Help:Tekstopmaak

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Help:Tekstopmaak</title>
    <ns>12</ns>
    <id>2429</id>
    <revision>
      <id>425219</id>
      <parentid>414233</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12700" sha1="k95j8ol4emvi6oo7wth1voglri39iz8" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}

Dit document is een overzicht van alle mogelijkheden die de [[MediaWiki]]-software biedt om teksten te structureren en op te maken.

'''Suggestie''': houd deze pagina bij de hand in een apart venster van uw browser tijdens het schrijven van teksten op Wikibooks. Wellicht wilt u deze pagina ook wel bookmarken of toevoegen aan de favorieten van uw browser.

==Indelen van pagina's==
===Koppen en secties===
Nieuwe secties worden voorafgegaan door koppen. Koppen worden gemaakt door &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;-tekens te gebruiken. Voor een tweedegraads kop (de eerstegraads kop is altijd de titel van de pagina), gebruik je &lt;nowiki&gt;==Tweedegraads kop==&lt;/nowiki&gt;. Verder is er nog een &lt;nowiki&gt;===Derdegraads kop===&lt;/nowiki&gt; tot en met een &lt;nowiki&gt;======Zesdegraads kop======&lt;/nowiki&gt;.

Let op: het wordt sterk aangeraden om de rangorde van koppen aan te houden. Een derdegraads kop is een onderdeel van een tweedegraads kop. Gebruik dus alleen een derdegraads kop als er al een tweedegraads kop is gebruikt en de derdegraads kop een onderdeel is van de sectie die de tweedegraads kop aanduidt.

Merk op dat de voorkeur uitgaat naar hoofdletters aan het begin van de kop en spaties tussen de &lt;nowiki&gt;=&lt;/nowiki&gt;-tekens en de daadwerkelijke inhoud van de kop.

====Inhoudsopgave====
Deze koppen en secties komen, als een pagina drie of meer koppen heeft, automatisch terecht in een '''inhoudsopgave''', zoals bovenaan deze pagina. U kunt deze inhoudsopgave verbergen (d.w.z. niet laten tonen) door het artikel te beginnen met de code &lt;nowiki&gt;__NOTOC__&lt;/nowiki&gt;. Dus: tweemaal een underscore _ vóór en tweemaal na. Het woord NOTOC staat voor ''NO Table Of Contents''. Voorbeeld: [[Hoofdpagina]]

Het tegenovergestelde is ook mogelijk, namelijk &lt;nowiki&gt;__TOC__&lt;/nowiki&gt;. Dit wordt gebruikt om op pagina's met minder dan 3 koppen toch een inhoudsopgave te tonen.

====No editsection====
U kunt ook het tekstje
&lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:smaller;&quot;&gt;
&lt;nowiki&gt;[bewerken]&lt;/nowiki&gt;
&lt;/span style&gt;&lt;/span style&gt;
, rechts naast de sectietitel, dat automatisch verschijnt bij elke kop van een artikel, verbergen. Bijvoorbeeld omdat het storend werkt. Hiervoor gebruikt u de code &lt;nowiki&gt;__NOEDITSECTION__&lt;/nowiki&gt;. Voorbeeld: [[Handboek practica onderwijs]]

===Paragrafen en regeleindes===
Paragrafen zijn te maken door te zorgen voor een witregel tussen twee paragrafen bij het bewerken van de tekst. Met andere woorden: gebruik de Enter-toets niet éénmaal, maar tweemaal. 

Let op: deze methode is beter dan het toevoegen van &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt; aan het einde. Gebruik de br-tag alleen wanneer u op een nieuwe regel wilt beginnen, zonder de paragraaf op te laten houden.

===Horizontale scheidslijn===
Een horizontale scheidslijn kan worden toegevoegd aan een pagina door vier streepjes  &quot;&lt;nowiki&gt;----&lt;/nowiki&gt;&quot; toe te voegen aan het begin van een regel. Kijk maar:
----
En dit staat dan onder de regel.

===Definitielijsten===
Een definitielijst kan als volgt worden samengesteld: 
''&lt;nowiki&gt;;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.&lt;/nowiki&gt;''
Wat resulteert in het volgende: 
;Te definiëren onderwerp: De definitie van het onderwerp.

===Lijsten===
====Ongeordende lijsten====
Ongeordende lijsten zijn te maken door een &lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; toe te voegen aan het begin van de regel. Sublijsten kunnen worden gemaakt door &lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt; te gebruiken, daar kunnen weer sublijsten van worden gemaakt door middel van &lt;nowiki&gt;***&lt;/nowiki&gt;. Hieronder volgt als voorbeeld een boodschappenlijstje:

&lt;nowiki&gt;*Groenten en fruit&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;**Paprika's&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;***Rode paprika&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;***Groene paprika&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;**Tomaten&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;**Sinaasappels&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;*Drank&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;**Cola&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;**Jus d'Orange&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;*Snoep&lt;/nowiki&gt;

Dit wordt:

*Groenten en fruit
**Paprika's
***Rode paprika
***Groene paprika
**Tomaten
**Sinaasappels
*Drank
**Cola
**Jus d'Orange
*Snoep

====Genummerde lijsten====
Genummerde lijsten zijn te maken op dezelfde manier als ongeordende lijsten, maar dan door een &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt; toe te voegen aan het begin van de regel. Hieronder volgt als voorbeeld een uitslagenlijstje van een familierace: 

&lt;nowiki&gt;#Familie Blaat&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;#Familie Foo&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Henk&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Piet&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Jan&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Mieke&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;#Familie Melp&lt;/nowiki&gt;

Dit wordt: 

#Familie Blaat
#Familie Foo
##Henk
##Piet
##Jan
##Mieke
#Familie Melp

Er mag echter niet meer dan 1 regeleinde (enter) tussen opeenvolgende &lt;nowiki&gt;#&lt;/nowiki&gt;-tekens staan, anders begint de telling opnieuw: 

&lt;nowiki&gt;#Familie Blaat&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;#Familie Foo&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;

&lt;nowiki&gt;##Henk&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Piet&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Jan&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;##Mieke&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;#Familie Melp&lt;/nowiki&gt;

Dit wordt: 

#Familie Blaat
#Familie Foo

##Henk
##Piet
##Jan
##Mieke
#Familie Melp

===Inspringen===
Inspringen kan door een dubbele punt (:) toe te voegen aan het begin van een zin. Meerdere dubbele punten betekent een grotere inspringing.

&lt;nowiki&gt;:Ik&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;::Spring&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;:::Steeds&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;::::Verder&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;:::::In.&lt;/nowiki&gt;

Bovenstaande wordt bijvoorbeeld: 

:Ik
::Spring
:::Steeds 
::::Verder
:::::In.

===Niet-proportioneel lettertype===
Voor een [[Lettertype#Breedte|niet-proportioneel lettertype]] voegt u een spatie toe aan het begin van de tekst. of u omvat de tekst met de tags &lt;nowiki&gt;&lt;pre&gt;...&lt;/pre&gt;&lt;/nowiki&gt;.

Voorbeeld:
----
&lt;nowiki&gt; dit is tekst in een niet-proportioneel lettertype&lt;/nowiki&gt;

&lt;nowiki&gt;&lt;pre&gt;ook dit is tekst in een niet-proportioneel lettertype&lt;/pre&gt;&lt;/nowiki&gt;
----
bovenstaande regels zien er als volgt uit na bewerking:

 dit is tekst in een niet-proportioneel lettertype
&lt;pre&gt;ook dit is tekst in een niet-proportioneel lettertype&lt;/pre&gt;

Let op: Er is geen terugloop, denk aan regeleindes. Gebruik dit alleen voor: 
*Het plakken van voorgeformatteerde tekst;
*Algoritmische beschrijvingen;
*[[w:ASCII|ASCII]]-kunst;
*Codes

==Opmaak==
===Nadruk leggen===
Nadruk leggen kan binnen Wikibooks de volgende manieren. Bij al die manieren wordt het te benadrukken woord omsloten door enkele aanhalingstekens ('). &lt;nowiki&gt;''Hoi''&lt;/nowiki&gt; wordt ''Hoi'', &lt;nowiki&gt;'''Hé'''&lt;/nowiki&gt; wordt '''Hé''' en &lt;nowiki&gt;'''''Hallo'''''&lt;/nowiki&gt; wordt '''''Hallo'''''. 

Let op: dit effect is alleen om nadruk te leggen, niet om koppen te maken. Verder is het zaak dit effect met mate te gebruiken. Gebruik zo min mogelijk nadruk, indien mogelijk, met andere woorden: gebruik liever &lt;nowiki&gt;''Hoi''&lt;/nowiki&gt; dan &lt;nowiki&gt;'''Hoi'''&lt;/nowiki&gt;.

Wanneer u [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken|een nieuwe pagina aanmaakt]], dan wordt u gevraagd de eerste keer dat de onderwerpsterm voorkomt, deze dik te drukken, dus door middel van &lt;nowiki&gt;'''onderwerpsterm'''&lt;/nowiki&gt;.

===Spaties===
{| {{Wikitable}}
|-
|(geen)||XX
|-
|&amp;amp;hairsp;||X&amp;hairsp;X
|-
|&amp;amp;thinsp;||X&amp;thinsp;X
|-
|(gewone spatie)||X X
|-
|&amp;amp;nbsp; (non-breaking space)||X&amp;nbsp;X
|-
|&amp;amp;ensp;||X&amp;ensp;X
|-
|&amp;amp;numsp;||X&amp;numsp;X
|-
|&amp;amp;emsp;||X&amp;emsp;X
|}

===Groter en kleiner===
Tekst kan eventueel groter en kleiner dan normaal worden geschreven. Typ voor een woord &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; om het woord groter weer te geven, zoals &lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;hier het geval is&lt;/span&gt;. Hetzelfde geldt voor het kleiner maken van tekst: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en &lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; zullen het gewenste effect geven, zoals &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;hier het geval is&lt;/span&gt;.

===Tekstkleur===
Typ voor een woord &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en erna &lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; om het woord rood weer te geven, zoals &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;hier het geval is&lt;/span&gt;. Andere kleuren kunnen ook, met hexadecimale kleurenspecificaties zelfs in heel veel kleuren. Zie [[w:Lijst van HTML-kleuren|de lijst van kleuren]].

Let op: wees zuinig met kleuren.

===Achtergrondkleur===
Typ voor een stuk tekst &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;background-color:lightgrey; color: black;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; om de achtergrond ervan lichtgrijs weer te geven, zoals &lt;span style=&quot;background-color:lightgrey; color: black;&quot;&gt;hier het geval is.&lt;/span&gt; Andere kleuren kunnen ook, in gewone Engelse woorden, of met hexadecimale kleurgetallen zelfs in heel veel kleuren.

Let op: wees zuinig met kleuren.

===Technische termen===
Technische termen worden weergegeven met de code-tags. &quot;Management Controller&quot; wordt dan &lt;nowiki&gt;&lt;code&gt;Management Controller&lt;/code&gt;&lt;/nowiki&gt;, wat resulteert in &lt;code&gt;Management Controller&lt;/code&gt;.

===Doorstrepen===
Het doorstrepen van tekst gaat met de codes &lt;nowiki&gt;&lt;s&gt; en &lt;/s&gt;&lt;/nowiki&gt; om de tekst heen te zetten:&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;&lt;s&gt;Boodschappen doen&lt;/s&gt;&lt;/nowiki&gt;
&lt;br&gt;wordt dus:&lt;br&gt;
&lt;s&gt;Boodschappen doen&lt;/s&gt;

Doorstrepen is geschikt voor het tonen van Nog-te-doen/Gedaan-lijsten.

===Onderstrepen=== 
Het onderstrepen van tekst doet u door de codes &lt;nowiki&gt;&lt;u&gt; en &lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt; om de tekst heen te zetten:&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;&lt;u&gt;Belangrijke tekst maar linke soep&lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt; wordt dus getoond als:&lt;br&gt;
&lt;u&gt;Belangrijke tekst maar linke soep&lt;/u&gt;

Wees spaarzaam met onderstrepen. Onderstreepte woorden lijken op '''links''', omdat die per definitie onderstreept zijn. Het verdient de voorkeur om [[#Nadruk leggen|andere manieren]] te gebruiken om nadruk te leggen. 

===Uitlijnen===
Het uitlijnen (links, rechts of gecentreerd weergeven) kan als volgt worden gedaan. 
&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;Typ voor een sectie, paragraaf, afbeelding, enzovoorts &lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt; om het links uit te lijnen. &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Typ voor een sectie, paragraaf, afbeelding, enzovoorts &lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt; om het te centreren. &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;Typ voor een sectie, paragraaf, afbeelding, enzovoorts &lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:right;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt; om het rechts uit te lijnen. &lt;/div&gt;

===Commentaar===
U kunt in de Bewerk-pagina commentaartekst toevoegen, zonder dat dit commentaar zichtbaar is in het artikel. In de Bewerk-pagina typt u:

De Definitie van Katten&lt;br&gt;
&lt;nowiki&gt;&lt;!--Eigenlijk houd ik niet van katten--&gt;&lt;/nowiki&gt;
De kat is een dier.

Het artikel toont dan:

De Definitie van Katten&lt;br&gt;
&lt;!--Eigenlijk houd ik niet van katten--&gt;
De kat is een dier.

Het gebruik van commentaar heeft vele toepassingen. Zo kunt u anderen hiermee wijzen op opmaak-technische valkuilen. Ook kunt aangeven waarom tekst een bepaalde opmaak heeft, of aan welke eisen een tekst moet voldoen. Ook op Wikibooks wordt commentaar gebruikt, [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Hoofdpagina&amp;action=edit zoals hier].

==Speciale tekens==
De meest voorkomende speciale tekens staan onderaan iedere bewerkingspagina. Door daarop te klikken worden deze in de tekst ingevoegd. Voor een overzicht van bijna alle speciale tekens: [[Help:Speciale tekens|Speciale tekens]]

==Ondertekening==
In discussies op overlegpagina's en dergelijke is het handig om uw teksten te ondertekenen. Met drie tildes (~) voegt u uw gebruikersnaam in: [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; en met vier tildes uw gebruikersnaam en de datum en tijd: [[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] &lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;[[Overleg gebruiker:Koos Jol|Overleg]]&lt;/span&gt; 26 aug 2005 19:03 (UTC). Vijf tildes leveren alleen datum en tijd op: 26 aug 2005 19:03 (UTC)

&lt;!-- ==Plug-in==
Voor diegenen die de [[Mozilla Firefox|Firefoxbrowser]] gebruiken bestaat er een handige extensie speciaal voor Wikimediaprojecten
*[https://www.mozilla.org Firefox downloaden]
*[https://addons.update.mozilla.org/extensions/moreinfo.php?id=351 extensie]

Na het installeren van de aanvulling en het herstarten van Firefox even een nieuwe tab openen, ''about:config'' in de adresbalk typen, dan ''wiki'' in het filtervakje typen, en dan ''nl'' invullen bij '''wikibooks.language''' en je gebruikersnaam bij '''wikibooks.username'''. --&gt;
== Zie ook ==
*[[Help:Sjablonen gebruiken|Gebruik van sjablonen]]
*[[Help:Gebruik van links|Gebruik van links]]
*[[Help:Gebruik van tabellen|Gebruik van tabellen]]
*[[Help:TeX|TeX in Wikibooks]] (o.a. voor formules)
*[[Help:Gebruik van afbeeldingen|Gebruik van afbeeldingen]]
*[[Help:Gebruik van geluid|Gebruik van geluid]]
*[[Help:Gebruik van categorieën|Gebruik van categorieën]]

[[Categorie:Help|Tekstopmaak]]</text>
      <sha1>k95j8ol4emvi6oo7wth1voglri39iz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Formules</title>
    <ns>12</ns>
    <id>2626</id>
    <revision>
      <id>425220</id>
      <parentid>414227</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3133" sha1="jd3ttmjqd2o7whndok6dz9hm9ivbgyq" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}

In Wikibooks kunt u eenvoudig formules plaatsen, met behulp van TeX.
Op deze pagina komen alleen de meest gebruikte formules onder de aandacht. Voor een overzicht van alle mogelijkheden en ingewikkelder voorbeelden van formules, kijk op [[Help:TeX]].

Een formule plaatsen gaat met behulp van &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=&quot;center&quot;|Term!!align=&quot;center&quot;|Tekst in bewerkingsveld!!align=&quot;center&quot;|Tekst op het scherm
|-
|Optellen||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;6 + 5 = 11&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;6 + 5 = 11&lt;/math&gt;
|-
|Aftrekken||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;78 - 36 = 42&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;78 - 36 = 42&lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 1||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 * 6 = 18&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;3 * 6 = 18&lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 2||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 \cdot 6 = 18&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt; 3 \cdot 6 = 18 &lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 3||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 \times 6 = 18 &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt; 3 \times 6 = 18 &lt;/math&gt;
|-
|Delen 1||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;56 / 7 = 8&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;56 / 7 = 8&lt;/math&gt;
|-
|Delen 2||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\frac {56}{7} = 8&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;\frac {56}{7} = 8&lt;/math&gt;
|-
|Machtsverheffen/superscript||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;y(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;y(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d&lt;/math&gt;
|-
|Worteltrekken||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\sqrt {49} = 7&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;\sqrt {49} = 7&lt;/math&gt;
|-
|Subscript||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;Y(t) = C_1 * e^{at}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;Y(t) = C_1 * e^{at}&lt;/math&gt;
|}

==Opmerkingen==
*Zoals u ziet zijn eenvoudige zaken als optellen, aftrekken en vermenigvuldigen gemakkelijk te doen.
*Delen kan gewoon met een slash, zoals gedaan is bij ''delen 1'', maar in grotere formules wordt dit al snel onoverzichtelijk en is aan te raden om de andere manier van delen te gebruiken, ''delen 2''.
*De accolades hebben twee functies:
*#Getallen gescheiden houden, bijvoorbeeld de 56 van de 7 scheiden bij het deelvoorbeeld.
*#Aangeven op welke getallen iets van toepassing is. &lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt; kan gewoon geschreven worden door middel van &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; te tikken. Gaat men echter getallen gebruiken die groter zijn dan één cijfer, dus alles vanaf 10, dan moet men accolades gebruiken.
*#:Zonder accolades: &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^12&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; levert &lt;math&gt;x^12&lt;/math&gt;
*#:Met accolades: &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^{12}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; levert &lt;math&gt;x^{12}&lt;/math&gt;
*Een ingewikkelder formule wordt verkregen door zaken te combineren. Zo kan de oplossing van een tweedegraadsvergelijking geschreven worden in de welbekende abc-formule:

:{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=&quot;center&quot;|Tekst in bewerkingsveld!!align=&quot;center&quot;|Tekst op het scherm
|-
|&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x_{1,2} = \frac {-b \pm \sqrt {b^2 - 4ac}}{2a}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;x_{1,2} = \frac {-b \pm \sqrt {b^2 - 4ac}}{2a}&lt;/math&gt;
|}


*Om te kijken wat voor mooie zaken u nog meer kunt doen met TeX, kunt u kijken op [[Help:TeX in Wikibooks]].

==Externe links==
Een Engelstalige uitgebreide helppagina is te vinden op [https://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Formula Meta-wiki]

[[Categorie:Help|Formules]]</text>
      <sha1>jd3ttmjqd2o7whndok6dz9hm9ivbgyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425221</id>
      <parentid>425220</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3120" sha1="1id9hlgmmrrymyu3q6c5j3kq3qwsgh5" xml:space="preserve">{{Helpmenu}}

In Wikibooks kunt u eenvoudig formules plaatsen, met behulp van TeX.
Op deze pagina komen alleen de meest gebruikte formules onder de aandacht. Voor een overzicht van alle mogelijkheden en ingewikkelder voorbeelden van formules, kijk op [[Help:TeX]].

Een formule plaatsen gaat met behulp van &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;.

{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=&quot;center&quot;|Term!!align=&quot;center&quot;|Tekst in bewerkingsveld!!align=&quot;center&quot;|Tekst op het scherm
|-
|Optellen||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;6 + 5 = 11&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;6 + 5 = 11&lt;/math&gt;
|-
|Aftrekken||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;78 - 36 = 42&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;78 - 36 = 42&lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 1||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 * 6 = 18&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;3 * 6 = 18&lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 2||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 \cdot 6 = 18&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt; 3 \cdot 6 = 18 &lt;/math&gt;
|-
|Vermenigvuldigen 3||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;3 \times 6 = 18 &lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt; 3 \times 6 = 18 &lt;/math&gt;
|-
|Delen 1||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;56 / 7 = 8&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;56 / 7 = 8&lt;/math&gt;
|-
|Delen 2||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\frac {56}{7} = 8&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;\frac {56}{7} = 8&lt;/math&gt;
|-
|Machtsverheffen/superscript||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;y(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;y(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d&lt;/math&gt;
|-
|Worteltrekken||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;\sqrt {49} = 7&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;\sqrt {49} = 7&lt;/math&gt;
|-
|Subscript||&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;Y(t) = C_1 * e^{at}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;Y(t) = C_1 * e^{at}&lt;/math&gt;
|}

==Opmerkingen==
*Zoals u ziet zijn eenvoudige zaken als optellen, aftrekken en vermenigvuldigen gemakkelijk te doen.
*Delen kan gewoon met een slash, zoals gedaan is bij ''delen 1'', maar in grotere formules wordt dit al snel onoverzichtelijk en is aan te raden om de andere manier van delen te gebruiken, ''delen 2''.
*De accolades hebben twee functies:
*#Getallen gescheiden houden, bijvoorbeeld de 56 van de 7 scheiden bij het deelvoorbeeld.
*#Aangeven op welke getallen iets van toepassing is. &lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt; kan gewoon geschreven worden door middel van &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^2&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; te tikken. Gaat men echter getallen gebruiken die groter zijn dan één cijfer, dus alles vanaf 10, dan moet men accolades gebruiken.
*#:Zonder accolades: &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^12&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; levert &lt;math&gt;x^12&lt;/math&gt;
*#:Met accolades: &lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x^{12}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt; levert &lt;math&gt;x^{12}&lt;/math&gt;
*Een ingewikkelder formule wordt verkregen door zaken te combineren. Zo kan de oplossing van een tweedegraadsvergelijking geschreven worden in de welbekende abc-formule:

:{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!align=&quot;center&quot;|Tekst in bewerkingsveld!!align=&quot;center&quot;|Tekst op het scherm
|-
|&lt;pre&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;math&gt;x_{1,2} = \frac {-b \pm \sqrt {b^2 - 4ac}}{2a}&lt;/math&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/pre&gt;||&lt;math&gt;x_{1,2} = \frac {-b \pm \sqrt {b^2 - 4ac}}{2a}&lt;/math&gt;
|}


*Om te kijken wat voor mooie zaken u nog meer kunt doen met TeX, kunt u kijken op [[Help:TeX]].

==Externe links==
Een Engelstalige uitgebreide helppagina is te vinden op [https://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Formula Meta-wiki]

[[Categorie:Help|Formules]]</text>
      <sha1>1id9hlgmmrrymyu3q6c5j3kq3qwsgh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wiskunde/Oppervlakte:begrip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2942</id>
    <revision>
      <id>425210</id>
      <parentid>389350</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Index Wiskunde</comment>
      <origin>425210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3113" sha1="alb9yqf1fztj2z8jkqbyxhln0toi32i" xml:space="preserve">{{Index Wiskunde}}
Dit hoofdstuk beschrijft het begrip '''oppervlakte'''. Het bestaat uit de onderdelen:
#Wat is oppervlakte?;
#Oppervlakte-eenheden;
#Omrekenen tussen verschillende oppervlakte-eenheden

==Wat is oppervlakte?==
[[Afbeelding:Benelux schematic map.svg|thumb|België is kleiner dan Nederland, maar groter dan Luxemburg]]
Net zoals we soms een lengte willen aangeven (een lat van 30cm, een wielerwedstrijd van 150km) willen we soms de grootte van een oppervlak aangeven, bijvoorbeeld van een stuk grond, van een plaat hout, ed. Dit kan m.b.v. het begrip &quot;oppervlakte&quot;. De oppervlakte kan men bepalen door te tellen hoe vaak een standaardoppervlakte op de te meten oppervlakte past. Zo'n standaardoppervakte kan een vierkant zijn met zijden van bijvoorbeeld een meter: een vierkante meter.

Het begrip oppervlakte heeft onder andere de volgende eigenschappen:
*de oppervlakte van een gedeelte is kleiner dan de oppervlakte van het geheel;
*delen we een oppervlakte in stukken, dan is de totale oppervlakte gelijk aan de som van de oppervlakten van de stukken.

== Oppervlakte-eenheden ==
De gebruikelijke eenheid voor oppervlakte is de &quot;vierkante meter&quot;, genoteerd als &quot;m²&quot;. Net zoals men voor lengtes met millimeter, meter en kilometer werkt, kent men voor oppervlaktes ook meer eenheden. Zo zal men de grootte van België (32.000 km²) in andere grootheden uitdrukken dan de grootte van een muismatje (enkele vierkante dm). Hieronder staan de meestgebruikte eenheden vermeld, samen met hun grootte in m²:

{|
|-
|km²
|1 miljoen m²
|-
|hm² (hectare)
|tienduizend m²
|-
|dam² (are)
|honderd m²
|-
|m²
|1 m²
|-
|dm²
|1 honderdste m²
|-
|cm²
|1 tienduizendste m²
|-
|mm²
|1 miljoenste m²
|}


===Omrekenen tussen verschillende oppervlakte-eenheden ===
Zoals je al had gelezen is 1 m² gelijk aan 10.000 cm², maar hoeveel cm² is nou 25 dm²? Daarvoor gaan we eerst naar het volgende schema kijken:

[[Afbeelding:Metersnaar.JPG|center]]

Dit schema zul je vast wel herkennen. In dit schema kun je zien hoeveel stappen je nodig hebt om van de ene naar de andere lengte-eenheid te gaan. Zo zie je dat je van millimeters naar meters 3 stappen nodig hebt, 3 meter is dus (x 10 x 10 x 10) 3.000 millimeter.

Voor het omrekenen tussen oppervlakte eenheden hebben we een zelfde soort schema, namelijk:

[[Afbeelding:Oppervlakte omrekenen.jpg|center]]

Zoals je kunt zien wordt er nu niet vermenigvuldigd met een factor 10, maar met een factor 100. Hier kun je ook aflezen dat 2 m² inderdaad 20.000 cm² is: je moet namelijk twee keer vermenigvuldigen met 100 om van vierkante meters naar vierkante centimeters te gaan. Nu kun je ook berekenen dat 25 dm² gelijk is aan (25 x 100) 2.500 cm².


Een tweede methode die je kunt gebruiken, is door te bedenken dat 1 dm gelijk is aan 10 cm; dan is dus:
: 1 dm² = 1 dm x 1 dm = 10 cm x 10 cm = 100 cm²
en
:25 dm² = 25 dm x 1 dm = 250 cm x 10 cm = 2500 cm²


Er wordt niet vaak gesproken over een vierkante hectometer (of hm²), hiervoor in de plaats wordt vaak het woord 'hectare' gebruikt. Een hectare is (100 m x 100 m) 10.000 m².

 
{{Sub}}</text>
      <sha1>alb9yqf1fztj2z8jkqbyxhln0toi32i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wiskunde/Oppervlakte:eenvoudige meetkundige vormen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2943</id>
    <revision>
      <id>425211</id>
      <parentid>402238</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12999" sha1="e6891e4f4e7ingmyrb4pvzc2mjq9b6x" xml:space="preserve">{{Index Wiskunde}}
__TOC__
In dit hoofdstuk beschrijven we de berekening van de oppervlakte van enkele eenvoudige meetkundige vormen:
*de rechthoek
*het vierkant
*de driehoek
*de regelmatige n-hoek
*de cirkel
*de ellips.

== Hoe kun je de oppervlakte van een rechthoek uitrekenen? ==
Om de oppervlakte van een rechthoek uit te rekenen heb je twee gegevens nodig, namelijk de ''lengte'' en de ''breedte'' van de rechthoek (of ''korte zijde'' en ''lange zijde''). Voorbeeld:

[[Afbeelding:Simpel vierkant1.jpg|center]]

De bovenstaande rechthoek is 4 cm breed en 10 cm lang. De oppervlakte is het aantal vierkante centimeter die in de rechthoek passen. Door om de centimeter lijnen te trekken verdelen we de lengte in 10 stukken van 1 cm en de breedte in 4 stukken van 1 cm. We tellen nu 10 &amp;times; 4 = 40 vierkantjes van 1 cm lang en 1 cm breed. 

Om de oppervlakte te berekenen moet je dus de volgende formule gebruiken:

:'''korte zijde x lange zijde = oppervlakte'''

in dit geval is dat:

:4 cm x 10 cm = 40 cm²

Er staat als eenheid cm², dus cm met een kleine 2 boven achter cm. Dit betekent dat het een oppervlakte-eenheid is; cm² wordt uitgesproken als 'vierkante centimeter' en betekent eigenlijk niets anders dan cm &amp;times; cm.

Als je de maten in meter hebt, bijvoorbeeld een rechthoek van 6 meter bij 3 meter, wordt de oppervlakte automatisch in 'vierkante meter'. Dus: 

:6 m x 3 m = 18 m²

De korte zijde en de lange zijde moeten in dezelfde lengte-eenheid zijn. Als je een rechthoek van 50 cm bij 4 m hebt, kun je de oppervlakte op twee manieren berekenen, namelijk:

:0,5 m x 4 m = 2 m²

of

:50 cm x 400 cm = 20.000 cm²

Zoals je al ziet is de oppervlakte van een rechthoek van 50 cm bij 4 m gelijk aan 2 m², maar ook aan 20.000 cm². Blijkbaar is 2 m² dus hetzelfde als 20.000 cm². De punt &quot;.&quot; wordt gebruikt om duizendtallen aan te geven en te scheiden.&lt;br&gt;
* Pas op voor verwarring met de Engelse schrijfwijze, die je mogelijk op je rekenmachine ziet, die is anders: twintigduizend is daar &quot;20,000&quot;. Onze aanduiding van decimale breuken, bijvoorbeeld twintig en een half 20,5 wordt in de Engelse schrijfwijze... 20.5! Dus voor zeg een Amerikaan betekent 20.000 niet twintigduizend, maar twintig met een hoge precisie van drie cijfers achter de komma, pardon hier punt. Zouden wij schrijven als twintig 20,000. Tja.

=== Hoe kun je de oppervlakte van een vierkant uitrekenen? ===
Een vierkant is een rechthoek, waarvan de zijden even lang zijn.

Daarom geldt in dit geval:
:'''zijde x zijde = zijde² = oppervlakte'''

== Hoe kun je de oppervlakte van een driehoek uitrekenen? ==
Een driehoek is net zo groot als een halve rechthoek, zoals te zien is in de linker rechthoek:
[[Afbeelding:5 driehoeken.svg|center]]

Voor de rechter driehoek is dat iets lastiger in te zien. Daarom trekken we in die driehoek een lijn die van de top van de rode driehoek recht naar beneden loopt.&lt;br&gt;
[[Afbeelding:6 driehoeken.svg|center]]&lt;br&gt;
Deze lijn verdeelt de rechthoek in twee rechthoeken, een linker en een rechter rechthoek.  Alle twee  de rechthoeken bestaan uit een even groot rood en blauw deel. De rode oppervlakte is dus ook in de rechterrechthoek even groot als de blauwe oppervlakte.

De formule die je nodig hebt om de oppervlakte van een driehoek te berekenen moet dus de halve oppervlakte van de rechthoek geven:


:'''oppervlakte driehoek = (korte zijde van rechthoek x lange zijde van rechthoek) : 2'''


(Merk trouwens op dat we drie manieren hebben om die deling weer te geven &quot;: 2&quot; , &quot;/ 2&quot; of een horizontale streep met daaronder een 2. Hier is de eerste manier gekozen).&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Eenvoudig gezegd bereken je dus eerst de oppervlakte van de rechthoek en neem je daar de helft van. Nu is de lengte van de rechthoek gelijk aan de lengte van de zijde die de basis (onderkant) is van de driehoek en de breedte van de rechthoek is gelijk aan de (bij de basis horende) hoogte van de driehoek, dus in de formule wordt dit:


:'''oppervlakte driehoek = (basis x hoogte) : 2'''


Bijvoorbeeld:


[[Afbeelding:Driehoek2.PNG|center]]


De basis is 7 cm lang en de hoogte is 5 cm, de oppervlakte van de driehoek is dus:


:(7 cm x 5 cm) : 2 = 17,5 cm²

== Hoe kun je de oppervlakte van een regelmatige n-hoek uitrekenen?==
Een n-hoek is een figuur met n hoeken en n zijden. Men noemt de n-hoek regelmatig als alle zijden en alle hoeken dezelfde zijn. 

Een voorbeeld is het vierkant.

De oppervlakte van een regelmatige n-hoek kan men als volgt berekenen. Men kan de oppervlakte beschouwen als opgebouwd uit n ({{Wp|Driehoek (meetkunde)|gelijkbenige}}) driehoeken met basis z en een nog onbekende hoogte h. De totale oppervlakte is dus 
'''nzh/2''' . De hoogtelijn uit de tophoek naar de basis verdeelt elke driehoek in twee rechthoekige deeldriehoeken. De verhouding tussen de rechthoekszijden wordt gegeven door de goniometrische tangensfunctie. Bij theoretische formules wordt het argument van goniometrische functies gegeven in radialen. Een hoek van 360° komt overeen met een hoek van 2&amp;pi; radialen (rad). In elke rechthoekige deeldriehoek is de hoek tegen het middelpunt dus = (2&amp;pi;/n)/2 = &amp;pi;/n rad. Men krijgt dan voor de verhouding van de rechthoekszijden:
:&lt;math&gt; \frac{z/2}{h}= \tan{\frac{\pi}{n}}&lt;/math&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; waaruit &amp;nbsp; &amp;nbsp;&lt;math&gt;h = \frac{z/2}{\tan{\frac{\pi}{n}}}&lt;/math&gt;&lt;br&gt;
Dit invullen in de eerste formule voor de oppervlakte levert:

:'''oppervlakte regelmatige n-hoek = &lt;math&gt;\frac{nz^{2}}{4 \tan{ \frac{\pi}{n}}} &lt;/math&gt;'''

Waarbij z de lengte van een willekeurige zijde is en tan de  tangensfunctie voorstelt. π wordt hieronder gedefinieerd. Wanneer men met een rekenmachientje werkt waarbij men het argument van de tangens in graden mag ingeven, vervangt men &amp;pi; door 180° .

De afstand van het middelpunt tot aan een hoekpunt (wat ook de straal van de omschreven cirkel is) noemen we r. Die kan men als volgt berekenen:

:'''r = &lt;math&gt;\frac{z}{2 \sin{\frac{\pi}{n}}}&lt;/math&gt;'''

Voorbeeld: De oppervlakte van een vierkant met zijde 3 is

:oppervlakte vierkant = &lt;math&gt;\frac{nz^{2}}{4 \tan{ \frac{\pi}{n}}} = \frac{4\cdot3^{2}}{4 \tan{ \frac{\pi}{4}}} = \frac{4\cdot9}{4\cdot1} = \frac{9}{1} = 9 &lt;/math&gt;

wat overeenkomt met de eerder gegeven formule, waarbij:

:oppervlakte vierkant = zijde² = 3² = 9

== Hoe kun je de oppervlakte van een cirkel uitrekenen? ==
Voor het uitrekenen van de oppervlakte van een cirkel krijg je te maken met een aantal termen, deze termen zijn:


* De diameter van een cirkel (d)
* De straal van een cirkel (r)
* Het getal Pi (π)


=== Wat is de diameter? ===
De diameter van een cirkel is de lengte van een rechte  lijn die loopt van een punt op de cirkel, via het middelpunt, naar een punt aan de overkant. Het is de grootste afstand tussen twee punten op een cirkel.

[[Afbeelding:diameter van een cirkel.png|center]]

=== Wat is de straal? ===
De straal van een cirkel is de afstand van het middelpunt tot de cirkel. Deze afstand is bij een cirkel in alle richtingen gelijk. Daarom is een cirkel gemakkelijk te tekenen met behulp van een passer. In de wiskunde w 

De straal is de helft van de diameter. Als de diameter 10 cm is, dan is de straal dus (10 cm : 2 =) 5 cm.

=== Wat is het getal π? ===
Het getal {{Wp|Pi (wiskunde)|π}} (spreek uit: &quot;pi&quot;) is een getal aangegeven met de 16e letter van het Griekse alfabet, de Griekse &quot;p&quot;. Het getal π is irrationaal (niet te schrijven als breuk), wat betekent dat er oneindig veel decimalen achter de komma staan, zonder in herhaling te vervallen. Goede benaderingen van π zijn 22/7 en nog beter 355/113. De meeste rekenmachines geven π aan tot zo'n 10 á 20 cijfers achter de komma.
 
:π = 3,1415 9265 3589 7932...

=== Wat is de formule? ===
De formule die gebruikt wordt om de oppervlakte van een cirkel te berekenen is:


'''Oppervlakte cirkel = pi x straal x straal''' 

Of in het kort:

'''Oppervlakte cirkel = π r²'''

====1. Afleiding met ingeschreven bijna driehoeken ====
Als we een cirkel opknippen vanuit het centrum, en langs de straal vele knipjes geven bijna tot de rand van de cirkel, kunnen we de cirkel uitrollen.
We krijgen dan een rij nog net verbonden driehoeken met een nog iets gekromde basis (onderkant). Hoe meer driehoeken we zo maken, hoe rechter de onderkanten van de driehoeken worden. Het oppervlak van al die driehoeken samen is nog steeds gelijk aan het oppervlak van de cirkel. Het oppervlak van een driehoek is 

:'''oppervlakte driehoek = (basis x hoogte) : 2'''

zagen we boven. Nu hebben we een rij van driehoeken, die samen een totale basis ter lengte van de omtrek van de cirkel

:'''2 pi x straal'''

hebben, terwijl hun hoogte steeds de straal is.

De oppervlakte van alle driehoeken samen en dus van de hele cirkel is

:'''oppervlakte driehoeken = (basis samen x hoogte) : 2''' =&lt;br&gt;
:'''2 pi x straal x straal : 2 ='''&lt;br&gt;
:'''pi x straal x straal = pi x straal&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = &amp;pi;r&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'''

====2. Afleiding met omgeschreven regelmatig veelhoek====
Als men een omgeschreven regelmatige veelhoek beschouwt, dan is de hoogte in elke driehoek gelijk aan de straal r. De totale oppervlakte van die veelhoek met n zijden van lengte z is '''nzr/2'''. Die oppervlakte is groter dan de oppervlakte van de cirkel. Wanneer men het aantal zijden echter steeds groter maakt, wordt dit verschil steeds kleiner. Voor een oneindig groot aantal zijden zal de veelhoek samenvallen met de cirkel. n x z wordt dan de omtrek van de cirkel, nl. 2&amp;pi;r. De oppervlakte van de cirkel wordt dus '''&amp;pi;r&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;'''.

====3. Afleiding uit regelmatige veelhoek====
De oppervlakte van een cirkel kan worden afgeleid van de oppervlakte van een regelmatige n-hoek. Gaat het aantal hoeken naar oneindig, dan verdwijnt immers de ruimte tussen de n-hoek en de omgeschreven cirkel (de cirkel die door alle hoekpunten gaat).

Oppervlakte cirkel &lt;math&gt;= \lim_{n \rightarrow + \infty}{\frac{nz^{2}}{4 \tan{ \frac{\pi}{n}}}} &lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt; = \lim_{n \rightarrow + \infty}{\frac{n(2r \sin{\frac{\pi}{n}})^{2}}{4 \tan{ \frac{\pi}{n}}}} &lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt; = \frac{1}{2} \lim_{n \rightarrow + \infty}{nr^{2}2 \sin{\frac{\pi}{n}} \cos{\frac{\pi}{n}}} &lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt; = \frac{1}{2} \lim_{n \rightarrow + \infty}{nr^{2} \sin{\frac{2 \pi}{n}}} &lt;/math&gt;

Wanneer n groter wordt, wordt 2&amp;pi;/n steeds kleiner. Voor een kleine hoek, kleiner dan 1°, mag men de sin van die hoek vervangen door de hoek zelf mits die in radialen uit te drukken. 2&amp;pi;/n is de hoek in radialen. Door sin(2&amp;pi;/n) te vervangen door 2&amp;pi;/n krijgt men:

&lt;math&gt; = \frac{1}{2} \lim_{n \rightarrow + \infty}{\frac{2 \pi nr^{2}}{n}} &lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt; = \frac{1}{2} \lim_{n \rightarrow + \infty}{2 \pi r^{2}} &lt;/math&gt;&lt;br&gt;&lt;math&gt; = \frac{2 \pi r^{2}}{2} &lt;/math&gt;&lt;math&gt; = \pi r^{2}&lt;/math&gt;


Laten we deze formule uitproberen met de volgende cirkel:


[[Afbeelding:Doorsnede cirkel.png|center]]


Deze cirkel heeft een diameter van 10 cm. Voor het toepassen van de formule hebben wij echter niet de diameter, maar de straal nodig. Zoals hiervoor al gezegd is, is de straal de helft van de diameter, in dit geval is de straal dus 5 cm. Nu kunnen we de oppervlakte uitrekenen:


Oppervlakte cirkel = Pi x 5 cm x 5 cm = 78,54 cm²

of korter

Oppervlakte cirkel = π x 5² cm² = 78,54 cm²

Het lijkt in het begin misschien ingewikkeld, maar na een paar keer oefenen wordt het steeds eenvoudiger.

== Hoe kun je de oppervlakte van een ellips uitrekenen? ==
Een ellips ontstaat door een cirkel langs een as uit te rekken. Een ellips is echter niet hetzelfde als een ovaal: de kromming van een ellips verandert geleidelijk, terwijl een ovaal uit segmenten bestaat die elk een vaste kromming hebben.

De formule om de oppervlakte van een ellips uit te rekenen lijkt daarom op de formule voor de oppervlakte van een cirkel. Het verschil is dat een ellips niet een vaste diameter heeft. Een lijn door het middelpunt heeft een lengte die varieert van een kleinste waarde tot een grootste. De kleinste lijn heet de korte as van de ellips en de grootste de lange as. In plaats van met het kwadraat van de straal zoals bij een cirkel, bereken je de oppervlakte van een ellips met het product ab van de lengten a en b van de beide halve assen. Hieronder staat een ellips afgebeeld met de beide halve assen weergegeven.


[[Afbeelding:Oppervlakte elips.png|center]]


a = de halve lange as (het langste stuk vanaf het middelpunt naar de buitenkant van de ellips)

b = de halve korte as (het kortste stuk vanaf het middelpunt naar de buitenkant van de ellips)


De formule om de oppervlakte van een ellips uit te rekenen is:


:'''oppervlakte ellips = π x halve lange as a x halve korte as b'''


Als 'a' 20 cm is en 'b' 5 cm is, is de oppervlakte:

:oppervlakte ellips = π x 20 cm x 5 cm = 314,2 cm²

===Speciaal geval: cirkel===
Als 'a' dezelfde waarde heeft als 'b', is de oppervlakte:

:oppervlakte ellips = π . a . b = π . a²

Wat inderdaad blijkt te kloppen, het is immers de oppervlakte van een cirkel.
----
Ga terug naar de '''[[Wiskunde/Oppervlakte|Inhoud]]'''.
{{Sub}}</text>
      <sha1>e6891e4f4e7ingmyrb4pvzc2mjq9b6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wiskunde/Oppervlakte:integraalbegrip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2944</id>
    <revision>
      <id>425212</id>
      <parentid>138316</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3734" sha1="qa7vukyp2i1wg28v3a5g2jr5n9dz0h3" xml:space="preserve">{{Index Wiskunde}}
De berekening van de oppervlakte onder een willekeurige functie in een bepaald interval is in z'n algemeenheid niet eenvoudig, en in tegenstelling tot eenvoudige gevallen (rechthoek, cirkel) kan de oppervlakte niet m.b.v. formules gevonden worden. Om die oppervlakte toch te berekenen, is een nieuw begrip nodig, namelijk het integraalbegrip. Om een idee te krijgen wat dat inhoudt, proberen we de oppervlakte benaderend te vinden.

==Riemann-sommen==
We benaderen de oppervlakte onder de functie door het interval onder te verdelen in een aantal kleine stukjes. Voor de eenvoud nemen we al die stukjes even groot. Op elk deelinterval kan de oppervlakte onder de grafiek van de functie opgesloten worden tussen de rechthoeken met als hoogte respectievelijk de grootste en de kleinste functiewaarde op dat deelinterval. De som van alle rechthoeken met de grootste functiewaarden als hoogte heet '''bovensom''', die met de kleinste functiewaarden als hoogte '''ondersom'''. De benaderingsmethode zit hem erin, dat in de deelintervallen de functiewaarden niet al te veel meer varieren, en de grootste en de kleinste functiewaarden dus dicht bij elkaar liggen. De boven- en ondersom, waartussen de gezochte oppervlakte ligt, zullen dus niet veel van elkaar verschillen. Bij de benadering van Riemann nemen we de functiewaarde in het midden van het interval als functiewaarde over het hele deelinterval (zie onderstaande figuur). Het gezochte oppervlak is dan de grootte van de rechthoek met als breedte de grootte van de partitie, en als hoogte de functiewaarde in het midden
[[Afbeelding:Benadering van integraal (n=5).png|center]]

 
Het oppervlak is dan benaderend gegeven door (stel b=breedte van het interval) :
 

Wensen we een hogere nauwkeurigheid, dan is een van de mogelijkheden het verkleinen van de deelintervallen (bijv. een onderverdeling in 20 ipv 5 intervallen).

[[Afbeelding:Benadering van integraal (n=20).png|center]]

Indien we het aantal (even grote) deelintervallen alsmaar laten stijgen, zullen we alsmaar dichter bij de oppervlakte onder de functie komen. Indien we de limiet nemen, de grootte van de partitie naar nul gaat, of het aantal partities naar oneindig, dan bekomen we het  precieze oppervlak. Dit is nu precies integreren. In bovenstaand geval blijkt het oppervlak rond de twee te liggen.

==Trapeziumregel==
Uiteraard is de Riemann-som een botte benadering. Een betere benadering zou kunnen zijn dat we werken met trapezia i.p.v. rechthoeken: 

[[Afbeelding:Benadering van integraal (n=4).png|center]]

 
Aangezien de precieze manier van benaderen (Riemann, trapeziumregel) niet belangrijk is, wordt daar in de notatie van de integraal ook geen rekening mee gehouden. De oppervlakte wordt geschreven als:

:&lt;math&gt;\int_0^\pi sin(x)dx&lt;/math&gt;.


== Hoe kun je de oppervlakte onder een functie nu berekenen? ==
Stel, we wensen de oppervlakte onder een willekeurige functie te bepalen, meer bepaald de oppervlakte ingeklemd tussen de x-as en de grafiek van de functie, voor x-waarden in het interval (a,b). Die  oppervlakte A wordt integraal genoemd en genoteerd als;
[[Afbeelding:Oppervlakte onder functie.PNG|center|180px]]

Die oppervlakte is dan:
:&lt;math&gt;A=\int_a^b{f(x)dx}&lt;/math&gt;

===Voorbeelden===
Nemen we de oppervlakte onder de constante functie f(x)=H, voor x van 0 tot B, deze is gelijk aan:
:&lt;math&gt;A=\int_0^B f(x)dx = H\int_0^B dx=H.B&lt;/math&gt;,
wat inderdaad het oppervlak van die figuur (een rechthoek) is.


Bij een cirkel, bijvoorbeeld om de oorsprong met straal R, (en algemeen bij willekeurige functies) is de berekening van de oppervlakte een stuk moeilijker:
:&lt;math&gt;A=2\int_{-R}^R \sqrt{R^2-x^2}dx=2 R^2 \int_{-1}^1 \sqrt{1-t^2}dt= \pi R^2&lt;/math&gt;.
{{Sub}}

{{GFDL-oud}}</text>
      <sha1>qa7vukyp2i1wg28v3a5g2jr5n9dz0h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wiskunde/Oppervlakte:3D</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3271</id>
    <revision>
      <id>425213</id>
      <parentid>363282</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Index Wiskunde</comment>
      <origin>425213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1962" sha1="4q5h6dzy2b3muioziwxymjfi95xfrjj" xml:space="preserve">{{Index Wiskunde}}
In de vorige module hebben we een manier gezien waarop we de oppervlakte onder een functie kunnen berekenen. Daarmee kunnen we de oppervlakte van tweedimensionale figuren berekenen (zoals de cirkel) zolang we een functie vinden die figuur beschrijft. In dit deel van de cursus beschrijven we hoe we met integraalrekening de oppervlakte van een driedimensionaal object (een bol, een kubus) kunnen vinden. In het eerste deel geven we gewoon die oppervlaktes, in het tweede deel geven we een analytische berekeningsmethodiek aan.

==Oppervlakte bekende driedimensionale objecten==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!3D-object
!oppervlak
!opmerking
|-
|bol
|&lt;math&gt;4\pi r^2&lt;/math&gt;
|straal ''r''
|-
|cilinder
|&lt;math&gt;2\pi r^2+2 \pi r h&lt;/math&gt;
|straal grondvlak ''r'', hoogte ''h''
|-
|kubus
|&lt;math&gt;6 a^2&lt;/math&gt;
|lengte rib ''a''
|-
|balk
|&lt;math&gt;2(b\cdot l+l\cdot h+h\cdot b)&lt;/math&gt;
|lengte ''l'', hoogte ''h'', breedte ''b''
|-
|piramide
|&lt;math&gt;( l_g\cdot b_g ) + 2 ( l_z\cdot b_z ) &lt;/math&gt;
|oppervlak grondvlak + oppervlak van de zijvlakken: lengte ''l'', breedte ''b''; aanhangsel ''g'' duidt op grondvlak, aanhangsel ''z'' op zijvlak
|}

==Berekenen oppervlakte==
===Object met vlakke rand===
Het oppervlak van objecten waarvan de rand bestaat uit een aantal vlakke oppervlaktes (zoals een kubus, balk, prisma) kan eenvoudig gevonden worden door voor iedere rand de oppervlakte te berekenen. Het totale oppervlak is dan de som van de oppervlaktes van de randen.

Het oppervlak van een kubus kan op deze manier berekend worden als zes keer de som van één van zijn zijvlakken (immers, een kubus bestaat uit zes gelijke zijvlakken, nl. vierkanten). Uit de formule voor de berekening van het oppervlak van een vierkant, nl. ''r²'', halen we vlot het oppervlak van de kubus: ''6 r²''. Het oppervlakte van een pyramide is al wat moeilijker, maar ook eenvoudig te berekenen: de oppervlakte bestaat uit oppervlak grondvlak + oppervlak van de zijvlakken.
{{Sub}}</text>
      <sha1>4q5h6dzy2b3muioziwxymjfi95xfrjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Boekenlijst</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4970</id>
    <revision>
      <id>425246</id>
      <parentid>422949</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T18:23:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28598" sha1="ptqff6w51gtamb8h5970461gs57nok3" xml:space="preserve">{{Post-it/WSBN}}'''Wikibooks''' is de internet-bibliotheek bij uitstek voor informatieve boeken. 
In deze lijst vindt u een alfabetisch overzicht van alle&lt;!-- '''{{PAGESINCATEGORY:Boeken in Wikibooks}}''' --&gt; boeken die beschikbaar zijn in de Nederlandstalige Wikibooks.

Veel van deze boeken zijn echter nog in volle ontwikkeling, daar Wikibooks NL nog een erg jong project is. Voel u vrij om mee te schrijven aan bestaande Wikibooks of om zelf een boek te starten.&lt;br&gt;
Inspiratie kunt u ook vinden op de '''[[Wikibooks:Gewenste hoofdstukken en boeken|lijst met gewenste artikelen]]'''.

Zoekt u liever op onderwerp, klik dan naar de [[hoofdpagina]].

{{Portalen}}

==Boekenoverzicht==
Dit overzicht is het laatst bijgewerkt op 30 april 2015 en dus verre van compleet. Zie [[:Categorie:Boek]] voor een actuele lijst.
{{Alfabet met ankers}}

{| width = 100% {{Wikitable}} class=&quot;wikitable sortable&quot;
!align=left width = 30%|Boek!!fase!!hfdst!!align=left|Boeken-&lt;br&gt;plank!![[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]]!!Belangrijkste&lt;br&gt;schrijvers!!align=left|Start!!Licentie!!Boek&lt;br&gt;type!!Status
|-
|id=&quot;A&quot;|[[Aan de slag met BitTorrent]] ||align=center|3 ||align=center|1 ||Informatica ||align=center|nl- ||Anoniem||12-08-06 ||GFDL||Hobby ||Af
|-
|[[Ab Urbe Condita|''Ab Urbe Condita.'' Een geschiedenis van Rome.]]||align=center|3||align=center| 15 ||Geschiedenis||align=center|nl-||[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]||17-11-05||GFDL||Instructie ||Inactief
|-
|[[Algemeen Beschaafd Chinees]] ||align=center|2 ||align=center|3 ||Talen ||align=center|nl- ||[[Gebruiker:Lie-Hap-Po|Lie-Hap-Po]]||14-10-04 ||GFDL||Instructie ||Actief
|-
|[[Alternatieve energie]] ||align=center|2 ||align=center|5 ||Divers ||align=center|nl- ||[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]||12-03-07 ||Dubbel || Naslag||Actief
|-
|[[Analyse]] ||align=center|3 ||align=center|13 ||Wiskunde ||align=center|nl- ||[[Gebruiker:RedRose|RedRose]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Robert Zboray|Robert Zboray]]||17-01-06 ||GFDL ||Instructie ||Actief?
|-
|[[Analytische chemie]] ||align=center|2 ||align=center|11 ||Chemie ||align=center|nl- ||[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]]||27-12-06 ||Dubbel ||Instructie ||Actief
|-
|[[Analytische meetkunde]] ||align=center|0 ||align=center|3 ||Wiskunde ||align=center|nl- ||[[Gebruiker:MathWhiz|MathWhiz]]||25-11-05 ||GFDL ||Instructie ||Inactief
|-
|[[Anorganische chemie]] ||align=center|1 ||align=center|2 ||Chemie ||align=center|nl- ||[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]||24-07-06 ||Dubbel ||Instructie ||Inactief
|-
|[[Aquaristiek]] 
|align=center|2 
|align=center| 12
| Divers
|align=center|nl- &lt;!--WSBN (wordt nog niet ingevuld)--&gt;
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 13-05-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Atlas van Europa]]
|align=center|1 
|align=center| 7
| Geografie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 10-06-06
| GFDL
| Naslag
| Actief
|-
|[[Atlas van Noord-Amerika]]
|align=center|1 
|align=center| 4
| Geografie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:DimiTalen|DimiTalen]]
| 13-01-07
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Audacity]]
|align=center|1
|align=center| 4
| Informatica&lt;br&gt;Muziek
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 26-07-06
| GFDL
| Hobby
| Inactief
|-
|[[Autisme]]
|align=center|3/4 
|align=center| 13
| Gezondheid
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Tintoretto|Tintoretto]]
| 17-08-06
| GFDL
| Naslag
| Af
|-
|[[AutoCAD]]
|align=center|1 
|align=center| 2
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]
| 27-07-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|id=&quot;B&quot;|[[Basiskennis informatica]]
|align=center|3 
|align=center| 7
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ronny Creygelman|Ronny Creygelman]]
| 24-08-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Basisvaardigheden wiskunde]]
|align=center|2
|align=center| 6
| Wiskunde
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]
| 15-05-07
| Dubbel
| Instructie
| Actief
|-
|[[Biochemie]]
|align=center|1 
|align=center| 3
| Chemie&lt;br&gt;Biologie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]]
| 25.01.05 
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Bronsgieten voor beeldhouwers]]
|align=center|3 
|align=center| 6
| Hobby
|align=center|nl-
|Geen
| 15-10-04
| GFDL
| Hobby
| Inactief
|-
|[[Cascading Style Sheets]]
|align=center|2 
|align=center| 4
| Informatica
|align=center|nl-
|Anoniem
| 02-02-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Celbiologie]]
|align=center|2 
|align=center| 6
| Biologie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Rasbak|Rasbak]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Roeleboel|Roeleboel]]
| 26-10-04
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Chemie Centraal]]
|align=center|2 
|align=center| 21
| Chemie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
| 08-11-06
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Chemisch rekenen]]
|align=center|2 
|align=center| 6
| Chemie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
| 31-05-07
| Dubbel
| Instructie
| Actief
|-
|id=&quot;D&quot;|[[Datacommunicatie in informatica]]
|align=center|2
|align=center| 16
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ronny Creygelman|Ronny Creygelman]]
| 08-09-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Deens]]
|align=center|1 
|align=center| 4
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]&lt;br&gt;Anoniem
| 08-03-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Dierengids bij]]
|align=center|1 
|align=center| 1
| Dieren
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 09-05-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Dierengids rat]]
|align=center|1
|align=center| 3
| Dieren
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 09-05-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Discrete Kansrekening]]
|align=center|3 
|align=center| 33
| Wiskunde
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
| 11-10-05
| GFDL
| Instructie
| Af
|-
|[[Duits]]
|align=center|2 
|align=center| 22
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Bdcooman|Bdcooman]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
| 01-02-06
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|id=&quot;E&quot;|[[Economie]]
|align=center|2 
|align=center| 6
| Economie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Germanator|Germanator]]
| 06-04-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Elektronica]]
|align=center|1 
|align=center| 6
| Fysica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Pittaman|Pittaman]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Eli Verbuyst|Eli Verbuyst]]
| 22-08-05
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Engels]]
|align=center|1
|align=center| 10
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Bdcooman|Bdcooman]]
| 02-02-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Esperanto]]
|align=center|1 
|align=center| 5
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:195.35.129.175|195.35.129.175]]
| 19-02-05
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Evolutie]]
|align=center|2
|align=center| 3
| Biologie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Jos Punie|Jos Punie]]
| 25-02-07
| Dubbel
| Naslag
| Actief
|-
|id=&quot;F&quot;|[[Farmacologie]]
|align=center|2 
|align=center| 18
| Gezondheid
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 23-05-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Firefox]]
|align=center|3
|align=center| 10
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]
| 04-03-06
| GFDL
| Naslag
| Af
|-
|[[Fourieranalyse]]
|align=center|2 
|align=center| 4
| Wiskunde
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
| 21-03-06
| Dubbel
| Instructie
| Actief?
|-
|[[Frans]]
|align=center|2 
|align=center| 20
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Guaka|Guaka]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Cars en travel|Cars en travel]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Algont|Algont]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
| 24-07-04
| GFDL
| Instructie
| Soms actief
|-
|[[Fries]]
|align=center|2 
|align=center| 13
| Talen
|align=center|nl-
|Anoniem
| 13-09-06
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Fysica]]
|align=center|3
|align=center| 20
| Fysica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Tobe Baeyens|Tobe Baeyens]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Koos Jol|Koos Jol]]
| 09-03-05
| GFDL
| Instructie
| Af
|-
|id=&quot;G&quot;|[[Gender en diversiteit]]
|align=center|2
|align=center| 8
| Divers
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Arwen|Arwen]]
| 27-04-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Geneeskunde]]
|align=center|1 
|align=center| 2
| Gezondheid
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex |Inge Habex ]]
| 23-05-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Geo-visualisatie|Handboek Geo-visualisatie]]
|align=center|2 
|align=center| 14
| Geografie&lt;br&gt; Informatica
|align=center|nl-3-04-009-00001
|[[Gebruiker:Nijeholt|Nijeholt]]
| 01-03-07
| Dubbel
| Handboek
| Af
|-
|[[Gitaar]]
|align=center| 1 
|align=center| 1l
| Muziek
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:RageArtworks|RageArtworks]]
| 24-05-07
| GFDL
| Hobby
| Actief?
|-
|[[Gotisch]]
|align=center|2 
|align=center| 12
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:BrahnTelpefin|BrahnTelpefin]]
| 03-08-04
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Gronings]]
|align=center|2 
|align=center| 7
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:GOS|GOS]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:81.205.234.85|81.205.234.85]]
| 28-11-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Guido Gezelle]]
|align=center|2 
|align=center| 6
| Literatuur
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 21-05-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|id=&quot;H&quot;|[[HTML]]
|align=center|2 
|align=center| 46
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:-Lars-|-Lars-]]
| 21-02-05
| GFDL
| Naslag
| Soms actief
|-
|[[Handboek MediaWiki]]
|align=center|3 
|align=center| 12
| Informatica&lt;br&gt;Wiki
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:JePe|JePe]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:WebBoy|WebBoy]]
| 31-05-06
| GFDL
| Naslag
| Actief
|-
|[[Handboek practica onderwijs]]
|align=center|1 
|align=center| 4
| Onderwijs
|align=center|nl-
|Anoniem
| 26-11-04
| GFDL
| Verzamelboek
| Inactief
|-
|[[Handige Harry]]
|align=center|2 
|align=center| 34
| Hobby
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 02-07-06
| GFDL
| Naslag
| Soms actief
|-
|[[Handleiding moderatoren]]
|align=center|2 
|align=center| 21
| Wiki
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Siebrand|Siebrand]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 24-01-07
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Hengelsport]]
|align=center|1
|align=center| 4
| Hobby
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Jerre|Jerre]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Jelle Molenaar|Jelle Molenaar]]
| 28-09-06
| GFDL
| Hobby
| Actief
|-
|[[Historische atlas]]
|align=center|2 
|align=center| 4
| Geschiedenis
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 11-09-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Huisdierengids hamster]]
|align=center|2
|align=center| 6
| Dier
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 19-05-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Huisdierengids hond]]
|align=center|2
|align=center| 3
| Dier
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]
| 04-12-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Huisdierengids kip]]
|align=center|2
|align=center| 5
| Dier
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 07-07-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Huisdierengids rat]]
|align=center|3 
|align=center| 19
| Dier
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 25-05-06
| GFDL
| Naslag
| Af
|-
|[[Huisdierengids terrariumdieren]]
|align=center|2
|align=center| 1
| Dier
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:B kimmel|B kimmel]]
| 17-06-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|id=&quot;I&quot;|[[Ido]]
|align=center|1 
|align=center| 2
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Vaganto|Vaganto]]
| 27-01-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[In mensentaal]]
|align=center|2 
|align=center| 20
| Verzameling
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 03-06-06
| GFDL
| Naslag
| Soms actief
|-
|[[Inbraakpreventie]]
|align=center|?
|align=center|3
| Divers
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]]
| 10-09-10
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Inleiding MediaWiki]]
|align=center|3 
|align=center| 24
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Marjon|Marjon]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]
| 13-08-06
| GFDL
| Instructie
| Af
|-
|[[Italiaans]]
|align=center|3 
|align=center|27
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:NielsF|NielsF]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Guaka|Guaka]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Dion|Dion]]
| 04-02-08
| GFDL
| Instructie
| Actief (bijna af)
|-
|id=&quot;K&quot;|[[Kantoorsoftware]]
|align=center|2
|align=center| 4
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]
| 03-09-06
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Koningen aan de Nijl]]
|align=center|2 
|align=center| 14
| Geschiedenis
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 30-04-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Kookboek]]
|align=center|2 
|align=center| 146
| Hobby
|align=center|nl-
|Velen
| 11-09-04
| GFDL
| Naslag
| Actief
|-
|[[Kunstgeschiedenis]]
|align=center|2
|align=center| 9
| Geschiedenis
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 02-08-06
| GFDL
| Naslag
| Actief
|-
|id=&quot;L&quot;|[[LaTeX]]
|align=center|2/3
|align=center| 7
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Nikolai1983|Nikolai1983]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:MADe|MADe]]
| 03-08-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Latijn]]
|align=center|3
|align=center| 23
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Pkniest|Pkniest]]
| 23-07-04
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]
|align=center|2
|align=center| 105
| Divers
|align=center|nl-2-27-000-00001
|[[Gebruiker:Vangelis|John Vangelis]]
| 24-04-08
| GFDL
| Naslag
| Actief
|-
|[[Limburgs]]
|align=center|1
|align=center| 1
| Talen
|align=center|nl-
| Anoniem
| 24-11-04
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Lineaire algebra]]
|align=center|3 
|align=center| 18
| Wiskunde
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
| 07-15-05
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Magische wetenschap]]
|align=center|1
|align=center|3
|Divers
|align=center|nl-
|Anoniem
|04-11-05
|GFDL
|Verzamelboek
|Inactief
|-
|[[Maple]]
|align=center|2/3
|align=center|9
|Informatica&lt;br&gt;Wiskunde
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]
|26-05-06
|GFDL
|Naslag
|Inactief
|-
|[[Mechanica van materialen]]
|align=center|2
|align=center|8
|Techniek
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]
|18-03-06
|GFDL
|Naslag
|Inactief
|-
|[[Microsoft Excel]]
|align=center|1
|align=center|3
|Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Guaka|Guaka]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Postbus183|Postbus183]]&lt;br&gt;Anoniem
|23-07-04
|GFDL
|Naslag
|Inactief
|-
|[[Microsoft Word]]
|align=center|2
|align=center|11
|Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Koos Jol|Koos Jol]]
|04-11-04
|GFDL
|Naslag
|Inactief
|-
|[[Moodle]]
|align=center|1
|align=center|4
|Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]
|30-09-06
|GFDL
|Naslag
|Inactief
|-
|[[MPeye in Linux]]
|align=center|3
|align=center|1
|Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Jeroenvrp|Jeroenvrp]]
|10-07-05
|GFDL
|Instructie
|Af
|-
|id=&quot;N&quot;|[[Nederlands]]
|align=center|2
|align=center| 21
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:RedRose|RedRose]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Dirk math|Dirk math]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Vincentsc|Vincentsc]]
| 17-02-07
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Nederlandse geschiedenis]]
|align=center|2/3
|align=center| 16
| Geschiedenis
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:CE|CE]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 08-10-04
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Nieuwgrieks]]
|align=center|3
|align=center| 44
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Dirk math|Dirk math]]
| 27-12-06
| Dubbel
| Instructie
| Actief
|-
|id=&quot;O&quot;|[[Omrekenen van eenheden]]
|align=center|3 
|align=center| 16
| Techniek
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:MADe|MADe]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
| 25-03-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[OpenOffice.org]]
|align=center|2
|align=center| 10
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Bernard van der Wees|Bernard van der Wees]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:TeunSpaans|TeunSpaans]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Tobe Baeyens|Tobe Baeyens]]
| 29-10-04
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Oracle]]
|align=center|2 
|align=center| 4
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Peresko|Peresko]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Elvisleegwater|Elvisleegwater]]
| 27-09-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Organische chemie]]
|align=center|2
|align=center| 11
| Chemie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Janmeut|Janmeut]]
| 03-11-06
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Oudgrieks]]
|align=center|2
|align=center| 48
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Teentje|Teentje]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 23-07-04
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Over beroemde personen]]
|align=center|2 
|align=center| 6
| Divers
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 22-01-07
| GFDL
| Naslag
| Actief?
|-
|id=&quot;P&quot;|[[PCLinuxOS/Installeren op een laptop/Packard Bell Easy Note SC]]
|align=center|2 
|align=center| 1
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]
| 11-11-06
| GFDL
| Instructie)
| Inactief
|-
|[[Papiamento]]
|align=center|0 
|align=center| 1
| Talen
|align=center|nl-
|Anoniem
| 21-04-07
| Dubbel
| Onbekend
| Inactief
|-
|[[Papier]]
|align=center|3 
|align=center| 26
| Techniek
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Londenp|Londenp]]
| 06-02-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Periodiek systeem]]
|align=center|1
|align=center| 10
| Chemie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]]
| 24-07-06
| GFDL
| Onbekend
| Inactief
|-
|[[Personenzorg I]]
|align=center|1 
|align=center| 10
| Gezondheid
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 19-05-07
| Dubbel
| Instructie
| Actief
|-
|[[Perzisch]]
|align=center|1
|align=center| 1
| Talen
|align=center|nl-
|Anoniem
| 01-03-06
|GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Pinnacle Studio]]
|align=center|1
|align=center| 1
| Informatica
|align=center|nl-
|Anoniem
| 12-08-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Plantkunde]]
|align=center|1 
|align=center| 5
| Biologie
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Rasbak|Rasbak]]
| 15-11-04
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]] (Vaartraining Kwak)
|align=center|3 
|align=center| 8
| Hobby
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Vd172hb|Vd172hb]]
| 01-01-06
| GFDL
| Instructie
| Af
|-
|[[Pools]]
|align=center|2 
|align=center| 16
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]
| 06-06-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Programmeren in ASP.NET]]
|align=center|3
|align=center| 37
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Jbib|Jbib]]
| 19-02-06
| Dubbel
| Instructie
| Af
|-
|[[Programmeren in ASP.net 2.0 N-Tier Tutorial]] ||align=center|3 ||align=center|12 ||Informatica ||align=center|nl-  ||[[Gebruiker:Ketelsb|Ketelsb]]||16-01-07 ||GFDL||Instructie ||Actief
|-
|[[Programmeren in Alice]]
|align=center|1 
|align=center| 4
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Tobe Baeyens|Tobe Baeyens]]
| 28-01-07
| Dubbel
| Onbekend
| Inactief
|-
|[[Programmeren in BASIC]]
|align=center|2 
|align=center| 16
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Warddr|Warddr]]
| 01-04-07
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Programmeren in C]]
|align=center|3
|align=center| 2
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Nielius|Nielius]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:ElieDeBrauwer|ElieDeBrauwer]]&lt;br&gt;Anoniem
| 14-02-05
| GFDL
| Instructie
| Af?
|-
|[[Programmeren in C++]]
|align=center|2 
|align=center| 7
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:ElieDeBrauwer|ElieDeBrauwer]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Brecht|Brecht]]
| 23-07-04
| GFDL
| Instructie
| Actief
|-
|[[Programmeren in C Sharp]]
|align=center|1
|align=center| 1
| Informatica
|align=center|nl-
|Anoniem
| 22-08-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Programmeren in COBOL]]
|align=center| 2/3
|align=center| 15
| Informatica
|align=center|nl-
| [[Gebruiker: Sephiroth|Sephiroth]]
| 13-06-07
| Dubbel
| Instructie
| Actief
|-
|[[Programmeren in Java]]
|align=center|2 
|align=center| 9
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Eli Verbuyst|Eli Verbuyst]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:JeroenvB|JeroenvB]]&lt;br&gt;Anoniem
| 01-08-05
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Programmeren in PHP]]
|align=center|3 
|align=center| 15
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:PrisonerOfPain|PrisonerOfPain]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Gabadubo|Gabadubo]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Klaas1978|Klaas1978]] 
| 23-07-04
| GFDL
| Instructie
|Af
|-
|[[Programmeren in Pascal]]
|align=center|2
|align=center| 16
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:DanielM|DanielM]]
| 28-03-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Programmeren in Python]]
|align=center|1/2 
|align=center| 7
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Jsoeterbroek|Jsoeterbroek]]
| 09-10-05
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Programmeren in Ruby]]
|align=center|1/2
|align=center| 6
| Informatica
|align=center|nl-
| Anoniem
| 18-06-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Programmeren in TI-83+ Assembly]]
|align=center|1/2
|align=center| 48
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Willem1|Willem1]]
| 24-11-08
| Dubbel
| Instructie, Naslag
| Actief
|-
|[[Programmeren in TI-Basic]]
|align=center|3
|align=center| 76
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Thexa4|Thexa4]]
| 12-05-07
| Dubbel
| Instructie, Naslag
| Actief
|-
| [[Programmeren in VB &amp; VBA]]
| align=center|1 
| align=center| 1
| Informatica
| align=center|nl-
| Anoniem
| 19-08-05
| GFDL
| Onbekend
| Inactief
|-
|id=&quot;Q&quot;|[[Quenya]]
|align=center|3 
|align=center| 36
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Dirk math|Dirk math]]
| 09-10-06
| Dubbel
| Instructie
| Af
|-
|id=&quot;R&quot;|[[Rekenen]]
|align=center|3 
|align=center| 23
| Wiskunde
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
| 15-09-05
| GFDL
| Instructie,Naslag
| Af
|-
|[[Russisch]]
|align=center|2
|align=center| 20
| Talen
|align=center|nl-
| Anoniem
| 11-08-04
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|id=&quot;S&quot;|[[Save Our Future Today, a SOFT revolution]]
|align=center|2
|align=center| 11
| Duurzaamheid
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Vangelis|John Vangelis]]
| 07-04-08
| GFDL
| Instructie
| Soms actief
|-
|[[Saterfries]]
|align=center|0/1
|align=center| 2
| Talen
|align=center|nl-
| Anoniem
| 13-09-06
| GFDL
| Onbekend
| Inactief

