Kookboek/Chocoladefondue

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kookboek/Chocoladefondue</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5543</id>
    <revision>
      <id>425041</id>
      <parentid>399169</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>lf</comment>
      <origin>425041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="ntapt4yt0k9b96qu6u4bbp5jmdgrrqo" xml:space="preserve">{{Recept
|Naam=Chocoladefondue
|Afbeelding=[[Afbeelding: Bain-marie.JPG |300px|[[Kookboek/Au bain-marie|Au bain-marie]] ]]
|Categorie=Dessert
|Porties=4
|Energie=
|Tijd=
|Stippen=2
}}

[[Kookboek/Nagerecht|Dessert]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

'''Chocoladefondue''' is een gerecht waarbij voedsel gedoopt wordt in warme (gesmolten) chocolade.

==Ingrediënten==
* Circa 300 g {{Kb|chocolade}} (puur of melk)
* Circa 1 dl {{Kb|room}}
* Stukjes stevig fruit naar keuze (zie Tip voor mogelijke soorten fruit)
* Marshmallow of cake 

* Fondueprikkers, sate-stokjes of vorkjes

==Bereidingswijze 1==
# Smelt de chocolade in de magnetron op laag vermogen
# Haal de chocolade uit de magnetron en meng er de room door
# Hou de chocoladefondue warm boven een waxinelichtje
# Dip met fondueprikkers of sate-stokjes stukjes fruit, marshmallow of cake in de chocolade

==Bereidingswijze 2==
# Kook de room
# Haal de room van het vuur en rasp de chocolade erdoorheen
# Hou de chocoladefondue warm boven een waxinelichtje
# Dip met fondueprikkers of satéstokjes stukjes fruit, marshmallow of cake in de chocolade

==Bereidingswijze 3==
# Smelt de chocola [[kookboek/Au bain-marie|au bain-marie]]
# Meng de chocola met de room
# Hou de chocoladefondue warm boven een waxinelichtje
# Dip met fondueprikkers of satéstokjes stukjes fruit, marshmallow of cake in de chocolade

[[Afbeelding:Chocoladefondue.JPG|right|thumb|200px]]
==Tip==
* Vervang de room door een halve dl room en een halve dl melk om het minder calorierijk of intens te maken
* Dip na de chocolade in gemalen (kokos)noot, hagelslag enzovoort
* Mogelijke fruitsoorten zijn: banaan, aardbei, meloen, peer, appel, frambozen, druiven, lychees en kiwi
* Voor een lekker hard randje kan men de gedipte marshmallow in de koelkast leggen. Hierdoor ontstaat een soort bonbon. Uiteraard kan dit ook met gedipt fruit
* Het restje chocolade wat overblijft kan in de koelkast worden bewaard om eetchocolade van te maken. Restjes fruit kunnen hieraan toegevoegd worden
* {{Kb|p=hazelnoot|Hazelnoten}} zijn ook heerlijk in de chocoladefondue
* Spekjes en ander snoepgoed smaken ook prima in de chocoladefondue
* Blokjes cake in de chocolade zijn ook heerlijk!

==Waarschuwing==
* Maak de chocolade niet te heet, om brokkelen te vermijden.
* Als de chocolade verbrand is, is het ook niet meer lekker.

{{Navigatie recepten}}
[[Categorie:Dessert|Chocoladefondue]]
[[Categorie:Chocoladerecept|Fondue]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>ntapt4yt0k9b96qu6u4bbp5jmdgrrqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Mangochutney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5555</id>
    <revision>
      <id>425029</id>
      <parentid>399941</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link</comment>
      <origin>425029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1662" sha1="dnwsabv7euy94jd4tedodn6f5vla5ak" xml:space="preserve">{{Recept
| Afbeelding = [[Bestand:Mango Chutney.jpg|300px]]
| Categorie = Saus
| Porties = 8
| Energie = 
| Tijd = 1 uur
| Stippen = 3
}}
Indische keuken | Saus | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

Mangochutney is een zoet-pittig bijgerecht, te combineren met onder andere rijst- en bamigerechten, kip en currygerechten, maar is ook lekker bij een [[Kookboek/Stamppot zuurkool|zuurkoolstamppot]].

==Ingrediënten==
* 1 {{Kb|ui}}
* 1 eetlepel plantaardige olie
* 200 gram {{Kb|p=rozijn|rozijnen}}
* 30 gram verse {{Kb|gember}}
* 1 {{Kb|p=chilipeper|rode peper}}
* 2 tot 3 rijpe {{Kb|p=mango|mango's}}
* 0,5 liter {{Kb|p=keukenazijn|wijnazijn}}
* 250 gram {{Kb|suiker}}
* 1 theelepel {{Kb|p=mosterd|mosterdzaad}}
* 1 teentje {{Kb|knoflook}}

==Bereiding==
# Maak de ui schoon.
# Fruit de ui en bak het lichtbruin aan.
# Laat de rozijnen [[Kookboek/Wellen|wellen]].
# Rasp de gember en snijd rode peper in kleine stukjes. (Was daarna je handen en raak de peper niet meer aan.)
# Snijd de mango's in blokjes.
# Doe alle ingrediënten in een pannetje en laat het geheel goed doorkoken.
# [[Kookboek/Inmaken|Sterilseer]] een of meer (jam- of weck-)potten door ze uit te koken in water met soda. Spoel ze daarna af met heet water en zet ze omgekeerd op een schone, vochtige theedoek. Doe dat ook met de deksels.
# Doe de chutney heet in de schoongemaakte jampot(ten) of weckpot(ten). 

== Bewaren ==
* Ongeopend: 6 maanden in de koelkast.
* Aangebroken: ± 1 week in de koelkast. 
Daarna kijk (of er geen schimmel is), ruik, proef.


{{Recepten}}

[[Categorie:Fruitrecept|Mangochutney]]
[[Categorie:Relish|Mangochutney]]
[[Categorie:Zoetigheid|Mangochutney]]
{{Sub}}</text>
      <sha1>dnwsabv7euy94jd4tedodn6f5vla5ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Etiquette in andere culturen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11670</id>
    <revision>
      <id>425034</id>
      <parentid>408265</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>425034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4831" sha1="h8f83giywrvb7ut473181b7iy6y3rfn" xml:space="preserve">In andere culturen gelden andere etiquettes. Wat beleefd of onbeleefd is in België en Nederland, is dat niet noodzakelijk ook in andere culturen.

==Gebruik van bestek==
In sommige culturen wordt bestek niet (voor elk gerecht) identiek gebruikt als in België en Nederland. 

Voorbeelden:
* In een aantal Oostbloklanden is het eten uitsluitend met de vork beleefd. Een mes wordt niet individueel benut.
* Een aantal Aziatische culturen maakt gebruik van een lepel i.p.v. een vork. Meestal kennen deze culturen naast de lepel ook chopsticks. 
*In de meeste Aziatische landen worden houten of stenen stokjes gebruikt om te eten. Een mes is taboe aan tafel. In de Aziatische cultuur dient een mes of zwaard uitsluitend tot verwonden of doden, eten mag men dus niet &quot;verwonden&quot; 
*In Zuid-Korea worden metalen stokjes gebruikt. Deze stokjes zijn dunner en daarom wat moeilijker te hanteren. Ook in Zuid-Korea worden messen niet aan tafel gebruikt. Moet er toch wat gesneden worden, gebruikt men een schaar. De lepel is echter heel gewoon; hij wordt gebruikt om zowel soep als rijst te eten.
* In de Verenigde Staten wordt het mes aan het begin van de maaltijd gebruikt om het voedsel tot hapklare brokjes te snijden.  Vervolgens wordt het terzijde gelegd.  Met de rechterhand wordt een vork bediend, de linkerhand rust op de schoot.
* Een Italiaan eet spaghetti uitsluitend met een vork en vindt het gebruik van een lepel onbehoorlijk. Hij draait de spaghetti rond de vork met het bord als tegensteun.

==Specifiek tafelgerei==
[[Bestand:Chopstick HowToUseThemProperly.jpg|250px|thumb|right|zo houd je eetstokjes vast]]
Eetstokjes worden op de volgende manier gebruikt: het ene steunt op de brug tussen de duim en wijsvinger en het topje van de ringvinger, en wordt 'vastgezet' met de middelvinger die ertegenaan leunt. Het tweede neemt men tussen duim en wijsvinger in; dit is bij het eten het stokje dat beweegt en waarmee men het eten kan vastknijpen. Knijp echter nooit te hard; dan gaat het eten stuk en dat is niet de bedoeling.

==Eten met de handen==
In de meeste Arabische culturen en een aantal Indische culturen gebruikt men in plaats van bestek de handen om te eten en wordt uitsluitend met één hand gegeten, zelden met beide handen. Gebruik steeds de rechterhand, daar de linkerhand als onrein beschouwd wordt. De linkerhand wordt gebruikt voor het reinigen na toiletbezoek e.d.

Wanneer brood gebroken dient te worden, doet men dit eveneens uitsluitend met de rechterhand. Fixeer het stuk brood met enkele vingers op tafel of bord en breek met duim en eerste vingers een stuk van gewenste grootte af.

Wanneer het voedsel uit de gemeenschappelijke schotel met de handen dient genomen te worden, zorgt men er steeds voor dat de vingers nooit in de mond gestoken worden of zelfs de lippen raken. Men houdt de hand dus &quot;rein&quot;, zodat de andere tafelgasten niet indirect in aanraking komen met andermans speeksel. Het zich rekken om bij het voedsel aan de andere kan van de tafel te komen is uit den boze, men dient altijd te vragen het aan te willen reiken.

In Indische culturen is het gebruikelijk om het eten op te scheppen met een stukje &quot;brood&quot;. Dit zijn meestal platte ronde deegwaren. Men scheurt met één hand een stuk brood en schept hiermee als een kommetje op de vingertoppen gelegen het voedsel van het bord in een beetgrote portie. Het stuk brood wordt samen met de rest in de mond gestoken.

==Aangeboden voedsel==
In de meeste culturen is het aanbieden van eten of drinken een vorm van verwelkoming. De gast hoort dit aanbod niet af te slaan. Doet men dit wel, dan wordt dit als onbeleefd beschouwd en voelt de gastheer zich tekort gedaan.

==Hoeveelheid eten==
Bord leeg eten of niet? Bijnemen of niet? Grote hoeveelheden of kleine hoeveelheden?

Indien men zelf opschept, dient men het bord leeg te eten. Daarom is het opscheppen van kleine hoeveelheden aan te raden. Men kan dan altijd nog bijnemen, tenzij er slechts nog een kleine hoeveelheid op de schaal ligt. In dat geval zult u eerst na dienen te vragen of er nog anderen zijn die eventueel nog wat meer willen. Dames gaan ook hierbij weer voor en heren naar leeftijd en rang of stand.

Het overmatig opscheppen van het bord wordt vrijwel overal gezien als inhalig en egoïstisch.

==Aflikken==
Het aflikken van vingers, bestek of bord geldt over het algemeen als erg ongepast.

==Zitplaats==
In China en Taiwan krijgt de eregast de beste plaats toegewezen en die is altijd richting deur.

==Afwijkende gewoontes==
*De meeste Aziaten slurpen tijdens het eten (zeker wanneer lang sliertig voedsel wordt genuttigd, ze hebben tenslotte geen mes).
*De Aziaten brengen hun mond naar het eten, niet het eten naar de mond: dit voorkomt vlekken op de kleding.
{{Sub}}
{{Links}}

[[Categorie:Kookboek/Tips en tricks|{{SUBPAGENAME}}]]
[[Categorie:Etiquette]]</text>
      <sha1>h8f83giywrvb7ut473181b7iy6y3rfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Invriezen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14706</id>
    <revision>
      <id>425035</id>
      <parentid>398473</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>425035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="0zqorr384a2tr7tqdkprivhcq0vil5p" xml:space="preserve">[[Bestand:Frozen Raspberries - 3.jpg|thumb|300px|Ingevroren frambozen]]
'''Invriezen''' is een methode om voedsel tegen bederven te beschermen en om het langer te kunnen bewaren.

