN wordt ook wel inclusie genoemd.

'''De OF operator &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;&lt;br&gt;'''&lt;br&gt;
Het woordje OF geven we in de booleaanse logica een wat striktere betekenis dan in het gewone taalgebruik, maar de betekenis komt toch goed overeen.
Wanneer we zeggen &quot;Jan is naar de supermarkt of naar de drogist&quot;, dan is dat een combinatie van 2 beweringen, namelijk &quot;Jan is naar de supermarkt&quot; of &quot;Jan is naar de drogist&quot;.

Ook dit kunnen we in een tabelletje onderbrengen. Noem de eerste bewerking weer p en de 2e bewering q.
Er zijn weer 4 mogelijkheden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}
Dus de samenstelling p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;q is waar dan en alleen dan als een van de twee beweringen waar is.&lt;br&gt;
De OF wordt ook wel disjunctie genoemd.

'''NIET'''&lt;br&gt;
Ten slotte is er nog de negatie NIET.
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;p
|-
| W || O
|-
| O || W 
|}

Dit waren de 3 basis operatoren.
Hiermee kunnen we een aantal andere operatoren definiëren.

'''De XOR operator &lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;'''&lt;br&gt;
De OF heeft in het gewone spraakgebruik een dubbele betekenis. De eerste betekenis hebben we hierboven gezien. Maar soms willen we dat mensen echt een keuze maken, zoals in &quot;wil je thee of koffie?&quot;. Als we alleen de bovenstaande OF zouden hebben, zou iemand op de vraag &quot;Wil je thee of koffie?&quot; kunnen antwoorden met &quot;ja, graag&quot; als hij een van de twee wil drinken. Als we echt willen dat één van de twee ja is, kunnen we kiezen voor de Exclusieve disjunctie, oftwel de XOR, de exlusive OR.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p&lt;math&gt;\mathop{\underline\lor}&lt;/math&gt;q
|-
| W || W || O
|-
| W || O || W
|-
| O || W || W
|-
| O || O || O
|}

De Exclusieve OR wordt minder vaak gebruikt dan de gewone OF.

'''De Logische implicatie'''&lt;br&gt;
De logische implicatie komt neer op 'uit p volgt q'.&lt;br&gt;
'''Notatie''': p → q of p ==&gt; q of p&lt;math&gt;\Longrightarrow&lt;/math&gt;q

We kunnen p → q uitschrijven als waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p → q
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}

We krijgen dezelfde waarheidstabel wanneer we definiëren: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt; p \rightarrow q = \neg{p} \vee q&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
We kunnen daarom de logische implicatie p &lt;math&gt;\rightarrow&lt;/math&gt; q uitschrijven als p &lt;math&gt; \rightarrow q = \neg p \vee q&lt;/math&gt;&lt;br&gt;

Deze tabel verdient nog wel wat toelichting. Want in het gebruik hiervan gaat gemakkelijk iets fout.&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Opmerking 1&lt;/u&gt; Zoals je ziet is &lt;math&gt;(p \rightarrow q)&lt;/math&gt; waar als p onwaar is, onafhankelijk van q. Dat is een keuze. Maar het verschilt wel met wat we soms uit het gewone spraakgebruik ons voorstellen. Als iemand zegt: ''Als het morgen warm is, trakteer ik op ijs'', bedoelt die persoon daarmee meestal 'als het niet warm is, trakteer ik niet op ijs.' 
Maar wanneer we 'het is morgen warm' p noemen, en 'ik trakteer op ijs' q noemen, dan krijgen we de volgende waarheidstabel:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! het is morgen warm
! ik trakteer op ijs
! als het morgen warm is, trakteer ik op ijs
|-
| W || W || W
|-
| W || O || O
|-
| O || W || W
|-
| O || O || W
|}
Dan zien we dat als het morgen niet warm is, de persoon zijn belofte in elk geval niet gebroken heeft, of hij nu op ijs trakteert of niet. Het is daarom niet onlogisch om deze definitie te hanteren.&lt;br&gt;

&lt;u&gt;Opmerking 2&lt;/u&gt; Stel nu dat we twee beweringen hebben:
:p=&quot;Ik heb een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak&quot;
:q=&quot;Parijs ligt in Frankrijk&quot;
p is niet waar, dus p--&gt;q is waar.&lt;br&gt;
Dan krijgen we als p--&gt; q: &quot;Als ik een levende vuurspuwende draak in mijn broekzak heb, dan ligt Parijs in Frankrijk.&quot;
Dat is niet direct wat we als logisch zien.

&lt;u&gt;Opmerking 3&lt;/u&gt; Maar ook als we twee beweringen hebben die beiden waar zijn, moeten we oppassen. Stel:
:p=&quot;Acht is een even getal&quot;
:q=&quot;Een driehoek heeft drie zijden&quot;
Beiden zijn waar. Maar iedereen voelt wel aan dat we niet kunnen zeggen:&lt;br&gt;
&quot;Acht is een even getal, dus een driehoek heeft drie zijden&quot;&lt;br&gt;
Het woord &quot;dus&quot; veronderstelt een causale relatie, een oorzaak en gevolg. Maar dat ontbreekt hier. 

Het verschil tussen beiden wordt wel aangeduid als het verschil tussen materiele implicatie en conversationele implicatie.

'''Equivalentie:'''&lt;br&gt;
&lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; betekent: &lt;math&gt;(p \to q) \land (q \to p)&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
De laatste operator die hier behandelen is de equivalentie. Deze spreken we vaak uit als &quot;dan en slechts dan&quot;, waarmee we bedoelen &quot;dan, en alleen dan&quot;.&lt;br&gt;

'''Notatie:''': &lt;math&gt;(p \leftrightarrow q)&lt;/math&gt; is gebruikelijk maar ook &lt;math&gt;\Longleftrightarrow&lt;/math&gt; wordt gebruikt.

== Gebruik van de operatoren ==
We kunnen met deze operatoren rekenen. Dit wordt ook wel Booleaanse algebra genoemd. Net als bij gewoon rekenen kunnen we haakjes gebruiken om de voorrang aan te geven. Normaal gaat &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; voor &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;. 
We geven hier een paar voorbeelden:

:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;&lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt;O = W&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;W=W
:W&lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O = O
:W&lt;math&gt;\land (&lt;/math&gt;O &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; O) = W &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; O = O


== Booleaanse algebra ==
Zoals hierboven getoond kunnen we met de operatoren &lt;math&gt;\land &lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; en &lt;math&gt;\neg &lt;/math&gt; 'rekenen'.

Ze hebben een aantal eigenschappen die we ook bij de gewone getallen tegenkomen:
'''associativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \lor c) = (a \lor b) \lor c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.1)
:&lt;math&gt;a \land (b \land c) = (a \land b) \land c&lt;/math&gt; (eigenschap 6.2)

'''commutativiteit'''
:&lt;math&gt;a \lor b = b \lor a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.3)
:&lt;math&gt;a \land b = b \land a&lt;/math&gt; (eigenschap 6.4)

'''distributiviteit'''
:&lt;math&gt;a \lor (b \land c) = (a \lor b) \land (a \lor c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.5)
:&lt;math&gt;a \land (b \lor c) = (a \land b) \lor (a \land c)&lt;/math&gt; (eigenschap 6.6)

'''Ontkenning'''
:&lt;math&gt;a \lor \lnot a = Waar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.7)
:&lt;math&gt;a \land \lnot a = Onwaar&lt;/math&gt; (eigenschap 6.8)

En ja, deze eigenschappen kwamen we ook tegen bij de deelverzamelingen waar we werkten met de operatoren ∪, ∩ en Complement.

'''Wet van het uitgesloten midden''' of de '''wet van de dubbele ontkenning'''
:&lt;math&gt;\lnot (\lnot a) = a&lt;/math&gt; 
Deze wet is niet af te leiden uit axioma's, zoals de vorige eigenschappen. De wet wordt binnen de wiskunde vrij algemeen geaccepteerd, maar niet binnen het {{Wp|Constructivisme (wiskunde)|w:constructivisme}} van de Nederlandse wiskundige {{Wp|Luitzen Egbertus Jan Brouwer|Brouwer}}. Het constructivisme wordt ook wel {{Wp|Intuïtionisme|Intuïtionisme}} genoemd. Het niet accepteren van deze wet betekent dat aan het bewijs uit het ongerijmde problemen kunnen kleven. Immers, als we stellen dat een bepaald concept niet bestaat, en we leiden hieruit een tegenspraak af, dan kunnen we niet meer concluderen dat dat concept wel bestaat.

'''Identiteitselement'''&lt;br&gt;
Er is nog een overeenkomst: zowel &lt;math&gt;\land&lt;/math&gt; als &lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt; hebben een identiteitselement.
Laat W=Waar en O=Onwaar. Dan geldt
:p&lt;math&gt;\land&lt;/math&gt;Waar= p voor alle proposities (beweringen) p
:p&lt;math&gt;\lor&lt;/math&gt;Onwaar = p voor alle proposities p.

== Notatie ==
Het is gebruikelijk om voor beweringen de hoofdletters P en Q te gebruiken. In dit wikibook gebruiken we de kleine letters p en q, en reserveren de hoofdletters P en Q voor de verzamelingen van alle logische beweringen. 

== Gebruik ==
* Booleaanse algebra wordt o.a. gebruikt in de elektronica. Hier zijn speciale symbolen voor de AND, OR en NOT schakelingen:&lt;br&gt;
[[Bestand:LogicGates.svg|300px]]
* In de Informatica worden waarheidsschema's en booleaanse algebra op grote schaal gebruikt bij het programmeren en bij het bevragen van databases zoals met SQL.
Een gefingeerd voorbeeld:&lt;br&gt;
SELECT &quot;Operationeel&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND NOT (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;
UNION&lt;br&gt;
SELECT &quot;Management&quot;, salarisschaal, COUNT(distinct Medw_no), SUM(sal_bruto)&lt;br&gt;
FROM Medewerker, Salaris, Medewerker_groep&lt;br&gt;
WHERE medewerker.salarisschaal = Salaris.salarisschaal&lt;br&gt;
AND medewerker.groepnr = Medewerker_groep.groepnr&lt;br&gt;
AND (Medewerker.groep = &quot;Manager&quot; OR Medewerker.groep = &quot;Secretaris/Secretaresse&quot;)&lt;br&gt;
GROUP BY salarisschaal&lt;br&gt;&lt;br&gt;

Ook zonder dit voorbeeld inhoudelijk te begrijpen zie je hoe in bovenstaand voorbeeld zowel de AND, de OR als de NOT operator gebruikt worden. Tevens wordt de UNION, oftewel de Vereniging gebruikt.

== Meerwaardige logica ==
De Booleaanse algebra en de standaard propositielogica zijn tweewaardig. Er zijn ook meerwaardige logica's gedefinieerd. Meerwaardige logica worden in het Engels ook wel Fuzzy Logic genoemd.

Een voorbeeld van een 3-waardige logica zou zijn (True, False, Unknown}. Of {True, False, Undefined}. We gebruiken in deze paragraaf even de Engelse True en False, omdat we met Waar, Onwaar en Onbekend geen unieke 1-letterige afkortingen hebben.

Waarom zouden we naast True en False nog een waarde Undefined of Unknown willen hebben? Daar zijn minstens twee redenen voor te bedenken. De eerste, meest natuurlijke, is dat we in het dagelijks leven te maken hebben met onbekende zaken. Voor een zakenman kan dat de vraag zijn of zijn bank hem een nieuwe lening wil verschaffen. Voor een generaal kan dat de bewering zijn dat de vijand 50 tanks in reserve heeft. Etc. Een tweede reden vinden we in de logica zelf.

We hebben gedefinieerd dat p --&gt; q waar is als p False is. Maar dat had wel iets kunstmatigs.
We zouden ook kunnen definiëren dat de waarde dan ongedefinieerd is:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p
! q
! p --&gt; q
|-
| T || T || T
|-
| T || F || F
|-
| F || T || U
|-
| F || F || U
|}
Immers, als ik tegen een van mijn kinderen zou zeggen: &quot;Als je slaagt voor je examen, mag je voor je vakantie naar Ibiza&quot;, en het kind slaagt, en ik geef hem/haar die vakantie, dan houdt ik mijn woord, maar als het kind niet slaagt, en in geef de vakantie niet, dan kun je niet zeggen dat ik mijn woord gebroken heb, maar het voelt ook niet gemakkelijk om te zeggen dat ik mijn woord gehouden heb. 

Maar dat betekent dat U(nknown) ook als p of q kan voorkomen, dus moeten we de hele tabel uitbreiden.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || U
|-
! F || U || U || U
|-
! U || U || U || U
|}

Maar dan moeten we ook de andere operatoren zo definieren dat ze met &quot;onbekend/ongedefinieerd&quot; overweg kunnen.

We kunnen dan de EN definieren als:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! p\q
! T
! F
! U
|-
! T || T || F || F
|-
! F || F || F || F
|-
! U || F || F || U
|}

Een verdere uitwerking valt buiten de scope van dit boek.

==Engels ==
*Onwaar: False
*Waar: True

== Opgaven ==
===VI.1.1. De inheemse inwoner===
Een ontdekkingsreiziger zet voet aan wal op een eiland waar twee soorten mensen leven: ridders, in het Engels Knights genoemd, die altijd de waarheid spreken, en schurken, (Engels: knaves), die altijd liegen. Je kunt aan hun uiterlijk niet zien wie een ridder en wie een schurk is.

Op het strand kom de ontdekkingsreiziger een inwoner van het eiland tegen. Schiet de ontdekkingsreiziger er iets mee op als hij vraagt: &quot;Bent u een ridder?&quot;
Wordt hij iets wijzer als hij vraagt: &quot;Bent u een schurk?&quot;

===VI.1.2. Twee inheemse inwoners===
Even later komt de ontdekkingsreiziger een tweede inwoner van het eiland tegen. Deze gaat naast de eerste inwoner staan en zegt: &quot;wij zijn allebei schurken&quot;. Weet de ontdekkingsreiziger nu welke inwoner wat is?

===VI.1.3. Twee andere inwoners===
Onze ontdekkingsreiziger laat de twee inwoners achter op het strand. Aan de rand van het strand en het oerwoud komt hij twee andere inwoners van het eiland tegen. Een van hen zegt: &quot;Een van ons is een ridder, de ander is een schurk&quot;. Wat is de andere inwoner?

===VI.2 Rusland===
Als gegeven is dat:
:Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een communistische regering had
:Er in Rusland tussen de eerste en de tweede wereldoorlog een periode van honger was,

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:
:1.a Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering en er was een periode van honger.
:1.b Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering of er was een periode van honger.
:1.c Tussen de eerste en tweede wereldoorlog had Rusland een communistische regering dus was er een periode van honger. 

===VI.3 Buzuruni ===
Als gegeven is dat:
:Het (fictieve) land Buzuruni een streng kapitalistisch land is
:De lonen in Buzuruni laag zijn

Welke van de volgende beweringen zijn dan waar:&lt;br&gt;
2a. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land en de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2b. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land of de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2c. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land dus de lonen in Buzuruni zijn laag.&lt;br&gt;
2d. Het (fictieve) land Buzuruni is een streng kapitalistisch land, en daardoor zijn de lonen in Buzuruni laag.&lt;br&gt;

===VI.3. Het Linda probleem===
Linda is 31 jaar oud, single, extravert, goed opgeleid en scherp. Ze is afgestudeerd in filosofie. Als student hield ze zich bezig met voorvallen van discriminatie en sociale armoede. Ze nam ook deel aan anti-kernoorlog demonstraties.

Welke van de twee is waarschijnlijker:
:a) &quot;Linda is bankemployee&quot;
:b) &quot;Linda is bankemployee en actief in de feministische beweging&quot;

Daniel Kahneman formuleerde dit probleem in zijn boek &quot;Thinking, Fast and Slow&quot;.


&lt;br&gt;
&lt;div style=&quot;color: inherit; background-color: #ffeecc; border: 1px solid #333333; padding: 5px;&quot;&gt;
Samenvatting:
In dit hoofdstuk heb je geleerd dat:
: wat de logische operatoren zijn
: hoe je er mee kunt rekenen
&lt;/div&gt;

{{VorigeVolgende
| vorigeNaam=Relaties
| vorigeLink=Verzamelingen/Relaties
| volgendeNaam=Wetten van de Morgan
| volgendeLink=Verzamelingen/Wetten van de Morgan
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>kyyajhe0ionjh9ff0n3s4213xjfommr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gebruiker:James500</title>
    <ns>2</ns>
    <id>41656</id>
    <revision>
      <id>424846</id>
      <parentid>367936</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T16:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>James500</username>
        <id>26771</id>
      </contributor>
      <comment>Remove template</comment>
      <origin>424846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="b167mzfa599c51y3hjzn4f18lk01tb1" xml:space="preserve">{{Babel|en}}

[[en:User:James500]]</text>
      <sha1>b167mzfa599c51y3hjzn4f18lk01tb1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41734</id>
    <revision>
      <id>424852</id>
      <parentid>424691</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="951" sha1="acnegg35xbaomkd1j8ck7d2u3wm0oiw" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijswiki
| Object = Boek
| Bron = Onderwijswiki.webp
| Definitie = Een onderwijswiki is een collaboratieve online platform dat dient als een uitgebreide kennisbank, waarbij gebruikers gezamenlijk educatieve inhoud kunnen creëren, bewerken en delen.
| Beschrijving = Dit boek gaat over het bouwen van een onderwijswiki, zowel op Wikibooks als binnen een eigen wiki-omgeving, en biedt een grondige verkenning van de mogelijkheden en uitdagingen die deze platforms voor het onderwijs bieden. De diepste geheimen van de MediaWiki-software en de Lua-scripttaal worden ontrafelt en men zal essentiële vaardigheden verwerven in het schrijven van templates en het beheersen van wikitext.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding, Wikitext, ParserFunctions, Scribunto, Lua, Model, Content, View, Configuration, Interface, Library, Architectuur
}}</text>
      <sha1>acnegg35xbaomkd1j8ck7d2u3wm0oiw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424913</id>
      <parentid>424852</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:37:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="961" sha1="a6sct3xsop0z8ixm0zcyn0a2av5pf52" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijswiki
| Object = Boek
| Bron = Onderwijswiki.webp
| Definitie = Een onderwijswiki is een collaboratieve online platform dat dient als een uitgebreide kennisbank, waarbij gebruikers gezamenlijk educatieve inhoud kunnen creëren, bewerken en delen.
| Beschrijving = Dit boek gaat over het bouwen van een onderwijswiki, zowel op Wikibooks als binnen een eigen wiki-omgeving, en biedt een grondige verkenning van de mogelijkheden en uitdagingen die deze platforms voor het onderwijs bieden. De diepste geheimen van de MediaWiki-software en de Lua-scripttaal worden ontrafelt en men zal essentiële vaardigheden verwerven in het schrijven van templates en het beheersen van wikitext.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding, Wikitext, ParserFunctions, Extensie, Scribunto, Lua, Model, Content, View, Configuration, Interface, Library, Architectuur
}}</text>
      <sha1>a6sct3xsop0z8ixm0zcyn0a2av5pf52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Lua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43377</id>
    <revision>
      <id>424911</id>
      <parentid>424543</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7594" sha1="enl67lf13n5u58gz27t2xks00rjfir6" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
'''Lua''' is een programmeertaal die wordt gebruikt voor het maken van dynamische en interactieve applicaties. Het is een krachtige en flexibele taal die gemakkelijk te leren is en wordt vaak gebruikt voor het ontwikkelen van spelletjes, toepassingen voor mobiele apparaten en andere software. In MediaWiki wordt Lua uitgevoerd via de [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto-extensie]], die een veilige omgeving biedt voor scripts op de server.

== Lua in MediaWiki ==
Binnen een wiki-omgeving wordt Lua niet direct uitgevoerd zoals op een computer, maar via een framework dat zorgt voor veiligheid en integratie:
* '''Sandboxing''': Scripts hebben geen toegang tot het bestandssysteem of externe netwerken.
* '''{{#invoke:}}''': Dit is de enige manier om een Lua-module aan te roepen vanuit een wikipagina.
* '''Prestaties''': Lua is vele malen sneller dan complexe sjablonen met parserfunctions, wat essentieel is voor grote pagina's.

== Aandachtspunten ==
=== Returnwaarden ===
Bij het programmeren in Lua kun je soms stuiten op een interessante eigenschap van de taal: functies kunnen meerdere waarden retourneren. Dit kan bijzonder handig zijn, maar het vereist ook aandacht voor detail om onverwachte resultaten te vermijden, vooral bij het gebruik van functies uit standaardbibliotheken, zoals '''string.gsub'''.

Stel, je gebruikt '''string.gsub''' om bepaalde delen van een string te vervangen. Deze functie retourneert twee waarden: de gewijzigde string en het aantal vervangingen dat is uitgevoerd. Als je deze functie direct in een lokale variabele toewijst met de intentie alleen de gewijzigde string op te slaan, kan dit leiden tot verwarring.