|-
|[[Scalable Vector Graphics]]
|align=center| 2
|align=center| 14
| Informatica
|align=center|nl-
| [[Gebruiker:Pietn|Pietn]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]]
| 09-01-08
| GFDL
| Instructie/naslag
| Actief

|-
|[[Schaken]]
|align=center|3 
|align=center| 7
| Hobby
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]&lt;br&gt;[[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]]
| 21-10-06
| GFDL
| Instructie, Naslag,
| Af?
|-
|[[Spaans]]
|align=center|2 
|align=center| 19
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:JorisvS|JorisvS]]
| 22-01-06
| GFDL
| Instructie
| Soms actief
|-
|[[SQL/MySQL]]
|align=center|1
|align=center| 2
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Bvansimpsen|Bvansimpsen]]
| 24-03-05
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Studielessen]]
|align=center|3 
|align=center| 19
| Onderwijs
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
| 06-10-06
| GFDL
| Instructie
| Af?
|-
|id=&quot;T&quot;|[[Tekstverwerking]]
|align=center|2 
|align=center| 3
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]
| 16-09-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Tengwar]]
|align=center|3 
|align=center| 1
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Dirk math|Dirk math]]
| 25-12-06
| Dubbel
| Encyclopedisch artikel
| Af
|-
|[[Tijdrekening]]
|align=center|2/3
|align=center| 1
| Divers
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
| 25-08-06
| GFDL
| Naslag, Wikijunior?
| Inactief
|-
|[[Tips en trucs/Loss of session data in MediaWiki|Tips en trucs]]
|align=center|2 
|align=center| 1
| Divers
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Dobrego|Dobrego]]
| 12/02/07
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Toetsenbank]]
|align=center|2
|align=center| 40
| Onderwijs
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
| 30-09-06
| GFDL
| ??
| Actief
|-
|[[Transmissielijnen]]
|align=center|3 
|align=center| 19
| Wiskunde
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]]
| 13-09-05
| GFDL
| Instructie
| Af 
|-
|[[Trotski voor beginners]]
|align=center|3
|align=center| 1
| Maatschappij
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Vitruvius|Vitruvius]]
| 22-10-06
| GFDL
| Naslag
| Af
|-
|[[Turks]]
|align=center|2 
|align=center| 12
| Talen
| align=center|nl-
| Anoniem
| 28-09-05
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|id=&quot;V&quot;|[[Vakantiereizen]]
|align=center|2
|align=center| 6
| Hobby
| align=center|nl-
| [[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]]&lt;br&gt; [[Gebruiker:Vangelis|John Vangelis]]
| 03-04-06
| GFDL
| Hobby
| Soms actief
|-
|[[Veilig op het internet]]
|align=center|3
|align=center| 13
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:MADe|MADe]]
| 07-02-06
| licentie (GFDL of Dubbel)
| Naslag
| Af
|-
|[[Verpleegkundige technieken]]
|align=center|1
|align=center| 3
| Gezondheid
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 01-06-07
| Dubbel
| Onbekend
| Actief
|-
|[[Verteltechnieken]]
|align=center|2
|align=center| 5
| Divers
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Roelvermeulen|Roelvermeulen]]
| 13-11-06
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Vloeistofmechanica]]
|align=center|1 
|align=center| 1
| Fysica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Eli Verbuyst|Eli Verbuyst]]
| 23-08-05
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Vruchtbrengend woordenboek]]
|align=center|3
|align=center| 30
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Gitaarfreak|Gitaarfreak]]
| 23-07-04
| GFDL
| Naslag
| Soms actief
|-
|id=&quot;W&quot;|[[Welsh]]
|align=center|1
|align=center| 3
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
| 28-07-06
| GFDL
| Onbekend
| Inactief
|-
|[[West-Vlaams]]
|align=center|2
|align=center| 5
| Talen
|align=center|nl-
| Anoniem
| 22-08-05
| GFDL
| Instructie
| Inactief
|-
|[[Windows XP]]
|align=center|1
|align=center| 3
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]]
| 10-02-07
| GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Windows Vista]]
|align=center|1
|align=center| 2
| Informatica
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]
| 05-02-07
|GFDL
| Naslag
| Inactief
|-
|[[Wiskunde]]
|align=center|2
|align=center| 16
| Wiskunde
|align=center|nl-
|velen
| 24-08-05
| GFDL
| instructie
| Actief
|-
|id=&quot;Z&quot;|[[Zweeds]]
|align=center|1 
|align=center| 3
| Talen
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]]
| 14-03-06
| GFDL
| Instructie
| Inactief
&lt;!--
|-
|[[naam]]
|align=center|ontwikkelingsfase 
|align=center|aantal hoofdstukken
| boekenplank
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:|]]
| datum opstart xx-xx-xx
| licentie (GFDL of Dubbel)
| soort boek (Instructie, Portaal, Hobby, Naslag of Divers)
| Actief of Inactief
--&gt; 
|}

==[[Wikijunior]]-boeken==
Er staan 8 Wikijunior-boeken in deze ''verouderde'' lijst. Zie [[:Categorie:Boeken in Wikijunior]] voor een actueel overzicht.
&lt;templatestyles src=&quot;TableStyles.css&quot; /&gt;
{| {{Wikitable|class=sortable vatop|left|right|right}} style=&quot;width: 100%;&quot; &lt;!-- sortable en vatop werken zo niet --&gt;
!Boek!!fase!!hfdst!![[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]]!!Belangrijkste schrijvers!!Start!!Licentie!!Status
|-
|[[Wikijunior:Aardrijkskunde|Aardrijkskunde]]
|align=center|2
| 13
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 14-01-07
| GFDL
| Actief
|-
|[[Wikijunior:Bus en trein|Bus en trein]]
|align=center|3
| 11
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
| 26-08-06
| GFDL
| Af
|-
|data-sort-value=&quot;Kriebelbeestjes&quot;|[[Wikijunior:Kriebelbeestjes|Kriebelbeestjes]]
|align=center|2
| 3
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 08-04-07
| Dubbel
| Actief
|-
|data-sort-value=&quot;Lichaam, Het&quot;|[[Wikijunior:Het lichaam|Het lichaam]]
|align=center|0
| 1
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]]
| 08-03-07
| GFDL
| Inactief
|-
|[[Wikijunior:Natuurkunde|Natuurkunde]]
|align=center|3 
| 17
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
| 13-08-06
| GFDL
| Af
|-
|[[Wikijunior:Tijdreizen|Tijdreizen]]
|align=center|0
| 1
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
| 22-01-07
| GFDL
| Inactief
|-
|data-sort-value=&quot;Tijdreizen door V&quot;|[[Wikijunior:Tijdreizen door Vlaardingen|Tijdreizen door Vlaardingen]]
|align=center|2
| 9
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Secar one|Secar one]]
| 22-01-07
| GFDL
| Inactief
|-
|[[Wikijunior:Zonnestelsel|Zonnestelsel]]
|align=center|3
| 19
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]], [[Gebruiker:Lodestevens|Lodestevens]], [[Gebruiker:Hajo|Hajo]]
| 13-08-06
| GFDL
| Inactief&lt;!--

--&gt;&lt;!-- template voor nieuw boek: --
|-
|[[naam]]
|align=center|ontwikkelingsfase 
| aantal hoofdstukken
|align=center|nl-
|[[Gebruiker:|]]
| datum opstart xx-xx-xx
| licentie (GFDL of Dubbel)
| Actief Af Inactief
--&gt; 

|}

[[en:Wikibooks:Alphabetical classification]]
[[fr:Wikilivres:Liste de tous les livres]]</text>
      <sha1>ptqff6w51gtamb8h5970461gs57nok3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Griekse mythologie/Odysseus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6172</id>
    <revision>
      <id>425250</id>
      <parentid>419989</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T08:19:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-28549-60</username>
        <id>29628</id>
      </contributor>
      <comment>/* De Cycladen */</comment>
      <origin>425250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22831" sha1="exomsso8kypc7yhsqwg4u13eq62ke03" xml:space="preserve">{{Griekse mythologie}}
[[Afbeelding:Odysseus bjuder cyklopen vin, Nordisk familjebok.png|thumb|right|Odysseus die wijn aanbiedt aan de [[Griekse mythologie/Cycloon|cycloop]] Polyfemus]]
'''Odysseus Laërtiádēs''' ([[Oudgrieks]]: Ὀδυσσεὺς Λαερτιάδης', uitspraak: Odisuis Laërtiádès) is een figuur uit de Griekse mythologie. Hij is de zoon van koning [[Griekse mythologie/Laërtes|Laërtes]] en [[Griekse mythologie/Antikleia|Antikleia]] en de koning van het eiland [[Griekse mythologie/Ithaka|Ithaka]]. Hij is een belangrijk personage in de [[Griekse mythologie/Ilias|Ilias]] van [[Griekse mythologie/Homerus|Homerus]] als een van de belangrijkste Griekse helden; Homerus' [[Griekse mythologie/Odyssee|Odyssee]] is volledig aan Odysseus gewijd.

== Belevenissen ==
=== De [[Griekse mythologie/Trojaanse Oorlog|Trojaanse Oorlog]] ===
Als Odysseus net samen met [[Griekse mythologie/Penelope|Penelope]], zijn vrouw, een kind (Telemachos) heeft gekregen, komt [[Griekse mythologie/Menelaos|Menelaos]] samen met een groepje anderen, waaronder [[Griekse mythologie/Palamedes|Palamedes]], naar Ithaka om hem over te halen mee te vechten in de Trojaanse oorlog. Odysseus, die niet mee wil na de geboorte van zijn zoon, doet alsof hij krankzinnig geworden is. Hij begint zout op akkers te zaaien. Palamedes, die beseft hoe sluw Odysseus is, laat zich niet voor de gek houden en besluit te testen of Odysseus echt gek is. Hij neemt Telemachos en legt deze voor de ploeg. Meteen ontwijkt Odysseus zijn pasgeboren zoon, waardoor hij zichzelf blootgeeft. Odysseus laat zich overhalen, maar laat zijn vrouw beloven dat ze, als Odysseus niet teruggekeerd is voor Telemachos een baard op zijn kin heeft, een nieuwe man zal kiezen.

In de Trojaanse oorlog vocht Odysseus mee en kreeg na de dood van [[Griekse mythologie/Achilles|Achilles]] diens wapenuitrusting en niet Ajax (deze pleegt zelfmoord na het vermoorden van een kudde schapen, die hij door toedoen van [[Griekse mythologie/Pallas Athena|Athena]] aanzag voor de Griekse aanvoerders. Deze wilde hij vermoorden omdat hij de wapenrusting niet kreeg). Na tien jaar vechten zagen de Grieken in dat ze op deze manier Troje nooit zouden kunnen innemen. Odysseus bedacht een list; de Grieken voeren met de rest van hun manschappen naar een verderop gelegen eiland en laten het  grote houten [[Griekse mythologie/Paard van Troje|Paard van Troje]] achter, waarin Griekse strijders verstopt zitten. De Trojanen dachten dat de Grieken het opgegeven hadden en zagen het paard als een offer aan de godin Athena. Ondanks de waarschuwingen van onder meer [[Griekse mythologie/Cassandra|Cassandra]] en [[Griekse mythologie/Laocoön|Laocoön]] trokken de Trojanen het paard de stad in en na een nacht feestvieren lag de hele stad plat. De Grieken klommen uit het paard, openden de poorten van de stad voor de wachtende Griekse troepen en namen de stad in, wat gepaard ging met een grote slachtpartij.

Tijdens deze oorlog haalde Odysseus al de woede van [[Griekse mythologie/Poseidon|Poseidon]] op zijn hals, toen hij het oog van de zoon van Poseidon uitstak. Poseidon belooft hem dan ook dat zijn terugreis niet helemaal zonder problemen zal verlopen.

=== De Kikonen ===
Odysseus begint na de inname van Troje aan zijn terugreis naar zijn eiland Ithaka en naar zijn vrouw Penelope. Als eerste komt hij aan op het eiland van de [[Griekse mythologie/Kikonen|Kikonen]]. De Kikonen waren bondgenoten van de Trojanen tijdens de oorlog, en om deze reden verwoest Odysseus met zijn mannen het hele eiland en doodde hij alle Kikonen, behalve de priester [[Griekse mythologie/Appolo Maro|Appolo Maro]], die hem twaalf zakken bedwelmende wijn schenkt, welke Odysseus later nog goed van pas gaan komen.

=== De Cycladen ===
&lt;!-- Hier is bijna geen info over te vinden, dringend verzoek aan iedereen die hier iets van afweet dit aan te vullen! --&gt;
Bij de cycladen ging odysseus goonen met jerkie melerkie dat vond hij heel leuk en hij zou het graag opnieuw willen doen

=== De Lotuseters ===
Na de Kykladen komt Odysseus op het eiland van de Lotuseters aan. De Lotuseters eten, zoals de naam zegt, alleen maar lotus. Odysseus stuurt drie mannen op verkenning uit. Als deze na een bepaalde tijd niet terug zijn, besluit Odysseus met de anderen te gaan kijken. De verkenners willen niet meer terug naar huis, nadat ze van de lotus hebben gegeten. Odysseus sleurt de mannen van het eiland af en beveelt de anderen vooral niet van de toverbloemen te eten. De verkenners moeten worden vastgebonden op de boot als Odysseus met zijn mannen wegvaart.

=== De cycloop Polyphemos ===
[[Afbeelding:Polyphemus Eleusis 2630.jpg|thumb|right|Odysseus verblindt Polyphemos]]
Odysseus komt aan op het eiland [[w:Sicilië|Sicilië]], wat in die tijd bewoond wordt door [[Griekse mythologie/cyclopen|cyclopen]]. Odysseus en zijn mannen komen in een reusachtige grot, welke gevuld is met rekken kaas en melk en eruit ziet alsof er schapen worden gehouden. Als geschenk voor de gastheer heeft Odysseus de zakken wijn van de priester van de Kikonen meegenomen. Als ze een tijdje gewacht hebben, komt de reusachtige cycloop [[Griekse mythologie/Polyphemos|Polyphemos]] samen met zijn schapen de grot binnen en vraagt wie de vreemdelingen zijn. Odysseus zegt dat hij &quot;Niemand&quot; heet. Polyphemos is niet al te vriendelijk en besluit een paar mannen van Odysseus op te eten, als geschenk voor Odysseus belooft Polyphemos hem als laatste op te eten. Elke dag eet Polyphemos een paar mannen op, en op een gegeven moment vraagt Odysseus of Polyphemos niks te drinken wil hebben. Hij geeft Polyphemos de zakken wijn, welke door Polyphemos helemaal worden leeggedronken. Deze valt in een diepe slaap. Odysseus maakt een gevonden paal heel erg spits en verwarmt deze in het vuur. Samen met nog vier mannen steekt Odysseus deze paal in het ene oog van Polyphemos, waardoor hij blind wordt. Polyphemos roept daarop de hulp van zijn familie in. Zijn familie vraagt wie dat heeft gedaan, waarop hij antwoordt: &quot;Niemand heeft dit gedaan!&quot;

Odysseus beseft dat hij nog niet uit de grot is, omdat de enige uitgang wordt geblokkeerd door een grote steen, die onmogelijk is weg te krijgen. 's Morgens laat Polyphemos altijd de schapen naar buiten, en dit is volgens Odysseus het moment om te ontsnappen. Hij beveelt zijn mannen ieder onder een schaap te hangen en zo naar buiten te komen. Polyphemos voelt met zijn handen of alleen de schapen door de uitgang naar buiten gaan, en voelt zo dus niet dat er mensen onder de schapen hangen. Als Odysseus op zijn schip aangekomen is, kan hij het niet nalaten naar Polyphemos te roepen dat ze zijn ontsnapt. Als antwoord hierop gooit die een rotsblok, dat het schip maar net mist. Odysseus roept Polyphemos nog na dat hij hem het liefst zou willen doden, wat wordt beantwoord met een tweede rotsblok. Polyphemos voelt zich gekwetst en roept de hulp in van zijn vader: de god Poseidon. Hij vraagt aan zijn vader of hij Odysseus de rest van zijn reis naar Ithaka nog moeilijker kan maken.

=== Aiolos ===
Na een tijdje te hebben gevaren, komt Odysseus aan op een eiland, waar hij [[Griekse mythologie/Aiolos|Aiolos]], de god van de wind, aantreft. Odysseus en zijn mannen worden goed ontvangen op zijn eiland en verblijven er meer dan een maand in het paleis van Aiolos. Als Odysseus weer vertrekt, krijgt hij van Aiolos een zak mee, waarin de hevigste stormen gestopt zijn. Odysseus mag deze in geen geval openmaken voordat hij Ithaka bereikt heeft, anders zal het nog veel langer duren voordat hij Penelope terugziet. Zijn mannen zijn natuurlijk benieuwd wat er in de zak zit, maar Odysseus laat niets los. De mannen denken dat er goud en juwelen in de zak zitten, en willen dit zien voordat ze Ithaka bereiken. Door de gunstige wind van Aiolos, komen Odysseus en zijn mannen al snel in de buurt van Ithaka. Als de mannen bijna Ithaka bereikt hebben, valt Odysseus door vermoeidheid in slaap. Een van de mannen maakt de zak open, en een geweldige storm breekt los, die hen van Ithaka afdrijft.

=== De Laistrygonen ===
Na te zijn afgedreven van Ithaka, bereiken Odysseus en zijn mannen het eiland van de [[Griekse mythologie/Laistrygonen|Laistrygonen]]. Bijna alle schepen van Odysseus meren aan in de haven, alleen Odysseus' schip blijft op een afstandje liggen. De Laistrygonen zijn reuzen en verpletteren met rotsblokken de schepen van Odysseus die in de haven liggen. Odysseus' schip weet op het nippertje te ontkomen en achterna gezeten door rotsblokken, varen ze naar Aia, het onderkomen van de tovenares Circe.

=== Circe ===
[[Afbeelding:Circe.jpg|thumb|right|De tovenares Circe]]
Op Aia stuurt Odysseus een groep verkenners erop uit om te kijken wat het eiland te bieden heeft. Als deze echter erg lang wegblijven, besluit Odysseus zelf te gaan kijken. Op zijn zoektocht, ontmoet hij [[Griekse mythologie/Hermes|Hermes]], de boodschapper van de goden. Deze waarschuwt Odysseus voor de gevaarlijke toverdrank van de tovenares [[Griekse mythologie/Circe|Circe]]. Als Odysseus hiervan drinkt, zal hij veranderen in een beest, tenzij hij een kruid inneemt dat Hermes hem aanbiedt. Odysseus eet het op, en gaat verder op zoek naar het paleis van Circe. Rondom het paleis ziet hij allerlei verschillende soorten beesten lopen. Hij komt erachter dat zijn mannen ook veranderd zijn in dieren.

Odysseus ontmoet Circe en hij beveelt haar zijn mannen te laten gaan. Circe wil hem eerst een drankje aanbieden, en Odysseus drinkt dit op, omdat hij hoopt dat het kruid van Hermes werkt. Circe raakt helemaal van streek als Odysseus niet in een dier veranderd, en zegt dat ze zijn mannen weer terug zal toveren, als Odysseus met haar naar bed gaat. Odysseus doet dat en zoals beloofd veranderen de dieren weer in mensen en varen Odysseus en zijn mannen verder.

=== De Onderwereld ===
[[Image:Odysseus Tiresias Cdm Paris 422.jpg|thumb|right|Odysseus in de onderwereld]]
Circe had Odysseus aangeraden naar de [[Griekse mythologie/Onderwereld|onderwereld]] te gaan en daar de schim van de profeet Teiresias op te zoeken. Met hulp van Circe bereikt Odysseus de onderwereld en gaat er alleen binnen. Hij moet in de onderwereld een kuil graven, en daar drie offers brengen: een mengsel van melk en honing, zoete wijn en water. Hierover heen moet hij meel strooien, een aantal geloften afleggen en een zwarte ram en een zwart schaap offeren. Odysseus had van Circe gehoord dat Theiresias de eerste is die van het bloed mag drinken. Maar natuurlijk komen op het bloed alle schimmen af, die Odysseus met zijn zwaard op afstand probeert te houden. Tussen de schimmen ziet hij zijn moeder, die nog leefde toen hij van Ithaka wegging, maar ook haar mag hij niet van het bloed laten drinken, voordat Theiresias genoeg heeft. Eindelijk verschijnt hij, en hij voorspelt dat Odysseus en zijn mannen veilig op Ithaka aankomen, als hij de koeien van [[Griekse mythologie/Helios|Helios]], de zonnegod, die grazen op het eiland Thrinakia, met rust laat. Thuis aangekomen zal hij de vrijers die met Penelope willen trouwen moeten doden, maar daarna zal hij een rustige oude dag hebben. Na deze voorspelling kon Odysseus eindelijk zijn moeder van het bloed laten drinken. Zijn moeder heeft zelfmoord gepleegd, omdat ze het niet meer aankon zonder hem te leven. Ook ontmoet Odysseus [[Griekse mythologie/Agamemnon|Agamemnon]], een van de leiders van de expeditie naar Troje, die hem vertelt over zijn afschuwelijke dood.

Na de ontmoetingen met zijn moeder en Agamemnon, blijft Odysseus geen minuut langer in het dodenrijk. Ze varen terug naar het eiland van Circe en vertrekken daar na een nacht goed te hebben geslapen.

=== De Sirenen ===
[[Image:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|right|Odysseus luistert vastgebonden naar de Sirenen]]
[[Griekse mythologie/Sirenen|Sirenen]] zijn halfgodinnen met het lichaam van een vogel en het hoofd van een vrouw. Ze zingen zulke mooie liederen, dat iedere schipper in de verleiding brengt, en waardoor vele schepen op de klippen zijn gelopen. 

Odysseus had van Circe de goede raad gekregen om zijn oren en die van zijn mannen dicht te stoppen, zodat niemand in de verleiding komt naar de sirenen toe te varen en zijn eigen graf te graven. Hij stopt de oren van zijn mannen dicht met bijenwas, en laat zichzelf vastbinden aan de mast, zodat hij wel de gezangen hoort, maar niet naar ze toe kan varen. Hij geeft zijn mannen bovendien de opdracht dat als hij schreeuwt dat ze hem losmaken, ze hem nog steviger moeten vastmaken. Zo komen ze ongeschonden voorbij het eiland van de sirenen.

=== Scylla en Charybdis ===
[[Image:Johann Heinrich Füssli 054.jpg|right|thumb|Odysseus in gevecht met Scylla]]
Na heelhuids de sirenen te zijn gepasseerd, kwam Odysseus met zijn schip door een smalle zeestraat (Straat van Messina). Plotseling duikt er een vreselijk monster op: [[Griekse mythologie/Scylla|Scylla]]. Het monster rukt zes van Odysseus' manschappen van het schip. Odysseus had, om geen angst te veroorzaken, hen niet verteld wat hen te wachten stond. Verderop was [[Griekse mythologie/Charybdis|Charybdis]], die driemaal per dag het water opslokt en weer uitspuwt. Met zes man minder komen ze hier toch nog doorheen.

=== Helios ===
Odysseus komt aan op Thrinakia, het eiland waar de zonnegod [[Griekse mythologie/Helios|Helios]] zijn runderen laat grazen. Odysseus had dit eiland liever gemeden, gezien de waarschuwingen van Teiresias en Circe. Maar ze kunnen niet meer terug, en de mannen krijgen Odysseus zover minstens een dag op het eiland te blijven. Er breekt een periode van ongunstig weer aan, en Odysseus is verplicht langer op het eiland te blijven. Hij heeft zijn mannen doen zweren dat ze van de runderen afblijven, maar na een tijd raakt het voedsel op, en de mannen halen liever de woede van de goden op hun hals dan om te komen van de honger. Ze slachten een aantal runderen en braden ze boven een vuur. Odysseus wordt wakker, en komt scheldend en tierend naar de mannen toe. Helios dwingt [[Griekse mythologie/Zeus|Zeus]] de mannen te straffen, en Zeus belooft hem dat ze hun straf niet zullen ontlopen. 

Als de wind is gaan liggen, kunnen Odysseus en zijn mannen weer vertrekken. Nog voor het eiland van Helios uit het zicht verdwenen is, breekt er een geweldig noodweer uit en raken de bliksemschichten van Zeus het schip van Odysseus, waardoor deze zinkt. Alle mannen verdrinken, alleen Odysseus blijft in leven, en zal zijn tocht terug naar huis alleen moeten doorzetten.

=== Kalypso ===
Odysseus heeft zich nog net aan een stuk wrakhout kunnen grijpen, en drijft verder. Hij komt nog een keer bij Charybdis, die de zee leegzuigt, waardoor Odysseus zijn vlotje kwijtraakt. Hijzelf heeft zich nog net vast kunnen grijpen aan een tak op een eiland, en hangt aan die tak totdat Charybdis de zee weer uitspuugt. Hij springt op het vlot en gaat weer verder, zonder dat Scylla hem opmerkt.

Odysseus drijft aan op het mysterieuze eiland Ogygia, waar de godin [[Griekse mythologie/Kalypso|Kalypso]] met nog een aantal andere vrouwen woont. Deze vrouwen giechelen als ze Odysseus zien, omdat zij zelf nog nooit een man hebben gezien. Odysseus wordt op het eiland goed verzorgd en Kalypso laat hem blijken dat ze hem wel ziet zitten. Odysseus houdt echter vol dat hij terugkeert naar Penelope, maar Kalypso zegt dat hij haar moet vergeten. Kalypso zegt dat ze hem onsterfelijk en eeuwig jong kan maken, maar Odysseus blijft het niet geweldig vinden.

De goden vinden Odysseus na een verblijf van zeven jaar op het eiland zielig worden, en sturen Hermes naar Kalypso, die haar beveelt Odysseus te laten gaan. Zij ziet het niet zitten, en zegt dat de goden het gewoon niet kunnen hebben dat ze een sterveling bemint, bovendien zegt ze dat Zeus er zelf voor heeft gezorgd dat Odysseus hier aanspoelde. Toch laat Kalypso Odysseus met veel tegenzin gaan, en beveelt hem een boot te bouwen, waarmee hij naar huis kan varen.

=== De Faiaken === 
Als Odysseus het eiland van de [[Griekse mythologie/Faiaken|Faiaken]] in zicht heeft, veroorzaakt Poseidon een storm, waardoor Odysseus weer schipbreuk lijdt. Hij denkt dat hij nu dood gaat, maar net op dat moment duikt de nimf [[Griekse mythologie/Ino|Ino Leukothea]] op, die hem zegt dat hij veilig het eiland bereikt, als hij doet wat zij zegt. Ze draagt hem op haar hoofddoek, die de angst voor onheil en dood wegneemt, om zijn borst te binden en naakt het water in te springen. Odysseus vertrouwt haar niet helemaal, maar hij heeft geen keus. Hij springt, op de hoofddoek na, naakt het water in en zwemt naar de kust. Het duurt ondanks de hulp van [[Griekse mythologie/Athena|Pallas Athene]] nog twee dagen voordat Odysseus aanspoelt op de kust. Daar doet hij de hoofddoek af, en gooit deze, zoals Ino Leukothea hem had opgedragen, met afgewend gezicht terug in de zee. Dan gaat hij geheel naakt in de bosjes uitrusten.

Athena komt, vermomd als een goede vriendin, voor in een droom van de prinses Nausikaä. Ze zegt tegen Nausikaä dat ze naar het strand moet gaan om de was te doen, want daar zal ze haar ware liefde ontmoeten. De volgende dag gaat ze met haar dienaressen de was doen aan het strand. Odysseus wordt wakker van de geluiden van Nausikaä en haar dienaressen en stapt, bedekt met wat bladeren, uit de struiken. Alle dienaressen gaan er vandoor, alleen Nausikaä blijft staan. Odysseus vraagt haar of zij een doek voor hem heeft die hij kan omslaan en of zij de weg naar de stad weet. Nausikaä geeft haar dienaressen de opdracht Odysseus te wassen, maar Odysseus schaamt zich en doet het liever zelf. Als hij gewassen is, legt Nausikaä hem uit hoe hij naar de stad moet komen en hoe hij moet handelen om gastvrij ontvangen te worden.

Hij handelt zoals hem gezegd is en gaat naar het paleis. Hij wordt door de godin Athena onzichtbaar gemaakt en loopt recht op koningin Arete af. Als hij zich laat vallen en haar knieën omhelst, verdwijnt zijn onzichtbaarheid, waardoor de koningin schrikt. Odysseus smeekt Arete hem naar huis te laten gaan, en de Faiaken geven hem het beste eten en de beste spullen, omdat ze denken dat Odysseus een god is. Odysseus zegt hen echter dat hij een gewoon mens, en geen god is. Koning Alkinoös belooft hem een schip om naar huis te varen.

Er wordt een feestmaal voor Odysseus gehouden, en Odysseus vraagt aan een zanger of hij over de Trojaanse oorlog kan zingen. Dit lied ontroert Odysseus zeer, en hij begint te huilen. Alkinoös vraagt hem zijn naam bekend te maken, omdat hij nu wel erg nieuwsgierig geworden is. Odysseus antwoordt nu dat hij Odysseus is, de man die het Paard van Troje bedacht. Alkinoös vraagt hem of hij over zijn avonturen op weg naar huis kan vertellen, en Odysseus vertelt door tot diep in de nacht.

=== Terugkeer op Ithaka ===
[[Image:JohnWilliamWaterhouse-PenelopeandtheSuitors(1912).jpg|right|thumb|Penelope spint de lijkwade.]]
In de twintig jaren dat Odysseus van huis is, komen er steeds meer vreemde mannen op Ithaka, die willen trouwen met Penelope. Penelope houdt echter nog altijd van Odysseus en wil niet hertrouwen. Ze verzekeren haar dat Odysseus gestorven is, en ze zeggen haar dat ze op deze manier niet verder kan leven. Penelope zegt hen te zullen trouwen met iemand, zodra ze een lijkwade voor Odysseus heeft gesponnen. Ze begint aan deze lijkwade te werken, maar ze komt al snel tot de conclusie dat ze hier snel mee klaar is. Daarom spint ze overdag, maar haalt ze de lijkwade 's nachts weer uit elkaar.

Odysseus wordt wakker op een voor hem vreemd eiland, dat in mist is gehuld. Hij ontmoet Athena, die hem zegt dat hij echt op Ithaka is, en om dat te bewijzen haalt ze de mist weg. Odysseus herkent het eiland nu, en Athene zegt hem dat hij niet meteen naar Penelope kan gaan, in verband met de vrijers. Ze zegt dat als hij nu naar Penelope zou gaan, hij hetzelfde zou sterven als Agamemnon. Om hem daartegen te beschermen, verandert Athena hem in een bedelaar en stuurt ze hem naar Eumaios, de zwijnenhoeder. Athene zegt hem bovendien dat ze naar Sparta zal vertrekken, om zijn zoon Telemachos terug naar huis te sturen. Hij is namelijk op pad gegaan om inlichtingen over zijn vader in te winnen.

Eumaios komt er na verloop van tijd achter dat de bedelaar eigenlijk zijn meester is, en waarschuwt hem niet naar zijn paleis terug te keren, in ieder geval niet voordat Telemachos teruggekeerd is. Als Telemachos terug is op Ithaka, geeft Athena Odysseus zijn echte gedaante terug. In eerste instantie herkent Telemachos zijn vader niet, maar Odysseus overtuigt hem van het feit dat het wel degelijk zo is. Odysseus vraagt zijn zoon hem te helpen met het verslaan van de vrijers, waarop Telemachos natuurlijk toezegt.

Odysseus wordt weer omgetoverd tot bedelaar door Athena en gaat naar zijn paleis. De vrijers zijn ondertussen erg onrustig geworden en willen dat Penelope nu een keuze maakt. Ze verzint een list, waardoor ze met niemand hoeft te trouwen. Aan de muur hangt nog de boog van Odysseus, die alleen hij kan spannen. Ze organiseert een wedstrijd, en degene die de boog kan spannen en er een pijl mee kan schieten, wordt de nieuwe echtgenoot. Alle vrijers proberen de boog te spannen, maar geen van hen lukt dit. Odysseus vraagt, nog steeds betoverd, of hij het eens mag proberen. De vrijers roepen dat een bedelaar al helemaal geen boog kan spannen, maar Penelope zegt dat de bedelaar het ook mag proberen. Odysseus spant de boog en schiet ermee, waardoor alle vrijers verbaasd kijken. Odysseus wordt weer omgetoverd tot Odysseus, waardoor de vrijers nog verbaasder zijn. De vrijers proberen Odysseus te vermoorden, waarna hij een vrijer doodt. Een vrijer vraagt waarom hij mensen aan het doden is, waarop Odysseus antwoordt dat het schurken zijn, omdat ze jaren van zijn geld hebben geleefd en met zijn vrouw wilden trouwen. Hierna schiet Odysseus nog meer vrijers dood, en begint er een heuse strijd. Odysseus krijgt hulp van Telemachos en samen overwinnen ze de vrijers.

Odysseus gaat na het gevecht op zoek naar Penelope, en wordt met haar herenigd. Ze beloven voor altijd bij elkaar te blijven.

== Vertelwijze ==
De Odyssee van Homeros beschrijft de laatste 41 dagen van de tocht van Odysseus. Het boek begint waar Odysseus aanspoelt op het eiland van de Faiaken tot op Ithaka. Odysseus vertelt aan de koning van de Faiaken, Alkinoös, over zijn terugtocht vanuit Troje. Zijn belevenissen bij o.a. de Kykloop, Circe en Skylla worden dus in flashback door Odysseus zelf verteld. Nadat zijn verhaal is afgelopen, gaat het verhaal gewoon verder daar waar het gebleven is en vertelt over hoe Odysseus terugkeert op Ithaka en korte metten maakt met de vrijers.

== Externe links ==
*[http://www.ods.nl/la-rousselie/odysseus.html Uitgebreide informatie over Odysseus' terugtocht naar Ithaka]

&lt;!-- ----------- Hieronder onderhoudsmeldingen -------------- --&gt;
{{sub}}</text>
      <sha1>exomsso8kypc7yhsqwg4u13eq62ke03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425257</id>
      <parentid>425250</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T08:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>3 versies ongedaan gemaakt (versienummers [[Special:Diff/419988|419988]] tot en met [[Special:Diff/425250|425250]])</comment>
      <origin>425257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22665" sha1="3jcso9tsfptrxx8w5cwr2m2p3d7aw0g" xml:space="preserve">{{Griekse mythologie}}
[[Afbeelding:Odysseus bjuder cyklopen vin, Nordisk familjebok.png|thumb|right|Odysseus die wijn aanbiedt aan de [[Griekse mythologie/Cycloon|cycloop]] Polyfemus]]
'''Odysseus Laërtiádēs''' ([[Oudgrieks]]: Ὀδυσσεὺς Λαερτιάδης', uitspraak: Odisuis Laërtiádès) is een figuur uit de Griekse mythologie. Hij is de zoon van koning [[Griekse mythologie/Laërtes|Laërtes]] en [[Griekse mythologie/Antikleia|Antikleia]] en de koning van het eiland [[Griekse mythologie/Ithaka|Ithaka]]. Hij is een belangrijk personage in de [[Griekse mythologie/Ilias|Ilias]] van [[Griekse mythologie/Homerus|Homerus]] als een van de belangrijkste Griekse helden; Homerus' [[Griekse mythologie/Odyssee|Odyssee]] is volledig aan Odysseus gewijd.

== Belevenissen ==
=== De [[Griekse mythologie/Trojaanse Oorlog|Trojaanse Oorlog]] ===
Als Odysseus net samen met [[Griekse mythologie/Penelope|Penelope]], zijn vrouw, een kind (Telemachos) heeft gekregen, komt [[Griekse mythologie/Menelaos|Menelaos]] samen met een groepje anderen, waaronder [[Griekse mythologie/Palamedes|Palamedes]], naar Ithaka om hem over te halen mee te vechten in de Trojaanse oorlog. Odysseus, die niet mee wil na de geboorte van zijn zoon, doet alsof hij krankzinnig geworden is. Hij begint zout op akkers te zaaien. Palamedes, die beseft hoe sluw Odysseus is, laat zich niet voor de gek houden en besluit te testen of Odysseus echt gek is. Hij neemt Telemachos en legt deze voor de ploeg. Meteen ontwijkt Odysseus zijn pasgeboren zoon, waardoor hij zichzelf blootgeeft. Odysseus laat zich overhalen, maar laat zijn vrouw beloven dat ze, als Odysseus niet teruggekeerd is voor Telemachos een baard op zijn kin heeft, een nieuwe man zal kiezen.

In de Trojaanse oorlog vocht Odysseus mee en kreeg na de dood van [[Griekse mythologie/Achilles|Achilles]] diens wapenuitrusting en niet Ajax (deze pleegt zelfmoord na het vermoorden van een kudde schapen, die hij door toedoen van [[Griekse mythologie/Pallas Athena|Athena]] aanzag voor de Griekse aanvoerders. Deze wilde hij vermoorden omdat hij de wapenrusting niet kreeg). Na tien jaar vechten zagen de Grieken in dat ze op deze manier Troje nooit zouden kunnen innemen. Odysseus bedacht een list; de Grieken voeren met de rest van hun manschappen naar een verderop gelegen eiland en laten het  grote houten [[Griekse mythologie/Paard van Troje|Paard van Troje]] achter, waarin Griekse strijders verstopt zitten. De Trojanen dachten dat de Grieken het opgegeven hadden en zagen het paard als een offer aan de godin Athena. Ondanks de waarschuwingen van onder meer [[Griekse mythologie/Cassandra|Cassandra]] en [[Griekse mythologie/Laocoön|Laocoön]] trokken de Trojanen het paard de stad in en na een nacht feestvieren lag de hele stad plat. De Grieken klommen uit het paard, openden de poorten van de stad voor de wachtende Griekse troepen en namen de stad in, wat gepaard ging met een grote slachtpartij.

Tijdens deze oorlog haalde Odysseus al de woede van [[Griekse mythologie/Poseidon|Poseidon]] op zijn hals, toen hij het oog van de zoon van Poseidon uitstak. Poseidon belooft hem dan ook dat zijn terugreis niet helemaal zonder problemen zal verlopen.

=== De Kikonen ===
Odysseus begint na de inname van Troje aan zijn terugreis naar zijn eiland Ithaka en naar zijn vrouw Penelope. Als eerste komt hij aan op het eiland van de [[Griekse mythologie/Kikonen|Kikonen]]. De Kikonen waren bondgenoten van de Trojanen tijdens de oorlog, en om deze reden verwoest Odysseus met zijn mannen het hele eiland en doodde hij alle Kikonen, behalve de priester [[Griekse mythologie/Appolo Maro|Appolo Maro]], die hem twaalf zakken bedwelmende wijn schenkt, welke Odysseus later nog goed van pas gaan komen.

=== De Cycladen ===
&lt;!-- Hier is bijna geen info over te vinden, dringend verzoek aan iedereen die hier iets van afweet dit aan te vullen! --&gt;

=== De Lotuseters ===
Na de Kykladen komt Odysseus op het eiland van de Lotuseters aan. De Lotuseters eten, zoals de naam zegt, alleen maar lotus. Odysseus stuurt drie mannen op verkenning uit. Als deze na een bepaalde tijd niet terug zijn, besluit Odysseus met de anderen te gaan kijken. De verkenners willen niet meer terug naar huis, nadat ze van de lotus hebben gegeten. Odysseus sleurt de mannen van het eiland af en beveelt de anderen vooral niet van de toverbloemen te eten. De verkenners moeten worden vastgebonden op de boot als Odysseus met zijn mannen wegvaart.

=== De cycloop Polyphemos ===
[[Afbeelding:Polyphemus Eleusis 2630.jpg|thumb|right|Odysseus verblindt Polyphemos]]
Odysseus komt aan op het eiland {{Wp|Sicilië|Sicilië}}, wat in die tijd bewoond wordt door [[Griekse mythologie/cyclopen|cyclopen]]. Odysseus en zijn mannen komen in een reusachtige grot, welke gevuld is met rekken kaas en melk en eruit ziet alsof er schapen worden gehouden. Als geschenk voor de gastheer heeft Odysseus de zakken wijn van de priester van de Kikonen meegenomen. Als ze een tijdje gewacht hebben, komt de reusachtige cycloop [[Griekse mythologie/Polyphemos|Polyphemos]] samen met zijn schapen de grot binnen en vraagt wie de vreemdelingen zijn. Odysseus zegt dat hij &quot;Niemand&quot; heet. Polyphemos is niet al te vriendelijk en besluit een paar mannen van Odysseus op te eten, als geschenk voor Odysseus belooft Polyphemos hem als laatste op te eten. Elke dag eet Polyphemos een paar mannen op, en op een gegeven moment vraagt Odysseus of Polyphemos niks te drinken wil hebben. Hij geeft Polyphemos de zakken wijn, welke door Polyphemos helemaal worden leeggedronken. Deze valt in een diepe slaap. Odysseus maakt een gevonden paal heel erg spits en verwarmt deze in het vuur. Samen met nog vier mannen steekt Odysseus deze paal in het ene oog van Polyphemos, waardoor hij blind wordt. Polyphemos roept daarop de hulp van zijn familie in. Zijn familie vraagt wie dat heeft gedaan, waarop hij antwoordt: &quot;Niemand heeft dit gedaan!&quot;

Odysseus beseft dat hij nog niet uit de grot is, omdat de enige uitgang wordt geblokkeerd door een grote steen, die onmogelijk is weg te krijgen. 's Morgens laat Polyphemos altijd de schapen naar buiten, en dit is volgens Odysseus het moment om te ontsnappen. Hij beveelt zijn mannen ieder onder een schaap te hangen en zo naar buiten te komen. Polyphemos voelt met zijn handen of alleen de schapen door de uitgang naar buiten gaan, en voelt zo dus niet dat er mensen onder de schapen hangen. Als Odysseus op zijn schip aangekomen is, kan hij het niet nalaten naar Polyphemos te roepen dat ze zijn ontsnapt. Als antwoord hierop gooit die een rotsblok, dat het schip maar net mist. Odysseus roept Polyphemos nog na dat hij hem het liefst zou willen doden, wat wordt beantwoord met een tweede rotsblok. Polyphemos voelt zich gekwetst en roept de hulp in van zijn vader: de god Poseidon. Hij vraagt aan zijn vader of hij Odysseus de rest van zijn reis naar Ithaka nog moeilijker kan maken.

=== Aiolos ===
Na een tijdje te hebben gevaren, komt Odysseus aan op een eiland, waar hij [[Griekse mythologie/Aiolos|Aiolos]], de god van de wind, aantreft. Odysseus en zijn mannen worden goed ontvangen op zijn eiland en verblijven er meer dan een maand in het paleis van Aiolos. Als Odysseus weer vertrekt, krijgt hij van Aiolos een zak mee, waarin de hevigste stormen gestopt zijn. Odysseus mag deze in geen geval openmaken voordat hij Ithaka bereikt heeft, anders zal het nog veel langer duren voordat hij Penelope terugziet. Zijn mannen zijn natuurlijk benieuwd wat er in de zak zit, maar Odysseus laat niets los. De mannen denken dat er goud en juwelen in de zak zitten, en willen dit zien voordat ze Ithaka bereiken. Door de gunstige wind van Aiolos, komen Odysseus en zijn mannen al snel in de buurt van Ithaka. Als de mannen bijna Ithaka bereikt hebben, valt Odysseus door vermoeidheid in slaap. Een van de mannen maakt de zak open, en een geweldige storm breekt los, die hen van Ithaka afdrijft.

=== De Laistrygonen ===
Na te zijn afgedreven van Ithaka, bereiken Odysseus en zijn mannen het eiland van de [[Griekse mythologie/Laistrygonen|Laistrygonen]]. Bijna alle schepen van Odysseus meren aan in de haven, alleen Odysseus' schip blijft op een afstandje liggen. De Laistrygonen zijn reuzen en verpletteren met rotsblokken de schepen van Odysseus die in de haven liggen. Odysseus' schip weet op het nippertje te ontkomen en achterna gezeten door rotsblokken, varen ze naar Aia, het onderkomen van de tovenares Circe.

=== Circe ===
[[Afbeelding:Circe.jpg|thumb|right|De tovenares Circe]]
Op Aia stuurt Odysseus een groep verkenners erop uit om te kijken wat het eiland te bieden heeft. Als deze echter erg lang wegblijven, besluit Odysseus zelf te gaan kijken. Op zijn zoektocht, ontmoet hij [[Griekse mythologie/Hermes|Hermes]], de boodschapper van de goden. Deze waarschuwt Odysseus voor de gevaarlijke toverdrank van de tovenares [[Griekse mythologie/Circe|Circe]]. Als Odysseus hiervan drinkt, zal hij veranderen in een beest, tenzij hij een kruid inneemt dat Hermes hem aanbiedt. Odysseus eet het op, en gaat verder op zoek naar het paleis van Circe. Rondom het paleis ziet hij allerlei verschillende soorten beesten lopen. Hij komt erachter dat zijn mannen ook veranderd zijn in dieren.

Odysseus ontmoet Circe en hij beveelt haar zijn mannen te laten gaan. Circe wil hem eerst een drankje aanbieden, en Odysseus drinkt dit op, omdat hij hoopt dat het kruid van Hermes werkt. Circe raakt helemaal van streek als Odysseus niet in een dier veranderd, en zegt dat ze zijn mannen weer terug zal toveren, als Odysseus met haar naar bed gaat. Odysseus doet dat en zoals beloofd veranderen de dieren weer in mensen en varen Odysseus en zijn mannen verder.

=== De Onderwereld ===
[[Afbeelding:Odysseus Tiresias Cdm Paris 422.jpg|thumb|right|Odysseus in de onderwereld]]
Circe had Odysseus aangeraden naar de [[Griekse mythologie/Onderwereld|onderwereld]] te gaan en daar de schim van de profeet Teiresias op te zoeken. Met hulp van Circe bereikt Odysseus de onderwereld en gaat er alleen binnen. Hij moet in de onderwereld een kuil graven, en daar drie offers brengen: een mengsel van melk en honing, zoete wijn en water. Hierover heen moet hij meel strooien, een aantal geloften afleggen en een zwarte ram en een zwart schaap offeren. Odysseus had van Circe gehoord dat Theiresias de eerste is die van het bloed mag drinken. Maar natuurlijk komen op het bloed alle schimmen af, die Odysseus met zijn zwaard op afstand probeert te houden. Tussen de schimmen ziet hij zijn moeder, die nog leefde toen hij van Ithaka wegging, maar ook haar mag hij niet van het bloed laten drinken, voordat Theiresias genoeg heeft. Eindelijk verschijnt hij, en hij voorspelt dat Odysseus en zijn mannen veilig op Ithaka aankomen, als hij de koeien van [[Griekse mythologie/Helios|Helios]], de zonnegod, die grazen op het eiland Thrinakia, met rust laat. Thuis aangekomen zal hij de vrijers die met Penelope willen trouwen moeten doden, maar daarna zal hij een rustige oude dag hebben. Na deze voorspelling kon Odysseus eindelijk zijn moeder van het bloed laten drinken. Zijn moeder heeft zelfmoord gepleegd, omdat ze het niet meer aankon zonder hem te leven. Ook ontmoet Odysseus [[Griekse mythologie/Agamemnon|Agamemnon]], een van de leiders van de expeditie naar Troje, die hem vertelt over zijn afschuwelijke dood.

Na de ontmoetingen met zijn moeder en Agamemnon, blijft Odysseus geen minuut langer in het dodenrijk. Ze varen terug naar het eiland van Circe en vertrekken daar na een nacht goed te hebben geslapen.

=== De Sirenen ===
[[Afbeelding:John William Waterhouse - Ulysses and the Sirens (1891).jpg|thumb|right|Odysseus luistert vastgebonden naar de Sirenen]]
[[Griekse mythologie/Sirenen|Sirenen]] zijn halfgodinnen met het lichaam van een vogel en het hoofd van een vrouw. Ze zingen zulke mooie liederen, dat iedere schipper in de verleiding brengt, en waardoor vele schepen op de klippen zijn gelopen. 

Odysseus had van Circe de goede raad gekregen om zijn oren en die van zijn mannen dicht te stoppen, zodat niemand in de verleiding komt naar de sirenen toe te varen en zijn eigen graf te graven. Hij stopt de oren van zijn mannen dicht met bijenwas, en laat zichzelf vastbinden aan de mast, zodat hij wel de gezangen hoort, maar niet naar ze toe kan varen. Hij geeft zijn mannen bovendien de opdracht dat als hij schreeuwt dat ze hem losmaken, ze hem nog steviger moeten vastmaken. Zo komen ze ongeschonden voorbij het eiland van de sirenen.

=== Scylla en Charybdis ===
[[Afbeelding:Johann Heinrich Füssli 054.jpg|right|thumb|Odysseus in gevecht met Scylla]]
Na heelhuids de sirenen te zijn gepasseerd, kwam Odysseus met zijn schip door een smalle zeestraat (Straat van Messina). Plotseling duikt er een vreselijk monster op: [[Griekse mythologie/Scylla|Scylla]]. Het monster rukt zes van Odysseus' manschappen van het schip. Odysseus had, om geen angst te veroorzaken, hen niet verteld wat hen te wachten stond. Verderop was [[Griekse mythologie/Charybdis|Charybdis]], die driemaal per dag het water opslokt en weer uitspuwt. Met zes man minder komen ze hier toch nog doorheen.

=== Helios ===
Odysseus komt aan op Thrinakia, het eiland waar de zonnegod [[Griekse mythologie/Helios|Helios]] zijn runderen laat grazen. Odysseus had dit eiland liever gemeden, gezien de waarschuwingen van Teiresias en Circe. Maar ze kunnen niet meer terug, en de mannen krijgen Odysseus zover minstens een dag op het eiland te blijven. Er breekt een periode van ongunstig weer aan, en Odysseus is verplicht langer op het eiland te blijven. Hij heeft zijn mannen doen zweren dat ze van de runderen afblijven, maar na een tijd raakt het voedsel op, en de mannen halen liever de woede van de goden op hun hals dan om te komen van de honger. Ze slachten een aantal runderen en braden ze boven een vuur. Odysseus wordt wakker, en komt scheldend en tierend naar de mannen toe. Helios dwingt [[Griekse mythologie/Zeus|Zeus]] de mannen te straffen, en Zeus belooft hem dat ze hun straf niet zullen ontlopen. 

Als de wind is gaan liggen, kunnen Odysseus en zijn mannen weer vertrekken. Nog voor het eiland van Helios uit het zicht verdwenen is, breekt er een geweldig noodweer uit en raken de bliksemschichten van Zeus het schip van Odysseus, waardoor deze zinkt. Alle mannen verdrinken, alleen Odysseus blijft in leven, en zal zijn tocht terug naar huis alleen moeten doorzetten.

=== Kalypso ===
Odysseus heeft zich nog net aan een stuk wrakhout kunnen grijpen, en drijft verder. Hij komt nog een keer bij Charybdis, die de zee leegzuigt, waardoor Odysseus zijn vlotje kwijtraakt. Hijzelf heeft zich nog net vast kunnen grijpen aan een tak op een eiland, en hangt aan die tak totdat Charybdis de zee weer uitspuugt. Hij springt op het vlot en gaat weer verder, zonder dat Scylla hem opmerkt.

Odysseus drijft aan op het mysterieuze eiland Ogygia, waar de godin [[Griekse mythologie/Kalypso|Kalypso]] met nog een aantal andere vrouwen woont. Deze vrouwen giechelen als ze Odysseus zien, omdat zij zelf nog nooit een man hebben gezien. Odysseus wordt op het eiland goed verzorgd en Kalypso laat hem blijken dat ze hem wel ziet zitten. Odysseus houdt echter vol dat hij terugkeert naar Penelope, maar Kalypso zegt dat hij haar moet vergeten. Kalypso zegt dat ze hem onsterfelijk en eeuwig jong kan maken, maar Odysseus blijft het niet geweldig vinden.

De goden vinden Odysseus na een verblijf van zeven jaar op het eiland zielig worden, en sturen Hermes naar Kalypso, die haar beveelt Odysseus te laten gaan. Zij ziet het niet zitten, en zegt dat de goden het gewoon niet kunnen hebben dat ze een sterveling bemint, bovendien zegt ze dat Zeus er zelf voor heeft gezorgd dat Odysseus hier aanspoelde. Toch laat Kalypso Odysseus met veel tegenzin gaan, en beveelt hem een boot te bouwen, waarmee hij naar huis kan varen.