==Invriezen van bloemkool en boontjes==
*Alle roosjes moeten dezelfde maat hebben
*Spoelen, water koken met zout en ze erin leggen
*Voldoende water gebruiken zodat de bloemkool zwemt in het water
*4 à 5 minuten koken tot halfgaar
*Giet ze af en onmiddellijk onder koud water spoelen
*Voeg ijs toe om het proces te versnellen
*Zorg ervoor dat de groenten binnenin ook koud zijn
*(prik in de bloemkool met een mes en voel met de lip of het mesje nog warm is)
*Leg de groenten met voldoende ruimte in de zakjes en vries ze onmiddellijk in
*Leg ze niet op elkaar in het vriesvak
*Wanneer ze helemaal bevroren zijn kan je de zakjes wel stapelen
*Bij het bereiden, de groenten niet eerst laten ontdooien, maar direct bereiden
*De diepvries moet altijd op -18° staan
*Je kan de groenten bijna één jaar bewaren

== Tips ==
#Kook groenten gedurende 4 à 5 minuten in gezouten water
#Schrik in koud water
#Nooit laten ontdooien bij het bereiden

[[Categorie:Kookboek/Conserveren|{{SUBPAGENAME}}]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>0zqorr384a2tr7tqdkprivhcq0vil5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Schuimpjes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25253</id>
    <revision>
      <id>425038</id>
      <parentid>400261</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:22:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>425038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1223" sha1="719om9xlv9o0878k2pyajtyqbu9txwk" xml:space="preserve">{{Recept
| Afbeelding = [[Bestand:Homemade meringues (16961016019).jpg|300px]]
| Categorie = 
| Porties = 
| Energie = 
| Tijd = 
| Stippen = 
}}
Schuimpjes zijn luchtige, zoete gebakjes gemaakt van eiwitten in combinatie met o.a. suiker en zout. Schuimpjes zijn vooral populair bij feestelijke gelegenheden.

==Ingrediënten==
*boter
*bloem
*2 eiwitten
*75-100 gram (kristal-/basterd-)suiker
*1 mespunt zout
*1-2 zakjes vanillesuiker of 2 theelepels oploskoffie

==Bereidingswijze==
#Leg 1-2 vellen aluminiumfolie of vetvrij bakpapier op de bakplaat, beboter de vellen en bestrooi ze met wat bloem.
#Verwarm de oven voor op 100&amp;nbsp;°C.
#Klop de eiwitten (zonder dooier) in een schone, geheel vetvrije kom zeer stijf met een garde. Voeg beetje bij beetje het zout en de verschillende suikers toe.
#Vul een spuitzak met een grote, gekartelde spuitmond met het schuimdeeg en spuit schuimpjes op de bakplaat. Maak ronde schuimpjes (torentjes) of langwerpige.
#Plaats de bakplaat iets onder het midden in de oven en zet de ovendeur met behulp van een houten blokje op een kier.
#Bak de schuimpjes in ca. 45 minuten af.

{{Wikipedia|Pagina=Schuimpje|Naam=Schuimpje}}
{{Sub}}
{{Links}}

[[Categorie:Eierrecept|{{SUBPAGENAME}}]]</text>
      <sha1>719om9xlv9o0878k2pyajtyqbu9txwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Engelse literatuur/Romantische periode (1780-1830)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25381</id>
    <revision>
      <id>425040</id>
      <parentid>397044</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{nowrap}}</comment>
      <origin>425040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6616" sha1="rnllkmfx7txicnai5qzjwjrtu82db34" xml:space="preserve">{{Engelse literatuur}}
[[Bestand:Portrait of Percy Bysshe Shelley by Curran, 1819.jpg|left|thumb|[[Engelse literatuur/Percy Bysshe Shelley|Percy Bysshe Shelley]]]]
{{Nowrap|De schrijvers uit}} de laatste jaren van 18e eeuw en de eerste decennia van de 19e eeuw noem&amp;shy;den zich&amp;shy;zelf geen &quot;romantici&quot;. Het is pas veel later dat August Wilhelm von Schlegel in zijn lezingen te Wenen in 1808-1809 onderscheid zou maken tussen een aantal schrijvers uit de romantische beweging en hun classicistische opvolgers. De superioriteit van natuur en gevoel boven beschaving was in zekere zin al verkondigd door [[Franse literatuurgeschiedenis/Jean-Jacques Rousseau|Jean Jacques Rousseau]] en zijn boodschap werd door de meeste Europese dichters opgepikt. De eersten in Engeland waren de ''[Lake Poets'', een groepje bevriende dichters waaronder [[Engelse literatuur/William Wordsworth|William Wordsworth]] en [[Engelse literatuur/Samuel Taylor Coleridge|Samuel Taylor Coleridge]]. De tweede generatie Romantische dichters omvatte [[Engelse literatuur/Lord Byron|Lord Byron]], [[Engelse literatuur/Percy Bysshe Shelley|Percy Bysshe Shelley]], [[Engelse literatuur/Mary Shelley|Mary Shelley]] en [[Engelse literatuur/John Keats|John Keats]]. In deze periode schreef [[Jane Austen]] haar roman ''[[Jane Austen/Pride and Prejudice|Pride and Predudice]]'' (1813) en ook [[Engelse literatuur/William Blake|William Blake]] wordt met zijn wat apart visionair werk gewoonlijk tot de Engelse Romantiek gerekend. Andere belangrijke figuren waren Sir {{Wp|Walter Scott (dichter)|Walter Scott}} en de dichters [[Engelse literatuur/Thomas Moore|Thomas Moore]] en [[Engelse literatuur/Thomas Lovell Beddoes|Thomas Lovell Beddoes]]. Een genre dat in de romantische periode veel succes kende was de ''[[gothic novel]]'', zoals Mary Shelley's [[Engelse literatuur/Frankenstein|''Frankenstein'']].

[[Bestand:Lord Byron coloured drawing.png|right|180px|thumb|[[Engelse literatuur/Lord Byron|Lord Byron]]]]
De '''Engelse romantische poëzie''' maakte deel uit van een bredere, filosofische, literaire, artistieke en culturele Europese beweging die begon in de tweede helft van de 18e eeuw: de ''romantiek''. In reactie op de heersende idealen van de Verlichting gaven romantici de voorkeur aan meer natuurlijke, emotionele en persoonlijke thema's.

== Preromantische dichters ==
Tijdens de romantiek verschoof de focus van de poëzie in de richting van de natuur en de individuele uiting van innerlijke gevoelens. Een traditioneel startpunt voor de Engelse romantiek is 1798, toen William Wordsworth en Samuel Taylor Coleridge hun ''Lyrical Ballads'' publiceerden. Baanbrekende romantische gedichten waren echter reeds voordien geschreven door William Blake (1757-1827) in Engeland en door Robert Burns in Schotland. De preromanticus William Blake, wiens eerste gedichten werden gepubliceerd in 1783, was een visionair dichter-kunstenaar die zowel in lyrische gedichten zoals ''Songs of Innocence'' (1789) en ''Songs of Experience'' (1794) als in lange profetische en verhalende gedichten karakteristiek romantisch was in zijn diepe bezorgdheid over de economische onderdrukking, zijn eenvoudige zegging en zijn gebruik van symboliek. Robert Burns, die in 1796 overleed, voerde de eenvoud van taal nog verder dan Blake door het gebruik van Schots dialect in zijn teksten. Hij is met name bekend om zijn liefdesgedichten .

== Romantische dichters van de eerste generatie ==
Het jaar 1798 blijft ondanks deze voorgangers een grenslijn voor de romantische beweging. In een op een manifest lijkend voorwoord bij de tweede editie van ''Lyrical Ballads'' (1800) scheidde William Wordsworth (1770-1850) de toekomst van de poëzie van haar neoclassicistisch verleden. De nieuwe dichtkunst moest volgens hem gaan over het gewone leven, en uitgedrukt worden in gewone taal. Poëzie beschreef hij als &quot;het spontane overstromen van krachtige gevoelens.&quot; De komende drie decennia bleven dit ook de karakteristieken van de Engelse romantische poëzie, die duurde tot de dood van Wordsworth. Wordsworths literaire productie omvatte korte lyrische gedichten, meditatieve odes zoals ''Tintern Abbey'' en ''Intimations of Immortality'', en lange gedichten zoals het meesterlijke, autobiografische ''[[William Wordsworth/The Prelude Or Growth of a Poet's Mind|The Prelude]]'' dat hij in 1805 voltooide, maar dat pas postuum werd gepubliceerd. Samuel Taylor Coleridge (1772-1834) schreef ook meditatieve verzen, maar dan in een bovennatuurlijke sfeer, zoals ''[[Engelse literatuur/The Rime of the Ancient Mariner|The Rime of the Ancient Mariner]]'', dat werd gepubliceerd in ''Lyrical Ballads''.

== Romantische dichters van de tweede generatie ==
De relatieve kortheid van de romantiek werd mede veroorzaakt door de vroege dood van drie van de grootste dichters van de tweede generatie: Lord Byron, [[Engelse literatuur/Percy Bysshe Shelley|Percy Bysshe Shelley]] en [[Engelse literatuur/John Keats|John Keats]]. De oudste van deze drie, Byron (1788-1824), was in zijn tijd een berucht minnaar en een enorm populair schrijver. Tot zijn beste werk behoren zijn lange verhalende en satirische gedichten ''Childe Harold's Pilgrimage'' en ''Don Juan''. Byron creëerde ook de opstandige, immorele &quot;[[Engelse literatuur/Byronic hero|Byronic hero]]&quot;.

Shelley (1792-1822) was een meer filosofische dichter die in de transformerende kracht van de liefde geloofde. Hij dichtte lyrische teksten zoals ''Ode to the West Wind'' en bracht met zijn drama Prometheus Unbound (1820) een pleidooi voor de romantische impuls om de menselijke beperkingen te overwinnen en de mensheid moreel te laten triomferen over het kwaad. 

Keats (1795 1821) gaf in zijn gedichten vooral uiting aan zijn sensuele en emotionele ervaringen. In zijn ''Ode on a Grecian Urn'' staat een zin die de betekenis van de romantiek raak wist te vatten: &quot;Schoonheid is waarheid, waarheid schoonheid&quot; ''(&quot;Beauty is truth, truth beauty.&quot;)''. In zijn gedichten brengt hij ook het verdriet dat met menselijk verlangen samengaat tot uitdrukking. 

Ook Sir [[Engelse literatuur/Walter Scott|Walter Scott]] (1771-1832), een Schot die zich met name onderscheidde als romanschrijver en als een narratieve lyrische dichter, wordt beschouwd als een romantische vertegenwoordiger van de Engelse poëzie uit deze periode. Net als andere romantici zoals Keats zocht Scott voor zijn thema's soms inspiratie in het middeleeuwse verleden. Andere bekende lyrische dichters uit de periode waren Robert Southey (1774-1843), Walter Savage Landor (1775-1864), Leigh Hunt (1784-1859) en de Ier Thomas Moore (1779-1852).
{{Sub}}</text>
      <sha1>rnllkmfx7txicnai5qzjwjrtu82db34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Grau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40467</id>
    <revision>
      <id>425030</id>
      <parentid>424566</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:26:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>425030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="89gjwbqr78mfvad03s8ui17yh92t1k8" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Profiel ==
'''Roberto Grau''' (18 maart 1900 – 12 april 1944) was een Argentijnse schaakmeester en een van de belangrijkste schaakfiguren in Zuid-Amerika. Hij vertegenwoordigde Argentinië in zes Schaakolympiades en was een mede-oprichter van de FIDE. Hij is vooral bekend om zijn monumentale vierdelige werk &quot;Tratado General de Ajedrez&quot;, dat generaties Spaanstalige schakers heeft opgeleid. De naar hem vernoemde '''Grau verdediging''' (ook wel de Baltische verdediging genoemd) is een uitdagend antwoord op het Damegambiet.

== Grau verdediging ==
De Grau verdediging ontstaat na de zetten:
'''1. d4 d5 2. c4 Bf5'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Grau Verdediging
| Beschrijving = De beginstelling van de Grau verdediging. Zwart activeert de loper direct buiten de pionnenketen.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|  |qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |bd|  |  |
4 |  |  |pl|pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

Zwart spiegelt hiermee het [[Schaken door meesters/London|London Systeem]], maar dan met de zwarte stukken. Het doel is om de loper op c8 direct actief te maken voordat de e-pion wordt gezet.

== Grau Gambiet ==
De meest kritieke lijn ontstaat wanneer wit de loper op b1 probeert uit te schakelen of het centrum direct aanvalt.

'''3. cxd5 Bxb1'''
Wit kan nu direct terugslaan, maar de variant met '''4. Qa4+''' is de meest uitdagende test voor zwart.

=== De Qa4+ Valstrik ===
'''4. Qa4+ c6 5. Rxb1 Qxd5'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Grau Gambiet
| Beschrijving = De stelling na 5... Qxd5. Wit heeft de loper op b1 geruild, maar zwart heeft een actieve dame.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|  |  |kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|  |  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |qd|  |  |  |  |
4 |ql|  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|  |  |pl|pl|pl|pl|
1 |  |rl|bl|  |kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}
Door het tussenschaak op a4 wordt zwart gedwongen ...c6 te spelen, wat het veld c6 blokkeert voor het zwarte paard. Wit hoopt hiervan te profiteren in het middenspel.