&lt;pre&gt;local gewijzigdeString = string.gsub(&quot;Hallo wereld&quot;, &quot;wereld&quot;, &quot;Lua&quot;)
-- Dit lijkt misschien correct, maar `gewijzigdeString` krijgt onbedoeld de waarde van het aantal vervangingen.&lt;/pre&gt;

Om dergelijke situaties correct te hanteren, zijn er twee aanbevolen benaderingen:
* ''Meerdere variabelen gebruiken'': Als je geïnteresseerd bent in beide returnwaarden, wijs ze dan toe aan meerdere variabelen. Dit zorgt ervoor dat elke waarde correct wordt opgeslagen.
&lt;pre&gt;local gewijzigdeString, aantalVervangingen = string.gsub(&quot;Hallo wereld&quot;, &quot;wereld&quot;, &quot;Lua&quot;)&lt;/pre&gt;
* ''Gebruik van een tussenvariabele'': Als je alleen in de eerste returnwaarde geïnteresseerd bent, kun je een tussenvariabele gebruiken om de eerste waarde op te slaan en de rest te negeren. Dit kan ook bereikt worden door expliciet te kiezen welke returnwaarde je wilt behouden.
&lt;pre&gt;local gewijzigdeString = select(1, string.gsub(&quot;Hallo wereld&quot;, &quot;wereld&quot;, &quot;Lua&quot;))&lt;/pre&gt;

== Voorbeeld ==
In dit boek zullen we Lua verder toelichten met de [[Module:Layout]] als voorbeeld. We beginnen met de basisfuncties.

=== Require ===
Als eerste behandelen de basisfunctie '''require''' die wordt gebruikt om andere Lua-scripts te laden en te integreren in het huidige script. De require-functie kan worden gebruikt om bibliotheken of modules te laden die zijn opgeslagen in externe bestanden, en deze kunnen vervolgens worden gebruikt in het huidige script.

De require-functie neemt één argument aan, namelijk de naam van het script of de module die je wilt laden. In de [[Module:layout]] is de eerste require;
&lt;pre&gt;
require( &quot;strict&quot; );
&lt;/pre&gt;
In Lua, is de ''strict'' module een module die extra beveiliging biedt voor je script door het toevoegen van beperkingen op bepaalde Lua-constructies die kunnen leiden tot fouten of ongewenste gedragingen. Als je de ''strict'' module inschakelt in je script, moet je bepaalde regels volgen om ervoor te zorgen dat je script veilig en robuust is. Bijvoorbeeld, de ''strict'' module zal je niet toestaan om globale variabelen te maken zonder ze expliciet te declareren met de global-constructie. Dit kan helpen om fouten te voorkomen die kunnen optreden als gevolg van het per ongeluk overschrijven van globale variabelen. De ''strict'' module biedt ook andere beperkingen, zoals het verbieden van de dubbele indeling van blokken en het verplichten van het gebruik van de local-constructie om lokale variabelen te declareren. Deze beperkingen zullen helpen om fouten te voorkomen en de kwaliteit van je script te verhogen.

Een tweede voorbeeld van de ''require'' functie die meteen daarop volgt in de [[Module:layout]] is:
&lt;pre&gt;
local CFG = require( 'Module:Layout/Configuration' );
&lt;/pre&gt;
In dit voorbeeld wordt de module met de naam &quot;Module:Layout/Configuration&quot; geladen en opgeslagen in de lokale variabele CFG. Hoofdletters worden gebruikt om aan te duiden dat het om constanten gaat en omdat elke constante CFG bevat is gekozen voor deze afkorting van configuration. We zien ook aan het voorbeeld dat er een subpagina wordt geladen van de [[Module:layout]]. Op die manier kan men ordening aan brengen in de module en onderdelen afsplitsen om de pagina niet groot en onoverzichtelijke te laten worden. In het voorbeeld van [[Module:layout]] zijn er vaak twee lagen. De eerste laag waaronder de modules worden gegroepeerd zijn;
* '''[[Module:Layout/System]]'''       ; modules die in '''productie''' zijn.
* '''[[Module:Layout/Test]]'''         ; modules die '''test'''en.
* '''[[Module:Layout/Sandbox]]'''      ; modules die in '''ontwikkeling''' zijn.
* '''[[Module:Layout/Library]]'''      ; modules die bouwstenen vormen voor de systeem modules.
* '''[[Module:Layout/Configuration]]'''; modules die de werking van andere modules configureren.

Een belangrijk kenmerk van de require-functie is dat het script of de module die wordt geladen, maar één keer wordt geladen, zelfs als de require-functie meerdere keren wordt aangeroepen. Dit betekent dat als een script of module al is geladen en opgeslagen in de lokale variabele, de require-functie niet opnieuw zal proberen om het te laden en zal in plaats daarvan gewoon de bestaande versie teruggeven.

In het laatste voorbeeld werd de variabele ''CFG'' gelijkgesteld (''='') aan de ''require'' functie. De require functie levert namelijk een resultaat op die we kunnen opslaan in een variabele. Een resultaat van een module geven we &quot;terug&quot; door ''return'' aan het eind van de module met daarachter hetgeen we teruggeven. In het geval van de [[Module:layout]] is dat de inhoud van de variabele ''layout'' die eerst als volgt is gedefinieerd als tabel en daarna teruggegeven.
&lt;pre&gt;
local layout = {};
return layout;
&lt;/pre&gt;
Aan de table worden namelijk de functies die kunnen worden aangeroepen via de invoke parserfunctie gekoppeld. Zoals in de [[Module:layout]] de main functie.
&lt;pre&gt;
function layout.main( frame )
...
end
&lt;/pre&gt;
Als de module een returnwaarde teruggeeft aan de invoke-parserfunctie, wordt de returnwaarde opgenomen in de wikitekst van de pagina en weergegeven als deel van de pagina's inhoud. In ons voorbeeld heeft de module een lokale variabele met de naam ''layout'' dat een tabel is. De tabel bevat één functie met de naam ''main'', die wordt aangeroepen wanneer de module wordt aangeroepen via de invoke-parserfunctie op een wikipagina. De main-functie neemt één argument aan, namelijk een &quot;''frame''&quot; object. Het &quot;''frame''&quot; object bevat informatie over de context waarin de module wordt aangeroepen, zoals de naam van de pagina die de module aanroept en de parameters die aan de module zijn doorgegeven. Deze functie geeft de layout-tabel terug aan het script dat de module heeft aangeroepen. Deze tabel bevat de functies die kunnen worden aangeroepen via de invoke-parserfunctie op een wikipagina.

==Externe links==
* [https://www.Lua.org/ Lua, the programming language] {{En}}
[[Categorie:Programmeertaal]]

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>enl67lf13n5u58gz27t2xks00rjfir6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424912</id>
      <parentid>424911</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7611" sha1="cxth2zz84qpcwnyn06f246a61mo48ig" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
'''Lua''' is een programmeertaal die wordt gebruikt voor het maken van dynamische en interactieve applicaties. Het is een krachtige en flexibele taal die gemakkelijk te leren is en wordt vaak gebruikt voor het ontwikkelen van spelletjes, toepassingen voor mobiele apparaten en andere software. In MediaWiki wordt Lua uitgevoerd via de [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto-extensie]], die een veilige omgeving biedt voor scripts op de server.

== Lua in MediaWiki ==
Binnen een wiki-omgeving wordt Lua niet direct uitgevoerd zoals op een computer, maar via een framework dat zorgt voor veiligheid en integratie:
* '''Sandboxing''': Scripts hebben geen toegang tot het bestandssysteem of externe netwerken.
* '''&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;''': Dit is de enige manier om een Lua-module aan te roepen vanuit een wikipagina.
* '''Prestaties''': Lua is vele malen sneller dan complexe sjablonen met parserfunctions, wat essentieel is voor grote pagina's.

== Aandachtspunten ==
=== Returnwaarden ===
Bij het programmeren in Lua kun je soms stuiten op een interessante eigenschap van de taal: functies kunnen meerdere waarden retourneren. Dit kan bijzonder handig zijn, maar het vereist ook aandacht voor detail om onverwachte resultaten te vermijden, vooral bij het gebruik van functies uit standaardbibliotheken, zoals '''string.gsub'''.

Stel, je gebruikt '''string.gsub''' om bepaalde delen van een string te vervangen. Deze functie retourneert twee waarden: de gewijzigde string en het aantal vervangingen dat is uitgevoerd. Als je deze functie direct in een lokale variabele toewijst met de intentie alleen de gewijzigde string op te slaan, kan dit leiden tot verwarring.

&lt;pre&gt;local gewijzigdeString = string.gsub(&quot;Hallo wereld&quot;, &quot;wereld&quot;, &quot;Lua&quot;)
-- Dit lijkt misschien correct, maar `gewijzigdeString` krijgt onbedoeld de waarde van het aantal vervangingen.&lt;/pre&gt;

Om dergelijke situaties correct te hanteren, zijn er twee aanbevolen benaderingen:
* ''Meerdere variabelen gebruiken'': Als je geïnteresseerd bent in beide returnwaarden, wijs ze dan toe aan meerdere variabelen. Dit zorgt ervoor dat elke waarde correct wordt opgeslagen.
&lt;pre&gt;local gewijzigdeString, aantalVervangingen = string.gsub(&quot;Hallo wereld&quot;, &quot;wereld&quot;, &quot;Lua&quot;)&lt;/pre&gt;
* ''Gebruik van een tussenvariabele'': Als je alleen in de eerste returnwaarde geïnteresseerd bent, kun je een tussenvariabele gebruiken om de eerste waarde op te slaan en de rest te negeren. Dit kan ook bereikt worden door expliciet te kiezen welke returnwaarde je wilt behouden.
&lt;pre&gt;local gewijzigdeString = select(1, string.gsub(&quot;Hallo wereld&quot;, &quot;wereld&quot;, &quot;Lua&quot;))&lt;/pre&gt;

== Voorbeeld ==
In dit boek zullen we Lua verder toelichten met de [[Module:Layout]] als voorbeeld. We beginnen met de basisfuncties.

=== Require ===
Als eerste behandelen de basisfunctie '''require''' die wordt gebruikt om andere Lua-scripts te laden en te integreren in het huidige script. De require-functie kan worden gebruikt om bibliotheken of modules te laden die zijn opgeslagen in externe bestanden, en deze kunnen vervolgens worden gebruikt in het huidige script.

De require-functie neemt één argument aan, namelijk de naam van het script of de module die je wilt laden. In de [[Module:layout]] is de eerste require;
&lt;pre&gt;
require( &quot;strict&quot; );
&lt;/pre&gt;
In Lua, is de ''strict'' module een module die extra beveiliging biedt voor je script door het toevoegen van beperkingen op bepaalde Lua-constructies die kunnen leiden tot fouten of ongewenste gedragingen. Als je de ''strict'' module inschakelt in je script, moet je bepaalde regels volgen om ervoor te zorgen dat je script veilig en robuust is. Bijvoorbeeld, de ''strict'' module zal je niet toestaan om globale variabelen te maken zonder ze expliciet te declareren met de global-constructie. Dit kan helpen om fouten te voorkomen die kunnen optreden als gevolg van het per ongeluk overschrijven van globale variabelen. De ''strict'' module biedt ook andere beperkingen, zoals het verbieden van de dubbele indeling van blokken en het verplichten van het gebruik van de local-constructie om lokale variabelen te declareren. Deze beperkingen zullen helpen om fouten te voorkomen en de kwaliteit van je script te verhogen.

Een tweede voorbeeld van de ''require'' functie die meteen daarop volgt in de [[Module:layout]] is:
&lt;pre&gt;
local CFG = require( 'Module:Layout/Configuration' );
&lt;/pre&gt;
In dit voorbeeld wordt de module met de naam &quot;Module:Layout/Configuration&quot; geladen en opgeslagen in de lokale variabele CFG. Hoofdletters worden gebruikt om aan te duiden dat het om constanten gaat en omdat elke constante CFG bevat is gekozen voor deze afkorting van configuration. We zien ook aan het voorbeeld dat er een subpagina wordt geladen van de [[Module:layout]]. Op die manier kan men ordening aan brengen in de module en onderdelen afsplitsen om de pagina niet groot en onoverzichtelijke te laten worden. In het voorbeeld van [[Module:layout]] zijn er vaak twee lagen. De eerste laag waaronder de modules worden gegroepeerd zijn;
* '''[[Module:Layout/System]]'''       ; modules die in '''productie''' zijn.
* '''[[Module:Layout/Test]]'''         ; modules die '''test'''en.
* '''[[Module:Layout/Sandbox]]'''      ; modules die in '''ontwikkeling''' zijn.
* '''[[Module:Layout/Library]]'''      ; modules die bouwstenen vormen voor de systeem modules.
* '''[[Module:Layout/Configuration]]'''; modules die de werking van andere modules configureren.

Een belangrijk kenmerk van de require-functie is dat het script of de module die wordt geladen, maar één keer wordt geladen, zelfs als de require-functie meerdere keren wordt aangeroepen. Dit betekent dat als een script of module al is geladen en opgeslagen in de lokale variabele, de require-functie niet opnieuw zal proberen om het te laden en zal in plaats daarvan gewoon de bestaande versie teruggeven.

In het laatste voorbeeld werd de variabele ''CFG'' gelijkgesteld (''='') aan de ''require'' functie. De require functie levert namelijk een resultaat op die we kunnen opslaan in een variabele. Een resultaat van een module geven we &quot;terug&quot; door ''return'' aan het eind van de module met daarachter hetgeen we teruggeven. In het geval van de [[Module:layout]] is dat de inhoud van de variabele ''layout'' die eerst als volgt is gedefinieerd als tabel en daarna teruggegeven.
&lt;pre&gt;
local layout = {};
return layout;
&lt;/pre&gt;
Aan de table worden namelijk de functies die kunnen worden aangeroepen via de invoke parserfunctie gekoppeld. Zoals in de [[Module:layout]] de main functie.
&lt;pre&gt;
function layout.main( frame )
...
end
&lt;/pre&gt;
Als de module een returnwaarde teruggeeft aan de invoke-parserfunctie, wordt de returnwaarde opgenomen in de wikitekst van de pagina en weergegeven als deel van de pagina's inhoud. In ons voorbeeld heeft de module een lokale variabele met de naam ''layout'' dat een tabel is. De tabel bevat één functie met de naam ''main'', die wordt aangeroepen wanneer de module wordt aangeroepen via de invoke-parserfunctie op een wikipagina. De main-functie neemt één argument aan, namelijk een &quot;''frame''&quot; object. Het &quot;''frame''&quot; object bevat informatie over de context waarin de module wordt aangeroepen, zoals de naam van de pagina die de module aanroept en de parameters die aan de module zijn doorgegeven. Deze functie geeft de layout-tabel terug aan het script dat de module heeft aangeroepen. Deze tabel bevat de functies die kunnen worden aangeroepen via de invoke-parserfunctie op een wikipagina.

==Externe links==
* [https://www.Lua.org/ Lua, the programming language] {{En}}
[[Categorie:Programmeertaal]]

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>cxth2zz84qpcwnyn06f246a61mo48ig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Scribunto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43378</id>
    <revision>
      <id>424910</id>
      <parentid>424546</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:34:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4489" sha1="fl1gpa6xdqnpm9bgiw4s3kza5wyn2ww" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
'''Scribunto''' (Latijn voor &quot;zij zullen schrijven!&quot;) is een MediaWiki-extensie die een framework biedt voor het inbedden van scripttalen in wikipagina's. Het is ontwikkeld om de beperkingen van standaard wikitext en sjablonen te overwinnen, waardoor complexe logica, geavanceerde gegevensverwerking en verbeterde prestaties mogelijk zijn.

== Talen ==
Hoewel Scribunto is ontworpen om taalonafhankelijk te zijn, ondersteunt het momenteel voornamelijk '''Lua''' (versie 5.1). Sinds de release in 2012 is Lua de standaard scripttaal voor MediaWiki geworden, en wordt het intensief gebruikt op projecten zoals Wikipedia voor het beheren van infoboxen en complexe data.

== Veiligheid en Sandboxing ==
Veiligheid is een topprioriteit voor Scribunto. Scripts draaien in een streng beveiligde &quot;sandbox&quot;:
* '''Beperkte omgeving''': Gevaarlijke functies (zoals `os.execute`, `require` naar het bestandssysteem, of directe toegang tot serverbronnen) zijn uitgeschakeld of vervangen door veilige, wiki-specifieke alternatieven (`mw.loadData`).
* '''Resourcebeheer''': Er worden strikte limieten opgelegd aan het CPU-gebruik (vaak 7 seconden) en het geheugengebruik (vaak 50MB) om te voorkomen dat een script de server overbelast.
* '''Execution Engines''': 
** '''luastandalone''': Draait Lua in een apart proces.
** '''luasandbox''': Een PHP-extensie die een nog snellere en veiligere omgeving biedt.

== MediaWiki Integratie ==
* '''Module Naamruimte''': Alle scripts worden opgeslagen als pagina's in de `Module:` naamruimte.
* '''&lt;nowiki&gt;{{#invoke:}}&lt;/nowiki&gt;''': Modules worden aangeroepen vanaf wikipagina's met de parserfunctie `&lt;nowiki&gt;{{#invoke:ModuleNaam|FunctieNaam|Argumenten}}&lt;/nowiki&gt;`.
* '''Frame Object''': Argumenten en de paginacontext worden via een &quot;frame&quot;-object doorgegeven aan de Lua-functies.
* '''Output''': De module geeft een string terug die door MediaWiki wordt gerenderd als normale wikitext.

== Hulpmiddelen voor Ontwikkelaars ==
* '''CodeEditor''': Biedt syntax-highlighting, automatisch inspringen en haakjes-matching direct in de browser.
* '''Debug Console''': Een console onderaan de module-editor voor het testen van codefragmenten en het bekijken van `mw.log()` output.
* '''ScribuntoUnit''': Een framework voor het schrijven van unit-tests om de betrouwbaarheid van modules te waarborgen.
* '''Scribunto Bibliotheken''': MediaWiki-specifieke bibliotheken zoals `mw.title`, `mw.uri`, `mw.site` en `mw.language` geven toegang tot wiki-gegevens.

== Bibliotheken ==
[https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Base_functions De basisfuncties-bibliotheek] bevat functies voor basisoperaties (strings, tables, math). Er zijn een aantal specifieke Scribunto-bibliotheken beschikbaar voor gebruik in Mediawiki:
* [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Title_library '''mw.title''']: Toegang tot informatie over de titel en naamruimte.
* [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Site_library '''mw.site''']: Informatie over de instellingen en configuratie van de site.
* [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Language_library '''mw.language''']: Informatie over de taal en vertalingen.
* [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Frame_object '''Frame object''']: Toegang tot de paginacontext en parser-argumenten.
* [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#HTML_library '''mw.html''']: Voor het genereren van HTML-tags en structuren.

== Circulair en Beperkingen ==
In het kader van het werken met Scribunto stuiten ontwikkelaars vaak op specifieke beperkingen om de integriteit en prestaties te waarborgen:
* '''Geen directe API-calls''': Om circulaire bewerkingen en overbelasting te voorkomen, kun je niet rechtstreeks externe API's aanroepen vanuit Lua-modules.
* '''Circulaire afhankelijkheden''': Het systeem blokkeert pogingen waarbij modules elkaar in een oneindige lus aanroepen.
* '''Paginagegevens''': Toegang tot gegevens van andere pagina's is beperkt om de laadtijd te garanderen.

Ondanks deze beperkingen zijn er manieren om met data te werken:
* '''MediaWiki API via JavaScript''': Asynchroon gegevens ophalen aan de client-zijde.
* '''Preloaded Data''': Gegevens vooraf verwerken en opslaan op een door Lua leesbare subpagina.
* '''Speciale Pagina's''': Gebruik van ingebouwde overzichten zoals &quot;Speciaal:Categorieën&quot;.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>fl1gpa6xdqnpm9bgiw4s3kza5wyn2ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Extensie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43399</id>
    <revision>
      <id>424914</id>
      <parentid>424541</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:37:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5169" sha1="axtqovaz4mo5hn2i5jeklmkjjae9lmw" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
MediaWiki extensies bieden een breed scala aan mogelijkheden om de functionaliteit van de wiki uit te breiden, die verder gaan dan wat met Scribunto/Lua-modules mogelijk is. Een van de belangrijkste extensies voor een moderne wiki is de [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto-extensie]], die het mogelijk maakt om volledige programmeertalen zoals Lua te gebruiken binnen de wiki. 

Extensies kunnen bijvoorbeeld nieuwe parserfuncties, speciale pagina's, API-modules, en meer toevoegen aan MediaWiki. Specifiek met betrekking tot API calls, maken extensies het mogelijk om nieuwe API-modules te creëren en te registreren, die toegankelijk zijn via de MediaWiki API. Dit betekent dat, afhankelijk van de extensie, het mogelijk is om API calls te maken die verder gaan dan de standaardfunctionaliteit die door Scribunto/Lua wordt geboden.