=== De Faiaken === 
Als Odysseus het eiland van de [[Griekse mythologie/Faiaken|Faiaken]] in zicht heeft, veroorzaakt Poseidon een storm, waardoor Odysseus weer schipbreuk lijdt. Hij denkt dat hij nu dood gaat, maar net op dat moment duikt de nimf [[Griekse mythologie/Ino|Ino Leukothea]] op, die hem zegt dat hij veilig het eiland bereikt, als hij doet wat zij zegt. Ze draagt hem op haar hoofddoek, die de angst voor onheil en dood wegneemt, om zijn borst te binden en naakt het water in te springen. Odysseus vertrouwt haar niet helemaal, maar hij heeft geen keus. Hij springt, op de hoofddoek na, naakt het water in en zwemt naar de kust. Het duurt ondanks de hulp van [[Griekse mythologie/Athena|Pallas Athene]] nog twee dagen voordat Odysseus aanspoelt op de kust. Daar doet hij de hoofddoek af, en gooit deze, zoals Ino Leukothea hem had opgedragen, met afgewend gezicht terug in de zee. Dan gaat hij geheel naakt in de bosjes uitrusten.

Athena komt, vermomd als een goede vriendin, voor in een droom van de prinses Nausikaä. Ze zegt tegen Nausikaä dat ze naar het strand moet gaan om de was te doen, want daar zal ze haar ware liefde ontmoeten. De volgende dag gaat ze met haar dienaressen de was doen aan het strand. Odysseus wordt wakker van de geluiden van Nausikaä en haar dienaressen en stapt, bedekt met wat bladeren, uit de struiken. Alle dienaressen gaan er vandoor, alleen Nausikaä blijft staan. Odysseus vraagt haar of zij een doek voor hem heeft die hij kan omslaan en of zij de weg naar de stad weet. Nausikaä geeft haar dienaressen de opdracht Odysseus te wassen, maar Odysseus schaamt zich en doet het liever zelf. Als hij gewassen is, legt Nausikaä hem uit hoe hij naar de stad moet komen en hoe hij moet handelen om gastvrij ontvangen te worden.

Hij handelt zoals hem gezegd is en gaat naar het paleis. Hij wordt door de godin Athena onzichtbaar gemaakt en loopt recht op koningin Arete af. Als hij zich laat vallen en haar knieën omhelst, verdwijnt zijn onzichtbaarheid, waardoor de koningin schrikt. Odysseus smeekt Arete hem naar huis te laten gaan, en de Faiaken geven hem het beste eten en de beste spullen, omdat ze denken dat Odysseus een god is. Odysseus zegt hen echter dat hij een gewoon mens, en geen god is. Koning Alkinoös belooft hem een schip om naar huis te varen.

Er wordt een feestmaal voor Odysseus gehouden, en Odysseus vraagt aan een zanger of hij over de Trojaanse oorlog kan zingen. Dit lied ontroert Odysseus zeer, en hij begint te huilen. Alkinoös vraagt hem zijn naam bekend te maken, omdat hij nu wel erg nieuwsgierig geworden is. Odysseus antwoordt nu dat hij Odysseus is, de man die het Paard van Troje bedacht. Alkinoös vraagt hem of hij over zijn avonturen op weg naar huis kan vertellen, en Odysseus vertelt door tot diep in de nacht.

=== Terugkeer op Ithaka ===
[[Afbeelding:JohnWilliamWaterhouse-PenelopeandtheSuitors(1912).jpg|right|thumb|Penelope spint de lijkwade.]]
In de twintig jaren dat Odysseus van huis is, komen er steeds meer vreemde mannen op Ithaka, die willen trouwen met Penelope. Penelope houdt echter nog altijd van Odysseus en wil niet hertrouwen. Ze verzekeren haar dat Odysseus gestorven is, en ze zeggen haar dat ze op deze manier niet verder kan leven. Penelope zegt hen te zullen trouwen met iemand, zodra ze een lijkwade voor Odysseus heeft gesponnen. Ze begint aan deze lijkwade te werken, maar ze komt al snel tot de conclusie dat ze hier snel mee klaar is. Daarom spint ze overdag, maar haalt ze de lijkwade 's nachts weer uit elkaar.

Odysseus wordt wakker op een voor hem vreemd eiland, dat in mist is gehuld. Hij ontmoet Athena, die hem zegt dat hij echt op Ithaka is, en om dat te bewijzen haalt ze de mist weg. Odysseus herkent het eiland nu, en Athene zegt hem dat hij niet meteen naar Penelope kan gaan, in verband met de vrijers. Ze zegt dat als hij nu naar Penelope zou gaan, hij hetzelfde zou sterven als Agamemnon. Om hem daartegen te beschermen, verandert Athena hem in een bedelaar en stuurt ze hem naar Eumaios, de zwijnenhoeder. Athene zegt hem bovendien dat ze naar Sparta zal vertrekken, om zijn zoon Telemachos terug naar huis te sturen. Hij is namelijk op pad gegaan om inlichtingen over zijn vader in te winnen.

Eumaios komt er na verloop van tijd achter dat de bedelaar eigenlijk zijn meester is, en waarschuwt hem niet naar zijn paleis terug te keren, in ieder geval niet voordat Telemachos teruggekeerd is. Als Telemachos terug is op Ithaka, geeft Athena Odysseus zijn echte gedaante terug. In eerste instantie herkent Telemachos zijn vader niet, maar Odysseus overtuigt hem van het feit dat het wel degelijk zo is. Odysseus vraagt zijn zoon hem te helpen met het verslaan van de vrijers, waarop Telemachos natuurlijk toezegt.

Odysseus wordt weer omgetoverd tot bedelaar door Athena en gaat naar zijn paleis. De vrijers zijn ondertussen erg onrustig geworden en willen dat Penelope nu een keuze maakt. Ze verzint een list, waardoor ze met niemand hoeft te trouwen. Aan de muur hangt nog de boog van Odysseus, die alleen hij kan spannen. Ze organiseert een wedstrijd, en degene die de boog kan spannen en er een pijl mee kan schieten, wordt de nieuwe echtgenoot. Alle vrijers proberen de boog te spannen, maar geen van hen lukt dit. Odysseus vraagt, nog steeds betoverd, of hij het eens mag proberen. De vrijers roepen dat een bedelaar al helemaal geen boog kan spannen, maar Penelope zegt dat de bedelaar het ook mag proberen. Odysseus spant de boog en schiet ermee, waardoor alle vrijers verbaasd kijken. Odysseus wordt weer omgetoverd tot Odysseus, waardoor de vrijers nog verbaasder zijn. De vrijers proberen Odysseus te vermoorden, waarna hij een vrijer doodt. Een vrijer vraagt waarom hij mensen aan het doden is, waarop Odysseus antwoordt dat het schurken zijn, omdat ze jaren van zijn geld hebben geleefd en met zijn vrouw wilden trouwen. Hierna schiet Odysseus nog meer vrijers dood, en begint er een heuse strijd. Odysseus krijgt hulp van Telemachos en samen overwinnen ze de vrijers.

Odysseus gaat na het gevecht op zoek naar Penelope, en wordt met haar herenigd. Ze beloven voor altijd bij elkaar te blijven.

== Vertelwijze ==
De Odyssee van Homeros beschrijft de laatste 41 dagen van de tocht van Odysseus. Het boek begint waar Odysseus aanspoelt op het eiland van de Faiaken tot op Ithaka. Odysseus vertelt aan de koning van de Faiaken, Alkinoös, over zijn terugtocht vanuit Troje. Zijn belevenissen bij o.a. de Kykloop, Circe en Skylla worden dus in flashback door Odysseus zelf verteld. Nadat zijn verhaal is afgelopen, gaat het verhaal gewoon verder daar waar het gebleven is en vertelt over hoe Odysseus terugkeert op Ithaka en korte metten maakt met de vrijers.

== Externe links ==
*[https://www.ods.nl/la-rousselie/odysseus.html Uitgebreide informatie over Odysseus' terugtocht naar Ithaka]
{{Sub}}</text>
      <sha1>3jcso9tsfptrxx8w5cwr2m2p3d7aw0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Boekenkast</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11150</id>
    <revision>
      <id>425196</id>
      <parentid>425068</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4092" sha1="76bs92c7ei3nrm7rfbgpbhes023n29g" xml:space="preserve">{| align=center cellpadding=5 cellspacing=10 width=100% style=&quot;background: #87CEFA; color: black; -moz-border-radius: 10px;&quot;
|-
|valign=&quot;middle&quot; style=&quot;text-align:left; padding:.6em 30px .6em 0;&quot;|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;h2 style=&quot;font-size:180%; border:none; margin:0; padding:0&quot;&gt;Wikibooks Boekenkast&lt;/h2&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;In de kast bevinden zich de boeken die al fase 3 bereikt hebben: Die boeken zijn weliswaar nog niet af, maar zijn toch al zover gevorderd dat ze al getoond kunnen worden. Bovendien bevinden zich boeken in de boekenkast die uit minstens 20 hoofdstukken bestaan.
|}

{{Boekenkast/begin}}
|-
|valign=bottom| Wiskunde&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Analyse]]}}&lt;!--OK--&gt;{{BoekInKast|[[Discrete Kansrekening]]}}&lt;!--OK--&gt;{{BoekInKast|[[Lineaire algebra]]}}&lt;!--OK--&gt;
|valign=bottom| Wiskunde&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Rekenen]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom| Natuurkunde&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Fysica]]}}&lt;!--OK--&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Exacte wetenschappen|Boekenplank Exacte Wetenschappen 1e deel]]}}
|-
|valign=bottom| Scheikunde&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Chemie Centraal]]}}
|valign=bottom| 
|valign=bottom| Techniek&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Transmissielijnen]]}}&lt;!--OK--&gt;{{BoekInKast|[[Omrekenen van eenheden]]}}
|valign=bottom| Overig&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[In mensentaal]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Exacte wetenschappen|Boekenplank Exacte Wetenschappen 2e deel]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Programmeren in TI-Basic]]}}{{BoekInKast|[[Programmeren in PHP]]}}{{BoekInKast|[[Programmeren in C]]}}{{BoekInKast|[[Programmeren in ASP.NET]]}}{{BoekInKast|[[Programmeren in ASP.net 2.0 N-Tier Tutorial]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Firefox]]}}{{BoekInKast|[[Maple]]}}{{BoekInKast|[[LaTeX]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Inleiding MediaWiki]]}} {{BoekInKast|[[Handboek MediaWiki]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Basiskennis informatica]]}}{{BoekInKast|[[HTML]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Multimediale wetenschappen|Boekenplank Multimediale wetenschappen]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Vruchtbrengend woordenboek]]}}
|valign=bottom| Moderne talen&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Nieuwgrieks]]}}{{BoekInKast|[[Duits]]}}{{BoekInKast|[[Nederlands]]}}{{BoekInKast|[[Frans]]}} {{BoekInKast|[[Russisch]]}}
|valign=bottom| Oude talen&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Latijn]]}}{{BoekInKast|[[Oudgrieks]]}}
|valign=bottom| Kunsttalen&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Tengwar]]}}{{BoekInKast|[[Quenya]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Taal en letterkunde|Boekenplank Taal en letterkunde]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Bronsgieten voor beeldhouwers]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Kookboek]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Schaken]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Sport en hobby|Boekenplank Sport en Hobby]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Huisdierengids rat]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Dier|Boekenplank Dier]]}}
|-
|valign=bottom|&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Ab Urbe Condita]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Nederlandse geschiedenis]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Geschiedenis|Boekenplank Geschiedenis]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Papier]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Omrekenen van eenheden]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Handige Harry]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Techniek|Boekenplank Techniek]]}}
|-
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]]}}
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Trotski voor beginners]]}}
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Veilig op het internet]]}}{{BoekInKast|[[Handleiding moderatoren]]}}
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Studielessen]]}}{{BoekInKast|[[Toetsenbank]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Diversen|Boekenplank Diversen]]}}
|-
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Wikijunior:Schaken voor beginners|Schaken voor beginners]]}}&lt;br&gt; 
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Wikijunior|Boekenplank Wikijunior]]}}
{{Boekenkast/einde}}

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>76bs92c7ei3nrm7rfbgpbhes023n29g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425231</id>
      <parentid>425196</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T13:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4162" sha1="2blmfvboe8xr2ewyerdxqvohgyb3k2g" xml:space="preserve">{| align=center cellpadding=5 cellspacing=10 width=100% style=&quot;background: #87CEFA; color: black; -moz-border-radius: 10px;&quot;
|-
|valign=&quot;middle&quot; style=&quot;text-align:left; padding:.6em 30px .6em 0;&quot;|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;h2 style=&quot;font-size:180%; border:none; margin:0; padding:0&quot;&gt;Wikibooks Boekenkast&lt;/h2&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;In de kast bevinden zich de boeken die al fase 3 bereikt hebben: Die boeken zijn weliswaar nog niet af, maar zijn toch al zover gevorderd dat ze al getoond kunnen worden. Bovendien bevinden zich boeken in de boekenkast die uit minstens 20 hoofdstukken bestaan.
|}

{{Boekenkast/begin}}
|-
|valign=bottom| Wiskunde&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Analyse]]}}&lt;!--OK--&gt;{{Boekenkast/boek|[[Discrete Kansrekening]]}}&lt;!--OK--&gt;{{Boekenkast/boek|[[Lineaire algebra]]}}&lt;!--OK--&gt;
|valign=bottom| Wiskunde&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Rekenen]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom| Natuurkunde&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Fysica]]}}&lt;!--OK--&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Exacte wetenschappen|Boekenplank Exacte Wetenschappen 1e deel]]}}
|-
|valign=bottom| Scheikunde&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Chemie Centraal]]}}
|valign=bottom| 
|valign=bottom| Techniek&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Transmissielijnen]]}}&lt;!--OK--&gt;{{Boekenkast/boek|[[Omrekenen van eenheden]]}}
|valign=bottom| Overig&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[In mensentaal]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Exacte wetenschappen|Boekenplank Exacte Wetenschappen 2e deel]]}}
|-
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Programmeren in TI-Basic]]}}{{Boekenkast/boek|[[Programmeren in PHP]]}}{{Boekenkast/boek|[[Programmeren in C]]}}{{Boekenkast/boek|[[Programmeren in ASP.NET]]}}{{Boekenkast/boek|[[Programmeren in ASP.net 2.0 N-Tier Tutorial]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Firefox]]}}{{BoekInKast|[[Maple]]}}{{BoekInKast|[[LaTeX]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Inleiding MediaWiki]]}} {{BoekInKast|[[Handboek MediaWiki]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Basiskennis informatica]]}}{{BoekInKast|[[HTML]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Multimediale wetenschappen|Boekenplank Multimediale wetenschappen]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Vruchtbrengend woordenboek]]}}
|valign=bottom| Moderne talen&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Nieuwgrieks]]}}{{BoekInKast|[[Duits]]}}{{BoekInKast|[[Nederlands]]}}{{BoekInKast|[[Frans]]}} {{BoekInKast|[[Russisch]]}}
|valign=bottom| Oude talen&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Latijn]]}}{{BoekInKast|[[Oudgrieks]]}}
|valign=bottom| Kunsttalen&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Tengwar]]}}{{BoekInKast|[[Quenya]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Taal en letterkunde|Boekenplank Taal en letterkunde]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Bronsgieten voor beeldhouwers]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Kookboek]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Schaken]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Sport en hobby|Boekenplank Sport en Hobby]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Huisdierengids rat]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Dier|Boekenplank Dier]]}}
|-
|valign=bottom|&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Ab Urbe Condita]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;{{BoekInKast|[[Nederlandse geschiedenis]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Geschiedenis|Boekenplank Geschiedenis]]}}
|-
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Papier]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Omrekenen van eenheden]]}}
|valign=bottom| {{BoekInKast|[[Handige Harry]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Techniek|Boekenplank Techniek]]}}
|-
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]]}}
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Trotski voor beginners]]}}
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Veilig op het internet]]}}{{BoekInKast|[[Handleiding moderatoren]]}}
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Studielessen]]}}{{BoekInKast|[[Toetsenbank]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Diversen|Boekenplank Diversen]]}}
|-
|valign=bottom width=25%|{{BoekInKast|[[Wikijunior:Schaken voor beginners|Schaken voor beginners]]}}&lt;br&gt; 
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Wikijunior|Boekenplank Wikijunior]]}}
{{Boekenkast/einde}}

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>2blmfvboe8xr2ewyerdxqvohgyb3k2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425232</id>
      <parentid>425231</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T13:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4327" sha1="dtqexsurn4y4f7vy06rdtbffiu7yw4f" xml:space="preserve">{| align=center cellpadding=5 cellspacing=10 width=100% style=&quot;background: #87CEFA; color: black; -moz-border-radius: 10px;&quot;
|-
|valign=&quot;middle&quot; style=&quot;text-align:left; padding:.6em 30px .6em 0;&quot;|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;h2 style=&quot;font-size:180%; border:none; margin:0; padding:0&quot;&gt;Wikibooks Boekenkast&lt;/h2&gt;&lt;/div&gt;&lt;br&gt;In de kast bevinden zich de boeken die al fase 3 bereikt hebben: Die boeken zijn weliswaar nog niet af, maar zijn toch al zover gevorderd dat ze al getoond kunnen worden. Bovendien bevinden zich boeken in de boekenkast die uit minstens 20 hoofdstukken bestaan.
|}

{{Boekenkast/begin}}
|-
|valign=bottom| Wiskunde&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Analyse]]}}&lt;!--OK--&gt;{{Boekenkast/boek|[[Discrete Kansrekening]]}}&lt;!--OK--&gt;{{Boekenkast/boek|[[Lineaire algebra]]}}&lt;!--OK--&gt;
|valign=bottom| Wiskunde&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Rekenen]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom| Natuurkunde&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Fysica]]}}&lt;!--OK--&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Exacte wetenschappen|Boekenplank Exacte Wetenschappen 1e deel]]}}
|-
|valign=bottom| Scheikunde&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Chemie Centraal]]}}
|valign=bottom| 
|valign=bottom| Techniek&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Transmissielijnen]]}}&lt;!--OK--&gt;{{Boekenkast/boek|[[Omrekenen van eenheden]]}}
|valign=bottom| Overig&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[In mensentaal]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Exacte wetenschappen|Boekenplank Exacte Wetenschappen 2e deel]]}}
|-
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Programmeren in TI-Basic]]}}{{Boekenkast/boek|[[Programmeren in PHP]]}}{{Boekenkast/boek|[[Programmeren in C]]}}{{Boekenkast/boek|[[Programmeren in ASP.NET]]}}{{Boekenkast/boek|[[Programmeren in ASP.net 2.0 N-Tier Tutorial]]}}
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Firefox]]}}{{Boekenkast/boek|[[Maple]]}}{{Boekenkast/boek|[[LaTeX]]}}
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Inleiding MediaWiki]]}} {{Boekenkast/boek|[[Handboek MediaWiki]]}}
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Basiskennis informatica]]}}{{Boekenkast/boek|[[HTML]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Multimediale wetenschappen|Boekenplank Multimediale wetenschappen]]}}
|-
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Vruchtbrengend woordenboek]]}}
|valign=bottom| Moderne talen&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Nieuwgrieks]]}}{{Boekenkast/boek|[[Duits]]}}{{Boekenkast/boek|[[Nederlands]]}}{{Boekenkast/boek|[[Frans]]}} {{Boekenkast/boek|[[Russisch]]}}
|valign=bottom| Oude talen&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Latijn]]}}{{Boekenkast/boek|[[Oudgrieks]]}}
|valign=bottom| Kunsttalen&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Tengwar]]}}{{Boekenkast/boek|[[Quenya]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Taal en letterkunde|Boekenplank Taal en letterkunde]]}}
|-
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Bronsgieten voor beeldhouwers]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Kookboek]]}}
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Schaken]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Sport en hobby|Boekenplank Sport en Hobby]]}}
|-
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Huisdierengids rat]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Dier|Boekenplank Dier]]}}
|-
|valign=bottom|&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Ab Urbe Condita]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;{{Boekenkast/boek|[[Nederlandse geschiedenis]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Geschiedenis|Boekenplank Geschiedenis]]}}
|-
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Papier]]}}
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Omrekenen van eenheden]]}}
|valign=bottom| {{Boekenkast/boek|[[Handige Harry]]}}
|valign=bottom|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Techniek|Boekenplank Techniek]]}}
|-
|valign=bottom width=25%|{{Boekenkast/boek|[[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]]}}
|valign=bottom width=25%|{{Boekenkast/boek|[[Trotski voor beginners]]}}
|valign=bottom width=25%|{{Boekenkast/boek|[[Veilig op het internet]]}}{{Boekenkast/boek|[[Handleiding moderatoren]]}}
|valign=bottom width=25%|{{Boekenkast/boek|[[Studielessen]]}}{{Boekenkast/boek|[[Toetsenbank]]}}
{{Boekenkast/plank|[[Boekenplank:Diversen|Boekenplank Diversen]]}}
|-
|valign=bottom width=25%|{{Boekenkast/boek|[[Wikijunior:Schaken voor beginners|Schaken voor beginners]]}}&lt;br&gt; 
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
|valign=bottom width=25%|&lt;br&gt;
{{Boekenkast/plank|[[Wikijunior|Boekenplank Wikijunior]]}}
{{Boekenkast/einde}}

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>dtqexsurn4y4f7vy06rdtbffiu7yw4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander de Grote/Alexanders jeugd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12471</id>
    <revision>
      <id>425222</id>
      <parentid>422870</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Index</comment>
      <origin>425222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5976" sha1="1jbrkcjh3c0h63um6zhtohfp34vgstu" xml:space="preserve">{{Index Alexander de Grote}}
==Geboorte==
{{Wp|Alexander III de Grote|Alexander}} werd volgens de overlevering op 21 juli 356 v.Chr. geboren te {{Wp|Pella_(Macedonië)|Pella}}, als de zoon van {{Wp|Philippus II van Macedonië|koning Philippus II}} en zijn vrouw {{Wp|Olympias|Olympias}}{{Fn|1}}. Maar het is niet zeker dat Philippus echt de vader was. Hij was namelijk (zo zegt men) bang voor Olympias. Olympias kwam uit Epirus, in het westen van Griekenland. Daar was de {{Wp|Dionysos|Dionysos}}-cultus populair. Er wordt gezegd dat Olympias een Bacchante (of {{Wp|Maenaden|Maenade}}) zou zijn geweest. Maenaden zouden wilde dansen uitvoeren, om Dionysos te eren. Olympias zou daar mogelijk zwanger zijn geraakt. Sommige mythen zeggen dat Alexander zou zijn verwekt door {{Wp|Zeus|Zeus}}, in de gedaante van een slang, het dier waar Olympias vaak mee sliep. 

==Vader Philippus als veldheer==
Philippus was een geweldige veldheer, net als zijn zoon later zou worden. De Griekse stadstaten waren verzwakt door de oorlogen die zij onder andere tegen de Perzen hadden gevoerd. Philippus hervormde het Macedonische leger en begon zijn gebieden uit te breiden. Hij wist zich in de Griekse politiek te mengen, maar de Grieken zagen de Macedoniërs als barbaren. Toch kreeg hij zijn plaats. 
Maar de Athener {{Wp|Demosthenes (generaal)|Demosthenes}} had een leger gevormd en trok op tegen het leger van de Macedoniërs. Toch werd dit leger in 338 voor Christus bij {{Wp|Chaeronea|Chaeronea}} verslagen. In dit leger vocht de jonge Alexander al mee. Philippus sloot vrede met de Grieken. In het Hellenistische verbond werden alle stadstaten opgenomen. Philippus werd de {{Wp|Hegemonie|Hegemoon}}, dat was de opperbevelhebber en “president” van het verbond. 

==Opleiding==
Hoe dan ook, Philippus behandelde Alexander als zijn eigen zoon. Alexander kreeg als leraar de bekende Aristoteles. Aristoteles gaf Alexander een versie van {{Wp|Homerus|Homerus}}’ {{Wp|Ilias|Ilias}} en Odyssee, die Alexander voor de rest van zijn leven mee zou nemen, waar hij ook heenging. Aristoteles bleef lang een vriend van Alexander, maar toen de neef van Aristoteles stierf verdacht hij Alexander ervan dat deze hem had vergiftigd, waarna hun vriendschap tot een einde kwam.
Wel had Alexander zijn liefhebberij voor poëzie gekregen, maar hij raakte ook geïnteresseerd in de ideeën van de filosofen. Zo bewonderde hij de filosoof {{Wp|Diogenes van Sinope|Diogenes}} zeer, die in Athene in een grote kruik woonde. Op een dag kwam Alexander bij Diogenes, die lag te genieten van de zon. Alexander ging voor zijn held staan, maar wist niet wat hij moest zeggen. Uiteindelijk zei hij: ‘Kan ik iets voor u doen?’ Waarop Diogenes zou hebben geantwoord: ‘Als je [[:wikt:per se|per se]] iets voor me wilt doen, ga dan uit mijn zon.’ Daarna zou Alexander hebben gezegd: ‘Als ik Alexander niet was, zou ik Diogenes willen zijn.’ Diogenes antwoordde: ‘Als ik Diogenes niet was, zou ik hem ook willen zijn.’
Na de dood van zijn vader bezocht Alexander Diogenes nogmaals en vond hem bij een stapel botten. Alexander was verbaasd dat Diogenes deze botten zo nauwkeurig bestudeerde en hij vroeg wat hij aan het doen was. Hierop antwoordde Diogenes: ‘Sire, ik ben op zoek naar de botten van uw vader, maar ik kan ze niet onderscheiden van die van een slaaf.’ 

==Temperament==
Alexander was een uitstekende ruiter. Als leider van een eenheid cavalerie (De Punt) vocht hij al mee in de slag van Chaeronea. Maar de jonge Alexander had ook zijn kwade kanten. Hij was bijvoorbeeld nogal snel op zijn tenen getrapt. Zo zou zijn vader van Olympias scheiden, omdat hij een nieuwe vrouw had gevonden. Haar naam was Cleopatra. Zij was een Macedonische. 
Op het feest van het huwelijk riep een oom van de bruid dat dit huwelijk,nu eindelijk een echte erfgenaam van de troon van Macedonië zou opleveren. Dit schoot bij Alexander, die er bij was, in het verkeerde keelgat. Woedend riep Alexander naar hem: ‘Je noemt me in het openbaar een bastaard!’. Hij smeet zijn [[:wikt:wijn|wijn]][[:wikt:beker|beker]] naar de dronken man. De annalen vermelden niet of Alexander hem raakte (al is dat waarschijnlijk), maar Philippus sprong op, trok zijn zwaard en stormde op zijn zoon af. Hij had Alexander kunnen doden, maar omdat hij dronken was struikelde hij zodat Alexander tijd had om weg te komen. Alexander zou voor hij verdween alleen nog hebben geroepen: ‘daar ligt de man, die de oversteek van Europa naar Azië wil maken, maar niet eens van de ene naar de andere tafel kan oversteken!’
Alexander bleef bij zijn moeder wonen, samen met zijn zus Cleopatra.
Maar na een paar jaar werd Alexander, samen met Olympias en Cleopatra toch weer teruggehaald naar Macedonië. Al bleef de rest van Philippus' leven zijn band met zijn zoon niet zo goed als hij ooit was. De slag van Chaeronea werd gevochten nadat Alexander terugkwam.

==Philippus vermoord==
Maar in het jaar 336 voor Christus werd Philippus II vermoord op de bruiloft van Cleopatra. De moordenaar was Pausanias van Orestis, één van de lijfwachten van de koning. Waarschijnlijk was Pausanias een minnaar van de koning, maar was hij verstoten en had hij hem uit wraak willen vermoorden. Philippus overleed ter plaatse. Pausanias ontkwam, maar andere lijfwachten van de koning wisten hem te pakken en te doden.
==Voetnoot==
{| style=&quot;font-size:95%;&quot;
| valign=top|{{Fnb|1}}
|Plutarchus, ''Alexander'' [[s:Parallelle levens/Alexander#3.5|3.5-8]]. {{Aut|N.G.L. Hammond}}, ''Sources for Alexander the Great: An Analysis of Plutarch's'' Life ''and Arrian's'' Anabasis Alexandrou, Cambridge, 1993, pp. &lt;span class=plainlinks&gt;[https://books.google.com/books?id=gay_i14p9oEC&amp;pg=PA19&amp;dq=Alexander+the+great+was+born+July+356+BC&amp;hl=nl&amp;sig=0MnZH8Up2NsympVRSQtjoQnVJW0#PPA18,M1 18]-[https://books.google.com/books?id=gay_i14p9oEC&amp;pg=PA19&amp;dq=Alexander+the+great+was+born+July+356+BC&amp;hl=nl&amp;sig=0MnZH8Up2NsympVRSQtjoQnVJW0#PPA20,M1 20].&lt;/span&gt;
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>1jbrkcjh3c0h63um6zhtohfp34vgstu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander de Grote/Opstanden in Griekenland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12472</id>
    <revision>
      <id>425223</id>
      <parentid>422871</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4666" sha1="71pp3dgjrvnc4ejcmghbdiqwd7jrgcq" xml:space="preserve">{{Index Alexander de Grote}}
==Opstand==
Philippus had een grote fout gemaakt na de overwinning in de Slag van Chaeronea. Hij had Demosthenes namelijk niet gedood. Ook had hij de doden van de [[:wikt:Atheners|Atheners]] (en ook die van de andere steden) teruggegeven voor een nette begrafenis. Dit gebaar naar de steden had zijn imago van een brute barbaar veranderd in dat van een milde overwinnaar. Hij en Alexander waren toen zelfs [[:wikt:stadburger|stadburger]] van Athene. 
Maar dit beeld veranderde (bij alle steden, niet alleen bij Athene) al snel weer. Demosthenes begon weer aanhang te krijgen. Nu kon hij eindelijk goed nieuws verspreiden: Philippus is dood. Nu hadden ze een jonge koning tegenover zich, en konden ze proberen hun vrijheid terug te winnen. Demosthenes wist de andere staten (met name Thebe, dat net als Athene was gedwongen zich over te geven aan Philippus) over te halen tegen Alexander te rebelleren. Thebe en Athene verklaarden zichzelf weer vrij van Macedonië. Maar Alexander reageerde snel. Hij bracht een groot leger op de been en trok naar Thebe. Toen de [[:wikt:Thebanen|Thebanen]] hem buiten de poorten zagen staan, gaven ze zichzelf over zonder dat er maar één soldaat was gesneuveld. Ook had “De Welp” (een bijnaam die Demosthenes hem had gegeven) Athene snel weer onder de duim.

==Verovering van Thracië==
Alexander wilde zijn vaders plan om {{Wp|Perzië|Perzië}} over te nemen doorzetten. Nu had hij zijn zuidelijke grenzen beschermd, maar ten westen van Macedonië leefden de Illyriërs en ten oosten van Macedonië woonden de Thraciërs. Zij hadden op dezelfde manier gereageerd op de dood van Philippus als de Atheners en de Thebanen. Alexander wist niet zeker of deze stammen Macedonië met rust zouden laten als hij op oorlogspad zou gaan, dus besloot hij eerst deze gebieden te onderwerpen. Deze gebieden liepen door tot aan de Donau, wat in die tijd de grootste (bekende) rivier was. De veroveringen waren niet zwaar. Al snel had hij de Donau bereikt. Aan de andere kant leefden nog een aantal stammen. Toen hij die overstak, werden die stammen zo bang dat ze hun huizen uitvluchtten en alles [[:wikt:achterlieten|achterlieten]]. De Thraciërs waren het dapperst, maar Alexander boezemde de troepen zo veel angst in dat de stammen die nog niet waren onderworpen zich kwamen overgeven aan Alexander.

==Verwoesting van Thebe==
Nu dacht hij dat hij de twee laatste gevaren uitgeschakeld had, maar al snel kreeg hij te horen dat er opnieuw een opstand was uitgebroken in Griekenland. Iemand had het gerucht verspreid dat Alexander stervende was en dat het complete leger was vernietigd. Dit gerucht had zich net zo snel verspreid als de pest. Het was de Perzische koning Darius III die de Thebanen tot rebellie had aangezet. Demosthenes pleitte weer voor de vrijheid van de “despoot”.
Maar opnieuw kwam Alexander snel in actie. Hij trok weer terug naar Thebe, maar ditmaal gaf het zich niet over. Hij bood de Thebanen aan dat zij zich opnieuw zouden overgeven. Dan zouden ze gespaard worden. Maar de Thebanen schreeuwden terug: ‘laat alle generaals die Griekenland samen met ons en de Perzische koning van de tirannie willen bevrijden, overlopen!’
Alexander liet dit antwoord niet ongestraft. Hij nam de stad in en het werd een bloedbad. De enigen die hij spaarde waren de priesters, de leden van de partij die aan de kant van Macedonië stond, en één familie. De familie van de dichter {{Wp|Pindarus|Pindarus}} kreeg gratie. 
De rest van de Grieken, die trouw waren gebleven aan Alexander, waren zo woedend op de Thebanen, dat ze Alexander vroegen Thebe met de grond gelijk te maken, en de overlevenden als slaven te verkopen, wat hij dan ook deed.

==Onderwerping van Athene==
Thebe was van de aardbodem verdwenen, op dat ene huisje van Pindarus na, maar Athene stond nog. Degenen die de opstand in Thebe hadden veroorzaakt waren naar Athene gevlucht. Maar Alexander wilde Athene niet vernietigen, omdat het de culturele hoofdstad van Griekenland was, iets dat zijn vader ook vond. Hij trok op naar Athene dat nog niet openlijk had gerebelleerd en hem zelfs afgezanten had gestuurd die hem hadden gefeliciteerd met de overwinning in het noorden en de verovering van Thebe. Hij bood de Atheners vergiffenis aan, op voorwaarde dat alle oproerkraaiers aan hem werden uitgeleverd. De Atheners weigerden dit, maar toch sloot Alexander nog vrede met hen. Demosthenes, de laatste Thebanen en de anderen die tegen de Macedonische overheersing waren, werden verbannen. Nu Alexander zeker wist dat Macedonië veilig was als hij weg zou zijn, begon hij met de voorbereiding van de oorlog tegen Perzië.
{{Sub}}</text>
      <sha1>71pp3dgjrvnc4ejcmghbdiqwd7jrgcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander de Grote/De strijd met Perzië</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12473</id>
    <revision>
      <id>425224</id>
      <parentid>332931</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4812" sha1="86txulyqboo7eaxpnmj2idw5r3aplyx" xml:space="preserve">{{Index Alexander de Grote}}
Alexander stak met 35.000 man in het jaar 334 voor Christus de Hellespont over. Dit was de laatste keer dat hij in Macedonië was. Zijn leger was eigenlijk maar klein, maar de Perzen hadden veel grotere legers die helaas niet zo goed georganiseerd waren. De Perzen hadden echter
een geniale veldheer, de Griek Memnon. Deze had het plan om de Macedoniërs over te laten steken. Hij had ze ook met gemak kunnen onderscheppen. Memnon wilde een tactiek toepassen, die de Russen later in de strijd tegen Napoleon ook zouden toepassen.
Het Macedonische leger kon maar weinig voedsel meenemen. Vervolgens zou Memnon het leger van de Perzen terugtrekken en hen hun eigen land laten vernietigen. De Macedoniërs, die achter hen aan zaten, zouden dan geen eten uit het land kunnen halen. Zo kon Memnon het leger makkelijker uit elkaar drijven. In dezelfde tijd zou Memnon de vloot naar Griekenland laten trekken om daar landen te veroveren. Maar zijn plan werd verijdeld door de Satrapen van de Perzen, die in dat gebied regeerden. Ten eerste vonden ze het idee van terugtrekken al een schande. Het tweede probleem (voor hen) was dat ze hun land moesten vernietigen, waardoor ze minder inkomsten zouden hebben. Alexander had ondertussen het idee gekregen om de kustgebieden van de Perzen aan te vallen, zodat hij de vloot kon overnemen.
Memnon wachtte Alexander op bij de rivier de Granicus. Het Perzische leger was groter dan het Macedonische, maar Alexander won het gevecht met gemak. Memnon en de {{Wp|Satrapie|satraap}} van Anatolië werden gedwongen over zee weg te vluchten. Het Perzische leger werd grotendeels vernietigd en de rest werd in kleine groepjes opengebroken.

In de jaren 334 en 333 voor Christus bleef Alexander de (Griekse) steden aan de westkust van Anatolië bevrijden, met als hoogtepunt de verovering van Sardis, de plaatselijke hoofdstad. Ook was het in deze periode dat hij zijn tactiek van belegering wilde toepassen, iets dat hij later nog veel vaker zou doen. De westkust van Anatolië was nu zo goed als geheel in handen van Alexander. De vloten die het dichtst bij Griekenland lagen, waren uitgeschakeld. Er kwam nu nog een schok voor de Perzen, want Memnon was overleden tijdens de belegering van Mytilene, al stierf hij niet tijdens de strijd (waaraan hij stierf is onbekend). 
Darius III had intussen een nieuw leger opgebouwd, het grootste dat er in die tijd bestond, met zo'n 100.000 man. In november 333 kwamen het leger van Alexander en dat van Darius elkaar voor het eerst tegen. Darius en Alexander zagen elkaar alleen vanuit de verte, want Darius vluchtte zodra Alexander hem aanviel. Er ontstond paniek onder zijn mannen en Alexander won het gevecht. (We bespreken deze veldslag later in het boek nog wel eens).

Darius had in zijn vlucht zijn complete familie achtergelaten, die er voor zorgden dat Alexander een diplomatiek voorstel kon doen. Maar hij ontving een brief van Darius, die hem vroeg zijn familie terug te sturen naar hem en dan de vrede te verklaren. Maar Alexander weigerde en noemde hem een lafaard omdat hij was gevlucht. Darius bood hem opnieuw iets aan: ditmaal zou hij al het land tot aan de Eufraat krijgen en zou hij zelfs zijn dochter met Alexander laten trouwen, waardoor hij Alexander zijn schoonzoon zou maken. Hij was wanhopig, maar Alexander ging niet akkoord. Zij vriend Parmenion zei toen: 'Als ik Alexander was geweest, had ik dit gedaan, in plaats van nieuwe gevaren te moeten ondergaan.' Waarop Alexander antwoordde: 'Ik had het ook gedaan, als ik Parmenion was geweest.'

Alexander trok zuidwaarts langs Tyrus en Gaza, waar hij de steden met zijn belegeringen innam. Nu had hij een groot deel van de Perzische vloot, die in Tyrus lag gestationeerd. Tyrus had echter geen zin zich zomaar over te geven. Alexander moest de stad zeven maanden belegeren voordat hij hem kon innemen.  Nu had Griekenland het monopolie van de handel in het oostelijke deel van het Middelandse Zeegebied. 

In het jaar 332 voor Christus trok Alexander Egypte binnen, het laatste gebied dat Darius nog bezat aan de Middellandse Zee. De Egyptenaren waren echter niet blij met hun farao, dus liepen ze maar al te graag over naar Alexander. Hij werd gezien als bevrijder, net als bij de Grieken aan de westkust van Anatolië. Alexander ging ook naar de oase van Siwa, waar een bekend Amon-orakel lag. Amon werd door de Grieken gezien als de Egyptische versie van Zeus. 
De priesters van Amon noemden de nieuwe farao de zoon van Amon. De Grieken vonden dit heel bijzonder, al was het voor de Egyptenaren heel gewoon.
Alexander kon dit heel goed gebruiken. Hij liet door heel het land vertellen dat Alexander door het orakel van Siwa de zoon van Zeus was genoemd. Dit gaf hem een goddelijke status die hij nog goed zou kunnen uitbuiten. 
{{Sub}}</text>
      <sha1>86txulyqboo7eaxpnmj2idw5r3aplyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alexander de Grote/De val van Perzië</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12479</id>
    <revision>
      <id>425225</id>
      <parentid>422872</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:53:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2655" sha1="qdoqerhlyqo72vb23x75f08e182d4n7" xml:space="preserve">{{Index Alexander de Grote}}
Alexander had inmiddels de Perzische gebieden rondom de Middellandse Zee veroverd. Nu kon hij het binnenland intrekken, omdat er voor Griekenland geen gevaar vanuit de zee meer was. Hij trok met zijn leger richting Babylon, de eerste hoofdstad op zijn weg.
Darius had ondertussen een nieuw leger gevormd. De antieke bronnen zeggen dat het leger uit meer dan een miljoen sodaten bestond, maar tegenwoordig wordt dat betwijfeld. Het waren er niet meer dan 100.000. Toch moet het leger angstaanjagend zijn geweest. Darius had 15 {{Wp|krijgsolifant|krijgsolifanten}} uit India laten halen en hij had 200 {{Wp|Scythen|Scythische}} strijdwagens, die zeisen aan hun wielen hadden. Hij trok met dit leger naar Gaugamela. Hier kon hij goed met zijn leger optrekken, wat niet zo was bij de slag van Issus. Darius had weliswaar een grote overmacht, maar verloor het gevecht toch. Opnieuw ontvluchtte hij de strijd. Zijn leger werd verpletterd (een nauwkeurigere beschrijving van de slag komt verderop in het boek).

Alexander's weg naar Babylon lag open. Hij nam Babylon zonder moeite in, sterker nog, toen de satraap hem uit de verte zag naderen, ging hij hem tegemoet met de sleutel van de stad. Alexander werd er als held ontvangen. De mensen waren niet alleen bang voor wat hij met hen kon doen, ze waren ook woedend op Darius omdat die twee keer zijn leger alleen had gelaten. Alexander liet de gevangenen vrij, wat hem nog geliefder maakte. De Satraap van Babylon mocht blijven en omdat het een Pers was, kreeg hij ook de hogere kringen op zijn hand. Hij liet de stad nou eenmaal over aan een Pers, die zo weer kon overlopen.
In Babylon waren al genoeg schatten om elke soldaat in het leger een eigen stuk land te laten kopen.

Maar er lagen nog meer schatten in DE hoofdstad van het rijk, n.l. de stad waar de koning woonde (al was hij op het moment op de vlucht), de stad Susa.
Alexander werd in Susa net zo verwelkomd als in Babylon. De schat die Alexander hier vond was 50.000 {{Wp|talent (geld)|talenten}}, iets dat overeenkomt met zo'n 50 tot 60 miljoen euro.
Alexander had begrepen dat de schat in Susa het grootst was, maar toen hij bij de derde hoofdstad kwam, Persepolis (waar hij opnieuw werd verwelkomd), bleek de schat daar wel 130.000 talenten (135 tot 145 miljoen euro) te bevatten. 
In het centrum van de stad stond het koninklijk paleis. Alexander had aan het begin van de tocht aan de Griekse stadstaten beloofd dat hij het paleis zou afbranden, als wraak op de actie van Xerxes, die veel van de Griekse tempels in de oorlogen tegen Griekenland had verbrand, waaronder de tempel op de Acropolis in Athene.
{{Sub}}</text>
      <sha1>qdoqerhlyqo72vb23x75f08e182d4n7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Infobox/Programmeren in BASIC</title>
    <ns>4</ns>
    <id>13949</id>
    <revision>
      <id>425254</id>
      <parentid>423338</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T08:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="ewvab1o8udo0axcqsl0xcd16lkb75cu" xml:space="preserve">&lt;!--             [Titel van het boek]       --&gt;{{Infobox|titel  = {{SUBPAGENAME}}
&lt;!--[Kies: 00%, 25%, 50%, 75% of 100%]      --&gt;| voortgang      = 50
&lt;!--                   [Revisiedatum]       --&gt;| datum          = 23-05-08
&lt;!--                    [Boekenplank]       --&gt;| boekenplank    = Multimediale wetenschappen
&lt;!-- [Naslag, Instructie, Hobby, Handboek]  --&gt;| boekentype     = Instructie, naslag
&lt;!--             [laag, middel, hoog]       --&gt;| activiteit     = middel
&lt;!--     [Datum eerste edit] DD-MM-YY       --&gt;| startdatum     = 01-04-07
&lt;!-- [zonder &quot;Gebruiker:&quot;] Naam/Nick        --&gt;| redacteur      = Warddr
&lt;!--[[Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1]]...      --&gt;| auteurs        = [[Gebruiker:Warddr|Warddr]], [[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]], [[Gebruiker:ACiDcHaOZ|ACiDcHaOZ]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]]
&lt;!--             [korte beschrijving]       --&gt;| beschrijving   = Basic is een door Microsoft al lang afgeschreven programmeertaal (ondertussen vervangen door Visual Basic en Visual Basic for Applications), maar het is nog altijd goed om te beginnen programmeren in Basic. Als je dit kan zal je het veel gemakkelijker hebben met andere programmeertalen te leren.
&lt;!--   [info over boek, geen inhoud]        --&gt;| opmerkingen    = 
&lt;!-- [Doelstellingen, * voor elk punt]      --&gt;| doelstelling   = 
&lt;!--                        [Bronnen]       --&gt;| bronnen        = 
&lt;!--    [VWO, HBO, WO, Junior, etc  ]       --&gt;| niveau         = 
&lt;!--[benodigde voorkennis, * voor elk punt] --&gt;| voorkennis     = 
&lt;!--[Uitstapniveau - * voor elk punt]       --&gt;| uitstapniveau  = 
&lt;!--  [Links naar niet-inhoud-hfdstn]       --&gt;| infolinks      = 
&lt;!--    [laatste controle] DD-MM-YYYY       --&gt;| laatstecontrole= 23-05-2008
&lt;!--  [laatste toevoeging] DD-MM-YYYY       --&gt;| toevoeging     = 
&lt;!--                  [[Boek 1]], etc       --&gt;| gerelateerd    = 
&lt;!--                  [projectpagina]       --&gt;| projectpagina  = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]]
&lt;!--                       [licentie]       --&gt;| licentie       = GFDL
&lt;!--  [Kleine afbeelding (&lt; 100x100)]       --&gt;| thumb          = 
&lt;!-- [Grote afbeelding als een cover]       --&gt;| afbeelding     = 
&lt;!--[autom. als boek en titel gelijk]       --&gt;| PDF            = 
&lt;!--                                        --&gt;| PDFcommentaar  = 
&lt;!-- [autom. voor &quot;Boek/Printversie&quot;]       --&gt;| printversie    = 
&lt;!--                                        --&gt;| printcommentaar= 
&lt;!--               [of leeg laten] ja       --&gt;| BvdM           = 
&lt;!--            [of leeg laten] maand       --&gt;| BvdMmaand      = 
&lt;!--             [of leeg laten] YYYY       --&gt;| BotMjaar       =
&lt;!--           [departement invullen]       --&gt;| departement    = 
&lt;!--                                        --&gt;| categorie      = Programmeertaal
&lt;!--                                        --&gt;| categorie twee = 
&lt;!--                  [WSBN invullen]       --&gt;| WSBN           = nl-3-4-3-00004
}}</text>
      <sha1>ewvab1o8udo0axcqsl0xcd16lkb75cu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OpenOffice.org/Uitspraken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19489</id>
    <revision>
      <id>425244</id>
      <parentid>316080</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T18:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12878" sha1="kd8wjgb4jcz1bpvlm34uom3lia42wn8" xml:space="preserve">Voor het gemak van lezen en bewerken van deze tekst worden de volgende afkortingen gebruikt (tenzij in titels):
* OOo: OpenOffice.org
* MSO: Microsoft Office
* MSO2: Microsoft Office 2002, ook bekend als Microsoft Office XP
* MSO3: Microsoft Office 2003
* MSO7: Microsoft Office 2007


== Algemeen ==

=== OpenOffice.org documenten kunnen niet door Microsoft Office worden gelezen ===
Dit is niet echt waar, daar men d.m.v. plugins ervoor kan zorgen dat MSO ook OOo documenten kan lezen (opgeslaan in het ODF-formaat). Een voorbeeld van zo'n plugin is de [https://www.sun.com/software/star/odf_plugin Sun ODF-plugin]. Je moet dus natuurlijk wel een plugin installeren.

Aan de andere kant kan je in OpenOffice.org de bestanden ook altijd converteren naar Word-compatibele bestanden (bijv. .doc, .xls, ..). Dan zijn er geen problemen met de uitwisselbaarheid.

Sinds MSO 2007 ondersteunt Microsoft zelfs standaard het ODF-formaat

=== Microsoft Office documenten kunnen niet door OpenOffice.org worden gelezen ===
Dit is niet (helemaal) waar: na een installatie van OOo kan je MSO documenten openen (uitgezonderd Access-bestanden). Bij het openen van doc-, xls- en ppt-bestanden kunnen deze zowel worden geschreven, als worden opgeslaan. Bij complexe documenten kan bepaalde opmaak er wel anders uitzien. Bij het openen van docx-, xlsx- en pptx-bestanden (dus gemaakt in MSO7) is er enkel lees-ondersteuning. Ondersteuning voor MSO macro's is in OOo heel beperkt.

=== OpenOffice.org is qua lay-out gebaseerd op MS Office 2003 ===
De gelijkenis is alvast treffend. Dit kan een voordeel zijn voor personen of bedrijven die wensen over te stappen van MSO3 naar een recenter kantoorpakket. De overstap naar MSO7 is in dat geval een gans stuk groter, daar de manier van werken heel anders is.

Men zou kunnen beweren dat zo'n lay-out niet meer modern is, maar heel wat software werkt nog steeds op de traditionele menu-manier. Bovendien is het nog niet bewezen dat de lay-out van MSO7 ook productiever is. Een vaak gehoorde commentaar is &quot;you love it, or you hate it&quot;. Velen vinden de ribbon-interface van MSO7 heel handig wanneer het op vaak gebruikt functies aankomt, maar dan weer heel moeilijk bij functies die je niet vaak nodig hebt.

=== De mogelijkheden van OpenOffice.org zijn beperkter dan MS Office 2007 ===
Dat is deels juist. Het dient echter ook gezegd dat MSO weliswaar een erg uitgebreid pakket is, maar dat daardoor heel wat snufjes aanwezig zijn die maar weinig mensen gebruiken, niet alleen bij de particulier thuis, maar zelfs in het bedrijfsleven. Toch mag je OOo ook niet onderschatten, daar je ook met OOo bv. wijzigingen kan bijhouden, macro's kan opnemen of opmerkingen kan toevoegen. Voor bepaalde functionaliteit die niet aanwezig is bij een standaard OOo-installatie kan je bovendien gebruikmaken van extensies of van externe programma's.

Dat is deels ook niet juist.
* Zo krijg je bij een standaard MSO installatie wellicht de Nederlandse, Duitse, Franse en Engelstalige '''spellingcontrole''', maar daar stopt het ongeveer. Bij OOo heb je de mogelijkheid om gratis extra woordenboeken te installeren, zoals bv. Spaans en Latijns, maar ook nog [https://extensions.services.openoffice.org/dictionary?cid=926385 vele andere].
* Bij een standaardinstallatie van Word krijg je er een spelling- en '''grammaticacontrole''' bij, maar uit &quot;''Have you saw the new Tarantino? I think he is one of best directors in the wrlod. 'Kill Bill', for example, is truly exceptional. It is probably even better then his eerlier work.''&quot; haalt Word er enkel de spellingsfouten (wrlod, eerlier) uit, maar niet de grammaticafouten (saw, then). Dankzij de gratis extensie [https://extensions.services.openoffice.org/project/languagetool LanguageTool] doet OpenOffice.org dat wel.
* De html-export functionaliteit van PowerPoint is u misschien bekend, maar deze maakt gebruik van ActiveX, waardoor deze bijna niet bruikbaar is in andere browsers dan Internet Explorer (bv. Firefox).  Impress - de presentatiesoftware van OOo - kan daarentegen niet alleen exporteren naar het html-formaat, maar ook naar het Flash swf-formaat. De animaties ed. vallen weg, maar het laat wel toe om '''een presentatie gemakkelijker te integreren in een website''', dan bij PowerPoint.
* Voor diegene die al eens '''wiskunde''' in een tekstdocument moeten krijgen weten dat er daar al eens wat meer aan te pas komt dan enkel formules, maar ook grafieken, tekentabellen,... Dan kan deze [https://www.dmaths.org/documentation/doku.php?id=presentation:en dmaths extensie] een welgekomen hulp zijn in OOo.

=== Op de pc's staat al MS Office en OpenOffice.org ernaast installeren zal problemen opleveren ===
Als je via Windows Verkenner een kantoorbestand opent zal dat in principe gewoon openen in het respectievelijk kantoorpakket. Dus doc, docx, xls, xlsx,... opent in MSO en odt, ods, odp,... zal openen in OOo.

Er zijn wel situaties waar het anders verloopt dan daarnet beschreven. Deze situaties zijn echter niet-standaard: je moet dus &quot;manueel&quot; bepaalde instellingen veranderen, waardoor je dat na de gewone installatie van de twee softwarepakketten niet kan hebben. Zo kan je instellen dat OOo de doc, docx,... bestanden opent vanuit Windows Verkenner, alhoewel MSO ook geïnstalleerd staat.

=== Momenteel werken al heel mensen en ondernemingen met MS Office 2007 ===
Hier zijn er twee opmerkingen te maken:
# Waarom zou een bedrijf overschakelen van MSO3 naar MSO7 als MSO3 nog perfect voldoet? Mochten ze toch overschakelen zijn er immers twee grote kosten: licentiekosten en omscholingskosten.
# Gebruikt wel elk bedrijf MSO? Volgens [[OpenOffice.org/Bedrijven|deze lijst]] alvast van niet.
# Draaien die MSO versies wel legaal?

Bovenstaande opmerkingen zijn niet bedoeld om de uitspraak &quot;Momenteel werken al heel mensen en ondernemingen met MS Office 2007&quot; af te schilderen als &quot;onwaar&quot;, maar wel als enkele kritische noten aangaande de uitspraak.

== Specifiek voor het onderwijs ==

=== Het onderwijs moet voorbereiden op het bedrijfsleven, waar ze werken met MS Office ===
Impliciet klinkt hier dat het onderwijs moet voorbereiden op MSO, leerlingen zouden anders niet meer up-to-date zijn. Bedenk echter ook het volgende:
* Als we deze stelregel doortrekken naar andere vakken zou het onderwijs heel erg duur worden, daar de school dan naast MSO (60 euro voor studenten, maar snel € 500 voor bedrijven en particulieren) ook bv. Photoshop (€ 833,69) en andere dure pakketten zou moeten aanschaffen.
* Alhoewel het waar is dat MSO het meest wordt gebruikt in het bedrijfsleven is het zeker niet het enige kantoorpakket dat er wordt gebruikt. Zo was de Franse Gendarmerie al eind 2005 overgeschakeld naar OOo.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Franse politie stapt over op Firefox https://www.zdnet.be/news/53399/franse-politie-stapt-over-op-firefox&lt;/ref&gt;, alsook de Franse belastingdienst&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Franse belastingdienst kiest voor OpenOffice.org https://pcmagazine.zdnet.be/news/50679/franse-belastingdienst-kiest-voor-openoffice-org/&lt;/ref&gt; Er zijn natuurlijk nog [https://nl.wikibooks.org/wiki/Portaal:OpenOffice.org/OOo-bedrijven meer voorbeelden]. In andere vakgebieden zou het ook niet gepikt worden dat slecht één product aan bod komt, denk bv. aan een garagist die enkel leert werken met het meest verkochte automerk. Bovendien is het zelfs zo dat er binnen MSO verschillende versies zijn, elk met hun verschillen. Het is geen uitzondering dat een bedrijf bv. nog MSO3 of zelfs MSO2 gebruikt.
* Dé MSO7 versie bestaat niet.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Suites van het 2007 Microsoft Office-systeem https://office.microsoft.com/nl-nl/products/FX101635841043.aspx&lt;/ref&gt;, waardoor er ook nog eens meerdere prijzen bestaan&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Software Office 2007 in Het Computerwinkeltje https://www.hcw.be/Search.aspx?search=office%202007&amp;mode=1100&amp;pk=S&amp;langs=111&lt;/ref&gt; Welke software moet je de school of de leerlingen laten aanschaffen?

Het onderwijs zélf begrijpt al dat het onmogelijk is om leerlingen te verstikkend voor te bereiden op het bedrijfsleven door slechts één pakket te vereisen. Laten we bv. een Vlaams leerplan AV informatica 2007/046&amp;nbsp;&lt;ref&gt;https://ond.vvkso-ict.com/vvksomain/downloadredirect.asp?Pad=../leerplannen/doc/&amp;Doc=Informatica-2007-046.pdf&lt;/ref&gt; voor leerlingen van 15 à 16 jaar met 1 uur informatica per week nemen als voorbeeld.

* Men heeft het daar niet over Word, Excel en Access (en ook niet over Writer, Calc en Base), maar over de algemene termen ''tekstverwerking'', ''rekenblad'' en ''gegevensbeheer''.
* Men benadrukt expliciet om geen vaardigheden na te streven die sterk tijds- of pakketgebonden zijn (zie pagina 6 uit het leerplan):'' Omwille van de zeer snelle evolutie van de informatica heeft het vanzelfsprekend geen enkele zin bij de leerlingen vaardigheden na te streven die sterk tijdsgebonden zijn. Als ze eenmaal afgestudeerd zijn en zich op de arbeidsmarkt begeven, worden ze geconfronteerd met totaal nieuwe situaties. Het kan daarom niet voldoende worden beklemtoond dat kennis, vaardigheden en attitudes nagestreefd moeten worden die zo weinig mogelijk tijds- of pakketgebonden zijn. Veel belangrijker zijn kennis, vaardigheden en attitudes die '''transfereerbaar''' zijn naar andere situaties en contexten, en die '''generatief''' zijn, namelijk in zich het vermogen dragen om in nieuwe situaties nieuwe kennis, vaardigheden en attitudes te ontwikkelen.'' Het is inderdaad moeilijk om een leerling die als 12-jarige voor het eerst in contact komt met een kantoorpakket te garanderen dat zo'n 6 à 10 jaar later nog steeds hetzelfde kantoorpakket gebruikt zal worden.
* Het leerplan heeft het oa. algemeen over functioneel inzicht, probleemoplossend denken, analyseren op gestructureerde wijze, zelfstandig werken en levenslang leren, gebruikmaken van hulpmiddelen. Meer specifiek voor tekstverwerking hebben ze het oa. over stijl/opmaakprofielen, modeldocumenten, spellingcontrole,... Er wordt dus steeds verwezen naar niet-tijdsgebonden zaken en al zeker niet naar specifieke handelswijzen van een specifiek pakket (bv. om af te drukken neem je het derde knopje van links op de tweede werkbalk).
* Bij de maatschappelijk-ethische aspecten hebben ze het ook over ''Een correcte houding ontwikkelen ten aanzien van de auteursrechtelijke aspecten van software en van digitaal tekst-, beeld-, video- en geluidsmateriaal.'' Het hoeft geen betoog dat MS Office een relatief duur pakket is, waarbij de functionaliteit die moet gezien worden (cfr. het leerplan), perfect kan verwezenlijkt worden met een gratis kantoorpakket zoals OpenOffice.org. Kunnen we leerlingen verplichten om dit pakket aan te schaffen? Of doen we binnen het onderwijs mee aan het illegaal verspreiden van software, door leerlingen software illegaal te leren downloaden en/of te kraken?

=== Thuis gebruiken een groot deel van de ouders al Microsoft Office, waarom dan wijzigen naar iets anders? ===
Drie opmerkingen:
# Vaak wordt thuis slechts een minimale aantal van de totale mogelijkheden van een kantoorpakket. Het tikken van een brief, het bijhouden van een adreslijst, het maken van enkele grafieken en het bekijken van presentaties ontvangen via mail zijn zo'n vaak voorkomende zaken. Het komt hier maar heel weinig voor dat specifieke MSO functies nodig zijn.
# Het is perfect mogelijk om OOo te installeren naast Microsoft Office, waarbij elk kantoorpakket zijn eigen documenten opent. Een doc-bestand wordt dan gewoon geopend in MSO.
#Heel wat particulieren hebben een illegale versie van MSO geïnstalleerd. Een thuisinstallatie kost al snel 100 à 200 euro, indien er geen illegale versies zouden bestaan dan zouden veel meer gezinnen de overstap maken naar een gratis en vergelijkbaar alternatief.

=== Cursussen OpenOffice.org, specifiek voor het onderwijs ontbreken ===
Alhoewel er heel wat documentatie te vinden is voor OOo, ook [[OpenOffice.org/Documentatie|Nederlandstalige documentatie]] is het inderdaad een feit dat cursussen specifiek voor het onderwijs maar schaars zijn. Cursussen specifiek voor het onderwijs kenmerken zich door de volgende drie zaken:
# de cursus sluit aan bij de leerplandoelstellingen die moeten gezien worden voor die bepaalde studierichting
# de aanwezigheid van oefeningen (op maat van de leerlingen van een bepaalde leeftijd en/of bepaalde studierichting)
# een handleiding voor de leerkrachten, met de oplossing van de oefeningen

Uitgeverijen springen (nog?) niet op de kar om naast hun vele MSO cursussen ook OOo cursussen aan te bieden. Vele van die cursussen zijn dan ook heel MSO-specifiek, wat het moeilijk maakt om twee cursussen uit te brengen: enerzijds voor MSO, anderzijds voor OOo. Vandaar een warme oproep om mee te helpen aan een cursus [[tekstverwerking]] i.p.v. een cursus Word of Writer. Vooral oefeningen die los van de toepassing gemaakt kunnen worden zijn héél erg interessant.

== Referenties ==
&lt;references/&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>kd8wjgb4jcz1bpvlm34uom3lia42wn8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antwerps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24418</id>
    <revision>
      <id>425206</id>
      <parentid>401566</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:37:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1204" sha1="jp5bbs0ey3ejzg23l6dwb42xpp5vzik" xml:space="preserve">{{Bi}}{{Index Antwerps}}
== Antwáorps ==
===Ingláding===
Het Antwerps is het dialect van het Nederlands dat men voornamelijk in de stad Antwerpen spreekt. Het Antwerps wordt over het algemeen geassocieerd met vulgaire taal en platte, lelijke klanken, maar het kan ook heel mooi zijn. Het is bv. de taal waarin Wannes van de Velde zijn liederen zong. Voor wie Nederlands kan is het basale Antwerps niet moeilijk te verstaan en te leren, maar voor de fijnere kronkels van de taal moet men toch bij een echte Antwerpenaar zijn. 
Het Antwerps is gebaseerd op het Nederlands, maar zowel de uitspraak als de vocabulaire is zwaar beïnvloed door het Frans. Kennis van deze taal is daarom niet nodig maar wel zeer handig.