=== Het offer op a2 ===
Een zeer scherpe lijn is:
'''6. Nf3 b5 7. Qc2 Qxa2 8. e4 e6 9. Bd2'''
Zwart wint een pion op a2, maar wit krijgt een enorm centrum en een grote ontwikkelingsvoorsprong als compensatie.

== Belangrijke Varianten ==
* '''3. Nc3''': Wit ontwikkelt en zet druk op d5. Zwart kan antwoorden met '''3... e6''' (overgang naar Slavische structuren) of '''3... Nf6'''.
* '''3. Nf3 e6 4. Qb3''': Wit valt direct de zwakke pion op b7 aan. Zwart kan dit pareren met '''4... Nc6''' (offert b7 voor een aanval met Nb4) of het degelijke '''4... c6'''.

== Evaluatie van Combinaties ==
De Grau verdediging is een psychologisch wapen:
* '''Loperactiviteit''': De loper op f5 is de trots van de zwarte stelling. Wit probeert deze vaak te ruilen (zoals met Nh4 of Bd3), maar zwart kan de loper vaak behouden of de pionnenstructuur van wit beschadigen door te ruilen op g6.
* '''Dynamiek vs Structuur''': Zwart accepteert vaak een iets mindere pionnenstructuur (bijv. na ...c6) in ruil voor actieve stukken en snelle druk op de witte d-pion.
* '''Gevaar van de witte dame''': De witte dame op b3 of a4 is een constante bron van zorg voor zwart, maar kan ook een doelwit worden voor zwarte stukken.

== Referenties ==
* Zie [https://lichess.org/study/71OqWxJH Lichess study &quot;Baltic Defense&quot;] door Bijbrengen voor een uitgebreid overzicht van deze opening.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>89gjwbqr78mfvad03s8ui17yh92t1k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Duras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40478</id>
    <revision>
      <id>425026</id>
      <parentid>424979</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:31:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>425026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32727" sha1="hjke9jgxbhsqy25n3g8q0avjxw9bdnx" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Profiel ==
'''Oldřich Duras''' of '''Důras''' werd geboren op 30 oktober 1882 in Pchery, Bohemen en overleed op 5 januari 1957 in  Praag, Tsjechië (destijds Tsjecho-Slowakije).

=== Carriere ===
Duras werd geboren in Příbram, een stad in Bohemen, dat destijds deel uitmaakte van Oostenrijk-Hongarije. Hij leerde schaken op jonge leeftijd en begon al snel te spelen in lokale toernooien. In 1903 verhuisde hij naar Praag, waar hij begon te spelen in internationale toernooien en snel een reputatie opbouwde als een van de meest getalenteerde schakers van zijn generatie. Hij behoorde tot de top 10 spelers van de wereld in de jaren 1910 en 1920.

Duras speelde zijn eerste internationale toernooi in 1900, op slechts 18-jarige leeftijd. Hij werd al snel een vaste speler in de internationale schaakscene en speelde tegen veel van de beste schakers ter wereld, waaronder {{Wp|Emanuel Lasker|Emanuel Lasker}}, {{Wp|José Raúl Capablanca|José Capablanca}} en {{Wp|Aleksandr Aljechin|Aleksandr Aljechin}}. Duras won vele toernooien in zijn carrière, waaronder het toernooi van San Sebastian in 1911, waar hij de legendarische schaker Capablanca versloeg in de finale. Hij won ook het toernooi van Praag in 1923 en de Tsjechische kampioenschappen in 1924 en 1926.

Duras kreeg als erkenning voor zijn prestaties in het begin van de twintigste eeuw, meteen de titel van Internationale Grootmeester van de FIDE in 1950, toen die voor het eerst werd geïntroduceerd. Hij was een van de meest succesvolle schakers van zijn tijd en speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van het schaken in Tsjechië en Europa. Duras speelde tot op hoge leeftijd schaak en bleef actief in de schaakwereld tot aan zijn dood in 1957.

=== Stijl ===
Duras was vooral bekend om zijn aanvallende speelstijl en zijn vermogen om complexe posities te beheersen. Hij stond bekend om zijn creativiteit en verbeeldingskracht en was een meester in het vinden van onverwachte wendingen en combinaties in de stelling. Hij was naast schaakmeester ook een bekend schaakcomponist. 

Duras stond bekend om zijn vermogen om snel aanvallen op te zetten. Hij was ook een innovator in de openingstheorie en wordt gecrediteerd voor het introduceren van verschillende openingen en varianten, waaronder het Duras Gambiet en de Duras-variant van de Franse verdediging.

=== Gambiet ===
Het Duras Gambiet, die naar hem is vernoemd, kreeg bekendheid nadat Oldřich Duras het tijdens een oefenmatch tegen Ossip Bernstein speelde in 1907. De match werd gespeeld in Oostende, België, en duurde in totaal 18 partijen. Duras speelde het gambiet in drie van deze partijen en wist er twee van te winnen, waardoor hij de aandacht trok van andere schakers en de opening meer populariteit kreeg. Het was niet de eerste keer dat Duras het gambiet speelde, maar het was wel de eerste keer dat het op een hoog niveau werd getest en de schaakwereld werd gewezen op de mogelijkheden van de opening. Het gambiet werd later ook gespeeld door andere grote schakers zoals Frank Marshall, Aron Nimzowitsch en Savielly Tartakower.

Het Duras gambiet is een schaakopening die valt onder de categorie van de flankspelen. Het gambiet is niet erg populair onder schakers, maar kan wel verrassend effectief zijn als het correct wordt gebruikt. Het kan ook zeer verrassend zijn voor tegenstanders die het niet verwachten en kan hen uit hun comfortzone halen en dwingen om onbekende wegen te verkennen.

== Fred ==
[[Bestand:OpeningTree Duras Gambit.png|thumb|600px|none|Dit zijn de reacties op het Duras Gambiet gerangschikt naar gespeelde partijen]]&lt;br&gt;

'''Fred''' of de Duras gambiet is een openingsvariant in het schaakspel, genoemd naar Oldrich Duras. Het wordt gespeeld door wit en begint met de volgende zet: ''1.e4 f5''. Hiermee biedt zwart een pionoffer aan om ruimte te winnen op de koningsvleugel. Het gambiet komt vaak voor in partijen tussen spelers van verschillende sterktes, omdat een agressieve zet zoals f4 vaak onverwacht is. 

Het Duras gambiet wordt over het algemeen als riskant beschouwd, omdat zwart een pion opoffert en zichzelf blootstelt aan aanvallen op de koningsvleugel. Toch kan het gambiet effectief zijn als wit niet goed reageert en de dynamische mogelijkheden van zwart niet goed beheert. Als zwart snel ontwikkelt en zich onder druk op de koningsvleugel uit weet te werken, kan een overmoedig en te gretig wit in de problemen komen.

&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''1.e4 f5'''&lt;/span&gt;

De Fred verdediging of de Duras gambiet is een ongebruikelijke opening in welke zwart vasthoudt aan de [[Schaken_door_meesters/Stein#Hollands|Hollandse verdediging]] en de zwakke pion '''f6''' opoffert om een voordeel in ontwikkeling te bemachtigen. Een voorbeeld van deze voorsprong is na '''2.exf5 Nf6'''. Het gevaar is echter dat zwart zijn koningsflank aan diggelen schiet zeker na de zetten '''2... Kf7 3. Qh5+ g6'''.

{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Duras Gambiet
| Beschrijving = De beginstelling van het Duras gambiet (1. e4 f5)
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|pd|    |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |  |  |pl|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|    |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

Omdat zwart een pion opgeeft zonder enige compensatie kan men zonder meer stellen dat de Duras Gambit een onorthodoxe opening is waarin zwart meteen flink achter staat. De reden om toch hiervoor te kiezen is omdat de tegenstander al na twee zetten uit zijn openingstheorie is. Die verrassing heeft zelfs op professioneel niveau voor een overwinning met zwart gezorgd, hoewel de opening uiteraard weinig op dat niveau wordt gespeeld.

De enige zinvolle zet, nadat wit de pionoffer heeft geaccepteerd, is '''Nf6''' te spelen. Daarmee voorkomt zwart dat de witte koning naar '''Qh5''' gaat, waarna zwart zijn koning moet verplaatsen (als die mogelijkheid er is) naar '''Kd7'''. Een blokkade door '''g6''' maakt de zaak nog hopelozer, omdat zwart deze pion niet terug kan slaan zonder de toren te verliezen en zodoende de zwarte koning alsnog naar '''Kd7''' moet gaan met een extra pion verlies. De toren kan wit alsnog winnen door met zijn witte paard via '''Nf3''' en tussen schaak te geven, ernaar toe te laten springen via bijvoorbeeld '''3...Kd7 4.Nf3 Qe8 5.Ne5+ Kd8 6.Nf7+ Kd7 7.f6 Nxf6 8.Qh3+ e6 9.Nxh8'''.

{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Gevaarlijke Positie
| Beschrijving = Een lastige positie als zwart niet zijn koningspaard inbrengt (3... d5? 4. Dh5+ g6 5. fxg6)
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|    |pd|    |pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |pd|  |pl|  |ql|
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|    |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|    |kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

Zwart moet nog steeds blijven opletten als wit een batterij vormt met zijn koningin en witte loper om '''Bh5''' te bezetten, waardoor het beschermende paard deze moet ruilen en wit alsnog zijn koningin naar '''Qh5''' brengt. Zwart moet dan al ruimte voor zijn koning hebben gecreëerd, bijvoorbeeld met het opschuiven van de pion op '''d7'''. De koning kan dan stuivertje wisselen - na schaak te zijn gezet - met zijn koningin.   

We onderscheiden voor het gemak twee situaties; het accepteren of het weigeren van de gambiet. We zien uit beide uitwerkingen dat wit een voordeel heeft en kan behouden na het aanbieden van de Duras gambiet. Echter de posities en de beste zetten zijn de witte speler misschien dusdanig onbekend dat zwart hier een mentaal voordeel heeft. Dus de gambiet heeft vooral een voordeel als wit deze niet kent, wat waarschijnlijk is gezien de geringe wedstrijden die zo verlopen statistisch gezien.

=== Accepteren ===
[[Bestand:Duras Gambit Accepted.png|thumb|left|600px|Duras Gambit Accepted, de verscheidenheid in mogelijkheden nadien per zet door wit]]
'''2. exf5'''

Hieronder volgen gangbare reacties van wit na '''2. ... Nf6''' de enige verstandige zet door zwart na het accepteren van de gambiet. Op de meeste gangbare zetten van wit daaropvolgend kan zwart met '''d5''' reageren, behalve bijvoorbeeld op '''d4''', '''g4''', '''Be2''' of '''Bd3'''.
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Geaccepteerd Duras Gambiet
| Beschrijving = De meest voorkomende opstelling na 1. e4 f5 2. exf5 Nf6 3. d4 e6
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|    |rd|
7 |pd|pd|pd|pd|    |    |pd|pd|
6 |  |  |  |  |pd|nd|    |  |
5 |  |  |  |  |  |pl|    |  |
4 |  |  |  |pl|    |    |    |  |
3 |  |  |  |    |    |    |    |  |
2 |pl|pl|pl|    |    |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}
;3. b3
Deze reactie is zeer ongebruikelijk en heeft blijkbaar als instreek om de gewonnen pion terug te geven en verder te gaan met de beoogde ongebruikelijke Charles' Opening of te switchen naar de {{Wp|Nimzowitsch-Larsenaanval|Nimzowitsch-Larsenaanval}}. Dat is ook een prima vervolg want wit heeft hiermee een licht voordeel. Hier een voorbeeld van hoe een lijn '''3. b3''' zich via '''3. ... d5 4. Bd3 e5 5. fxe6 Bd6 6. Qe2 O-O 7. f4 Nc6 8. Bb2 Bxf4''' zou kunnen ontwikkelen tot
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Nimzowitsch-Larsenaanval Variant
| Beschrijving = Voorbeeldpositie na 3. b3 d5 4. Bd3 e5 5. fxe6 Bd6 6. Qe2 O-O 7. f4 Nc6 8. Bb2 Bxf4
| Orientatie = wit
|
8 |rd|    |bd|qd|    |rd|kd|  |
7 |pd|pd|pd|    |    |    |pd|pd|
6 |  |  |nd|    |pl|nd|    |  |
5 |  |  |    |pd|    |    |    |  |
4 |  |  |    |    |    |bd|    |  |
3 |  |pl|    |bl|    |    |    |  |
2 |pl|bl|pl|pl|ql|    |pl|pl|
1 |rl|nl|    |    |kl|    |nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}
Wits positie is beter, hoewel zwart een ontwikkelingsvoordeel heeft. Zwart heeft geen serieuze poging ondernomen de witte pion terug te winnen.