== Voordelen ==
Extensies kunnen nieuwe actiemodules, formaatmodules en query-submodules introduceren, die allemaal verschillende functies en mogelijkheden toevoegen aan de MediaWiki API. Elke type module heeft zijn eigen registratiemethode en vereisten voor implementatie, waardoor ontwikkelaars de functionaliteit van hun wiki kunnen aanpassen aan specifieke behoeften.

Het belangrijkste is dat, terwijl Scribunto/Lua bepaalde beperkingen heeft, zoals de beperkingen op het maken van externe API calls om circulaire bewerkingen en overbelasting van de server te voorkomen, extensies een mechanisme bieden om dergelijke functionaliteiten veilig te implementeren, mits correct ontworpen en gebruikt.

Het is echter cruciaal om op te merken dat niet alle extensies gelijk zijn gemaakt. Sommige zijn ontwikkeld door de MediaWiki gemeenschap of door derden, en hun compatibiliteit, veiligheid, en onderhoud kunnen variëren. Daarom is het belangrijk om elke extensie zorgvuldig te beoordelen en te testen voordat deze in een productieomgeving wordt geïmplementeerd. Dit omvat het bekijken van documentatie, gebruikersfeedback, en compatibiliteit met de huidige versie van MediaWiki.

In het algemeen kunnen extensies een krachtige manier zijn om de functionaliteit van MediaWiki uit te breiden, inclusief het mogelijk maken van API calls die anders niet mogelijk zouden zijn met alleen Scribunto/Lua-modules. Ontwikkelaars die geïnteresseerd zijn in het creëren van uitgebreide functionaliteiten of integraties met externe systemen, kunnen overwegen om bestaande extensies te gebruiken of nieuwe extensies te ontwikkelen als een manier om hun doelen te bereiken.

== Bouw ==
Bij het ontwikkelen van extensies voor MediaWiki in PHP, begin je met het vastleggen van je extensie in een extension.json bestand, waarin je details zoals naam, auteur, url, beschrijving, versie, licentie en type van je extensie specificeert. Dit is belangrijk voor de registratie van je extensie binnen het MediaWiki-systeem en voor de zichtbaarheid op de &quot;Special:Version&quot; pagina van je MediaWiki-installatie. Het gebruik van een extension.json bestand is standaard vanaf MediaWiki 1.25​​.

Een PHP extensie kan variëren van het toevoegen van nieuwe parserfuncties, speciale pagina's, API-modules, en meer. Dit biedt een bredere scope van mogelijkheden vergeleken met Scribunto/Lua-modules die zich meer richten op het manipuleren van tekst en data binnen de context van wiki pagina's.

Voor de ontwikkeling van een extensie is basiskennis van PHP noodzakelijk, en het is aan te raden om vanuit een bestaande extensie zoals &quot;Extension:BoilerPlate&quot; te beginnen. Deze boilerplate biedt een sjabloon voor het structureren van je extensie, inclusief voorbeelden voor het definiëren van speciale pagina's, het gebruik van hooks, en het toevoegen van configuratievariabelen​​.

Voor het installeren van een extensie, download je eerst de extensie en plaats je deze in de extensions/ directory van je MediaWiki-installatie. Vervolgens activeer je de extensie door wfLoadExtension( 'ExtensionName' ); toe te voegen aan je LocalSettings.php. Dit proces kan variëren afhankelijk van de specifieke vereisten van de extensie, dus het is belangrijk om de bijgevoegde documentatie zorgvuldig te lezen​​.

De procedure voor het lokaal ontwikkelen van een extensie omvat het opzetten van een MediaWiki-omgeving (lokaal of via een ontwikkelomgeving zoals MediaWiki-Vagrant), het schrijven en testen van je PHP-code binnen deze omgeving, en uiteindelijk het indienen van je wijzigingen voor beoordeling via Gerrit, de code review tool van MediaWiki. Dit zorgt ervoor dat je wijzigingen uiteindelijk kunnen worden samengevoegd met de hoofdcodebase en mogelijk geïntegreerd worden in de MediaWiki-software​​.

Vergeleken met Scribunto/Lua bieden PHP-extensies de mogelijkheid om dieper in te grijpen in de functionaliteit en de werking van MediaWiki. Ze stellen ontwikkelaars in staat om complexe functionaliteiten en integraties te bouwen die verder gaan dan de mogelijkheden van Scribunto/Lua-modules. Het ontwikkelen van extensies vereist echter een goede kennis van PHP en het MediaWiki-framework, evenals een begrip van de best practices en beveiligingsmaatregelen die van toepassing zijn op MediaWiki-ontwikkeling.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>axtqovaz4mo5hn2i5jeklmkjjae9lmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/ParserFunctions</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43402</id>
    <revision>
      <id>424857</id>
      <parentid>424545</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="ph5jb6q5mrst4rwt7ozqsxpxvdmunou" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De extensie '''ParserFunctions''' is een onmisbare schakel in de ontwikkeling van een onderwijswiki.
Het breidt de standaard wikitekst uit met logische functies die we kennen uit programmeertalen.
Hierdoor kunnen sjablonen intelligent reageren op de invoer van een gebruiker.

== Veelgebruikte Functies ==

=== #if ===
De meest gebruikte functie is `{{#if:}}`.
Deze controleert of een waarde leeg is of niet.
&lt;pre&gt;{{#if: {{{parameter|}}} | Waarde indien gevuld | Waarde indien leeg }}&lt;/pre&gt;

=== #ifeq ===
Vergelijkt twee waarden met elkaar.
Dit is handig om bijvoorbeeld te controleren welk type object er gevraagd wordt.
&lt;pre&gt;{{#ifeq: {{{Object|}}} | Boek | Je bekijkt nu een boek | Dit is geen boek }}&lt;/pre&gt;

=== #switch ===
Wanneer je veel verschillende mogelijkheden hebt, is een `{{#switch:}}` overzichtelijker dan veel geneste `if`-functies.
&lt;pre&gt;
{{#switch: {{{Kleur|}}}
 | Rood = #FF0000
 | Blauw = #0000FF
 | #000000 (standaardwaarde)
}}
&lt;/pre&gt;

=== #expr ===
Wordt gebruikt voor wiskundige berekeningen.
In een onderwijswiki kan dit bijvoorbeeld gebruikt worden om percentages voor een voortgangsbalk te berekenen.
&lt;pre&gt;{{#expr: 100 / {{{Totaal}}} * {{{Gedaan}}} }}&lt;/pre&gt;

=== #ifexist ===
Controleert of een bepaalde pagina op de wiki bestaat.
Dit is cruciaal voor het automatisch genereren van links naar hoofdstukken of bijbehorende oefeningen.

== Praktijkvoorbeeld: Sjabloon:Opmaak ==
Een krachtig voorbeeld van parserfunctions vinden we in de broncode van het [[Sjabloon:Opmaak]].
Hier worden parserfunctions gebruikt om parameters te &quot;normaliseren&quot;.
Omdat we willen dat het sjabloon zowel Nederlandse als Engelse parameternamen begrijpt, zien we vaak constructies als deze:

&lt;pre&gt;
| object={{#if:{{{Object|}}}|{{{Object|}}}|{{{object|}}}}}
| support={{#if:{{{Support|}}}|{{{Support|}}}|{{{support|}}}}}
| title={{#if:{{{Titel|}}}|{{{Titel|}}}|{{{titel|}}}}}
&lt;/pre&gt;

=== Wat gebeurt hier? ===
1. De `#if` controleert eerst of de hoofdletter-variant `{{{Object|}}}` is ingevuld.
2. Zo ja, dan wordt die waarde gebruikt.
3. Zo nee, dan wordt teruggevallen op de kleine letter-variant `{{{object|}}}`.
4. Dit zorgt voor een robuust sjabloon dat minder snel fout gaat bij kleine typefouten van de gebruiker.

== De grens van ParserFunctions ==
Hoewel parserfunctions erg krachtig zijn, hebben ze ook nadelen:
* De code kan erg onoverzichtelijk worden (&quot;haakjessoep&quot;).
* Complexe logica is traag voor de MediaWiki-server.
* Er is geen echte variabele-opslag zoals in een programmeertaal.

Daarom gebruiken we in de [[Onderwijswiki/Inleiding|onderwijswiki]] parserfunctions alleen voor de basiscontrole bij de &quot;voordeur&quot; van het sjabloon, waarna we de rest van het werk overlaten aan de [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto (Lua)]] extensie.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>ph5jb6q5mrst4rwt7ozqsxpxvdmunou</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424866</id>
      <parentid>424857</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Praktijkvoorbeeld: Sjabloon:Opmaak */</comment>
      <origin>424866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2768" sha1="71wahqpy8xkwqim2b07q5vd6wegw6u3" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De extensie '''ParserFunctions''' is een onmisbare schakel in de ontwikkeling van een onderwijswiki.
Het breidt de standaard wikitekst uit met logische functies die we kennen uit programmeertalen.
Hierdoor kunnen sjablonen intelligent reageren op de invoer van een gebruiker.

== Veelgebruikte Functies ==

=== #if ===
De meest gebruikte functie is `{{#if:}}`.
Deze controleert of een waarde leeg is of niet.
&lt;pre&gt;{{#if: {{{parameter|}}} | Waarde indien gevuld | Waarde indien leeg }}&lt;/pre&gt;

=== #ifeq ===
Vergelijkt twee waarden met elkaar.
Dit is handig om bijvoorbeeld te controleren welk type object er gevraagd wordt.
&lt;pre&gt;{{#ifeq: {{{Object|}}} | Boek | Je bekijkt nu een boek | Dit is geen boek }}&lt;/pre&gt;

=== #switch ===
Wanneer je veel verschillende mogelijkheden hebt, is een `{{#switch:}}` overzichtelijker dan veel geneste `if`-functies.
&lt;pre&gt;
{{#switch: {{{Kleur|}}}
 | Rood = #FF0000
 | Blauw = #0000FF
 | #000000 (standaardwaarde)
}}
&lt;/pre&gt;

=== #expr ===
Wordt gebruikt voor wiskundige berekeningen.
In een onderwijswiki kan dit bijvoorbeeld gebruikt worden om percentages voor een voortgangsbalk te berekenen.
&lt;pre&gt;{{#expr: 100 / {{{Totaal}}} * {{{Gedaan}}} }}&lt;/pre&gt;

=== #ifexist ===
Controleert of een bepaalde pagina op de wiki bestaat.
Dit is cruciaal voor het automatisch genereren van links naar hoofdstukken of bijbehorende oefeningen.

== Sjabloon:Opmaak ==
Een krachtig voorbeeld van parserfunctions vinden we in de broncode van het [[Sjabloon:Opmaak]].
Hier worden parserfunctions gebruikt om parameters te &quot;normaliseren&quot;.
Omdat we willen dat het sjabloon zowel Nederlandse als Engelse parameternamen begrijpt, zien we vaak constructies als deze:

&lt;pre&gt;
| object={{#if:{{{Object|}}}|{{{Object|}}}|{{{object|}}}}}
| support={{#if:{{{Support|}}}|{{{Support|}}}|{{{support|}}}}}
| title={{#if:{{{Titel|}}}|{{{Titel|}}}|{{{titel|}}}}}
&lt;/pre&gt;

=== Wat gebeurt hier? ===
1. De `#if` controleert eerst of de hoofdletter-variant `{{{Object|}}}` is ingevuld.
2. Zo ja, dan wordt die waarde gebruikt.
3. Zo nee, dan wordt teruggevallen op de kleine letter-variant `{{{object|}}}`.
4. Dit zorgt voor een robuust sjabloon dat minder snel fout gaat bij kleine typefouten van de gebruiker.

== De grens van ParserFunctions ==
Hoewel parserfunctions erg krachtig zijn, hebben ze ook nadelen:
* De code kan erg onoverzichtelijk worden (&quot;haakjessoep&quot;).
* Complexe logica is traag voor de MediaWiki-server.
* Er is geen echte variabele-opslag zoals in een programmeertaal.

Daarom gebruiken we in de [[Onderwijswiki/Inleiding|onderwijswiki]] parserfunctions alleen voor de basiscontrole bij de &quot;voordeur&quot; van het sjabloon, waarna we de rest van het werk overlaten aan de [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto (Lua)]] extensie.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>71wahqpy8xkwqim2b07q5vd6wegw6u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424867</id>
      <parentid>424866</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* De grens van ParserFunctions */</comment>
      <origin>424867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="fj2pfa62jylbg0pbny7ubc8kao0crni" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De extensie '''ParserFunctions''' is een onmisbare schakel in de ontwikkeling van een onderwijswiki.
Het breidt de standaard wikitekst uit met logische functies die we kennen uit programmeertalen.
Hierdoor kunnen sjablonen intelligent reageren op de invoer van een gebruiker.

== Veelgebruikte Functies ==

=== #if ===
De meest gebruikte functie is `{{#if:}}`.
Deze controleert of een waarde leeg is of niet.
&lt;pre&gt;{{#if: {{{parameter|}}} | Waarde indien gevuld | Waarde indien leeg }}&lt;/pre&gt;

=== #ifeq ===
Vergelijkt twee waarden met elkaar.
Dit is handig om bijvoorbeeld te controleren welk type object er gevraagd wordt.
&lt;pre&gt;{{#ifeq: {{{Object|}}} | Boek | Je bekijkt nu een boek | Dit is geen boek }}&lt;/pre&gt;

=== #switch ===
Wanneer je veel verschillende mogelijkheden hebt, is een `{{#switch:}}` overzichtelijker dan veel geneste `if`-functies.
&lt;pre&gt;
{{#switch: {{{Kleur|}}}
 | Rood = #FF0000
 | Blauw = #0000FF
 | #000000 (standaardwaarde)
}}
&lt;/pre&gt;

=== #expr ===
Wordt gebruikt voor wiskundige berekeningen.
In een onderwijswiki kan dit bijvoorbeeld gebruikt worden om percentages voor een voortgangsbalk te berekenen.
&lt;pre&gt;{{#expr: 100 / {{{Totaal}}} * {{{Gedaan}}} }}&lt;/pre&gt;

=== #ifexist ===
Controleert of een bepaalde pagina op de wiki bestaat.
Dit is cruciaal voor het automatisch genereren van links naar hoofdstukken of bijbehorende oefeningen.

== Sjabloon:Opmaak ==
Een krachtig voorbeeld van parserfunctions vinden we in de broncode van het [[Sjabloon:Opmaak]].
Hier worden parserfunctions gebruikt om parameters te &quot;normaliseren&quot;.
Omdat we willen dat het sjabloon zowel Nederlandse als Engelse parameternamen begrijpt, zien we vaak constructies als deze:

&lt;pre&gt;
| object={{#if:{{{Object|}}}|{{{Object|}}}|{{{object|}}}}}
| support={{#if:{{{Support|}}}|{{{Support|}}}|{{{support|}}}}}
| title={{#if:{{{Titel|}}}|{{{Titel|}}}|{{{titel|}}}}}
&lt;/pre&gt;

=== Wat gebeurt hier? ===
1. De `#if` controleert eerst of de hoofdletter-variant `{{{Object|}}}` is ingevuld.
2. Zo ja, dan wordt die waarde gebruikt.
3. Zo nee, dan wordt teruggevallen op de kleine letter-variant `{{{object|}}}`.
4. Dit zorgt voor een robuust sjabloon dat minder snel fout gaat bij kleine typefouten van de gebruiker.

== Beperkingen ==
Hoewel parserfunctions erg krachtig zijn, hebben ze ook nadelen:
* De code kan erg onoverzichtelijk worden (&quot;haakjessoep&quot;).
* Complexe logica is traag voor de MediaWiki-server.
* Er is geen echte variabele-opslag zoals in een programmeertaal.

Daarom gebruiken we in de [[Onderwijswiki/Inleiding|onderwijswiki]] parserfunctions alleen voor de basiscontrole bij de &quot;voordeur&quot; van het sjabloon, waarna we de rest van het werk overlaten aan de [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto (Lua)]] extensie.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>fj2pfa62jylbg0pbny7ubc8kao0crni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43405</id>
    <revision>
      <id>424875</id>
      <parentid>424688</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T05:25:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1495" sha1="nb8s6b5wqmbmvlqv0vvigssvo82n7rt" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijstaal
| Object = Boek
| Bron = Onderwijstaal.webp
| Definitie = Een onderwijstaal is een domeinspecifieke, declaratieve programmeertaal die is ontworpen om onderwijsprocessen en -concepten te beschrijven, ondersteunend aan [[zelf leren]].
| Beschrijving = Een onderwijstaal maakt het mogelijk om educatieve inhoud en leerdoelen te formuleren zonder de exacte methoden voor het bereiken daarvan te specificeren, waardoor het flexibel inzetbaar is in diverse leeromgevingen, inclusief die met kunstmatige intelligentie.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding, Vrijheid, Definitie, Typen, Declaratief, Prompting, Interpreter, Testen, Conversie, Toepassing, Voorbeeld, Leren, Logica, Portfolio
| Dit boek gaat over het ontwikkelen van een unieke onderwijstaal die gericht is op het faciliteren van zelfleren. Het belicht hoe deze taal, door haar declaratieve aard en domeinspecifieke focus op vrij leren, kan dienen als een krachtig hulpmiddel voor zowel menselijke lerenden als kunstmatige intelligentiesystemen. Door een nadruk te leggen op 'prompting' als een natuurlijke wijze van communicatie, wordt de taal een brug tussen traditionele onderwijsmethoden en de mogelijkheden van moderne technologieën. Het boek verkent de principes van het ontwerpen van deze taal, de toepassing ervan in educatieve contexten, en hoe het de interactie met en tussen AI-systemen kan verrijken.
}}</text>
      <sha1>nb8s6b5wqmbmvlqv0vvigssvo82n7rt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424894</id>
      <parentid>424875</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:10:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1504" sha1="knjyvhb27ml6sgzzfqky1zct1w4p6ho" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijstaal
| Object = Boek
| Bron = Onderwijstaal.webp
| Definitie = Een onderwijstaal is een domeinspecifieke, declaratieve programmeertaal die is ontworpen om onderwijsprocessen en -concepten te beschrijven, ondersteunend aan [[zelf leren]].
| Beschrijving = Een onderwijstaal maakt het mogelijk om educatieve inhoud en leerdoelen te formuleren zonder de exacte methoden voor het bereiken daarvan te specificeren, waardoor het flexibel inzetbaar is in diverse leeromgevingen, inclusief die met kunstmatige intelligentie.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding, Vrijheid, Definitie, Typen, Declaratief, Prompting, Interpreter, Testen, Conversie, Toepassing, Voorbeeld, Leren, Logica, Portfolio, Leerbox
| Dit boek gaat over het ontwikkelen van een unieke onderwijstaal die gericht is op het faciliteren van zelfleren. Het belicht hoe deze taal, door haar declaratieve aard en domeinspecifieke focus op vrij leren, kan dienen als een krachtig hulpmiddel voor zowel menselijke lerenden als kunstmatige intelligentiesystemen. Door een nadruk te leggen op 'prompting' als een natuurlijke wijze van communicatie, wordt de taal een brug tussen traditionele onderwijsmethoden en de mogelijkheden van moderne technologieën. Het boek verkent de principes van het ontwerpen van deze taal, de toepassing ervan in educatieve contexten, en hoe het de interactie met en tussen AI-systemen kan verrijken.
}}</text>
      <sha1>knjyvhb27ml6sgzzfqky1zct1w4p6ho</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424898</id>
      <parentid>424894</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1528" sha1="2xdn1gjkn4mbh897lzu3k2up2yly3p5" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijstaal
| Object = Boek
| Bron = Onderwijstaal.webp
| Definitie = Een onderwijstaal is een domeinspecifieke, declaratieve programmeertaal die is ontworpen om onderwijsprocessen en -concepten te beschrijven, ondersteunend aan [[zelf leren]].
| Beschrijving = Een onderwijstaal maakt het mogelijk om educatieve inhoud en leerdoelen te formuleren zonder de exacte methoden voor het bereiken daarvan te specificeren, waardoor het flexibel inzetbaar is in diverse leeromgevingen, inclusief die met kunstmatige intelligentie.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding, Vrijheid, Definitie, Typen, Declaratief, Prompting, Interpreter, Testen, Conversie, Toepassing, Voorbeeld, Leren, Logica, Portfolio, Leerbox
| Dit boek gaat over het ontwikkelen van een unieke onderwijstaal die gericht is op het faciliteren van [[vrij leren]]] en [[zelf leren]]. Het belicht hoe deze taal, door haar declaratieve aard en domeinspecifieke focus op vrij leren, kan dienen als een krachtig hulpmiddel voor zowel menselijke lerenden als kunstmatige intelligentiesystemen. Door een nadruk te leggen op 'prompting' als een natuurlijke wijze van communicatie, wordt de taal een brug tussen traditionele onderwijsmethoden en de mogelijkheden van moderne technologieën. Het boek verkent de principes van het ontwerpen van deze taal, de toepassing ervan in educatieve contexten, en hoe het de interactie met en tussen AI-systemen kan verrijken.
}}</text>
      <sha1>2xdn1gjkn4mbh897lzu3k2up2yly3p5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424899</id>
      <parentid>424898</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="2lvibvnnvo7lo64xd3pjsqbwivaq77j" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijstaal
| Object = Boek
| Bron = Onderwijstaal.webp
| Definitie = Een onderwijstaal is een domeinspecifieke, declaratieve programmeertaal die is ontworpen om onderwijsprocessen en -concepten te beschrijven, ondersteunend aan [[vrij leren]] en [[zelf leren]].
| Beschrijving = Een onderwijstaal maakt het mogelijk om educatieve inhoud en leerdoelen te formuleren zonder de exacte methoden voor het bereiken daarvan te specificeren, waardoor het flexibel inzetbaar is in diverse leeromgevingen, inclusief die met kunstmatige intelligentie.
| Formaat = html
| Voortgang = 5
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding, Vrijheid, Definitie, Typen, Declaratief, Prompting, Interpreter, Testen, Conversie, Toepassing, Voorbeeld, Leren, Logica, Portfolio, Leerbox
| Dit boek gaat over het ontwikkelen van een unieke onderwijstaal die gericht is op het faciliteren van [[vrij leren]]] en [[zelf leren]]. Het belicht hoe deze taal, door haar declaratieve aard en domeinspecifieke focus op vrij leren, kan dienen als een krachtig hulpmiddel voor zowel menselijke lerenden als kunstmatige intelligentiesystemen. Door een nadruk te leggen op 'prompting' als een natuurlijke wijze van communicatie, wordt de taal een brug tussen traditionele onderwijsmethoden en de mogelijkheden van moderne technologieën. Het boek verkent de principes van het ontwerpen van deze taal, de toepassing ervan in educatieve contexten, en hoe het de interactie met en tussen AI-systemen kan verrijken.
}}</text>
      <sha1>2lvibvnnvo7lo64xd3pjsqbwivaq77j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424900</id>
      <parentid>424899</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:16:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="8bjqt88q7c1bb46qpynkhyex5dbvcpl" xml:space="preserve">{{Opmaak
| Titel = Onderwijstaal
| Object = Boek
| Bron = Onderwijstaal.webp
| Definitie = Een onderwijstaal is een domeinspecifieke, declaratieve programmeertaal die is ontworpen om onderwijsprocessen en -concepten te beschrijven, ondersteunend aan [[vrij leren]] en [[zelf leren]].
| Beschrijving = Een onderwijstaal maakt het mogelijk om educatieve inhoud en leerdoelen te formuleren zonder de exacte methoden voor het bereiken daarvan te specificeren, waardoor het flexibel inzetbaar is in diverse leeromgevingen, inclusief die met kunstmatige intelligentie.
| Formaat = html
| Voortgang = 100
| Support = Signaleer
| Referentie = 
| Collectie = Onderwijsplatform
| Onderdeel = Inleiding, Vrijheid, Definitie, Typen, Declaratief, Prompting, Interpreter, Testen, Conversie, Toepassing, Voorbeeld, Leren, Logica, Portfolio, Leerbox
| Dit boek gaat over het ontwikkelen van een unieke onderwijstaal die gericht is op het faciliteren van [[vrij leren]]] en [[zelf leren]]. Het belicht hoe deze taal, door haar declaratieve aard en domeinspecifieke focus op vrij leren, kan dienen als een krachtig hulpmiddel voor zowel menselijke lerenden als kunstmatige intelligentiesystemen. Door een nadruk te leggen op 'prompting' als een natuurlijke wijze van communicatie, wordt de taal een brug tussen traditionele onderwijsmethoden en de mogelijkheden van moderne technologieën. Het boek verkent de principes van het ontwerpen van deze taal, de toepassing ervan in educatieve contexten, en hoe het de interactie met en tussen AI-systemen kan verrijken.
}}</text>
      <sha1>8bjqt88q7c1bb46qpynkhyex5dbvcpl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Inleiding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43406</id>
    <revision>
      <id>424876</id>
      <parentid>424528</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T05:25:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1842" sha1="6ul4mkr4uuer6k7p5m7zzhdqw9qk4v5" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In het tijdperk waarin kennis sneller evolueert dan ooit tevoren, wordt het vermogen om zelfstandig te leren steeds crucialer.
Niet alleen voor persoonlijke ontwikkeling, maar ook voor het bijblijven met de voortdurend veranderende wereld om ons heen.
Een sleutelfactor in het faciliteren van dit zelfgestuurde leren is de ontwikkeling van een onderwijstaal.
Deze taal, genaamd **Freell** (uitgesproken als 'for real'), is ontworpen om zowel begrijpelijk te zijn voor mensen als interpreteerbaar door kunstmatige intelligentie.
Het belooft een revolutie in het onderwijs door de autonomie van de leerder te ondersteunen middels een declaratieve benadering van kennisoverdracht.