==='n páor veurbelde ===
''Joe! Halló! Joe de manne! '' - Hallo! (tegen vrienden)&lt;br&gt;
''Goeiendag!'' - Goedendag! (Iets beleefder)&lt;br&gt;
''Oe is't ermè? Oe gáod'et?'' - Hoe gaat het?&lt;br&gt;
''Áongenáom!'' - Aangename kennismaking&lt;br&gt;
''Voer má 'n pint!'' - Voor mij een pint!&lt;br&gt;
''En voer de mannen oek!'' - En voor de anderen ook!&lt;br&gt;
''Joe! Salú! (Allé) dag è! Salúkes è! Tot nog is è! De groeten è!'' Dag! Tot ziens! Tot nog eens!&lt;br&gt;

[[Categorie:Taal]]
{{Boek}}
{{Fase|1}}</text>
      <sha1>jp5bbs0ey3ejzg23l6dwb42xpp5vzik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antwerps/Uitspraak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24420</id>
    <revision>
      <id>425207</id>
      <parentid>378511</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Index</comment>
      <origin>425207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5404" sha1="9fwan44wave0va7qsohf5hi85vvp106" xml:space="preserve">{{Index Antwerps}}
== Uitspraak van het Antwerps ==
De uitspraak van het Antwerps komt in zekere mate overeen met die van het Nederlands, al worden de tonen iets anders gevormd; om dit te imiteren moet men naar een echte Antwerpenaar luisteren. Er zijn ook een paar belangrijke veranderingen in de uitspraak, die worden hier even op een rijtje gezet. In deze cursus wordt gebruik gemaakt van een onofficieel alfabet dat probeert voor alle klanken in het Antwerps één teken of tweeklank te vormen. In de praktijk zal men het Antwerps vaak anders geschreven zien staan, nl. in fonetisch Nederlands. 

===Klinkers===
{| {{Wikitable}} 
|- 
| ''Teken'' || ''Uitspraak'' || ''Voorbeeld''
|- 
| '''a''' || korte 'a'  || arrángjement ''(afspraak)''
|- 
| '''ao''' || korte 'a' met een sterke 'o'-achtige bijklank (indien u Brits bent: probeer u een Ier of een Schot voor te stellen die 'rather' zegt) || arrángjement
|- 
| '''e''' || 1) korte 'e', zoals in het Nederlands maar iets scherper || en
|-
| || 2) doffe 'e' (het verschil is net als in het Nederlands niet aan de spelling te zien) || moeilek 
|- 
| '''i''' || korte 'i' || immetáosse''(immitatie)''
|- 
| '''ie, í''' || lange 'i' || nief ''(nieuw)''
|- 
| '''o''' || korte 'o', iets scherper dan in het Nederlands || Och gottêkês, wa nê zívêr! ''(Maar nee toch, wat een onzin!)''
|- 
| '''ó''' || lange 'o' met een zachte 'ui'-klank met 'j' achteraan || nen óieváor ''(een ooievaar)''
|- 
| '''oe''' || 'oe' zoals in het Nederlands maar véél platter || (h)oe doe de da? ''(Hoe doet men dat?)''
|-
| '''u''' || Nederlandse 'u' || 'n prul
|-
| '''ú, uu, úe''' || Lang uitgesmeerde 'u' || ú ''(u, van 'u')''
|-
| '''ij, y, íj, ý''' || Heel platte ij-klank, vaak ook als 'ao' of lange 'a' || ij (á) ''(u, van 'gij')''
|}
Alle klinker kunnen ook met een accent (´) voorkomen, dan klinken ze langer. Alleenstaande klinkers worden normaal gewoon verdubbeld, alleen als ze al open zijn of ze maken deel uit van een tweeklank gebruikt men het accent. 
Het accent (^) komt af en toe voor om een doffe e aan de klank te binden. Als de klank beklemtoond is wordt de doffe e or nog eens naast geschreven zoals in nêe/nîe ''(nee)''
'''Let op:''' In het Nederlands worden lange klanken vaak iets anders uitgesproken om ze mooier te laten klinken, zonder dat men zich daarvan bewust is. In het Antwerps doet men dit niet. Om een lange klank uit te spreken moet u letterlijk uitgaan van de korte klank en die aanhouden. Dit geeft het Antwerps zijn platte klank.

===Medeklinkers===
{| {{Wikitable}} 
|- 
| ''Teken'' || ''Uitspraak'' || ''Voorbeeld''
|- 
| '''b''' || ''waar niet aangegeven zoals in het Nederlands'' || beroep
|- 
| '''c''' || als 'k'. Komt alleen maar voor in Franse leenwoorden. De Franse c-cedille en c als 's' (voor i en e) wordt als 's' geschreven) || control
|- 
| '''ch''' || 'sh', zoals in het Franse 'cherie', aan het einde van een woord en voor een medeklinker: zoals in het Nederlands || chik ''chique, knap, goed gedaan)''
|- 
| '''d''' ||  || dáor ''(daar)''
|- 
| '''f''' ||  || familie ''en'' famille ''(familie)''
|- 
| '''g''' || harde 'g', soms als 'ch' || goe ''(goed)''
|- 
| '''j/gj''' || Franse g voor e en i / Franse j (juste, manger, ...) || da's just ''(dat is waar/juist)''
|- 
| '''h''' || wordt '''niet''' uitgesproken || den Herman, hoe?
|- 
| '''k''' ||  || kloemp ''(klomp)''
|- 
| '''l''' ||  || láog ''(laag)''
|- 
| '''(i)ll''' || In Franse leenwoorden: als j-klank. Als de i na een medeklinker komt wordt hij ook apart uitgesproken || famille ''(familie)''
|- 
| '''m''' ||  || mercí! ''(bedankt!)''
|- 
| '''n''' ||  || nief ''(nieuw)''
|- 
| '''ng''' ||  || oengtvrichten ''(ontwrichten)''
|- 
| '''p''' ||  || polies ''(politie)''
|- 
| '''r''' ||  || broemer ''(motorfiets)''
|- 
| '''s''' || aan het begin van een woord: als harde 's', anders: als zachte 'z' || serie, 'n poseke ''(een portie)''
|- 
| '''ss''' || als harde 's' || reláosse ''(relatie)''
|- 
| '''sh''' ||  || 
|- 
| '''sch''' ||  || m'n schoene
|- 
| '''t''' ||  || terecht
|- 
| '''v''' ||  || vrá ''(vrij)''
|- 
| '''w''' ||  || wáorda? ''(waar dat?)''
|- 
| '''z''' ||  || a zoe zit da! ''(ah, zo zit dat!)''
|}

===Verwisselbare klanken===
Sommige klanken zijn vaak onderling verwisselbaar. Zo worden veel 'n's uit het Nederlands naar 'ng' vertaald, maar is het ook mogelijk de oorspronkelijke klank te behouden (dit wordt in het minder pure Antwerps gedaan, in deze cursus zal men steevast 'ng' zien staan). Ook zijn accenten vaak relatief, zo kan men óe en oe, en y en á soms verwisselen. 'ée' en 'íe' zijn twee spellingswijzen voor dezelfde klank en zijn altijd verwisselbaar. 

===Vertalen===
Zoals u ziet lijken veel woorden op het Nederlands, maar er zijn een paar vaste veranderingen die plaatsvinden bij het vertalen. Leer de belangrijkste uit het hoofd, dan zal u eender welk Nederlands woord met gemak ook in het Antwerps kunnen gebruiken. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| '''Nederlands''' || '''Antwerps'''
|-
| lange 'a' || áo, á
|-
| lange 'e' || êe, êe, é
|-
| lange 'oe' || úe, oe
|-
| 'o' || oe
|-
| 'ui' || ij/á (soms ook u)
|-
| 'ei, ij' || á, y
|-
| 'j' || j (anders uitgespr.)
|-
| 'n' (voor medekl.) || n, ng
|-
| '-tie' || soms -se/-sie, anders -s
|-
| '-lijk' || -lek
|}
Verder wordt de spelling aangepast om de klank te behouden, d.w.z. ''moeilijk'' wordt ''moeilek'', enz.
{{Sub}}</text>
      <sha1>9fwan44wave0va7qsohf5hi85vvp106</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antwerps/Les 1</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24421</id>
    <revision>
      <id>425208</id>
      <parentid>378512</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8258" sha1="o8y9ki0inahtxow45m39ss1xajqx15m" xml:space="preserve">{{Index Antwerps}}
== Zelfstandige naamwoorden ==
===Lidwoorden===
Zelfstandige naamwoorden komen net als in het Nederlands voor in drie geslachten: mannelijk, vrouwelijk en onzijdig. 
In het Nederlands is het nodig om te weten of een woord onzijdig is of niet, om het lidwoord (de of het) te bepalen. In het Antwerps moet van van alle zelfstandige naamwoorden de geslachten kennen omdat het lidwoord daar ingewikkelder is (eens men voeling hiermee krijgt kan men woorden uit de twee talen vergelijken om in het Nederlands het geslacht van een woord te weten te komen. 

In het enkelvoud krijgt men de volgende onbepaalde lidwoorden: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| || '''mannelijk''' || '''vrouwelijk''' || '''onzijdig'''
|-
| algemeen || '''ne''' vent || ''''n''' vrouw || '''e''' kind (e dof uitgesproken)
|-
| voor een klinker || '''nen''' ouwe vent || ''''n''' ouw(e) vrouw || ''''n''' ouw mens
|}
In het meervoud valt het onbepaalde lidwoord weg, zoals in het Nederlands. 

De bepaalde lidwoorden zijn gaan als volgt: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| || '''mannelijk''' || '''vrouwelijk''' || '''onzijdig'''
|-
| algemeen || '''de''' vent || '''de''' vrouw || ''''t''' kind
|-
| voor een klinker || '''den''' ouwe vent || '''d'''' ouw vrouw || ''''t''' ouw mens
|}
In het meervoud gebruikt men altijd de vrouwelijke vormen, net als in het Duits en het Nederlands.

===Invoeging van de 'n'===
Zoals men ziet wordt er bij de lidwoorden een -n toegevoegd wanneer ze gevolgd worden door een klinker. Bij bijvoegelijke en zelfstandige naamwoorden gebeurt dit ook: 

''-nen '''ouwen''' Engelsman''

''-voer má een pint en voer de '''mannen''' oek!''

===Verbuigingen===
Het zelfstandig naamwoord heeft net als in het Nederlands twee verbuigingen: een meervoud (de man, de mannen) en een verkleining (de man, het mannetje), evenals het meervoud van de verkleining (de mannetjes). 
In het Nederlands vormt men het meervoud soms door -(e)n achter te voegen (mannen), soms door -s (fietsers) en soms zijn allebei mogelijk (appelen, appels). In het Antwerps gebeurt dit op dezelfde manier, alleen wordt de eind -n nooit geschreven. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
|'''mannelijk''' || '''vrouwelijk''' || '''onzijdig'''
|-
| de '''vente''' || d' '''appele/appels''' || de '''kindere''' (kinders)
|}
Zoals men ziet wordt de onregelmatigheid van 'kind/kinderen' gewoon overgenomen. 

Het verkleinwoord wordt in het Antwerps niet gevormd met de uitgang -tje, maar met de uitgang -(ek)ke (extra e wordt toegevoegd als het woord op een medeklinker eindigt, w telt hier als een klinker). Hierbij versimpelt soms de eindmedeklinker, zoals in kind. Na een d of een t gebruikt men wel -tje, zoals bij vent. Het verkleinwoord in trouwens altijd onzijdig, net zoals in het Nederlands.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
|'''-ke''' || '''-ekke''' || '''-tje''' || '''onregelmatigheid: kind'''
|-
| 't '''vrouwkeê''' || 't '''manneke''' || 't '''ventje''' || 't '''kinneke''' (kindje)
|}
Het meervoud van het verkleinwoord vormt men door er -s aan te plakken: mannekes, kinnekes, ...
In het Antwerps wordt het verkleinwoord anders gebruikt dan in het Nederlands. In het Nederlands drukt het simpelweg uit dat iets klein is, in het Antwerps wordt eerder gebruikt om iets te bespotten of te bagatelliseren. Het wordt wel vaak (bijna altijd) gebruikt met mensen die heel oud of heel jong zijn, zonder dat dit respectloos bedoeld is (een scháon máske, een ouw vrouwke).

===Bijvoegelijk naamwoorden===
Bijvoeglijke naamwoorden richten zich naar het woord dat zij beschrijven, net als in het Nederlands. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
| || '''mannelijk''' || '''vrouwelijk''' || '''onzijdig'''
|-
| enkelvoud || nen '''ouwe''' man || 'n '''ouw(e)''' vrouw || 'n '''ouw''' mens
|-
| meervoud || '''ouw''' manne || '''ouw''' vrouwe || '''ouw''' mense
|}
'''Let op:''' 'vrouw' heeft de onregelmatigheid dat men soms een -e achter het bijv. nw. kan plakken, ook al is het vrouwelijk. Bij andere vrouwelijke naamwoorden wordt dit normaal niet gedaan.

== Werkwoorden ==
===Het werkwoord 'zèn'===
De werkwoorden in het Antwerps lijken sterk op die in het Nederlands, maar zijn vervormd en er zijn onregelmatigheden bijgekomen die soms zeer moeilijk te begrijpen zijn. Daarom beginnen we met 'zèn', het belangrijkste werkwoorden (het betekent 'zijn')

Een werkwoord heeft net als in het Nederlands een '''onderwerp''' nodig. Dit zijn de persoonlijke voornaamwoorden die het onderwerp vertegenwoordigen
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| || '''enkelvoud''' || '''vertaling''' || '''meervoud''' || '''vertaling'''
|-
| 1ste persoon || ik, 'k || ''ik'' || we || ''we''
|-
| (beklemtoond) || ik || ''ik'' || wíj || ''wij''
|-
| 2de persoon || ge || ''je, ge'' || ge || ''jullie, je''
|-
| (beklemtoond) || gij || ''jij, gij'' || golle || ''jullie''
|-
| 3de persoon || hij || ''hij'' || ze (z') || ''ze''
|-
|  || ze (z') || ''ze'' || || 
|-
| (beklemtoond) || zij || ''zij'' || zíj || ''zij''
|-
|  || 't || ''het'' ||  || 
|-
| beleefdheidvorm || u || ''u'' || u || ''u''
|}
'''Let op:'''
1. De beleefdheidsvorm u wordt nog maar zeer zelden gebruikt. 
2. De tweede persoon is hetzelde in het enkelvoud en meervoud, tenzij hij beklemtoond is. 
3. Er bestaat geen vertaling voor 'men'. In de plaats daarvan gebruikt men 'ge' als de spreker en aangesprokene tot de groep behoren ''(ge moogt da ni doen!)'', 'ze' als dat niet het geval is ''(ze gon ier 'n brug bouwe)'' en ' 'r/der word' voor iets algemeens ''(der word ier hard gewerkt)''
4. De beklemtoonde vormen ook onbeklemtoond voorkomen, maar niet omgekeerd

Nu we het '''onderwerp''' hebben, hebben we nog een element nodig dat in het Nederlands niet bestaat: het '''aanvoeglijk voornaamwoord''' (dit is geen officiële taalkundige term trouwens). Het aanvoeglijk voornaamwoord is iets dat in maar zeer weinig talen voorkomt. Een voorbeeld van een andere taal die dit gebruikt is het Veneto, de Italiaanse dialect van Venetië. Het aanvoeglijk voornaamwoord is een herhaling van het onderwerp die achter het werkwoord staat en die, naast het versoepelen van de taal, geen enkele functie heeft in de zin. Het wordt echter wel veel gebruikt, dus het is belangrijk dat men zich de gewoonte toeëigent minstens één aanvoeglijk voornaamwoord te gebruiken bij elk werkwoord (behalve wanneer het onderwerp beklemtoond is, dan wordt het normaal weggelaten). 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| || '''enkelvoud''' || '''vaak als''' || '''meervoud''' || '''vaak als'''
|-
| 1ste persoon || ik, ek || ekik, 'kik || wá, wij || wij
|-
| 2de persoon || gá, gij, ge || gij || ge, gij || (gij)
|-
| 3de persoon || em || (em) || ze (z') || zij
|-
|  || ze (z') || (ze) || ||  
|}
In de 2de persoon meervoud gebruikt men normaal geen aanvoeglijk voornaamwoord, tenzij men 'ge' als onderwerp heeft, bij 'het' en 'u' nooit. 

Nu we dit allemaal kennen kunnen we eindelijk overgaan tot de vervoeging. Die is zoals men ziet stukken ingewikkelder dan in het Nederlands. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| || '''zonder aavoegend vnw.''' || '''met aavoegend vnw.''' 
|-
| '''ik''' || ik/'k ''zèn'' || 'k ''zenne'' 'kik
|-
| '''ge''' || ge ''zijt'' || ge ''zijt/zijde'' gij
|-
| '''gij''' || gij ''zijt'' || gij ''zijde'' gij
|-
| '''hij''' || hij ''is'' || hij ''is'' em
|-
| '''zij''' || zij ''is'' || zij ''is'' zij
|-
| '''ze''' || z' ''is'' || z' ''is'' ze/zij
|-
| ''''t''' || 't ''is'' || 
|-
| '''u''' || u ''zijt'' || 
|-
| '''wij''' || wij ''zèn'' || wij ''zèn'' wij
|-
| '''we''' || we/wij ''zèn'' || we/wij ''zèn'' wij
|-
| '''golle''' || golle ''zijt'' || golle ''zijt'' gij
|-
| '''ge''' || ge ''zijt'' || ge ''zijde'' golle / ge ''zijt'' gij
|-
| '''zij''' || zij ''zèn'' || zij ''zèn'' zij
|-
| '''ze''' || ze ''zèn'' || ze ''zèn'' zij
|}
Let erop dat de persoonlijke voornaamworden op -ij slechts zelden een aanvoegend voornaamwoord hebben als ze beklemtoond zijn, in normaal gebruik wel. 

Als het onderwerp en het werkwoord van plaats verwisselen noemt dat '''inversie'''. Inversie komt voor in vraagzinnen ''(Gaat hij?)'' en na tijdbepaling ''(Als hij zin heeft, dan gaat hij)''. Bij inversie in het Antwerps neemt het onderwerp de positie en vorm in van het aanvoegend voornaamwoord, en het werkwoord wordt ook zo vervoegd: 

''Ik zen - zenne 'kik?''
''hij ga, gaat 'em?''
{{Sub}}</text>
      <sha1>o8y9ki0inahtxow45m39ss1xajqx15m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkwinning/Melkinstallatie/Vacuümvoerend deel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24818</id>
    <revision>
      <id>425214</id>
      <parentid>410912</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4875" sha1="taf6sqgthfj77chj92xs33mx84hoxs3" xml:space="preserve">{{Index Melkwinning/melkinstallatie}}Het vacuümaggregaat van een melkmachine bestaat uit een elektromotor en een vacuümpomp. De elektromotor drijft de vacuümpomp aan. De vacuümpomp wekt een vacuüm op en via een stelsel van leidingen kan de melker op de gewenste plaats over dit vacuüm beschikken.

;Frequentieregelaar
Om zuinig om te gaan met energie is het ook mogelijk om de elektromotor frequentie geregeld aan te sturen. Afhankelijk van de vraag naar vacuüm blijft de elektromotor bij een lager toerental voldoende krachtig draaien om het vacuüm op het juiste niveau te houden. Dit wordt soms toegepast bij grotere vacuümpompen. 

;De aandrijving van de vacuümpomp
De vacuümpomp van een melkstal wordt aangedreven door een elektromotor. Deze is goedkoop, bedrijfszeker en eenvoudig te bedienen.

Bij verplaatsbare melkinstallaties (oa. weide-melkwagens en de verplaatsbare AMS) heb je een aggregaat nodig. Na het starten van de melkmachine is het de vacuümpomp die de lucht uit de leidingen en andere onderdelen van de melkmachine haalt. Op verschillende plaatsen van de melkmachine stroomt echter ook weer lucht naar binnen. Maar omdat de vacuümpomp sneller lucht uit de melkinstallatie haalt, dan er via de vacuüm verschillende onderdelen weer instroomt, ontstaat er vacuüm. Op het moment dat het gewenste vacuüm is bereikt, een klep open gezet (zie vacuümregulateur). Vanaf dat moment stroomt er evenveel lucht de installatie binnen als de pomp eruit haalt. Het vacuümpeil blijft dan constant. De vacuümpomp moet voldoende capaciteit hebben. Dit wordt aangegeven met de pompcapaciteit. 

De pompcapaciteit is de hoeveelheid lucht die verplaatst wordt bij een bepaald vacuümniveau en bij een bepaald toerental. Deze capaciteit wordt uitgedrukt in liters lucht per minuut. Een pompcapaciteit van 1000 l/min. betekent dus dat de pomp elke minuut 1000 liter lucht uit de vacuümleiding haalt en door de uitlaat van de pomp naar buiten blaast. De capaciteit van de vacuümpomp moet voldoende groot zijn om tijdens het melken het vacuüm op peil te houden en tijdens de reiniging het reinigingswater voldoende spoelkracht te geven.

Er zijn drie typen vacuümpompen:
*schoepenpomp
*waterringpomp
*impellorpomp

De laatste twee gebruiken geen olie, en zijn daardoor milieuvriendelijk. Deze zorgt ervoor dat de pomp niet meer toeren maakt dan nodig is om het gewenste vacuüm te halen, hierdoor kan een energiebesparing worden gehaald.

==Schoepenpomp==
De schoepenpomp kenmerkt zich door een liggend pomphuis, waarin een rotor met schoepen is geplaatst. De rotor is buiten het middelpunt van het pomphuis geplaatst. Doordat de schoepen door de centrifugaalkracht tegen de binnenkant van het pomphuis glijden, moet dit gesmeerd worden met olie. Vacuümpompen met metalen of kunststof schotten moeten met olie worden gesmeerd. Dit kan op twee manieren, namelijk met verbruiks- of gebruikssmering. Bij de verbruikssmering vindt toevoer van olie plaats door middel van een druppelsysteem. Deze olietoevoer functioneert alleen als de pomp vacuüm opwekt. De olie wordt één keer gebruikt en via de uitlaat afgevoerd.
Bij de gebruikssmering is in de uitlaat een reservoir aangebracht met daarin een hoeveelheid olie. De olie wordt door de vacuümpomp aangezogen. Via de uitlaat komt het olie/luchtmengsel in het reservoir. Hierin is een olieafscheider aanwezig. Vrijwel alle olie wordt hierdoor opgevangen. Op deze manier circuleert de olie een aantal malen. Op bepaalde tijden, bijvoorbeeld na 500 draaiuren, moet men de olie verversen.

==Waterringpomp==
In het pomphuis van deze pomp bevindt zich een rotor met vaste schoepen. Water zorgt voor de afdichting en koeling. De pomp is milieuvriendelijker omdat er geen olie wordt toegepast. De pomp is ook geluidsarmer. 
&lt;!-- Fig. ……: de wateringpomp + voor het overzicht complete schematische tekening toevoegen staat in boek melkmachine? --&gt;

Om te zorgen dat er altijd voldoende water in de wateringpomp zit, is er een 
voorraadvat op de pomp aangesloten. Er wordt nl. continu water met de luchtstroom 
uit de pomp afgevoerd. Dit water wordt opgevangen in de waterafscheider, die in de 
uitlaat van de pomp zit. Vanuit deze waterafscheider stroomt het via een retourleiding 
weer terug in het voorraadvat. Het voorraadvat kan tevens met een vlotter op de 
waterleiding worden aangesloten. 

==Impellorpomp==
Een derde, nog weinig toegepast, type vacuümpomp is de impellorpomp. In het pomphuis van deze pomp zitten twee draaiende, metalen impellors. Beide impellors worden via een oliedichte tandwielkast aangedreven en draaien in tegenovergestelde richting. De impellors raken noch elkaar noch de wand van het pomphuis. In het pomphuis is dus geen smering nodig. Dat maakt deze pomp zeer schoon in het gebruik. Ook het geluidsniveau is laag. 

&lt;!-- Fig. …..  Doorsnede van een impellorpomp --&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>taf6sqgthfj77chj92xs33mx84hoxs3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sjabloon:Index Melkwinning/melkinstallatie</title>
    <ns>10</ns>
    <id>24823</id>
    <revision>
      <id>425218</id>
      <parentid>416005</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="9ynvsq4lgdqcv2vzocl2leux2z80h19" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{Index basis
|titel   = [[Melkwinning]]
|deel1   = [[Melkwinning/Melksamenstelling|Melksamenstelling]]
|inhoud1 = [[Melkwinning/Melksamenstelling|...]]&lt;br&gt;
|deel2   = [[Melkwinning/Uierbouw|Uierbouw]]
|inhoud2 = [[Melkwinning/Uierbouw| ...]]&lt;br&gt;
|deel3   = [[Melkwinning/Melkinstallatie|Melkinstallatie]]
|inhoud3=
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Apparatuur|Apparatuur]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Onderdelen|Onderdelen]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Vacuümvoerend deel|Vacuümvoerend deel]]
*[[Melkwinning/Melkinstallatie/Vochtvanger|Vochtvanger]]
}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Index Melkwinning/melkinstallatie}}

Dit sjabloon bevat de inhoud van deel 3 van het boek [[Melkwinning]].

[[Categorie:Subsjablonen]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ynvsq4lgdqcv2vzocl2leux2z80h19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkwinning/Melkinstallatie/Apparatuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24833</id>
    <revision>
      <id>425215</id>
      <parentid>410908</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Index</comment>
      <origin>425215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="f6hmblsk591kyrpnj4kio2e9db7yxhv" xml:space="preserve">{{Index Melkwinning/melkinstallatie}}
Een juiste aanleg en constructie van de melkmachine, gecombineerd worden met goed en regelmatig onderhoud is vereist. Slechts op deze manier gewerkt worden aan een goede uiergezondheid, hoge melkproductie en een uitstekende melkkwaliteit. 
Vanaf midden jaren ’70 worden melkinstallaties in Nederland preventief doorgemeten. De normen die aan melkwinningsapparatuur worden gesteld worden regelmatig herzien vanwege nieuwe onderzoeksresultaten en de steeds verder gaande automatisering. Daarnaast komen er steeds meer automatische melksystemen. 

[[Bestand:Gecondenseerde melk voor export-513268.ogv|thumb|left|Het condenseren van melk voorafgaand aan de export. Polygoonjournaal, 1947)]]

Waar je komt, zie je vaak weer een andere melkmachine. Tenminste, zo lijkt het vaak. De situaties op de bedrijven zijn namelijk nooit gelijk, waardoor er op elk bedrijf altijd weer een melkmachine op maat gemaakt moet worden. Maar bijna al die verschillende melkmachines zijn terug te brengen naar enkele typen. Bij de typen wordt de melk op dezelfde wijze uit de koe gezogen. Het verschil tussen de typen zit hem in de manier waarop de melk en de lucht van koe naar luchtafscheider getransporteerd worden.
{{Sub}}</text>
      <sha1>f6hmblsk591kyrpnj4kio2e9db7yxhv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkwinning/Melkinstallatie/Onderdelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24843</id>
    <revision>
      <id>425216</id>
      <parentid>410909</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="491" sha1="5wbd5u6zpop55xf8o6gu04sn2fa9hdx" xml:space="preserve">{{Index Melkwinning/melkinstallatie}}Om overzicht in de melkmachine te krijgen kun je de onderdelen van een melkmachine in vier groepen verdelen.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! groep !! naam !! komt in aanraking met:
|-
| 1 || vacuümvoerend gedeelte || alleen lucht
|-
| 2 || melkvoerend gedeelte  || melk en lucht
|-
| 3 || vacuüm- en spoelleiding || alleen lucht (tijdens het melken)
water en lucht ( tijdens reiniging) 
|-
| 4 || spoelleiding || water en lucht (tijdens reiniging)
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>5wbd5u6zpop55xf8o6gu04sn2fa9hdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melkwinning/Melkinstallatie/Vochtvanger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24844</id>
    <revision>
      <id>425217</id>
      <parentid>410911</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1694" sha1="l403npndc7j8usk310bonb70zpf44m3" xml:space="preserve">{{Index Melkwinning/melkinstallatie}}De vacuümbuffer/vochtvanger bevindt zich tussen de pomp en de vacuümleiding. Er bestaan verschillende modellen:
*afneembare emmer tegen een deksel in de vacuümleiding;
*omgekeerde emmer met losse bodemklep;
*liggende of staande cilinder, soms met deksel in de zijkant.

Je kunt de vacuümleiding van binnen schoonmaken door water uit een emmer op te zuigen en op te vangen in de vochtvanger.

De vacuümbuffer/vochtvanger heeft 2 taken:  
*Zorgen dat alle vloeistof die in de leiding zit wordt opgevangen en niet in de vacuümpomp terecht komt. 
:De vacuümpomp is hiervoor dus beschermd want deze kan niet tegen vloeistoffen. Als het vacuüm wegvalt, door bijvoorbeeld het uitzetten van de elektromotor, dan stroomt het aanwezige water automatisch uit het vat. Mocht het vat door wat voor oorzaak dan ook vol raken, dan wordt het vacuüm automatisch afgesloten en kan er geen vocht in de vacuümpomp zelf komen.

*Vacuümbuffer is de andere taak van dit vat.
:Het is de bedoeling dat mocht er wat extra lucht worden gezogen dat er niet direct een te kort aan vacuüm is maar dat dit wordt opgevangen door een voorraad vacuüm die in dit vat is verzameld. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen als een koe het apparaat aftrapt en deze lucht gaat zuigen. Hierdoor heb je dus minder vacuümschommelingen in de installatie. Zeker bij een installatie zonder melkmeetglazen is dit van belang. Een mooier woord voor deze taak kan ook balanstank zijn.

Nieuwere installaties kennen ook een veiligheidsventiel. Deze laat spontaan buitenlucht in de installatie als het vacuüm boven de 65kPa komt. Dit veiligheidsventiel zit vlak na de vacuümbuffer/vochtvanger.
{{Sub}}</text>
      <sha1>l403npndc7j8usk310bonb70zpf44m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boekenplank:Filosofie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24875</id>
    <revision>
      <id>425233</id>
      <parentid>401932</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T13:05:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="653" sha1="m2p64a8dvq1ejadg18qqjct2bp0ngvt" xml:space="preserve">{{Kolommen automatisch|inhoud=
*[[Bekende filosofen uit de geschiedenis]]{{25%|Datum=Volgens infobox}}
*[[Filosofisch onderwijs]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}
*[[Filosofisch woordenboek]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} 
*[[Geschiedenis van de filosofie]]{{75%|Datum=24 augustus 2010}} 
*[[Heraclitus over de natuur]]{{50%|Datum=15 februari 2010}}
*[[Inleiding tot de westerse wijsbegeerte]]{{25%|Datum=Volgens infobox}}
*[[Michel de Montaigne]] {{25%|Datum=Volgens infobox}}
*[[Plato]] {{100%|Datum=Volgens infobox}}
*[[Spinoza Ethica]] {{75%|Datum=Volgens infobox}}
}}

{{Navigatie boekenplanken}}

[[Categorie:Filosofie]]
[[Categorie:Boekenplanken| ]]</text>
      <sha1>m2p64a8dvq1ejadg18qqjct2bp0ngvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sindarijns/Oefening</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25301</id>
    <revision>
      <id>425203</id>
      <parentid>420367</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Index</comment>
      <origin>425203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="l5c9ee7088nk6ti8d4r8mrwawtw4keo" xml:space="preserve">{{Index Sindarijns}}
1. Zet de woorden om in Tengwar en zet een streep waar de klemtoon valt:
# galad
# tawar
# orch
# tulus
# nefredil
# adanadar
# sarch
# mellon
# benn
# tarlanc
# henneth annún
# hên
{{Sub}}
{{Links}}

[[Categorie:Opgaven]]</text>
      <sha1>l5c9ee7088nk6ti8d4r8mrwawtw4keo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sindarijns/Fonologie/Nasale mutatie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25795</id>
    <revision>
      <id>425204</id>
      <parentid>416801</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Index</comment>
      <origin>425204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="523" sha1="rvgh07efktvrpeuhcihyhnqxv0pl2hw" xml:space="preserve">{{Index Sindarijns}}
== Zachte mutatie ==
De meeste voorzetsels zorgen voor een zachte mutatie&lt;br&gt;
adel(achter)&lt;br&gt;
ath- (op beide zijdes)&lt;br&gt;
athar (over)&lt;br&gt;
athra-, thar- (kruisend)&lt;br&gt;
be(volgens)&lt;br&gt;
dad (beneden)&lt;br&gt;
dî (onder)&lt;br&gt;
go, gwa (samen)&lt;br&gt;
him (continue, blijvend)&lt;br&gt;
nef, nev (naast) 
im, mi (tussen)(in het midden van)&lt;br&gt;
nu (over)&lt;br&gt;
nu (onder)&lt;br&gt;
tri (in /door)&lt;br&gt;
vi (in)&lt;br&gt;
ui- (eeuwig, Lang blijvend)&lt;br&gt;

Deze ondergaan zachte mutatie als het lidwoord er niet aan vastgehecht zit. 

{{Sub}}</text>
      <sha1>rvgh07efktvrpeuhcihyhnqxv0pl2hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sindarijns/Schrijfwijzen/Cirth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27222</id>
    <revision>
      <id>425205</id>
      <parentid>420368</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6613" sha1="73lqklsw5qeb4ytbuk9n0pvvzlszjib" xml:space="preserve">{{Index Sindarijns}}
Het Sindarijns wordt geschreven in twee schriften. 

De Cirth is het eerste schrift, dat in Doriath werd ontwikkeld door Dearon, broer van koning Thingol. Later werd het door de Dwergen gebruikt en voegde men er tekens aan toe. Toen de Noldor over zee kwamen, brachten ze het schrift van Fëanor mee.  Dit schrift was Tengwar Quenya en ontwikkelde zich steeds meer.

Het Sindarijnse woord voor alfabet is ''angerthas''.
Dit schrift is fonetisch, wat betekent dat alles op klank gebaseerd is. We schrijven wat we horen dus. Maar er zijn uiteraard wel regels voor het schrijven.

cirth daeron
{| cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;  class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 1.svg|16px]] || p
| [[Afbeelding:Certh 16.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 31.svg|16px]] || l
| [[Afbeelding:Certh 46.svg|16px]] || e
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 2.svg|16px]] || b
| [[Afbeelding:Certh 17.svg|16px]] || nj
| [[Afbeelding:Certh 32.svg|16px]] || lh
| [[Afbeelding:Certh 47.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 3.svg|16px]] || f
| [[Afbeelding:Certh 18.svg|16px]] || k
| [[Afbeelding:Certh 33.svg|16px]] || ng
| [[Afbeelding:Certh 48.svg|16px]] || a
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 4.svg|16px]] || v
| [[Afbeelding:Certh 19.svg|16px]] || g
| [[Afbeelding:Certh 34.svg|16px]] || s–h
| [[Afbeelding:Certh 49.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 5.svg|16px]] || mh -mb
| [[Afbeelding:Certh 20.svg|16px]] || kh
| [[Afbeelding:Certh 35.svg|16px]] || s–’
| [[Afbeelding:Certh 50.svg|16px]] || o
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 6.svg|16px]] ||-
| [[Afbeelding:Certh 21.svg|16px]] || gh
| [[Afbeelding:Certh 36.svg|16px]] || z–ŋ
| [[Afbeelding:Certh 51.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 51a.svg|16px]] || ō
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 7.svg|16px]] || (mh), mb
| [[Afbeelding:Certh 22.svg|16px]] || ŋ–n
| [[Afbeelding:Certh 37.svg|16px]] || ng*
| [[Afbeelding:Certh 52.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 52a.svg|16px]] || ö
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 8.svg|16px]] || t
| [[Afbeelding:Certh 23.svg|16px]] || kw
| [[Afbeelding:Certh 38.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 38a.svg|16px]] || nd
| [[Afbeelding:Certh 53.svg|16px]] || n*
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 9.svg|16px]] || d
| [[Afbeelding:Certh 24.svg|16px]] || gw
| [[Afbeelding:Certh 39.svg|16px]] || i, (y)
| [[Afbeelding:Certh 54.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 10.svg|16px]] || th
| [[Afbeelding:Certh 25.svg|16px]] || khw
| [[Afbeelding:Certh 40.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 55.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 55a.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 11.svg|16px]] || dh
| [[Afbeelding:Certh 26.svg|16px]] || ghw, w
| [[Afbeelding:Certh 41.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 56.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 56a.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 12.svg|16px]] || n–r
| [[Afbeelding:Certh 27.svg|16px]] || ngw
| [[Afbeelding:Certh 42.svg|16px]] || u/w
| [[Afbeelding:Certh 57.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 13.svg|16px]] || ch
| [[Afbeelding:Certh 28.svg|16px]] || nw
| [[Afbeelding:Certh 43.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 58.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 14.svg|16px]] || j
| [[Afbeelding:Certh 29.svg|16px]] || r–j
| [[Afbeelding:Certh 44.svg|16px]] || w
| [[Afbeelding:Certh 59.svg|16px]] || +h
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 15.svg|16px]] || sh
| [[Afbeelding:Certh 30.svg|16px]] || rh
| [[Afbeelding:Certh 45.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 45a.svg|16px]] || 
| [[Afbeelding:Certh 60.svg|16px]] || &amp;
|}
angerthas Eregion
{| cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot;  class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 1.svg|16px]] || p
| [[Afbeelding:Certh 16.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 31.svg|16px]] || l
| [[Afbeelding:Certh 46.svg|16px]] || e
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 2.svg|16px]] || b
| [[Afbeelding:Certh 17.svg|16px]] || nj
| [[Afbeelding:Certh 32.svg|16px]] || lh
| [[Afbeelding:Certh 47.svg|16px]] || ē
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 3.svg|16px]] || f
| [[Afbeelding:Certh 18.svg|16px]] || k
| [[Afbeelding:Certh 33.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 48.svg|16px]] || a
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 4.svg|16px]] || v
| [[Afbeelding:Certh 19.svg|16px]] || g
| [[Afbeelding:Certh 34.svg|16px]] || s–h
| [[Afbeelding:Certh 49.svg|16px]] || ā
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 5.svg|16px]] || hw
| [[Afbeelding:Certh 20.svg|16px]] || kh
| [[Afbeelding:Certh 35.svg|16px]] || s
| [[Afbeelding:Certh 50.svg|16px]] || o
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 6.svg|16px]] || m
| [[Afbeelding:Certh 21.svg|16px]] || gh
| [[Afbeelding:Certh 36.svg|16px]] || ŋ
| [[Afbeelding:Certh 51.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 51a.svg|16px]] || ō
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 7.svg|16px]] || (mh), mb
| [[Afbeelding:Certh 22.svg|16px]] || ŋ
| [[Afbeelding:Certh 37.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 52.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 52a.svg|16px]] || h
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 8.svg|16px]] || t
| [[Afbeelding:Certh 23.svg|16px]] || kw/q
| [[Afbeelding:Certh 38.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 38a.svg|16px]] || nd
| [[Afbeelding:Certh 53.svg|16px]] || 
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 9.svg|16px]] || d
| [[Afbeelding:Certh 24.svg|16px]] || gw
| [[Afbeelding:Certh 39.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 54.svg|16px]] || =
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 10.svg|16px]] || th
| [[Afbeelding:Certh 25.svg|16px]] || khw
| [[Afbeelding:Certh 40.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 55.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 55a.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 11.svg|16px]] || dh
| [[Afbeelding:Certh 26.svg|16px]] || ghw, w
| [[Afbeelding:Certh 41.svg|16px]] || -
| [[Afbeelding:Certh 56.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 56a.svg|16px]] ||-
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 12.svg|16px]] || n–r
| [[Afbeelding:Certh 27.svg|16px]] || ngw
| [[Afbeelding:Certh 42.svg|16px]] || u/w
| [[Afbeelding:Certh 57.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 13.svg|16px]] || ch
| [[Afbeelding:Certh 28.svg|16px]] || nw
| [[Afbeelding:Certh 43.svg|16px]] || ū
| [[Afbeelding:Certh 58.svg|16px]] || -
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 14.svg|16px]] || j
| [[Afbeelding:Certh 29.svg|16px]] || r
| [[Afbeelding:Certh 44.svg|16px]] || w
| [[Afbeelding:Certh 59.svg|16px]] || +h
|- align=&quot;center&quot;
| [[Afbeelding:Certh 15.svg|16px]] || sh
| [[Afbeelding:Certh 30.svg|16px]] || rh
| [[Afbeelding:Certh 45.svg|16px]] [[Afbeelding:Certh 45a.svg|16px]] || ü
| [[Afbeelding:Certh 60.svg|16px]] || &amp;
|}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>73lqklsw5qeb4ytbuk9n0pvvzlszjib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sociale geschiedenis van Europa 1795-1915/Inhoudsopgave</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27644</id>
    <revision>
      <id>425200</id>
      <parentid>360769</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:35:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="333" sha1="tjy97nm59m6m5u0a975e10zsk7etafl" xml:space="preserve">&lt;&lt;&lt;[[Sociale geschiedenis van Europa 1795-1915|&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Terug'''&lt;/span&gt;]]

{{Index Sociale geschiedenis van Europa 1795-1915}}

&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''Inhoudsopgave'''&lt;/span&gt;

Om een hoofdstuk van dit boek te kunnen bekijken, moet u in het vak rechts op een van de hoofdstukken klikken. 
{{Sub}}</text>
      <sha1>tjy97nm59m6m5u0a975e10zsk7etafl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sociale geschiedenis van Europa 1795-1915/Inleiding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27649</id>
    <revision>
      <id>425201</id>
      <parentid>360388</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1113" sha1="gmltw6mnfmex8hc5i3ppk2xqs8ajb4c" xml:space="preserve">{{Index Sociale geschiedenis van Europa 1795-1915}}

&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''1. Inleiding'''&lt;/span&gt;

De periode 1795-1915 wordt wel eens de &quot;lange negentiende eeuw&quot; genoemd.

[[Bestand:&quot;L'Absinthe&quot;,_par_Edgar_Degas_(1876).jpg|thumb|left|270px|De {{Wp|Absint|Absint}}drinkster, {{Wp|Edgar Degas|Edgar Degas}} ]]

Een aantal grote lijnen vallen op in deze periode.&lt;br&gt;
1) Groeiende overheidscontrole (vooral over de armen) en aan de andere kant steeds meer {{Wp|individualisering|individualisering}}.&lt;br&gt;

2) Steeds verder toenemende industrialisatie met bijbehorende trek naar de grote steden alwaar verpaupering, vereenzaming en alcoholisme toesloegen.&lt;br&gt;

3) De {{Wp|romantiek (stroming)|romantiek}}: kunstenaars gingen steeds meer gevoelens uit hun ziel persen om een steeds veeleisender publiek te behagen. Daartoe wrongen die kunstenaars zich in allerlei bochten. Sommigen zorgden ervoor dat ze {{Wp|syfilis|syfilis}} kregen, omdat ze meenden daar {{Wp|genie (persoon)|geniaal}} van te worden, velen zochten hun heil bij de groene fee, de {{Wp|absint|absint}} om inspriatie op te doen.&lt;br&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>gmltw6mnfmex8hc5i3ppk2xqs8ajb4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sociale geschiedenis van Europa 1795-1915/Franse Revolutie, volk en Kerk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27670</id>
    <revision>
      <id>425202</id>
      <parentid>361304</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:35:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7400" sha1="kh7oryz3kkpzfmyq90na0f0ai0rdsmf" xml:space="preserve">{{Index Sociale geschiedenis van Europa 1795-1915}}

&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'''3. Franse Revolutie, volk en Kerk'''&lt;/span&gt;

==Het volk==
Door de {{Wp|Franse Revolutie|Revolutie}} was niet het volk maar de burgerij (de middenklasse van rechters, advocaten, hogere ambtenaren, kooplieden, industriëlen enzovoort) aan de macht gekomen. Deze middenklasse wilde haar idealen van een hoog, zedelijk peil aan de arbeidersklasse opleggen door de arbeidersvrouwen op te voeden tot een deugdzaam leven.

Het lot van het gewone volk, en zeker dat van de armen, verbeterde niet. Het sterftecijfer van de armen schijnt tijdens de jaren van de Revolutie zelfs te zijn toegenomen. Het aantal zelfmoorden door armen nam scherp toe, vooral tussen 1797 en 1800 en ook rond 1812 tijdens het [[Sociale geschiedenis van Europa 1795-1915/Schema geschiedenis van Frankrijk na de Revolutie#1804-1815: het Eerste Keizerrijk|Eerste Keizerrijk]]. Ongeveer honderd arme Parijzenaars per jaar verdronken zichzelf in de Seine omdat ze geen enkel toekomstperspectief hadden. Meestal lieten ze niet meer na dan de kleren die ze aan hadden.

==Vaderlandsliefde==
[[Bestand:Badische Guillotine.JPG|thumb|100px|left|Guillotine]]
In de achttiende eeuw was in Frankrijk het persoonlijke leven tot ontwikkeling gekomen. Tijdens de Franse Revolutie echter werden mensen die zich met hun eigen belangen of met de belangen van de groep waartoe ze behoorden, bezighielden, als contrarevolutionaire verraders beschouwd en daarvoor konden ze onder de {{Wp|guillotine|guillotine}} terecht komen. Het persoonlijke leven moest openbaar zijn en dienstbaar aan de Revolutie. Daarmee raakte het persoonlijke leven weer wat op de achtergrond. Men werd doorlopend beoordeeld op zijn vaderlandsliefde en die bleek onder andere uit het gebruik van versieringen, taal en kleding.

===Versieringen en symbolen===
Een waarachtig vaderlandslievend persoon versierde zijn huisraad en gebruiksvoorwerpen met revolutionaire spreuken of met gebeurtenissen uit de Revolutie. 
De {{Wp|burgerij|bourgeoisie}} (burgerij) verfraaide haar huizen weliswaar met afbeeldingen van aantrekkelijke dames maar die moesten dan ook vrijheid, gelijkheid, voorspoed en overwinning uitdrukken. De eenvoudigere mensen hingen republikeinse vignetten en spreuken aan de muur. De afbeeldingen van {{Wp|Maria (moeder van Jezus)|Maria}} en de {{Wp|Heilig|heiligen}} werden deels verdrongen door de portretten van de helden van de Revolutie. 

===Taal===
Iedereen was gelijk, dus men begon elkaar te {{Wp|tutoyeren|tutoyeren}}. Men deed zelfs pogingen om het tutoyeren verplicht te stellen, hetgeen echter mislukte. 

Het taalgebruik mocht vooral niet elitair zijn. Men mocht gerust taal- en spelfouten maken: dit strekte zelfs tot aanbeveling, evenals het gebruiken van platte taal, zelfs in kranten en politieke betogen. Volkstaal en scheldwoorden werden steeds vaker gebezigd. Zo zette men zich af tegen het elitaire taalgebruik van de adel. 

De staat wilde de {{Wp|dialect|dialecten}} afschaffen want dat veroorzaakte verschillen tussen de mensen. Zij introduceerde een eenheidsfrans dat op alle scholen geleerd moest worden. De dialecten mochten alleen nog maar binnenshuis gesproken worden en gingen daardoor tot de persoonlijke levenssfeer behoren. De soldaten van de in 1793 ingevoerde dienstplicht (de {{Wp|Levée en masse|Levée en masse}}) spraken onder elkaar de soldatentaal.

===Kleding===
Iedereen was gelijk, dus het uitdrukken van maatschappelijke verschillen via kleding was taboe en daarom droeg men sobere kleding. Men probeerde zelfs om alle mannelijke burgers een uniform te laten dragen, hetgeen mislukte. Na 1793 was iedereen verplicht een {{Wp|Kokarde|kokarde}} te dragen. Tijdens de Franse Revolutie werd de kleding over het algemeen wat lichter en losser dan daarvoor en gingen de vrouwen wat schaarser gekleed. Voor vrouwen vond men de kledingsvoorschriften niet zo belangrijk, omdat zij immers geacht werden zich alleen met het privéleven en het huishouden bezig te houden.

==Katholieke Kerk==
De Revolutie keerde zich niet alleen tegen de adel maar ook tegen de katholieke Kerk.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;En zelfs tegen de gilden, de dorpsgemeenschappen en de familieclans.&lt;/ref&gt; Veel burgers keerden de Kerk de rug toe. De katholieke Kerk was een machtig instituut met heel veel leden, met een samenhangend geheel van godsdienst en morele waarden, met veel plechtigheden en met veel controle op het persoonlijke leven van haar leden. Aanvankelijk wilden de liberale revolutionairen nog dat iedereen zelf mocht beslissen of hij al dan niet enige godsdienst zou belijden. Maar de Revolutie had gebrek aan geld en de {{Wp|Nationale Grondwetgevende Vergadering|Assemblée}} besloot op 2 november 1789 om veel kerkelijke bezittingen te confisqueren. 

Er ontbrandde een bittere strijd tussen staat en Kerk. De overheid wilde dat de bisschoppen gekozen zouden worden, net als gewone overheidsdienaren, en dat alle geestelijken de eed op de grondwet zouden afleggen, net als alle gewone burgers. Katholieke rituelen werden belachelijk gemaakt, geestelijke mochten hun {{Wp|liturgie|liturgische}} gewaden niet meer dragen, de kloostergeloften werden afgeschaft. Kerken werden gebruikt als schuren, stallen, kruithuizen, vishallen en vergaderruimtes. Geestelijken die protesteerden werden voor contrarevolutionair uitgemaakt. 

Veel priesters traden uit het ambt of emigreerden, anderen werden gevangengezet of gedeporteerd en sommigen zelfs geëxecuteerd. Op een gegeven moment waren er haast geen priesters meer in Frankrijk. De katholieken oefenden hun godsdienst min of meer in het geheim thuis uit.

Er kwam zelfs een nieuwe jaartelling die niet langer op de vermeende geboortedag van Christus was gebaseerd maar in het jaar 1791 begon, het jaar waarin de Franse Revolutie begonnen was. De maand was verdeeld in drie maal tien dagen en de zondag werd afgeschaft en vervangen door de décadie (de tiende dag).

Vooral vrouwen en kinderen bleven de Kerk verdedigen. Zij verstopten priesters en hielpen hen bij het uitvoeren van clandestiene missen. Zij lieten hun kinderen niet dopen bij priesters die de eed op de grondwet hadden afgelegd en ze demonstreerden soms tegen de overheid. 

In 1801 trok Napoleon de meest tirannieke maatregelen tegen de Kerk weer in, in ruil voor het recht van de staat om zich met de godsdienstige aangelegenheden van de Kerk te mogen bemoeien. De kerkgebouwen werden opnieuw gewijd en in gebruik genomen. Omdat er vrijwel geen priesters meer waren, droegen schoolmeesters of ex-priesters de mis op. Men ging de zondag weer vieren en weigerde op die dag te werken.

De vrouwen, die de Kerk zo verwoed verdedigd hadden, werden de nieuwe steunpilaren van de Kerk. De mannen bezochten de kerk alleen nog maar op feestdagen want zij gingen liever naar het koffiehuis of de kroeg.

==Bron==
Geschiedenis van het persoonlijk leven. Van de Franse Revolutie tot de Eerste Wereldoorlog.&lt;br&gt; 
Onder redactie van {{Wp|fr:Philippe Ariès|Philippe Ariès}}, {{Wp|fr:Georges Duby|Georges Duby}} en {{Wp|fr:Michelle Perrot|Michelle Perrot}}.&lt;br&gt;
{{ISBN|90-5157-052-x}}&lt;br&gt;
1987 Editions du Seuil, Paris&lt;br&gt;
1989 Agon, Amsterdam&lt;br&gt;
*Betreffende hoofdstuk geschreven door: Lynn Hunt, hoogleraar aan de universiteit van Californië, Berkeley en door Michelle Perrot, hoogleraar aan de universiteit van Parijs.&lt;br&gt;

==Noten==
{{References|95%}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>kh7oryz3kkpzfmyq90na0f0ai0rdsmf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LXDE/Installeren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28238</id>
    <revision>
      <id>425197</id>
      <parentid>372142</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1872" sha1="r5q24vw2e7gxy0kqybcwtmhp25x7b0u" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block|{{Index LXDE}}}}
&lt;div style=&quot;margin-top:1em; border: green thin solid; text-align: center;&quot;&gt;
''[[LXDE]] • '''[[LXDE/Installeren|Installatie]]''' • [[LXDE/Inloggen|Naar de volgende stap in dit boek]]''
&lt;/div&gt;
LXDE is eenvoudig te '''installeren''', omdat in de meeste Linuxdistributies het pakket ''lxde'' aanwezig is. Dit is een zogenaamd metapakket: het bevat verwijzigingen naar andere pakketten. Deze stap kan overgeslagen worden indien u al LXDE op uw computer geïnstalleerd heeft.

== Installatie ==
'''Deze methode werkt onder Linux Mint, Fedora, Ubuntu, Xubuntu, Fuduntu, CrunchBang en Debian. Wilt u weten of uw distributie ook ondersteund wordt? Kijk dan of uw Linuxdistributie is opgenomen in deze lijst: https://www.debian.org/misc/children-distros'''

Om LXDE te installeren, heeft u een terminalvenster nodig. Hieronder zijn een aantal mogelijkheden omgenomen om een terminalvenster te starten afhankelijk van de desktopomgeving die u gebruikt:
:'''Unity (Ubuntu 11.04+)''': druk Ctrl + Alt + T
:'''GNOME 2 (Ubuntu 10.04 en 10.10)''': Toepassingen -&gt; Accessoires -&gt; Terminal
:'''Xfce (Xubuntu)''': Toepassingen -&gt; Systeem -&gt; Terminal.
:'''KDE (Kubuntu)''': KMenu -&gt; Systeem -&gt; Terminal Program (Konsole).

Typ vervolgens ''sudo apt-get install lxde --yes'' in de terminal en druk op enter. Geef uw wachtwoord op wanneer hiernaar gevraagd wordt. Voor Red Hat-gebaseerde systemen zoals '''Fedora''' en '''CentOS''' typt u geen ''sudo apt-get install lxde'' maar ''sudo yum install lxde''. Het kan ook zijn dat u eerst su moet intypen en vervolgens uw wachtwoord waarna u ''yum install lxde'' intypt (indien dit niet werkt, probeer dan in plaats van ''lxde'' om het commando uit te voeren met ''lxde-desktop'').

&lt;div style=&quot;margin-top:1em; border: green thin solid; text-align: center;&quot;&gt;
''[[LXDE|Terug naar inhoud]]''
&lt;/div&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>r5q24vw2e7gxy0kqybcwtmhp25x7b0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LXDE/Inloggen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28243</id>
    <revision>
      <id>425198</id>
      <parentid>322065</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4410" sha1="lw5lxxe4w1icgb20ta7sacvfbezb4kn" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block|{{Index LXDE}}}}
&lt;div style=&quot;margin-top:1em; border: green thin solid; text-align: center;&quot;&gt;
''[[LXDE/Installeren|Installatie]] • '''Inloggen''' • [[LXDE/Configuratie|Naar de volgende stap in dit boek]]''
&lt;/div&gt;
'''In dit hoofdstuk leer je inloggen, automatisch programma's starten, programma's verwijderen uit de opstartprogramma's en de achtergrond van LXDM veranderen.'''

== Inloggen ==
Inloggen in LXDE met de LXDE Login Manager (LXDM) is heel makkelijk:
# Selecteer de juiste desktopomgeving. Dit doet u als volgt: klik linksonder het keuzemenu open en kies LXDE uit de lijst.
# Typ uw gebruikersnaam in.
# Druk op enter en voer het wachtwoord in. 
# U bent nu ingelogd.

== Automatisch programma's starten ==
Om een programma automatisch te starten bij het inloggen, voegt u een .desktop-bestand (een ''starter'') toe aan ~/.config/autostart ('''aangeraden''' - zal ook werken indien u onder GNOME of KDE inlogt) of ~/.config/lxsession/LXDE/autostart.

=== Een starter maken met GNOME ===
Een starter is makkelijk te maken met GNOME. Meld u af, typ uw gebruikersnaam, selecteer als sessie ''GNOME'' en geef uw wachtwoord in. Als u bent ingelogd, klik dan met de rechtermuisknop op het bureaublad en kies nieuw =&gt; starter. Vul de velden in en klik op ok.

Open nu de bestandsbeheerder via de terminal met sudo pcmanfm of sudo nautilus. Navigeer naar de juiste map (bv /home/gebruiker/.config/autostart) en plak de starter. Als u niet weet hoe u een terminal moet openen, start dan PCManFM uit het menu en duw F4 op uw toetsenbord (deze toets bevindt zich bovenaan). Typ vervolgens sudo pcmanfm.
:'''Opmerking''': sudo wordt gebruikt om rootrechten te verkrijgen. De mappen zijn beveiligd en kunnen niet beschreven worden zonder rootrechten.

=== Een starter maken vanuit LXDE ===
Open PCManFM via het Menu -&gt; Hulpmiddelen -&gt; Bestandsbeheerder. Navigeer naar /usr/share/applications en kopiër een willekeurig bestand vanuit deze map (bijvoorbeeld PCManFM). Plak dit vervolgens in de map /home/gebruiker/.config/autostart (vervang het woord gebruiker door uw gebruikersnaam). Klik met uw rechtermuisknop op het bestand dat u net heeft gekopiërd en selecteer '''Leafpad''' (onder ''openen''). Pas vervolgens volgende eigenschappen aan:

* ''Name=NaamVanHetProgramma:'' deze naam mag u zelf kiezen. Wanneer u bijvoorbeeld een starter maakt voor Firefox, geef hier dan Firefox op.
* ''GenericName=NaamVanHetProgramma:'' deze naam mag u zelf kiezen. Het is aan te bevelen dezelfde te nemen als ''Name''.
* ''Comment=HierUwCommentaar:'' de commentaar die getoond wordt wanneer u met uw muis over het icoon beweegt.
* ''Exec=UitvoerbaarBestand:'' het pad naar het uitvoerbaar bestand. Meestal is dit gewoon de naam van het programma. Indien u een desktopbestand zou willen maken voor Leafpad typt u ''leafpad''.

Wanneer u de computer herstart, zal het programma automatisch gestart worden.

== Een programma verwijderen uit de lijst van opstartprogramma's ==
Open een terminalvenster en typ sudo lxsession-edit (indien dit niet geïnstalleerd is, typt u eerst sudo apt-get install lxsession en daarna sudo lxsession-edit). Schakel vervolgens de programma's uit die u niet wenst op te starten wanneer uw besturingssysteem laadt. Alle programma's die u onnodig opstart zullen uw pc vertragen.

== Achtergrond veranderen van LXDM ==
Om de achtergrond van LXDM te veranderen doet u het volgende:
=== Lubuntu ===
Start een terminal met Ctrl+Alt+T en typ ''sudo leafpad /etc/xdg/lubuntu/lxdm/lxdm.conf''. Zoek naar de eigenschap ''## background of the greeter'' (ergens halverwege) en verander typ na bg= uw afbeelding. Als uw afbeelding dus is opgeslagen in /home/gebruiker/afbeelding.jpg dan moet de regel de volgende zijn: ''bg=/home/gebruiker/afbeelding.jpg''.
=== Alle andere Linuxdistributies ===
Start een terminal met Ctrl+Alt+T en typ ''sudo leafpad /etc/lxdm/lxdm.conf''. Zoek naar de eigenschap ''## background of the greeter'' (ergens halverwege) en verander typ na bg= uw afbeelding. Als uw afbeelding dus is opgeslagen in /home/gebruiker/afbeelding.jpg dan moet de regel de volgende zijn: ''bg=/home/gebruiker/afbeelding.jpg''.

== Externe link ==
* {{En}}[https://ubuntuforums.org/showthread.php?t=1505281 Meer info over LXDM - geavanceerde functies]

&lt;div style=&quot;margin-top:1em; border: green thin solid; text-align: center;&quot;&gt;
''[[LXDE|Terug naar inhoud]]''
&lt;/div&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>lw5lxxe4w1icgb20ta7sacvfbezb4kn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leer jezelf ecologisch tuinieren/Brandnetel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28857</id>
    <revision>
      <id>425209</id>
      <parentid>415714</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11482" sha1="9f8tpkr7wtg7vbdqjqrpmwpe6zkkpor" xml:space="preserve">__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Index Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Urtica dioica07 ies.jpg}}
'''Brandnetel''' (''Urtica'') is een plantengeslacht in de [[../Brandnetelfamilie|Brandnetelfamilie]] waarvan in Nederland en België de Grote brandnetel en de Kleine brandnetel voorkomen. Het geslacht kent een 30-45 soorten, waarvan er 4 in Midden-Europa voorkomen.

;Naam
De botanische naam ''Urtica dioica'' komt van het Latijnse ''uro'' &quot;ik brand&quot;, wat verwijst naar de pijnlijke en/of irriterende brandharen van de plant, en het Griekse ''dioica'' &quot;2 huizen&quot;, wat verwijst naar de mannelijke en vrouwelijke planten. De Nederlandse naam is afkomstig uit het Angelsaksisch en afgeleid van het woord ''noedl'' of naald. De brandnetel is kosmopolitisch en een cultuurvolger.