;3. c3
Ook deze reactie is zeer ongebruikelijk en heeft blijkbaar als instreek om de gewonnen pion terug te geven en verder te gaan met {{Wp|Saragossaopening|Saragossaopening}} om misschien zwart op zijn beurt te verrassen. Wit heeft hiermee een licht voordeel.

;3. d3
Beter is '''3. d4'''.

;3. d4
Het beste wat wit kan doen als vervolg op het accepteren van de gambiet. Wit controleert het centrum en bereidt loperontwikkeling voor. De evaluatie is hier solide (+1.3) voor wit.

;3. g4

;3. h3

;3. Bc4

;3. Bd3

;3. Be2
Deze reactie kan leiden voor zwart tot het opgeven van de mogelijkheid tot rokeren. De beste reactie voor zwart '''d6''' leidt namelijk tot deze optie als wit met zijn loper schaak geeft op '''Bh5+'''.
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Blokkade van de Rokade
| Beschrijving = Witte loper op h5 blokkeert de zwarte rokade (4. Bh5+)
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|    |rd|
7 |pd|pd|pd|    |pd|    |pd|pd|
6 |  |  |  |pd|    |nd|    |  |
5 |  |  |    |    |    |pl|    |bl|
4 |  |  |    |    |    |    |    |  |
3 |  |  |    |    |    |    |    |  |
2 |pl|pl|pl|pl|    |    |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|    |nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}
Het beste voor zwart is namelijk eerst de loper te ruilen voor het paard '''Nxh5''' en daarna pas de koning naar het eerder vrijgemaakte '''Kd7''' veld te brengen. Het blokkeren met de pion leidt tot het verlies van de toren (''''5. ... g6 6.fxg6 hxg6 7. Qxh8 gxh7+''') of twee pionnen ('''5. ... g6 6.fxg6 Bg7 7. gxh7+''') of na '''h6''' door de {{Wp|Aftrekaanval|aftrekaanval}} '''g7+''' tot toren winst en een extra koningin voor wit, waarna de koning alsnog moet worden verplaatst.

Als na '''1. e4 f5 2. exf5 Nf6 3. Be2 d6 4. Bh5+ Nxh5 5. Qxh5+ Kd7''' wit vervolgt met '''Qg4''' dan is voor zwart de beste optie de koning terug te zetten naar '''Ke8'''. Dit kan leiden tot een herhaling van zetten dus een remise, wat gezien de positie voor zwart een gunstige uitkomst is. Als zwart dit niet wil dan kan hij in plaats van naar '''Ke8''' te vluchten ook via '''h5''' de witte koningin beletten schaak te blijven zetten. Deze keuze maakt de positie voor zwart echter nog hopelozer. 

De beste zet voor wit is echter niet '''Qg4''' maar '''Nf3''', waarna zwart het beste een koninginnenruil kan aanbieden middels '''Qe8'''. De koning heeft dan meteen een veilige vluchtveld beschikbaar op '''d8'''.

;3. Nc3
Wit ontwikkelt een stuk, maar zwart kan antwoorden met '''d5''' om het centrum direct uit te dagen.

;3. Nf3
Een solide ontwikkelingszet die de h4-e1 diagonaal dekt en voorbereidt op rokeren.

;3. Qf3
Een agressieve zet die de pion op f5 verdedigt en druk zet op de koningsvleugel. Zwart kan echter tempo winnen door het paard naar '''Nc6''' en later '''Nd4''' te brengen, zoals in de studie van Bijbrengen wordt getoond.

=== Geweigerde varianten ===
Hoewel het accepteren van de gambiet (2. exf5) de meest kritieke test is, kan wit ervoor kiezen om de pion niet te nemen.

==== Staunton Gambit Transformatie (2. d4) ====
Wit kan transformeren naar een soort [[Schaken door meesters/Staunton#Gambiet|Staunton-gambiet]] met omgekeerde kleuren:
'''1. e4 f5 2. d4 fxe4 3. f3'''
Zwart heeft hier een extra pion, maar wit krijgt snelle ontwikkeling en een open f-lijn.

==== De e5-variant (2. e5) ====
Wit probeert zwart te verstikken door de f-pion te blokkeren:
'''1. e4 f5 2. e5 d6 3. d4 dxe5 4. dxe5 Qxd1+ 5. Kxd1'''
Zwart ruilt de dames af en de koning van wit moet in het midden blijven, wat zwart goede kansen geeft in het eindspel.

==== De d3-variant (2. d3) ====
Een rustige opbouw:
'''1. e4 f5 2. d3 d6 3. Nc3 e5'''
Dit transformeert de partij vaak in een gesloten stelling die lijkt op de [[Schaken door meesters/Stein#Philidor|Philidor verdediging]].

=== Tactische valstrikken ===

==== De Duras Blunder ====
Een van de meest spectaculauren valstrikken in deze opening:
'''1. e4 f5 2. Qh5+ g6 3. Be2?'''
Wit dreigt met mat op h5 als zwart de dame slaat. Als zwart echter de blunder doorziet en '''3... e5!''' speelt, staat zwart plotseling veel beter. Wit kan de dame niet redden zonder groot verlies.
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Duras Blunder
| Beschrijving = De stelling na 3. Be2?. Zwart mag de dame NIET slaan vanwege mat op h5, maar 3... e5! wint.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|  |bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |  |  |pd|
6 |  |  |  |  |  |  |pd|  |
5 |  |  |  |  |pd|  |  |ql|
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|bl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|  |kl|  |nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

==== De King Run (Wandeling van de Koning) ====
Zelfs na de vroege aanval op de koning kan zwart overleven:
'''1. e4 f5 2. exf5 Kf7 3. Qh5+ g6 4. fxg6+ Kg7 5. gxh7 Rxh7 6. Qg5+ Kh8'''
De zwarte koning staat nu veilig op h8, verborgen achter de eigen stukken, terwijl de witte dame kwetsbaar is voor aanvallen.

=== Weigeren ===
;2. Bc4
Als wit gewend is snel de witte loper in te brengen - zoals bij de Bowdler aanval bij het {{Wp|Siciliaans (schaakopening)|Siciliaans (Sicilian Defense)}} of het {{Wp|Loperspel|Loperspel (Bishop's opening)}} na de {{Wp|Koningspionopening|Koningspionopening}} - dan kan zwart ondanks de schijnbare dreiging de koningspion op '''e4''' veilig nemen. Wit kan dan de optie tot rokeren aan de koningszijde wegnemen door '''Bxg8'''. Uiteraard zal de zwarte toren de loper terugslaan, maar dit geeft wit de kans om ongehinderd  een pion terug te winnen op '''h7''' door de witte koningin in te brengen met schaak; '''1. e4 f7 2. Bc4 fxe4 3. Bxg8 Rxg8 4. Qh5+ g6 5. Qxh7 Rg7'''.
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Bowdler-achtig Systeem
| Beschrijving = Positie na 1. e4 f5 2. Bc4 fxe4 3. Bxg8 Rxg8 4. Qh5+ g6 5. Qxh7 Rg7
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|    |  |
7 |pd|pd|pd|pd|pd|    |rd|ql|
6 |  |  |    |    |    |    |pd|  |
5 |  |  |    |    |    |    |    |  |
4 |  |  |    |    |pd|    |    |  |
3 |  |  |    |    |    |    |    |  |
2 |pl|pl|pl|pl|    |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|    |nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}
Verder heeft wit de pionnenstructuur van zwart aan de koningsflank doorbroken. Toch valt het niet mee voor wit deze lichte voordelen te verzilveren zonder scherp spel. De zwarte koning is namelijk de eerstvolgende zetten verrassend goed beschermd tegen aanvallen die vooral gericht zullen zijn op de geïsoleerde '''g6''' pion. De witte koningin zal opgejaagd kunnen worden waardoor zwart een ontwikkelingsvoordeel kan opbouwen. Aangezien zwart het initiatief neemt tot de Duras gambiet, zal hij weten wat te doen afhankelijk van waar de koningin zich heen verplaatst. Zo is uiteraard het opschuiven van de '''g6''' niet verstandig omdat dit verlies van deze pion zal betekenen, door een hernieuwde schaak en de enige verdediging is dan door de toren te verplaatsen. Hoewel zwart zijn koning goed kan blijven verdedigen blijkt, heeft wit een te sterk voordeel om voor deze optie te kiezen ondanks dat zwart zich op bekend terrein begeeft. Het gevaar komt dan vooral van het witte paard '''Ng6''' omdat wit zijn witte loper al heeft geruild.
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Paarddreiging op g6
| Beschrijving = Het witte paard op g6 tart de zwarte koningsflank als de g-pion verschuift
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|    |  |
7 |pd|pd|pd|pd|pd|rd|    |  |
6 |  |  |    |    |    |    |    |  |
5 |  |  |    |    |    |    |pd|ql|
4 |  |  |    |    |pd|    |    |  |
3 |  |  |    |    |    |    |    |nl|
2 |pl|pl|pl|pl|    |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|    |    |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

== Voorbeelden ==
Het Duras Gambiet is een zeldzame en scherpe opening die ontstaat na 1.e4 f5. Hoewel deze zetvolgorde voor zwart riskant is, kan het leiden tot interessante en tactische stellingen. 

=== Hoofdlijn ===
e4 { e4 is de meest voorkomende openingszet voor wit. Wanneer zwart volhardt in het spelen van f5, leidt dit tot het Duras Gambiet. }
1... f5 { Een gewaagde zet van zwart. Hoewel wit een beslissend voordeel heeft, moet hij oppassen voor ...fxe4. } { [%cal Rf5e4] }

exf5 { Deze zet is voordelig omdat het dreigt met Dh5+ en voorkomt dat zwart de witte pion op e4 kan slaan met ...fxe4. Bovendien ontmoedigt het ...e6 of ...e5 door veld e6 te controleren en dwingt het zwart tot ...Pf6. Het plan is om d4 te spelen. } { [%cal Re7e6,Re7e5,Gd1h5,Gf5e6,Gg8f6,Gf5g6,Bd2d4] }
2... Pf6 { Dit is de enige goede zet voor zwart, hoewel Magnus Carlsen ooit ...Kf7 speelde. } { [%cal Re8f7] }

(2... Kf7 { Dit is de zet die Magnus Carlsen speelde in een van zijn online partijen tijdens de Lichess &quot;Titled Arena May '19&quot; op 04-05-2019. Hoewel hij wist te winnen, is dit een slechte zet omdat het de koning vroeg blootstelt. })

==== Alternatieve zetten voor zwart na 2.exf5 ====
2... d5? { Probeert het centrum te claimen, maar laat wit toe om Dh5+ te spelen met een sterke aanval. } 3. Dh5+ g6 4. fxg6 Pf6 5. g7+ { En wit heeft een sterke aanval. }

2... e6? { Verzwakt de zwarte koningsstelling en laat wit comfortabel ontwikkelen. } 3. Dh5+ Ke7 4. fxe6 Pf6 5. Df7+ { En wit heeft een dominante positie. }

Terug naar de hoofdlijn:

d4 { Deze zet ondersteunt e5 en maakt de weg vrij voor Ld3. Maar pas op voor ...d5, wat de loper toelaat om de witte pion op f5 aan te vallen via Lxf5. } { [%cal Gd4e5,Gf1d3,Gd3f5,Bd7d5,Bc8f5] }
==== Alternatieve zetten voor wit na 2...Pf6 ====
3. Dh5+? { Lijkt aantrekkelijk, maar na ...g6 4.fxg6 Tg8 heeft zwart tegenspel. } 4. fxg6 Tg8 { Zwart dreigt met ...Txg6 en krijgt activiteit. }

3. Pc3? { Ontwikkelt een stuk, maar laat zwart toe om ...d5 te spelen met tegenspel. } 3... d5 4. d4 Lxf5 { Zwart wint de pion terug en staat niet slecht. }

Terug naar de hoofdlijn:

3... e6 { Deze zet bereidt ...exf5 voor en opent lijnen voor de loper op f8. }

Pf3 { Ontwikkelt een stuk, maakt veld g1 vrij voor mogelijke O-O en maakt Pg5 mogelijk. }
(4. fxe6 { Veel spelers zouden hier slaan, maar na ...dxe6 krijgt zwart een geïsoleerde pion, maar opent ook lijnen voor zijn stukken. } 4... dxe6 5. Pf3 { Wit staat comfortabel, maar zwart heeft enige compensatie in ontwikkeling. })

4... exf5 { Zwart wint de pion terug en voorkomt dat wit op e6 slaat met fxe6. }

Ld3 { Wit heeft twee bedoelingen met deze zet: het voorbereiden van O-O en het bedreigen van de pion op f5. }
==== Alternatieve zetten voor wit na 4...exf5 ====
5. Lc4? { Richt zich op veld f7, maar na ...d5 6.Lb3 c6 houdt zwart stand. } 5... d5 6. Lb3 c6 { Zwart heeft het centrum en voorkomt onmiddellijke dreigingen. }