Freell staat voor **Free Learning Language** en is een domeinspecifieke, prompting- en programmeertaal.
Het is domeinspecifiek omdat het doel is om leren te beschrijven met een aanzienlijke mate van vrijheid voor de leerder.
Het wordt een 'prompting' taal genoemd omdat de syntaxis zo is ontworpen dat een taalmodel (LLM) deze zonder moeite en met volledig begrip kan lezen.
Daarnaast functioneert het als een declaratieve programmeertaal, waarbij het 'hoe' primair wordt bepaald door expertregels gerelateerd aan vrij leren.

De overkoepelende missie van Freell is het bevorderen van vrijheid in het leerproces.
Om dit te bereiken, richt de taal zich op het specificeren van het &quot;wat&quot; van het leren, terwijl dwingende voorschriften over het &quot;hoe&quot; bewust worden vermeden.
Deze filosofie komt tot uiting in de ontwerpkeuzes van de taal, die nauwgezet zijn afgestemd op het stimuleren van effectief en vrij leren.

Dit boek dient als een diepgaande verkenning van de onderwijstaal, haar fundamenten, hoe ze geïmplementeerd kan worden en haar potentieel om de brug te slaan tussen menselijke creativiteit en machine-intelligentie.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>6ul4mkr4uuer6k7p5m7zzhdqw9qk4v5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424877</id>
      <parentid>424876</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T05:26:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1844" sha1="609sod39ge2qixv8kjum1033x0jxobf" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In het tijdperk waarin kennis sneller evolueert dan ooit tevoren, wordt het vermogen om zelfstandig te leren steeds crucialer.
Niet alleen voor persoonlijke ontwikkeling, maar ook voor het bijblijven met de voortdurend veranderende wereld om ons heen.
Een sleutelfactor in het faciliteren van dit zelfgestuurde leren is de ontwikkeling van een onderwijstaal.
Deze taal, genaamd **Freell** (uitgesproken als 'for real'), is ontworpen om zowel begrijpelijk te zijn voor mensen als interpreteerbaar door kunstmatige intelligentie.
Het belooft een revolutie in het onderwijs door de autonomie van de leerder te ondersteunen middels een declaratieve benadering van kennisoverdracht.

Freell staat voor '''Free Learning Language''' en is een domeinspecifieke, prompting- en programmeertaal.
Het is domeinspecifiek omdat het doel is om leren te beschrijven met een aanzienlijke mate van vrijheid voor de leerder.
Het wordt een 'prompting' taal genoemd omdat de syntaxis zo is ontworpen dat een taalmodel (LLM) deze zonder moeite en met volledig begrip kan lezen.
Daarnaast functioneert het als een declaratieve programmeertaal, waarbij het 'hoe' primair wordt bepaald door expertregels gerelateerd aan vrij leren.

De overkoepelende missie van Freell is het bevorderen van vrijheid in het leerproces.
Om dit te bereiken, richt de taal zich op het specificeren van het &quot;wat&quot; van het leren, terwijl dwingende voorschriften over het &quot;hoe&quot; bewust worden vermeden.
Deze filosofie komt tot uiting in de ontwerpkeuzes van de taal, die nauwgezet zijn afgestemd op het stimuleren van effectief en vrij leren.

Dit boek dient als een diepgaande verkenning van de onderwijstaal, haar fundamenten, hoe ze geïmplementeerd kan worden en haar potentieel om de brug te slaan tussen menselijke creativiteit en machine-intelligentie.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>609sod39ge2qixv8kjum1033x0jxobf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg:Netwerken</title>
    <ns>1</ns>
    <id>46382</id>
    <revision>
      <id>424906</id>
      <parentid>421267</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T09:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Uitgevoerd</comment>
      <origin>424906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="880" sha1="anhypc7mzkllzjmk69talwgs4qccwit" xml:space="preserve">== Hoe is dit een Wikibook? ==

@[[Gebruiker:Effeietsanders]]: Is dit inderdaad de enige pagina in dit Wikibook? Hoe is het dan een boek? Een boek bestaat volgens mij uit ten minste twee hoofdstukken, liefst meer, voor elk onderwerp/onderdeel één. Dit lijkt mij alleen een inleiding. Hoe kan het boek in fase 4 zijn ingedeeld als er alleen een inleiding is? Gaan er nog meer hoofdstukken komen? Gezien de lange literatuurlijst is er veel meer te vertellen en uit te leggen, zijn er meer instructies te geven, e.d., zodat het een volledig Wikibook kan worden. 

Als er over een maand geen reactie is, stel ik voor om dit een &quot;beginnetje&quot; te noemen en naar fase 1 te verplaatsen.[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 11:56 (CEST)

{{Uitgevoerd}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 apr 2026 11:56 (CEST)</text>
      <sha1>anhypc7mzkllzjmk69talwgs4qccwit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Booleaanse logica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46601</id>
    <revision>
      <id>424848</id>
      <timestamp>2026-04-29T17:03:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>dp</comment>
      <origin>424848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115" sha1="maheshd61w8u0l2xpk629pvuwcasuqg" xml:space="preserve">{{Dpintro}}
*[[Programmeren in Java/Booleaanse logica]]
*[[Verzamelingen/Inleiding in de booleaanse logica]]
{{Dp}}</text>
      <sha1>maheshd61w8u0l2xpk629pvuwcasuqg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Inleiding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46602</id>
    <revision>
      <id>424853</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}  == Wat is een Onderwijswiki? == Een '''onderwijswiki''' is meer dan alleen een verzameling webpagina's. Het is een dynamische, collaboratieve leeromgeving waar kennis niet alleen wordt geconsumeerd, maar ook wordt gecreëerd. Voor software zoals [[Wikibooks]], die draait op de [[MediaWiki]] engine, betekent dit dat we krachtige instrumenten nodig hebben om informatie te structureren en presenteren.  == De weg naar Modules == Het bouwen van een onde…'</comment>
      <origin>424853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2331" sha1="qg6un2rrkflxvzfheu58wvj1e0v5hqx" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

== Wat is een Onderwijswiki? ==
Een '''onderwijswiki''' is meer dan alleen een verzameling webpagina's.
Het is een dynamische, collaboratieve leeromgeving waar kennis niet alleen wordt geconsumeerd, maar ook wordt gecreëerd.
Voor software zoals [[Wikibooks]], die draait op de [[MediaWiki]] engine, betekent dit dat we krachtige instrumenten nodig hebben om informatie te structureren en presenteren.

== De weg naar Modules ==
Het bouwen van een onderwijswiki begint eenvoudig, maar wordt gaandeweg complexer naarmate de behoeften toenemen.
We kunnen deze ontwikkeling zien als een ladder:

# '''Wikitext''': De basisopmaak van MediaWiki (zoals `[[Link]]` en `'''Vet'''`).
# '''ParserFunctions''': Logica toevoegen aan sjablonen (zoals `{{#if:}}` of `{{#switch:}}`).
# '''Scribunto (Lua)''': Volwaardig programmeren om complexe structuren te beheren die met eenvoudige sjablonen onbeheersbaar worden.

== Een voorbeeld: Sjabloon:Opmaak ==
Het [[Sjabloon:Opmaak]] is het perfecte voorbeeld van waar deze werelden samenkomen.
Aan de buitenkant ziet het eruit als een eenvoudig sjabloon, maar intern gebruikt het parserfunctions om de invoer te controleren en roept het vervolgens de Scribunto-extensie aan om de zware berekeningen en lay-out door een Lua-module te laten uitvoeren.

In dit boek nemen we de [[Module:Layout]] als leidraad.
Je leert niet alleen de programmeertaal Lua, maar ook hoe je een robuust systeem bouwt dat verder gaat dan de standaard MVC-architectuur.

== Inhoudsopgave ==
De volgende hoofdstukken nemen je mee op deze reis:
* [[Onderwijswiki/Wikitext|Wikitext]] - De basis van elke wikipagina.
* [[Onderwijswiki/ParserFunctions|ParserFunctions]] - De eerste stap naar dynamiek.
* [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto]] - De brug naar Lua.
* [[Onderwijswiki/Lua|Lua]] - De kracht van programmeren.
* [[Onderwijswiki/Model|Model]] - Gegevensstructuren en opslag.
* [[Onderwijswiki/Content|Content]] - De logica en verwerking.
* [[Onderwijswiki/View|View]] - De presentatielaag.
* [[Onderwijswiki/Configuration|Configuration]] - Flexibiliteit door instellingen.
* [[Onderwijswiki/Interface|Interface]] - De veilige toegangspoort.
* [[Onderwijswiki/Library|Library]] - Herbruikbare bouwstenen.
* [[Onderwijswiki/Architectuur|Architectuur]] - Het totale systeem als voordeel.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>qg6un2rrkflxvzfheu58wvj1e0v5hqx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424865</id>
      <parentid>424853</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="r07vi932o8dlrh7chcxo923y2edryuc" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Een '''onderwijswiki''' is meer dan alleen een verzameling webpagina's.
Het is een dynamische, collaboratieve leeromgeving waar kennis niet alleen wordt geconsumeerd, maar ook wordt gecreëerd.
Voor software zoals [[Wikibooks]], die draait op de [[MediaWiki]] engine, betekent dit dat we krachtige instrumenten nodig hebben om informatie te structureren en presenteren.

== Modules ==
Het bouwen van een onderwijswiki begint eenvoudig, maar wordt gaandeweg complexer naarmate de behoeften toenemen.
We kunnen deze ontwikkeling zien als een ladder:

# '''Wikitext''': De basisopmaak van MediaWiki (zoals `[[Link]]` en `'''Vet'''`).
# '''ParserFunctions''': Logica toevoegen aan sjablonen (zoals `{{#if:}}` of `{{#switch:}}`).
# '''Scribunto (Lua)''': Volwaardig programmeren om complexe structuren te beheren die met eenvoudige sjablonen onbeheersbaar worden.

== Sjabloon:Opmaak ==
Het [[Sjabloon:Opmaak]] is het perfecte voorbeeld van waar deze werelden samenkomen.
Aan de buitenkant ziet het eruit als een eenvoudig sjabloon, maar intern gebruikt het parserfunctions om de invoer te controleren en roept het vervolgens de Scribunto-extensie aan om de zware berekeningen en lay-out door een Lua-module te laten uitvoeren.

In dit boek nemen we de [[Module:Layout]] als leidraad.
Je leert niet alleen de programmeertaal Lua, maar ook hoe je een robuust systeem bouwt dat verder gaat dan de standaard MVC-architectuur.

== Inhoudsopgave ==
De volgende hoofdstukken nemen je mee op deze reis:
* [[Onderwijswiki/Wikitext|Wikitext]] - De basis van elke wikipagina.
* [[Onderwijswiki/ParserFunctions|ParserFunctions]] - De eerste stap naar dynamiek.
* [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto]] - De brug naar Lua.
* [[Onderwijswiki/Lua|Lua]] - De kracht van programmeren.
* [[Onderwijswiki/Model|Model]] - Gegevensstructuren en opslag.
* [[Onderwijswiki/Content|Content]] - De logica en verwerking.
* [[Onderwijswiki/View|View]] - De presentatielaag.
* [[Onderwijswiki/Configuration|Configuration]] - Flexibiliteit door instellingen.
* [[Onderwijswiki/Interface|Interface]] - De veilige toegangspoort.
* [[Onderwijswiki/Library|Library]] - Herbruikbare bouwstenen.
* [[Onderwijswiki/Architectuur|Architectuur]] - Het totale systeem als voordeel.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>r07vi932o8dlrh7chcxo923y2edryuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424915</id>
      <parentid>424865</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T10:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="0vaaty8bk6whejqgs6hf2nwkxt6koyf" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Een '''onderwijswiki''' is meer dan alleen een verzameling webpagina's.
Het is een dynamische, collaboratieve leeromgeving waar kennis niet alleen wordt geconsumeerd, maar ook wordt gecreëerd.
Voor software zoals [[Wikibooks]], die draait op de [[MediaWiki]] engine, betekent dit dat we krachtige instrumenten nodig hebben om informatie te structureren en presenteren.

== Modules ==
Het bouwen van een onderwijswiki begint eenvoudig, maar wordt gaandeweg complexer naarmate de behoeften toenemen.
We kunnen deze ontwikkeling zien als een ladder:

# '''Wikitext''': De basisopmaak van MediaWiki (zoals `[[Link]]` en `'''Vet'''`).
# '''ParserFunctions''': Logica toevoegen aan sjablonen (zoals `{{#if:}}` of `{{#switch:}}`).
# '''Scribunto (Lua)''': Het framework dat Lua-scripts inbedt in MediaWiki voor complexe logica die met eenvoudige sjablonen onbeheersbaar wordt.

== Sjabloon:Opmaak ==
Het [[Sjabloon:Opmaak]] is het perfecte voorbeeld van waar deze werelden samenkomen.
Aan de buitenkant ziet het eruit als een eenvoudig sjabloon, maar intern gebruikt het parserfunctions om de invoer te controleren en roept het vervolgens de Scribunto-extensie aan om de zware berekeningen en lay-out door een Lua-module te laten uitvoeren.

In dit boek nemen we de [[Module:Layout]] als leidraad.
Je leert niet alleen de programmeertaal Lua, maar ook hoe je een robuust systeem bouwt dat verder gaat dan de standaard MVC-architectuur.

== Inhoudsopgave ==
De volgende hoofdstukken nemen je mee op deze reis:
* [[Onderwijswiki/Wikitext|Wikitext]] - De basis van elke wikipagina.
* [[Onderwijswiki/ParserFunctions|ParserFunctions]] - De eerste stap naar dynamiek.
* [[Onderwijswiki/Scribunto|Scribunto]] - De brug naar Lua.
* [[Onderwijswiki/Lua|Lua]] - De kracht van programmeren.
* [[Onderwijswiki/Model|Model]] - Gegevensstructuren en opslag.
* [[Onderwijswiki/Content|Content]] - De logica en verwerking.
* [[Onderwijswiki/View|View]] - De presentatielaag.
* [[Onderwijswiki/Configuration|Configuration]] - Flexibiliteit door instellingen.
* [[Onderwijswiki/Interface|Interface]] - De veilige toegangspoort.
* [[Onderwijswiki/Library|Library]] - Herbruikbare bouwstenen.
* [[Onderwijswiki/Architectuur|Architectuur]] - Het totale systeem als voordeel.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>0vaaty8bk6whejqgs6hf2nwkxt6koyf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Model</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46603</id>
    <revision>
      <id>424854</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}  In een complexe module zoals [[Module:Layout]] is het essentieel om gegevens te scheiden van de logica en de weergave. Dit noemen we het '''Model'''.  == Het Call-model == Het hart van de Layout-module is het `Call`-model. Dit model fungeert als een &quot;reiskoffer&quot; die alle informatie verzamelt die nodig is om een pagina te renderen.  Wanneer een aanroep binnenkomt, wordt er een nieuw `Call`-object geïnitialiseerd:  &lt;pre&gt; local call = CFG.INCLUDE( en…'</comment>
      <origin>424854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="bh4cpy83jgg22eik4kwz19rsziewxwe" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

In een complexe module zoals [[Module:Layout]] is het essentieel om gegevens te scheiden van de logica en de weergave.
Dit noemen we het '''Model'''.

== Het Call-model ==
Het hart van de Layout-module is het `Call`-model.
Dit model fungeert als een &quot;reiskoffer&quot; die alle informatie verzamelt die nodig is om een pagina te renderen.

Wanneer een aanroep binnenkomt, wordt er een nieuw `Call`-object geïnitialiseerd:

&lt;pre&gt;
local call = CFG.INCLUDE( environment, &quot;call&quot; ).init( CFG, environment );
&lt;/pre&gt;

=== Waarom een Model? ===
Door een specifiek model te gebruiken, voorkomen we dat we losse variabelen overal doorheen moeten sturen.
Alle relevante data zit in één object:
* De parameters van de gebruiker.
* De instellingen van de omgeving.
* De status van de validatie (bijv. `call.pass`).

== Andere Modellen ==
Naast de `Call` zijn er gespecialiseerde modellen in de Layout-module:
* '''Inventory''': Beheert de beschikbare onderdelen en hun eigenschappen.
* '''Convert''': Zorgt voor de omzetting van ruwe data naar bruikbare types.
* '''Response''': Verzamelt de resultaten van verschillende render-stappen tot één eindresultaat.