; Soorten
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Urtica dioica07 ies.jpg|[[../Grote brandnetel|Grote brandnetel]] (''Urtica dioica'')
Urtica urens 2 IP.jpg|[[../Kleine brandnetel|Kleine brandnetel]] (''Urtica urens'')
&lt;/gallery&gt;

;Waardplant
Dit geslacht is {{Wp|waardplant|waardplant}} voor ongeveer 50 vlindersoorten, onder andere:
&lt;gallery widths=&quot;95&quot;&gt;
Aglais urticae - Urtica dioica3 ies.jpg|{{Wp|Aglais urticae|''Aglais urticae''}} (Kleine vos 1)
Eurrhypara hortulata-01 (xndr).jpg|{{Wp|Brandnetelmot|''Anania hortulata''}} (Brandnetelmot)
Anthophila.fabriciana.jpg|{{Wp|Brandnetelmotje|''Anthophila fabriciana''}} (Brandnetelmotje)
Nymphalis io Luc Viatour cutted.png|{{Wp|Dagpauwoog|''Aglais io''}} (Dagpauwoog 2)
Kleiner Fuchs (Nymphalis urticae).jpg|{{Wp|Kleine vos|''Aglais urticae''}} (Kleine vos 2)
Araschnia levana1.jpg|{{Wp|Landkaartje|''Araschnia levana''}} (Landkaartje 2)
Scoliopteryx libatrix1.jpg|{{Wp|Uilen (vlinders)|''Noctuidae''}} (Enkele uiltjes 2)
Comma (Polygonia c-album).jpg|{{Wp|Gehakkelde aurelia|''Polygonia c-album''}} (Gehakkelde  aurelia 2)
Atalanta in de Blakken te Wetteren 22-09-2010 14-17-27.JPG|{{Wp|Vanessa atalanta|''Vanessa atalanta''}} (Atalanta 2)
Vanessa cardui-04 (xndr).jpg|{{Wp|Distelvlinder|''Vanessa cardui''}} (Distelvlinder)
&lt;/gallery&gt;
*1 De rupsen van de Kleine vos leven op de brandnetel.
*2 Deze leven alleen van de grote brandnetel

;Algemeen
De bloemtrossen van de grote brandnetel hangen in okselstandige aren, van de kleine brandnetel staan ze rechtop. Beide brandnetels hebben brandharen aan de stengel en aan de onderzijde van het blad. De bovengrondse delen van brandnetel zijn rijk aan {{Wp|carotenen|carotenen}}, {{Wp|vitamine C|vitamine C}} en ijzer. Ook komt {{Wp|vitamine D|vitamine D}} in de plant voor. Tot 20 % aan kiezelzuur, kalium en nitraat kan in de plant voorkomen. Gedroogde brandnetels, liefst voor de bloei, zijn een goed voer voor geiten en konijnen, vanwege het hoge eiwitgehalte. Geiten eten de grote brandnetel ook graag vers. Zeer jonge planten, die nog geen brandharen hebben, kunnen vers aan konijnen gevoerd worden.

De Romeinen die in onze koude streken gelegerd waren, haalden soms brandnetels over hun benen om het warm te krijgen. In de Middeleeuwen maakten de monniken kleine zweepjes van brandnetelstengels en sloegen hun lichaam ermee als boetedoening.

;Brandharen
Brandnetels worden gemeden door de mens omdat de brandharen van de plant bij aanraking zeer pijnlijk zijn. Het is een van de weinige onkruiden die iedereen bij naam kent. Aan de top van de knop van iedere brandhaar zit een weerhaakje dat bij aanraking in de huid vast komt te zitten. Daarbij breekt de knop van de brandhaar af en komt een mengsel van stoffen in de huid die de brandende en langdurig aanhoudende pijn veroorzaken. Ook ontstaan op de huid lichtere, jeukende bultjes, die netelblaren worden genoemd.

Onderzoek uit 1849, 1947 en 1969 toonde aan dat de brandharen {{Wp|acetylcholine|acetylcholine}}, {{Wp|histamine|histamine}}, {{Wp|serotonine|serotonine}} en {{Wp|mierenzuur|mierenzuur}} bevatten. Laatstgenoemde stof zou de belangrijkste veroorzaker van de pijn zijn.
De afgelopen 100 jaar is weinig onderzoek verricht op dit gebied. Wat wel bekend is, is vaak gebaseerd op twijfelachtige referenties of kwalitatief slecht onderzoek. Of mierenzuur werkelijk de belangrijkste veroorzaker van de pijn is, zal nader onderzocht moeten worden. Onderzoek uit 2006 toonde aan dat {{Wp|oxaalzuur|oxaalzuur}} en {{Wp|wijnsteenzuur|wijnsteenzuur}} waarschijnlijk de veroorzakers van de aanhoudende pijn zijn. Van acetylcholine, histamine, serotonine kon niet overtuigend worden aangetoond dat zij een belangrijke bijdrage aan de pijnlijke effecten leveren.

Wat de histamine betreft is het zelfs onduidelijk of deze afkomstig is van de brandharen of uit de {{Wp|mestcel|mestcel}}len in de huid.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Fu HI et al. Identification of Oxalic Acid and Tartaric Acid as Major Persistent Pain-inducing Toxins in the Stinging Hairs of the Nettle, Urtica thunbergiana. Ann.Botany. 2006;98:57-65.&lt;/ref&gt; Wie gedwongen is een brandnetelstengel vast te pakken, kan dat het beste met een licht opwaartse beweging doen, omdat de brandharen van de stengel iets naar boven wijzen. De brand van de kleine brandnetel is pijnlijker en meer stekend dan van de grote. Beide soorten hebben op de wortels geen brandharen en de bovenzijde van het blad bevat minder brandharen dan de onderzijde.

De grote brandnetel komt voor op stikstofrijke, humushoudende grond en vaak op half beschaduwde plaatsen. Is vaak te vinden op afvalplaatsen en verlaten bouwplaatsen. De kleine brandnetel komt voor op akkerland en in moestuinen, waar de soort als onkruidprobleem wordt beschouwd. Dit omdat al zeer snel nieuw zaad gevormd wordt. Ook op opengewerkte grond in de duinen. In kippenmest van los lopende kippen kan zeer veel zaad van de kleine brandnetel zitten.

;In de keuken
Jonge brandnetelstengels van de grote brandnetel kunnen als een soort spinazie gegeten worden. In het voorjaar smaken de ongeveer 20&amp;nbsp;cm lange stengels het beste. Zeer jonge stengels kunnen als sla gegeten worden. Van brandnetels kan soep gemaakt worden. Ook de bladeren van de brandnetel kunnen voor consumptie gebruikt worden. Hiervoor moeten de bladeren, na het plukken, worden gedroogd op een droge en luchtige plaats. Hierna kan er van de gedroogde bladeren thee worden getrokken. De brandharen worden geneutraliseerd zodra ze eventjes in heet water gezet worden. Het beste is om alleen jonge bladeren te gebruiken. Dit kan later in het seizoen bereikt worden, door alleen de topjes (3&amp;nbsp;cm) te oogsten. Oude bladeren hebben teveel nitriet.
Vroeger werden boter, vis en vlees in brandnetelbladeren verpakt om ze langer fris te houden. Het blijkt dat stoffen in brandnetel bacteriegroei tegengaan.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;M. Aksu &amp; M. Kaya - Effect of usage Urtica dioica L. on microbiological properties of sucuk, a Turkish dry-fermented sausage - [https://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6T6S-4B22XKC-3&amp;_user=10&amp;_rdoc=1&amp;_fmt=&amp;_orig=search&amp;_sort=d&amp;view=c&amp;_acct=C000050221&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=10&amp;md5=8d8d14e11592de9754f8e636373a41ff Website]&lt;/ref&gt; Een Friese specialiteit is brandnetelkaas.

;In de geneeskunde
De bovenste bloeiende stengel met bladeren met niet meer dan 10% stengelaandeel van twee niet in Nederland voorkomende soorten, is gedroogd te gebruiken als geneeskrachtig kruid en heeft een iets bittere smaak. Voor dit doel wordt hoofdzakelijk in het wild verzameld in Bulgarije, Hongarije, Rusland, voormalig Joegoslavië en Albanië.
De planten bevatten ca. 1-2% {{Wp|flavonoïde|flavonoïde}}n, speciaal {{Wp|glucoside|glucoside}} en {{Wp|rutinoside|rutinoside}} van {{Wp|quercetine|quercetine}}, {{Wp|isorhamnetine|isorhamnetine}} en {{Wp|kamfer|kamfer}}olie, maar ook {{Wp|isorhamnetine-3-O-neohesperidoside|isorhamnetine-3-O-neohesperidoside}}. In kleinere concentraties verschillende alifatische organische zuren ({{Wp|chlorogenzuur|chlorogenzuur}}), maar ook {{Wp|hydroxycumarine scopoletine|hydroxycumarine scopoletine}}. Alleen in de grote brandnetel komt 0,03-1,6 % {{Wp|koffie-oylappelzuur|koffie-oylappelzuur}} voor.

Bloedzuiverend, bloedstelpend, zwak vochtafdrijver, anti-allergisch, voedzaam.

Indicaties.
- Huidaandoeningen, zoals eczeem
- Allergische aandoeningen, zoals hooikoorts en astma.
- In de menstruatie om zware bloedingen te verlichten.
- Bij een vergrote prostaat (gebruik hierbij de wortel).

;In de lichaamsverzorging
Bladeren en stengels geweekt in water geven een geur die uitstekend geschikt is voor de bestrijding van luizen. Brandnetels worden ook in haarwater gebruikt. Brandnetelspiritus wordt gebruikt voor behandeling van de hoofdhuid en haren tegen roos en vet haar.

;In de tuin
Brandnetelgier is een middel dat gebruikt kan worden ter bestrijding van allerlei soorten luis en rupsen. Hiervoor moeten forse brandnetels 24 uur in een emmer met schoon water op een koele plaats worden gezet. Het water door een doek zeven om zaad te verwijderen. Het water voelt nu prikkelig aan en kan gebruikt worden in een verstuiver of gieter.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Nijkamp J., Rook R., Slijper H. en Zweers K. (1976). ''De 12 maanden van het jaar.'' Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum.&lt;/ref&gt;

;In de kledingindustrie
Lange tijd werd de grote brandnetel voor het verven van wol gebruikt. Na voorbehandeling met aluin kon wol wasgeel geverfd worden. Na voorbehandeling met zink en nabehandeling met koper en in een ammoniakbad kreeg wol een intense grauwgroene kleur. Voor het verven is ongeveer 600 g brandnetel per 100 g wol nodig; de verftoon wordt beïnvloed door het pluktijdstip en het verven. Uit de stengel van de grote brandnetel worden vezels gewonnen en verwerkt tot {{Wp|neteldoek|neteldoek}}.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.stoffkontor-ag.de/ Willkommen bei www.stoffkontor-ag.de]&lt;/ref&gt; Ook wordt er tegenwoordig op kleine schaal van brandnetels stof geproduceerd ter gebruik in de mode.

Modelabel Brennels heeft in provincie Flevoland (NL) eigen brandnetelplantages en ontwikkelt daar een innovatief productieproces voor het losweken van de hoogwaardige vezels. Het netelgaren wordt gemengd met katoen.De brandnetelvezel is van nature een holle vezel die een isolerende werking geeft tijdens het dragen. Uit de praktijk blijkt dat brandnetelstof door die holle vezels makkelijker aanverft. De kleuren worden daardoor mooi en diep. Wanneer de brandnetelvezel gemengd wordt met andere vezelsoorten, neemt het die eigenschappen over. Door brandnetelvezel te mengen met bijvoorbeeld wol, worden de eigenschappen en de uitstraling van de wol in de stof versterkt. Brandnetelvezel is 30 tot 50% lichter dan katoenvezel. Daarnaast is de vezel ook sterker dan die van katoen.

;Overig gebruik
De plant werd ook gebruikt voor de productie van papier en textiel.

;Oude inheemse gebruiken
In het Amazonegebied wordt de brandnetel nog steeds gezien als helende plant. Wanneer een lid van de stam een infectie oploopt wordt deze bedekt met verschillende brandnetels. Hier hangt ook een religie aan vast. In het oude gesproken Quechua wordt deze plant uitgesproken als &quot;brenshumie&quot;, hetgeen betekent &quot;god van de prikkels&quot;. Deze prikkels zetten de pijn die door de ontsteking is ontstaan om in de pijn die ietwat vriendelijker aanvoelt.

;Morfologie
[[../Plantkunde/Blad|Bladeren]] tegenoverstaand met gezaagde bladrand. Planten met brandharen. De bloemen zijn klein en groenachtig met vier of vijf meeldraden. Stamper met één of twee stempels. [[../Plantkunde/Bloem|Bloemen]] een- of tweeslachtig. De [[../Plantkunde/Vrucht|vrucht]] is eenzadig.

{{References}}
{{Commonscat|Urticaceae}}
{{Wikipedia|Pagina={{SUBPAGENAME}}|Naam={{SUBPAGENAME}}}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>9f8tpkr7wtg7vbdqjqrpmwpe6zkkpor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LXDE/Configureren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29093</id>
    <revision>
      <id>425199</id>
      <parentid>321979</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1310" sha1="cg9i9ffvr8lupmja9ub08cpffnig63q" xml:space="preserve">{{Niet afdrukken block|{{Index LXDE}}}}
Nu dat u LXDE op uw pc geïnstalleerd heeft is het tijd voor het aanpassen van de desktopomgeving naar uw wensen.

== Achtergrond veranderen ==
Ga naar uw bureaublad en klik met uw rechtermuisknop op een lege plaats op het bureaublad. Klik op ''bureaubladvoorkeuren''. U krijgt dan dit venster te zien:

[[Afbeelding:LXDE background.png|500px]] Klik op het blauw-groene icoontje bij uiterlijk -&gt; bureaubladachtergrond. Selecteer uw achtergrondafbeelding en klik op ''open''.

Vervolgens kunt u nog allerlei instellingen veranderen betreffende de achtergrondkleur en de manier van opvullen. De achtergrond wordt meteen veranderd. Klik op close om het venster te sluiten.

== Programma's toevoegen en verwijderen op het bureaublad ==
=== Toevoegen ===
Wanneer u programma's wilt toevoegen aan uw bureaublad, opent u het menu van LXDE (meestal linksonder) en navigeert u door het menu. U klikt echter niet op het programma dat u op uw bureaublad wilt plaatsen, maar u klikt op de rechtmuisknop en daar kiest u ''toevoegen aan bureaublad''.

=== Verwijderen ===
Klik éénmaal op het pictogram (icoon) van het programma op het bureaublad (niet dubbelklikken). Druk vervolgens op '''delete''' (deze knop bevindt zich naast de enter-toets en boven de pijltjestoetsen).
{{Sub}}</text>
      <sha1>cg9i9ffvr8lupmja9ub08cpffnig63q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boekenplank:Samenleving</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31763</id>
    <revision>
      <id>425234</id>
      <parentid>419570</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T13:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="876" sha1="iiai0g8v7a8qr584yoorbnyhbjyt52k" xml:space="preserve">__NOTOC__ {{Kolommen automatisch|inhoud=
== Ecologie ==
* [[Alternatieve energie]] 
* [[Huishouden/Energiebesparing]]
* [[Energietransitie]]
* [[Save Our Future Today, a SOFT revolution]]

== Economie en handel ==
* [[Economie]]
* [[Kennismanagement]]

== Onderwijs en opleiding ==
Zie [[Boekenplank:Onderwijs en opleiding]]

{{Bij elkaar houden|inhoud=
== Politiek ==
* [[Trotski voor beginners]]
}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
== Psychologie ==
* [[Hypnotherapie]] {{100%}}
* [[Jungiaans woordenboek]] {{75%}}
* [[Meditatie]] {{75%}}
* [[Mindfulness]] {{75%}}
* [[Parapsychologie]] {{75%}}
* [[Visualisatie]] {{25%}}
* [[Zelftherapie]] {{75%}}
}}

== Wonen ==
* [[Erfdelen]] (collectieve woonvorm)
* [[Huishouden]]
* [[Kookboek]]
}}

== Zie ook ==
* [[:Categorie:Mens en maatschappij]]

{{Navigatie boekenplanken}}

[[Categorie:Boekenplanken| ]]
[[Categorie:Samenleving| ]]</text>
      <sha1>iiai0g8v7a8qr584yoorbnyhbjyt52k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onderwijs in relatie tot P2P/Kernconcepten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32895</id>
    <revision>
      <id>425235</id>
      <parentid>277862</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T13:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>{{Subpagina's}}</comment>
      <origin>425235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="4qvsxqzrna69dorpukjjd04rzhq9cas" xml:space="preserve">{{Subpagina's}}</text>
      <sha1>4qvsxqzrna69dorpukjjd04rzhq9cas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425236</id>
      <parentid>425235</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T13:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="l7iankcdlhjshmvdjysbj82h3ua9iw5" xml:space="preserve">{{Subpagina's}}
{{Links}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>l7iankcdlhjshmvdjysbj82h3ua9iw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Werk/Arbeid, bedrijf en maatschappij</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37708</id>
    <revision>
      <id>425248</id>
      <parentid>422846</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Túrelio</username>
        <id>6505</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:In de dierentuin te Den Haag hebben op een feestvergadering een aantal bejaarden de Noodwet Drees uitgeluid. Met applaus - SFA005000279.jpg]] → [[File:In de Dierentuin te Den Haag hebben op een feestvergadering een groot aantal bej, Bestanddeelnr 079-0785.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:In de Dierentuin te Den Haag hebben op een feestvergadering een groot aantal bej, Bestanddeelnr 079-0785.jpg]]</comment>
      <origin>425248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48191" sha1="hknjqgd5aqsconn6sb7pokvn1rh20ku" xml:space="preserve">{{TOC rechts}}

== Arbeid, betaald en onbetaald ==

=== Wat is arbeid? ===
[[Bestand:AdamSmith1790b.jpg | thumb | Portet van Adam Smith door John Kay, 1790 ]]

==== Definitie, nut en prijs van arbeid ====
Mok splitst het begrip arbeid in twee delen: (1) betaalde arbeid, met geld of andere materiële goederen beloonde arbeid. (2) Onbetaalde arbeid is arbeid die niet geldelijk wordt beloond.

De definitie van arbeid die Mok hanteert luidt:

{{Citaat| Arbeid is het verrichten van taken die nut hebben voor de mensen die ze uitvoeren, voor hun naaste omgeving alsmede voor de maatschappij als geheel. }}

Dit is een brede definitie omdat het alle vormen van arbeid omvat.

Mok is van mening dat wij het niet kunnen maken om alleen betaalde arbeid onder het arbeidsbegrip te brengen. We zullen ook allerlei andere taken die niet met geld worden betaald en niet direct zijn gericht op “make a living” tot arbeid moeten rekenen. Denk hierbij aan onbetaalde huisvrouwen en vrijwilligerswerk.

==== Waardering van arbeid ====
De arbeidswaardeleer van Adam Smith houdt in dat arbeid niet alleen een ruilwaarde heeft maar ook een gebruikswaarde. Deze gebruikswaarde is het nut van arbeid voor degene voor wie en door wie het wordt verricht. Ruilwaarde kan worden beschouwd als het objectief nut, de beloning, het meetbare resultaat van arbeid. Het subjectieve nut is wat arbeid degene qua gevoel oplevert voor degenen die de arbeid verricht.

Adam Smith bedoelt met het begrip waarde in de eerste plaats op de gebruikswaarde, dat is het nut van arbeid voor degene die hem verricht en/of voor wie hij wordt verricht. Volgens Smith heeft arbeid pas in tweede instantie ruilwaarde, waarde op de markt, dat wil zeggen de arbeidsmarkt. Daar vindt het aanbod van arbeid aan de vragers ervan plaats, in ruil voor een bepaalde prijs. Waarde wordt volgens Smith niet alleen in geld uitgedrukt, maar ook in psychische en sociale opbrengsten.

Het subjectieve nut is de opbrengst van de arbeid voor het gevoel van degene die hem verricht (psychisch, sociaal) en objectieve nut is het meetbare resultaat van arbeid (materiële opbrengst). 

Vaak door nieuwe technieken is de gemiddelde werkweek en de aard van de arbeidsverrichtingen in de afgelopen eeuw aanzienlijk korter geworden. Daardoor is de waardering van arbeid én vrije tijd verandert. Mensen gaan minder werken omdat vrije tijd belangrijker wordt, maar er zijn ook genoeg voorbeelden van mensen die van hun hobby hun werk maken en bijna niet kunnen stoppen met werken.

De gestage verkorting van de arbeidsduur sinds het einde van de negentiende eeuw wijst op een afnemende betekenis van de arbeid in het leven van mensen in kwantitatieve zin.

De dynamiek in waardering van arbeid wordt ook weergegeven door de veranderingen in arbeidsparticipatie. In een aantal Europese landen is het gebruikelijk om tot je 65e door te werken, maar in een flink aantal landen stopt men (veel) eerder met werken.

Met het streven naar zo veel mogelijk arbeidsparticipatie en arbeidsongeschiktheid (Akkoord van Lissabon, 2000) wordt het belang van deelname aan het  arbeidsproces verder benadrukt. Juridische regelingen hebben hier een sociaal-culturele impact.

==== Loterijvraag ====
Zou je blijven werken als je een miljoen Euro won?

=== Onbetaald werk ===

==== Vrijwilligerswerk ====
Bij de holistische visie op arbeid en vrije tijd liggen arbeid en vrije tijd in elkaars verlengde. Als je succesvol bent in je arbeid zal dat ook voor de vrije tijd gelden. tussen de twee is een grote mate van continuïteit.

Bij de compensatorische visie op arbeid en vrije tijd probeert men in de vrije tijd datgene te bereiken wat men in de arbeid mist; men compenseert als het ware wat men in de arbeid niet heeft.

==== Huishoudelijk werk ====

=== Deeltijdarbeid ===
Nederland heeft het hoogste aantal deeltijdwerkers. 20% van de werkende mannen en 65% van de werkende vrouwen werken in deeltijd. Dit is het hoogste aantal in de wereld. In die zin zou je kunnen spreken van een deeltijdparadijs zoals Maarten Huijgen het beschrijft in NRC Handelsblad (2003).

Veel mannen en vrouwen in Nederland denken pragmatisch. man gaat werken en de vrouw zorgt voor de kinderen, maar verdient er nog extra geld bij voor vakanties enz.  Vanuit het genderperspectief bekeken: Voor veel gezinnen me een laag inkomen is het extra geld en sociale contacten de belangrijkste drijfveren. zelfontplooiing en onafhankelijk-zijn staan op een lagere plaats. De hogere inkomens is zelf ontplooiing en onafhankelijk-zijn wel van belang.

=== Informele sector ===
&lt;br&gt;

== Geschiedenis van de arbeid en arbeidsethos ==

=== Het cyclische karakter van arbeid ===
Het cyclische karakter van de arbeid is een belangrijk leerstuk in de arbeidseconomie en de arbeidssociologie. De kern hiervan is regelmaat in de herhaling op de kortere of langere termijn waarmee bepaalde verschijnselen, bijvoorbeeld werkloosheid, recessie of inflatie, maar ook opvattingen daaromtrent, zich voordoen. Alles in de arbeidswereld is cyclisch:
* Wat geweest is, komt terug
* Wat is, maakt plaats voor wat was
* Nieuw is een variant van oud

=== Golfbewegingen in de geschiedenis van de arbeid ===

=== Herkomst van ons huidige arbeidsstelsel ===

=== Zelfstandige ondernemers ===

=== Arbeidsethos en arbeidsmoraal ===
De betekenis die arbeid voor het leven van mensen heeft, noemen wij arbeidsethos. De belangrijkste vraag is: heeft werk een centrale plaats in mijn leven? Het gaat om de betekenis die arbeid voor mensen heeft.

Arbeidsmoraal is een normatief begrip, dat niet zozeer een maatstaf is voor de eigen houding tegenover werken als wel voor die van anderen. Arbeidsmoraal houdt in dat we een stelsel van normen definiëren ten aanzien van de maatschappelijke plicht tot arbeiden.

==== Arbeidsmoraal ====

==== Arbeidsethos ====
We onderscheiden drie soorten arbeidsethos.

# traditioneel arbeidsethos - Door arbeid te verrichten, toont dat men er bij hoort, dat men nuttig is voor de maatschappij. Ook als de lastenkant van de arbeid zwaar is, blijft men geloven in de betekenis van werken.
# kritisch arbeidsethos - Arbeid als zodanig wordt niet afgewezen, maar men aanvaardt arbeid niet tot elke prijs, zeker niet als de last te zwaar wordt. Niet-betaald werk: zoals zorgarbeid, huishoudelijk werk en vrijwilligerswerk moet gelijk zijn aan betaalde arbeid.
# alternatief arbeidsethos  - De betekenis van alle arbeid voor het welzijn van mensen laag wordt aangeslagen.  De traditionele en kritische arbeidsethos worden verworpen, omdat hierin betaalde vormen van arbeid de centrale waarden blijven.

=== Bijzondere categorieën uit de beroepsbevolking ===

==== Arbeidsdeelname van vrouwen ====
Vrouwen verschijnen in toenemende mate op de arbeidsmarkt en vragen toegang tot de tot dusver beheerste hogere posities, zoals de rechterlijke macht en financiële wereld. Veel vrouwen werken in deeltijd, voornamelijk om voor kinderen te zorgen en extra salaris. Vrouwen in topfuncties komen nog te weinig voor, ook het salaris blijft achter bij mannen. Het aantal afgestudeerde vrouwen neemt wel toe, meer dan mannen. Ook de wens op kwalitatief beter werk, met prettige werkomstandigheden, waarin zij talenten kunnen ontplooien en opleidingskennis kunnen toepassen.

==== Positie van ouderen ====
De prognose is dat in 2030 25% van de bevolking in Europa ouder zal zijn dan 65 jaar. Ouderen moeten langer doorwerken om te bezuinigen op pensioens- en ouderdomsuitkeringen. De overheid voert een beleid om ouderen langer in het arbeidsproces te houden. 

==== Positie van allochtonen ====
Het niet geïntegreerd zijn van sommige groeperingen migranten die van buiten Europa naar ons toe zijn gekomen, zou in belangrijke mate veroorzaakt zijn door het niet-ingeschakeld zijn in het arbeidsproces. De positie van de allochtonen in de Nederlandse economie is zwak. Bij schaarste in arbeid zijn allochtonen eerder de dupe dan autochtonen. Ander probleem is dat allochtonen achterblijven in scholing. Er is veel verborgen werkloosheid. Ook veel allochtonen worden ZZP'er. Met name in horeca en groothandelsbedrijven.

=== Ontwikkelingen in de arbeidswereld ===

==== Verwereldlijking van de arbeid ====
De directe band tussen godsdienst en arbeid is verloren gegaan. Vanaf de 16e eeuw kwamen de wereldse waarden, zoals ijver, prestatiedrang en carrière steeds meer in de plaats van werken voor Gods Koninkrijk.

Arbeid is de belangrijkste factor geworden bij positiebepaling van mensen in de maatschappij (niet meer geboorte in een bepaalde stand of bezit). Jongeren gaan steeds meer een eigen status verwerven op de arbeidsmarkt in plaats van gebruik maken van die van ouders. 

De belangrijkheid van huishoudelijk werk wordt meer erkend dan vroeger, al moet hier in nog veel veranderen.

==== Vermaatschappelijking van arbeid ====
Er kwam een ruimtelijke scheiding tussen wonen en werken (niet voor boeren en kleine ondernemers echtparen). Arbeid werd in meerderheid afhankelijke loonarbeid. Het gezin werd overwegend een consumptieve eenheid, waarin de vrouw nog productieve arbeid verricht (heden werken vrouwen ook meer en is er veel meer flexwerk).

Doordat mensen werden samengebracht in beperkte ruimten van fabriek en kantoor werden zij disciplineerbaar en controleerbaar en verloren zij hun tijdssoevereiniteit.
Ook de overheid en de werkgever gingen zich bemoeien met de private levenssfeer van de werknemer.  

Loonarbeid werd aan het einde van de 19e eeuw een publieke zaak: betaalde arbeid werd voorwerp van politiek handelen. De overheid ging zich met de arbeidsverhoudingen bemoeien en erkende  daarmee dat arbeid een maatschappelijk vraagstuk was geworden. Arbeidsinspectie werd opgericht (1890)  wegens onaanvaardbare werkomstandigheden.

==== Toenemende individualisering ====
Individualisering heeft positieve gevolgen gehad voor de productiviteit. Een negatieve gevolg is dat door de verhoogde productiviteit de kwaliteit verminderd is.  Verder kan een te grote nadruk op het leveren van prestaties kan leiden tot een jaagsysteem tot het opvoeren van de werkdruk.

Een andere negatieve kant van arbeidsbestel kan zijn dat men ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid gaat toeschrijven aan persoonlijk falen van de individuen in kwestie of aan een vermindering van hun arbeidsethos. Dit in plaats van te kijken naar maatschappelijke en institutionele factoren.

&lt;br&gt;

== Van arbeidsdeling naar arbeidsverdeling ==

=== Arbeidsdeling verbindt, arbeidsdeling verdeelt mensen ===
Arbeidsdeling wil zeggen het koppelen van beroepen aan elkaar. Bijvoorbeeld: Een visser brengt vis aan de wal, hij laat de vis verkopen op de afslag, de vis wordt aan de groothandel verkocht, deze verkoopt het aan de detailhandel. Zo zijn er allemaal verschillende beroepen ontstaan die met elkaar verbonden zijn.

Arbeidsverdeling wil zeggen de splitsing van taken die voortkomt uit de rationele organisatie van de arbeid. Door een arbeidscontract aan te gaan en lid te worden van een arbeidsorganisatie, stelt een natuurlijk persoon zich onder de controle van een arbeidsorganisatie en het management en aanvaardt hij de daar geldende maatstaven voor de verdeling van de arbeid, bijvoorbeeld de scheiding tussen voorbereidend en uitvoerende werk en het onderscheid tussen leidinggevende en niet leidinggevende arbeid. Arbeidsverdeling verdeelt mensen, tussen knechten en bazen, kantoor of fabriekswerk enz.

==== Overzicht klassieke economische-sociologische auteurs ====

==== De vrije markt ====
De wens zo goed en zo concurrerend mogelijk te produceren, deed behoefte ontstaan aan efficiënte organisatiesystemen die mensen en middelen optimaal met elkaar combineerden en tegelijk arbeiders zouden stimuleren tot gemotiveerde deelname aan het productieproces. Ofwel een goed opgeleide medewerker kan er voor zorgen dat de kwaliteit van het product beter is dan de concurrent. Hierdoor ontstond het systeem van arbeidsverdeling. Ontstaan van specialisme enz. 

=== Arbeidsdeling ===
Volgens Bourdieu (1992) zijn er verschillende soorten kapitaal nodig om mensen in de loop van hun opleiding en door hun werkervaring verwerven.

==== Cognitief kapitaal ====
Kennis, kunde en aanleerbare basisvaardigheden. De essentie van het vakmanschap is het kunnen onderkennen, benoemen en definiëren van het probleem en het aandragen van oplossingen.

==== Sociaal-cultureel kapitaal ====
Het kunnen omgaan met macht en gezag en met de arbeidsrelatie met de werkgever, het werken in multiculturele settings, de goede samenwerking met collega’s, medewerkers, leidinggevenden, klanten en andere buitenstaanders met soms verschillende waarden en normen.

==== Moreel kapitaal ====
Het kunnen omgaan met kwesties van verantwoordelijkheid, ethiek en moraal. (Geen steekpenningen aannemen, creatief boekhouden, journalist die verhalen verzint enz. 

=== Arbeidsverdeling ===

==== Bedrijf ====

==== Bedrijfsarbeidscontract ====

==== Bedrijf en beroep ====
Beroepsbinding wil zeggen: bindingen tussen de groep mensen die hetzelfde beroep hebben en dat men dezelfde vakmanschappelijke en gedragsnormen hanteert. Bedrijfsbinding wil zeggen: loyaal zijn aan een bedrijf. 

Beroepsbinding en bedrijfsbinding kunnen met elkaar in strijd komen. Bijvoorbeeld mensen die een arbeidsethos hebben ontleend aan vak en beroep en vervangen worden door ongeschoolde persoon die wel meer open staan voor bepaalde specifieke bedrijfsnormen.

=== Oorsprong van de arbeidssociologie ===
Over drie basisprincipes ten aanzien van arbeid zijn arbeidssociologen het eens.

# Arbeid is ingebed in de maatschappij - Arbeid is altijd ingebed in een sociale institutie, een geheel van regels, normen en procedures dat richtinggevend is voor het gedrag van mensen in allerlei sociale situaties.
# Arbeid heeft invloed op de maatschappij - De vormen waarin arbeid wordt uitgeoefend, hebben zelf weer invloed op de maatschappelijke omgeving.
# Arbeidsdeling is sociale deling - De arbeid die men doet verschaft een bepaalde positie in de samenleving. Dit geldt ook voor het niet hebben van arbeid.

==== Arbeidswaardeleer ====
[[ File:Charles_Babbage_by_Samuel_Laurence.jpg | thumb | Charles Babbage door Samuel Laurence ]]

De voordelen van arbeidssplitsing volgens Charles Babbage (in navolging van Adam Smith):
* vermindering van de loonkosten;
* individuele arbeiders zijn makkelijk te disciplineren;
* arbeidstaakbeheersing van individuele werknemers wordt tegengegaan.

De bedrijfsvoering van McDonald's is een goed voorbeeld van het Babbage-principe. 
Het simpele werk in de keuken wordt uitgevoerd door ongeschoold personeel die weinig verdienen. Er heerst in de keuken bij McDonald's een strikte discipline. Je doet alleen werk in je eigen gebied onder zeer strikte regels. Een medewerker leert alleen over de keuken in zijn filiaal. Leert absoluut niets over het gehele bedrijf.

Adam Smith was overigens iet blind voor de nadelen van arbeidssplitsing in het bedrijf.

==== De Saint-Simon: de industriëlen aan de macht ====
De Saint Simon legde een verband tussen arbeidsverdeling en de sociale ongelijkheid in de samenleving. Hij schetste een overgang van een feodale naar een industriële maatschappij. In het feodale systeem maken adel, geestelijkheid, militairen en politici de dienst uit. In het industriële systeem trekken ondernemers, handelaren en ambachtslieden aan de touwtjes. In de strijd tussen de feodale en de industriëlen, zou de laatste groep winnen, geholpen door een derde klasse: de geleerden (Savants). De ingenieurs en technici maakten deel uit van deze categorie.

==== Karl Marx: klassen met tegengestelde belangen ====
De arbeidsdeling is bij Marx de uitdrukking van de heerschappij van de ene maatschappelijke klasse over de andere. Arbeidsverdeling heeft een desintegrerend effect in de maatschappij en tast de sociale cohesie daarvan aan. Als de arbeiders in opstand komen wordt deze structuur doorbroken.

==== Friedrich Engels: waarom hebben we arbeidsdeling? ====
Engels zocht de oorsprong van de arbeidsverdeling in de arbeidsdeling:
* Biologische verschillen tussen man en vrouw. Groot vee werd door mannen geregeld, hierbij ontstond ook het bezit. Dit ging later over in bezit van land. Vrouwen kregen hierdoor ook een ondergeschikte positie (monogame huwelijk en erfrecht in de mannelijke lijn ontstaat).
* Er zijn grote verschillen in aanleg en in talenten tussen mensen en in de wijze waarop zij die gebruiken.
* Verschillen in technologische en economische ontwikkeling. Mensen krijgen verschillende vaardigheden op technologisch gebied.

=== Problemen voortkomend uit verdeelde arbeid ===

=== Bindingskracht van arbeid: Emile Durkheim ===

=== Anomie en vervreemding ===
Anomie betekent het ontregeld zijn van de samenleving door gebrek aan duidelijke richtlijnen voor het handelen die aan de onbeperkte individuele verlangens van mensen een bovengrens stellen. 

Durkheim toonde aan dat zelfmoord een gevolg van anomie kon zijn. Marx spreekt over het begrip vervreemding dat in een industriële maatschappij die op kapitalistische wijze is geregeld, de maatschappelijke instellingen en de technologie door mensen als over hen heersende machten worden ervaren, waaraan ze zich niet kunnen onttrekken.

=== Thorstein Veblen: de verkwistende elite ===

=== Samenwerking ===

=== Einde van de taaksplitsing? ===

=== Segmentering ===
&lt;br&gt;

== Industrialisatie ==

=== Wat verstaan we onder industrialisatie? ===
Mok (2011) gebruikt de volgende definitie voor industrialisatie:

{{Citaat| Onder industrialisatie verstaan we de toenemende rationalisering, mechanisering, automatisering en schaalvergroting van het arbeidsproces, in verband daarmee het samenbrengen van werkende mensen in grotere en kleinere productie-eenheden, onder leiding van het 'management'.}}

Volgens Weber ontstaan in een samenleving waarin de rationalisering toeneemt verschillende problemen. Dit had te maken met het feit dat arbeid steeds meer werd verricht in organisaties waarin veel verschillende mensen werden samengebracht. Enerzijds was het een uitdaging om het arbeidsproces beheersbaar te maken. Daarnaast viel het niet mee het arbeidsgedrag van mensen te sturen met heel verschillende wereldbeelden.

Een industriële maatschappij noemen we ook wel een massamaatschappij. Deze is gekenmerkt door massaproductie van goederen en diensten door rationalisering, mechanisering, automatisering en schaalvergroting. Bij mechanisering neemt de machine taken van mensen over en bij automatisering is het de taak van de werknemer om toezicht te houden op het geautomatiseerde productieproces: controle-, correctie en terugkoppelingstaken verschuiven naar de techniek (deskilling: arbeid is ontdaan van de inhoud).

Schaalvergroting houdt in dat:
* productiekosten worden verlaagd
* externe schaalvergroting en interne expansie

=== Fasen in het industrialisatieproces ===
&lt;i&gt;Handelskapitalisme&lt;/i&gt;&lt;br&gt;
Tussen grofweg 1300 en 1750 zorgden handelaren voor de productiemiddelen voor de vervaardiging van producten. De handelaar stelde deze ter beschikking aan de huisindustrie.

&lt;i&gt;Industrieel kapitalisme&lt;/i&gt;&lt;br&gt;
Rond 1750 verandert het productieproces. De handelaar wordt tussenpersoon tussen kapitaalbezitters en arbeiders (een ondernemer).   

&lt;i&gt;Financieel kapitalisme&lt;/i&gt;&lt;br&gt;
Vanaf 1900 gaat het belang van internationale kapitaalbewegingen een steeds grotere rol spelen (globalisering). Grote gebeurtenissen op financieel-economisch gebied kunnen gevolgen hebben voor de gehele wereld.

De lopende band is het symbool van de manufactuur (iedere arbeider neemt een klein onderdeel van het totale proces voor zijn rekening). Dat blijkt uit het feit dat de lopende band zorgt materiaal aanvoert en werktempo bepaalt. En ook vanwege plaatsgebondenheid: vanaf je werkplek aan de lopende band heb je waarschijnlijk geen goed of helemaal geen idee van wat het eindproduct is.

[[Bestand:Industrialization per capita 1750-1900.svg|thumb]]

=== Industrialisatie in Nederland en België ===
Nederland industrialiseerde langzamer dan andere landen, inclusief België. Dit zou deels met de verschillen in geografie en het bestuur tussen Nederland en België te maken hebben gehad.   
Het Nederlandse industrialisatiepatroon is een mengvorm tussen tussen het Engelse en Russische model.

=== Verzet: het ontstaan van vakbonden ===
Voor het ontstaan van vakbonden kunnen verschillende factoren genoemd worden (Lehouck, 1980):
* mechanisatie;
* massaproductie en schaalvergroting;
* ontstaan van een industrieel proletariaat die zich van de toestand bewust werd;
* mutualiteit, samengaan van mensen in onderling gelijke omstandigheden;
* spanningen tussen managers en arbeiders;
* geest van verzet die voor de 19e eeuw bestond;
* leiders die het voortouw namen.

De organisatiegraad vertoont grote verschillen per bedrijfstak omdat [verdere aanvulling nodig ...]

Schaalvergroting door industrialisatie heeft een aantal voordelen:
* men kon sneller en meer produceren (vooral een economisch voordeel voor de fabrieksbazen);
* nieuwe (en meer) producten en vormen van consumptie;
* uitbreiding van de infrastructuur;

Maar schaalvergroting kent ook een aantal nadelen:
* gebrek aan zeggenschap over de eigen werk en leefsituatie;
* slechte woon- en arbeidsomstandigheden;
* loonsverlagingen;
* verlies aan werkgelegenheid.

Machinebrekers waren mensen die zich fel verzette tegen de verregaande mechanisering van het arbeidsproces.

=== Verdere sociale en politieke ontwikkelingen ===
&lt;br&gt;

== Strijd om de arbeidstaakbeheersing ==

=== Begin van de arbeidssociologie ===

=== De 'sociale quaestie'===
[[ File:Eisenwalzwerk (Moderne Cyklopen) - Adolf Friedrich Erdmann von Menzel (Alte Nationalgalerie).jpg | thumb | Werkomstandigheden in een ijzerwalsfabriek (Schilderij van Adolph Menzel uit ca 1875) ]]

De laatste twintig jaar van de negentiende eeuw werden gekenmerkt door crises: misoogsten, hongersnood dalende lonen bij stijgende prijzen. Hierdoor toenemende armoede en ontevredenheid van de arbeiders met hun lot. In de samenleving ontstond de 'sociale quaestie'. 

Verlichte werkgevers zagen dat het zo niet langer kon en werkten bijvoorbeeld aan: betere werkomstandigheden, pensioen, winstdeling, arbeidersdorp enz.  Conservatieve burgerij was hier nog niet aan toe. Tegen stakingen en demonstraties werd met harde hand opgetreden. 

Naar aanleiding van de stakingen en demonstraties kwam er een parlementaire enquête en werden commissies aan het werk gezet om de 'arbeidersellende' te inventariseren. Dit leidde in 1890 tot de oprichting van de Arbeidsinspectie, die moest toezien op de naleving van de wetten met betrekking tot de arbeidsomstandigheden.

=== Arbeidstaakbeheersing ===
Bij arbeidstaakbeheersing wordt bedoeld beslissingsruimte. Het gaat daarbij om de ruimte die mensen, zowel leidinggevenden als uitvoerenden, in hun werk hebben om eigen keuzes te maken en beslissingen omtrent de uitvoering van hun taken te nemen. Het arbeidsproces beheersen betekent op de juiste wijze en op het juiste moment in dat proces in te grijpen en het bijsturen als dat nodig mocht zijn.
De operationele definitie van de arbeidstaakbeheersing luidt: 
* de mogelijkheid tot het beheersen van het domein waarop mensen werkzaam zijn;
* het bepalen van de aanpak en de methode van uitvoering;
* het hebben van overzicht over de totaliteit van het productieproces (ook dienstverlening), ook wel systeeminzicht genoemd.

=== Taylorisme ===
Taylor’s mensbeeld: De arbeider is lui, maar gevoelig voor geld. De arbeider kan via geldelijke aanmoedigingen worden aangezet tot het leveren van grotere prestaties.

Het managementsysteem van Taylor bestond uit de volgende elementen: 
* standaardisatie - o.a. het opstellen van regels voor inkoop en voorraadbeheer, standaardisatie van gereedschappen, verbetering van boekhouding en kostprijsberekening en lopende bandonderhoud;
* controle op het productieproces gebaseerd op een aparte afdeling planning;
* de aanstelling van functionele voorlieden, om productietempo te bewaken en discipline te handhaven;
* het verrichten van tijdstudies met behulp van de stopwatch; 
* introductie van een premieloonstelsel met gedifferentieerd stukloon en bonussystemen naar prestatie.

De productieprincipes van Taylor zie je ook vandaag de dag nog als het gaat om efficiency. De beheersing van het arbeidsproces en standaardisatie staan in een hoog vaandel. Ook werkt men met bonussen en andere beloningssystemen waarbij werknemers elkaars concurrenten zijn.

[[Bestand:Henri_Fayol,_1900.jpg|thumb|Henri Fayol, ca. 1900]]

=== Fayolisme ===
Henri Fayol's benadering van organisatie en management was taakgericht en lijkt op die van Taylor, maar hij legde een grotere nadruk dan Taylor op de structuur van de organisatie.

=== Fordisme ===
Consumentisme was een nieuw idee binnen het Fordisme. De werknemers waren in staat om op een gegeven moment zelf een Ford konden kopen. Daarnaast was er sprake van een stukje sociale controle (het werkgelegenheidscontract).

Fords benadering van organisatie en management was taakgericht en lijkt op die van Taylor, maar hij legde een grotere nadruk dan Taylor op de structuur van de organisatie.

De cyclustijd was bij Ford belangrijk. De tijd die een arbeider met één taak bezig is werd teruggebracht van 514 naar 2.3 minuten. (Taylor deed tijdstudies) De lopende band zorgde ervoor dat de arbeidstijd in het productieproces nog verder werd teruggebracht en de productie omhoog ging. Ook belangrijk bij Ford, standaardisatie: verwisselbaarheid van de onderdelen.

De belangrijkste kenmerken van het Fordisme zijn:
* Standaardisatie
* Werkplekbinding -  Bij Ford bleef de arbeider op een vaste plek staan en kwam het werk via de lopende band naar hem toe. In de Taylor-gedachte was er nog een restant van de vakliedencultuur
* Consumentisme
* Werkgelegenheidscontract: zowel binnen als buiten de poort moesten de arbeiders gedisciplineerd worden. Bij Taylor was dit alleen binnen de poort. Ford gaf de arbeiders ook een vaste beloning in tegenstelling tot Taylor die een premieloonstelsel voorstond.

=== Nogmaals: Nederland en België vergeleken ===
&lt;br&gt;

== In discussie met taylorisme en fordisme ==

=== Benaderingen in de arbeidssociologie ===

=== Human relations en humanresourcesmanagement ===

==== Hawthorne-experimenten ====
De Hawthorne-experimenten werden verricht van 1927 t/m 1933. In de Hawthorne-fabrieken werd onderzoek gedaan naar de productiviteit van arbeiders. In deze fabrieken van Electric-Mayo werd gekeken welke veranderingen in arbeidsomstandigheden invloed hadden op de efficiëntie.

Men paste bijvoorbeeld de verlichting en/of de verwarming aan. Vervolgens werd gekeken of de snelheid of accuraatheid van het werk veranderde.

==== Ontstaan van hrm ====

==== Het prerogatief van het management ====
Binnen de humanrelationsbenadering ging men ervan uit dat de beslissingen over de inrichting van de arbeidsorganisatie en het arbeidsproces volledig bij het management hoorden te liggen (Mok, 2011). Dit houdt in dat er gebieden zijn binnen de arbeidsorganisatie waarover het management beslist en waarop de arbeiders geen invloed hebben.

==== Personeelsafdelingen: mensbeeld van de humanrelationsbenadering ====

=== Humanisering ===
Onder &lt;i&gt;humane arbeid&lt;/i&gt; verstaan we arbeid die werknemers de mogelijkheden biedt om tot ontplooiing en zelfverwerkelijking in de verrichting van hun arbeidstaken te komen (Mok, 2011).

==== Arbeidsmotivatie ====

David McGregor heeft in zijn werk (1960) gebruik gemaakt van de piramide van Maslow (motivatietheorie). Hij nam de basisbehoeften van arbeiders met betrekking tot hun werk als uitgangspunt. Volgens McGregor zijn alle mensen in principe bereidwillig om te werken en wil iedereen zich in te zetten voor de organisatie. Maar dit hangt af van hoe er met hen wordt omgesprongen. Hij stelde dat het aan het management was om voorwaarden te scheppen waardoor nuttige kwaliteiten tot uiting konden komen.

==== Motivatoren ====

==== De 'gezonde' organisatie ====

==== Het 'falen' van het participatief management ====

=== De vroegere sociotechnische systeembenadering ===

=== Nederlandse Humaniseringsschool (1940-1965) ===
De uitkomsten van het onderzoek naar arbeidsvoldoening van Ido kunnen beïnvloed zijn door het HALO-effect. Van het HALO-effect is sprake wanneer de aanwezigheid van een zekere kwaliteit suggereert dat er ook andere kwaliteiten aanwezig zullen zijn. De uitkomsten van het onderzoek van Ido zijn wellicht beïnvloed door factoren buiten de arbeidssituatie.  

Met de &lt;i&gt;paradox van de arbeidssatisfactie&lt;/i&gt; doelt men op het feit dat veel mensen klagen over hun werk, maar dat bij onderzoeken ongeveer drie vierde deel van de ondervraagden aangeeft tevreden is met zijn werk.

=== Vormen van humanisering ===
De belangrijkste vormen van humanisering van de arbeid gaan over de werkstructurering en het werkoverleg.

Voorbeelden van humanisering door werkstructurering:
* taakroulatie
* taakverruiming (taakverbreding)
* taakverrijking
* autonome taakgroep

Een autonome taakgroep is een zelfsturend team. Het bedrijf zorgt voor de kaders/grondstoffen en geeft een afdeling een integrale opdracht. Deze afdeling of groep is vervolgens verantwoordelijk voor de werkwijze en het resultaat.

Het onderwijs is zeer geschikt voor autonome taakgroepen. Een school bestaat uit teams, alle vakdocenten zijn in een team aanwezig met aan het hoofd een teamleider. Alle teamleden hebben verschillende taken, zoals mentor, leerlingbegeleider of organisator van een onderwijsactiviteit. Gezamenlijk zorgen zij ervoor dat leerlingen op het instroomniveau minimaal uitstroomt.

=== School van Friedmann ===
&lt;br&gt;

== De discussie met Taylor en Ford gaat voort ==

=== Technologisme ===
Technologisme gaat over de benaderingen in de arbeidssociologie die de stand van de techniek en de aard en organisatie van de arbeid bepalend achten voor de arbeidsbeleving en het bewustzijn van werknemers.

In het technologisme gaat men er vanuit dat de technologie de oplossing heeft voor heel veel maatschappelijke kwalen.

=== Instrumentalisme ===

=== Arbeidsprocesbenadering ===

=== Moderne sociotechniek ===
In het vroege sociotechnische benadering nam men de oriëntatie en motivatie van werknemers als uitgangspunt en hield men minder rekening met de invloed van sociale aspecten. Moderne sociotechniek kijkt naar een combinatie van sociale en technische elementen van een arbeidssituatie.

=== Kwaliteit van arbeid ===

=== Risicomaatschappij ===
Kenmerken van de risicomaatschappij:
* individualisering van de levensstijl;
* geleidelijke afbraak van de sociale zekerheid en van betaald werk;
* verminderde betekenis van de nationale staat;
* mondialisering van de kapitaalstromen;
* ecologische crises;
* massale intrede van vrouwen op de arbeidsmarkt (de genderrevolutie);

De genoemde risico's vormen allerlei uitdagingen, ook voor de Nederlandse samenleving. Onze dijken worden bestendigd tegen veranderende klimaatomstandigheden. Arbeid krijgt een andere rol en betekenis in de samenleving en we hebben te maken met economische invloeden en veiligheidsissues vanuit heel de wereld.   

&lt;br&gt;

== Ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid ==
[[Bestand:In de Dierentuin te Den Haag hebben op een feestvergadering een groot aantal bej, Bestanddeelnr 079-0785.jpg|thumb|Bejaarden vieren de invoering van de AOW. Applaus voor minister Drees. 1956]]

=== Wet- en regelgeving ===
De Wet Verbetering poortwachter is op 1 april 2002 van kracht geworden om de WAO-instroom drastisch te beperken. De verantwoordelijkheid voor ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid werd hiermee nog duidelijker bij de werkgever gelegd.

&lt;b&gt;Sociale zekerheid&lt;/b&gt;&lt;br&gt;
(Zie ook de Kleine gids voor de sociale zekerheid)
&lt;hr&gt;
* Sociale verzekeringen
** Volksverzekeringen 
*** AOW
*** Ziektewet
*** ANW
*** WIA (WGA/IVA)
** Werknemersverzekeringen 
*** AWBZ
*** WW 
*** AKW
*** WULBZ
* Sociale voorzieningen (Bijstand WWB)
&lt;hr&gt;

WIA - Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen

Na 2 jaar:
* &lt;35% arbeidsongeschikt
* &gt;35% maar &lt;80% of &gt;80% maar niet duurzaam: WGA (regeling werkhervatting gedeeltelijke arbeidsongeschikten)
* &gt;80% en duurzaam arbeidsongeschikt: IVA (inkomensvoorziening volledig arbeidsongeschikten)

Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO)
- ingevoerd in januari 2007
- 2011 bijstelling visie Bussemaker
- hervorming langdurige zorg in januari 2015

=== De geldprikkel ===

=== Ziekteverzuim in Nederland en België ===

=== Ziekteverzuim als signaal ===
Het ziekteverzuim in Nederland zit rond de vier procent en verschilt per sector. We kunnen verschillende soorten ziekteverzuim onderscheiden.

; Wit verzuim
: Dit wil zeggen dat men 'objectief' ziek is. Dit wordt geschat op 20% van het totale verzuim.

; Grijs verzuim
: Men meldt zich ziek maar had eventueel wel kunnen werken. Dit wordt geschat op 75% van het totale verzuim.

; Zwart verzuim
: Men voelt zich niet ziek maar komt liever niet naar het werk. Dit wordt geschat op 5% van het totale verzuim.

; Roze verzuim
: Men voelt zich ziek of is ziek en gaat toch werken.
: Roze verzuim kom je tegen in het onderwijs en gezondheidszorg omdat deze werknemers vaak sterk verbonden zijn met de verantwoordelijkheden die bij het werk horen en omdat ze weten dat hun collega's eventueel voor hun werk opdraaien.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width: 60%;&quot;
|+ Ziekteverzuim in zijn diverse verschijningsvormen
|-
|
| Ziek zijn
| Zich ziek voelen
| Zich ziek melden
|-
| Wit verzuim
| X
| X
| X
|-
| Grijs verzuim
| -
| X
| X
|-
| Zwart verzuim
| -
| -
| X
|-
| Roze verzuim
| (X)
| (X)
| -
|}

Om verzuim te bestrijden kan een werkgever het volgende doen:

# Werknemers zoveel mogelijk betrekken bij de machtsverhoudingen.
# Interessante, motiverende taken en goede arbeidsomstandigheden en -voorwaarden.
# Een platte organisatiestructuur met korte lijnen.
# Aandacht voor de zieke werknemer tijdens en na de ziekte.

=== Arbodiensten ===
[[Bestand:Meer veiligheid bij het werk Weeknummer 59-10 - Open Beelden - 14956.ogv|thumb|Bioscoopjournaals waarin Nederlandse onderwerpen van een bepaalde week worden gepresenteerd. Bedrijfsveiligheidbeurs te Amsterdam. Met oa een demonstratie van een valgordel, onbreekbaar glas, een looplamp die onder water gebruikt kan worden, een detector voor gevaarlijke nevels, het testen van de veiligheid van helmen en een pasta die de handen beschermt tegen zuren, dat wordt gedemonstreerd met het in de hand oplossen van een brokje zink in zoutzuur.]]

In de Arbowet staan regels om de gezondheid en veiligheid op je werkplek te verbeteren. De afkorting komt van Arbeidsomstandighedenwet. De regels in de Arbowet gelden voor zowel werknemers, werkgevers als zelfstandig ondernemers.

De arbeidsomstandigheden wetgeving is in drie delen opgesplitst:

; Arbowet
De Arbowet is de basis van de arbowetgeving. Hierin staan de algemene bepalingen die gelden voor alle plekken waar arbeid wordt verricht (dus ook voor verenigingen en stichtingen). 

; Arbobesluit
: Dit is een uitwerking van de Arbowet. Hierin staan de regels waar zowel werkgever als werknemer zich aan moeten houden om arbeidsrisico's tegen te gaan.

; Arboregeling
: Deze regeling is weer een verdere uitwerking van het Arbobesluit. Het gaat hierbij om concrete voorschriften.

De toezichthouder op de naleving van de arbowet is de arbeidsinspectie. Deze kan een onderzoek instellen wanneer na een ongeval (als daarom wordt gevraagd door een ondernemingsraad, personeelsvertegenwoordiging of vakbond). De arbeidsinspectie kan voor het onderzoek een woning binnentreden zonder toestemming van de bewoner en mag iedereen staande houden om naam, voornamen, adres en geboortedatum te vragen. Meewerken is verplicht: gebeurt dit niet vrijwillig, dan kan dit onder dwang gebeuren.

Volgens de arbowet moet de werkgever zorgen voor de veiligheid en de gezondheid van de werknemers inzake alle met de arbeid verbonden aspecten. Om dat te bereiken moet hij een beleid voeren dat gericht is op zo goed mogelijke arbeidsomstandigheden. Dat beleid moet hij regelmatig toetsen en eventueel aanpassen.

=== Welzijn in de arbeid ===

==== Arbowet/Wet welzijn op het werk ====
Outplacement houdt in dat er een passende baan wordt gezocht buiten de eigen arbeidsorganisatie voor een personeelslid omdat de huidige plek onvoldoende aansluit bij de eigenschappen en kwaliteiten van het personeelslid.

=== Verdere aspecten van de arbeidskwaliteit ===

=== Vrede of onvrede met de arbeidssituatie ===
Met behulp van het fonteinschema over onvrede, klachten en vormen van protest van werknemers kan uitgelegd worden hoe ziekteverzuim een bron van onvrede kan zijn. 

=== Het arbeidsproces ===

==== Fragmentatie van taken ====

==== Autonomie ====

==== Formele regels in acht nemen ====

==== Informatie en deelneming in de besluitvoering ====

==== Employability of multi-inzetbaarheid ====

==== Benutting van kwalificaties ====

==== Geen flexibiliteit zonder zekerheid! ====
Van 'flexicurity' wordt gesproken als flexibiliteit en zekerheid met elkaar samengaan. Dit blijkt in de praktijk onhaalbaar. Het gegeven dat deze combinatie onmogelijk gerealiseerd kan worden, heeft onder andere te maken met zeggenschap (management) en het feit dat werknemers aan hun taken gehecht zijn.

=== Wiens oordeel is maatstaf voor kwaliteit ===
&lt;br&gt;

== Arbeidsmarkt en arbeidsverhoudingen ==

=== De arbeidsmarkt als markt ===
De arbeidsmarkt is een plaats waar vraag en aanbod geruild worden tegen een bepaalde prijs. De formele definitie is: Het totaal van ruil- en onderhandelingsprocessen dat plaatsvindt tussen de vragers en aanbieders van arbeidsvermogen en de daarmee samenhangende regels en institutionele arrangementen, waardoor zowel de allocatie als de prijsvorming van arbeid tot stand komt (J.J. van Hoof, 1998).

We spreken van een interne arbeidsmarkt en de externe arbeidsmarkt. Intern wil zeggen binnen een organisatie. En extern buiten organisaties. Een werknemer kan binnen zijn organisatie op zoek gaan naar ander werk. Een werknemer kan ook buiten zijn organisatie zoeken naar ander werk.

De toewijzingsfunctie staat in de arbeidsmarkt tegenover de prijsvormings- of verdelingsfunctie.
* Toewijzingsfunctie: arbeidskrachten worden verdeeld over de beschikbare banen. Op zo'n manier dat volledig in de maatschappelijke behoeften aan goederen en diensten wordt voorzien.
* Prijsvormings- of verdelingsfunctie: het geheel van materiële en immateriële voorwaarden die werkgevers bieden en die werkgevers kunnen bedingen bij de vraag en het aanbod van arbeid. 

==== De arbeidsmarkt als geheel van machtsrelaties ====
De machtsrelatie tussen werkgever en werknemer is altijd ongelijk.

=== De structuur van de arbeidsmarkt ===
In Nederland is de arbeidsdeelname van ouderen tussen de 55 en 64 jaar bijzonder laag geworden, slechts 37%.  Nu de pensioenleeftijd naar 67 jaar is opgetrokken betekent dit dat het percentage arbeidsdeelname waarschijnlijk nog lager is geworden.

Structuur van de arbeidsmarkt in 2017

* 5.3% van de beroepsbevolking is werkloos
* 48% parttimers (man 28% en vrouw 77%)
* Netto participatiegraad 65,8 (van de beroepsbevolking: tussen 18-67 jaar en tot werken in staat)

=== Werking van de arbeidsmarkt: enige verklaringen ===

==== De neoklassieke theorie ====
De neoklassieke theorie beschouwt de arbeidsmarkt als een echte markt, waar vragers en aanbieders bijeenkomen en waar de prijs bepaalt of de vrager arbeidsvermogen zal kopen en de aanbieder zijn arbeidsvermogen zal verkopen. De neoklassieke theoretici aan dat de markt perfect doorzichtig is, dat wil zeggen dat er volledige concurrentie bestaat.

De neoklassieke theorie (arbeid wordt benaderd als kapitaaleenheid):
* de prijs bepaalt;
* markt is doorzichtig;
* volledige concurrentie.

[[Bestand:WhiteandKeynes.jpg|thumb]]

==== Keynesianisme ====
Volgelingen van Keynes zoeken de de voornaamste oorzaak van het in en uitschakelen van arbeid in de fluctuaties op de markt van goederen en diensten. Als de vraag naar goederen en diensten toenemen, zal de vraag naar arbeid ook toenemen. Daalt de vraag dan zullen mensen ontslagen worden. De overheid zou de vraag naar goederen moeten stimuleren om de werkloosheid te doen afnemen. In de visie van Keynes is werkloosheid altijd onvrijwillige werkloosheid.

De Keynesiaanse theorie (beheersen van fluctuaties in de markt van arbeid):
* als vraag toeneemt. neemt de producent meer mensen in dienst;
* de overheid moet de vraag naar goederen en diensten stimuleren om werkloosheid te doen afnemen.

==== Neo-institutionele benaderingen ====
De neo-institutionele benadering wordt zo genoemd omdat institutioneel te maken heeft met de werking van de markt en neo omdat het ideeën ontleent aan de neoklassieke theorie.  Veel van de instituties of procedures zijn ontleend aan de collectieve arbeidsverhoudingen, de relaties tussen georganiseerde partijen op de arbeidsmarkt.

De neo-institutionele benadering gaat niet uit van de perfecte doorzichtigheid van de markt, maar neemt aan dat er tal van redenen zijn waarom de markt niet werkt of anders dan de neoklassieken. De ene ongeschoolde arbeider is geen concurrent voor bijvoorbeeld een ingenieur binnen een bedrijf. Dit is segmentering van de arbeidsmarkt, tussen de segmenten kunnen ondoordringbare schotten staan. Men mist bepaalde vakkennis, diploma. Of men mist sociaal kapitaal, cultuur kapitaal, moreel kapitaal. De arbeidsmarkt is hierdoor onderhevig aan een scherpe selectie. Dit heeft gevolgen voor carrièremogelijkheden. Het is juist de interne arbeidsmarkt (de vaste kern van het bedrijf) die de grootste carrièrekansen heeft. Elk bedrijf heeft een meer of minder flexibele bemanningsstrategie die onder andere afhankelijk is van de arbeidstijd, de pieken in de productie of dienstverlening en een bedrijfstijd. Men neemt alleen personeel aan die in het bedrijf past en soms neemt men in tijd van arbeidsschaarste gespecialiseerd personeel aan om de concurrent voor te zijn. (labor hoarding, oppotten van personeel). In tijden van economische crises wordt het overbodige personeel, dat niet in vaste dienst is het eerst ontslagen. De vaste kern (interne arbeidsmarkt)  mag (voorlopig) blijven. 

De neo-institutionele benaderingen (werking van de arbeidsmarkt):
*  ontleend aan collectieve arbeidsverhoudingen
* niet alle vragers/aanbieders zijn elkaars concurrent (non-competing groups);
* interne arbeidsmarkt - labour hoarding;
* screening-theorie.