5. Pc3? { Ontwikkelt een stuk, maar laat zwart toe om ...Lb4 te spelen met penning. } 5... Lb4 { Zwart dreigt met ...Lxc3 en ruïneert de pionnenstructuur van wit. }

Terug naar de hoofdlijn:

5... d6 { Deze zet ondersteunt de pion op f5 via de loper op c8 en voorkomt dat het paard het centrum aanvalt. } { [%cal Gc8f5,Rd3f5,Rf3e5] }

{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Hoofdlijn Duras Gambiet
| Beschrijving = Positie na 5. Bd3 d6. Wit heeft een solide centrum en goede ontwikkeling.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |pd|  |nd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |bl|  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

O-O { Wit voltooit zijn koningsstelling en bereidt verdere ontwikkeling voor. }
6... Le7 { Bereidt ...O-O voor en ontwikkelt een stuk. }

==== Alternatieve zetten voor zwart na 6.O-O ====
6... Le6? { Lijkt actief, maar na Te1 heeft wit druk op e6. } 7. Te1 Dd7 8. De2 { Wit heeft initiatief op de e-lijn. }

6... Pc6? { Ontwikkelt een stuk, maar laat wit toe om d5 te spelen. } 7. d5 Pe5 8. Te1 { Wit krijgt ruimtevoordeel in het centrum. }

Terug naar de hoofdlijn:

c4 { Versterkt het centrum en bereidt mogelijk d5 voor. }
7... Pa6 { Ontwikkelt het paard en bereidt ...Pb4 voor om de loper op d3 aan te vallen. } { [%cal Ga6b4] }

a3 { Voorkomt ...Pb4 en versterkt de controle over b4. }
8... O-O { Zwart voltooit zijn ontwikkeling. }

Pc3 { Ontwikkelt het paard en versterkt de controle over het centrum. }
9... c6 { Bereidt ...Pc7 en mogelijk ...d5 voor om het centrum uit te dagen. }

Te1 { Plaatst de toren op een actieve lijn en ondersteunt e4. }
10... Pc7 { Verbetert de positie van het paard en bereidt ...d5 voor. }

==== Conclusie ====
In deze partij heeft wit een comfortabel voordeel behouden door nauwkeurige ontwikkeling en controle over het centrum. De alternatieve zetten die we hebben verkend, laten zien dat afwijkingen van de hoofdlijn kunnen leiden tot zwakkere posities voor beide spelers.

=== 2000 rating ===
In deze partij zien we hoe het Duras Gambiet een speler van rond de 2000 rating kan verrassen. We zullen elke zet analyseren, alternatieven overwegen en uitleggen waarom de gekozen zetten voor zwart sterk zijn, en waar wit betere keuzes had kunnen maken.

e4 {Een klassieke openingszet die controle over het centrum nastreeft en lijnen opent voor de loper op f1 en de dame.}
1... f5 {Zwart kiest voor het Duras Gambiet. Dit is een gewaagde zet die wit uitdaagt om de pion op f5 te slaan, wat leidt tot complexe stellingen.}

exf5 {Wit accepteert het gambiet door de pion te slaan. Dit is logisch, maar opent de deur voor zwart om actief te worden.}
2... Pf6 {Een sterke zet van zwart. Het ontwikkelt een stuk, valt de pion op f5 aan en bereidt ...d5 voor om het centrum aan te vechten.}

Alternatief voor zwart:

2... d5?! {Dit probeert onmiddellijk het centrum terug te winnen, maar na} 3. Dh5+ {krijgt wit een gevaarlijke aanval op de zwarte koning.} 3... g6 4. fxg6 Pf6 5. g7+ Lxg7 6. Dg5 {met een sterke aanval voor wit.}
De2 {Wit ontwikkelt de dame, maar dit is niet de meest nauwkeurige zet. Het is meestal beter om lichte stukken te ontwikkelen voordat de dame wordt verplaatst.}
Betere alternatieven voor wit:

3. d4 {Controleert het centrum en opent lijnen voor de lopers.}

3. Pf3 {Ontwikkelt een stuk en bereidt O-O voor, waardoor de koning veilig staat.}

3... Pc6 {Zwart ontwikkelt een tweede stuk en controleert belangrijke centrale velden zoals d4 en e5.}

Dd3 {Wit verplaatst de dame opnieuw, wat tijdverlies is en de ontwikkeling van andere stukken vertraagt.}
Een beter plan voor wit:

4. Pf3 {Ontwikkelt een stuk en bereidt O-O voor.}

4. d4 {Blijft strijden om het centrum en ontwikkelt stukken.}

4... d5 {Zwart maakt gebruik van de tijdsverspilling van wit om het centrum te controleren en ruimtevoordeel te verkrijgen.}

b4 {Wit probeert ruimte te winnen op de damevleugel, maar negeert de ontwikkeling en koningsveiligheid.}
Betere alternatieven voor wit:

5. d4 {Controleert het centrum en opent lijnen voor de lopers.}

5. Pf3 {Ontwikkelt een stuk en bereidt koningsveiligheid voor.}

5... e5 {Zwart versterkt zijn controle over het centrum en opent lijnen voor zijn stukken, vooral de loper op f8.}

b5 {Wit valt het paard op c6 aan, maar dit kost opnieuw tijd en laat de koning onveilig in het centrum.}
6... Pd4 {Zwart plaatst het paard op een sterk centraal veld en valt de dame op d3 aan, dwingt wit tot reageren.}

Pe2 {Wit biedt een ruil van paarden aan, maar dit ontwikkelt nog steeds geen nieuwe stukken en laat de koning onbeschermd.}
Alternatief voor wit:

7. Pf3 {Ontwikkelt een stuk en verdedigt tegelijkertijd de dame.}
7... Lxf5 {Zwart accepteert de ruil niet en slaat in plaats daarvan op f5, ontwikkelt de loper met tempo en houdt druk op de witte stelling.}

Dg3 {Wit valt de loper op f5 aan en probeert activiteit te creëren, maar de ontwikkeling blijft achter.}
8... Pxc2+ {Een krachtige zet van zwart die een vork creëert tussen koning en toren, waardoor materiaal wordt gewonnen.}

Kd1 {De koning moet uit de schaak stappen, maar staat nu kwetsbaar in het centrum en kan niet meer rokeren.}
9... Dd6 {Zwart ontwikkelt de dame, verdedigt de loper op f5 en verhoogt de druk op de witte stelling.}

Df3 {Wit valt opnieuw de loper op f5 aan, maar verwaarloost nog steeds de ontwikkeling van stukken en koningsveiligheid.}
10... g6 {Zwart verdedigt de loper en creëert een mogelijke uitvalsbasis voor de koning op g7.}

Alternatief voor zwart:

10... De6 {Centraliseert de dame en verdedigt de loper op f5, terwijl het ook toekomstige druk op de witte stelling mogelijk maakt.}
Pg3 {Wit ontwikkelt eindelijk een stuk en valt de loper op f5 aan, maar het kan te laat zijn.}
11... Lg4 { Zwart penningt het paard op g3 tegen de dame, waardoor wit in een lastig parket komt. }

{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Kritieke Aanvalspositie
| Beschrijving = Positie na 11... Bg4. De witte koning staat onveilig en de dame wordt aangevallen.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|  |bd|  |kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |  |  |pd|
6 |  |  |  |qd|  |nd|pd|  |
5 |  |pl|  |pd|pd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |bd|  |
3 |  |  |  |  |  |ql|nl|  |
2 |pl|  |nd|pl|  |pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|kl|  |bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

Kxc2 {Wit slaat het paard op c2, probeert materiaal terug te winnen, maar negeert de dreigingen tegen de eigen koning.}
Betere alternatieven voor wit:

12. Le2 {Ontwikkelt een stuk en probeert de penning te breken door te rokeren.}
12... Lxf3 {Zwart slaat de dame op f3, dwingt wit om terug te nemen met de g-pion, wat leidt tot een verzwakte koningsstelling.}

gxf3 {Wit neemt terug, maar de koningsstelling is ernstig verzwakt en de pionnenstructuur is gebroken.}
13... Dc5+ {Zwart schaakt en valt tegelijkertijd meerdere stukken aan, waardoor wit gedwongen wordt tot passieve zetten.}

Pc3 {Wit ontwikkelt een stuk en blokkeert de schaak, maar de problemen stapelen zich op.}
14... d4 {Zwart valt het paard op c3 aan en opent lijnen naar de witte koning. De druk neemt toe.}

Le2 {Wit probeert te ontwikkelen en verdedigen, maar het is moeilijk om alle dreigingen te pareren.}
15... Td8 {Zwart brengt de toren in het spel, dreigt met ...dxc3 en verhoogt de controle over de d-lijn.}

Tf1 {Wit ontwikkelt de toren, maar de stukken zijn niet goed gecoördineerd en de koning blijft kwetsbaar.}
16... Lh6 {Zwart richt zich op de zwakke witte velden en bereidt verdere aanvallen voor op de koningsstelling van wit.}

a4 {Wit probeert tegenkansen te creëren op de damevleugel, maar dit is te traag en negeert de directe dreigingen.}
17... dxc3 {Zwart slaat op c3, opent de b-lijn en creëert een vrijpion die zeer gevaarlijk is.}

d4 {Wit probeert het centrum te openen in de hoop op tegenspel, maar de koning blijft onbeschermd.}
18... Dxb4 {Zwart slaat op b4, behoudt materieel voordeel en creëert dreigingen tegen de witte koning.}

Pe4 {Wit probeert stukken te ruilen om de druk te verminderen, maar dit lost de fundamentele problemen niet op.}
19... Pxe4 {Zwart ruilt het paard, waardoor de druk op de witte stelling behouden blijft en de aanval voortgezet kan worden.}

fxe4 {Wit neemt terug, maar de e-lijn wordt geopend, wat in het voordeel van zwart is.}
20... Txd4 {Zwart gebruikt de open lijnen om diep in de witte stelling binnen te dringen, dreigend met ...Td2+.}

Ta2 {Wit probeert de toren te activeren, maar kan de vele dreigingen niet allemaal tegengaan.}
21... Lxc1 {Zwart elimineert de verdediger op c1, wat leidt tot verdere verzwakking van de witte positie.}

Kxc1 {Wit neemt terug, maar de koning staat nog steeds centraal en blootgesteld.}
22... Dxb3 {Zwart valt zowel de toren op a2 als de pion op a4 aan, en creëert onstuitbare dreigingen.}

Lc4 {Wit probeert de dame te blokkeren, maar dit is slechts tijdelijk.}
23... Dxc4 {Zwart slaat op c4, verwoest de witte verdediging en dreigt met snelle mat.}

Td1 {Wit probeert nog tegenspel te creëren op de d-lijn, maar het is te laat.}
24... Dxa2 {Zwart slaat op a2 en dreigt met ...Da1+ gevolgd door mat.}

Txd4 {Wit hoopt door materiaal te ruilen enige verlichting te krijgen, maar de dreigingen blijven bestaan.}
25... exd4 {Zwart neemt terug, behoudt materieel en positioneel voordeel en dreigt nog steeds met beslissende aanvallen.}

f4 {Wit probeert iets te creëren op de koningsvleugel, maar het is onvoldoende en te laat.}
26... Dd2+ {Zwart schaakt en dwingt de witte koning naar een zeer ongunstige positie.}

Kb1 {De koning probeert te ontsnappen, maar er is geen veilige plek meer.}
27... Db2# {Mat. Zwart heeft de partij overtuigend gewonnen door optimaal gebruik te maken van wits onnauwkeurigheden.}

{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Schaakmat op b2
| Beschrijving = De eindpositie na 27... Db2# (mat)
| Orientatie = wit
|
8 |    |    |    |    |kd|    |    |rd|
7 |pd|pd|pd|    |    |    |    |pd|
6 |  |  |    |    |    |    |pd|  |
5 |  |pl|    |    |    |    |    |  |
4 |pl|    |    |pd|pl|pl|    |  |
3 |  |  |pd|    |    |    |    |  |
2 |    |qd|    |    |    |    |    |pl|
1 |    |kl|    |    |    |    |    |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

==== Conclusie ====
Deze partij laat zien hoe het Duras Gambiet een onverwachte wending kan geven en zelfs sterke spelers kan verrassen. Zwart speelde actief, ontwikkelde snel zijn stukken en profiteerde van wits passieve en onnauwkeurige zetten.

Belangrijke lessen voor wit:

Ontwikkel je stukken tijdig: Het is cruciaal om in de opening je lichte stukken te ontwikkelen en niet te veel met de dame te spelen.

Koningsveiligheid: Rokeren is essentieel om de koning veilig te stellen. Het uitstellen hiervan kan tot ernstige problemen leiden.