Door deze scheiding blijft de code overzichtelijk en testbaar.
Als we iets willen veranderen aan hoe gegevens worden opgeslagen, hoeven we alleen het Model aan te passen, zonder dat de View of de Content hiervan last hebben.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>bh4cpy83jgg22eik4kwz19rsziewxwe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Content</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46604</id>
    <revision>
      <id>424855</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}  De laag '''Content''' (Inhoud) vormt de logische kern van de module. Hier wordt bepaald '''wat''' er precies moet gebeuren voor een specifiek type object. In de MVC-architectuur fungeert dit vaak als de '''Controller'''.  == De Rol van Content == Wanneer het [[Onderwijswiki/Model|Model]] de gegevens heeft verzameld, geeft de [[Onderwijswiki/Interface|Interface]] de controle over aan de Content-laag. Deze laag verwerkt de gegevens en bereidt ze voor…'</comment>
      <origin>424855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1731" sha1="a037av528mkqzny2fo7mjs8da3l4uhi" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De laag '''Content''' (Inhoud) vormt de logische kern van de module.
Hier wordt bepaald '''wat''' er precies moet gebeuren voor een specifiek type object.
In de MVC-architectuur fungeert dit vaak als de '''Controller'''.

== De Rol van Content ==
Wanneer het [[Onderwijswiki/Model|Model]] de gegevens heeft verzameld, geeft de [[Onderwijswiki/Interface|Interface]] de controle over aan de Content-laag.
Deze laag verwerkt de gegevens en bereidt ze voor op de weergave.

== De Submodules van Content ==
In de [[Module:Layout]] is de Content-laag opgedeeld in gespecialiseerde submodules.
Elke submodule weet alles over een specifiek type pagina of onderdeel:

* '''Book''': Logica voor het beheren van boeken, zoals hoofdstuklijsten en metadata.
* '''Chapter''': Specifieke verwerking voor individuele hoofdstukken binnen een boek.
* '''Series''': Behandelt reeksen van boeken.
* '''Chess''': Een complexe submodule voor het renderen van schaakdiagrammen en PGN-data.
* '''Infobox''': Verwerkt de data die in een infobox moet verschijnen.
* '''Module''': Logica voor het documenteren en weergeven van informatie over andere Lua-modules.
* '''Template''': Beheert de logica voor sjablonen.
* '''Age''': Een kleine utiliteit om leeftijden te berekenen op basis van data.
* '''Bookshelf''': Logica voor het organiseren van boekenplanken.

== Hoe het werkt ==
De `Interface` bepaalt op basis van de parameters welke submodule geladen moet worden.
Bijvoorbeeld:

&lt;pre&gt;
local item = CFG.INCLUDE( environment, &quot;content/book&quot; );
&lt;/pre&gt;

Deze modulaire opbouw zorgt ervoor dat de code voor schaakborden niet in de weg zit van de code voor boekhoofdstukken.
Elke submodule is &quot;expert&quot; in zijn eigen domein.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>a037av528mkqzny2fo7mjs8da3l4uhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424868</id>
      <parentid>424855</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* De Submodules van Content */</comment>
      <origin>424868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="0kmwppljpfdu49z44mfesnnz2tzim6a" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De laag '''Content''' (Inhoud) vormt de logische kern van de module.
Hier wordt bepaald '''wat''' er precies moet gebeuren voor een specifiek type object.
In de MVC-architectuur fungeert dit vaak als de '''Controller'''.

== De Rol van Content ==
Wanneer het [[Onderwijswiki/Model|Model]] de gegevens heeft verzameld, geeft de [[Onderwijswiki/Interface|Interface]] de controle over aan de Content-laag.
Deze laag verwerkt de gegevens en bereidt ze voor op de weergave.

== Submodules ==
In de [[Module:Layout]] is de Content-laag opgedeeld in gespecialiseerde submodules.
Elke submodule weet alles over een specifiek type pagina of onderdeel:

* '''Book''': Logica voor het beheren van boeken, zoals hoofdstuklijsten en metadata.
* '''Chapter''': Specifieke verwerking voor individuele hoofdstukken binnen een boek.
* '''Series''': Behandelt reeksen van boeken.
* '''Chess''': Een complexe submodule voor het renderen van schaakdiagrammen en PGN-data.
* '''Infobox''': Verwerkt de data die in een infobox moet verschijnen.
* '''Module''': Logica voor het documenteren en weergeven van informatie over andere Lua-modules.
* '''Template''': Beheert de logica voor sjablonen.
* '''Age''': Een kleine utiliteit om leeftijden te berekenen op basis van data.
* '''Bookshelf''': Logica voor het organiseren van boekenplanken.

== Hoe het werkt ==
De `Interface` bepaalt op basis van de parameters welke submodule geladen moet worden.
Bijvoorbeeld:

&lt;pre&gt;
local item = CFG.INCLUDE( environment, &quot;content/book&quot; );
&lt;/pre&gt;

Deze modulaire opbouw zorgt ervoor dat de code voor schaakborden niet in de weg zit van de code voor boekhoofdstukken.
Elke submodule is &quot;expert&quot; in zijn eigen domein.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>0kmwppljpfdu49z44mfesnnz2tzim6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424869</id>
      <parentid>424868</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* De Rol van Content */</comment>
      <origin>424869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1691" sha1="91yc6jo1429iigyfscsdle22b5sa95h" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De laag '''Content''' (Inhoud) vormt de logische kern van de module.
Hier wordt bepaald '''wat''' er precies moet gebeuren voor een specifiek type object.
In de MVC-architectuur fungeert dit vaak als de '''Controller'''.

Wanneer het [[Onderwijswiki/Model|Model]] de gegevens heeft verzameld, geeft de [[Onderwijswiki/Interface|Interface]] de controle over aan de Content-laag.
Deze laag verwerkt de gegevens en bereidt ze voor op de weergave.

== Submodules ==
In de [[Module:Layout]] is de Content-laag opgedeeld in gespecialiseerde submodules.
Elke submodule weet alles over een specifiek type pagina of onderdeel:

* '''Book''': Logica voor het beheren van boeken, zoals hoofdstuklijsten en metadata.
* '''Chapter''': Specifieke verwerking voor individuele hoofdstukken binnen een boek.
* '''Series''': Behandelt reeksen van boeken.
* '''Chess''': Een complexe submodule voor het renderen van schaakdiagrammen en PGN-data.
* '''Infobox''': Verwerkt de data die in een infobox moet verschijnen.
* '''Module''': Logica voor het documenteren en weergeven van informatie over andere Lua-modules.
* '''Template''': Beheert de logica voor sjablonen.
* '''Age''': Een kleine utiliteit om leeftijden te berekenen op basis van data.
* '''Bookshelf''': Logica voor het organiseren van boekenplanken.

== Hoe het werkt ==
De `Interface` bepaalt op basis van de parameters welke submodule geladen moet worden.
Bijvoorbeeld:

&lt;pre&gt;
local item = CFG.INCLUDE( environment, &quot;content/book&quot; );
&lt;/pre&gt;

Deze modulaire opbouw zorgt ervoor dat de code voor schaakborden niet in de weg zit van de code voor boekhoofdstukken.
Elke submodule is &quot;expert&quot; in zijn eigen domein.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>91yc6jo1429iigyfscsdle22b5sa95h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424870</id>
      <parentid>424869</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Hoe het werkt */</comment>
      <origin>424870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1687" sha1="5o97jh30v8ce2r6s6dygp38af6r2pe2" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De laag '''Content''' (Inhoud) vormt de logische kern van de module.
Hier wordt bepaald '''wat''' er precies moet gebeuren voor een specifiek type object.
In de MVC-architectuur fungeert dit vaak als de '''Controller'''.

Wanneer het [[Onderwijswiki/Model|Model]] de gegevens heeft verzameld, geeft de [[Onderwijswiki/Interface|Interface]] de controle over aan de Content-laag.
Deze laag verwerkt de gegevens en bereidt ze voor op de weergave.

== Submodules ==
In de [[Module:Layout]] is de Content-laag opgedeeld in gespecialiseerde submodules.
Elke submodule weet alles over een specifiek type pagina of onderdeel:

* '''Book''': Logica voor het beheren van boeken, zoals hoofdstuklijsten en metadata.
* '''Chapter''': Specifieke verwerking voor individuele hoofdstukken binnen een boek.
* '''Series''': Behandelt reeksen van boeken.
* '''Chess''': Een complexe submodule voor het renderen van schaakdiagrammen en PGN-data.
* '''Infobox''': Verwerkt de data die in een infobox moet verschijnen.
* '''Module''': Logica voor het documenteren en weergeven van informatie over andere Lua-modules.
* '''Template''': Beheert de logica voor sjablonen.
* '''Age''': Een kleine utiliteit om leeftijden te berekenen op basis van data.
* '''Bookshelf''': Logica voor het organiseren van boekenplanken.

== Voorbeeld ==
De `Interface` bepaalt op basis van de parameters welke submodule geladen moet worden.
Bijvoorbeeld:

&lt;pre&gt;
local item = CFG.INCLUDE( environment, &quot;content/book&quot; );
&lt;/pre&gt;

Deze modulaire opbouw zorgt ervoor dat de code voor schaakborden niet in de weg zit van de code voor boekhoofdstukken.
Elke submodule is &quot;expert&quot; in zijn eigen domein.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>5o97jh30v8ce2r6s6dygp38af6r2pe2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/View</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46605</id>
    <revision>
      <id>424856</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}  De '''View''' (Weergave) is de laag die verantwoordelijk is voor het genereren van de uiteindelijke HTML of Wikitekst die de gebruiker te zien krijgt. Hier wordt de logica van de [[Onderwijswiki/Content|Content]] omgezet in beeld.  == De Kracht van de View == In de [[Module:Layout]] is de View-laag extreem rijk aan onderdelen. Omdat we een moderne en &quot;premium&quot; uitstraling willen, zijn er veel verschillende visuele componenten beschikbaar.  == De Su…'</comment>
      <origin>424856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1698" sha1="m1h22r5va8upwewrzffsu3i5v10x03q" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De '''View''' (Weergave) is de laag die verantwoordelijk is voor het genereren van de uiteindelijke HTML of Wikitekst die de gebruiker te zien krijgt.
Hier wordt de logica van de [[Onderwijswiki/Content|Content]] omgezet in beeld.

== De Kracht van de View ==
In de [[Module:Layout]] is de View-laag extreem rijk aan onderdelen.
Omdat we een moderne en &quot;premium&quot; uitstraling willen, zijn er veel verschillende visuele componenten beschikbaar.

== De Submodules van View ==
De View-laag bevat een grote hoeveelheid submodules voor specifieke visuele elementen:

* '''Hoofdonderdelen''': `Book`, `Chapter`, `Series`, `User` (voor gebruikerspagina's).
* '''Navigatie''': `Toc` (Inhoudsopgave), `Progress` (Voortgangsbalk), `Prefixindex`.
* '''Informatie''': `Infobox`, `Definition`, `Description`.
* '''Media &amp; Decoratie''': `Logo`, `Painting` (voor kunstwerken), `Gradient` (voor kleurverlopen).
* '''Interactief''': `Chess` (voor het visuele schaakbord), `Talk` (overleg-onderdelen).
* '''Externe Integratie''': `Wikipedia`, `Wikijunior`.
* '''Layout elementen''': `Section`, `Category`, `Bookshelf`.

== Voorbeeld: Voortgang weergeven ==
De `Progress`-submodule in de View-laag neemt een percentage uit de Content-laag en zet dit om in een klikbare, gekleurde balk:

&lt;pre&gt;
local progress = CFG.INCLUDE( environment, &quot;view/progress&quot; );
return progress.render( call );
&lt;/pre&gt;

== Waarom deze scheiding? ==
Door de weergave volledig los te koppelen van de logica, kunnen we de stijl van de hele wiki aanpassen (bijvoorbeeld van een &quot;lichte&quot; naar een &quot;donkere&quot; modus) door alleen de View-modules aan te passen.
De berekeningen in de Content-laag blijven ongewijzigd.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>m1h22r5va8upwewrzffsu3i5v10x03q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424871</id>
      <parentid>424856</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1608" sha1="fm0d99dtuwnbmvu79oh3rkiw7siv0ql" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De '''View''' (Weergave) is de laag die verantwoordelijk is voor het genereren van de uiteindelijke HTML of Wikitekst die de gebruiker te zien krijgt.
Hier wordt de logica van de [[Onderwijswiki/Content|Content]] omgezet in beeld.

In de [[Module:Layout]] is de View-laag extreem rijk aan onderdelen.
Omdat we een moderne en &quot;premium&quot; uitstraling willen, zijn er veel verschillende visuele componenten beschikbaar.

== Submodules ==
De View-laag bevat een grote hoeveelheid submodules voor specifieke visuele elementen:

* '''Hoofdonderdelen''': `Book`, `Chapter`, `Series`, `User` (voor gebruikerspagina's).
* '''Navigatie''': `Toc` (Inhoudsopgave), `Progress` (Voortgangsbalk), `Prefixindex`.
* '''Informatie''': `Infobox`, `Definition`, `Description`.
* '''Media &amp; Decoratie''': `Logo`, `Painting` (voor kunstwerken), `Gradient` (voor kleurverlopen).
* '''Interactief''': `Chess` (voor het visuele schaakbord), `Talk` (overleg-onderdelen).
* '''Externe Integratie''': `Wikipedia`, `Wikijunior`.
* '''Layout elementen''': `Section`, `Category`, `Bookshelf`.

== Voorbeeld ==
De `Progress`-submodule in de View-laag neemt een percentage uit de Content-laag en zet dit om in een klikbare, gekleurde balk:

&lt;pre&gt;
local progress = CFG.INCLUDE( environment, &quot;view/progress&quot; );
return progress.render( call );
&lt;/pre&gt;

Door de weergave volledig los te koppelen van de logica, kunnen we de stijl van de hele wiki aanpassen (bijvoorbeeld van een &quot;lichte&quot; naar een &quot;donkere&quot; modus) door alleen de View-modules aan te passen.
De berekeningen in de Content-laag blijven ongewijzigd.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>fm0d99dtuwnbmvu79oh3rkiw7siv0ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Configuration</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46606</id>
    <revision>
      <id>424858</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}  Een modern systeem moet flexibel zijn. In de [[Module:Layout]] wordt deze flexibiliteit geboden door de laag '''Configuration''' (Configuratie).  == Centraal Beheer == De configuratie bepaalt hoe de verschillende onderdelen van de module met elkaar samenwerken. In `Configuration.lua` vinden we instellingen zoals: * De namen van de sjablonen voor verschillende omgevingen (Productie, Stage, etc.). * De zoekvolgorde voor submodules. * De beschikbare t…'</comment>
      <origin>424858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1765" sha1="p34lts3esfhly2qfdg5yms1zcun2xzn" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

Een modern systeem moet flexibel zijn.
In de [[Module:Layout]] wordt deze flexibiliteit geboden door de laag '''Configuration''' (Configuratie).

== Centraal Beheer ==
De configuratie bepaalt hoe de verschillende onderdelen van de module met elkaar samenwerken.
In `Configuration.lua` vinden we instellingen zoals:
* De namen van de sjablonen voor verschillende omgevingen (Productie, Stage, etc.).
* De zoekvolgorde voor submodules.
* De beschikbare talen en kleurenthema's.

== De INCLUDE Functie ==
Een van de meest krachtige onderdelen van de configuratie is de `INCLUDE` functie.
Deze functie zorgt ervoor dat we altijd de juiste versie van een submodule laden, passend bij de omgeving waarin we werken.

&lt;pre&gt;
local interface = CFG.INCLUDE( environment, &quot;interface&quot; );
&lt;/pre&gt;

=== Hoe INCLUDE werkt ===
1. '''Zoekvolgorde''': De functie zoekt eerst in de huidige omgeving (bijv. `Development`).
2. '''Fallback''': Als de module daar niet wordt gevonden, &quot;valt de functie terug&quot; naar de volgende omgeving (bijv. `Stage` en uiteindelijk `Production`).
3. '''Caching''': Om de module snel te houden, worden gevonden paden opgeslagen in een cache, zodat MediaWiki niet telkens hoeft te controleren of een pagina bestaat.

== De Submodules van Configuration ==
De configuratie is zelf ook weer onderverdeeld in submodules:
* '''Locations''': Bepaalt waar de module moet zoeken naar onderdelen.
* '''Environments''': Definieert de hiërarchie tussen de verschillende werkruimtes.

Door deze opzet kunnen we een nieuwe functie testen in de `Sandbox` door daar simpelweg een nieuwe versie van een submodule te plaatsen.
De rest van het systeem blijft de stabiele `Production`-versie gebruiken, behalve voor die ene specifieke test.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>p34lts3esfhly2qfdg5yms1zcun2xzn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424859</id>
      <parentid>424858</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:15:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="dei6tmpaqedx49qcricmbdtg9uhwpud" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

Een modern systeem moet flexibel zijn.
In de [[Module:Layout]] wordt deze flexibiliteit geboden door de laag '''Configuration''' (Configuratie).

== Centraal Beheer ==
De configuratie bepaalt hoe de verschillende onderdelen van de module met elkaar samenwerken.
In `Configuration.lua` vinden we instellingen zoals:
* De namen van de sjablonen voor verschillende omgevingen (Productie, Stage, etc.).
* De zoekvolgorde voor submodules.
* De beschikbare talen en kleurenthema's.

== De INCLUDE Functie ==
Een van de meest krachtige onderdelen van de configuratie is de `INCLUDE` functie.
Deze functie zorgt ervoor dat we altijd de juiste versie van een submodule laden, passend bij de omgeving waarin we werken.

&lt;pre&gt;
local interface = CFG.INCLUDE( environment, &quot;interface&quot; );
&lt;/pre&gt;

=== Hoe INCLUDE werkt ===
1. '''Zoekvolgorde''': De functie zoekt eerst in de huidige omgeving (bijv. `Development`).
2. '''Fallback''': Als de module daar niet wordt gevonden, &quot;valt de functie terug&quot; naar de volgende omgeving (bijv. `Stage` en uiteindelijk `Production`).
3. '''Caching''': Om de module snel te houden, worden gevonden paden opgeslagen in een cache, zodat MediaWiki niet telkens hoeft te controleren of een pagina bestaat.

Door deze opzet kunnen we een nieuwe functie testen in de `Sandbox` door daar simpelweg een nieuwe versie van een submodule te plaatsen.
De rest van het systeem blijft de stabiele `Production`-versie gebruiken, behalve voor die ene specifieke test.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>dei6tmpaqedx49qcricmbdtg9uhwpud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Interface</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46607</id>
    <revision>
      <id>424860</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:16:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}  De '''Interface''' is de beveiligde toegangspoort tot de module. Het verbindt de aanroep vanuit een sjabloon met de complexe logica binnenin. In de [[Module:Layout]] wordt hiervoor een unieke metafoor gebruikt: '''De Reis'''.  == De Reis-metafoor == Een aanroep naar de module wordt behandeld als een vlucht. Er is een vaste volgorde van stappen (de pipeline) die elke aanroep moet doorlopen:  # '''Luggage (Bagage)''': De parameters van de gebruiker w…'</comment>
      <origin>424860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1730" sha1="7ljx1pf7ibszgthdnwzmsrklxbuqhh4" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

De '''Interface''' is de beveiligde toegangspoort tot de module.
Het verbindt de aanroep vanuit een sjabloon met de complexe logica binnenin.
In de [[Module:Layout]] wordt hiervoor een unieke metafoor gebruikt: '''De Reis'''.

== De Reis-metafoor ==
Een aanroep naar de module wordt behandeld als een vlucht.
Er is een vaste volgorde van stappen (de pipeline) die elke aanroep moet doorlopen:

# '''Luggage (Bagage)''': De parameters van de gebruiker worden verzameld en in een &quot;koffer&quot; (`Call`-object) gestopt.
# '''Security (Beveiliging)''': De aanroep wordt gecontroleerd. Is het sjabloon geautoriseerd om deze omgeving te gebruiken?
# '''Frisk (Fouilleren)''': De individuele parameters worden gecontroleerd. Bevatten ze geldige waarden?
# '''Flight (De Vlucht)''': Als alles veilig is, stijgt de vlucht op (`takeoff`). De [[Onderwijswiki/Content|Content]] en [[Onderwijswiki/View|View]] gaan nu aan het werk.
# '''Landed (Geland)''': De resultaten worden verzameld en klaargemaakt voor de gebruiker.

== Submodules ==
De Interface-laag gebruikt gespecialiseerde submodules om deze stappen uit te voeren:

* '''Security''': Controleert de toegang en de integriteit van de aanroep.
* '''Frisk''': Een diepgaande controle op de waarden van de parameters om fouten in de uitvoering te voorkomen.
* '''Flight''': Coördineert de uiteindelijke rendering en verzamelt eventuele feedback of foutmeldingen.