=== De gesegmenteerde arbeidsmarkt ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
|+ Figuur: De gesegmenteerde arbeidsmarkt
| colspan=&quot;4&quot; | Primaire arbeidsmarkt (P)
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | Interne&lt;br&gt;arbeismarkt (I)
| PI
| PE
| rowspan=&quot;2&quot; | Externe&lt;br&gt;arbeidsmarkt (E)
|-
| SI
| SE
|-
| colspan=&quot;4&quot; | Secundaire arbeidsmarkt (S)
|}

Voorbeelden:
* Primaire / Interne arbeidsmarkt - Directie/ docenten met een vaste aanstelling. Hoog opgeleid, goede betaling
* Primaire/ Externe arbeidsmarkt - Invalleerkrachten, ingehuurde adviseur van directie consultant
* Secundaire / Interne arbeidsmarkt - conciërges, lesassistenten, administratie
* Secundaire / Externe arbeidsmarkt - ingehuurde schoonmaak

Transitionele arbeidsmarkt heeft te maken met levensloop.
* Arbeidsmarkt wekt beter naarmate mensen soepeler transities kunnen maken tussen verschillende posities op de arbeidsmarkt.
* Wisselt per levensfase waar mensen in verkeren.

=== Arbeidsverhoudingen ===

==== Arbeidsvoorwaardenbeheersing ====

==== Collectieve arbeidsverhoudingen ====

=== Het poldermodel ===
Het Nederlandse poldermodel wordt gekenmerkt door: loonmatiging, nadruk op het scheppen van werkgelegenheid en gedecentraliseerd onderhandelen in het kader van een centraal akkoord tot matiging van de eisen, afgesloten tussen vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers in de Stichting van de Arbeid onder het wakend oog van de overheid. Dit Akkoord werd afgesloten in 1982 te Wassenaar en heet daarom het Akkoord van Wassenaar.

De werkgevers VNO/NCW, de werknemers (FNV/ CNV) en de overheid (minister van sociale zaken) onderhandelen samen over over de cao’s. Dit wordt vooral op bedrijfstakniveau uitgevoerd.

=== Medezeggenschap ===

==== Niveaus van arbeidsverhoudingen ====

==== Arbeiders en bedienden ====

==== Ondernemingsraad ====

=== Verhouding overlegorganen - vakbonden ===
Vakbonden en de werking van arbeid.

De grote socialistische NVV opgericht door H. Pollack was de eerste vakcentrale in Nederland (Nederlandsch Verbond van Vakverenigingen). De opvolger hiervan is het FNV.

De organisatiegraad is in de loop van de tijd veranderd en verschilt ook per bedrijfstak.

Taken van de vakbonden zijn:
* CAO
* Sociale partners
* Belangenbehartiging
* Bemiddeling

De werkgevers en werknemersorganisaties overleggen met elkaar over de CAO. Daarna wordt deze door de overheid algemeen verbindend verklaard (Poldermodel: zoeken naar gesprek, overleg, consensus). Inmiddels, na de economische crisis in 2008, is deze situatie wat afgekalfd. Ontslagrecht is veranderd. Bedrijven krijgen meer vrijheid en werknemers werden ingekaderd. De scheidslijnen zijn harder geworden: de vakbond moet harder roepen dan voorheen.

== Toekomst van de arbeid ==

=== De Bijbelse visie op arbeid ===

=== Vakmanschap ===
Vakmanschap houdt in dat de eigen competenties optimaal benut worden. Een vakman heeft daarnaast greep op het taakdomein, de methode van werken en de totaliteit van het arbeidsproces.

==== Erosie van het vakmanschap? ====
Als het denk- en ‘doeproces’ van de beroepsbeoefenaar met elkaar verweven zijn, komt dit de kwaliteit van het werk ten goede. Door de toename van flexibilisering en ook Job hopping komt deze relatie onder druk te staan.  

==== Waar de alarmbel rinkelt ====

=== Maatschappelijk verantwoord ondernemen ===

=== Visie op arbeid nu en later ===
[[Bestand:2008_Taipei_IT_Month_Day2_Taipei_City_Government_Intelligent_Housekeeping_Robot.jpg|thumb|Een huishoudrobot uit 2008]]

Door automatisering en robotisering verdwijnen taken die eerst door mensen werden gedaan (denk aan de verkoop en controle van treinkaartjes versus de OV-chipkaart). Banen verdwijnen, veranderen en er komen nieuwe soorten banen bij.

Doordat voor veel taken technische oplossingen komen, worden veel dingen die eerst met de hand gedaan moesten worden, overgenomen door apparaten. De activiteiten van de beroepsbeoefenaar raken steeds meer verweven met technologie.

=== Belangrijke ontwikkelingen voor de toekomst van de arbeid ===
Technologisch determinisme wil zeggen dat de sociale verhoudingen en de richting van de maatschappelijke ontwikkeling door de technologie worden bepaald.  Uit onderzoek blijkt echter dat er culturele verschillen zijn in de manier waarop het werk georganiseerd is rond dezelfde technologie, bijvoorbeeld t.a.v. het management, de opleiding van het personeel en de wijze van introductie van nieuwe technologie.

Het is werk dat veelal door ongeschoolde werkers gedaan kan worden. Een groot deel van toekomstig personeel is goed geschoold en zal niet in deze laagbetaalde banen willen blijven. Met als gevolg een groot verloop. Tevens zullen deze banen in tijden van crises snel verdwijnen wat tot  grote werkloosheid leidt.

Ook mondialisering is van invloed is op arbeid in Nederland. Essentiële beslissingen die  de toekomst van de onderneming raken zullen ergens in de ‘internationale ruimte’ worden genomen. 

Uit: Voor de zekerheid (SCP)

* Meer tijdelijke contracten
* Hybridisering van werk
* Flexibiliteit raakt steeds meer mensen

Dit heeft te maken met (wat zijn de oorzaken?):
* Globalisering
* Technologie
* Culturele ontwikkelingen
* Instituties

4 scenario's voor de toekomst
* De ik-BV (digitale platvormeconomie)
* Levenslange odyssee
* De terugkeer naar het paradijs
* Coöperatief werken

&lt;br&gt;

== Belangrijke begrippen ==
Definitie van arbeid (breed en smal)

Arbeidswaardeleer

Arbeidsethos en arbeidsmoraal

Arbeidsdeling en arbeidsmoraal

3 aspecten van arbeidsdeling

Industrialisatie (definitie en theorie in de huidige samenleving)

Arbeidstaakbeheersing

Taylorisme en Fordisme

Poldermodel en sociale partners

Neo-klassieke theorie / Keynesiaanse / neo-institutionele benaderingen

Gesegmenteerde arbeidsmarkt
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>hknjqgd5aqsconn6sb7pokvn1rh20ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maatschappijleer/Maatschappijleer 3 havo/Waarom maatschappijleer?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37956</id>
    <revision>
      <id>425249</id>
      <parentid>423457</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T07:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Túrelio</username>
        <id>6505</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:In de dierentuin te Den Haag hebben op een feestvergadering een aantal bejaarden de Noodwet Drees uitgeluid. Met applaus - SFA005000279.jpg]] → [[File:In de Dierentuin te Den Haag hebben op een feestvergadering een groot aantal bej, Bestanddeelnr 079-0785.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:In de Dierentuin te Den Haag hebben op een feestvergadering een groot aantal bej, Bestanddeelnr 079-0785.jpg]]</comment>
      <origin>425249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4500" sha1="g5i169mmv414hkrpyack5uknfti33j0" xml:space="preserve">&lt;p style=&quot;font-size:80px;&quot;&gt;1 Waarom maatschappijleer?&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:40px;&quot;&gt;Waar gaan de lessen maatschappijleer over...&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Aan het einde van de les:&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; kun je vertellen waar het vak maatschappijleer over gaat;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; kun je uitleggen wat een maatschappelijk probleem is aan de hand van de vier kenmerken;&lt;/p&gt;
&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;rarr; kun je voorbeelden geven van een maatschappelijk probleem;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;


[[Bestand:Small_Island_in_Lower_Saranac_Lake.jpg|thumb|upright=3|Island of Lower Saranac Lake, Adirondack Mountains, New York state, USA]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;DE SAMENLEVING&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;In je eentje op een onbewoond eiland ...&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;In een samenleving houd je rekening met elkaar.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;i&gt;Met welke regels en verwachtingen heb je te maken?&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;


[[Bestand:DARK_CLOUDS_OF_FACTORY_SMOKE_OBSCURE_CLARK_AVENUE_BRIDGE_-_NARA_-_550179.jpg|thumb|upright=1.5|Luchtvervuiling van fabrieken in de VS, 1973]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;MAATSCHAPPELIJKE PROBLEMEN&lt;/p&gt;
* https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2169615-ierse-abortuswetgeving-op-de-schop.html

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;We spreken van een maatschappelijk probleem als:&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;1.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;2.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;3.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;4.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;MP &amp;raquo; PP&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:100px;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;


[[Bestand:StembiljetStemmenGemeenteRenkum19maart2014.jpg|thumb|upright=1.5|Het uitbrengen van een stem via een stembiljet en met het rode potlood tijdens de gemeenteraadsverkiezingen van 19 maart 2014 in Wolfheze (gemeente Renkum).]]

&lt;hr&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:30px;color:green;&quot;&gt;DILEMMA'S&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Een lastige keuze uit twee dingen die allebei voordelen of juist nadelen hebben.&lt;/p&gt;
* https://dilemmaopdinsdag.nl/archief/

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;DR&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;PD&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;PS&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;VZS&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:150px;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/p&gt;


[[Bestand:Chinatown_manhattan_2009.JPG|1000px|Chinatown, Manhattan - New York]]

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

[[Bestand:In de Dierentuin te Den Haag hebben op een feestvergadering een groot aantal bej, Bestanddeelnr 079-0785.jpg|1000px|Bejaarden vieren de invoering van de AOW. Applaus voor minister Drees. 1956]]

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;Bejaarden vieren de invoering van de AOW. Applaus voor minister Drees. 1956&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

[[Bestand:Gouden_Koets_2011.jpg|1000px|De Gouden Koets op Prinsjesdag 2011]]

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;

[[Bestand:Howells, Stops of Various Quills, 1895 071 large a.jpg|1000px|Vrouwe Justitia wordt doorgaans afgebeeld als een geblinddoekte figuur, met in haar rechterhand een zwaard en in haar linkerhand een weegschaal.
]]

&lt;p style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/p&gt;


&lt;hr&gt;

; Bij een maatschappelijk probleem...
: a. speelt de media een grote rol bij de oplossing ervan.
: b. staan werkgevers en werknemers tegenover elkaar.
: c. zijn automatisch alle Nederlanders betrokken.
: d. zijn mensen het vaak oneens over de oplossing.


; Wat is een goed voorbeeld van een maatschappelijk probleem?
: a. Door een wisselstoring ontspoort er een trein waarbij tientallen mensen gewond raken. 
: b. Een 67-jarige vrouw heeft een nieuwe nier nodig.
: c. Op de Amsterdamse wallen zijn bijna elk weekend vechtpartijen. 
: d. Zware regenval zorgt dagenlang voor overlast op de snelwegen.


; In de krant staat dat slechts 20% van de zzp-ers is verzekerd voor arbeidsongeschiktheid. Bij welk thema hoort dit onderwerp?
: a. parlementaire democratie
: b. pluriforme samenleving
: c. rechtsstaat
: d. verzorgingsstaat 
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>g5i169mmv414hkrpyack5uknfti33j0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wereldliteratuur/TOP 100 Wereldliteratuur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39242</id>
    <revision>
      <id>425238</id>
      <parentid>394274</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T13:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4600" sha1="k3toirgb4ksonwd0gkp3k62m2womi1k" xml:space="preserve">{{Index Wereldliteratuur}}
De '''''Verdensbiblioteket''''' is een lijst met de beste boeken uit de wereldliteratuur die werd samengesteld op initiatief van de gezamenlijke Noorse boekenclubs.  Een honderdtal schrijvers uit meer dan vijftig landen werkten mee aan het samenstellen van deze lijst, die voor het grootste deel uit romans bestaat.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.bokklubben.no/SamboWeb/side.do?rom=WB Officiële website]&lt;/ref&gt; Wie zich afvraagt welke boeken je moet lezen voor wereldliteratuur, krijgt hier een mooi en boeiend leesprogramma voorgeschoteld.

== Top 100 Wereldliteratuur alfabetisch ==
# 1984, George Orwell 
# Absalom, Absalom!, William Faulkner
# Aeneis, Vergilius 
# [[Edgar Allan Poe|Alle verhalen, Edgar Allan Poe]] 
# Anna Karenina, Lev Tolstoj 
# Bekentenissen van Zeno, Italo Svevo 
# Beminde, Toni Morrison 
# Berlin Alexanderplatz, Alfred Döblin
# Boestan, Saadi
# Boze geesten, Fjodor Dostojevski
# Buddenbrooks, Thomas Mann
# Dagboek van een gek en andere verhalen, Lu Xun
# De blikken trommel, Günter Grass
# De dood van Ivan Iljitsj, Lev Tolstoj 
# De gebroeders Karamazov, Fjodor Dostojevski
# De Geschiedenis, Elsa Morante
# [[Wereldliteratuur/De goddelijke komedie|De goddelijke komedie]], Dante Alighieri
# De idioot, Fjodor Dostojevski
# De leerschool der liefde, Gustave Flaubert
# De Lotgevallen van Huckleberry Finn, Mark Twain 
# De man zonder eigenschappen, Robert Musil
# [[Ernest Hemingway/The Old Man and the Sea|De oude man en de zee]], Ernest Hemingway
# De stad der blinden, José Saramago 
# De Toverberg, Thomas Mann
# De vreemdeling, Albert Camus
# [[Decamerone]], Giovanni Boccaccio
# Diepe wildernis: de wegen, João Guimarães Rosa
# Dode zielen, Nikolaj Gogol
# Don Quichot, Miguel de Cervantes Saavedra 
# Een poppenhuis, Henrik Ibsen
# Een wereld valt uiteen, Chinua Achebe 
# [[Michel de Montaigne|Essais, Montaigne]]
# Fantastische verhalen, Jorge Luis Borges
# Faust I &amp; II, Johann Wolfgang von Goethe
# [[Wereldliteratuur/Gargantua et Pantagruel|Gargantua en Pantagruel]], François Rabelais 
# Gedichten, Paul Celan
# Genji Monogatari, Murasaki Shikibu
# Gilgamesj-epos, Anoniem
# Grashalmen, Walt Whitman 
# Grote verwachtingen, Charles Dickens
# Gullivers reizen, Jonathan Swift 
# Hadrianus' gedenkschriften, Marguerite Yourcenar 
# Hamlet, William Shakespeare 
# Het boek der rusteloosheid, Fernando Pessoa
# Het boek Job, Anoniem
# Het geluid van de berg, Yasunari Kawabata
# [[Amerikaanse literatuur/The Sound and the Fury|Het Geraas en Gebral]], William Faulkner 
# Het gouden boek, Doris Lessing
# Het proces, Franz Kafka
# Het seizoen, de trek naar het Noorden, Tayeb Saleh 
# Het slot, Franz Kafka
# Honderd jaar eenzaamheid, Gabriel García Márquez
# Honger, Knut Hamsun
# Ilias, Homerus 
# Jacques de fatalist en zijn meester, Denis Diderot
# Kinderen van Gebelawi, Naguib Mahfouz
# King Lear, William Shakespeare 
# Liefde in tijden van cholera, Gabriel García Márquez
# Lolita, Vladimir Nabokov 
# Madame Bovary, Gustave Flaubert
# Mahabharata, Anoniem 
# Mathnawi, de Perzische Koran, Jalal ad-Din Rumi 
# Medeia, Euripides 
# Metamorfosen, Ovidius 
# Middernachtskinderen, Salman Rushdie
# Middlemarch, George Eliot
# Misdaad en straf, Fjodor Dostojevski
# [[Amerikaanse literatuur/Moby Dick|Moby Dick]], Herman Melville
# Molloy, Malone sterft, Naamloos (trilogie), Samuel Beckett 
# [[Engelse literatuur/Mrs. Dalloway|Mrs. Dalloway]], Virginia Woolf 
# [[Engelse literatuur/To the Lighthouse|Naar de vuurtoren]], Virginia Woolf 
# Njáls saga, Anoniem 
# Nostromo, Joseph Conrad
# Odyssee, Homerus
# Oidipous, Sofokles 
# Onafhankelijke mensen, Halldór Laxness
# Onzichtbare man, Ralph Ellison
# Oorlog en vrede, Lev Tolstoj 
# Op zoek naar de verloren tijd, Marcel Proust 
# Othello, William Shakespeare 
# Pedro Páramo, Juan Rulfo 
# Pippi Langkous, Astrid Lindgren 
# Ramayana, Valmiki 
# Reis naar het einde van de nacht, Louis-Ferdinand Céline
# Rood en Zwart, Stendhal 
# Sakuntala, Kālidāsa
# Sprookjes en verhalen, Hans Christian Andersen 
# The Canterbury Tales, Geoffrey Chaucer 
# Tristram Shandy, Laurence Sterne 
# Trots en vooroordeel, Jane Austen 
# Ulysses, James Joyce
# Vader Goriot, Honoré de Balzac 
# Verhalen van duizend en een nacht, Anoniem 
# Verzamelde gedichten, Giacomo Leopardi
# Verzamelde verhalen, Anton Tsjechov 
# Verzamelde verhalen, Franz Kafka
# Woeste Hoogten, Emily Brontë
# Zigeunerromances, Federico García Lorca
# Zonen en minnaars, D. H. Lawrence
# Zorba de Griek, Nikos Kazantzakis

;Noten
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>k3toirgb4ksonwd0gkp3k62m2womi1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natuurkunde Opgaven/Inhoud</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41883</id>
    <revision>
      <id>425239</id>
      <parentid>404158</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T18:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="bgnio2ozjuzlvfwt76n1nwd47y0tbud" xml:space="preserve">{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| Index = Natuurkunde Opgaven/Index
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Index
}}
&lt;!-- zonder tabel wordt het hele vlak naast de inhoudsopgave de achtergrondkleur van paginalink, met &lt;div&gt; lukte me niet  --&gt;
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;vatop&quot;
|-
| {{Boeksjabloon (uitklappen)
| breedte = 300px
| titel = Opgaven Natuurkunde
| deel1 = Basisvaardigheden
| inhoud1 = 
* [[Natuurkunde Opgaven/Significante cijfers|Significante cijfers]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Grootheden en eenheden|Grootheden en eenheden]]
{{Boeksjabloon (uitklappen) sub 
| kopalign = left
| deel = Machten van 10
| inhoud =
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10 en 2|Machten van 10 en 2]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, optellen en aftrekken|Machten, optellen en aftrekken]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, vermenigvuldigen|Machten, vermenigvuldigen]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, delen|Machten, delen]]
}}
| deel2 = Elektriciteitsleer
| inhoud2 = {{Boeksjabloon (uitklappen) sub 
| kopalign = left
| deel = Wet van Ohm
| inhoud =
* [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|De wet van Ohm]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Weerstand in serie|Weerstand in serie]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Weerstand parallel|Weerstand parallel]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling|Weerstanden schakeling]]
}}
{{Boeksjabloon (uitklappen) sub 
| kopalign = left
| deel = Transfomatoren
| inhoud =
* [[Natuurkunde Opgaven/Ideale transformator|Transformator, ideaal]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Niet-ideale transformator|Transformator, niet ideaal]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Hoogspanningtransport|Transport]]
}}
| deel3 = Trillingen
| inhoud3 = {{Boeksjabloon (uitklappen) sub 
| kopalign = left
| deel = Staande golven
| inhoud =
* [[Natuurkunde Opgaven/Golven, staand|Staande golven]]
}}
|  deel4 = Warmteleer
| inhoud4 = 
* [[Natuurkunde Opgaven/Warmte opnemen en afstaan|Opnemen en afstaan]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Joulemeter|Joulemeter]]
| deel5 = Kernfysica
| inhoud5 =
* [[Natuurkunde Opgaven/Begrippen kernfysica|Begrippen]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Halfwaardetijd|Halfwaardetijd]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Radioactief verval|Radioactief verval]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Radioactieve vervalreeks|Vervalreeks]]
}}

|}
{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| Index = Natuurkunde Opgaven/Index
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Index
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>bgnio2ozjuzlvfwt76n1nwd47y0tbud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natuurkunde Opgaven/Weerstand parallel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41943</id>
    <revision>
      <id>425240</id>
      <parentid>372655</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T18:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="mvmeo4xhrj4ljm78rdokt5pmvqxqlhn" xml:space="preserve">{{wiu2}}
{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven/Weerstand in serie
| VolgendePagina =  Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling
| Index = Natuurkunde Opgaven/Index
}}
{{Elektriciteitsleeropgaven/Weerstand parallel}}
{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven/Weerstand in serie
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling
| Index = Natuurkunde Opgaven/Index
}}
{{sub}}</text>
      <sha1>mvmeo4xhrj4ljm78rdokt5pmvqxqlhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natuurkunde Opgaven/Golven, staand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42028</id>
    <revision>
      <id>425241</id>
      <parentid>377122</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T18:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="jm0cmncohk5osqrwlqopq2gx096qr03" xml:space="preserve">{{Wiu}}
{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| Index = Natuurkunde Opgaven/Index
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Warmte opnemen en afstaan
}}
{{VraagEnAntwoord
| Kop = 
| KopLevel = 
| Kolom = 1
| Rij = 5               
| Startnummer = 1
| Inleiding = 
| Vooraf = 
| VraagVooraf = 
| vraagkleur = &lt;!-- Default = #000000; = zwart--&gt;
| vraagachtergrond = &lt;!-- Default = #DDDDDD; --&gt;
| antwoordkleur = &lt;!-- Default = #000000; = zwart--&gt;
| antwoordachtergrond = &lt;!-- Default = #FFFFFF; --&gt;
| uitwerkingkleur = &lt;!-- Default = #000000; = zwart--&gt;
| uitwerkingachtergrond = &lt;!-- Default = #FFFFFF; --&gt;

| Vraag01 = De golflengte van twee interfererende golven is 50 cm. Hun toppen liggen 12,5 cm uit elkaar. Bereken het faseverschil.
| Antwoord01 = &lt;chem&gt; 1/2 \ fase&lt;/chem&gt;
| Uitwerking01 = De afstand tussen de toppen is 12,5/50 = 1/4 fase

| Vraag02 = De golflengte van twee interfererende golven is 150 cm. Hun toppen liggen 12,5 cm uit elkaar. Bereken het faseverschil.
| Antwoord02 = &lt;chem&gt;0.8 fase&lt;/chem&gt;
| Uitwerking02 = 

| Vraag03 = &lt;chem&gt;^{4}_{2}He&lt;/chem&gt; | Antwoord03 = | Uitwerking03 = 

| Vraag04 = In een gespannen snaar heeft de transversale golf een snelheid van 500 m/s. De snaar is 87,5 cm lang. Wat is de frequentie van de grondtoon van deze snaar?
| Antwoord04 = 286 Hz
| Uitwerking04 = De frequentie is het aantal golven per seconde
Het aantal golven per seconde is het aantal meters dat de golf in een seconde aflegt gedeeld door de golflengte.
::&lt;chem&gt;f \ = \ n_{golf} \ = \ \frac{v_{golf} (m/s)}{\lambda \ (m)} \ (s^{-1})&lt;/chem&gt;
De lengte van de snaar is slechts de halve golflengte van de grondtoon, de golflengte is dus
::&lt;chem&gt;\lambda \ = \ 2 \ \times \ l_{snaar} \ = 2 \ \times \ 0,875 (m) \ = \ 1,75 \ m&lt;/chem&gt;
zodat
::&lt;chem&gt;n_{golf} \ = \ \frac{500 (m/s)}{1,75 \ (m)} \ s^{-1} \ = \ 286 \ (s^{-1}) \ = \ 285,71428571 \ Hz&lt;/chem&gt;
Het aantal significante cijfers in de gegevens = 3, dus het antwoord is:
::&lt;chem&gt;F = 286 Hz&lt;/chem&gt;

| Vraag05 = Een aan de bovenzijde afgesloten orgelpijp heeft een lengte van {{Nowrap|1=7,50 m}}. De tmperatuur is {{Nowrap|1=25 °C}}. Welke frequentie zal de grondtoon van deze orgelpijp hebben?
| Antwoord05 = De frequentie = 22,9 Hz.
| Uitwerking05 = Per seconde passeert er een geluidstrein met een lengte van de geluidssnelheid, bij de heersende temperatuur, in meter per seconde.  Het aantal golven dat per seconde passeert is de lengte van de geluidstrein per seconde gedeeld door de lengte van 1 golf. In formulevorm:
: &lt;chem&gt;l_{geluidsafstand\ per\ seconde} \ = \ geluidssnelheid&lt;/chem&gt;
Frequentie is het aantal golven dat per seconde passeert. 
: &lt;chem&gt;Frequentie \ = \ n_{golven \ per \ seconde} \ = \ \frac{l_{geluidsafstand\ per\ seconde}}{golflengte}&lt;/chem&gt;
Voor een aan de bovenzijde afgesloten orgelpijp geldt dat er zowel onderin als boven de pijp een knoop zit. In het midden van de pijp zit een buik in de longitudinale golf. Een hele golf betaat echter uit twee buiken per golflengte. De golflengte is dus twee keer de lengte van de orgelpijp.
: &lt;chem&gt;golflengte \ = \ 2\ \ \times lengte_{orgelpijp}&lt;/chem&gt;
Invullen geeft nu:
:&lt;chem&gt;golflengte \ = \ 2\ \ \times 7,50 (m) \ = \ 15.0 (m)&lt;/chem&gt;
en:
: &lt;math&gt;\mathrm{Frequentie \ =  \frac{343 (\frac{m}{s}) }{15,0 (m)} \ = \ 22,9 \left ( \frac{\frac{m}{s}}{m} \right)  \ = \ 22,9 \ \left ( \frac{1}{s} \right)\ = \ 22,9 \ (Hz)}&lt;/math&gt;

| Vraag06 = | Antwoord06 = | Uitwerking06 = 
| Vraag07 = | Antwoord07 = | Uitwerking07 = 
| Vraag08 = | Antwoord08 = | Uitwerking08 = 
| Vraag09 = | Antwoord09 = | Uitwerking09 = 
| Vraag10 = | Antwoord10 = | Uitwerking10 = 
| Vraag11 = | Antwoord11 = | Uitwerking11 = 
| Vraag12 = | Antwoord12 = | Uitwerking12 = 
| Vraag13 = | Antwoord13 = | Uitwerking13 = 
| Vraag14 = | Antwoord14 = | Uitwerking14 = 
| Vraag15 = | Antwoord15 = | Uitwerking15 = 
| Vraag16 = | Antwoord16 = | Uitwerking16 = 
| Vraag17 = | Antwoord17 = | Uitwerking17 = 
| Vraag18 = | Antwoord18 = | Uitwerking18 = 
| Vraag19 = | Antwoord19 = | Uitwerking19 = 
| Vraag20 = | Antwoord20 = | Uitwerking20 = 
}}
{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| Index = Natuurkunde Opgaven/Index
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Warmte opnemen en afstaan
}}
{{Sub}}
[[Categorie:Trillingen|Staande trilling]]</text>
      <sha1>jm0cmncohk5osqrwlqopq2gx096qr03</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natuurkunde Opgaven/Index</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42073</id>
    <revision>
      <id>425242</id>
      <parentid>410236</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T18:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <origin>425242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5289" sha1="dxb6z7jtqmmwjurvjiwh0yevdigbts9" xml:space="preserve">{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Significante cijfers
}}

{{Alfabet met ankers|Α / α|Β / β}}
{| class=&quot;vatop&quot; style=&quot;width: 100%; font-size: small;&quot;
|- 
| style=&quot;width: 20;&quot; |
== 2 ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10 en 2|2, Macht van]]
== 10 ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, delen|10&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt;]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, delen|10&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10 en 2|10, Macht van]]
== A ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Significante cijfers|Aantal cijfers]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Significante cijfers|Afronden]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Warmte opnemen en afstaan|Afstaan warmte]]
* '''Ampère'''
** [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|en wet van Ohm]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Ideale transformator|Transformator]]

| style=&quot;width: 20;&quot; |
== C ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Halfwaardetijd|C14-methode]]
== D ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, delen|Delen, macht]]
== E ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Grootheden en eenheden|Eenheid, grootheid]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Grootheden en eenheden|Eenheid, symbool]]
* '''Elektriciteit'''
** [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Ampère, wet van Ohm]]
** [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Ohm, wet van]]
** '''Transformator'''
*** [[Natuurkunde Opgaven/Ideale transformator|Ideaal]]
*** [[Natuurkunde Opgaven/Niet-ideale transformator|Niet ideaal]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Hoogspanningtransport|Vermogensverlies]]
** [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Volt, wet van Ohm]]
** [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Wet van Ohm]]

| style=&quot;width: 20;&quot; |
== G ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Golven, staand|Golven, staand]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Grootheden en eenheden|Grootheid, eenheid]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Grootheden en eenheden|Grootheid, symbool]]

== H ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Hoogspanningtransport|Hoogspanning]]

== J ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Joulemeter|Joulemeter]]

== K ==
* '''Kernfysica'''
** [[Natuurkunde Opgaven/Begrippen kernfysica|Begrippen]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Halfwaardetijd|Halfwaardetijd]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Halfwaardetijd|Koolstof-14-methode]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Radioactief verval|Radioactief verval]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Radioactieve vervalreeks|Vervalreeks]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Halfwaardetijd|Koolstof-14-methode]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Begrippen kernfysica|K-vangst]]

| style=&quot;width: 20;&quot; |
== M ==
* '''Macht'''
** [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10 en 2|2, van]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10 en 2|10, van]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, optellen en aftrekken|Aftrekken]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, delen|Delen]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, optellen en aftrekken|Optellen]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, vermenigvuldigen|Vermenigvuldigen]]

== O ==
* [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Ohm]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Warmte opnemen en afstaan|Opnemen van warmte]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, optellen en aftrekken|Optellen, macht]]

== P ==
* [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Potentiaalverschil, weerstand]]

== R ==
* Radioactiviteit
::Zie [[#K|Kernfysica]]

|-
| 
== S ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling|Schakeling, weerstand]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Weerstand in serie|Serieweerstand]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Significante cijfers|Significante cijfers]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Golven, staand|Staande golven]]
* [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Stroomsterkte, weerstand]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Grootheden en eenheden|Symbool, eenheid]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Grootheden en eenheden|Symbool, grootheid]]

== T ==
* Transformator
** [[Natuurkunde Opgaven/Ideale transformator|Ideaal]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Hoogspanningtransport|Hoogspanning]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Niet-ideale transformator|Niet ideaal]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Niet-ideale transformator|Vermogenverlies]]
== V ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Machten van 10, vermenigvuldigen|Vermenigvuldigen, macht]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Niet-ideale transformator|Elektrisch vermogenverlies]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Radioactieve vervalreeks|Vervalreeks]]

|
== W ==
* '''Warmteleer'''
** [[Natuurkunde Opgaven/Warmte opnemen en afstaan|Afstaan van warmte]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Joulemeter|Joulemeter]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Warmte opnemen en afstaan|Opnemen van warmte]]
* '''Weerstand'''
** [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Algemeen]] 
** [[Natuurkunde Opgaven/Weerstand parallel|Parallel]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling|Schakeling]]
** [[Natuurkunde Opgaven/Weerstand in serie|Serie]]
* '''Wet van'''
** [[Natuurkunde Opgaven/De wet van Ohm|Ohm]]
*** [[Natuurkunde Opgaven/Weerstand parallel|Parallelle weerstand]]
*** [[Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling|Schakeling]]
*** [[Natuurkunde Opgaven/Weerstand in serie|Serieweerstand]]
|
== Α / α ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Begrippen kernfysica|α-deeltje]]

== Β / β ==
* [[Natuurkunde Opgaven/Begrippen kernfysica|β&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;-deeltje]]
* [[Natuurkunde Opgaven/Begrippen kernfysica|β&lt;sup&gt;-&lt;/sup&gt;-deeltje]]
|}

{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Significante cijfers
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>dxb6z7jtqmmwjurvjiwh0yevdigbts9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Engelse literatuur/Virginia Woolf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42485</id>
    <revision>
      <id>425237</id>
      <parentid>397051</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T13:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1908" sha1="aspen142bn5vcms3wfrc4lxe9rd85gr" xml:space="preserve">{{Index Engelse literatuur}}
[[Bestand:George Charles Beresford - Virginia Woolf in 1902 - Restoration.jpg|miniatuur|links|Virginia Woolf in 1902 - foto van George Charles Beresford]]
'''Virginia Woolf''' (1882-1941), auteursnaam van '''Adeline Virginia Stephen''', was een Engelse romanschrijfster, essayist en feministisch denker die algemeen wordt beschouwd als een van de belangrijkste modernistische schrijvers van de 20e eeuw. Ze werd geboren in Londen en groeide op in een literair huishouden, met haar vader als criticus en haar moeder als schrijver.

Woolfs literaire carrière begon in 1915 met de publicatie van haar eerste roman, ''The Voyage Out''. Ze publiceerde vervolgens een aantal andere romans, waaronder ''[[Engelse literatuur/Mrs. Dalloway|Mrs. Dalloway]]'' (1925), ''[[Engelse literatuur/To the Lighthouse|To the Lighthouse]]'' (1927) en ''The Waves'' (1931). Deze romans staan bekend om hun experimentele verhalende technieken en stream of consciousness- schrijfstijl.

Naast het schrijven van fictie, was Woolf ook een ervaren essayist die uitgebreid schreef over onderwerpen als vrouwenrechten, literaire kritiek en de aard van het schrijven zelf. Enkele van haar bekendste essays zijn ''A Room of One's Own'' (1929) en ''Three Guineas'' (1938).

Woolf was ook lid van de Bloomsbury Group, een kring van schrijvers en intellectuelen uit allerlei kunstrichtingen die in het begin van de 20e eeuw actief waren. Ze was getrouwd met Leonard Woolf en samen richtten ze de Hogarth Press op, die de werken publiceerde van veel belangrijke schrijvers uit die tijd, onder wie T.S. Eliot en EM Forster.

Woolf leed haar hele leven aan psychische problemen en maakte uiteindelijk op 59-jarige leeftijd in 1941 een einde aan haar leven. Ondanks haar relatief korte leven en carrière worden haar bijdragen aan de literatuur en het feministische denken nog steeds bewonderd en bestudeerd.
{{Sub}}</text>
      <sha1>aspen142bn5vcms3wfrc4lxe9rd85gr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Periodiek systeem/Alkalimetalen, geschiedenis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42723</id>
    <revision>
      <id>425226</id>
      <parentid>420709</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:57:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23524" sha1="0ranx3kl0qicuw7kl6jwfsuki6qt5kw" xml:space="preserve">{{Paginalink
| Inhoud = Periodiek systeem/Inhoud
| Index = Periodiek systeem/Index
| VorigePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen
| VolgendePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, voorkomen
}}

== Geschiedenis van de alkalimetalen&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze pagina is een bewerking van de paragraaf [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alkali_metal&amp;oldid=1157296207#History Alkali metal, History] op de Engelstalige Wikipedia, naar de tekst op 15 juni 2023&lt;/ref&gt; ==
{{Kolommen2 (variabel)
| Anker = 
| Kol1 = 
Natriumverbindingen zijn bekend sinds de oertijd, {{Wp|Keukenzout|keukenzout}} vormt al eeuwenlang een van de {{Wp|commodity|basisstoffen}} in de menselijk samenleving. In een woord als &quot;salaris&quot;, afgeleid van het Latijnse &quot;salarium&quot; dat letterlijk vertaald kan worden met &quot;zoutgeld&quot; of &quot;zoutrantsoen&quot;. Het salarium was het betaalmiddel aan Romeinse soldaten in gebieden waar zout schaars was en als betaalmiddel werd gebruikt.

De kennis en het gebruik van kaliumzouten, vooral in de vorm van &quot;potas&quot;, {{Wp|Kaliumcarbonaat|kaliumcarbonaat}}, gaat ook al terug tot op voorhistorische tijden. Dat er een fundamenteel verschil bestond tussen de natrium- en kaliumzouten was een besef dat pas vroeg in de 18e eeuw door {{Wp|Georg Ernst Stahl|Stahl}}  en {{Wp|Henri Louis Duhamel du Monceau|Duhamel du Monceau}} onderbouwd werd.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;1702Suspect&quot;&gt;{{Cite book|language = de |url= https://books.google.com/books?id=b-ATAAAAQAAJ&amp;pg=PA167 |page= 167|title= Chymische Schriften|last1= Marggraf|first= Andreas Siegmund |year= 1761}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |url= https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3533j/f73.image.r=Memoires%20de%20l%27Academie%20royale%20des%20Sciences.langEN |journal= Mémoires de l'Académie Royale des Sciences |title= Sur la Base de Sel Marine |last= du Monceau|first= H. L. D. |year= 1736 |pages= 65–68 |language= fr}}&lt;/ref&gt; De precieze samenstelling van zowel natrium als kaliumverbindingen bleef nog lange tijd een probleem. Om deze reden ontbraken de elementen dan ook in de elementenlijst die {{Wp|Antoine Lavoisier|Lavoisier}} in 1789 samenstelde.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;weeks&quot;&gt;{{Cite journal1 |doi= 10.1021/ed009p1035|title= The discovery of the elements. IX. Three alkali metals: Potassium, sodium, and lithium |year= 1932|last1= Weeks|first1= Mary Elvira|author-link1=Mary Elvira Weeks|journal= Journal of Chemical Education|volume= 9|issue= 6|page= 1035|bibcode= 1932JChEd...9.1035W}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;disco&quot;&gt;{{Cite journal1 |jstor= 228541|pages= 247–258|last1= Siegfried|first1= R.|title= The Discovery of Potassium and Sodium, and the Problem of the Chemical Elements|volume= 54|issue= 2|journal= Isis|year= 1963|doi= 10.1086/349704|pmid= 14147904|s2cid= 38152048}}&lt;/ref&gt;

Metallisch '''kalium''' werd voor het eerst in 1807 door {{Wp|Humphry Davy|Humphry Davy}} bereid uit gesmolten caustische potas, {{Wp|Kaliumhydroxide|kaliumhydroxide}}, door elektrolyse met behulp van de toen net ontwikkelde {{Wp|Zuil van Volta|zuil van Volta}}. Eerdere pogingen om via de elektrolyse van een waterige oplossing het metaal te bereiden waren door de reactiviteit van kalium mislukt.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 68&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 68. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=Enghag2004&gt;{{Cite book |last=Enghag|first=P.|year=2004|title=Encyclopedia of the elements|publisher=Wiley-VCH Weinheim|isbn=978-3-527-30666-4|chapter=11. Sodium and Potassium}}&lt;/ref&gt; Later datzelfde jaar lukte het hem uitgaande van gesmolten caustische soda metallisch '''natrium''' te bereiden. De twee duidelijk verschillende metalen maakte ook het principiële verschi tussen de twee elementen, en dus hun verbindingen, duidelijk.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;weeks&quot; /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;disco&quot; /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=Davy1807&gt;{{Cite journal1 |first=Humphry|last=Davy|title=On some new phenomena of chemical changes produced by electricity, in particular the decomposition of the fixed alkalies, and the exhibition of the new substances that constitute their bases; and on the general nature of alkaline bodies|pages=1–44|year=1808|volume=98|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London|url=https://books.google.com/books?id=gpwEAAAAYAAJ&amp;pg=PA57|doi=10.1098/rstl.1808.0001|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;200disco&quot;&gt;{{Cite journal1 |doi= 10.1134/S1061934807110160|title= History of the discovery of potassium and sodium (on the 200th anniversary of the discovery of potassium and sodium)|year= 2007|last1= Shaposhnik|first1= V. A.|journal= Journal of Analytical Chemistry|volume= 62|issue= 11|pages= 1100–1102|s2cid= 96141217}}&lt;/ref&gt;

Het mineraal {{Wp|Petaliet|petaliet}}, &lt;chem&gt;(LiAlSi4O10)&lt;/chem&gt; werd in 1800 ontdekt in een mijn op het Zweedse eiland {{Wp|Utö (Zweden)|Utö}} door de Braziliaanse chemicus {{Wp|José Bonifácio de Andrada|José Bonifácio de Andrada}}.&amp;nbsp;&lt;ref name=mindat&gt;{{Cite web |url=https://www.mindat.org/min-3171.html |title=Petalite: Petalite mineral information and data |last1=Ralph |first1=Jolyon |last2=Chau |first2=Ida |date=24 August 2011 |access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=webelementshistory&gt;{{Cite web |url=https://www.webelements.com/lithium/history.html|title=WebElements Periodic Table of the Elements {{!}} Lithium {{!}} historical information |last=Winter |first=Mark |access-date=27 November 2011}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=discovery&gt;{{Cite book |title=Discovery of the Elements |last=Weeks |first=Mary|year=2003 |page=124 |publisher=Kessinger Publishing |location=Whitefish, Montana, United States |isbn=978-0-7661-3872-8 |url=https://books.google.com/books?id=SJIk9BPdNWcC|access-date=10 August 2009}}&lt;/ref&gt; Het duurde toen nog tot 1817 dat {{Wp|Johan Arfwedson|Johan Arfwedson}}, toen werkend onder Berzelius, de aanwezigheid van een nieuw element er in aantoonde: '''lithium'''.&amp;nbsp;&lt;ref name=uwis&gt;{{Cite web |url=https://genchem.chem.wisc.edu/lab/PTL/PTL/BIOS/arfwdson.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080605152857/https://genchem.chem.wisc.edu/lab/PTL/PTL/BIOS/arfwdson.htm |archive-date=5 June 2008 |title=Johan Arfwedson |access-date=10 August 2009}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=vanderkrogt&gt;{{Cite web |publisher= Elementymology &amp; Elements Multidict|title= Lithium |first= Peter|last= van der Krogt|url= https://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Li|access-date= 5 October 2010}}&lt;/ref&gt; Hij zag dat dit nieuwe element vergelijkbare verbindingen als natrium en kalium vormde, hoewel zijn {{Wp|Lithiumcarbonaat|carbonaat}} en {{Wp|Lithiumhydroxide|hydroxide}} minder goed oplosbaar waren dan die van de twee andere elementen. Ook waren die verbindingen basischer dan die van natrium en kalium.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;In een tijd waarin het molbegrip nog nauwelijks ontwikkeld was moet deze opmerking gelezen worden als: per gewicht. De grotere basiciteit is dan niet verwonderlijk: de lithiumzouten hebben een kleinere molaire massa dan de natrium en kaliumzouten, dus een zelfde massa bevat meer mol lithiumzout en geeft dus een meer basische oplossing.&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=compounds&gt;{{Cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group1/compounds.html|title=Compounds of the Group 1 Elements |access-date=10 August 2009 |last=Clark |first=Jim |year=2005 |work=chemguide}}&lt;/ref&gt; Berzelius gaf het onbekende materiaal de naam &quot;''lithion''/''lithina''&quot;, afgeleid van het oud-Griekse ''λιθoς'' (''lithos'', met de betekenis van &quot;steen&quot;), om de ontdekking ervan in vast materiaal aan te geven, in tegenstelling tot kalium dat in de as van verbrande planten ontdekt was en natrium, deels bekend om de grote hoeveelheid ervan in dierlijk bloed.&amp;nbsp;&lt;ref name=krebs&gt;{{Cite book |last= Krebs|first= Robert E.|year= 2006|title= The History and Use of Our Earth's Chemical Elements: A Reference Guide|publisher= Greenwood Press|location= Westport, Conn.|isbn= 978-0-313-33438-2}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=webelementshistory /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=vanderkrogt /&gt; Lithium, natrium en kalium vormen een belangrijk onderdeel in de ontdekking van de triades en de periodiciteit door {{Wp|Johann Döbereiner|Döbereiner}} in 1850.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;meta-synthesis2&quot; &gt;{{Cite web |url=https://www.meta-synthesis.com/webbook/35_pt/pt_database.php?Button=pre-1900+Formulations |title=The Internet Database of Periodic Tables |last=Leach|first=Mark R. |date=1999–2012 |work=meta-synthesis.com |access-date=6 April 2012}}&lt;/ref&gt;

'''Rubidium''' en '''cesium''' zijn de eerste elementen die met behulp van de door {{Wp|Robert Bunsen|Bunsen}} en {{Wp|Gustav Robert Kirchhoff|Kirchhoff}} in 1859 ontwikkelde  {{Wp|Spectroscopie|spectroscoop}} werden ontdekt.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;caesium&quot;&gt;{{Cite web |url=https://pubs.acs.org/cen/80th/print/cesium.html |title=C&amp;EN: It's Elemental: The Periodic Table – Cesium |publisher=American Chemical Society|access-date=25 February 2010|last=Kaner|first=Richard|year= 2003}}&lt;/ref&gt; De ontdekking met de spectroscoop leverde echter geen concrete hoeveelheden van de nieuwe elementen. Dat werd wel mogelijk toen zij een jaar later cesium ontdekten in mineraalwater uit {{Wp|Bad Dürkheim (stad)|Bad Dürkheim}} in Duitsland. Een jaar later vonden zij in {{Wp|Heidelberg|Heidelberg}} het mineraal {{Wp|Lepidoliet|lepidoliet}}, dat rubidium bevat.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;BuKi1861&quot;&gt;{{Cite journal1 |title= Chemische Analyse durch Spectralbeobachtungen |pages= 337–381 |first1= G.|last1= Kirchhoff |first2= R.|last2= Bunsen|author-link1= Gustav Kirchhoff |author-link2 = Robert Bunsen|doi= 10.1002/andp.18611890702 |journal= Annalen der Physik und Chemie |volume= 189 |issue= 7|year= 1861 |bibcode=1861AnP...189..337K|url= https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/15657/1/spektral.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://archiv.ub.uni-heidelberg.de/volltextserver/15657/1/spektral.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; De namen zijn ontleend aan de meest opvallende emissie-lijnen van deze elementen: een helder, rode lijn voor rubidium (&lt;Latijn: ''rubidus'', helder, donker rood) en de hemelsblauwe lijn in het cesium-spectrum (&lt;Latijn: ''caesius'', hemelsblauw)&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Weeks&quot;&gt;{{Cite journal1 |title= The discovery of the elements. XIII. Some spectroscopic discoveries |pages= 1413–1434|last= Weeks|first= Mary Elvira |author-link=Mary Elvira Weeks|doi=10.1021/ed009p1413|journal= Journal of Chemical Education |volume= 9 |issue= 8 |year= 1932 |bibcode=1932JChEd...9.1413W}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;&quot;caesium&quot;. Oxford English Dictionary (2nd ed.). Oxford University Press. (Subscription or participating institution membership required.)&lt;/ref&gt;

Rond 1865 kon {{Wp|John Newlands|John Newlands}} een serie artikelen schrijven waarin hij de nadruk legde op het verschijnsel dat, net als in de muziek na zeven tonen, de achtste toon - het octaaf - vergelijkbare functies in accoorden en de melodielijn kan vertonnen als de eerste. Bij de elementen trad iets dergelijks op, na acht elementen werden de eigenschappen van het eerste element herhaald.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |title= On Relations Among the Equivalents |last=Newlands|first=John A. R. |journal= Chemical News |volume= 10 |pages= 94–95 |date= 20 August 1864 |url=https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/EA/NEWLANDSann.HTML |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101073248/https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/EA/NEWLANDSann.HTML |archive-date=1 January 2011 |access-date=25 November 2013}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |title= On the Law of Octaves |last=Newlands|first=John A. R. |journal= Chemical News |volume= 12 |page= 83 |date= 18 August 1865 |url=https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/EA/NEWLANDSann.HTML |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101073248/https://web.lemoyne.edu/~GIUNTA/EA/NEWLANDSann.HTML |archive-date=1 January 2011 |access-date=25 November 2013}}&lt;/ref&gt; In e systeem dat hij op basis van deze regel bouwde werd groep 1 gevormd door de huidige set alkalimetalen, samen met koper (dat in zouten meestal als &lt;chem&gt;Cu^{2+}&lt;/chem&gt; voorkomt, maar zouten met &lt;chem&gt;Cu^{+}&lt;/chem&gt; zijn ook bekend), zilver en thallium. Waterstof plaatste hij bij de [[Periodiek systeem/Halogenen|halogenen]].&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;meta-synthesis2&quot; /&gt;
| Wyd2 = 150px
| Kol2 = 
| Fig2 = [[bestand:Petalite.jpg|150px]]&lt;br&gt;{{Wp|Petaliet|Petaliet}}, het lithiumhoudende mineraal waaruit het metaal voor het eerst geïsoleerd werd.&lt;br&gt;
[[bestand:Johann Wolfgang Döbereiner.jpg|150px]]&lt;br&gt;{{Wp|Johann Döbereiner|J.W.Döbereiner}}} was een van de eersten die op de overeenkomsten wees in de groep die we nu als alkalimetalen kennen.&lt;br&gt;
[[bestand:Lepidolite-76774.jpg|150px]]&lt;br&gt;{{Wp|Lepidoliet|Lepidoliet}}, het mineral waaruit rubidium voor het eerst uit werd geïsoleerd.
}}&lt;!-- afsluiten Kolommen2 (variabel) onder kop &quot;Geschiedenis  --&gt;
[[bestand:Mendelejevs periodiska system 1871.png|left]]{{Clear right}}
Hiernaast is een latere versie (1871) van het periodiek systeem van {{Wp|Dmitri Mendelejev|Dmitri Mendelejev}} dan de meer bekende [[Periodiek systeem/Geschiedenis Meyer en Mendelejev#Tabel van Mendelejev|versie uit 1869]] weergegeven. In de bovenste rij staan de verbindingen aangegeven die de elementen uit die groep met waterstof en met zuurstof vormen. Opvallend daarbij is dat, in contrast met vandaag, de aantallen atomen in een molecuul als superscript worden aangegeven in plaats van als subscript (bijvoorbeeld: &lt;chem&gt;RH^{4}&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;RO^{2}&lt;/chem&gt; boven groep 4. een tweede punt is dat hier ook duidelijk wordt dat wetenschap een kwestie van vallen en opstaan is. In veel boeken wordt de suggestie gewekt dat in 1869 het periodiek systeem er '''was'''. Uit deze publicatie blijkt duidelijk dat het proces toen nog lang niet helemaal doorlopen was.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |last=Mendelejew |first=Dimitri |year=1869 |title=Über die Beziehungen der Eigenschaften zu den Atomgewichten der Elemente |journal=Zeitschrift für Chemie |pages=405–406 |language=de}}&lt;/ref&gt; De verschillen tussen de twee versies houden, naar de huidige stand van kennis, meestal aanpassingen in die elementen op hun correcte plaats zetten. Waterstof komt boven lithium in groep 1 en thalium verhuist naar de [[Periodiek systeem/Boorgroep|boorgroep]]. de plaatsing van koper, zilver en goud is opmerkelijk: zowel in groep 1 als in groep 8 (die de huidige groepen 8 tot en met 11 omvat).&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Jensen&quot;&gt;{{Cite journal1 |last1=Jensen |first1=William B.|author1-link=William B. Jensen |year=2003 |title=The Place of Zinc, Cadmium, and Mercury in the Periodic Table |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=8 |pages=952–961 |publisher=American Chemical Society |doi=10.1021/ed080p952 |bibcode=2003JChEd..80..952J |url=https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |access-date=2012-05-06 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611152417/https://www.che.uc.edu/jensen/W.%20B.%20Jensen/Reprints/091.%20Zn-Cd-Hg.pdf |archive-date=11 June 2010}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref group=&quot;noot&quot;&gt;In de versie uit 1869 van Mendelejev's periodiek systeem waren koper en zilver in een eigen groep geplaatst, geclusterd met een groep bestaande uit waterstof en kwik. Goud staat, als een soort proefballonnetje onder {{Wp|Gallium|eka-aluminium}} en uranium in de groep van [[Periodiek systeem/Boorgroep|boor]].&lt;/ref&gt; Toen de notatie in 18 kolommen wwrd geaccepteerd, verhuisden de elementen uit Mendelejev's groep VIII naar hun huidige positie in het [[Periodiek systeem/Periodiek systeem blokken#d-blok|d-blok]], de alkali-metalen bleven in groep 1, nu met een arabisch cijfer. De triviale naam '''alkalimetalen''' voor deze groep elementen blijft verbonden met het feit dat de hydroxides na oplossen in water, sterk basische, alkalische, oplossingen vormen.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc &gt;{{Cite web|url=https://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/PAGES/data/intro_groupi_data.html |title=Visual Elements: Group 1 – The Alkali Metals |author=Royal Society of Chemistry |work=Visual Elements |publisher=Royal Society of Chemistry |access-date=13 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805145647/https://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/PAGES/data/intro_groupi_data.html |archive-date=5 August 2012 |author-link=Royal Society of Chemistry }}&lt;/ref&gt;

Er is ten minste vier keer ten onrechte melding gemaakt van de ontdekking van '''francium'''&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;fontani&quot;&gt;{{Cite journal1 |first= Marco |last= Fontani |title= The Twilight of the Naturally-Occurring Elements: Moldavium (Ml), Sequanium (Sq) and Dor (Do) |book-title= International Conference on the History of Chemistry |pages= 1–8 |date= 10 September 2005 |location= Lisbon|url= https://5ichc-portugal.ulusofona.pt/uploads/PaperLong-MarcoFontani.doc |archive-url= https://web.archive.org/web/20060224090117/https://5ichc-portugal.ulusofona.pt/uploads/PaperLong-MarcoFontani.doc |archive-date=24 February 2006|access-date= 8 April 2007}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;vanderkrogt-Fr&quot; &gt;{{Cite web |last= Van der Krogt |first= Peter |title= Francium |work= Elementymology &amp; Elements Multidict |date= 10 January 2006 |url= https://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Fr |access-date= 8 April 2007}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |title= Education: Alabamine &amp; Virginium|magazine=Time |date= 15 February 1932|url= https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,743159,00.html |archive-url= https://web.archive.org/web/20070930015028/https://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,743159,00.html |url-status= dead |archive-date= 30 September 2007 |access-date= 1 April 2007|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |last= MacPherson |first= H. G. |title= An Investigation of the Magneto-Optic Method of Chemical Analysis |journal= Physical Review |volume= 47 |issue= 4 |pages= 310–315 |publisher= American Physical Society|year=1934|doi= 10.1103/PhysRev.47.310|bibcode= 1935PhRv...47..310M}}&lt;/ref&gt; voordat {{Wp|Marguerite Perey|Marguerite Perey}} aan het {{Wp|Curie-instituut|Curie-instituut}} in Parijs het element ontdekte in een monster gezuiverd {{Wp|Actinium-227|actinium-227}} dat zij aan een nieuwe zuiveringsronde onderwierp. De energie van de door het monster tijdens radioactief verval uitgezonden deeltjes was aangegeven als {{Nowrap|1=220 {{Wp|Elektronvolt|keV}}.}} Zij vond daarnaast echter ook straling met een energie kleiner dan {{Nowrap|1=80keV}}. Ze had het idee dat deze straling afkomstig kon zijn van een niet eerder gedetecteerd vervalproduct van &lt;chem&gt;^{227}Ac&lt;/chem&gt;. In de eerdere zuivering van het monster was het verwijderd, maar door het radioactieve verval van actinium opnieuw in het monster gevormd. Diverse testen sloten isotopen van {{Wp|Thorium|thorium}}, {{Wp|Radium|radium}}, {{Wp|Lood (element)|lood}}, {{Wp|Bismut|bismut}} of {{Wp|Thallium|thallium}} uit. Het nieuwe materiaal vertoonde eigenschappen van een alkalimetaal, zoals het ontstaan van een co-precipitaten met cesium-zouten. Perey kwam tot de overtuiging dat ze element 87 gevonden had, ontstaan door α-verval van &lt;chem&gt;^{227}Ac&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;chemeducator&quot;&gt;Adloff, Jean-Pierre; Kaufman, George B. (25 September 2005). [https://chemeducator.org/sbibs/s0010005/spapers/1050387gk.htm Francium (Atomic Number 87), the Last Discovered Natural Element] {{Cite journal1 |url=https://web.archive.org/web/20130604212956/https://chemeducator.org/sbibs/s0010005/spapers/1050387gk.htm |date=4 June 2013 }}. ''The Chemical Educator'' '''10''' (5). Retrieved 26 March 2007.&lt;/ref&gt; Het feit dat slechts 1% van het actiunium via α-straking verviel, maakte duidelijk dat eerdere onderzoekers dit niet gezien hadden.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;mcgraw&quot;&gt;{{Cite book |contribution= Francium |year= 2002 |title= McGraw-Hill Encyclopedia of Science &amp; Technology |volume= 7 |pages= [https://archive.org/details/mcgrawhillencycl165newy/page/493 493–494] |publisher= McGraw-Hill Professional |isbn= 978-0-07-913665-7 |title-link= McGraw-Hill Encyclopedia of Science &amp; Technology }}&lt;/ref&gt;
: &lt;chem&gt;^{227}_{\ 89}Ac \ -&gt;[\ce{ \alpha (1{,}38%)}][\ce{21{,}77\ jr}] \ ^{223}_{\ 87}Fr \ -&gt;[\ce{ \beta }][\ce{22 \ min}] \ ^{223}_{\ 88}Ra \ -&gt;[\ce{ \alpha }][\ce{11{,}4 \ d}] \ ^{219}_{\ 86}Rn&lt;/chem&gt;

Het element dat onder francium zou moeten komen te staan is element 119 met de werknaam ununennium en symbool Uue.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Uue&quot; &gt;{{Cite book |title= The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements |editor1-last= Morss|editor2-first= Norman M. |editor2-last= Edelstein |editor3-last= Fuger|editor3-first= Jean |last1= Hoffman|first1= Darleane C. |last2=Lee|first2=Diana M. |last3=Pershina|first3=Valeria |chapter= Transactinides and the future elements |publisher= Springer |year= 2006 |isbn= 978-1-4020-3555-5 |location= Dordrecht, The Netherlands |edition= 3rd }}&lt;/ref&gt;{{Ref/paginanummer|1729–1730}} In 1985 is voor het eerst geprobeerd dit erlement te synthetiseren door einsteinium-254 te bombarderen met calcium-48. Er werden geen atomen gevonden:&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;link&quot;&gt;{{Cite journal1 |title=Search for superheavy elements using &lt;sup&gt;48&lt;/sup&gt;Ca + &lt;sup&gt;254&lt;/sup&gt;Es&lt;sup&gt;g&lt;/sup&gt; reaction|first1=R. W. |last1=Lougheed|first2=J. H.|last2=Landrum|first3=E. K.|last3=Hulet|first4=J. F.|last4=Wild|first5=R. J.|last5=Dougan|first6=A. D.|last6=Dougan|first7=H.|last7=Gäggeler|first8=M.|last8=Schädel|first9=K. J.|last9=Moody|first10=K. E.|last10=Gregorich|last11=Seaborg|journal=Physical Review C|year=1985|pages=1760–1763|volume=32|issue=5|bibcode= 1985PhRvC..32.1760L|doi=10.1103/PhysRevC.32.1760|pmid=9953034 |first11=G.}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;vanderkrogt-uue&quot;&gt;{{Cite web |publisher= Elementymology &amp; Elements Multidict|title= Ununennium |first= Peter|last= van der Krogt|url= https://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=Uue|access-date= 14 February 2011}}&lt;/ref&gt;
: &lt;chem&gt;^{254}_{\ 99}Es \ + \ ^{48}_{20}Ca \longrightarrow \ ^{302}_{119}Uue&lt;/chem&gt;&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; &lt;math&gt;\longrightarrow \ geen \ atomen&lt;/math&gt;&amp;nbsp;&lt;ref group=&quot;noot&quot;&gt;De asterisk geeft een {{Wp|Aangeslagen toestand|aangeslagen toestand}} aan.&lt;/ref&gt;
Het is erg onwaarschijnlijk dat deze reactieroute in de nabije toekomst wel tot atomen van Uue zal leiden. Hoewel &lt;chem&gt;^{254}_{\ 99}Es&lt;/chem&gt; op basis van zijn relatief lange halfwaardetijd (270 dagen) een aantrekkelijk uitgangspunt vormt, is de beschikbaarheid van enkele microgrammen, noodzakelijk om een voldoende groot doel te hebben om de calcium-ionen op te richten, wel problematisch.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |last1=Schadel|first1=M.|last2=Brüchle|first2=W.|last3=Brügger|first3=M.|last4=Gäggeler|first4=H.|last5=Moody|first5=K.|last6=Schardt|first6=D.|last7=Sümmerer|first7=K.|last8=Hulet|first8=E.|last9=Dougan|first9=A.|last10=Dougan|title=Heavy isotope production by multinucleon transfer reactions with &lt;sup&gt;254&lt;/sup&gt;Es|journal=Journal of the Less Common Metals|volume=122|pages=411–417|year=1986|doi=10.1016/0022-5088(86)90435-2|first10=R. J.|last11=Landrum|first11=J. H.|last12=Lougheed|first12=R. W.|last13=Wild|first13=J. F.|last14=O'Kelley|first14=G. D.|last15=Hahn|first15=R. L.|display-authors=9|url=https://zenodo.org/record/1253958}}&lt;/ref&gt; Het element komt niet in de natuur voor en kan slechts in laboratoria gemaakt worden. De hoeveelheden zijn dan echter minimaal.
== Noten in de tekst ==
&lt;references group=&quot;noot&quot;/&gt;
== Verwijzingen in de tekst ==
{{References}}
{{Paginalink
| Inhoud = Periodiek systeem/Inhoud
| Index = Periodiek systeem/Index
| VorigePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen
| VolgendePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, voorkomen
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>0ranx3kl0qicuw7kl6jwfsuki6qt5kw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Periodiek systeem/Alkalimetalen, eigenschappen, fysisch chemisch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42734</id>
    <revision>
      <id>425227</id>
      <parentid>406343</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:57:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28929" sha1="haovxkq0w8f30ynco4nlzu6lnhgt3xm" xml:space="preserve">{{Paginalink
| Inhoud = Periodiek systeem/Inhoud
| Index = Periodiek systeem/Index
| VorigePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, geschiedenis
| VolgendePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, eigenschappen, per element
}}
__TOC__
== Alkalimetalen, fysisch-chemische eigenschappen&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze pagina is een bewerking van de paragraaf [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alkali_metal&amp;oldid=1157296207#Properties Alkali metal, Properties] op de Engelstalige Wikipedia, naar de tekst op 17 juni 2023&lt;/ref&gt; ==
De fysische en chemische eiegenschapen van de alkalimetalen laten zich eenvoudig verklaren uit hun {{Wp|Elektronenconfiguratie|elektronenstructuur}}, ns&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;. Het gevolg hiervan is een relatief zwakke {{Wp|Metaalbinding|metaalbinding}}. Het gevolg daarvan is dat alle alkalimetalen zacht zijn, een lage {{Wp|Massadichtheid|dichtheid}} en lage {{Wp|Smeltpunt|smelt-}} en {{Wp|Kookpunt|kookpunten}} hebben.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc &gt;{{Cite web|url=https://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/PAGES/data/intro_groupi_data.html |title=Visual Elements: Group 1 – The Alkali Metals |author=Royal Society of Chemistry |work=Visual Elements |publisher=Royal Society of Chemistry |access-date=13 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805145647/https://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/PAGES/data/intro_groupi_data.html |archive-date=5 August 2012 |author-link=Royal Society of Chemistry }}&lt;/ref&gt; Ook de {{Wp|Sublimatie|sublimatiewarmte}}, {{Wp|Verdampingswarmte|Verdampingswarmte}} en {{Wp|Dissociatie (scheikunde)|dissociatie-energie}} zijn relatief laag.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 74&quot; &gt; Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 74. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt; Alle alkali-metalen hebben een {{Wp|Kubisch kristalstelsel|kubisch kristalstelsel}}&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 73&quot; &gt;	Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 73. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.
&lt;/ref&gt; en vertonen specifieke {{Wp|Atomaire-emissiespectrometrie|vlamkleuringen}} omdat het buitenste s-elektron makkelijk in een hogere energie-toestand te brengen is.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 75&quot; /&gt;. De ns&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; resulteert voor de alkalimetalen ook in een grote atoom- en ionstraal, waarbij ook de {{Wp|Thermische geleidbaarheid|thermische}} en {{Wp|Elektrische geleidbaarheid|elektrische geleidbaarheid}} bevorderd wordt.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 75&quot; &gt;	Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 75. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.
&lt;/ref&gt;