Controle over het centrum: Door het centrum te negeren en zijwaartse pionzetten te doen, verliest wit de grip op de stelling.

Waarom het Duras Gambiet kan verrassen:

Het Duras Gambiet is zeldzaam en kan daardoor spelers verrassen die er niet goed op voorbereid zijn. Zwart krijgt actieve mogelijkheden en kan snel druk uitoefenen op een onvoorzichtige tegenstander. Door nauwkeurig te spelen en te profiteren van fouten, kan zwart zelfs tegen sterke spelers een beslissend voordeel behalen.

== Evaluatie van Combinaties ==
Op basis van praktijkstudies kunnen we de volgende tactische conclusies trekken over het Duras Gambiet:
* '''2. exf5 Nf6 3. d4 d5''': Dit is de meest solide voortzetting voor beide partijen. Wit verdedigt de pion op f5 met de loper (Bd3), maar zwart krijgt goede kansen door druk op het centrum uit te oefenen (Nc6). De evaluatie is ongeveer +1.2 voor wit, maar de stelling is zeer dynamisch.
* '''De h-pion aanval (h4/h3)''': Wit probeert vaak de koningsvleugel van zwart verder te verzwakken. Als zwart dit met ...g5 beantwoordt (zoals in Dragadraga1961 - Bijbrengen, 2021), kan wit met Bxg5 een beslissend voordeel behalen.
* '''Stukontwikkeling vs Pionnenjacht''': De partij Madan2013 - Bijbrengen (2021) toont aan dat wit in de problemen komt als hij te veel tijd besteedt aan het verdedigen van de extra pion en de ontwikkeling (Nc3, Nf3) verwaarloost. Zwart won hier door een snelle aanval op de witte koning die in het midden bleef.
* '''Lichess Studies''': Voor een diepgaande analyse, zie de studies van Bijbrengen: [https://lichess.org/study/WDUOUjVe Duras Gambit Accepted] en [https://lichess.org/study/KQnhuPad Duras Gambit Declined].

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>hjke9jgxbhsqy25n3g8q0avjxw9bdnx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/From</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41200</id>
    <revision>
      <id>425025</id>
      <parentid>424980</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>425025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5540" sha1="46j9bmjtey01e0lwlirla0dx2gn5q36" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
{{Wp|en:Martin Severin From|Martin Severin From}} was een Deense schaakmeester die bekend stond om het creëren van de '''From's Gambie'''t. From's Gambiet is een scherp antwoord op [[Schaken door meesters/Bird|Bird's Opening]] en vereist precisie van beide spelers.

== Gambiet ==
'''1. f4 e5'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = From Gambiet
| Beschrijving = Het From Gambiet als antwoord op de Bird opening (1. f4 e5)
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |pd|  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

Als wit de gambiet accepteert (2. fxe5), heeft zwart verschillende sterke voortzettingen. 

=== Lasker-variant ===
De meest bekende en degelijke voortzetting is '''2... d6'''. Wit kan hier kiezen voor de '''Lasker-variant''' met '''3. Nf3''', wat wordt beschouwd als de sterkste reactie voor wit. Het onmiddellijk slaan op d6 (3. exd6) geeft zwart een krachtige aanval na '''3... Bxd6'''. Zwart dreigt hier vaak met '''Qh4+''' als wit niet oppast (bijvoorbeeld na 4. g3?? Bxg3+ 5. hxg3 Qxg3#).

{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Lasker-variant
| Beschrijving = De stelling na 1. f4 e5 2. fxe5 d6 3. Nf3 dxe5 4. Nxe5 Bd6 5. Nf3 Nf6 6. g3
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|  |  |kd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|bl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|  |nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

=== Schlechter Gambiet ===
Als zwart na '''2. fxe5''' direct zijn paard naar '''Nc6''' brengt, spreken we van het '''Schlechter gambiet'''. Dit zet direct druk op de witte stelling en bereidt een snelle ontwikkeling voor.
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Schlechter Gambiet
| Beschrijving = De stelling na 1. f4 e5 2. fxe5 Nc6 3. Nf3 d6 4. exd6 Bxd6 5. d4
| Orientatie = wit
|
8 |rd|  |bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |nd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

=== Koninginaanval (Qh4+) ===
Een van de meest gevreesde lijnen voor wit is de vroege koninginaanval. Als wit niet direct Nf3 speelt, kan zwart met '''Qh4+''' de witte koningsvleugel ontregelen.
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Vroege koninginaanval
| Beschrijving = De stelling na 1. f4 e5 2. fxe5 d6 3. Nf3 dxe5 4. Nxe5 Qh4+ 5. g3 Qe4
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|  |kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |qd|  |  |  |
3 |  |  |  |  |  |nl|pl|  |
2 |pl|pl|pl|pl|pl|pl|  |pl|
1 |rl|nl|bl|  |kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}
Wit reageert hier meestal met '''6. Nf3''' om de toren op h1 te dekken en de koningin te verjagen.

=== Andere antwoorden op 1. f4 e5 ===

==== Koningsgambiet Transformatie (2. e4) ====
Wit kan het From gambiet weigeren door '''2. e4''' te spelen. De partij transformeert dan in een regulier [[Schaken door meesters/Staunton#Gambiet|Koningsgambiet]]. Dit is vaak een verassing voor zwartspelers die zich specifiek op het From gambiet hebben voorbereid.
* Lijn: '''1. f4 e5 2. e4 exf4 3. Nf3 g5'''

==== Swiss Gambit ====
Een scherpe voortzetting waarbij wit probeert het centrum te domineren door snel d3 te spelen.
* Lijn: '''1. f4 f5 2. e4 fxe4 3. d3 exd3 4. Nf3 dxc2 5. Qxc2 e6'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Swiss Gambit
| Beschrijving = De stelling na 3. d3. Wit offert pionnen voor snelle ontwikkeling en aanvalskansen.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|nd|rd|
7 |pd|pd|pd|  |  |  |pd|pd|
6 |  |  |  |pd|  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |pd|  |  |
4 |  |  |  |  |  |  |  |  |
3 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|  |pl|pl|pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

==== Wagner Gambit ====
Een variant van het Swiss gambiet waarbij wit Nc3 speelt voor extra druk.
* Lijn: '''1. f4 f5 2. e4 fxe4 3. Nc3 Nf6 4. g4 h6 5. Be2'''

=== Tactische motieven ===
In de studies van Bijbrengen komen enkele belangrijke tactische motieven naar voren:
* '''De giftige dame op e4''': In veel lijnen met Qh4+ en Qe4 lijkt zwart een toren te winnen op h1. Wit kan dit echter vaak pareren met g3 en Nf3, waarna de zwarte dame in het nauw gedreven kan worden (bijv. met Ne5 of d4).
* '''Loperdruk op a7-g1''': De diagonaal a7-g1 is vaak kwetsbaar voor wit nadat de f-pion is gezet. Zwart kan hier gebruik van maken met Bc5.

== Voorbeelden ==
* Zie [https://lichess.org/study/oPzrFRwh Lichess study &quot;1. f4 e5: From gambit&quot;] door Bijbrengen.
* Zie [https://lichess.org/study/nnpw9W8v Lichess study &quot;F01 F-pawn openings&quot;] door Bijbrengen voor een breed overzicht van f-pion openingen.
* ''Voorbeeld van de Lasker-variant'':
'''1. f4 e5 2. fxe5 d6 3. Nf3 dxe5 4. Nxe5 Bd6 5. Nf3 Nf6 6. g3 O-O 7. Bg2'''

== Evaluatie van Combinaties ==
Het From Gambiet is een van de meest gevreesde antwoorden op de Bird-opening:
* '''Aanvalskracht''': Zwart krijgt voor de opgeofferde pion vaak een enorme diagonaal-druk (d6-h2).
* '''Psychologie''': Witspelers die de Bird openen willen vaak een gesloten stelling, maar het From gambiet dwingt hen in een uiterst scherpe open partij.
* '''Nauwkeurigheid''': Eén onnauwkeurige zet van wit kan leiden tot een snelle nederlaag (zoals de Qh4+ dreigingen laten zien).

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>46j9bmjtey01e0lwlirla0dx2gn5q36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schaken door meesters/Fuller</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41232</id>
    <revision>
      <id>425027</id>
      <parentid>424565</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:33:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>425027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="h8z2aily8mgctx99ptwopuql4va6ytb" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Profiel ==
{{Wp|en:Max Fuller|Maxwell Leonard Fuller}}  (28 januari 1945 – 27 augustusv2013) was een Australische schaakmeester die de Fuller gambiet bedacht.

== Gambiet ==
6: '''1. f4 d6 2. e4 d5 3. exd5 Nf6'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Fuller Gambiet
| Beschrijving = De beginstelling van het Fuller gambiet (1. f4 d6 2. e4 d5 3. exd5 Nf6)
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

Deze volgorde is overigens niet door Fuller zelf ooit gespeeld. Hij kwam tot deze opstelling via de Pirc defense, Harmonist, '''1. e4 d6 2. f4 d5 3. exd5 Nf6'''.

== Voorbeelden ==

=== Ralph Seberry vs Max Fuller - Adelaide 1987 ===
In zijn partij tegen Ralph Seberry in 1987 in Adelaide  vervolgde Max Fuller - na zijn tweede zet met de damepion - '''Bb5+'''.

29: '''1. e4 d6 2. f4 d5 3. exd5 Nf6 4. Bb5+ Bd7 5. Bc4 Bg4 6. Nf3 Nxd5 7. Nc3 e6 8. Bxd5 exd5 9. Qe2+ Be7 10. Qb5+ c6 '''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Dame-Valstrik
| Beschrijving = Als wit de toren neemt (Qxb7) zal de dame vast komen te zitten
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |bd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
5 |  |ql|  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|bd|  |
3 |  |  |nl|  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|  |bl|  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}
30: 
'''11. Qxb7 Bxf3 12. gxf3 Bh4+ 13. Kd1 O-O 14. Qxa8 Qd7 15. h3 d4''' 
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Centrale Blokkade
| Beschrijving = De zet 15... d4 blokkeert de witte stukken en bereidt de aanval voor
| Orientatie = wit
|
8 |ql|nd|  |  |  |rd|kd|  |
7 |pd|  |  |qd|  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |pd|  |pl|  |bd|
3 |  |  |  |  |  |pl|  |pl|
2 |pl|pl|pl|pl|nl|  |  |  |
1 |rl|  |bl|kl|  |  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}
Nu kan door '''Na6''' de koningin veroverd worden. Zwart offert echter eerst zijn pion op '''d4'''. Deze zet ('''15... d4''') is briljant omdat het de witte stukken blokkeert en de zwarte aanval voorbereidt. Hoewel wit een kwaliteit voor staat, is de witte koning hopeloos verloren in het centrum.

32: '''16. Ne2 d3 17. cxd3 Na6 18. Qxf8+ Kxf8 19. b4 Qxd3 20. Bb2 Nxb4 21. Rc1 Nxa2 22. Rc2 Nb4 23. Rc3 Qb1+ 24. Bc1 Nd3 25. Rf1 Nb2#'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Slotstelling Mat
| Beschrijving = De eindpositie na 25. Rf1 Nb2# (mat)
| Orientatie = wit
|
8 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
7 |pd|  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |bd|
3 |  |  |rl|  |  |pl|  |pl|
2 |  |nd|  |pl|nl|  |  |  |
1 |  |qd|bl|kl|  |rl|  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

== Evaluatie van Combinaties ==
De partij Seberry-Fuller is een schoolvoorbeeld van hoe een dynamische stelling materieel voordeel kan compenseren:
* '''Pionnenjacht met de dame (Qxb7)''': In het Fuller gambiet is dit vaak een valstrik. De dame komt buitenspel te staan en de zwarte aanval op de koningsvleugel (Bh4+) wordt onhoudbaar.
* '''Koningsveiligheid''': Wit verwaarloost zijn koning om materiaal te winnen. Zwart gebruikt de open lijnen en de verzwakte pionnenstructuur (f3) om een beslissende matval op te zetten.
* '''Paard-manoeuvres''': Het paard op d3 (of b2 in het matbeeld) toont de kracht van gecentraliseerde stukken tegenover een ongecoördineerde witte defensie.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>h8z2aily8mgctx99ptwopuql4va6ytb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425028</id>
      <parentid>425027</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>BeeBringer</username>
        <id>6655</id>
      </contributor>
      <origin>425028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="nvu7jr6uj3gko9ojpvv5jydzfmutqey" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Profiel ==
[[Bestand:Maxwell_Leonard_Fuller.jpg|thumb|right|200px|Maxwell Leonard Fuller]]
'''Maxwell Leonard Fuller''' (28 januari 1945 – 27 augustus 2013) was een Australische schaakmeester (IM). Hij was een van de sterkste spelers van Australië in de jaren 70 en 80 en vertegenwoordigde zijn land negen keer op de Schaakolympiade. Fuller stond bekend om zijn creatieve en vaak onorthodoxe openingsstijl. Het naar hem vernoemde '''Fuller Gambiet''' is daar een perfect voorbeeld van.