== Waarom? ==
De Interface fungeert als een &quot;schild&quot;.
Het zorgt ervoor dat foutieve invoer van een gebruiker nooit de kern van de module (de logica of de data) kan laten crashen.
In plaats van een technische foutmelding, krijgt de gebruiker nette feedback over wat er mis is met de aanroep.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>7ljx1pf7ibszgthdnwzmsrklxbuqhh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Library</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46608</id>
    <revision>
      <id>424861</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}  Naast de grote architectuur van MVC heeft de [[Module:Layout]] een schat aan kleine, herbruikbare bouwstenen verzameld in de '''Library''' (Bibliotheek).  == Herbruikbaarheid == Een goede programmeur herhaalt zichzelf niet (DRY: Don't Repeat Yourself). Algemene taken zoals het bewerken van tekst, het berekenen van kleuren of het valideren van data worden ondergebracht in de Library.  == De Submodules van de Library == De bibliotheek is een groeiend…'</comment>
      <origin>424861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1834" sha1="rqry51dx2h8drrcjre2gk766dx3ixne" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

Naast de grote architectuur van MVC heeft de [[Module:Layout]] een schat aan kleine, herbruikbare bouwstenen verzameld in de '''Library''' (Bibliotheek).

== Herbruikbaarheid ==
Een goede programmeur herhaalt zichzelf niet (DRY: Don't Repeat Yourself).
Algemene taken zoals het bewerken van tekst, het berekenen van kleuren of het valideren van data worden ondergebracht in de Library.

== De Submodules van de Library ==
De bibliotheek is een groeiende verzameling van gereedschappen:

* '''Data &amp; Berekeningen''':
** `Array`: Krachtige functies om tabellen en lijsten te manipuleren.
** `Calculator`: Rekenkundige hulpfuncties.
** `Timestamp`: Werken met datums en tijden.
* '''Visueel''':
** `Color`: Omzetten van kleuren (bijv. van HEX naar RGB) en het berekenen van kleurtinten.
** `Box`: Hulp bij het maken van visuele kaders en vakken.
* '''Tekst &amp; Validatie''':
** `Text`: Geavanceerde tekstbewerkingen.
** `Pattern`: Werken met Lua-patronen (regex).
** `Markup`: Helpt bij het genereren van correcte wikitekst en HTML.
** `Validation`: Algemene regels om te controleren of data klopt.
* '''Systeem''':
** `Mediawiki`: Abstractielaag voor specifieke MediaWiki-functies.
** `Unittest`: Een compleet framework om andere modules automatisch te testen op fouten.

== Het voordeel van een Library ==
Door deze functies in een centrale bibliotheek te plaatsen, wordt de rest van de module veel leesbaarder.
In plaats van 20 regels code om een kleur lichter te maken, schrijven we in de View:

&lt;pre&gt;
local color = CFG.INCLUDE( environment, &quot;library/color&quot; );
local lichteKleur = color.lighten( &quot;0000FF&quot;, 2 );
&lt;/pre&gt;

Dit maakt de code niet alleen korter, maar ook makkelijker te onderhouden.
Als we de manier waarop we kleuren berekenen willen verbeteren, hoeven we dat maar op één plek te doen.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>rqry51dx2h8drrcjre2gk766dx3ixne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424863</id>
      <parentid>424861</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* De Submodules van de Library */</comment>
      <origin>424863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1816" sha1="mrnedekxedpev3sgiy1zjdpyny8ti00" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

Naast de grote architectuur van MVC heeft de [[Module:Layout]] een schat aan kleine, herbruikbare bouwstenen verzameld in de '''Library''' (Bibliotheek).

== Herbruikbaarheid ==
Een goede programmeur herhaalt zichzelf niet (DRY: Don't Repeat Yourself).
Algemene taken zoals het bewerken van tekst, het berekenen van kleuren of het valideren van data worden ondergebracht in de Library.

== Submodules ==
De bibliotheek is een groeiende verzameling van gereedschappen:

* '''Data &amp; Berekeningen''':
** `Array`: Krachtige functies om tabellen en lijsten te manipuleren.
** `Calculator`: Rekenkundige hulpfuncties.
** `Timestamp`: Werken met datums en tijden.
* '''Visueel''':
** `Color`: Omzetten van kleuren (bijv. van HEX naar RGB) en het berekenen van kleurtinten.
** `Box`: Hulp bij het maken van visuele kaders en vakken.
* '''Tekst &amp; Validatie''':
** `Text`: Geavanceerde tekstbewerkingen.
** `Pattern`: Werken met Lua-patronen (regex).
** `Markup`: Helpt bij het genereren van correcte wikitekst en HTML.
** `Validation`: Algemene regels om te controleren of data klopt.
* '''Systeem''':
** `Mediawiki`: Abstractielaag voor specifieke MediaWiki-functies.
** `Unittest`: Een compleet framework om andere modules automatisch te testen op fouten.

== Het voordeel van een Library ==
Door deze functies in een centrale bibliotheek te plaatsen, wordt de rest van de module veel leesbaarder.
In plaats van 20 regels code om een kleur lichter te maken, schrijven we in de View:

&lt;pre&gt;
local color = CFG.INCLUDE( environment, &quot;library/color&quot; );
local lichteKleur = color.lighten( &quot;0000FF&quot;, 2 );
&lt;/pre&gt;

Dit maakt de code niet alleen korter, maar ook makkelijker te onderhouden.
Als we de manier waarop we kleuren berekenen willen verbeteren, hoeven we dat maar op één plek te doen.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>mrnedekxedpev3sgiy1zjdpyny8ti00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424864</id>
      <parentid>424863</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Het voordeel van een Library */</comment>
      <origin>424864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1797" sha1="cl4j9g4m29gzmsg85bellsi3knk2qvj" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

Naast de grote architectuur van MVC heeft de [[Module:Layout]] een schat aan kleine, herbruikbare bouwstenen verzameld in de '''Library''' (Bibliotheek).

== Herbruikbaarheid ==
Een goede programmeur herhaalt zichzelf niet (DRY: Don't Repeat Yourself).
Algemene taken zoals het bewerken van tekst, het berekenen van kleuren of het valideren van data worden ondergebracht in de Library.

== Submodules ==
De bibliotheek is een groeiende verzameling van gereedschappen:

* '''Data &amp; Berekeningen''':
** `Array`: Krachtige functies om tabellen en lijsten te manipuleren.
** `Calculator`: Rekenkundige hulpfuncties.
** `Timestamp`: Werken met datums en tijden.
* '''Visueel''':
** `Color`: Omzetten van kleuren (bijv. van HEX naar RGB) en het berekenen van kleurtinten.
** `Box`: Hulp bij het maken van visuele kaders en vakken.
* '''Tekst &amp; Validatie''':
** `Text`: Geavanceerde tekstbewerkingen.
** `Pattern`: Werken met Lua-patronen (regex).
** `Markup`: Helpt bij het genereren van correcte wikitekst en HTML.
** `Validation`: Algemene regels om te controleren of data klopt.
* '''Systeem''':
** `Mediawiki`: Abstractielaag voor specifieke MediaWiki-functies.
** `Unittest`: Een compleet framework om andere modules automatisch te testen op fouten.

== Voordelen ==
Door deze functies in een centrale bibliotheek te plaatsen, wordt de rest van de module veel leesbaarder.
In plaats van 20 regels code om een kleur lichter te maken, schrijven we in de View:

&lt;pre&gt;
local color = CFG.INCLUDE( environment, &quot;library/color&quot; );
local lichteKleur = color.lighten( &quot;0000FF&quot;, 2 );
&lt;/pre&gt;

Dit maakt de code niet alleen korter, maar ook makkelijker te onderhouden.
Als we de manier waarop we kleuren berekenen willen verbeteren, hoeven we dat maar op één plek te doen.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>cl4j9g4m29gzmsg85bellsi3knk2qvj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijswiki/Architectuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46609</id>
    <revision>
      <id>424862</id>
      <timestamp>2026-04-29T20:17:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}}  Nu we alle onderdelen van de [[Module:Layout]] hebben verkend, kunnen we de balans opmaken. Waarom is dit systeem zo opgezet en wat zijn de voordelen?  == Waarom simpele MVC niet genoeg is == De standaard '''Model-View-Controller''' (MVC) architectuur is een geweldig begin, maar in een complexe omgeving als een wiki lopen we tegen grenzen aan: * **Veiligheid**: Hoe voorkomen we dat een gebruiker het hele systeem laat crashen met een verkeerde param…'</comment>
      <origin>424862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2091" sha1="luh90ng7brhojcvbxkqjgnz2ohh7rpq" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

Nu we alle onderdelen van de [[Module:Layout]] hebben verkend, kunnen we de balans opmaken.
Waarom is dit systeem zo opgezet en wat zijn de voordelen?

== Waarom simpele MVC niet genoeg is ==
De standaard '''Model-View-Controller''' (MVC) architectuur is een geweldig begin, maar in een complexe omgeving als een wiki lopen we tegen grenzen aan:
* **Veiligheid**: Hoe voorkomen we dat een gebruiker het hele systeem laat crashen met een verkeerde parameter?
* **Onderhoud**: Hoe kunnen we nieuwe functies ontwikkelen zonder de huidige gebruikers te storen?
* **Herbruikbaarheid**: Hoe voorkomen we dat we dezelfde code voor kleuren of tekst telkens opnieuw schrijven?

== Het &quot;Totaal-Systeem&quot; ==
De Layout-module lost dit op door MVC uit te breiden met extra lagen:

* '''Interface + Security''': Zorgen voor een veilige buffer tussen de gebruiker en de logica.
* '''Configuration + Environments''': Maken het mogelijk om in `Development` te werken terwijl `Production` stabiel blijft.
* '''Library''': Biedt een solide basis van herbruikbare gereedschappen.

=== De voordelen op een rij ===
# '''Stabiliteit''': Door de strikte scheiding en de Interface-controles is de module extreem robuust.
# '''Snelheid van Ontwikkeling''': Nieuwe onderdelen (zoals een nieuwe `View`) kunnen snel worden toegevoegd door gebruik te maken van de bestaande `Library` en het `Call`-model.
# '''Overzicht''': Ondanks dat de module uit honderden submodules bestaat, is het door de duidelijke mappenstructuur altijd duidelijk waar je moet zijn om iets aan te passen.
# '''Testbaarheid''': Elk onderdeel kan individueel worden getest (met de `Unittest`-library), wat de kans op regressies (nieuwe fouten in oude code) minimaliseert.

== Conclusie ==
Het bouwen van een onderwijswiki met deze architectuur vraagt in het begin om meer planning, maar de beloning is een systeem dat jarenlang kan meegroeien met de behoeften van leerlingen en docenten.
Je hebt nu niet alleen geleerd hoe Lua werkt, maar ook hoe je een software-ecosysteem ontwerpt dat klaar is voor de toekomst.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>luh90ng7brhojcvbxkqjgnz2ohh7rpq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424872</id>
      <parentid>424862</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Waarom simpele MVC niet genoeg is */</comment>
      <origin>424872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2065" sha1="gij64dtqasb3hvemsuxjuju6nkdkixe" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

Nu we alle onderdelen van de [[Module:Layout]] hebben verkend, kunnen we de balans opmaken.
Waarom is dit systeem zo opgezet en wat zijn de voordelen?

== Waarom? ==
De standaard '''Model-View-Controller''' (MVC) architectuur is een geweldig begin, maar in een complexe omgeving als een wiki lopen we tegen grenzen aan:
* **Veiligheid**: Hoe voorkomen we dat een gebruiker het hele systeem laat crashen met een verkeerde parameter?
* **Onderhoud**: Hoe kunnen we nieuwe functies ontwikkelen zonder de huidige gebruikers te storen?
* **Herbruikbaarheid**: Hoe voorkomen we dat we dezelfde code voor kleuren of tekst telkens opnieuw schrijven?

== Het &quot;Totaal-Systeem&quot; ==
De Layout-module lost dit op door MVC uit te breiden met extra lagen:

* '''Interface + Security''': Zorgen voor een veilige buffer tussen de gebruiker en de logica.
* '''Configuration + Environments''': Maken het mogelijk om in `Development` te werken terwijl `Production` stabiel blijft.
* '''Library''': Biedt een solide basis van herbruikbare gereedschappen.

=== De voordelen op een rij ===
# '''Stabiliteit''': Door de strikte scheiding en de Interface-controles is de module extreem robuust.
# '''Snelheid van Ontwikkeling''': Nieuwe onderdelen (zoals een nieuwe `View`) kunnen snel worden toegevoegd door gebruik te maken van de bestaande `Library` en het `Call`-model.
# '''Overzicht''': Ondanks dat de module uit honderden submodules bestaat, is het door de duidelijke mappenstructuur altijd duidelijk waar je moet zijn om iets aan te passen.
# '''Testbaarheid''': Elk onderdeel kan individueel worden getest (met de `Unittest`-library), wat de kans op regressies (nieuwe fouten in oude code) minimaliseert.

== Conclusie ==
Het bouwen van een onderwijswiki met deze architectuur vraagt in het begin om meer planning, maar de beloning is een systeem dat jarenlang kan meegroeien met de behoeften van leerlingen en docenten.
Je hebt nu niet alleen geleerd hoe Lua werkt, maar ook hoe je een software-ecosysteem ontwerpt dat klaar is voor de toekomst.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>gij64dtqasb3hvemsuxjuju6nkdkixe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424873</id>
      <parentid>424872</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T20:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* Het &quot;Totaal-Systeem&quot; */</comment>
      <origin>424873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2059" sha1="7eehw3tmbu3rr3lcpx3p7yz4ytg2csu" xml:space="preserve">{{Opmaak}}

Nu we alle onderdelen van de [[Module:Layout]] hebben verkend, kunnen we de balans opmaken.
Waarom is dit systeem zo opgezet en wat zijn de voordelen?

== Waarom? ==
De standaard '''Model-View-Controller''' (MVC) architectuur is een geweldig begin, maar in een complexe omgeving als een wiki lopen we tegen grenzen aan:
* **Veiligheid**: Hoe voorkomen we dat een gebruiker het hele systeem laat crashen met een verkeerde parameter?
* **Onderhoud**: Hoe kunnen we nieuwe functies ontwikkelen zonder de huidige gebruikers te storen?
* **Herbruikbaarheid**: Hoe voorkomen we dat we dezelfde code voor kleuren of tekst telkens opnieuw schrijven?

== Totaal-Systeem ==
De Layout-module lost dit op door MVC uit te breiden met extra lagen:

* '''Interface + Security''': Zorgen voor een veilige buffer tussen de gebruiker en de logica.
* '''Configuration + Environments''': Maken het mogelijk om in `Development` te werken terwijl `Production` stabiel blijft.
* '''Library''': Biedt een solide basis van herbruikbare gereedschappen.

=== De voordelen op een rij ===
# '''Stabiliteit''': Door de strikte scheiding en de Interface-controles is de module extreem robuust.
# '''Snelheid van Ontwikkeling''': Nieuwe onderdelen (zoals een nieuwe `View`) kunnen snel worden toegevoegd door gebruik te maken van de bestaande `Library` en het `Call`-model.
# '''Overzicht''': Ondanks dat de module uit honderden submodules bestaat, is het door de duidelijke mappenstructuur altijd duidelijk waar je moet zijn om iets aan te passen.
# '''Testbaarheid''': Elk onderdeel kan individueel worden getest (met de `Unittest`-library), wat de kans op regressies (nieuwe fouten in oude code) minimaliseert.

== Conclusie ==
Het bouwen van een onderwijswiki met deze architectuur vraagt in het begin om meer planning, maar de beloning is een systeem dat jarenlang kan meegroeien met de behoeften van leerlingen en docenten.
Je hebt nu niet alleen geleerd hoe Lua werkt, maar ook hoe je een software-ecosysteem ontwerpt dat klaar is voor de toekomst.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>7eehw3tmbu3rr3lcpx3p7yz4ytg2csu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Vrijheid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46610</id>
    <revision>
      <id>424878</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Vrij leren == '''Freell''' is ontworpen om vrij leren te bevorderen, waarbij strikt wordt vastgehouden aan expertregels voor elke vorm van oplegging. Daarom worden leereenheden niet willekeurig gestructureerd, tenzij dit strikt noodzakelijk is. De volgorde van sub-eenheden binnen een eenheid is bijvoorbeeld alleen gerechtvaardigd als dit cruciaal is voor het leerproces. Dit is met name het geval wanneer bepaalde vaardigheden pas kunnen worden ver…'</comment>
      <origin>424878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1447" sha1="77yoomfd0n0osz0vf740r7myilcoi67" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Vrij leren ==
'''Freell''' is ontworpen om vrij leren te bevorderen, waarbij strikt wordt vastgehouden aan expertregels voor elke vorm van oplegging.
Daarom worden leereenheden niet willekeurig gestructureerd, tenzij dit strikt noodzakelijk is.
De volgorde van sub-eenheden binnen een eenheid is bijvoorbeeld alleen gerechtvaardigd als dit cruciaal is voor het leerproces.
Dit is met name het geval wanneer bepaalde vaardigheden pas kunnen worden verworven na het beheersen van voorafgaande vaardigheden, wat een logische en noodzakelijke progressie in de leerreis garandeert.

Freell beoogt zowel onderwijsarchitecten (zij die het leren voor anderen orkestreren) als leerarchitecten (zij die hun eigen leren structureren) te ontlasten van de verplichting om effectieve leerstrategieën tot in detail te beheersen.
De expertregels die in Freell zijn ingebed, zorgen ervoor dat er zoveel mogelijk vrijheid in het leerproces wordt opgenomen zonder de effectiviteit in gevaar te brengen.

Meer vrijheid in het leren maakt een betere afstemming mogelijk, wat de effectiviteit verhoogt.
Via Freell worden architecten verlost van de tijdrovende taak om het leren verder te structureren dan nodig is.
De taal en de daaruit voortvloeiende instrumenten regelen dit, terwijl ze trouw blijven aan de kernmissie: het bevorderen van zoveel mogelijk vrijheid in het leren, zolang dit de effectiviteit dient of niet schaadt.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>77yoomfd0n0osz0vf740r7myilcoi67</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424896</id>
      <parentid>424878</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="2j8on9yyzqpwjg0afzgodxvo2sody0u" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== [[Vrij leren]] ==
'''Freell''' is ontworpen om vrij leren te bevorderen, waarbij strikt wordt vastgehouden aan expertregels voor elke vorm van oplegging.
Daarom worden leereenheden niet willekeurig gestructureerd, tenzij dit strikt noodzakelijk is.
De volgorde van sub-eenheden binnen een eenheid is bijvoorbeeld alleen gerechtvaardigd als dit cruciaal is voor het leerproces.
Dit is met name het geval wanneer bepaalde vaardigheden pas kunnen worden verworven na het beheersen van voorafgaande vaardigheden, wat een logische en noodzakelijke progressie in de leerreis garandeert.

'''Freell''' beoogt zowel onderwijsarchitecten (zij die het leren voor anderen orkestreren) als leerarchitecten (zij die hun eigen leren structureren) te ontlasten van de verplichting om effectieve leerstrategieën tot in detail te beheersen.
De expertregels die in Freell zijn ingebed, zorgen ervoor dat er zoveel mogelijk vrijheid in het leerproces wordt opgenomen zonder de effectiviteit in gevaar te brengen.

Meer vrijheid in het leren maakt een betere afstemming mogelijk, wat de effectiviteit verhoogt.
Via '''Freell''' worden architecten verlost van de tijdrovende taak om het leren verder te structureren dan nodig is.
De taal en de daaruit voortvloeiende instrumenten regelen dit, terwijl ze trouw blijven aan de kernmissie: het bevorderen van zoveel mogelijk vrijheid in het leren, zolang dit de effectiviteit dient of niet schaadt.

=== Leerbox ==
De ultieme vorm van vrijheid wordt bereikt door het leerproces te isoleren van externe verstoringen.
Dit gebeurt in what we een '''Leerbox''' noemen.
De Leerbox bevat de noodzakelijke bronnen en regels om het leren zelfsturend te maken.
In deze omgeving is de rol van '''Freell''' het definiëren van het &quot;wat&quot; van het leren, zodat de &quot;hoe&quot; volledig aan de interactie van de leerder binnen de box wordt overgelaten.

Zie voor meer details het hoofdstuk [[Onderwijstaal/Leerbox|Leerbox]].

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>2j8on9yyzqpwjg0afzgodxvo2sody0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424897</id>
      <parentid>424896</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T06:14:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>/* = Leerbox */</comment>
      <origin>424897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1966" sha1="88f5v1uyambb1bnccvwjxiz8t5k1yg6" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== [[Vrij leren]] ==
'''Freell''' is ontworpen om vrij leren te bevorderen, waarbij strikt wordt vastgehouden aan expertregels voor elke vorm van oplegging.
Daarom worden leereenheden niet willekeurig gestructureerd, tenzij dit strikt noodzakelijk is.
De volgorde van sub-eenheden binnen een eenheid is bijvoorbeeld alleen gerechtvaardigd als dit cruciaal is voor het leerproces.
Dit is met name het geval wanneer bepaalde vaardigheden pas kunnen worden verworven na het beheersen van voorafgaande vaardigheden, wat een logische en noodzakelijke progressie in de leerreis garandeert.