De chemie van de alkalimetalen wordt beheerst door het verlies van het ns&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; waarbij de +1 {{Wp|Oxidatietoestand|oxidatietoestand}} gevormd wordt. De tweed eionisatie-energie is dermate hoog dat verdere ionisatie niet optreedt.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 76&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 76. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt; Ten gevolge van de hoge {{Wp|Radioactiviteit|radioactiviteit}} van francium is de chmie van de alkalimetalen vooral op die van de elementen van lithium tot cesium gebaseed.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt; Eigenschappen van francium zijn daarom vriijwel onbekend. Wat er over francium wel bekend is, geeft aan dat zijn eigenschappen, zoals verwacht, sterk op die van cesium lijken. De fysische eiegenschappen van franciumdie alleen aan een  grotere hoeveelheid te bestuderen zijn. Gegevens die daarover voorkomen zullen zeker specu;atieve extrapolaties zijn.&amp;nbsp;&lt;ref name=RubberBible84th /&gt;

{| class=&quot;wikitable vatop&quot;
|+ Eigenschappen van de alkalimetalen&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 75&quot; /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry &gt;{{Cite book |last1=Averill |first1=Bruce A. |last2=Eldredge |first2=Patricia |title=Chemistry: Principles, Patterns, and Applications with Student Access Kit for Mastering General Chemistry |chapter-url=https://2012books.lardbucket.org/books/general-chemistry-principles-patterns-and-applications-v1.0/section_25_03.html |access-date=24 June 2013 |year=2007 |publisher=Prentice Hall |edition=1st |isbn=978-0-8053-3799-0 |chapter=21.3: The Alkali Metals}}&lt;/ref&gt;
! Name
! {{Wp|Lithium (element)|Lithium}}
! {{Wp|Natrium|Natrium}}
! {{Wp|Kalium|Kalium}}
! {{Wp|Rubidium|Rubidium}}
! {{Wp|Cesium|Cesium}}
! {{Wp|Francium|Francium}}
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Atoomnummer|Atoomnummer}}
| 3 || 11 || 19 || 37 || 55 || 87
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;|{{Wp|Atoommassa|Atoommassa}}&amp;nbsp;&lt;ref group=&quot;noot&quot;&gt;De getallen tussen haakjes geven de standaard deviatie of meet-onnauwkeurigheid weer. De onzekerheid heeft betrekking op het minst significate cijfer in het getal voor de haakjes, dat wil zeggen, tellend van rechts naar links. Bijvoorbeeld &lt;chem&gt;1,794(7)&lt;/chem&gt; staat voor &lt;chem&gt;1,794 \, \pm \, 0,007&lt;/chem&gt;, de waarde ligt betrouwbaar tussen &lt;chem&gt;1,787&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;1,801&lt;/chem&gt; en de notatie &lt;chem&gt;1,794(72)&lt;/chem&gt; voor &lt;chem&gt;1,794 \, \pm \, 0,072&lt;/chem&gt;: het betrouwbaarheidsinterval loopt van &lt;chem&gt;1,722&lt;/chem&gt; tot &lt;chem&gt;1,866&lt;/chem&gt;. Zie ook: {{Cite web |url=https://physics.nist.gov/cgi-bin/cuu/Info/Constants/definitions.html |title=Standard Uncertainty and Relative Standard Uncertainty |work=[[CODATA]] reference |publisher=National Institute of Standards and Technology |access-date=26 September 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;!--

Verschillende referenties en noten in editor scheiden

--&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;atomicweights2007&quot;&gt;{{Cite journal1 |last1=Wieser |first1=Michael E. |last2=Berglund |first2=Michael |year=2009 |title=Atomic weights of the elements 2007 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem. |volume=81 |issue=11 |pages= 2131–2156 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |doi=10.1351/PAC-REP-09-08-03 |s2cid=98084907 |url=https://iupac.org/publications/pac/pdf/2009/pdf/8111x2131.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://iupac.org/publications/pac/pdf/2009/pdf/8111x2131.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=7 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;!--

--&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;atomicweights2009&quot;&gt;{{Cite journal1 |last1=Wieser |first1=Michael E. |last2=Coplen |first2=Tyler B. |year=2011 |title=Atomic weights of the elements 2009 (IUPAC Technical Report) |journal=Pure Appl. Chem.]] |volume=83 |issue=2 |pages=359–396 |publisher=International Union of Pure and Applied Chemistry |doi=10.1351/PAC-REP-10-09-14 |s2cid=95898322 |url=https://iupac.org/publications/pac/pdf/2011/pdf/8302x0359.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://iupac.org/publications/pac/pdf/2011/pdf/8302x0359.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |access-date=11 February 2012}}&lt;/ref&gt;
| 6.94(1)&amp;nbsp;&lt;ref group=&quot;noot&quot;&gt;De genoteerdde waarden zijn de conventionele waarden, zoals die beroepsmatig en in de handel gebruikt worden. De actuele waarden kan tussen 6,938 en 6,997 fluctueren, afhankelijk van de isotopen-samenstelling van het monster.&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;atomicweights2009&quot; /&gt; || 22.98976928(2) || 39.0983(1) || 85.4678(3) || 132.9054519(2) || [223]&amp;nbsp;&lt;ref group=&quot;noot&quot;&gt;Het element heeft geen enkel stabiel isotoop. Het getal tussen haakjes is het massagetal van het isotoop met de grootste halfwaardetijd.&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;atomicweights2007&quot; /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;atomicweights2009&quot; /&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;|{{Wp|Elektronenconfiguratie|Elektronenconfiguratie}}
| &amp;#91;{{Wp|Helium|He}}&amp;#93; 2s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || &amp;#91;{{Wp|Neon (element)|Ne}}&amp;#93; 3s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || &amp;#91;{{Wp|Argon|Ar}}&amp;#93; 4s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || &amp;#91;{{Wp|Krypton (element)|Kr}}&amp;#93; 5s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || &amp;#91;{{Wp|Xenon|Xe}}&amp;#93; 6s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; || &amp;#91;{{Wp|Radon (element)|Rn}}&amp;#93; 7s&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Smeltpunt|Smeltpunt}} (°C)
| 180,54 || 97,72|| 63,38 || 39,31 || 28,44 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Kookpunt|Kookpunt}} (°C)
| 1342 || 883 || 759 || 688 || 671 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Smeltwarmte|Smeltwarmte}}&amp;nbsp;(kJ·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
| 3,00 || 2,60 || 2,321 || 2,19 || 2,09 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Soortelijke warmte|Soortelijke warmte}}&amp;nbsp;(kJ·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)&amp;nbsp;&lt;ref&gt;De gegevens in deze rij zijn berekend op basis van de in de verschillende element-pagina's in de Nederlandstalige Wikipedia  - '''Specifieke warmte''' en '''Atoommassa'''  in de infobox - op 23 juni 2023.&lt;/ref&gt;
| 24,99 || 28,28 || 29,3 || 31,02 || 31,90 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| Soortelijke warmte&amp;nbsp;(J·kg&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;K&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)&amp;nbsp;&lt;ref&gt;De gegevens in deze rij zijn ontleend aan de verschillende element-pagina's in de Nederlandstalige Wikipedia - '''Specifieke warmte'''  in de infobox - op 23 juni 2023.&lt;/ref&gt;
| 3600 || 1330 || 750 || 363 || 240 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Vormingsenthalpie|Vormingsenthalpie}}, één-atomig gas (kJ·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
| 162 || 108 || 89,6 || 82,0 || 78,2 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Massadichtheid|Soortelijke massa}}&amp;nbsp;(g·cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;)
| 0,534 || 0,968 || 0,89 || 1,532 || 1,93 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Soortelijke weerstand|Soortelijke weerstand}} bij 25 °C (n{{Wp|Ohm (eenheid)|Ω}}·{{Wp|Centimeter|cm}})
| 94,7 || 48,8 || 73,9 || 131 || 208 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Atoomstraal|Atoomstraal}} ({{Wp|Picometer|pm}})
| 152 || 186 || 227 || 248 || 265 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Ionstraal|Ionstraal}} 6-gecoördineerd M&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; (pm)
| 76 || 102 || 138 || 152 || 167 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| Eerste {{Wp|Ionisatiepotentiaal|ionisatie-energie}} (kJ·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
| 520.2 || 495.8 || 418.8 || 403.0 || 375.7 || 392.8&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;andreev&quot;&gt;{{Cite journal1 |last1=Andreev|first1=S.V. |last2=Letokhov|first2=V.S. |last3=Mishin|first3=V.I. |title= Laser resonance photoionization spectroscopy of Rydberg levels in Fr |journal= Phys. Rev. Lett. |year= 1987 |volume= 59 |pages= 1274–76 |doi= 10.1103/PhysRevLett.59.1274 |pmid=10035190 |bibcode=1987PhRvL..59.1274A |issue= 12}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;|{{Wp|Elektronenaffiniteit|Elektronenaffiniteit}} (kJ·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;)
| 59,62 || 52,87 || 48,38 || 46,89 || 45,51 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;|{{Wp|Dissociatie-enthalpy|Dissociatie=enthalpy}} (kJ·mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;) &lt;chem&gt;M2 \ \longrightarrow \ 2 M&lt;/chem&gt;
| 106.5 || 73,6 || 57,3 || 45,6 || 44,77 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;|{{Wp|Elektronegativiteit|Elektronegativiteit}} (Pauling)
| 0.98 || 0.93 || 0.82 || 0.82 || 0.79 ||?&amp;nbsp;&lt;ref group=&quot;noot&quot; name=&quot;Fr-electronegativity&quot; &gt;{{Wp|Linus Pauling|Linus Pauling}} schatte de elektronegativiteit van francium op zijn schaal in op 0,7, dezelfde waarde als voor cesium.  Sindsdien is de waarde voor cesium verfijnd tot 0,79. Er bestaan echter geen experimentele gegevens die een soortgelijke verfijning voor francium mogelijk maken. Francium heeft echter een iets hogere ionisatie-energie dan cesium, 392.811(4) kJ/mol tegenover 375.7041(2)&amp;nbsp;kJ/mol voor cesium. Dit verschil is toe te schrijven aan relativistische efeecten. Het gevolg is wel dat cesium waarschijnlijk de minst elektronegatieve van de twee is.&lt;/ref&gt;&lt;!--
 --&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;andreev&quot; /&gt;&lt;!--
--&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |last=Allred|first=A. L. |year= 1961 |journal= J. Inorg. Nucl. Chem.|volume= 17 |issue= 3–4 |pages= 215–221 |title= Electronegativity values from thermochemical data |doi= 10.1016/0022-1902(61)80142-5}}&lt;/ref&gt;&lt;!--
--&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite book |last= Pauling |first= Linus |title= The Nature of the Chemical Bond|url= https://archive.org/details/natureofchemical00paul |url-access= registration |edition= Third |author-link= Linus Pauling |publisher= Cornell University Press |year= 1960 |isbn= 978-0-8014-0333-0 |page= [https://archive.org/details/natureofchemical00paul/page/93 93]}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;| {{Wp|Elektronegativiteit|Elektronegativiteit}} (Allen)
| 0,91 || 0,87 || 0,73 || 0,71 || 0,66 || 0,67
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;|{{Wp|Elektrodepotentiaal|Standaard elektrodepotentiaal}} ({{Wp|Volt (eenheid)|V}})&lt;chem&gt;E^{0}_{M^{+} \ + \ e^{-} \ \longrightarrow \ M^{0}}&lt;/chem&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=van92&gt;Vanýsek, Petr (2011). [https://www.hbcpnetbase.com/articles/05_22_92.pdf “Electrochemical Series”], in [https://www.hbcpnetbase.com/ ''Handbook of Chemistry and Physics: 92nd Edition''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724011402/https://www.hbcpnetbase.com/ |date=24 July 2017 }} (Chemical Rubber Company).&lt;/ref&gt;
| −3,04 || −2,71 || −2,93 || −2,98 || −3,03 ||?
|-
| style=&quot;color: black; background-color:lightgrey; text-align:left;&quot;|{{Wp|Atomaire-emissiespectrometrie|Vlamkleur}}&lt;br&gt;Voornaamste  emissie/absorptielijn ({{Wp|Nanometer|nm}})
| Donker rood&lt;br&gt;670,8 || geel&lt;br&gt;589,2 || Violet&lt;br&gt;766,5 || Rood-violet&lt;br&gt;780,0 || Blauw&lt;br&gt;455,5 ||?
|}

=== Groeptrends ===
Als groep zijn de alkalimetalen meer een eenheid dan welke andere groep in het periodiek systeem ook.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt; De gelijkenis is zelfs zo groot dat het behoorlijk lastig is om kalium, rubidium en cesium ten gevolge van de erg op elkaar lijkende ionstralen van elkaar te scheiden, lithium en natrium staan daarin toch meer apart. Algemene trends zijn, gaande langs de kolom van boven naar beneden dat:
* toenemende atoomstraal&amp;nbsp;&lt;ref name=chemguide /&gt;
* dalende elektronegativiteit&amp;nbsp;&lt;ref name=chemguide&gt;{{Cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group1/properties.html |title=Atomic and Physical Properties of the Group 1 Elements |last=Clark|first=Jim |year=2005 |work=chemguide |access-date=30 January 2012}}&lt;/ref&gt;
* toenemende reactiviteit&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt;
* dalend smelt- en kookpunt&amp;nbsp;&lt;ref name=chemguide /&gt;
* dalende smelt- en verdampingswarmte&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 75&quot; /&gt;
* met uitzondering van kalium neemt de soortelijke massa van de elementen toe&amp;nbsp;&lt;ref name=chemguide /&gt;
Een van de weinige eigenschappen van alkali-metalen die niet regelmatig verloopt is de standaard elektrodepotentiaal. De waarde van lithium (-3,04 V) valt uit de toon in de rest van de langzaam dalende rij van -2,71 naar -3,03 V. De zeer grote hydratatie-energie van het &lt;chem&gt;Li^{+}&lt;/chem&gt;-ion is hier debet aan. Hoewel door de sterke hydratatie het lithim-ion de water-structuur meer verstoord dan een van de andere ionen, en daardoor de entropy laat afnemen, is de energiewinst van de hydratatie voldoende om van lithium het meest elektropositieve alkalimetaal te maken.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 75&quot; /&gt;

Een opvallende trend wordt gevormd door de kookpunten van de alkalimetalen. Vooral in de organische chemie is de trend bij vergelijkbare verbindingen: hoe groter, zwaarder het molecuul hoe hoger het kookpunt. Voor de alkalimetalen gaat dat duidelijk niet op.

=== Kleuren ===
De stabiele alkali-metalen zijn allemaal zilverkleurige metalen met uitzondering van cesium, dat een goudachtige tint heeft.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;theodoregray-caesium&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.theodoregray.com/periodictable/Elements/055/index.s7.html |title=Facts, pictures, stories about the element Cesium in the Periodic Table |last=Gray|first=Theodore|author-link=Theodore Gray|work=The Wooden Periodic Table Table |access-date=13 January 2012}}&lt;/ref&gt; Het is een van de drie metalen met een duidelijkke kleur, goud en koper zijn de andere twee.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 74&quot; /&gt; Daarnaast vertonen ook de zwaardere [[Periodiek systeem/Aardalkalimetalen|aardalkalimetalen]] calcium, strontium en barium, en de divalente [[Periodiek systeem/Lanthaniden|Lanthaniden]]  europium en ytterbium een zwakke bleek-gele kleur, hoewel minder duidelijk dan bij cesium.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 74&quot; /&gt; De metaalglans verdwijnt aan de lucht snel ten gevolge van oxidatie door zuurstof uit de lucht.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt; De metallen vormen allen [[w:Kubisch kristalstelsel|ruimtelijk gecentreerd kubisch kristallen.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 73&quot; /&gt;

De vlamkleuringen, mogelijk door het aanslaan van het slechts zwak gebonden ns&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;-elektron blijft een van de simpelste identificatiemethoden voor deze elementen. Specifieke neerslagreacties die bij de andere elementen goede scheidingsresultaten geven, werken bij de alkalimetalen niet: alle zouten met standaard anionen zijn goed oplosbaar.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 75&quot; /&gt;

=== Reactie met water ===
[[Bestand:Potassium water 20.theora.ogv|thumb|right|Kalium reageert heftig met water bij kamertemperatuur|200px]]
[[Bestand:Cesium water.theora.ogv|thumb|right|Cesium reageert explosief met water, zelfs bij lage temeperatuur|200px]]
Alle allkalimetalen zijn zeer reactief en worden nooit in gedegen, pure toestand in de natuur aangetroffen,&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;krebs&quot; &gt;{{Cite book |last= Krebs|first= Robert E.|year= 2006|title= The History and Use of Our Earth's Chemical Elements: A Reference Guide|publisher= Greenwood Press|location= Westport, Conn.|isbn= 978-0-313-33438-2}}&lt;/ref&gt; eenmaal gemaakt moeten ze onder {{Wp|Minerale olie|minerale olie}}olie bewaard worden.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;OU&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.open.edu/openlearn/science-maths-technology/science/chemistry/alkali-metals |title=Alkali metals |author=The OpenLearn team |year=2012 |work=OpenLearn |publisher=The Open University |access-date=9 July 2012}}&lt;/ref&gt; Ze reageren aggressief met de [[Periodiek systeem/Halogenen|halogenen]] waarbij {{Wp|Alkalihalogenide|alkalihalogenides}} gevormd worden. Zonder uitzondering vormen deze zouten witte, ionogene kristallen die met uitzondering van &lt;chem&gt;LiF&lt;/chem&gt; goed in water oplosbaar zijn.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt;

De alkalimetalen reageren ook met water waarbij sterk basische oplossingen ontstaan. De zwaardere metalen reageren heftiger dan de lichtere. Zo geeft cesium een echte explosie terwijl een zelfde aantal mol kalium slechts een goede klap geeft en de explosie die bij een grotere hoeveelheid natrium optreed niet aan de reactie van natrium met water moet worden toegeschreven, maar aan die van kokend natrium met zuurstof uit de lucht.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;alkalibangs&quot;&gt;{{Cite web |last=Gray|first=Theodore|title=Alkali Metal Bangs|url=https://www.theodoregray.com/periodictable/AlkaliBangs/index.html|publisher=Theodore Gray|access-date=13 May 2012}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;pubs.usgs&quot; &gt;{{Cite web |url=https://pubs.usgs.gov/of/2004/1432/2004-1432.pdf |publisher=United States Geological Survey |access-date=27 December 2009 |title=Mineral Commodity Profile: Cesium |first1=William C. |last1=Butterman |first2=William E. |last2=Brooks |first3=Robert G. Jr. |last3=Reese |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122210358/https://pubs.usgs.gov/of/2004/1432/2004-1432.pdf |archive-date=22 November 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== Ionisatie-energie ===
De alkalimetalen vertonen in hun periode de laagste {{Wp|Ionisatiepotentiaal|eerste ionisatie-energie}},&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;RubberBible84th&quot;&gt;{{Cite book |editor= Lide, D. R. |title= CRC Handbook of Chemistry and Physics |edition= 84th |location= Boca Raton, FL |publisher= CRC Press |year= 2003}}&lt;/ref&gt; ten gevolge van de lage {{Wp|Effectieve kernlading|effectieve kernlading}} en de mogelijkheid een {{Wp|Edelgasconfiguratie|edelgasconfiguratie}} te bereiken door slechts één elektron af te staan.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt; De alkalimetalen reageren niet alleen met water, ook andere stoffen die makkelijk een proton afstaan reageren met ze: {{Wp|Alcohol (stofklasse)|alcoholen}}, {{Wp|Fenol|fenolen}}, gasvormige en vloeibare {{Wp|Ammoniak|ammoniak}} en zelfs {{Wp|Alkyn|alkynen}}. De laatste groep stoffen maakt het grote reducerend vermogen van de alkalimetalen extra duidelijk. Het reducerend vermogen van de alkalimetalen wordt ook ingezet om andere matalen vrij te maken uit hun oxides of halogenides.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 76&quot; /&gt;

De {{Wp|Ionisatiepotentiaal|tweede ionisatie-energie}}ligt voor alle alkalimetalen erg hoog:&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;RubberBible84th&quot; /&gt;&lt;!--the second ionisation energy for francium is not given in [[ionization energies of the elements (data page)]]--&gt; uit een volle schil, die bovendien dichter bij de kern ligt moet dan een elektron verwijderd worden.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt; Het gevolg is dat de ionistaie beperkt blijft tot 1 elektron en er monovalente kationen ontstaan.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 28&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 28. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt;

=== Solvatatie ===
[[bestand:Plato-4.png|thumb|right|Tetraeder|150px]]
[[bestand:Plato-8.png|thumb|right|Octaeder|150px]]
[[bestand:Square antiprism.png|thumb|right|Vierkant antiprisma|150px]]
In waterige oplossingen vormen de ionen van de alkalimetalen {{Wp|Solvatatie|gesolvateerde}} ionen met als algemene formule &lt;chem&gt;[M(H2O)_{n}]^{+}&lt;/chem&gt;, waarbij ''n'' het solvatatiegetal is. Hun {{Wp|Coördinatiegetal|coördinatiegetallen}} en vorm komen goed overeen met wat op grand van de ionstralen verwacht wordt voor deze waarden. In de oplossing worden de watermoleculen die direct via een {{Wp|Donor-acceptorbinding|donor-acceptorbinding}} tussen zuurstof (dat de elektronen voor de binding levert) in het watermolecuul en het metaal-ion gebonden zijn de eerste coördinatielaag genoemd. Elk op deze manier gebonden watermolecuul kan via {{Wp|Waterstofbrug|waterstofbruggen}} aan een of meer andere watermoleculen gebonden zijn, de tweede of secondaire coördinatielaag. Voor de alkali-ionen is de tweede laag niet scherp gedefineerd: de +1 lading is niet sterk genoeg om de watermoleculen in de eerste laag zo sterk te {{Wp|Polariseerbaarheid|polariseren}} dat sterke waterstofbruggen met de tweedelaag gevormd kunnen worden.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Burgess |first=John |title=Metal Ions in Solution |year=1978 |publisher=Ellis Horwood |location=Chichester |page=20 |isbn=978-0-85312-027-8}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=Richens /&gt;{{|25}}

Voor '''lithium''' is het solvatatiegetal experimenteel vastgesteld op 4, gerangschikt in een {{Wp|Viervlak|tetraëder}}: &lt;chem&gt;[Li(H2O)4]^{+}&lt;/chem&gt;. Daarnaast zijn er ook getallen van 3 tot 6 gepubliceerd. De lagere waarden zijn waardschijnlijk te wijten aan ion-associatie, de hogere door een zwakke interactie door een of meer vlakken van de tetraëder met een watermolecuul uit de tweede coördinatielaag, al wordt een octahedron met zes coördinerende watermoleculen nog niet definitief uitgwesloten.

'''Natrium''' heeft waarschijnlijk ook 6 watermoleculen in zijn primaire coördinatielaag, gerangschikt in een octaeder: &lt;chem&gt;[Na(H2O)6]^{+}&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=Richens&gt;{{Cite book |last=Richens |first=David. T. |title=The Chemistry of Aqua Ions |year=1997 |publisher=Wiley |isbn=978-0-471-97058-3}}&lt;/ref&gt;{{Ref/paginanummer|126–127}} 
In het verleden werd aangenomen dat de zwaardere alkaliionen ook een octaedrische omringing met zes watermoleculen zouden hebben, tegenwoordig worden voor kalium en rubidium waarden van 8 aangenomen: &lt;chem&gt;[K(H2O)8]^{+}&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;[Rb(H2O)8]^{+}&lt;/chem&gt; in een ''vierkante antiprismatische'' schikking. Het grote cesium-ion heeft zelfs ruimte voor 12 watermoleculen in zijn eerste coördinatielaag: &lt;chem&gt;[Cs(H2O)12]^{+}&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |last=Persson |first=Ingmar |date=2010 |title=Hydrated metal ions in aqueous solution: How regular are their structures? |url=https://pac.iupac.org/publications/pac/pdf/2010/pdf/8210x1901.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://pac.iupac.org/publications/pac/pdf/2010/pdf/8210x1901.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live |journal=Pure Appl. Chem. |volume=82 |issue=10 |pages=1901–1917 |doi=10.1351/PAC-CON-09-10-22 |s2cid=98411500 |access-date=23 August 2014}}&lt;/ref&gt;

== Alkalides ==
Een uitzondering op de regel vormen de {{Wp|Alkalide|alkalides}}, ionen waar het alkalimetaal een elektron heeft opgenomen en als negatief ion in de verbinding aanwezig is met een lading en oxidatiegetal van (-1). Voor de zeventiger jaren van de 20e eeuw werd dit soort verbindingen niet eens bestaanbaar gedacht. De alkalides hebben met hun ns&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; een geheel gevulde ns-orbitaal wat blijkbaar voldoende stabiliteit levert om te kunnen bestaan. Van alle alkalimetalen, behalve lithium en francium zijn inmiddels (2023) van alle elementen alkalides beschreven.&lt;!--
--&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |journal= J. Am. Chem. Soc. |title= Crystalline salt of the sodium anion (Na&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt;) |year= 1974 |volume= 96 |issue= 2 |pages= 608–609 |doi= 10.1021/ja00809a060|last1= Dye |first1= James L. |last2= Ceraso |first2= Joseph M. |last3= Lok |first3= Mei |last4= Barnett |first4= B. L. |last5= Tehan |first5= Frederick J. }}&lt;/ref&gt;&lt;!--
--&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |title= Alkali anions. Preparation and crystal structure of a compound which contains the cryptated sodium cation and the sodium anion |journal= J. Am. Chem. Soc. |year= 1974 |volume= 96 |issue= 23 |pages= 7203–7208 |doi= 10.1021/ja00830a005|last1= Tehan |first1= Frederick J. |last2= Barnett |first2= B. L. |last3= Dye |first3= James L. }}&lt;/ref&gt;&lt;!--
--&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |journal= Angew. Chem. Int. Ed. Engl. |year= 1979 |last=Dye|first=J. L. |title= Compounds of Alkali Metal Anions |volume= 18 |issue= 8 |pages= 587–598 |doi= 10.1002/anie.197905871}}&lt;/ref&gt;&lt;!--
--&gt; Alkalides zijn theoretisch interessant ten gevolge van hun ongebruikelijke {{Wp|stoichiometrie|stoichiometrie}} en lage {{Wp|ionisatiepotentiaal|ionisatiepotentiaal}}. Alkalides zijn chemisch verwant aan {{Wp|elektride|elektrides}}, zouten waarin ingevangen elektronen de plaats innemen van anionen.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Redko&quot;&gt;{{Cite journal1 |year= 2003 |title= Barium azacryptand sodide, the first alkalide with an alkaline Earth cation, also contains a novel dimer, (Na&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)&lt;sup&gt;2−&lt;/sup&gt; |journal= Journal of the American Chemical Society|J. Am. Chem. Soc. |volume= 125 |issue= 8 |pages= 2259–2263 |doi= 10.1021/ja027241m |pmid= 12590555|url=https://www.researchgate.net/publication/10896204 |last1= Redko |first1= M. Y. |last2= Huang |first2= R. H. |last3= Jackson |first3= J. E. |last4= Harrison |first4= J. F. |last5= Dye |first5= J. L. }}&lt;/ref&gt;&lt;!--
--&gt; Een mooi voorbeeld wordt gevormd naast &quot;gewoon&quot; {{Wp|Natriumhydride|natriumhydride}}, &lt;chem&gt;Na^{+}H^{-}&lt;/chem&gt;, door &quot;invers natriumhydride, &lt;chem&gt;H^{+}Na^{-}&lt;/chem&gt;, waarbij beide ionen voor complexvorming worden gestabiliseerd.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;HNa&quot;&gt;{{Cite journal1 |year= 2002 |title=&quot;Inverse sodium hydride&quot;: a crystalline salt that contains H&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt; and Na&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; |journal= Journal of the American Chemical Society|J. Am. Chem. Soc. |volume= 124 |issue= 21 |pages= 5928–5929 |doi= 10.1021/ja025655+|pmid=12022811 |last1=Redko |first1=M. Y. |last2=Vlassa |first2=M. |last3=Jackson |first3=J. E. |last4=Misiolek |first4=A. W. |last5=Huang |first5=R. H. |last6=Dye |first6=J. L. }}&lt;/ref&gt; In zuivere vorm is het niet stabiel door de hoge energie inhoud vanwege de overdracht van twee elektronen van waterstof naar natrium. Van een aantal derivaten wordt op theoretische gronden voorspeld dat ze {{Wp|Metastabiliteit|metastabiliteit}} of zelfs echt stabiel zijn.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;HNa&quot; /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;HNa-theory&quot;&gt;{{Cite journal1 |url=https://simons.hec.utah.edu/papers/266.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://simons.hec.utah.edu/papers/266.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live|title=Inverse Sodium Hydride: A Theoretical Study|journal=J. Am. Chem. Soc.| year=2003| volume=125   | pages=3954–3958 |doi=10.1021/ja021136v |pmid=12656631 |issue=13 |last1=Sawicka|first1=A.|last2=Skurski|first2=P.|last3=Simons|first3=J.}}&lt;/ref&gt;

{{Paginalink
| Inhoud = Periodiek systeem/Inhoud
| Index = Periodiek systeem/Index
| VorigePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, geschiedenis
| VolgendePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, eigenschappen, per element
}}

== Noten in de tekst ==
&lt;references group=&quot;noot&quot;/&gt;

== Verwijzingen in de tekst ==
{{References}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>haovxkq0w8f30ynco4nlzu6lnhgt3xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Periodiek systeem/Alkalimetalen, verbindingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42765</id>
    <revision>
      <id>425228</id>
      <parentid>401465</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:58:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43413" sha1="7cqjf7konbhb2n4jxnf061delyhasdq" xml:space="preserve">{{Paginalink
| Inhoud = Periodiek systeem/Inhoud
| Index = Periodiek systeem/Index
| VorigePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, isotopen
| VolgendePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, organometaal
}}
__TOC__
== Verbindingen van alkalimetalen&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Deze pagina is een vertaling van de tekst in het lemma [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alkali_metal&amp;oldid=1162327902#Compounds Alkali metal op de Engelstalige Wikipedia], paragraaf Compounds metals zoals deze op 25 juni 2023 aanwezig.&lt;/ref&gt; ==
De alkali-metalen vormen met vrijwel alle gebruikelijke anionen een complete serie verbindingen, waarin heel duidelijk het verloop van eigenschappen door de groep heen te volgen is. Al deze verbindingen vallen onder het hoofdstuk: het alkalimetaal verliest een elektron aan een {{Wp|Oxidator|oxidator}} en vormt een één-waardig positief ion.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 79&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 79, Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt; Bovenstaande beschrijving is vooral waar voor de [[Periodiek systeem/Halogenen|alkali-halogeen-verbindingen]] en wordt minder waar als het anion een grotere lading heeft en meer polariseerbaar wordt. Ook voor de metalen lager in de kolom is dit belangrijk. De ionogene binding die bij halogeniden overheerst krijgt meer en meer het karakter van een metaalbinding, bijvoorbeeld in de serie &lt;chem&gt;NaCl, \ Na2O, \ Na2S, \ Na3P, \ Na3As, \ Na3Sb&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;Na3Bi&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 81&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 81, Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt;

{{Externe Media
| soort = video
| link = https://www.youtube.com/watch?v=QSZ-3wScePM
| toontekst = De reactie van de alkalimetalen met water
| naloop = uitgebracht door {{Wp|The Open University|The Open University}}.
| breedte = 350px
}}
=== Hydroxides ===
[[Bestand:Large Sodium Explosion.jpg|thumb|right|alt=A large orange-yellow explosion| De ractie van ongeveer 1,5 kg natrium in water]]
Alle alkali-metalen reageren heftif tot explosief met water. Hierbij ontstaat een waterige, {{Wp|Base|basische}} oplossing van een alkalihydroxide en komt waterstofgas vrij:&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;alkaliwater&quot; &gt;{{Cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group1/reacth2o.html#top |title=Reaction of the Group 1 Elements with Water |last=Clark|first=Jim |year=2005 |work=chemguide |access-date=18 June 2012}}&lt;/ref&gt;
:&lt;chem&gt;2 M \ + \ H2O \ -&gt;[\ce{H2O}] \ 2 M^{+} \ + \ 2 OH^{-} \ + \ H2 \uparrow \ + \ warmte&lt;/chem&gt;
Deze reactie verloopt heftiger naarmate het alkalimetaal lager in de kolom staat. Lithium reageert gestadig, natrium en kalium kunnen zoveel varmte ontwikkelen dat het waterstofgas dat ontstaat gaat branden. Bij rubidium en cesium verloopt de ontwikkeling van waterstof zo snel dat schokgolven in het water een glazen bak waarin de reactie wordt uitgevoerd kan breken.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc &gt;{{Cite web|url=https://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/PAGES/data/intro_groupi_data.html |title=Visual Elements: Group 1 – The Alkali Metals |author=Royal Society of Chemistry |work=Visual Elements |publisher=Royal Society of Chemistry |access-date=13 January 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805145647/https://www.rsc.org/chemsoc/visualelements/PAGES/data/intro_groupi_data.html |archive-date=5 August 2012 |author-link=Royal Society of Chemistry }}&lt;/ref&gt; De explosieve reactie verloopt in een aantal fasen:
* Het metaal reageert met water, waarbij waterstofbruggen verbroken worden en waterstofgas ontstaat. Bij de zwaardere alkalimetalen verloopt deze reactie sneller.
* De warmte die bij de eerste stap van de reactie plaatsvindt wordt afgevoerd naar het water en naar het metaal dat nog niet gereageerd heeft. Voor het water is de hoeveelheid warmte relatief klein en de temperatuur stijgt slechts weinig. Het metaal kan de warmte niet echt kwijt en het feit dat ze een vrij kleine {{Wp|Soortelijke warmte|soortelijke warmte}} hebben betekent dat de temperatuur ervan snel stijgt. Als de ontstekingstemperatuur van waterstof bereikt wordt gaat dit ook, in eerste instantie explosief, branden. Het branden  van het waterstofgas levert voldoende energie om de in die vlam aanwezige metaal=atomen en ionen hun karakteristieke licht te laten uitzenden.
* De stijging van de temperatuur van het metaal heeft tot gevolg dat dit, de alkalimetalen hebben lage smeltpunten, zal smelten. Verdere temperatuurstijging zal leiden tot het koken van het metaal. Daardoor komt heet, atomair metaal in contact met luchtzuurstof en zal ook een explosieve verbranding volgen.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;alkalibangs&quot; &gt;{{Cite web |last=Gray|first=Theodore|title=Alkali Metal Bangs|url=https://www.theodoregray.com/periodictable/AlkaliBangs/index.html|publisher=Theodore Gray|access-date=13 May 2012}}&lt;/ref&gt;
Naast de hierboven geschetste achtergrond van de explosieve reactie is recentelijk een tweede verklaring geformuleerd in de vorm van een Coulomb-explosie. De eerste verklaring legt de nadruk op het opbouwen van voldoende thermische energie, die uiteindelijk in een explosie zijn uitlaatklep vindt. In een Coulomb-explosie wordt statische elektrische energie opgebouwd, met hetzelfde effect.&amp;nbsp;&lt;ref name=coulomb&gt;{{Cite journal1 |title=Coulomb explosion during the early stages of the reaction of alkali metals with water|journal=Nature Chemistry|doi=10.1038/nchem.2161|pmid = 25698335|date=26 January 2015|volume=7|issue=3|pages=250–254|bibcode=2015NatCh...7..250M | last1 = Mason | first1 = Philip E.}}&lt;/ref&gt; De verklaring gaat ervan uit dat in de contactzone tussen metaal en water de smelttemperatuur van et metaal snel bereikt is en in eerst instantie vooral elektronen van het metaal naar het water gaan, waardoor een positief geladen metaaldruppeltje drijft op een negatief geladen waterbed. Het statisch aantrekkende effect tussen de tegengestelde ladingen heeft tot gevolg dat de twee vloeistoffen elkaar aantrekken en het contact-oppervlak groter wordt. Dit zal de reactie versnellen. Het gevolg daarvan is dat er sneller lading opgebouwd wordt. De afstotende kracht tussen gelijknamige ladingen in het metaaldruppeltje wordt op zeker moment te groot voor de {{Wp|oppervlaktespanning|oppervlaktespanning}} en een explosie, nu door elektrische energie gevoed, volgt.&amp;nbsp;&lt;ref name=coulomb /&gt;

De alkalimetaalhydroxides zijn voor zover bekend de krachtigste basische hydroxides,&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 87&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 87, Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt; die in hun reactie met {{Wp|Zuur (scheikunde)|zuren}} {{Wp|zouten|zouten}} geven en met {{Wp|Alcohol (stofklasse)|alcoholen}} {{Wp|Oligomeer|oligomere}} {{Wp|Alkoxide|alkoxides}}. Met {{Wp|Koolstofdioxide|koolstofdioxide}} worden {{Wp|Carbonaat|carbonaten}} of {{Wp|Waterstofcarbonaat|waterstofcarbonaten}} gevormd, met {{Wp|Waterstofsulfide|waterstofsulfide}} ontstaan {{Wp|Sulfide|sulfides}} en waterstofsulfides. {{Wp|Siliciumdioxide|Silicimdioxide}}, een zuur oxide, reageert net als koolstofdioxide met de alkali-hydroxides. Glas, voornamelijk siliciumdioxide, is dan ook niet tegen deze hydroxides bestand. Met behulp van alkalimetaalhydroxides kunnen {{Wp|Thiol|thiolen}} uit petroleum gewassen worden. De alkalihydroxides reageren met amfotere oxides onder vorming van zouten: 
{| class =&quot;wikitable&quot;
|+ Reactieproducten van alkalihydroxides met amfotere oxides
|-
! Oxide !! Zout !! Zoutnaam
|-
| &lt;chem&gt;Al2O6&lt;/chem&gt; || &lt;chem&gt;NaAlO2&lt;/chem&gt; || {{Wp|Natriumaluminaat|Natriumaluminaat}}
|-
| &lt;chem&gt;ZnO&lt;/chem&gt; || &lt;chem&gt;Na2[Zn(OH)4]&lt;/chem&gt; || {{Wp|Natriumzinkaat|Natriumzinkaat}}
|-
| &lt;chem&gt;SnO4&lt;/chem&gt; || &lt;chem&gt;Na2[Sn(OH)6]&lt;/chem&gt; || {{Wp|Natriumstannaat|Natriumstannaat}}
|-
| &lt;chem&gt;PbO2&lt;/chem&gt; || &lt;chem&gt;Na2[Pb(OH)6]&lt;/chem&gt; || {{Wp|Natriumblumbaat|Natriumplumbaat}}
|}

=== Intermetallische verbindingen ===
[[Bestand:NaK alloy.jpg|thumb|right|Vloeibare NaK legering bij kamertemperatuur]]
De alkalimetalen vormen veel {{Wp|Intermetallische verbinding|intermetallische verbindingen}} met elkaar en met elementen uit de groepen 2 tot en met 13 van het periodiek systeem. De samenstelling kan wisselen,&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 81&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 81, Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt; zoals bij de amalgamen &lt;chem&gt;Na5Hg8&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;Na3Hg&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Buszek, Keith R. (2001) &quot;Sodium Amalgam&quot; in ''Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis'', Wiley. {{Doi|10.1002/047084289X.rs040}}&lt;/ref&gt; Sommige intermetaalverbindingen hebben zelfs een ion-karakter. Met het meest elektronegatieve metaal, goud is er zelfs verloop in de eigenschappen: &lt;chem&gt;NaAu&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;KAu&lt;/chem&gt; hebben duidelijk een metaalkarakter, terwijl &lt;chem&gt;RbAu&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;CsAu&lt;/chem&gt; halfgeleiders zijn.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 81&quot; /&gt;

&lt;chem&gt;NaK&lt;/chem&gt; is een speciale legering, omdat hij vloeibaar is bij kamertemperatuur, hoewel goede voorzorgsmaatregelen nodig zijn in verband met zijn extreme gevoeligheid voor reacties met water en lucht. Het {{Wp|Eutecticum|eutectisch}} mengsel heeft een smeltpunt van {{Nowrap|1=12,6 °C}}.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;basf-ds-NaK&quot;&gt;{{Cite web |publisher= BASF |title= Sodium-Potassium Alloy (NaK) |url= https://www.basf.com/inorganics/pdfs/tech_datasheet/NaK.pdf |date= December 2004 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070927210800/https://www.basf.com/inorganics/pdfs/tech_datasheet/NaK.pdf |archive-date= 27 September 2007}}&lt;/ref&gt; Een mengsel van 47% natrium, 41% cesium en 12% kalium heeft het laagst bekende smeltpunt voor legeringen: −78&amp;nbsp;°C.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;caesium&quot; &gt;{{Cite web |url=https://pubs.acs.org/cen/80th/print/cesium.html |title=C&amp;EN: It's Elemental: The Periodic Table – Cesium |publisher=American Chemical Society|access-date=25 February 2010|last=Kaner|first=Richard|year= 2003}}&lt;/ref&gt;

=== Verbindingen met groep 13-elementen ===
De intermetallische verbindingen van de alkalimetalen met de zwaardere leden van de [[Periodiek systeem/Boorgroep|boorgroep]], aluminium, gallium, indium en thallium zijn matige elektrische geleiders of zelfs halfgeleiders &lt;chem&gt;(NaTl)&lt;/chem&gt;, dit in tegenstelling met de eerdere genoemde metalen. Het betekend wel dat het betrokken alkalimetaal zijn valentie-elektron kwijt is, het andere metaal vormt een poly-anion waarin clusters van meerdere attomen zijn aan te wijzen tot zelfs echte polymeren toe. Een dergelijk systeem wordt een {{Wp|Zintl-fase|Zintl-fase}} genoemd.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Sevov&quot;&gt;Sevov, S.C. [https://www3.nd.edu/~sevovlab/articles/SlaviChapter.pdf &quot;Zintl Phases&quot;], pp. 113–132 in ''Intermetallic Compounds, Principles and Practice: Progress'', Vol. 3. Westbrook, J.H.; Freisher, R.L.: Eds.; John Wiley &amp; Sons. Ltd., Chichester, England. DOI: [https://doi.org/10.1002/0470845856 10.1002/0470845856] {{ISBN|978-0-470-84585-1}}&lt;/ref&gt; Dit soort bindingen wordt vooral aangetroffen in verbindingen tussen [[Periodiek systeem/Aardalkalimetalen|aardalkali-]] en alkali-metalen en de elementen van de boorgroep. Elementen uit de hogere groepen vormen doorgaans echte anion-clusters, maar i de boorgroep worden polymere poly-anionen met de tegen-ionen in de verhoudingsgewijs (vergeleken met de hogere groepen in het periodiek systeem) grote holten. Zo bestaat &lt;chem&gt;NaTl&lt;/chem&gt; uit een polymeer anion &lt;chem&gt;(Tl^{-})_{n}&lt;/chem&gt; met een covalent gebonden diamant-achtige structuur met de &lt;chem&gt;Na^{+}&lt;/chem&gt; in de tussenruimten. De zwaardere, grotere alkalimetalen passen blijkbaar niet meer in de intramoleculaire ruimtes en forceren de zwaardere groep 13 elementen in discrete anion-clusters.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Kauzlarich&quot;&gt;S.M. Kauzlarich, Encyclopedia of Inorganic chemistry, 1994, John Wiley &amp; Sons, {{ISBN|0-471-93620-0}}&lt;/ref&gt;

{{Wp|Boor (element)|Boor}} is in deze groep een gevol apart. Het is het enige niet-metaal in deze groep. De alkali-{{Wp|Boride|biriden}} zijn vaak erg rijk aan boor. De wordt geweten aan een groot aantal boor-boor-bindingen&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 147–8&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 147–8 , Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt; met een {{Wp|Deltahedron|deltahedron-structuur}}. Thermisch zijnn de verbindingen instabiel door de hoge dampspanning van de alkalimetalen bij verhoogde temperatuur. Dit maakt de direct synthese uit de elementen van de verbindingen een technische uitdaging omdat onder {nowrap|1=700 °C}} geen reactie optreedt tussen boor en deze metalen. De technische oplossing is een dichtgesmolten ampul met een overmaat aan het alkalimetaal. Verder vertooond de groep ten opzichte van boor een opmerkelijk gedrag: lager in de kolom wordt de reactiviteit kleiner. Lithium reageert bij de eerder genoemde {nowrap|1=700 °C}} volledig, voor natrium is {nowrap|1=900 °C}} nodig, voor kalium zelfs {nowrap|1=1200 °C}}. De reactie met lithium is bovendien momentaan, die met kalium heeft meerdere uren nodig. Van rubidium en cesium zijn zelfs nog geen boriden beschreven (juni 2023).

De eerder genoemde rijkdom aan boor blijkt ook uit de formules van een aantal van deze verbindingen: &lt;chem&gt;LiB10, NaB6, NaB15&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;KB6&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Hagen |first=A. P. |date=17 September 2009 |title=Inorganic Reactions and Methods, The Formation of Bonds to Group-I, -II, and -IIIB Elements |publisher=John Wiley &amp; Sons |pages=204–5 |isbn=978-0-470-14549-4}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Matkovich |first=V. I. |date=6 December 2012 |title=Boron and Refractory Borides |publisher=Springer |pages=262–92 |isbn=978-3-642-66620-9}}&lt;/ref&gt; Onder hoge druk vormen de lithiumborides ook Zintl-anionen, net als de rest van de groep 13 elementen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |last1=Hermann |first1=Andreas |last2=McSorley |first2=Alexandra |first3=Ashcroft |last3=N. W. |first4=Roald |last4=Hoffmann |date=2012 |title=From Wade–Mingos to Zintl–Klemm at 100 GPa: Binary Compounds of Boron and Lithium |url=https://www2.ph.ed.ac.uk/~aherman2/Andreas_Hermann,_Edinburgh/Research_files/JAmChemSoc_134_18606_2012.pdf |journal=J. Amer. Chem. Soc. |volume=2012 |issue=134 |pages=18606–18 |doi=10.1021/ja308492g |pmid=23066852 |access-date=21 August 2016 |archive-date=27 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927024724/https://www2.ph.ed.ac.uk/~aherman2/Andreas_Hermann,_Edinburgh/Research_files/JAmChemSoc_134_18606_2012.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Verbindingen met groep 14-elementen ===&lt;!--  Hoofdstuktitel niet wijzigen, wordt als inspringpunt gebruikt vanuit andere pagina's --&gt;
::'''Formeel valt de organometaalchemie van de alkalimetalen ook onder dit hoofdstuk, maar deze wordt apart besproken in [[Periodiek systeem/Alkalimetalen, organometaal|Organometaalchemie van de alkalimetalen]].'''

Als de alkalimetalen reageren met de zwaardere leden van de koolstofgroep, silicium, germanium, tin en lood worden kooiachtige ionstructuren gevormd, zoals de groep &lt;chem&gt;M^{+}(Si)4^{4-}&lt;/chem&gt; waarin de vier silicium-atomen een tetrahedron vormen waarin de gezamelijke lading, -4, aanwezig is.&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt;

De alkali-{{Wp|Germanide|germanides}}, waarbij het &lt;chem&gt;Ge^{4-}&lt;/chem&gt;-ion optreedt of clusters van Zintl-ionen omvatten met structuren als &lt;chem&gt;Ge4^{2-}, Ge9^{2-}, Ge9^{4-}&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;(Ge9)2^{6-}&lt;/chem&gt; is grotendeels analoog aan de overeenkomstige silicides.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 393&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 393, Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt;

De alkali-verbindingen met tin zijn voornamelijk ionogeen soms met het {{Wp|Stanide|stanide-ion}} &lt;chem&gt;(Sn^{4-})&lt;/chem&gt;,&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Kauzlarich&quot; /&gt; soms met een meer complexe structuur in een Zintl-ion: &lt;chem&gt;Sn9^{4-}&lt;/chem&gt;, dat onder andere voorkomt in het tetrakaliumnonastannide, &lt;chem&gt;(K4Sn9)&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Hoch&quot;&gt;{{Cite journal1 | doi=10.1107/S0108270102002032| pmid=11932511| title=Tetrapotassium nonastannide, K4Sn9| year=2002| last1=Hoch| first1=Constantin| last2=Wendorff| first2=Marco| last3=Röhr| first3=Caroline| journal=Acta Crystallographica Section C| volume=58| issue=4| pages=I45–I46}}&lt;/ref&gt;

Het plumbide-ion, &lt;chem&gt;(Pb^{4-})&lt;/chem&gt; is niet bekend en berekeningen geven aan dat de vorming ervan energetisch niet gunstig is. Met de alkali-metalen worden complexe Zintl-ionen gevormd zoals &lt;chem&gt;Pb9^{4-}&lt;/chem&gt;. De alkaligermanides, stannides en plumbides kunnen direct uit de elementen gevormd worden in vloeibare ammoniak.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 394&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 394, Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt;

=== Verbindingen met groep 15-elementen ===
[[Bestand:Lithium-nitride-xtal-CM-3D-polyhedra.png|thumb|Eenheidscel van &lt;chem&gt;Li3N&lt;/chem&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |title=Structure of Lithium Nitride and Transition-Metal-Doped Derivatives, Li&lt;sub&gt;3−''x''−''y''&lt;/sub&gt;M&lt;sub&gt;''x''&lt;/sub&gt;N (M= Ni, Cu): A Powder Neutron Diffraction Study|last1=Gregory|first1=Duncan H.|last2=O'Meara|first2=Paul M.|last3=Gordon|first3=Alexandra G.|last4=Hodges|first4=Jason P.|last5=Short|first5=Simine|last6=Jorgensen|first6=James D.|journal=Chem. Mater.|year=2002|volume=14|issue=5|pages=2063–2070|doi=10.1021/cm010718t}}&lt;/ref&gt;]]
Lithium is het enige alkalimetaal dat onder {{Wp|Standaardomstandigheden|standaardcondities}} met {{Wp|Distikstof|stikstofgas}} reageert. '''Lithiumnitride''' is bovendien het enige stabiele alkalinitride. Stikstof is, chemisch gezien, een {{Wp|Reactiviteit (scheikunde)|niet reactief}} gas; het verbreken van de drievoudige band in het molecuul kost erg veel energie. De vorming van een alkalienitride kost de ionisatie-energie van het alkalimetaal (de voming van het &lt;chem&gt;M+&lt;/chem&gt;-ion), de bindingsenergie van het &lt;chem&gt;N2&lt;/chem&gt;-molecuul en de vormingsenergie van het &lt;chem&gt;N^{3-}&lt;/chem&gt;-ion. De energie die vrijkomt bij de vorming van deze verbindingen is alleen de {{Wp|Roosterenthalpie|rooster-energie}} van het alkalimetaalnitride. De rooster-energie is maximaal voor kleine en/of hooggeladen ionen. Met hun lading van +1 voldoen de alkalimetalen niet aan de eis van hoge lading. Alleen lithium is klein genoeg om een rooster-energie te leveren die hoog genoeg is om de energie vragende processen te kunnen compenseren en een exotherme reactie te geven. Voor de andere alkalimetalen levert de rooster-energie niet genoeg op, wat tot endotherme reacties aanleiding zou geven. Deze reacties treden dus niet op onder standaardcondities.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;alkalireact&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.chemguide.co.uk/inorganic/group1/reacto2.html#top |title=Reaction of the Group 1 Elements with Oxygen and Chlorine |last=Clark|first=Jim |year=2005 |work=chemguide |access-date=27 June 2012}}&lt;/ref&gt; Op basis van hun afmetingen zou een tetraedrische structuur verwacht worden voor &lt;chem&gt;Li3N&lt;/chem&gt;, maar dit is voor stikstof niet mogelijk. De hierbij weergegeven structuur is het resultaat: in het vlak van de stikstof-ionen wordt elk stikstof-ion door 6 lithium-ionen omringd. Elk lithium-ion in dit vlak coördineert met 3 stikstof-ionen. De vlakken zijn met elkaar verbonden door lithium-ionen die elk met twee stikstof-ionen coördineren.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 76&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 76, Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=Jansen1&gt;{{Cite journal1 |title=Synthesis and structure of Na&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;N|last1=Fischer|first1=D. |last2=Jansen|first2=M.|journal= Angew Chem|volume=41|issue=10|pages=1755–1756|year=2002|doi=10.1002/1521-3773(20020517)41:10&lt;1755::AID-ANIE1755&gt;3.0.CO;2-C|pmid=19750706 }}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Jansen2&quot;&gt;{{Cite journal1 |title=Synthesis and structure of K&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;N|last1=Fischer|first1=D. |last2=Cancarevic|first2=Z. |last3=Schön|first3=J. C. |last4=Jansen|first4=M. Z. |journal=Z. Anorg. Allg. Chem.|volume= 630|issue=1|pages=156–160|doi=10.1002/zaac.200300280|year=2004}}. [https://pubs.acs.org/cen/topstory/8020/8020notw9.html 'Elusive Binary Compound Prepared'] ''Chemical &amp; Engineering News'' '''80''' No. 20 (20 May 2002)&lt;/ref&gt; {{Wp|Sterische hindering|Sterische hindering}} voorkomt de vorming van '''rubidium-''' en '''cesiumnitride'''.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 417&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.) pag. 417, Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt; De nitrides van natrium an kalium zijn dus niet stabiel, de azides, verbindingen met het lineaire &lt;chem&gt;N3^{-}&lt;/chem&gt;-ion, van deze metalen zijn wel thermisch zo stabiel dat ze smelten voor ze ontleden.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 417&quot; /&gt;

Met {{Wp|Fosfor|fosfor}}, {{Wp|Arseen|arseen}}, {{Wp|Antimoon|antimoon}} en {{Wp||Bismut}bismut}} reageren alle alkalimetalen makkelijk onder vorming van &lt;chem&gt;M3X&lt;/chem&gt;, M is het alkalimetaal, X het groep 15-element. De grotere maat van de anionen maakt, in tegenstelling tot de ntrides deze stoffen nu wel stabiel.&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt; De fosfides en arsenides met deze formule zijn niet de enige mogelijke combinaties voor deze elementen. Van kalium zijn bijvoorbelld 9 binaire verbindingen (alleen bestaand uit kalium en fosfor) bekend:, &lt;chem&gt;KP&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;KP_{10,3}&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;KP15&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;K3P&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;K3P7&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;K3P11&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;K4P3&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;K4P6&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;K5P4&lt;/chem&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Schnering&quot;&gt;H.G. Von Schnering, W. Hönle ''Phosphides – Solid-state Chemistry'' Encyclopedia of Inorganic Chemistry Ed. R. Bruce King (1994) John Wiley &amp; Sons {{ISBN|0-471-93620-0}}&lt;/ref&gt;

De meeste elementen vormen arsenides, maar alleen de (aard)alkalimetalen vormen vooral ionogene verbindingen met arseen. De structuur van {{Wp|Natriumarsenide|natriumarsenide}} is opvallend door de ongebruikelijk korte afstand tussen natrium-ionen, 328 tot 330 nm, zelfs nog korter dan in metallisch natrium. Dit geeft aan dat, zelfs met deze extem elektropositieve metalen de binding niet recht toe recht aan ionogeen kan zijn.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), Oxford: Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}&lt;/ref&gt;

De '''antimonides''' zijn instabiel en reactief. Het &lt;chem&gt;Sb^{3-}&lt;/chem&gt;-ion is een sterke reductor. Met zuren wordt het toxische, instabiele gas {{Wp|Stibine|stibine}}, &lt;chem&gt;SbH3&lt;/chem&gt; gevormd.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Outlines of Chemistry&amp;nbsp;– A Textbook for College Students|last=Kahlenberg|first=Louis|publisher=READ BOOKS|year=2008|isbn=978-1-4097-6995-8|pages=324–325}}&lt;/ref&gt; De alkaliantimonides bezitten een aantal metaal-eigenschappen en in die met de formule &lt;chem&gt;MSb&lt;/chem&gt; treden spiraalvormige Zintl-ionen op.&amp;nbsp;&lt;ref name=King&gt;{{Cite book |last=King |first=R. Bruce |date=1995 |title=Inorganic Chemistry of Main Group Elements |publisher=Wiley-VCH |isbn=978-0-471-18602-1}}&lt;/ref&gt; 

De '''bismutides''' zijn zelfs niet meer deels ioogeen. Zij vallen meer onder de intermetallische verbindingen met deels metaalbindingen, deels ionogene bindingen.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://xray.chem.ualberta.ca/mar/ |title=Welcome to Arthur Mar's Research Group |date=1999–2013 |work=University of Alberta |publisher=University of Alberta |access-date=24 June 2013}}&lt;/ref&gt;

=== Verbindingen met groep 16-elementen ===
{| style=&quot;float:right; width:300px; &quot;
|-
| [[bestand:Rb9O2 cluster.png|150px]] || [[bestand:Cs11O3 cluster.png|150px]]
|-
| The ball-and-stick diagram shows two regular octahedra which are connected to each other by one face. All nine vertices of the structure are purple spheres representing rubidium, and at the centre of each octahedron is a small red sphere representing oxygen.
| &lt;chem&gt;Cs11O3&lt;/chem&gt;-cluster, composed of three regular octahedra where each octahedron is connected to both of the others by one face each. All three octahedra have one edge in common.
| footer = 
|}

Alle alkalimetalen reageren heftig met {{Wp|Dizuurstof|zuurstof}} onder {{Wp|Standaardomstandigheden|standaardomstandigheden}}. Er kunnen meerdere typen oxides gevormd worden, variërend van simpele {{Wp|Oxide|oxides}} &lt;chem&gt;(O^{2-})&lt;/chem&gt;, met {{Wp|Oxidatietoestand|oxidatiegetal}} (-2), {{Wp|Peroxide|peroxides}} &lt;chem&gt;(O2^{2-})&lt;/chem&gt;, oxidatiegetal (-1), {{Wp|Superoxide|superoxide}} &lt;chem&gt;(O2^{-})&lt;/chem&gt;, oxidatiegetal (- 1/2), en vele andere.

Lithium verbrandt in de lucht tot lithiumoxide &lt;chem&gt;(Li2O)&lt;/chem&gt;. De verbranding van natrium levert een mengsel van natriumoxide &lt;chem&gt;(Na2O)&lt;/chem&gt; en natriumperoxide &lt;chem&gt;(Na2O2)&lt;/chem&gt;. Bij kalium ontstaat een mengsel van peroxide &lt;chem&gt;(K2O2)&lt;/chem&gt; en superoxide &lt;chem&gt;(KO2)&lt;/chem&gt; en rubidium en cesium geven alleen het superoxide &lt;chem&gt;(RbO2, CsO2)&lt;/chem&gt;. De reactiviteit wordt gaande door de groep naar beneden groter. Lithium, natrium en kalium branden vooral in lucht, rubidium en cesium zijn pyrifoor.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;alkalireact&quot; /&gt;

De kleinere alkali-ionen zijn beter in staat de grotere anionen (peroxide en superoxide) te polariseren. Dit leidt in de meer complexe anionen tot het concentreren van de elektronen op een van de samenstellende zuurstof-atomen waardoor effectief een oxide-ion en een zuurstof-atoom ontstaan. Dit leidt bij lithium tot de exclusieve vorming van het &quot;gewone&quot; oxide. Het effect wordt snel kleiner bij natrium en kalium, die daardoor in staat zijn ook de peroxides te vormen. Bij rubidium en cesium, onder in de groep met grote ion-stralen, is het polariserende effect zo klein geworden dat ook het minst stabiele van de zuurstof-ionen, het superoxide, stabiel blijft. De vorming van het superoxide maakt de meeste energie vrij zodat dit het reactieproduct is bij afwezigheid van de storende polarisatie. Aan de andere kant van de weegschaal zijn het juist de kleine ionstralen van zowel lithium als zuurstof die een stabiel ionrooster mogelijk maken.