== Fuller Gambiet ==
Het Fuller Gambiet is een scherpe voortzetting binnen de '''Rat Defense''' (ook wel de Harmonist genoemd). Hoewel de zetvolgorde kan variëren, is de kern het offeren van een pion voor snelle ontwikkeling en aanvalskansen.

'''1. e4 d6 2. f4 d5 3. exd5 Nf6'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Fuller Gambiet
| Beschrijving = De beginstelling van het Fuller gambiet. Zwart offert de d-pion voor een snelle aanval.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

=== Rat Defense &amp; Harmonist ===
Het gambiet vindt zijn oorsprong in de bredere context van de '''Rat Defense''' (1. e4 d6) en de '''Harmonist''' (1. f4 d6). Fuller kwam vaak tot deze stelling via de Pirc-achtige opbouw. De kracht van de opening ligt in het feit dat witspelers vaak denken een &quot;gratis&quot; pion te winnen, terwijl ze in werkelijkheid in een diepe tactische valstrik lopen.

== Belangrijke Varianten ==
Op basis van de studies van Bijbrengen onderscheiden we de volgende varianten:

* '''Fuller Accepted (4. d4 Nxd5 5. c4 Nf6)''': Wit accepteert de pion en probeert het centrum te domineren. Zwart krijgt echter een solide stelling en kan met ...Bg4 direct druk zetten op het witte paard.
* '''Harmonist Systeem (1. f4 d6 2. e4 c5)''': Een hybride tussen de Bird en de Siciliaanse verdediging.
* '''Austrian Attack Transformatie''':
'''1. f4 d6 2. e4 g6 3. d4 Bg7 4. Nc3 Nf6 5. Nf3 c5'''
Dit leidt tot zeer complexe stellingen die lijken op de Pirc verdediging, maar met de extra zet f4 voor wit.

== Voorbeelden ==

=== Ralph Seberry vs Max Fuller - Adelaide 1987 ===
Dit is de beroemdste partij waarin het gambiet zijn dodelijke kracht toonde. Wit laat zich verleiden tot een pionnenjacht met de dame, terwijl de koning in het centrum achterblijft.

'''1. e4 d6 2. f4 d5 3. exd5 Nf6 4. Bb5+ Bd7 5. Bc4 Bg4 6. Nf3 Nxd5 7. Nc3 e6 8. Bxd5 exd5 9. Qe2+ Be7 10. Qb5+ c6''' 
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Dame-Valstrik
| Beschrijving = De kritieke stelling na 10... c6. Als wit 11. Qxb7 speelt, begint de zwarte aanval.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |bd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |ql|  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|bd|  |
3 |  |  |nl|  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|  |bl|  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

'''11. Qxb7 Bxf3 12. gxf3 Bh4+ 13. Kd1 O-O 14. Qxa8 Qd7 15. h3 d4''' 
Wit heeft een toren en een loper gewonnen, maar de dame op a8 staat volledig buitenspel. Zwart domineert het centrum en de witte koning is vogelvrij.

'''16. Ne2 d3 17. cxd3 Na6 18. Qxf8+ Kxf8 19. b4 Qxd3 20. Bb2 Nxb4 21. Rc1 Nxa2 22. Rc2 Nb4 23. Rc3 Qb1+ 24. Bc1 Nd3 25. Rf1 Nb2#'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Slotstelling Mat
| Beschrijving = Een prachtig matbeeld. Het paard op b2 geeft de genadeklap.
| Orientatie = wit
|
8 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
7 |pd|  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |bd|
3 |  |  |rl|  |  |pl|  |pl|
2 |  |nd|  |pl|nl|  |  |  |
1 |  |qd|bl|kl|  |rl|  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

== Evaluatie van Combinaties ==
* '''De &quot;Giftige&quot; Pion op b7''': In veel Fuller-varianten is het slaan op b7 door de witte dame de beslissende fout. Het opent lijnen voor zwart en haalt de belangrijkste verdediger (de dame) weg bij de koning.
* '''Centrumcontrole''': Zwart offert materiaal voor controle over de d-lijn en de e-lijn. Het paard-manoeuvre naar d3 is een terugkerend thema.
* '''Psychologie''': Omdat de opening zo zeldzaam is, voelen witspelers zich vaak veilig met hun extra materiaal, tot het matnet zich onverbiddelijk sluit.

== Referenties ==
* Zie [https://lichess.org/study/RIYdv19f Lichess study &quot;Fuller gambit&quot;] door Bijbrengen.
* Zie [https://lichess.org/study/Dxl64ftl Lichess study &quot;1. f4 d6: Rat Defense Harmonist&quot;] door Bijbrengen.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>nvu7jr6uj3gko9ojpvv5jydzfmutqey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425031</id>
      <parentid>425028</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>foto bestaat niet</comment>
      <origin>425031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4582" sha1="pnw7klgatv7d2ilqg6m7fyofhauixbq" xml:space="preserve">{{Opmaak}}
== Profiel ==
[[Afbeelding:Maxwell Fuller 1985.jpg|thumb|right|200px|Maxwell Leonard Fuller]]
'''Maxwell Leonard Fuller''' (28 januari 1945 – 27 augustus 2013) was een Australische schaakmeester (IM). Hij was een van de sterkste spelers van Australië in de jaren 70 en 80 en vertegenwoordigde zijn land negen keer op de Schaakolympiade. Fuller stond bekend om zijn creatieve en vaak onorthodoxe openingsstijl. Het naar hem vernoemde '''Fuller Gambiet''' is daar een perfect voorbeeld van.

== Fuller Gambiet ==
Het Fuller Gambiet is een scherpe voortzetting binnen de '''Rat Defense''' (ook wel de Harmonist genoemd). Hoewel de zetvolgorde kan variëren, is de kern het offeren van een pion voor snelle ontwikkeling en aanvalskansen.

'''1. e4 d6 2. f4 d5 3. exd5 Nf6'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Fuller Gambiet
| Beschrijving = De beginstelling van het Fuller gambiet. Zwart offert de d-pion voor een snelle aanval.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |pd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |nd|  |  |
5 |  |  |  |pl|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |  |
3 |  |  |  |  |  |  |  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|nl|bl|ql|kl|bl|nl|rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

=== Rat Defense &amp; Harmonist ===
Het gambiet vindt zijn oorsprong in de bredere context van de '''Rat Defense''' (1. e4 d6) en de '''Harmonist''' (1. f4 d6). Fuller kwam vaak tot deze stelling via de Pirc-achtige opbouw. De kracht van de opening ligt in het feit dat witspelers vaak denken een &quot;gratis&quot; pion te winnen, terwijl ze in werkelijkheid in een diepe tactische valstrik lopen.

== Belangrijke Varianten ==
Op basis van de studies van Bijbrengen onderscheiden we de volgende varianten:

* '''Fuller Accepted (4. d4 Nxd5 5. c4 Nf6)''': Wit accepteert de pion en probeert het centrum te domineren. Zwart krijgt echter een solide stelling en kan met ...Bg4 direct druk zetten op het witte paard.
* '''Harmonist Systeem (1. f4 d6 2. e4 c5)''': Een hybride tussen de Bird en de Siciliaanse verdediging.
* '''Austrian Attack Transformatie''':
'''1. f4 d6 2. e4 g6 3. d4 Bg7 4. Nc3 Nf6 5. Nf3 c5'''
Dit leidt tot zeer complexe stellingen die lijken op de Pirc verdediging, maar met de extra zet f4 voor wit.

== Voorbeelden ==

=== Ralph Seberry vs Max Fuller - Adelaide 1987 ===
Dit is de beroemdste partij waarin het gambiet zijn dodelijke kracht toonde. Wit laat zich verleiden tot een pionnenjacht met de dame, terwijl de koning in het centrum achterblijft.

'''1. e4 d6 2. f4 d5 3. exd5 Nf6 4. Bb5+ Bd7 5. Bc4 Bg4 6. Nf3 Nxd5 7. Nc3 e6 8. Bxd5 exd5 9. Qe2+ Be7 10. Qb5+ c6''' 
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Dame-Valstrik
| Beschrijving = De kritieke stelling na 10... c6. Als wit 11. Qxb7 speelt, begint de zwarte aanval.
| Orientatie = wit
|
8 |rd|nd|  |qd|kd|  |  |rd|
7 |pd|pd|pd|  |bd|pd|pd|pd|
6 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |ql|  |pd|  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|bd|  |
3 |  |  |nl|  |  |nl|  |  |
2 |pl|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|
1 |rl|  |bl|  |kl|  |  |rl|
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

'''11. Qxb7 Bxf3 12. gxf3 Bh4+ 13. Kd1 O-O 14. Qxa8 Qd7 15. h3 d4''' 
Wit heeft een toren en een loper gewonnen, maar de dame op a8 staat volledig buitenspel. Zwart domineert het centrum en de witte koning is vogelvrij.

'''16. Ne2 d3 17. cxd3 Na6 18. Qxf8+ Kxf8 19. b4 Qxd3 20. Bb2 Nxb4 21. Rc1 Nxa2 22. Rc2 Nb4 23. Rc3 Qb1+ 24. Bc1 Nd3 25. Rf1 Nb2#'''
{{Opmaak
| Object = Schaak
| Definitie = Slotstelling Mat
| Beschrijving = Een prachtig matbeeld. Het paard op b2 geeft de genadeklap.
| Orientatie = wit
|
8 |  |  |  |  |  |  |kd|  |
7 |pd|  |  |  |  |pd|pd|pd|
6 |  |  |pd|  |  |  |  |  |
5 |  |  |  |  |  |  |  |  |
4 |  |  |  |  |  |pl|  |bd|
3 |  |  |rl|  |  |pl|  |pl|
2 |  |nd|  |pl|nl|  |  |  |
1 |  |qd|bl|kl|  |rl|  |  |
   a  b  c  d  e  f  g  h
}}

== Evaluatie van Combinaties ==
* '''De &quot;Giftige&quot; Pion op b7''': In veel Fuller-varianten is het slaan op b7 door de witte dame de beslissende fout. Het opent lijnen voor zwart en haalt de belangrijkste verdediger (de dame) weg bij de koning.
* '''Centrumcontrole''': Zwart offert materiaal voor controle over de d-lijn en de e-lijn. Het paard-manoeuvre naar d3 is een terugkerend thema.
* '''Psychologie''': Omdat de opening zo zeldzaam is, voelen witspelers zich vaak veilig met hun extra materiaal, tot het matnet zich onverbiddelijk sluit.

== Referenties ==
* Zie [https://lichess.org/study/RIYdv19f Lichess study &quot;Fuller gambit&quot;] door Bijbrengen.
* Zie [https://lichess.org/study/Dxl64ftl Lichess study &quot;1. f4 d6: Rat Defense Harmonist&quot;] door Bijbrengen.

{{Opmaak | Voettekst}}</text>
      <sha1>pnw7klgatv7d2ilqg6m7fyofhauixbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Djeroek poeroet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41276</id>
    <revision>
      <id>425033</id>
      <parentid>421789</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>425033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2153" sha1="cbmq951fusxuzl5z6xiill25xbqs3vk" xml:space="preserve">De Mauritius papeda (''{{#statements:wetenschappelijke naam}}''), djeroek poeroet of kaffirlimoen, is een tot 12 m hoge, groenblijvende citrusboom die inheems is op het Indonesische eiland Soembawa. De jonge stengels zijn kantig en afgevlakt en dragen in de bladoksels korte, stugge doornen. De afwisselend geplaatste bladeren zijn eirond, fijn gekarteld en tot 15 x 6 cm cm groot. De bloemen staan met een tot vijf stuks in bladokselstandige bloeiwijzen.

De papeda is een vrucht, die tot 7 cm groot wordt. Rijp is de vrucht groen tot groengeel van kleur. Afgezien van de pokdalige schil lijkt hij op een citroen. Het vruchtvlees is in 10 tot 12 partjes verdeeld en smaakt zuur, iets bitter en fruitig. Als voedsel gebruikt men de papeda net als de limoen. Het sap, de geraspte schil en hele gekookte vruchten gebruikt men als zeep en shampoo. De gedroogde en gestampte bladeren van de plant gebruikt men als kruiderij.

Limoenblad wordt gebruikt in de Thaise en Indonesische keuken, met name om er vis- en gevogeltegerechten mee te parfumeren. Het blad is decoratief in gerechten en wordt daarom voor het opdienen niet altijd verwijderd. Het is echter te hard om op te eten.