'''Freell''' beoogt zowel onderwijsarchitecten (zij die het leren voor anderen orkestreren) als leerarchitecten (zij die hun eigen leren structureren) te ontlasten van de verplichting om effectieve leerstrategieën tot in detail te beheersen.
De expertregels die in Freell zijn ingebed, zorgen ervoor dat er zoveel mogelijk vrijheid in het leerproces wordt opgenomen zonder de effectiviteit in gevaar te brengen.

Meer vrijheid in het leren maakt een betere afstemming mogelijk, wat de effectiviteit verhoogt.
Via '''Freell''' worden architecten verlost van de tijdrovende taak om het leren verder te structureren dan nodig is.
De taal en de daaruit voortvloeiende instrumenten regelen dit, terwijl ze trouw blijven aan de kernmissie: het bevorderen van zoveel mogelijk vrijheid in het leren, zolang dit de effectiviteit dient of niet schaadt.

== Leerbox ==
De ultieme vorm van vrijheid wordt bereikt door het leerproces te isoleren van externe verstoringen.
Dit gebeurt in what we een '''Leerbox''' noemen.
De Leerbox bevat de noodzakelijke bronnen en regels om het leren zelfsturend te maken.
In deze omgeving is de rol van '''Freell''' het definiëren van het &quot;wat&quot; van het leren, zodat de &quot;hoe&quot; volledig aan de interactie van de leerder binnen de box wordt overgelaten.

Zie voor meer details het hoofdstuk [[Onderwijstaal/Leerbox|Leerbox]].

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>88f5v1uyambb1bnccvwjxiz8t5k1yg6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Definitie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46611</id>
    <revision>
      <id>424879</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Definitie == De onderwijstaal '''Freell''' maakt gebruik van specifieke trefwoorden en typen om de structuur van het leren vast te leggen.  === Trefwoorden === * '''DEFINE''': Wordt gebruikt om syntaxisregels of eigenschappen van typen (ACTION, ACTOR, RESOURCE, LANGUAGE, MEDIUM) in te stellen. * '''CREATE''': Wordt gebruikt om de creatie van een entiteit te initialiseren. * '''REFERENCE''': Wordt gebruikt om een bestaande entiteit of extern eleme…'</comment>
      <origin>424879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="ceppj2pnavaajxdd5gwcmrg2k0q1py2" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Definitie ==
De onderwijstaal '''Freell''' maakt gebruik van specifieke trefwoorden en typen om de structuur van het leren vast te leggen.

=== Trefwoorden ===
* '''DEFINE''': Wordt gebruikt om syntaxisregels of eigenschappen van typen (ACTION, ACTOR, RESOURCE, LANGUAGE, MEDIUM) in te stellen.
* '''CREATE''': Wordt gebruikt om de creatie van een entiteit te initialiseren.
* '''REFERENCE''': Wordt gebruikt om een bestaande entiteit of extern element te identificeren of ernaar te verwijzen.
* '''AS''': Wordt gebruikt om een specifieke waarde, beschrijving of kenmerk toe te wijzen aan een entiteit of relatie.
* '''FROM''': Specificeert de oorsprong of bron-actor in een actie of relatie.
* '''TO''': Geeft de doel-actor of de bestemming aan in een actie of relatie.
* '''BY''': Wordt gebruikt om de uitgevoerde acties op te sommen of om een methode of aanpak te specificeren.
* '''WITH''': Duidt de middelen of instrumenten aan die in een actie of proces worden gebruikt.
* '''IN''': Geeft de taal of het formaat aan waarin een actie, communicatie of proces wordt uitgevoerd.
* '''ON''': Specificeert het medium of platform waar een actie plaatsvindt of waar een bron zich bevindt.

=== Typen ===
* '''ACTION''': Een specifieke taak of operatie, meestal met actoren en mogelijk het manipuleren van bronnen.
* '''ACTOR''': Een entiteit die acties uitvoert; dit kan een AI, gebruiker, systeemcomponent, etc. zijn.
* '''RESOURCE''': Een item of entiteit die wordt gebruikt of beïnvloed door acties, inclusief documenten, gegevens, etc.
* '''LANGUAGE''': Een gedefinieerde set communicatieregels of stijl gebruikt in interacties.
* '''MEDIUM''': Het platform of middel waarlangs communicatie of interactie plaatsvindt.

=== Syntaxis Voorbeelden ===
De syntaxis van Freell is ontworpen om leesbaar en logisch te zijn:

; Actie creëren
&lt;pre&gt;
Identifier [: STRING waarde]
[FROM ACTOR ActorIdentifier1 [, ActorIdentifier2, ...]]
[TO ACTOR DoelActorIdentifier1 [, DoelActorIdentifier2, ...]]
[BY ACTION ActieIdentifier1 [, ActieIdentifier2, ...]]
[WITH RESOURCE BronIdentifier1 [, BronIdentifier2, ...]]
&lt;/pre&gt;

; Actor creëren
&lt;pre&gt;
Identifier: STRING waarde
&lt;/pre&gt;

; Bron creëren
&lt;pre&gt;
Identifier [: STRING waarde]
[BY ACTION ActieIdentifier1 [, ActieIdentifier2, ...]]
[WITH RESOURCE BronIdentifier1 [, BronIdentifier2, ...]]
[IN LANGUAGE TaalIdentifier1]
[ON MEDIUM MediumIdentifier1]
&lt;/pre&gt;

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>ceppj2pnavaajxdd5gwcmrg2k0q1py2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Typen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46612</id>
    <revision>
      <id>424880</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:32:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Typen == Freell categoriseert de leerervaring in verschillende typen, van de meest vrije tot de meest gestructureerde vorm.  === Gebruik === Wanneer een leerder zijn eigen leerproces ontwerpt, spreken we van een '''leerarchitectuur'''. Er is sprake van een '''onderwijsarchitectuur''' wanneer iemand anders het leerproces van de leerder ontwerpt. In dat geval begint de declaratie altijd met het kiezen van het type van het wortelobject (root object)…'</comment>
      <origin>424880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3688" sha1="er3vwf60vyfo9dedz9tcn1tovu1ty5i" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Typen ==
Freell categoriseert de leerervaring in verschillende typen, van de meest vrije tot de meest gestructureerde vorm.

=== Gebruik ===
Wanneer een leerder zijn eigen leerproces ontwerpt, spreken we van een '''leerarchitectuur'''.
Er is sprake van een '''onderwijsarchitectuur''' wanneer iemand anders het leerproces van de leerder ontwerpt.
In dat geval begint de declaratie altijd met het kiezen van het type van het wortelobject (root object) waaraan de leertakken en leerbladeren zijn verbonden.
Deze keuze wordt afgedwongen bij de onderwijsarchitect om hem uit te nodigen zorgvuldig na te denken over de mate van vrijheid die aan de leerder wordt verleend.

De mate van vrijheid bepaalt het type van het wortelobject.
Dit betekent niet dat minder vrije typen niet gebruikt kunnen worden als onderdeel van dat wortelobject.
Het vertelt Freell vooral hoe de takken en bladeren moeten worden geïnterpreteerd op basis van het type van het wortelobject.

=== Onderwijsarchitectuur ===
Binnen een onderwijsarchitectuur onderscheiden we de volgende typen:

* '''Actor''': Wanneer een derde partij de leerervaring begint te ontwerpen, zoals een leraar of onderwijsontwerper, wordt de vrijheid van de leerder verminderd. We noemen deze externe beïnvloeder een &quot;Onderwijsarchitect&quot;.
* '''Portfolio''': Wanneer van de leerder wordt verwacht dat hij laat zien wat hij heeft geleerd, komen we op het gebied van het portfolio. Dit type vereist validatie door een externe partij, maar staat de leerder nog steeds toe om vrij te verkennen.
* '''Action (Actie)''': Naarmate we meer resultaatgericht onderwijs krijgen, identificeert Freell 'Actie' als het volgende niveau. Hierbij moet de leerder concrete acties of gedragingen laten zien om aan te tonen dat er geleerd is.
* '''Unit (Eenheid)''': Als de ontwerper het leerproces organiseert of verdeelt in eenheden (zoals schooljaren of cursussen), beperkt dit de vrijheid van de leerder verder.
* '''Prerequisite (Voorkennis)''': Vaak stelt een onderwijsorganisatie eisen aan de beginkenmerken van de leerder om deel te mogen nemen aan een bepaalde eenheid.
* '''Resource (Bron)''': In de context van vrij leren dient het type 'Bron' als suggestie, hulp of hint die leerders kunnen raadplegen voor ondersteuning.
* '''Method (Methode)''': Het laatste type voordat we het leren niet langer als vrij kunnen bestempelen is de 'Methode'. Dit komt in beeld wanneer er specifieke methodieken zijn die de leerder geacht wordt te volgen (bijv. Montessori of Ondernemend Leren).

=== Leerarchitectuur ===
In een leerarchitectuur is het hebben van een wortelobject optioneel.
De leerder heeft immers de ultieme vrijheid om zijn eigen leerpad te ontwerpen.
Hier is de vrijheid op zijn hoogtepunt omdat de leerder de volledige controle heeft, waardoor de achterwaartse afhankelijkheden die vaak nodig zijn bij het ontwerpen van onderwijs voor iemand anders, worden geëlimineerd.

=== Achterwaartse Afhankelijkheden ===
Elk type in een Freell-onderwijsarchitectuur activeert de noodzaak voor andere typen.
Dit is een logische progressie:
# '''Method''': Het kiezen van een methode leidt tot specifieke overtuigingen of eisen ('''Prerequisite''').
# '''Prerequisite''': Voorkennis impliceert een organisatorische eenheid waar deze relevant is ('''Unit''').
# '''Unit''': Een eenheid impliceert dat acties op een bepaalde manier zijn georganiseerd ('''Action''').
# '''Action''': Acties moeten waarneembaar zijn om waarde te hebben in een onderwijscontext, wat leidt tot het tonen ervan ('''Portfolio''').
# '''Portfolio''': Het tonen van acties impliceert de aanwezigheid van een publiek of beoordelaar ('''Actor''').

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>er3vwf60vyfo9dedz9tcn1tovu1ty5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Declaratief</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46613</id>
    <revision>
      <id>424881</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:36:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Declaratief == Bij de ontwikkeling van een eigen taal voor leerprocessen zijn de voordelen van declaratief programmeren essentieel.  === Beknoptheid === Een opmerkelijk voordeel van dit paradigma is de beknoptheid die het in de code brengt, mits de interpreter of engine bedreven is in het optimaal interpreteren van de declaraties. Deze beknoptheid is bijzonder gunstig bij het maken van een domeinspecifieke taal (DSL), omdat het een meer intuïtie…'</comment>
      <origin>424881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="n4oee7wo8mzggs27cur8m56cnyym6h3" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Declaratief ==
Bij de ontwikkeling van een eigen taal voor leerprocessen zijn de voordelen van declaratief programmeren essentieel.

=== Beknoptheid ===
Een opmerkelijk voordeel van dit paradigma is de beknoptheid die het in de code brengt, mits de interpreter of engine bedreven is in het optimaal interpreteren van de declaraties.
Deze beknoptheid is bijzonder gunstig bij het maken van een domeinspecifieke taal (DSL), omdat het een meer intuïtieve en leesbare verwoording van de domeinlogica biedt.

In tegenstelling tot Objectgeoriënteerd Programmeren (OOP), dat vaak ingewikkelde relaties en interacties tussen objecten met zich meebrengt, houdt de declaratieve aanpak de code overzichtelijk.
OOP kan, indien niet nauwgezet beheerd, leiden tot 'spaghetti-code' — een verwarde en moeilijk te volgen codebase.

=== Resultaatgericht ===
Gezien de missie van '''Freell''' is de adoptie van declaratief programmeren een harmonieuze keuze.
Het belichaamt eenvoud, elimineert onnodige franje en stelt gebruikers in staat om het leren met gemak te beschrijven.
Deze rechtstreekse benadering stelt gebruikers in staat om zich te concentreren op het formuleren van wat ze willen bereiken op het gebied van leren, waarbij het 'hoe' aan de interpreter wordt overgelaten.

=== Effectiviteit ===
De intelligente interpreter van '''Freell''' vertaalt deze declaraties vervolgens naar tastbare outputs, zoals bouwstenen voor [[leergame]]s, xAPI-opslag, Moodle-cursussen of API-responses.
Dit proces legt de nadruk op het faciliteren van vrij leren.
Het doel is om het ontwerpproces van leren te stroomlijnen en het intuïtief, effectief en gebruikersgericht te maken, wat perfect aansluit bij het ethos van onbelemmerd leren.

=== De Rol van OOP ===
Hoewel de Freell-taal declaratief is voor de eenvoud van de gebruiker, profiteert de onderliggende interpreter van een [[Onderwijsvorm/Objectgeoriënteerd onderwijs|objectgeoriënteerde architectuur]].
Deze OOP-basis in de interpreter maakt een gestructureerde aanpak mogelijk voor het afhandelen van de diverse en potentieel complexe vertalingen naar verschillende outputs.
Inkapseling, overerving en polymorfisme bieden een robuust raamwerk om de verschillende vertaalmodules efficiënt te beheren en uit te breiden.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>n4oee7wo8mzggs27cur8m56cnyym6h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Prompting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46614</id>
    <revision>
      <id>424882</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Prompting == '''Freell''' is een programmeertaal met een syntaxis die lijkt op een 'prompt'. Dit is een bewuste keuze voor de architectuur van het leren.  === Waarom Prompt-achtige Syntaxis? ===  ==== 1. Eenvoud en Abstractie ==== '''Freell''' streeft ernaar de taal declaratief te houden, waarbij de meeste complexiteit wordt geabstraheerd. Dit zorgt ervoor dat de gebruiker zich alleen hoeft te concentreren op wat hij wil bereiken, en niet op hoe…'</comment>
      <origin>424882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="me05z30nz3o6clpqawwon4igqspngub" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Prompting ==
'''Freell''' is een programmeertaal met een syntaxis die lijkt op een 'prompt'. Dit is een bewuste keuze voor de architectuur van het leren.

=== Waarom Prompt-achtige Syntaxis? ===

==== 1. Eenvoud en Abstractie ====
'''Freell''' streeft ernaar de taal declaratief te houden, waarbij de meeste complexiteit wordt geabstraheerd.
Dit zorgt ervoor dat de gebruiker zich alleen hoeft te concentreren op wat hij wil bereiken, en niet op hoe hij dat moet bereiken.

==== 2. Helderheid en Ondubbelzinnigheid ====
Een van de uitdagingen in onderwijsontwerp is de vaagheid die vaak aanwezig is in onderwijstaal.
Een goed gedefinieerde, strikte taal elimineert dit probleem, waardoor het gemakkelijker wordt om onderwijsontwerpen te begrijpen en te implementeren zonder misverstanden.

==== 3. AI-vriendelijk ====
De prompt-achtige syntaxis is niet alleen leesbaar voor mensen, maar ook gemakkelijk interpreteerbaar door AI.
Dit maakt het eenvoudiger om AI-ondersteuning op te nemen in het ontwerpproces, omdat de AI de ontwerpstatements kan begrijpen, leren en zelfs corrigeren.

==== 4. Gebruikerservaring ====
De interactie op basis van prompts maakt de gebruikerservaring intuïtief.
Het is zo ontworpen dat zowel onderwijsexperts als AI het kunnen begrijpen, wat het ontwerpproces efficiënter maakt.

=== Hoe werkt het? ===
Tijdens de interactie begint '''Freell''' de gebruiker te begeleiden met vragen zoals: &quot;Geef een naam voor de onderwijsarchitectuur.&quot;
Deze aanpak maakt de taal zelfverklarend en leidt de gebruiker door het ontwerpproces.

=== Toekomstige Richting ===
Het doel is om AI verder te integreren, zodat deze de Freell-taal niet alleen begrijpt, maar ook leert door middel van 'transfer learning'.
Dit zal de AI in staat stellen proactiever te assisteren bij het ontwerp, wat de efficiëntie en gebruikerservaring verder zal verbeteren.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>me05z30nz3o6clpqawwon4igqspngub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Interpreter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46615</id>
    <revision>
      <id>424883</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Interpreter == Om de doelstellingen van helderheid, ontwikkelbaarheid en testbaarheid te bereiken, is er gekozen voor het bouwen van een interpreter voor '''Freell'''.  === Interactief === Deze interpreter vertaalt niet alleen de declaratieve Freell-taal naar actiegerichte outputs, maar biedt de gebruiker ook inzichtelijke uitleg over hoe de vertalingen tot stand komen. Deze interactieve functie is bedoeld om gebruikers te betrekken bij het begri…'</comment>
      <origin>424883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1645" sha1="oni97t1038ubkrf78p3cli80224b2wo" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Interpreter ==
Om de doelstellingen van helderheid, ontwikkelbaarheid en testbaarheid te bereiken, is er gekozen voor het bouwen van een interpreter voor '''Freell'''.

=== Interactief ===
Deze interpreter vertaalt niet alleen de declaratieve Freell-taal naar actiegerichte outputs, maar biedt de gebruiker ook inzichtelijke uitleg over hoe de vertalingen tot stand komen.
Deze interactieve functie is bedoeld om gebruikers te betrekken bij het begrijpen en leren over architecturen voor vrij leren.

=== Technologie (C#) ===
Gezien de toekomstige integratie met de ontwikkeling van leergames in Unity, is C# gekozen als programmeertaal voor de interpreter.
Hierbij wordt gebruikgemaakt van de Irony .NET Compiler Construction Kit vanwege de eenvoud en geschiktheid voor dit project.

=== Modulair ===
Irony helpt bij het definiëren van de grammatica van Freell en het construeren van een interpreter met een modulaire structuur.
Deze modulaire opbouw is cruciaal om ervoor te zorgen dat verschillende delen van de codebase onafhankelijk van elkaar kunnen worden ontwikkeld, getest en bijgewerkt.

=== Test-Driven Development (TDD) ===
Er wordt een Test-Driven Development (TDD) aanpak gehanteerd om de robuustheid en correctheid van de interpreter vanaf het begin te waarborgen.
Voorbeelddialogen en onderwijsarchitecturen dienen als uitgangspunt voor het ontwikkelen van testcases.
Deze tests sturen het ontwikkelproces aan en zorgen ervoor dat de interpreter niet alleen aan de functionele eisen voldoet, maar ook dient als leermiddel voor gebruikers die de wereld van vrije leerarchitecturen verkennen.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>oni97t1038ubkrf78p3cli80224b2wo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Testen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46616</id>
    <revision>
      <id>424884</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} De validatie van '''Freell''' rust op drie cruciale assen: Turing-volledigheid, conversie naar erkende onderwijsstandaarden en praktische toepasbaarheid in open leeromgevingen (ELO's).  == Turing-volledigheid == Er wordt een formele toets uitgevoerd om de Turing-volledigheid vast te stellen. Hiermee wordt aangetoond dat Freell in staat is om complexe computationele logica te omvatten, vergelijkbaar met een Turing-machine, maar dan binnen het domein…'</comment>
      <origin>424884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1925" sha1="r9mk6r50hzlbthu5ei7uw7z8usx6kep" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
De validatie van '''Freell''' rust op drie cruciale assen: Turing-volledigheid, conversie naar erkende onderwijsstandaarden en praktische toepasbaarheid in open leeromgevingen (ELO's).

== Turing-volledigheid ==
Er wordt een formele toets uitgevoerd om de Turing-volledigheid vast te stellen.
Hiermee wordt aangetoond dat Freell in staat is om complexe computationele logica te omvatten, vergelijkbaar met een Turing-machine, maar dan binnen het domein van het leren.

== Standaardconversie ==
Er worden conversiemodules ontwikkeld om de '''Freell'''-syntaxis te vertalen naar formaten die worden voorgeschreven door:
* '''Experience API (xAPI)'''
* '''cmi5 specificatie'''
* '''Sharable Content Object Reference Model (SCORM)'''

De nauwkeurigheid en integriteit van het conversieproces worden strikt gecontroleerd aan de hand van vooraf gedefinieerde benchmarks.

== Praktische Toepasbaarheid ==
'''Freell''' wordt ingezet om cursussen te ontwerpen binnen open ELO-omgevingen zoals Moodle.
Gebruikersacceptatietests meten de tevredenheid en effectiviteit vanuit het perspectief van de eindgebruiker.
Tegelijkertijd wordt het correcte gebruik van prompts door AI beoordeeld door middel van gespecificeerde tests.

== AI-interactietests ==
De interactie tussen '''Freell''' en AI wordt grondig onderzocht om er zeker van te zijn dat leerprompts nauwkeurig worden uitgevoerd.
We zetten kunstmatige intelligentie in om verschillende vormen van leer- of onderwijsbeschrijvingen naar '''Freell''' te vertalen, en deze vervolgens weer te reconstrueren vanuit de '''Freell'''-definities.
Dit dient om te controleren of de essentie van het leren behouden blijft.

Deze veelzijdige testaanpak biedt een uitgebreid validatiekader.
Het zorgt ervoor dat Freell niet alleen voldoet aan theoretische computationele principes, maar ook naadloos integreert met bestaande onderwijsstandaarden en platforms.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>r9mk6r50hzlbthu5ei7uw7z8usx6kep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Conversie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46617</id>
    <revision>
      <id>424885</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} == Conversie == Een krachtige manier om '''Freell''' te gebruiken is door het automatiseren van de conversie van beschrijvingen van leerarchitecturen naar '''Freell'''-statements.  === Hoe het werkt === Het conversieproces wordt gefaciliteerd door een AI, die de verstrekte onderwijsbeschrijving interpreteert en vertaalt naar de '''Freell'''-taal.  # '''Gebruikersinvoer''': De gebruiker voert een bestaand onderwijsontwerp in. Dit kan een document zij…'</comment>
      <origin>424885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1927" sha1="lh2g74rd1g0z4tmiiq5o1w6yyra5evx" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Conversie ==
Een krachtige manier om '''Freell''' te gebruiken is door het automatiseren van de conversie van beschrijvingen van leerarchitecturen naar '''Freell'''-statements.

=== Hoe het werkt ===
Het conversieproces wordt gefaciliteerd door een AI, die de verstrekte onderwijsbeschrijving interpreteert en vertaalt naar de '''Freell'''-taal.

# '''Gebruikersinvoer''': De gebruiker voert een bestaand onderwijsontwerp in. Dit kan een document zijn, zoals &quot;Geavanceerde Data-analyse&quot;, of een andere tekstuele beschrijving.
# '''AI-interpretatie''': De AI scant het document en probeert de kerncomponenten te abstraheren om deze naar Freell-statements te vertalen.
# '''Interactie''': De AI gaat een 'dialoog' aan met de Freell-interpreter en dient de geabstraheerde statements in voor validatie of verdere begeleiding.
# '''Iteratieve Verfijning''': Freell beoordeelt elk statement en geeft indien nodig feedback of correcties. De AI gebruikt deze feedback om zijn begrip te verfijnen en nauwkeurigere statements te genereren.
# '''Voltooiing''': Dit proces gaat door totdat het gehele ontwerp succesvol is vertaald naar geldige Freell-statements.

=== Voordelen ===
* '''Efficiëntie''': Het automatiseert het tijdrovende proces van handmatige vertaling, wat tijd en moeite bespaart.
* '''Nauwkeurigheid''': De iteratieve feedbackloop met de '''Freell'''-interpreter zorgt ervoor dat de uiteindelijke output strikt voldoet aan de syntaxis en semantiek van de taal, waardoor fouten tot een minimum worden beperkt.
* '''Gebruiksvriendelijk''': Deze functie maakt het gemakkelijker voor mensen die niet bekend zijn met '''Freell''' om de taal te gebruiken, omdat ze kunnen beginnen met een formaat waar ze vertrouwd mee zijn.
* '''AI-leren''': Dit proces dient als een vorm van training voor de AI, waardoor deze zijn begrip van zowel onderwijsontwerpen als de Freell-taal kan verbeteren.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>lh2g74rd1g0z4tmiiq5o1w6yyra5evx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>424886</id>
      <parentid>424885</parentid>
      <timestamp>2026-04-30T05:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>424886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1911" sha1="9n4b0ovjxzwedjjgm9unkdmfa2q4rhx" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Een krachtige manier om '''Freell''' te gebruiken is door het automatiseren van de conversie van beschrijvingen van leerarchitecturen naar '''Freell'''-statements.

=== Hoe het werkt ===
Het conversieproces wordt gefaciliteerd door een AI, die de verstrekte onderwijsbeschrijving interpreteert en vertaalt naar de '''Freell'''-taal.

# '''Gebruikersinvoer''': De gebruiker voert een bestaand onderwijsontwerp in. Dit kan een document zijn, zoals &quot;Geavanceerde Data-analyse&quot;, of een andere tekstuele beschrijving.
# '''AI-interpretatie''': De AI scant het document en probeert de kerncomponenten te abstraheren om deze naar Freell-statements te vertalen.
# '''Interactie''': De AI gaat een 'dialoog' aan met de Freell-interpreter en dient de geabstraheerde statements in voor validatie of verdere begeleiding.
# '''Iteratieve Verfijning''': Freell beoordeelt elk statement en geeft indien nodig feedback of correcties. De AI gebruikt deze feedback om zijn begrip te verfijnen en nauwkeurigere statements te genereren.
# '''Voltooiing''': Dit proces gaat door totdat het gehele ontwerp succesvol is vertaald naar geldige Freell-statements.

=== Voordelen ===
* '''Efficiëntie''': Het automatiseert het tijdrovende proces van handmatige vertaling, wat tijd en moeite bespaart.
* '''Nauwkeurigheid''': De iteratieve feedbackloop met de '''Freell'''-interpreter zorgt ervoor dat de uiteindelijke output strikt voldoet aan de syntaxis en semantiek van de taal, waardoor fouten tot een minimum worden beperkt.
* '''Gebruiksvriendelijk''': Deze functie maakt het gemakkelijker voor mensen die niet bekend zijn met '''Freell''' om de taal te gebruiken, omdat ze kunnen beginnen met een formaat waar ze vertrouwd mee zijn.
* '''AI-leren''': Dit proces dient als een vorm van training voor de AI, waardoor deze zijn begrip van zowel onderwijsontwerpen als de Freell-taal kan verbeteren.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>9n4b0ovjxzwedjjgm9unkdmfa2q4rhx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Toepassing</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46618</id>
    <revision>
      <id>424888</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:55:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} De onderwijstaal '''Freell''' kent diverse toepassingsgebieden binnen het moderne onderwijslandschap.  == Conversie == '''Freell''' kan bestaande onderwijsontwerpen analyseren op hun mate van vrijheid. Door deze ontwerpen om te zetten in '''Freell'''-code kan worden onderzocht welke elementen kunnen worden weggelaten of omgezet in suggesties zonder dat dit de effectiviteit vermindert. Dit is een krachtig hulpmiddel voor onderwijsvernieuwers.  == Tur…'</comment>
      <origin>424888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1529" sha1="5sczg5xumoo4e0rgh3zjrhpb3txyr89" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
De onderwijstaal '''Freell''' kent diverse toepassingsgebieden binnen het moderne onderwijslandschap.

== Conversie ==
'''Freell''' kan bestaande onderwijsontwerpen analyseren op hun mate van vrijheid.
Door deze ontwerpen om te zetten in '''Freell'''-code kan worden onderzocht welke elementen kunnen worden weggelaten of omgezet in suggesties zonder dat dit de effectiviteit vermindert.
Dit is een krachtig hulpmiddel voor onderwijsvernieuwers.

== Turing-volledigheid ==
Freell is &quot;Turing-volledig&quot; binnen het specifieke domein van &quot;[[vrij leren]]&quot;.
Dit houdt in dat de taal elk denkbaar onderwijsmodel kan beschrijven dat als &quot;[[vrij leren]]&quot; kwalificeert.
Hoewel '''Freell''' niet alle mogelijke leersystemen kan modelleren, kan het deze modellen wel altijd transformeren naar een variant voor vrij leren.

== Expertregels ==
De antwoorden van '''Freell''' in de prompting-taal hebben dezelfde syntaxis als de &quot;expertregels&quot;.
Dit maakt het mogelijk om de taal te integreren in besluitvormingssystemen die gebaseerd zijn op expertkennis.

== Leerarchitectuur ==
Het gebruik van AI om de leerder te &quot;leren kennen&quot; en suggesties te doen op basis van '''Freell'''-richtlijnen, opent de weg naar gepersonaliseerd leren op een schaal die voorheen onhaalbaar was.

== Onderwijsarchitecten ==
'''Freell''' dient ook als een trainingsinstrument voor aanstaande [[onderwijsarchitect]]en.
Door de taal te leren, worden ze tegelijkertijd getraind in de principes van effectief en vrij onderwijsontwerp.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>5sczg5xumoo4e0rgh3zjrhpb3txyr89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Voorbeeld</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46619</id>
    <revision>
      <id>424890</id>
      <timestamp>2026-04-30T05:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} Hieronder volgen enkele voorbeelden van hoe de syntaxis van '''Freell''' in de praktijk wordt gebruikt voor het definiëren van regels en architecturen.  == Expertregel == Het is verplicht om declaraties van expertregels te beginnen met de naam van de regel. Bijvoorbeeld: &lt;pre&gt; This expert rule is called The Feynman Technique. &lt;/pre&gt;  == Onderwijsarchitectuur == Bij het ontwerpen van een leerproces voor iemand anders (Onderwijsarchitect|onderwijsa…'</comment>
      <origin>424890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1445" sha1="0i9p5qskj262q2b49u6449rs4gf2ddi" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Hieronder volgen enkele voorbeelden van hoe de syntaxis van '''Freell''' in de praktijk wordt gebruikt voor het definiëren van regels en architecturen.

== Expertregel ==
Het is verplicht om declaraties van expertregels te beginnen met de naam van de regel.
Bijvoorbeeld:
&lt;pre&gt;
This expert rule is called The Feynman Technique.
&lt;/pre&gt;

== Onderwijsarchitectuur ==
Bij het ontwerpen van een leerproces voor iemand anders ([[Onderwijsarchitect|onderwijsarchitectuur]]) is het verplicht om te beginnen met:
&lt;pre&gt;
This education architecture is called Codeniacs.
&lt;/pre&gt;

Vervolgens moet de ontwerper de mate van vrijheid aangeven door het wortelobject (root object) te definiëren.
Dit dwingt de ontwerper om na te denken over de structuur:
&lt;pre&gt;
The root is [a/an] type called Name.
&lt;/pre&gt;

=== Voorbeelden van Root-definities ===
* '''Leraar als basis''':
&lt;pre&gt;
The root is an actor called Teacher.
&lt;/pre&gt;
* '''Portfolio als basis''':
&lt;pre&gt;
The root is a portfolio called Showcase.
&lt;/pre&gt;
* '''Actie als basis''':
&lt;pre&gt;
The root is an action called Skill.
&lt;/pre&gt;
* '''Cursus als basis''':
&lt;pre&gt;
The root is a unit called Course.
&lt;/pre&gt;
* '''Voorkennis als basis''':
&lt;pre&gt;
The root is a prerequisite called Recognition of prior learning.
&lt;/pre&gt;
* '''Bron als basis''':
&lt;pre&gt;
The root is a resource called Book.
&lt;/pre&gt;
* '''Methode als basis''':
&lt;pre&gt;
The root is a methode called Entrepreneurial_learning.
&lt;/pre&gt;

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>0i9p5qskj262q2b49u6449rs4gf2ddi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46620</id>
    <revision>
      <id>424891</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:01:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} Freell maakt gebruik van bestaande Large Language Models (LLM's) om menselijke taal naar '''Freell''' te vertalen, maar voegt daar een cruciale extra laag aan toe.  == LLM's == '''Freell''' benut de kracht van bestaande LLM's vanwege hun efficiëntie in taalverwerking. Deze modellen zijn al getraind in meerdere talen, wat hen zeer effectief maakt voor de doeleinden van '''Freell'''.  == De Freell Interpreter == In tegenstelling tot traditionele LLM'…'</comment>
      <origin>424891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1903" sha1="7ggfwtgdowhhd4xam7xnaotgpp3lc4i" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Freell maakt gebruik van bestaande Large Language Models (LLM's) om menselijke taal naar '''Freell''' te vertalen, maar voegt daar een cruciale extra laag aan toe.

== LLM's ==
'''Freell''' benut de kracht van bestaande LLM's vanwege hun efficiëntie in taalverwerking.
Deze modellen zijn al getraind in meerdere talen, wat hen zeer effectief maakt voor de doeleinden van '''Freell'''.

== De Freell Interpreter ==
In tegenstelling tot traditionele LLM's bevat Freell een interpreter die taalfouten kan identificeren en markeren.
Dit garandeert dat vertalingen door het LLM naar Freell nauwkeurig en betrouwbaar zijn.

== Feedbackloop ==
De interpreter speelt een cruciale rol in het leerproces van de AI:
* Wanneer de AI menselijke taal naar '''Freell''' vertaalt, beoordeelt de interpreter de vertaling.
* Bij onnauwkeurigheden wordt deze feedback teruggekoppeld naar de AI.
* Dit proces vindt plaats op grote datasets, waardoor de AI continu zijn nauwkeurigheid in het vertalen naar '''Freell''' verbetert.

== Expertregels ==
Wanneer een communicatie in '''Freell''' resulteert in een actie die door de gebruiker als effectief wordt beschouwd, wordt deze gecodeerd als een hard-coded expertregel binnen '''Freell'''.
Dit zorgt ervoor dat succesvolle acties consistent worden herhaald in vergelijkbare toekomstige scenario's.
De toevoeging van deze regels bouwt een groeiende database op van betrouwbare acties, waardoor de afhankelijkheid van de interpretatieve vermogens van de AI voor elk individueel geval afneemt.

== Promptingtaal ==
Het ontwerp van '''Freell''' is erop gericht een ondubbelzinnige promptingtaal voor de AI te zijn.
Deze helderheid zorgt ervoor dat instructies die door de AI worden verwerkt, eenduidig zijn.
Hoe duidelijker de structuur van '''Freell''', hoe effectiever het kan dienen als brug tussen menselijke taal en AI-gestuurde acties.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>7ggfwtgdowhhd4xam7xnaotgpp3lc4i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Logica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46621</id>
    <revision>
      <id>424892</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} Hoe strikter en complexer '''Freell''' is, des te meer vrijheid is er in het leren.  == Logica == In de wereld van kunstmatige intelligentie biedt het trainen van een AI in een taal als '''Freell''' een interessante parallel met het aanleren van het omzetten van verhalen in wiskundige formules. Deze benadering zorgt ervoor dat narratieven, die vaak openstaan voor verschillende interpretaties, worden getransformeerd in universeel begrijpelijke format…'</comment>
      <origin>424892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1895" sha1="0rjp1gmmsuafedt4q4dvicxma8qt9p6" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Hoe strikter en complexer '''Freell''' is, des te meer vrijheid is er in het leren.

== Logica ==
In de wereld van kunstmatige intelligentie biedt het trainen van een AI in een taal als '''Freell''' een interessante parallel met het aanleren van het omzetten van verhalen in wiskundige formules.
Deze benadering zorgt ervoor dat narratieven, die vaak openstaan voor verschillende interpretaties, worden getransformeerd in universeel begrijpelijke formaten.

Stel je '''Freell''' voor als een geavanceerd taalkader, rijk aan syntaxis en logische formuleringen.
De complexiteit ervan stelt het in staat om genuanceerde verhalen te vertalen naar nauwkeurige, wiskundige representaties.
De kern ligt in de inherente logica van '''Freell''', die dient als een robuuste controle voor de nauwkeurigheid van de AI.
Eventuele afwijkingen in de output van de AI worden onmiddellijk gemarkeerd als syntactische of logische fouten.

== Complexiteit ==
Een paradoxaal maar cruciaal aspect voor AI-veiligheid is dat de sleutel tot een veilig en betrouwbaar systeem ligt in de uitgebreide ontwikkeling van de expertregels en logica van '''Freell'''.

Door het raamwerk van '''Freell''' gedetailleerd te ontwerpen met een breed scala aan logische structuren, creëren we een uitgebreide regelset.
Deze dient als een vangrail voor de AI en stuurt de interpretaties en vertalingen binnen goed gedefinieerde en logische grenzen.
De complexiteit is hier geen hindernis, maar juist een fundamenteel onderdeel voor veiligheid.
Het zorgt ervoor dat de vertalingen van de AI niet alleen nauwkeurig zijn, maar ook consistent met de bedoelde betekenis van het oorspronkelijke verhaal.

Deze strategie versterkt de betrouwbaarheid van de AI: hoe dieper en verfijnder de regels, des te meer de AI wordt bijgesteld in zijn training om menselijke taal correct naar '''Freell''' te vertalen.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>0rjp1gmmsuafedt4q4dvicxma8qt9p6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Portfolio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46622</id>
    <revision>
      <id>424893</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} In '''Freell''' is de benadering van het bijhouden en onderbouwen van een leerportfolio fundamenteel anders dan bij traditionele methoden.  == Boekhouder == In dit systeem is de leerder niet langer persoonlijk verantwoordelijk voor het onderhouden van zijn portfolio. In plaats daarvan wordt deze taak overgenomen door AI-technologieën via 'learning analytics'. De AI functioneert als een soort 'boekhouder' en 'belangenbehartiger' van de leerder. Het…'</comment>
      <origin>424893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1387" sha1="3g5fe71yj85l8x1mwa05752rcqdvxep" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
In '''Freell''' is de benadering van het bijhouden en onderbouwen van een leerportfolio fundamenteel anders dan bij traditionele methoden.

== Boekhouder ==
In dit systeem is de leerder niet langer persoonlijk verantwoordelijk voor het onderhouden van zijn portfolio.
In plaats daarvan wordt deze taak overgenomen door AI-technologieën via 'learning analytics'.
De AI functioneert als een soort 'boekhouder' en 'belangenbehartiger' van de leerder.
Het slaat informatie over het leerproces op, analyseert deze en gebruikt de analyse om te valideren dat bepaalde acties zijn uitgevoerd.
Hiermee worden specifieke competenties aangetoond zonder dat de leerder hier zelf administratieve handelingen voor hoeft te verrichten.

== Verantwoordelijkheid ==
Het cruciale onderscheid in '''Freell''' is de verschuiving van de verantwoordelijkheid voor portfolio-onderhoud van de mens naar de machine.
Deze benadering kan worden gezien als een educatief doel op zich: de integratie van AI in het leerproces.

Wanneer externe partijen echter expliciet eisen dat leerders zelf hun portfolio bijhouden en onderbouwen, verschuift het systeem van een ''leerarchitectuur'' naar een ''[[Onderwijsarchitect|onderwijsarchitectuur]]''.
Deze verschuiving impliceert een meer traditionele aanpak waarbij de leerder direct betrokken is bij het proces van portfoliomanagement.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>3g5fe71yj85l8x1mwa05752rcqdvxep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijstaal/Leerbox</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46623</id>
    <revision>
      <id>424895</id>
      <timestamp>2026-04-30T06:12:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Opmaak}} Een '''Leerbox''' is de fysieke of digitale omgeving waarin vrij leren optimaal kan plaatsvinden. Het concept van de Leerbox is essentieel voor Freell, omdat de taal in feite dient om de inhoud en de logica van zo'n box te beschrijven.  == Kenmerken == Om de zuiverheid van het leerproces en de meting daarvan (leerpret) te garanderen, moet een Leerbox aan in ieder geval drie belangrijke voorwaarden voldoen: * '''Self-explaining (Zelfverklarend)''': D…'</comment>
      <origin>424895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1864" sha1="kpfnskstyn7sz8dcuhg5cvgoufyfiys" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
Een '''Leerbox''' is de fysieke of digitale omgeving waarin vrij leren optimaal kan plaatsvinden.
Het concept van de Leerbox is essentieel voor Freell, omdat de taal in feite dient om de inhoud en de logica van zo'n box te beschrijven.

== Kenmerken ==
Om de zuiverheid van het leerproces en de meting daarvan (leerpret) te garanderen, moet een Leerbox aan in ieder geval drie belangrijke voorwaarden voldoen:
* '''Self-explaining (Zelfverklarend)''': De omgeving en de objecten erin moeten voor de leerder direct begrijpelijk zijn zonder externe instructie.
* '''Self-starting (Zelfstartend)''': De leerder kan zonder hulp van buitenaf aan het proces beginnen.
* '''Pro-active (Proactief)''': De omgeving nodigt uit tot actie en interactie.

== Isolatie ==
Een cruciaal aspect van de Leerbox is dat alle menselijke verstoringen en externe sturing &quot;buiten de box&quot; worden geplaatst.
In een ideale setting is er geen leraar of begeleider nodig die de flow onderbreekt.
Dit minimaliseert factoren die de autonomie van de leerder kunnen beïnvloeden, waardoor een zuivere observatie van het leergedrag mogelijk wordt.
Voorbeelden van dergelijke omgevingen zijn het Melkwegpad in Westerbork of de interactieve opstellingen in Museum De Proefkolonie.

== Freell ==
'''Freell''' fungeert als de taal die de &quot;Instrumented Leerbox&quot; aanstuurt.
Terwijl de Leerbox de fysieke of virtuele ruimte biedt, definieert Freell de declaratieve regels:
* '''Wat''' zijn de beschikbare bronnen (Resources)?
* '''Welke''' acties (Actions) zijn mogelijk?
* '''Hoe''' worden interacties vertaald naar leerresultaten of portfolio-items?

Door het gebruik van '''Freell''' wordt de Leerbox een intelligente omgeving die de leerder proactief ondersteunt bij het overwinnen van barrières (overcoming barriers), zonder de vrijheid van het &quot;hoe&quot; in te perken.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>kpfnskstyn7sz8dcuhg5cvgoufyfiys</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>