De papeda wordt in Zuidoost-Azië, Mauritius en op Sri Lanka gekweekt.

In Nederland wint deze vrucht aan bekendheid onder de naam &quot;Thai lemon&quot; als ingrediënt van een vruchtenfrisdrank. Deze alternatieve benaming komt oorspronkelijk uit Zuid-Afrika, waar kaffer een scheldwoord is, maar wordt ook in Amerika gebruikt. In Nederland wordt de vrucht verkocht in Indische en Chinese supermarkten onder de naam &quot;djeroek lime&quot; en de bladeren als &quot;djeroek poeroet&quot;. In België staat de vrucht bekend als &quot;wilde limoen&quot;.

== Recepten met djeroek poeroet ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-djeroek poeroet
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Foto-galerij ==
&lt;gallery widths=&quot;180&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Combava 4.jpg|Aan de boom
Jeruk Purut (Citrus hystrix).jpg|Djeroek lime
Daun Jeruk.jpg|Voor in de keuken
Fish stuffed with Thai herbs.jpg|Vis met Djeroek poeroet
&lt;/gallery&gt;
{{Sub}}
{{Links}}

[[Categorie:Fruit|Djeroek poeroet]]</text>
      <sha1>cbmq951fusxuzl5z6xiill25xbqs3vk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Mergpijp</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44161</id>
    <revision>
      <id>425036</id>
      <parentid>396176</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>425036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="813" sha1="sa46r9ls7n4tvsa8u5jxt70c37wbbop" xml:space="preserve">Een '''mergpijpje''' is een bot uit een rund of kalf, meestal van de scheenbenen, dat gevuld is met beenmerg. Dit bot wordt vaak gebruikt om een rijke en smaakvolle bouillon te maken, maar het beenmerg zelf is ook zeer geschikt om te eten. Mergpijpjes worden gerekend tot orgaanvlees.

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;190&quot; heights=&quot;190&quot;&gt;
20241123 Rindsuppe 003 (54249263907).jpg|Rauwe mergpijpjes
Bulalo and marrow.jpg|Mergpijpjes in een stoofpot
St John Restaurant, Smithfield, London (4409853989).jpg|Geroosterd brood met mergpijpjes
Markkloesschensuppe.jpg|Mergballetjes in de soep
&lt;/gallery&gt; 

== Recepten met mergpijpjes ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-mergpijp
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;
{{Sub}}
{{Links}}

[[Categorie:Vlees|Mergpijp]]</text>
      <sha1>sa46r9ls7n4tvsa8u5jxt70c37wbbop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Mierikswortel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44171</id>
    <revision>
      <id>425037</id>
      <parentid>410445</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Links}}</comment>
      <origin>425037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1427" sha1="35g6i0khmltwkj7qu1qdocce3tdmkq0" xml:space="preserve">{{Infobox kruid
| Naam = Mierikswortel
| Afb1 = [[Bestand:Tarty chrzan - 2022.04.17.jpg|300px]]
| Afb1Omschr = Mierikswortel (pasta)
| Oorsprong = gebied van Zuidoost-Europa tot West-Azië
| Latijnsenaam = Armoracia rusticana
| Altnaam = Cochlearia armoracia
| Meekoken =
| Invriezen =
| Wikipedialink = Mierik
}}

'''Mierikswortel''' komt van de plant mierik, waarvan de wortel wordt geraspt om in de keuken te kunnen gebruiken. Mierikswortel wordt in Nederland voornamelijk aangeboden in potjes met pasta van mierikswortel, te vinden in de supermarkt bij de sauzen. De smaak van de pasta is scherp en lijkt enigszins op mosterd. 

== Gebruik ==
Mierikswortel wordt gebruikt als smaakmaker, bijvoorbeeld in sauzen, bij vlees en rode bieten.

== Bewaren ==
* Zie de houdbaarheidsdatum op de verpakking.
* Aangebroken: in de koelkast, goed afgesloten, maximaal 1 maand, maar niet langer dan de houdbaarheidsdatum.
* In de diepvries: 6 maanden.

== Recepten met mierikswortel ==
&lt;DynamicPageList&gt;
category= KB-mierikswortel
mode=unordered
order=ascending
suppresserrors = true
ordermethod = sortkey
&lt;/DynamicPageList&gt;

== Fotogalerij ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Food 012.JPG|Bij gekookte rode biet
Brettljause 02.jpg|Borrelplank met mierikswortelpasta als dipsaus
Maso s křenem a hořčicí.jpg|Bij vlees (links mosterd, rechts mierikswortelpasta)
&lt;/gallery&gt;
{{Sub}}
{{Links}}

[[Categorie:Smaakmaker|Mierikswortel]]</text>
      <sha1>35g6i0khmltwkj7qu1qdocce3tdmkq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Pagina met en zonder Wikidata-koppeling/doc</title>
    <ns>4</ns>
    <id>45506</id>
    <revision>
      <id>425042</id>
      <parentid>415558</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T09:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>lf</comment>
      <origin>425042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="s39tkbdscfrc3hmbxf7f20ong9hhe3z" xml:space="preserve">Pagina's worden nog alleen in deze categorie opgenomen dmv. de volgende sjablonen:
{{Kolommen automatisch|inhoud=
*{{Tl|Boek}}
*{{Tl|Index Vakantiereizen}} 
*{{Tl|Index Leer jezelf ecologisch tuinieren}}
*{{Tl|Infobox groente}}
*{{Tl|Infobox kruid}}
*{{Tl|Infobox land}}
*{{Tl|Infobox recept}}
*{{Tl|Infobox vis}}
*{{Tl|Navigatie basis}} en afgeleide navigatiesjablonen
}}
De inhoud is daardoor ''niet compleet''.

&lt;noinclude&gt;

[[Categorie:Sjabloondocumentatie]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s39tkbdscfrc3hmbxf7f20ong9hhe3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Links</title>
    <ns>10</ns>
    <id>46256</id>
    <revision>
      <id>425032</id>
      <parentid>424147</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kookboek, Recepten en Ingrediënten</comment>
      <origin>425032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="jw2ewzthjm1et5jk4bwuelaiv90b645" xml:space="preserve">{{#IfEq:{{PAGENAME}}|{{ROOTPAGENAME}}
|&lt;!-- ja; doe niets --&gt;
|&lt;div class=&quot;noprint&quot;&gt;&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''&amp;larr;'''&lt;/span&gt; [[{{ROOTPAGENAME}}]]&lt;!--

Hogere pagina, indien niet de voorpagina:
--&gt;{{#IfExist:{{BASEPAGENAME}}&lt;!--
  --&gt;|{{#IfEq:{{BASEPAGENAME}}|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|-1|-2}}&lt;!--
    --&gt;|&lt;!--
    --&gt;|&amp;nbsp; &lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;uarr;'''&lt;/span&gt; [[{{BASEPAGENAME}}|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|-1|-2}}]]&lt;!--
  --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

Inleiding:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inleiding|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inleiding|Inleiding]]}}&lt;!--

Voorwoord:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Voorwoord|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Voorwoord|Voorwoord]]}}&lt;!--

Index:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Index|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Index|Index]]}}&lt;!--

Inhoud:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inhoud|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inhoud|Inhoud]]}}&lt;!--

Inhoudsopgave:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inhoudsopgave|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inhoudsopgave|Inhoudsopgave]]}}&lt;!--

Woordenlijst:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Woordenlijst|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Woordenlijst|Woordenlijst]]}}&lt;!--

Kookboek, Recepten en Ingrediënten:
--&gt;{{#IfEq:{{ROOTPAGENAME}}|Kookboek&lt;!--
  --&gt;|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;uarr;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Recepten|Recepten]]&lt;!--
  --&gt;&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;uarr;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Ingrediënten|Ingrediënten]]&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;}}&lt;noinclude&gt;
----
:Geeft links naar:
:*de voorpagina van een boek,
:*de eerste hogere pagina (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Inleiding&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Voorwoord&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Index&quot; (als deze aanwezig is), 
:*de subpagina &quot;(boek)/Inhoud&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Inhoudsopgave&quot; (als deze aanwezig is) en
:*de subpagina &quot;(boek)/Woordenlijst&quot; (als deze aanwezig is).

:Bedoeld om onderaan de pagina geplaatst te worden op hoofdstukken en delen daarvan, maar boven evt. navigatiesjablonen.
:Vooral voor boeken die te weinig hoofdstukken bevatten om een index- of navigatiesjabloon te rechtvaardigen.
:Bijkomend voordeel is dat door het toevoegen van minstens één wikilink op pagina's in de hoofdnaamruimte deze meetelt als ''inhoudelijke pagina'', wat de [[m:Wikibooks/Table/nl|statistieken]] ten goede komt.

[[Categorie:Sjablonen]]&lt;!--voorlopig--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jw2ewzthjm1et5jk4bwuelaiv90b645</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425039</id>
      <parentid>425032</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>+ toel. &quot;Kookboek&quot;</comment>
      <origin>425039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2878" sha1="ihep61wli8btmx63fxtxejk4fcyxk8r" xml:space="preserve">{{#IfEq:{{PAGENAME}}|{{ROOTPAGENAME}}
|&lt;!-- ja; doe niets --&gt;
|&lt;div class=&quot;noprint&quot;&gt;&lt;br style=&quot;clear: left;&quot;&gt;
&lt;br&gt;
&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp;'''&amp;larr;'''&lt;/span&gt; [[{{ROOTPAGENAME}}]]&lt;!--

Hogere pagina, indien niet de voorpagina:
--&gt;{{#IfExist:{{BASEPAGENAME}}&lt;!--
  --&gt;|{{#IfEq:{{BASEPAGENAME}}|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|-1|-2}}&lt;!--
    --&gt;|&lt;!--
    --&gt;|&amp;nbsp; &lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;'''&amp;uarr;'''&lt;/span&gt; [[{{BASEPAGENAME}}|{{#titleparts:{{PAGENAME}}|-1|-2}}]]&lt;!--
  --&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

Inleiding:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inleiding|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inleiding|Inleiding]]}}&lt;!--

Voorwoord:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Voorwoord|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Voorwoord|Voorwoord]]}}&lt;!--

Index:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Index|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Index|Index]]}}&lt;!--

Inhoud:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inhoud|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inhoud|Inhoud]]}}&lt;!--

Inhoudsopgave:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Inhoudsopgave|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Inhoudsopgave|Inhoudsopgave]]}}&lt;!--

Woordenlijst:
--&gt;{{#IfExist:{{ROOTPAGENAME}}/Woordenlijst|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;middot;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Woordenlijst|Woordenlijst]]}}&lt;!--

Kookboek, Recepten en Ingrediënten:
--&gt;{{#IfEq:{{ROOTPAGENAME}}|Kookboek&lt;!--
  --&gt;|&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;uarr;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Recepten|Recepten]]&lt;!--
  --&gt;&lt;span style=&quot;font-size: larger;&quot;&gt;&amp;nbsp; '''&amp;uarr;''' &lt;/span&gt;[[{{ROOTPAGENAME}}/Ingrediënten|Ingrediënten]]&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;/div&gt;}}&lt;noinclude&gt;
----
:Geeft links naar:
:*de voorpagina van een boek,
:*de eerste hogere pagina (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Inleiding&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Voorwoord&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Index&quot; (als deze aanwezig is), 
:*de subpagina &quot;(boek)/Inhoud&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Inhoudsopgave&quot; (als deze aanwezig is),
:*de subpagina &quot;(boek)/Woordenlijst&quot; (als deze aanwezig is) en
:*de subpagina's &quot;Kookboek/Recepten&quot; en &quot;Kookboek/Ingrediënten&quot; (alleen op subpagina's van &quot;Kookboek&quot;).

:Bedoeld om onderaan de pagina geplaatst te worden op hoofdstukken en delen daarvan, maar boven evt. navigatiesjablonen.
:Vooral voor boeken die te weinig hoofdstukken bevatten om een index- of navigatiesjabloon te rechtvaardigen.
:Bijkomend voordeel is dat door het toevoegen van minstens één wikilink op pagina's in de hoofdnaamruimte deze meetelt als ''inhoudelijke pagina'', wat de [[m:Wikibooks/Table/nl|statistieken]] ten goede komt.

[[Categorie:Sjablonen]]&lt;!--voorlopig--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ihep61wli8btmx63fxtxejk4fcyxk8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in BASIC/Logische operatoren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46639</id>
    <revision>
      <id>425024</id>
      <parentid>425022</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="acz3l94s4veht8rwej6klomy6amkeql" xml:space="preserve">{{Wiu5|rechts|50px}}
*[[/AND/]]
*[[/OR/]]
*[[/NOT/]]
*[[/XOR/]]
*[[/=/]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>acz3l94s4veht8rwej6klomy6amkeql</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>