Onder gecontroleerde condities zijn van alle alkalimetalen de oxides, peroxides en superoxides te synthetiseren, alleen vereist het speciale omstandigheden.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;alkalireact&quot; /&gt; De alkali-peroxides en superoxides zijn krachtige oxidatoren. {{Wp|Natriumperoxide|Natriumperoxide}} en {{Wp|Kaliumsuperoxide|kaliumsuperoxide}} reageren met {{Wp|Koolstofdioxide|Koolstofdioxide}} onder vorming van het alkalicarbonaat en zuurstofgas. Deze reactie maakt ze geschikt als luchtzuiveraar in onderzeeërs. De aanwezigheid van water, naast koolstofdioxide ook een standaard stof in uitgeademde lucht, maakt kaliumsuperoide zelfs nog efficiënter.&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt;{{Cite journal1 |last1=Lindsay |first1=D. M. |last2=Garland |first2=D. A. |year=1987 |title=ESR spectra of matrix-isolated lithium superoxide |journal=The Journal of Physical Chemistry |volume=91 |issue=24 |pages=6158–61 |doi=10.1021/j100308a020}}&lt;/ref&gt;
:&lt;chem&gt;2 Na2O2 \ + \ 2 CO2 \ \longrightarrow \ 2Na2CO3 \ + \ O2&lt;/chem&gt;
:&lt;chem&gt;4 KO2 \ + \ 4 CO2 \ + \ 2 H2O \ \longrightarrow \ 4 KHCO3 \ + 3 O2&lt;/chem&gt;

Alle stabiele alkalimetalen, behalve lithium, kunnen rode, vaste {{Wp|Ozonide|ozonides }} &lt;chem&gt;(MO3)&lt;/chem&gt; vormen, via een lage-temperatuur-rectie van gepoederd watervrij hydroxide met {{Wp|Ozon|ozon}}.De ozonides kunnen uit het reactiemengsel verkregen worden via extractie met vloeibare ammoniak. De ozonides ontleden onder standaardcondities langzaam in het superoxide en zuurstof. Bij contact met water wordt onmiddellijk het hydroxide gevormd.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw&quot; /&gt;{{Ref/paginanummer|85}}

Kalium, rubidium en cesium kunne ook sesquioxides &lt;chem&gt;(M2O3)&lt;/chem&gt;, die misschien beter beschouwd kunnen worden als peroxide disuperoxides &lt;chem&gt;((M^{+})4(O2^{2-})(O2^{-})2)&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw&quot; /&gt;{{Ref/paginanummer|85}}

Rubidium en cesium kunnen een grote variateit aan suboxides vormen waarbij het metaal een formeel oxidatiegetal heeft dat kleiner is dan (+1).&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 85&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 85. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt;
Van rubidium zijn &lt;chem&gt;Rb6O&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;Rb9O2&lt;/chem&gt; beschreven als reactieproducten met lucht.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Vol'nov&quot;&gt;{{Cite journal1 |doi= 10.1007/BF00845494|title= Synthesis of cesium ozonide through cesium superoxide|year= 1963|last1= Vol'nov|first1= I. I.|last2= Matveev|first2= V. V.|journal= Bulletin of the Academy of Sciences, USSR Division of Chemical Science|volume= 12|pages= 1040–1043|issue= 6}}&lt;/ref&gt; Van cesium is het ozonide &lt;chem&gt;(CsO3)&lt;/chem&gt; slechts een enkel voorbeeld uit de uitgebreide serie zuurtsofverbindingen.CsO&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Vol'nov&quot; /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |doi= 10.1070/RC1971v040n02ABEH001903|title= Alkali and Alkaline Earth Metal Ozonides|year= 1971|last1= Tokareva|first1= S. A.|journal= Russian Chemical Reviews|volume= 40|pages= 165–174|bibcode= 1971RuCRv..40..165T|issue= 2|s2cid= 250883291}}&lt;/ref&gt; and several brightly coloured [[suboxide]]s,&amp;nbsp;&lt;ref name=Simon&gt;{{Cite journal1 |last= Simon|first= A.|title= Group 1 and 2 Suboxides and Subnitrides – Metals with Atomic Size Holes and Tunnels|journal= Coordination Chemistry Reviews |year= 1997|volume= 163|pages= 253–270|doi= 10.1016/S0010-8545(97)00013-1}}&lt;/ref&gt; Daarnaast zijn &lt;chem&gt;Cs7O&lt;/chem&gt; (bronskleurig), &lt;chem&gt;Cs4O&lt;/chem&gt; (rood-violet), &lt;chem&gt;Cs11O3&lt;/chem&gt; (violet) en &lt;chem&gt;Cs3O&lt;/chem&gt; (donker groen),&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |doi= 10.1021/j150537a023|year= 1956|last1= Tsai|first1= Khi-Ruey|last2= Harris|first2= P. M.|last3= Lassettre |first3= E. N.|journal= Journal of Physical Chemistry|volume= 60|pages= 345–347|title=The Crystal Structure of Tricesium Monoxide|issue= 3}}&lt;/ref&gt; &lt;chem&gt;CsO&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;Cs3O2&lt;/chem&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |doi= 10.1007/s11669-009-9636-5|title= Cs-O (Cesium-Oxygen)|year= 2009 |last1= Okamoto|first1= H.|journal= Journal of Phase Equilibria and Diffusion|volume= 31|pages= 86–87|s2cid= 96084147}}&lt;/ref&gt; en &lt;chem&gt;Cs7O2&lt;/chem&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |doi= 10.1021/jp036432o|title= Characterization of Oxides of Cesium|year= 2004|last1= Band|first1= A.|last2= Albu-Yaron|first2= A.|last3= Livneh|first3= T.|last4= Cohen|first4= H.|last5= Feldman|first5= Y.|last6= Shimon |first6= L.|last7= Popovitz-Biro|first7= R.|last8= Lyahovitskaya|first8= V.|last9= Tenne|first9= R.|journal= The Journal of Physical Chemistry B|volume= 108|pages= 12360–12367|issue= 33}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;{{Cite journal1 |doi= 10.1002/zaac.19472550110|title= Untersuchungen über das System Cäsium-Sauerstoff|year= 1947|last1= Brauer|first1= G.|journal= Zeitschrift für Anorganische Chemie|volume= 255|issue= 1–3|pages= 101–124}}&lt;/ref&gt; De laatste uit deze serie geeft bij verhitten in vacuum het &quot;klassieke&quot; oxide &lt;chem&gt;Cs2O&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;pubs.usgs&quot; &gt;{{Cite web |url=https://pubs.usgs.gov/of/2004/1432/2004-1432.pdf |publisher=United States Geological Survey |access-date=27 December 2009 |title=Mineral Commodity Profile: Cesium |first1=William C. |last1=Butterman |first2=William E. |last2=Brooks |first3=Robert G. Jr. |last3=Reese |year=2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122210358/https://pubs.usgs.gov/of/2004/1432/2004-1432.pdf |archive-date=22 November 2009 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

De alkalimetalen reageren op analoge wijze met de zwaardere leden van de zuurstofgroep (zwavel, selenium, telluur, en polonium) en behalve van die francium zijn ook de verschillende verbindingen ook beschreven. Reactie met een overmaat aan het groep 16-element geeft aanleiding tot complexe ionen voor deze elementen. Zo reageert natrium met zwavel tot {{Wp|Natriumsulfide|natriumsulfide}} en verschillende polysulfides &lt;chem&gt;Na2S_{x}&lt;/chem&gt;, waarin x waarden kan hebben van 2 tot 6. In deze zouten komen dan dus ionen &lt;chem&gt;S_{x}^{2-}&lt;/chem&gt; voor.&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt; Ten gevolge van de sterk basische eigenschappen van &lt;chem&gt;Se^{2-}&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;Te^{2-}&lt;/chem&gt; zijn de oplosingen van de alkalislenides en -tellurides basisch. De directe reactie tussen de elementen levert ook voor seleen en telluur polyselenides en polytellurides op met als formules voor de anionen: &lt;chem&gt;Se_{x}^{2-}&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;Te_{x}^{2-}&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;house2008&quot;&gt;{{Cite book |title= Inorganic chemistry |first= James E.|last= House |publisher= Academic Press |year= 2008 |isbn= 978-0-12-356786-4 |page= 524}}&lt;/ref&gt; De verbindingen kunnen bereid worden door de directe reactie tussen de elementen in vloeibare ammoniak of onder uitsleuitne van lucht. Ze vormen kleurloze, wateroplosbare zouten die aan de lucht snel naar seleen en telluur oxidrren.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw&quot; /&gt;{{Ref/paginanummer|766}} Tegenover de alkalimetalen is ook polonium voldoende elektronegatief om alkalipolonides te vormen met &lt;chem&gt;Po^{2-}&lt;/chem&gt; als anion. Ze zijn chemisch opmerkelijk stabiel en kunnen via de directe reactie tussen de elementen bij temperaturen tussen {{Nowrap|1=300–400 °C.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw&quot; /&gt;{{Ref/paginanummer|766}}&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;AEC-chem&quot;&gt;{{Cite book |last= Moyer |first= Harvey V. |contribution= Chemical Properties of Polonium |pages= 33–96 |title= Polonium |url= https://www.osti.gov/bridge/servlets/purl/4367751-nEJIbm/ |editor-last= Moyer |editor-first= Harvey V. |id= TID-5221 |doi= 10.2172/4367751 |year= 1956 |location= Oak Ridge, Tenn. |publisher= United States Atomic Energy Commission }}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Bagnall&quot;&gt;{{Cite journal1 |first= K. W. |last= Bagnall |title= The Chemistry of Polonium |journal= Adv. Inorg. Chem. Radiochem. |year= 1962 |volume= 4 |pages= 197–229 |url= https://books.google.com/books?id=8qePsa3V8GQC&amp;pg=PA197 |isbn= 978-0-12-023604-6 |doi= 10.1016/S0065-2792(08)60268-X |series= Advances in Inorganic Chemistry and Radiochemistry }}&lt;/ref&gt;}}

=== Verbindingen met groep 17-elementen ===
:'''Halides en halide-achtige ionen'''
De alkalimetalen vormen met de [[Periodiek systeem/Halogenen|elementen uit groep 17]], de halogenen de bekende alkalihalogeniden. Daarnaast is er een aantal ionen dat zich gedraagt als halogenen: de eigenschappen van hun alkaliverbindinegn laten zich goed met die van de halogenides vergelijken. Tot deze ionen worden gerekend: Hydride &lt;chem&gt;(H^{-})&lt;/chem&gt;, cyanide &lt;chem&gt;(CN^{-})&lt;/chem&gt;, cyafide &lt;chem&gt;(CP^{-})&lt;/chem&gt;, isocyanide &lt;chem&gt;(NC^{-})&lt;/chem&gt;, cyanaat &lt;chem&gt;(OCN^{-})&lt;/chem&gt;, isocyanaat &lt;chem&gt;(NCO^{-})&lt;/chem&gt;, fulminaat &lt;chem&gt;(CNO^{-})&lt;/chem&gt;, thiocyanaat &lt;chem&gt;(SCN^{-})&lt;/chem&gt;, isothiocyanaat &lt;chem&gt;(NCS^{-})&lt;/chem&gt;, azide &lt;chem&gt;(N3^{-})&lt;/chem&gt; en auride  &lt;chem&gt;(Au^{-})&lt;/chem&gt;.

De alkalimeralen zijn de meest elektropositieve elementen in het periodiek systeem en met de meest elektronegatieve elementen daaruit, de [[Periodiek systeem/Halogenen|halogenen]] vormen zij vooral ionogene verbindingen. De reactie is heftig tot explosief.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 76&quot; /&gt; Van de stabiele alkalimetalen en halogeniden zijn alle 20 alkalihalogeniden bekend. Daranaast is ook {{Wp|Natriumastatide|natriumastadide}} beschreven. De nucleaire onstabielitiet van francium en de zeldzaamheid van astaat zijn daar de oorzaak van. Het meest bekende alkalihalogenide is {{Wp|Natriumchloride}natriumchloride}} dat als keukenzout over ter wereld wordt toegepast. Al deze zouten hebben de formule &lt;chem&gt;MX&lt;/chem&gt; (M is het alkaimetaal, X het halogenide). De zouten zijn allemaal witte, kristallijne, vaste stoffen met hoge smeltpunten.&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;alkalireact&quot; /&gt; Met uitzondering van {{Wp|Lithiumfluoride|lithiumfluoride}}, de hoge roosterenergie door de kleine ionstralen voorkomt dat, zijn alle zouten goed oplosbaar in water&amp;nbsp;&lt;ref name=rsc /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 76&quot; /&gt;

Met waterstof reageren de alkalimetalen op vergelijkbare wijze tot ionogene alkalihydrides. Hte hydride-ion gedraagt zich als een {{Wp|Pseudohalogeen|pseudohalogenide}}. De hydrides worden vaak ingezet als sterke {{Wp|Reductor|reducerende reagentia, waarbij andere hydrides gevormd worden, complexe metaalhydrides of waterstofgas.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 83&quot; /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;generalchemistry&quot;&gt;{{Cite book |last1=Averill |first1=Bruce A. |last2=Eldredge |first2=Patricia |title=Chemistry: Principles, Patterns, and Applications with Student Access Kit for Mastering General Chemistry |chapter-url=https://2012books.lardbucket.org/books/general-chemistry-principles-patterns-and-applications-v1.0/section_25_03.html |access-date=24 June 2013 |year=2007 |publisher=Prentice Hall |edition=1st |isbn=978-0-8053-3799-0 |chapter=21.3: The Alkali Metals}}&lt;/ref&gt; Van andeere pseudohalogenen zijn ook alkalizouten bekend waarvan de [[w:Cyanide|cyanides}} de bekendste zijn. {{Wp|Kaliumcyanide|Kaliumcyanide}} heeft onder de naam ''cyaankali'' een erg kwalijke reputatie. De pseudohalogenides zijn isostructureel met de respectivelijke halogenides, met uitzonder in van {{Wp|Lithiumcyanide|lithiumcyandide}}, het cyanide-ion vertoont hier een vrije draaibaarheid.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 322&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 322. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt; Ternaire alkalihalogenide/oxides, naast het halogenide treedt ook zuurstof op als anion, zijn ook bekend. Voorbeelden in deze groep zijn &lt;chem&gt;Na3ClO&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;K3BrO&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;Na4Br2O&lt;/chem&gt;, &lt;chem&gt;Na4I2O&lt;/chem&gt; en &lt;chem&gt;K4Br2O&lt;/chem&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 83&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 83. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt;

Polyhalides van de alkalimetalen zijn bekend, maar met uitzondering van de rubidiumen cesiumverbindingen erg instabiel. De laatste twee zijn stabieler door de grote, minder polariserende, ionen van deze elementen.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 835&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 835. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt;
&lt;!-- Onderstaande tabel hoort bij de alinea &quot;Coördinatie verbindingen&quot;. Door deze hier te coderen komt de kopruimte ook vrij voor de rechts geplaatste afbeeldingen, waardoor ze minder door de bodem van de ainea steken.--&gt;
{| style=&quot;float:right; width:150px; &quot;
|-
| [[bestand:18-crown-6-potassium-3D-balls-A.png|150px]]
|-
| {{Wp|18-kroon-6|18-kroon-6}} met gecomplexeerd kalium
|-
| style=&quot;border-top:double 1px black; &quot;&gt; | [[bestand:Cryptate of potassium cation.jpg|150px]]
|-
| {{Wp|2.2.2-Cryptand:2.2.2-Cryptand}} met een ingekapseld kaliumion.
|}
=== Coördinatie verbindingen ===
De ionen van de alkalimetalen vormen doorgaans geen {{Wp|Coördinatieverbinding|coördinatieverbindingen}}. Verschillende redenen zijn hier verantwoordelijk voor.
* de lage ionlading
* de grootte van de ionen
* de orbitalen die de elektronen van de {{Wp|Lewisbase|lewisbase}} moeten opvangen hebben, ook door de voorgaande twee punten, nog een erg hoge energie.
De meeste complexen zijn daarom van lithium bekend. Gaande door de kolom van de alkalimetalen wordt de tendens tot complexvorming, uiteraard met uitzonderingen, steeds zwakker.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 90&quot; /&gt; Van lithium zijn coördinatiegetallen bekend van 1 tot 12, de octaedrische 6-omringing komt echter het meest voor.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw 90&quot; &gt;Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd ed.), pag.: 90. Butterworth-Heinemann. {{ISBN|978-0-08-037941-8}}.&lt;/ref&gt; In waterige oplossingen bestaan de alkalimetalen als &lt;chem&gt;[M(H2O)6]^{+}&lt;/chem&gt;-complexen behalve lithium, dat door zijn kleine ionstraal slechts 4 watermoleculen kan complexeren: &lt;chem&gt;[Li(H2O)]^{+}&lt;/chem&gt;. De neiging om watermoleculen aan zich te binden is ook in de vaste stoffen waar alkalimetalen deel van uitmaken aanwezig, en ze worden dan ook vaak ingezet als {{Wp|Droogmiddel|droogmiddel}}.&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt;

{{Wp|Kroonether|Kroonethers}} en {{Wp|Cryptand|cryptanden}} worden ingezet om alkalimetalen te complexeren. Zo is {{Wp|12-kroon-4|12-kroon-4}} ingezet voor lithium, {{Wp|15-kroon-5|15-kroon-5}} voor natrium, {{Wp|18-kroon-6|18-kroon-6}} voor kalium en {{Wp|21-kroon-7}} is voor rubidium ingezet.&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt;

=== Akalimetalen in vloeibare ammoniak ===
Alkalimetalen lossen op in vloeibare ammoniak en organische oplosmiddelen die als [[wLewisbase|lewisbase]] kunnen optreden, zoals alifatische amines of {{Wp|Hexamethylfosforamide|Hexamethylfosforamide}}. Er wordt aangenomen dat deze oplossingen naast de gesolvateerde alkali-ionen ook gesolvateerde vrije elektronen bevatten.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;miessler&quot;&gt;&quot;Inorganic Chemistry&quot; by Gary L. Miessler and Donald A. Tar, 6th edition, Pearson&lt;/ref&gt; De volgreactie is de ontwikkeling van waterstofgas en {{Wp|Amide|amide}}. Deze reactie werd voor het eerst opgemerkt in 1809 door {{Wp|Humphry Davy|Humphry Davy}}, uiteraard zonder de opmerking over ionen en vrije elektronen, en herontdekt door {{Wp|W. Weyl|W. Weyl}} in 1884. Een katalysator kan de reactie versnellen.

Vergelijkbare oplossingen worden gevormd als de [[Periodiek systeem/Aardalkalimetalen|aardalkalimetalen]] ({{Wp|Calcium|calcium}} en zwaardere) of de divalente [[Periodiek systeem/Lanthaniden|Lanthaniden]] {{Wp|Europium|europium}} en {{Wp|Ytterbium|ytterbium}} worden opgelost in ammoniak. De amides zijn slecht oplosbaar in ammoniak en slaan neer, een intens gekleurde oplossing van het alkalimetaal in ammoniak blijft over. De kleur is in 1907 door {{Wp|Charles A. Kraus|Charles Kraus}} gerelateerd aan de gesolvateerde elektronen, die ook bijdragen aan de hoge {{Wp|Geleidbaarheid|geleidbaarheid}} van de oplossing. Bij concentraties lager dan {{Nowrap|1=3 mol/L}} is de kleur van de oplossing domker blauw en de geleidbaarheid tien keer groter dan die van een waterige natriumchloride-oplossing, bij hogere concentratie verschuift de kleur naar koperkleurig en neemt de geleidbaarheid toe tot die van vloeibare metalen als {{Wp|Kwik|kwik}}.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;Greenwood&amp;Earnshaw&quot; /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;c&amp;w&quot;&gt;{{Cite book |last1=Cotton |first1=F. A. |first2=G.|last2=Wilkinson |title=Advanced Inorganic Chemistry |year=1972 |publisher=John Wiley and Sons Inc |isbn=978-0-471-17560-5}}&lt;/ref&gt; Naast het metaalamide (slecht oplosbaar is niet opnoplosbaar) en de opgeloste elektronen bevatten deze oplossingen ook de metaal-kationen &lt;chem&gt;(M^{+})&lt;/chem&gt;, het neutrale metaal &lt;chem&gt;(M)&lt;/chem&gt;, twee-atomige metaal-moleculen &lt;chem&gt;(M2)&lt;/chem&gt; en metaal-anionen &lt;chem&gt;(M^{-})&lt;/chem&gt;. Deze componenten zijn niet stabiel en reageren uiteindelijk naar het stabiele metaalamide en waterstofgas. De gesolvateerde elektronen vormen een krachtig reductiemiddel en ze worden vaak gebruikt in de chemische synthese&amp;nbsp;&lt;ref name=generalchemistry /&gt;
{{References}}
{{Paginalink
| Inhoud = Periodiek systeem/Inhoud
| Index = Periodiek systeem/Index
| VorigePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, isotopen
| VolgendePagina = Periodiek systeem/Alkalimetalen, organometaal
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>7cqjf7konbhb2n4jxnf061delyhasdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Natuurkunde Opgaven/Ideale transformator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42937</id>
    <revision>
      <id>425243</id>
      <parentid>383594</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T18:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="482" sha1="sk4wvtlek2l33nz283i7yzds1oh901f" xml:space="preserve">{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| Index = Natuurkunde Opgaven/Index
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Niet-ideale transformator
}}
{{Elektriciteitsleeropgaven/Transformator ideaal}}
{{Paginalink
| Inhoud = Natuurkunde Opgaven/Inhoud
| Index = Natuurkunde Opgaven/Index
| VorigePagina = Natuurkunde Opgaven/Weerstandschakeling
| VolgendePagina = Natuurkunde Opgaven/Niet-ideale transformator
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>sk4wvtlek2l33nz283i7yzds1oh901f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>44120</id>
    <revision>
      <id>425247</id>
      <parentid>425043</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T19:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>11625</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-20 */ — nieuwe sectie</comment>
      <origin>425247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146534" sha1="hzjl3jkor8zghm2ojqu1lxle0o7bwcx" xml:space="preserve">&lt;!-- Deze regel laten staan aub. --&gt;{{Niet te koppelen}}{{TOC beperkt|2|2|klein}}[[Categorie:Wikibooks|Nieuws]]

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== ''The Signpost'': 15 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/News and notes|Wikipedia's 25th anniversary is here!]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Special report|Wikipedia at 25: A Wake-Up Call]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Serendipity|The WMF wants to buy you books!]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/WikiProject report|Time for a health check: the Vital Signs 2026 campaign]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/In the media|Fake Acting President Trump and a Wikipedia infobox]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Community view|The inbox behind Wikipedia]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Recent research|Art museums on Wikidata; comparing three comparisons of Grokipedia and Wikipedia]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Traffic report|Tonight I'm gonna rock you]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-15/Comix|Oh come on man.]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 15 jan 2026 16:19 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29899914 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:01 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== Nieuwsbrief 147 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van januari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Wikipedia een kwart eeuw oud &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wikipedia is een kwart eeuw oud!|Wikipedia is een kwart eeuw oud!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst|Terugblik Nieuwjaarsbijeenkomst]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen|Papiamentstalige Wikipedia viert mijlpaal van 5000 artikelen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons|Japan-collectie Wereldmuseum Leiden op Wikimedia Commons]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/147#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 27 jan 2026 16:36 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=29359176 --&gt;

== This Month in Education: January 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 1 • January 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto &quot;25x25&quot; llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 jan 2026 19:26 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=29951116 --&gt;

== ''The Signpost'': 29 January 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Traffic report|The most viewed articles of 2025]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News and notes|Good news... but also bad news for the Public Domain]]

* News from Diff: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/News from Diff|Solving puzzles together]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/In the media|Every view on the 25th anniversary of everything]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-01-29/Comix|Perspectives]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 29 jan 2026 07:31 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=29988053 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== ''The Signpost'': 17 February 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/In the media|Global powers see Wikipedia as fundamental target for manipulation]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/News and notes|Discussions open for the next WMF Annual Plan]]

* Serendipity: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Serendipity|Maintenance crews continue to slog through Wikipedia's oldest Featured Articles]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Disinformation report|Epstein's obsessions]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Technology report|Wikidata Graph Split and how we address major challenges]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Traffic report|Deaths, killings, films, and the Olympics]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Opinion|Incoming Incurables]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Crossword|Pop quiz]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-02-17/Comix|herculean]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 17 feb 2026 09:03 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30039447 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== Nieuwsbrief 148 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van februari 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Maart staat in het teken van Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia|Meer zichtbaarheid in maart: Gendergap en lhbtiq+ op Wikipedia]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis|Beelddonatie Nederlandse boekgeschiedenis]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wikipedia Schrijfwedstrijd|Wikipedia Schrijfwedstrijd]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar|Unieke luchtfoto’s van Aruba uit de jaren ’70 vrij beschikbaar]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Wist je dat…|Wist je dat…]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/148#Agenda - Zien we jou binnenkort?|Agenda - Zien we jou binnenkort?]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 feb 2026 13:41 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== This Month in Education: February 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 2 • February 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]]
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mrt 2026 12:56 (CET)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30155806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:52 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== ''The Signpost'': 10 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* Interview: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Interview|Bernadette Meehan, new Wikimedia Foundation CEO]]

* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/News and notes|Security testing unleashes computer worm on Meta-wiki]]

* Special report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Special report|What actually happened during the Wikimedia security incident?]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In the media|Indonesian government blocks Wikimedia logins; archive site scoured from Wikipedia after owner runs malware]]

* Recent research: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Recent research|To wiki, perchance to groki]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Obituary|Madhav Gadgil, Fredrick Brennan, Mark Miller, Chip Berlet]]

* Opinion: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Opinion|Interface administrators and trusting trust]]

* Technology report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|English Wikipedia deprecates archive.today after DDoS against blog, altered content]]

* Op-ed: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Op-ed|Why is &quot;Trypsin-sensitive photosynthetic activities in chloroplast membranes&quot; cited in &quot;List of tallest buildings in Chicago&quot;?]]

* Essay: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Essay|The pursuit of a button click]]

* In focus: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/In focus|Short descriptions: One year later]]

* WikiProject report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/WikiProject report|Unreferenced articles backlog drive]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Community view|Speaking of planning ...]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Traffic report|Over the mountain, kissing silver inlaid clouds]]

* Crossword: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Crossword|&quot;It will never happen&quot;]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Comix|BRIEn't]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 10 mrt 2026 05:15 (CET)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30121359 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Upcoming deployment of CampaignEvents extension to Wikibooks&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;message&quot;/&gt;
Hello everyone,

We are writing to inform you that the [[mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be deployed to all Wikibooks projects during the week of '''23 March 2026'''.
This follows last year’s broader rollout across Wikimedia projects. We realized that Wikibooks was not included at the time, and we’re now addressing that to ensure consistency across all communities.

The CampaignEvents extension provides tools to support event and campaign organization on-wiki, including features like on-wiki event registration and collaboration lists(global event list).

We welcome any questions, feedback, or concerns you may have. We are also happy to support anyone interested in trying out the tools. 
''Apologies if this message is not in your preferred language. If you’re able to help translate it for your community, please feel free to do so.''
&lt;section end=&quot;message&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|overleg]]) 19 mrt 2026 19:22 (CET)&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Udehb-WMF@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/MM_target&amp;oldid=30284073 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== Nieuwsbrief 149 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van maart 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia
  &lt;/div&gt;
&lt;hr&gt;&lt;br&gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!|Save the date: 20 juni verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Hiphop in Nederland: The Wiki Files|Hiphop in Nederland: The Wiki Files]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026|Beursaanvraag geopend voor Wikimania 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Publiek Domeindag 2026|Publiek Domeindag 2026]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Adopteer een Kamerlid|Adopteer een Kamerlid]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Suriname Tijdmachine Mapathon|Suriname Tijdmachine Mapathon]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge|Afsluiting van de #100wikiwomen-challenge]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/149#Agenda|Agenda]]
&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 24 mrt 2026 13:03 (CET) (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30007246 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== ''The Signpost'': 31 March 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/News and notes|Entirety of Wikinews to be shut down]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/In the media|AI ban, newspapers disrupt archiving; and antisemitism complaints]]

* Community view: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Community view|Videos from WikiConference North America 2025 in NYC]]

* Disinformation report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Disinformation report|Cleaning up after Jeffrey Epstein, Peter Nygard, and Mohamed Al-Fayed]]

* WikiConference report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/WikiConference report|WikiConference North America 2025 in NYC review]]

* Obituary: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Obituary|Dr. Subas Chandra Rout]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Traffic report|Call in the dogs of war, soldier of fortune]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Gallery|Canadian Rangers participate in Operation ''Enduring Encyclopedia'']]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-31/Comix|n00bsitting]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 31 mrt 2026 12:08 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30329870 --&gt;

== This Month in Education: March 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 3 • March 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors|Wikipedia &amp; Libraries: Building New Contributors]]

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 apr 2026 12:21 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30317659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 apr 2026 18:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 apr 2026 17:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 apr 2026 17:00 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== ''The Signpost'': 21 April 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[File:WikipediaSignpostIcon.svg|40px|right]] ''News, reports and features from the English Wikipedia's newspaper''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;column-count:2;&quot;&gt;
* News and notes: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/News and notes|Six Serbian Wikipedia editors banned following controversy about political bias]]

* In the media: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/In the media|Could Wikipedia be involved in Massachusetts' proposed social media ban for minors?]]

* Gallery: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Gallery|March equinox]]

* Traffic report: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Traffic report|Time to change my galaxy in case, we outta space!]]

* Comix: [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-04-21/Comix|Of skirts and articles]]

&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;'''[[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost|Read this Signpost in full]]''' · [[w:en:Wikipedia:Signpost/Single|Single-page]] · [[m:Global message delivery/Targets/Signpost|Unsubscribe]] · [[m:Global message delivery|Global message delivery]] 21 apr 2026 08:50 (CEST)
&lt;!-- Sent via script ([[w:en:User:JPxG/SPS]]) --&gt;&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:JPxG@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Signpost&amp;oldid=30434643 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Overleg gebruiker:MediaWiki message delivery|overleg]]) 26 apr 2026 02:57 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Codename Noreste@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== This Month in Education: April 2026 ==

&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English. Please help to translate in your language.
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;
&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt;This Month in Education&lt;/span&gt;

&lt;span style=&quot;font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;&quot;&gt; Volume 15 • Issue 4 • April 2026&lt;/span&gt;

&lt;div style=&quot;border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;&quot;&gt;In This Issue&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;&quot;&gt;
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]]
* [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]]
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 apr 2026 18:01 (CEST)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&amp;oldid=30406002 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 apr 2026 20:06 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== Nieuwsbrief 150 Wikimedia Nederland ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
| valign=&quot;top&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px gray solid; padding:1em;&quot; |
{| align=&quot;center&quot;
|-
| [[File:Wikimedia nederland.svg|80px|center|link=wmnl:Nieuwsbrief]]&lt;br&gt;
&lt;hr &gt;
&lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Nieuwsbrief van april 2026 &lt;/div&gt;&lt;div style=&quot;font-size:11pt; font-family:Arial; text-align:center;&quot;&gt; Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag
  &lt;/div&gt;
&lt;hr &gt;&lt;br &gt;

|- style=&quot;font-size:10pt; font-family:Times New Roman; text-align:left;&quot;
| &lt;div style=&quot;text-align:left; column-count:2; column-width:28em; -moz-column-count:2; -moz-column-width:28em; -webkit-column-count:2; -webkit-column-width:28em;&quot;&gt;
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag|Papiamentstalige Wikipedia viert 20e verjaardag]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Internationale hackathon in Arnhem gaat terug naar root(s)|Internationale hackathon in Arnhem gaat terug naar root(s)]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Vier 25 jaar Wikipedia!|Vier 25 jaar Wikipedia!]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#31 dagen, 31 nieuwe verhalen|31 dagen, 31 nieuwe verhalen]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#E-coaching voor Wikimedia-gemeenschap|E-coaching voor Wikimedia-gemeenschap]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Spiekbriefjes|Spiekbriefjes]]
* [[wmnl:Nieuwsbrief/150#Zien we jou binnenkort?|Zien we jou binnenkort?]]&lt;/div&gt;
|-
| &lt;div style=&quot;font-size:14pt; font-family:Arial; text-align:center; color:darkslategray&quot;&gt;
Oude edities vindt u [[wmnl:Nieuwsbrief|hier]]&lt;/div&gt;
|-
|}
|}
&lt;div style=&quot;margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;&quot;&gt;[[w:nl:Wikipedia:Wikimedia/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Info over nieuwsbrief]] · [[m:Global message delivery/Targets/Nieuwsbrief Wikimedia Nederland|Inschrijven/Uitschrijven]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] [[User:Germien Cox|Germien Cox (WMNL)]] ([[User talk:Germien Cox|overleg]]) 30 apr 2026 15:19 (CEST) (CET) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Germien Cox@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Nieuwsbrief_Wikimedia_Nederland&amp;oldid=30335849 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 4 mei 2026 22:43 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11 mei 2026 21:20 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;</text>
      <sha1>hzjl3jkor8zghm2ojqu1lxle0o7bwcx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portaal:Informatica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45728</id>
    <revision>
      <id>425245</id>
      <parentid>424275</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T18:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6383" sha1="0pk4pdxk48rvq9b009voijklmb0dszv" xml:space="preserve">Portaal naar deelonderwerpen op het gebied van informatica.

Pagina's kunnen afgedrukt worden naar pdf en gecombineerd worden met eigen voorbladen, oefeningen en andere info. Uiteraard moet wel de licentie '[https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0/deed.nl Creative Commons Naamsvermelding-GelijkDelen]' gerespecteerd worden. Meer info staat onderaan iedere pagina.

&lt;div style=&quot;columns: 4 250px;&quot;&gt;
__TOC__
{{Marge|1.5em;}}
== [[Basiskennis informatica]] ==
Onder andere:
* [[Computers voor beginners]]
* [[Wikijunior:Informatica]]
* [[Basiskennis informatica/Geschiedenis van de computer|Geschiedenis van de computer]]
* [[Basis ICT]]
* [[Basiskennis informatica/Capaciteit|Capaciteit]]
* [[Basiskennis informatica/Snelheid|Snelheid]]
* [[Basiskennis informatica/Talstelsels|Talstelsels]]
* [[Basiskennis informatica/Codering|Codering]] (programmeren), bijvoorbeeld:
** [[Basiskennis informatica/Codering/ASCII|ASCII]]
** [[Basiskennis informatica/Codering/Unicode|Unicode]]
* [[Basiskennis informatica/Automatiseringsproces|Automatiseringsproces]] (van idee tot geïmplementeerde software)
** [[Implementeren van informatiesystemen]]

{{Bij elkaar houden|inhoud=
== [[Basiskennis informatica/Hardware|Hardware]] ==
* [[In mensentaal/Onderdelen van een computer]]
* [[Computersystemen/Moederbord|Moederbord]]
* [[Computersystemen/Computerbussen|Computerbussen]]
* [[Computersystemen/Processor|Processor]]
* [[Computersystemen/Geheugen|Geheugen]]
* [[Computersystemen/Opslagmedia|Opslagmedia]]
* [[Overklokken]]
* [[Computersystemen/Koeling|Koeling]]
* [[Computersystemen/Randapparatuur|Randapparatuur]]
* [[Computersystemen/Spanningsbron|Spanningsbron]] (PSU, batterijen, USP)
* [[Arduino]] microcontroller
}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
== [[Basiskennis informatica/Software|Software]] ==
* [[Open standaarden]]
** [[OpenOffice.org]]
** [[Scalable Vector Graphics]] (afbeeldingen in SVG-bestandsformaat)
** [[webERP]] (Enterprise Resource Planning) 
* [[Programmeren, de basis]]
}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
=== [[Besturingssystemen]] ===
* [[Besturingssystemen|Inleiding]], als achtergrondinfo
* [[Computersystemen/Opstartproces|Opstartproces]]
* [[Computersystemen/Opslagbeheer|Opslagbeheer]]
* [[Computersystemen/Bestandsbeheer|Bestandsbeheer]] (oa. synchronisatie)
* [[Computersystemen/Gegevensherstel|Gegevensherstel]]
* [[Gebruik van de opdrachtprompt|De opdrachtprompt]]
* [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]
* [[Linux voor beginners]]
* [[Linux Systeembeheer]]
* [[LXDE]]
}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
=== Programmeertalen ===
Enkele voorbeelden:
* [[Programmeren in BASIC|BASIC]]
* [[Programmeren in C|C]] ; [[Programmeren in C++|C++]] 
* [[Programmeren in Go|Go]]
* [[Programmeren in Java|Java]] ; [[Programmeren in JavaScript|JavaScript]]
* [[Programmeren in Pascal|Pascal]]
* [[Programmeren in Python|Python]]
Zie [[:Categorie:Programmeertaal]] voor meer programmeertalen.
}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
=== Scripttalen ===
* [[Programmeren in ASP.NET|ASP.NET]] en [[Programmeren in ASP.net 2.0 N-Tier Tutorial|ASP.net 2.0 N-Tier Tutorial]]
* [[Programmeren in PHP|PHP]]
}}

=== Mark-uptalen/opmaaktalen ===
* [[Basiskennis informatica/Codering/HTML|HTML]]
* [[LaTeX]]
* [[Inleiding MediaWiki]]
* [[Handboek MediaWiki]]
* [[Scalable Vector Graphics]] 

=== Databanken en gegevens ===
* [[Oracle]]
* [[Basiskennis informatica/Automatiseringsproces#Gegevensanalyse|Gegevensanalyse]]

=== Softwarepakketten ===
* [[Geo-visualisatie]] (kaarten maken met GIS)
* [[Inleiding MediaWiki]]
* [[Handboek MediaWiki]]
* [[Moodle]] (websites en cursussen maken)
* [[webERP]] (Enterprise Resource Planning) 

{{Bij elkaar houden|inhoud=
==== [[Kantoorsoftware]] ====
* [[Microsoft Office/Klembord|Klembord]]
* [[Maple]] (rekenpakket)
* [[Microsoft Excel]]
* [[Microsoft Publisher]]
* [[OpenOffice.org]]
* [[Tekstverwerking]], waaronder:
** [[Microsoft Word]]
}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
==== Multimedia ====
* [[Inleiding MediaWiki]]
* [[Handboek MediaWiki]]
* [[Handboek Wikimedia Commons]]
* [[Leerboek Wikipedia]]
* [[OpenStreetMap]]
* [[Werken met MKVToolnix]]
* [[Computerspellen]]
}}

{{Bij elkaar houden|inhoud=
== [[Computersystemen]] ==
Geïntegreerde hardware en software
* [[Computersystemen/Werking computersystemen|Werking computersystemen]]
* [[Computersystemen/Soorten computersystemen|Soorten computersystemen]]
* [[Datacommunicatie in informatica]]
* [[Basiskennis_informatica/Automatiseringsproces#Fase VII: Systeembeheer|Systeembeheer]]
* [[Computersystemen/Groene ICT|Groene ICT]]
}}

== [[Computernetwerken]] ==
* [[Computernetwerken voor gevorderden]]
** [[Computernetwerken voor gevorderden/Netwerkbekabeling|Netwerkbekabeling]]
** [[Computernetwerken voor gevorderden/Netwerkprotocollen|Netwerkprotocollen]]
** [[Computernetwerken voor gevorderden/Draadloze communicatie|Draadloze communicatie]]

Zie ook:
* [[Computersystemen/Netwerkbegrippen|Netwerkbegrippen]]
* [[Computersystemen/Netwerkcomponenten|Netwerkcomponenten]]
* [[Computersystemen/Netwerkstappen|Netwerkstappen]]
* [[Computersystemen/Netwerkdiagnose|Netwerkdiagnose]]
* [[Netwerkbeheer]]

=== Internet ===
* [[Basisboek internet]]
* [[In mensentaal/Internet]]
* [[Veilig op het internet]]
* [[Firefox]]

== [[Basiskennis informatica/Veiligheid|Veiligheid]] ==
* {{Wp|Toegangscontrole|Toegangscontrole}}:
** {{Wp|Identificatie (informatica)|Identificatie}}
** {{Wp|Authenticatie|Authenticatie}}: [[Veilig op het internet/Wachtwoorden|wachtwoorden]], {{Wp|Biometrie|biometrie}}
** {{Wp|Autorisatie|Autorisatie}}
* [[Veilig op het internet|Veilig op het internet]], met o.a.
** [[Veilig op het internet/Back-up|back-ups]]
** computerbedreigingen, waaronder: {{Wp|malware}}, [[Veilig op het internet/Spam|spam]], [[Veilig op het internet/Phishing|phishing]], [[Veilig op het internet/Hoax|hoaxes]], [[Privacy|privacy]], {{Wp|Social engineering (informatica)|social engineering}}

== Elektriciteit en Elektronica ==
* [[Computersystemen/Elektriciteit|Elektriciteit]]
* [[Computersystemen/Spanningsbron|Spanningsbron]] (PSU, batterijen, USP)

== Toepassingen ==
* [[Onderwijstechnoloog]]
* [[Aan de slag met BitTorrent]]

== Overige onderwerpen ==
* [[Basiskennis informatica/Inleiding#Over mensen in de informatica|Beroepen in de informatica]]
&lt;/div&gt;

== Zie ook ==
* [[Boekenplank:Multimediale wetenschappen]]

[[Categorie:Informatica|*]]
[[Categorie:Portaal|Informatica]]</text>
      <sha1>0pk4pdxk48rvq9b009voijklmb0dszv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Transwiki:Referenties en voetnoten</title>
    <ns>102</ns>
    <id>46079</id>
    <revision>
      <id>425229</id>
      <parentid>417347</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12819" sha1="n2305js42vxq5304dlsox7lt3cfo4ox" xml:space="preserve">{{Zijbalk menu richtlijnen}}
{{Verwijzing|WP:REF}}
{{Zie ook|Zie over bronvermelding in het algemeen ook [[Wikipedia:Bronvermelding]].}}

Deze pagina behandelt systemen voor '''genummerde''' voetnoten (of: eindnoten).

== Verschillen ==
Genummerde voetnoten kunnen onder andere gebruikt worden voor ''[[referentie]]s'': ''verwijzingen'' naar materiaal buiten Wikipedia dat een in Wikipedia opgenomen bewering bevestigt. Dit is hetzelfde als [[Wikipedia:Bronvermelding|bronvermelding]]. Het gebruik van referenties helpt bij het beter onderbouwen van artikelen. Het is een belangrijke kwaliteitsborging van artikelen en helpt het zoeken naar bronnen te vereenvoudigen.

Merk de volgende verschillen op:
* Niet elke ''referentie'' heeft noodzakelijkerwijs de vorm van een ''genummerde voetnoot'':
**Referenties ''kunnen'' gerealiseerd worden met [[Wikipedia:Wanneer extern linken|externe links]] of andere verwijzingen rechtstreeks in de tekst van het artikel (zonder te verwijzen naar een lijst van referenties onderaan het Wikipedia-artikel); het is echter niet de bedoeling in de tekst van een wiki-artikel externe links te plaatsen. Externe links horen onderaan.
**[[Wikipedia:Bronvermelding in Harvardstijl|Bronvermelding in Harvardstijl]] is een referentietechniek die niet met apart staande noten werkt maar met referenties tussen haakjes in de tekst zelf.
**Artikelen in Wikipedia kunnen ook een lijst met algemene referenties bevatten, zonder dat elk van deze referenties op een specifieke plaats in de tekst van het Wikipedia-artikel aangehaald wordt.
* Niet elke ''voetnoot'' is ook een ''referentie'':
**Voetnoten kunnen ook gebruikt worden voor opmerkingen die niet naar externe bronnen verwijzen, denk daarbij aan een opmerking die de lijn van het artikel onderbreekt, of een toelichting op informatie in een infobox of tabel (zie bijvoorbeeld de infobox bovenaan [[Koninkrijk der Nederlanden]]).
**Soms wordt extern materiaal eerder vermeld als ''illustratie'' (bijvoorbeeld een muziekfragment), of als ''bijkomende informatie'' zonder dat dit extern materiaal als eigenlijke bron voor een bewering in Wikipedia gebruikt wordt.

== Referenties en voetnoten invoegen met de visuele editor ==
Als de [[Wikipedia:Visuele tekstverwerker|visuele editor]] is ingeschakeld, klik je voor het invoegen van voetnoten en bronvermeldingen/referenties in de werkbalk op de &quot;aanhalingstekens&quot;. Daarna verschijnt een menu met een keuze uit automatisch, handmatig of hergebruik. Bij de optie &quot;automatisch&quot; moet je een link naar een website invoeren, die automatisch wordt omgezet naar een referentie. Bij &quot;handmatig&quot; verschijnt een invulvak met diverse mogelijkheden. De optie &quot;hergebruik&quot; is bedoeld om een eerder geplaatste voetnoot opnieuw in te voeren. Er verschijnt in de tekst dan tweemaal hetzelfde getal dat naar de noot verwijst.

== Aanbevolen methode met de wikitext editor ==
De aanbevolen methode voor het invoegen van referenties en voetnoten is de &quot;Referentie&quot;-functionaliteit.

=== Toevoegen van softwarematige referenties/voetnoten ===
De referenties of voetnoten zet je in de lopende tekst tussen &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;-tags.

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;Tekst.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;gevolgd door referentie&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;

Onderaan, onder het kopje 'referenties', zet je eenmaal de tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{References}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. 

Het nummeren van de referenties/voetnoten gaat vanzelf: de software doet het voor je.

De referentie wordt bij voorkeur na het [[leesteken]], zoals een komma of punt, geplaatst, maar vóór een haakje. Pas op dat je niet aan weerszijden van de referentie een leesteken zet. Maak tevens de referentie aansluitend op het leesteken en plaats geen extra spatie(s) tussen leesteken en referentie (vermijd dus zogenaamde ''zwevende referenties'').

'''Voorbeeld, met de te gebruiken code in groen:'''
&lt;blockquote&gt;
&lt;kbd&gt;
Volgens wetenschappers is de zon nogal groot.&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''E. Miller, ''The Sun'', New York: Academic Press, 2005, 23-5.'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
Maar de maan is niet zo groot.&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''R. Smith, ‘Size of the Moon’, in: ''Scientific American'', april 1978, nr. 46, 44-6.'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;
&lt;/kbd&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Het is makkelijker om voor de inhoud van de referentie een sjabloon te gebruiken. Ook zorgt dit voor een consistente opmaak en betere mogelijkheden tot linkonderhoud. Zie [[#Opmaak van bronnen|hier]] voor de verschillende sjablonen.

'''Voorbeeld, met de te gebruiken code in groen:'''
&lt;blockquote&gt;
&lt;kbd&gt;
Volgens wetenschappers is de zon nogal groot.&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''&amp;lcub;{Citeer boek|auteur=E. Miller|titel=The Sun|uitgever=New York: Academic Press|jaar=2005|editie=23-5}}'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
Maar de maan is niet zo groot.&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''&amp;lcub;{Citeer boek|auteur=R. Smith|titel=Size of the Moon|uitgever=Scientific American|datum=april 1978|editie=46, 44-6}}'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;
&lt;/kbd&gt;
&lt;/blockquote&gt;

'''Noot:''' Wanneer de referentie geplaatst wordt vóór de punt zou deze betrekking kunnen hebben op alleen het laatste woord van die zin. Staat de referentie achter de punt dan heeft de referentie betrekking op de hele zin.

'''Voorbeeld hoe het &lt;u&gt;''niet''&lt;/u&gt; moet:'''
&lt;blockquote&gt;
&lt;kbd&gt;
Volgens wetenschappers is de zon nogal groot&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''E. Miller, ''The Sun'', New York: Academic Press, 2005, 23-5.'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;.&lt;br&gt;
Maar de maan is niet zo groot&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''R. Smith, ‘Size of the Moon’, in: ''Scientific American'', april 1978, nr. 46, 44-6.'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;.&lt;br&gt;
&lt;/kbd&gt;
&lt;/blockquote&gt;

==Referenties==
===Automatische plaatsing aan het einde van een artikel===
Na de laatste tekst (afhankelijk van het aantal bronnen voor of na de ''Externe links'') plaatst men in een artikel:
&lt;blockquote&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{References}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
''of...''
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Appendix}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
&lt;/blockquote&gt;
Zie het kopje [[#Bronnen, (voet)noten en referenties?|Bronnen, (voet)noten en referenties?]] voor uitleg van het Appendix-sjabloon.

=== Meerdere verwijzingen naar dezelfde voetnoot ===
Zoek een naam voor de voetnoot waar je meerdere malen naar wil verwijzen, bijvoorbeeld: ''sympathieke naam'' of ''NOS 2015''. De naam wordt tussen '''&quot;'''dubbele aanhalingstekens'''&quot;''' geplaatst en mag '''niet''' met een cijfer beginnen.

Voeg die naam toe in de eerste &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;-tag, als volgt:

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot;&gt;Dit is de tekst die in de eerste voetnoot onderaan zal komen.&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dit levert:&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot;&gt;Dit is de tekst die in de eerste voetnoot onderaan zal komen.&lt;/ref&gt;

Voor de andere verwijzingen naar dezelfde voetnoot (in dit voorbeeld voetnoot 1), schrijf je

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dit levert:&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot; /&gt;

Indien je nog niet weet welke van die verwijzingen eerst zal komen, hoef je niet steeds de volledige voetnoottekst te herhalen: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot; /&gt; geeft hetzelfde resultaat als &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot;&gt;Dit is de tekst die in de eerste voetnoot onderaan zal komen.&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot;&gt;Dit is de tekst die in de eerste voetnoot onderaan zal komen.&lt;/ref&gt;, mits de noot ergens op de pagina uitgewerkt wordt.

Een alternatieve methode is het bij elkaar zetten van alle referenties in een lijst onderaan de pagina, waarna je deze in de code aanroept met de verkorte vorm:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
Deze tekst&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;naam_2&quot;/&gt; bevat twee&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;naam_1&quot; /&gt; verwijzingen.
{{References|refs=
&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;naam_1&quot;&gt;Inhoud&lt;/ref&gt;
&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;naam_2&quot;&gt;Inhoud&lt;/ref&gt;
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Met deze vorm kan je de verwijzingen op een voor de schrijver handige wijze ordenen (bijvoorbeeld op naam van de auteur). In de weergave van de pagina verschijnen de verwijzingen in de volgorde waarin ze gebruikt worden in de tekst, terwijl verwijzingen die niet gebruikt worden uit beeld blijven.

=== Meerdere keren dezelfde bron, maar een ander paginanummer ===
Soms wil je een boek meermaals aanhalen, maar verwijzen naar verschillende paginanummers. Dan kun je gebruikmaken van het [[sjabloon:rp]]:

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;Informatie uit het begin van het boek.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;boek&quot;&gt;{{Citeer boek|achternaam=Schrijver|voornaam=Jan|titel=Een heel mooi boek|uitgever=Uitgever|plaats=Bommerskonten}}&lt;/ref&gt;{{Ref/paginanummer|1}} Later staat er nog iets belangrijks.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;boek&quot; /&gt;{{Ref/paginanummer|100}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dit levert:

 Informatie uit het begin van het boek.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;boek&quot;&gt;{{Citeer boek|achternaam=Schrijver|voornaam=Jan|titel=Een heel mooi boek|uitgever=Uitgever|plaats=Bommerskonten}}&lt;/ref&gt;{{Ref/paginanummer|1}} Later staat er nog iets belangrijks.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;boek&quot; /&gt;{{Ref/paginanummer|100}}

==== Noten ====
&lt;references /&gt;

===Verwijzen naar externe links===
Net als verwijzingen in de tekst, kun je ook naar een externe bron linken. Dit kan door enkel de bron direct weer te geven of de bron als tekst weer te geven (externe bronnen altijd inclusief &lt;nowiki&gt;https:// of https://&lt;/nowiki&gt;). Eventueel kan daarachter ook tekst geplaatst worden.

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;https://www.wikipedia.org&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;https://www.wikipedia.org&lt;/ref&gt;

Of met bijbehorende informatie:

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.wikipedia.org Dit is een link naar Wikipedia] Blader naar bladzijde 2.&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.wikipedia.org Dit is een link naar Wikipedia.] Blader naar bladzijde 2.&lt;/ref&gt;

==== Noten ====
{{References}}

=== Bronnen, (voet)noten en referenties? ===
De benaming van referenties, bronnen en (voet)noten is vaak onduidelijk. Wat is een referentie? Wat is een bron? Wat is een voetnoot? Vooral het verschil tussen de eerste twee is lastig te bepalen en hoewel voetnoten verschillen van bronnen, worden ze vaak verward. Een oplossing is om de drie bij voorbaat al te combineren onder het kopje &quot;Bronnen, noten en/of referenties&quot;.

Hiervoor kan het [[sjabloon:Appendix]] worden gebruikt. Dit sjabloon zorgt niet alleen voor een koppeling met de inhoudsopgave maar het zorgt ook voor een duidelijke afbakening van de sectie met noten/referenties met het artikel zelf. Daarnaast heeft het nog een ander voordeel (zie volgende sectie).

Wanneer men een lange lijst referenties heeft, die het artikel ontsieren, kan men overwegen om gebruik te maken van het sjabloon {{Tl|references||2}}, dat de referenties mooi in kolommen indeelt. Een andere optie is {{Tl|references-scroll}} waarmee de sectie van referenties in een scrollbalk getoond wordt en vooral gebruikt wordt op artikelen met zeer veel referenties.

=== Combinatie genummerde referenties en algemene referenties ===
Het kan voorkomen dat een artikel in zijn geheel een vermelding moet krijgen van een bepaalde bron/referentie, dus zonder dat een bron/referentie voor een bepaalde zin of alinea geldt. Zet deze vermelding altijd in dezelfde sectie als de vermelding van genummerde referenties. Het is logisch, om ze boven de genummerde referenties te zetten en ze te scheiden met een horizontale streep (----).

Voorbeeld met {{Tl|appendix}}:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Appendix|2=
* Algemene bron X
* Algemene bron Y
----
{{References}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Opmaak van bronnen ==
Ingeval er bronnen worden vermeld, kan er ook een standaardopmaak worden toegepast.
* Voor boeken: [[Sjabloon:Citeer boek|Citeer boek]]
* Voor tijdschriften: [[Sjabloon:Citeer tijdschrift|Citeer tijdschrift]]
* Voor online bronnen: [[Sjabloon:Citeer web|Citeer web]]
* Voor Tweets (op [[X (sociaalnetwerksite)|X]]): [[Sjabloon:Citeer tweet|Citeer tweet]]

== Referentie gewenst ==
{{Zie ook|Lees meer hierover op [[Wikipedia:Bronvermelding#Bron gevraagd]].}}
In het geval dat een referentie gewenst is, zoals bij discutabele feiten, kan men het sjabloon {{Tl|Bron?}} gebruiken in de vorm van &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Bron?|OPMERKING}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; of met datum ingevuld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Bron?|OPMERKING|&lt;/nowiki&gt;{{LOCALYEAR}}{{!}}{{LOCALMONTH}}{{!}}{{LOCALDAY2}}}}&lt;/code&gt;, om erop te wijzen dat hier een bewering staat die zou moeten worden gestaafd. Op de plaats van &quot;OPMERKING&quot; kan neergezet worden wat of waarom hiervoor een bron gewenst is, of laat dit anders weg. Daarachter volgt eventueel de datum in de vorm &lt;code&gt;jjjj|mm|dd&lt;/code&gt;.

[[Categorie:Help|Voetnoten]]</text>
      <sha1>n2305js42vxq5304dlsox7lt3cfo4ox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>425230</id>
      <parentid>425229</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T12:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>lf</comment>
      <origin>425230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12833" sha1="dt9n8mhuru2iqc6mrt266ei1qb233ra" xml:space="preserve">{{Zijbalk menu richtlijnen}}
{{Verwijzing|WP:REF}}
{{Zie ook|Zie over bronvermelding in het algemeen ook [[Wikipedia:Bronvermelding]].}}

Deze pagina behandelt systemen voor '''genummerde''' voetnoten (of: eindnoten).

== Verschillen ==
Genummerde voetnoten kunnen onder andere gebruikt worden voor ''[[referentie]]s'': ''verwijzingen'' naar materiaal buiten Wikipedia dat een in Wikipedia opgenomen bewering bevestigt. Dit is hetzelfde als [[Wikipedia:Bronvermelding|bronvermelding]]. Het gebruik van referenties helpt bij het beter onderbouwen van artikelen. Het is een belangrijke kwaliteitsborging van artikelen en helpt het zoeken naar bronnen te vereenvoudigen.

Merk de volgende verschillen op:
* Niet elke ''referentie'' heeft noodzakelijkerwijs de vorm van een ''genummerde voetnoot'':
**Referenties ''kunnen'' gerealiseerd worden met [[Wikipedia:Wanneer extern linken|externe links]] of andere verwijzingen rechtstreeks in de tekst van het artikel (zonder te verwijzen naar een lijst van referenties onderaan het Wikipedia-artikel); het is echter niet de bedoeling in de tekst van een wiki-artikel externe links te plaatsen. Externe links horen onderaan.
**[[Wikipedia:Bronvermelding in Harvardstijl|Bronvermelding in Harvardstijl]] is een referentietechniek die niet met apart staande noten werkt maar met referenties tussen haakjes in de tekst zelf.
**Artikelen in Wikipedia kunnen ook een lijst met algemene referenties bevatten, zonder dat elk van deze referenties op een specifieke plaats in de tekst van het Wikipedia-artikel aangehaald wordt.
* Niet elke ''voetnoot'' is ook een ''referentie'':
**Voetnoten kunnen ook gebruikt worden voor opmerkingen die niet naar externe bronnen verwijzen, denk daarbij aan een opmerking die de lijn van het artikel onderbreekt, of een toelichting op informatie in een infobox of tabel (zie bijvoorbeeld de infobox bovenaan [[Koninkrijk der Nederlanden]]).
**Soms wordt extern materiaal eerder vermeld als ''illustratie'' (bijvoorbeeld een muziekfragment), of als ''bijkomende informatie'' zonder dat dit extern materiaal als eigenlijke bron voor een bewering in Wikipedia gebruikt wordt.

== Referenties en voetnoten invoegen met de visuele editor ==
Als de [[Wikipedia:Visuele tekstverwerker|visuele editor]] is ingeschakeld, klik je voor het invoegen van voetnoten en bronvermeldingen/referenties in de werkbalk op de &quot;aanhalingstekens&quot;. Daarna verschijnt een menu met een keuze uit automatisch, handmatig of hergebruik. Bij de optie &quot;automatisch&quot; moet je een link naar een website invoeren, die automatisch wordt omgezet naar een referentie. Bij &quot;handmatig&quot; verschijnt een invulvak met diverse mogelijkheden. De optie &quot;hergebruik&quot; is bedoeld om een eerder geplaatste voetnoot opnieuw in te voeren. Er verschijnt in de tekst dan tweemaal hetzelfde getal dat naar de noot verwijst.

== Aanbevolen methode met de wikitext editor ==
De aanbevolen methode voor het invoegen van referenties en voetnoten is de &quot;Referentie&quot;-functionaliteit.

=== Toevoegen van softwarematige referenties/voetnoten ===
De referenties of voetnoten zet je in de lopende tekst tussen &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;...&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;-tags.

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;Tekst.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;gevolgd door referentie&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;

Onderaan, onder het kopje 'referenties', zet je eenmaal de tag &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{References}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. 

Het nummeren van de referenties/voetnoten gaat vanzelf: de software doet het voor je.

De referentie wordt bij voorkeur na het [[leesteken]], zoals een komma of punt, geplaatst, maar vóór een haakje. Pas op dat je niet aan weerszijden van de referentie een leesteken zet. Maak tevens de referentie aansluitend op het leesteken en plaats geen extra spatie(s) tussen leesteken en referentie (vermijd dus zogenaamde ''zwevende referenties'').

'''Voorbeeld, met de te gebruiken code in groen:'''
&lt;blockquote&gt;
&lt;kbd&gt;
Volgens wetenschappers is de zon nogal groot.&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''E. Miller, ''The Sun'', New York: Academic Press, 2005, 23-5.'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
Maar de maan is niet zo groot.&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''R. Smith, ‘Size of the Moon’, in: ''Scientific American'', april 1978, nr. 46, 44-6.'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;
&lt;/kbd&gt;
&lt;/blockquote&gt;

Het is makkelijker om voor de inhoud van de referentie een sjabloon te gebruiken. Ook zorgt dit voor een consistente opmaak en betere mogelijkheden tot linkonderhoud. Zie [[#Opmaak van bronnen|hier]] voor de verschillende sjablonen.

'''Voorbeeld, met de te gebruiken code in groen:'''
&lt;blockquote&gt;
&lt;kbd&gt;
Volgens wetenschappers is de zon nogal groot.&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''&amp;lcub;{Citeer boek|auteur=E. Miller|titel=The Sun|uitgever=New York: Academic Press|jaar=2005|editie=23-5}}'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;&lt;br&gt;
Maar de maan is niet zo groot.&lt;span style=&quot;color:green&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''&amp;lcub;{Citeer boek|auteur=R. Smith|titel=Size of the Moon|uitgever=Scientific American|datum=april 1978|editie=46, 44-6}}'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;
&lt;/kbd&gt;
&lt;/blockquote&gt;

'''Noot:''' Wanneer de referentie geplaatst wordt vóór de punt zou deze betrekking kunnen hebben op alleen het laatste woord van die zin. Staat de referentie achter de punt dan heeft de referentie betrekking op de hele zin.

'''Voorbeeld hoe het &lt;u&gt;''niet''&lt;/u&gt; moet:'''
&lt;blockquote&gt;
&lt;kbd&gt;
Volgens wetenschappers is de zon nogal groot&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''E. Miller, ''The Sun'', New York: Academic Press, 2005, 23-5.'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;.&lt;br&gt;
Maar de maan is niet zo groot&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;'''&amp;lt;ref&gt;'''R. Smith, ‘Size of the Moon’, in: ''Scientific American'', april 1978, nr. 46, 44-6.'''&amp;lt;/ref&gt;'''&lt;/span&gt;.&lt;br&gt;
&lt;/kbd&gt;
&lt;/blockquote&gt;

==Referenties==
===Automatische plaatsing aan het einde van een artikel===
Na de laatste tekst (afhankelijk van het aantal bronnen voor of na de ''Externe links'') plaatst men in een artikel:
&lt;blockquote&gt;
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{References}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
''of...''
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Appendix}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
&lt;/blockquote&gt;
Zie het kopje [[#Bronnen, (voet)noten en referenties?|Bronnen, (voet)noten en referenties?]] voor uitleg van het Appendix-sjabloon.

=== Meerdere verwijzingen naar dezelfde voetnoot ===
Zoek een naam voor de voetnoot waar je meerdere malen naar wil verwijzen, bijvoorbeeld: ''sympathieke naam'' of ''NOS 2015''. De naam wordt tussen '''&quot;'''dubbele aanhalingstekens'''&quot;''' geplaatst en mag '''niet''' met een cijfer beginnen.

Voeg die naam toe in de eerste &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;-tag, als volgt:

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot;&gt;Dit is de tekst die in de eerste voetnoot onderaan zal komen.&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dit levert:&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot;&gt;Dit is de tekst die in de eerste voetnoot onderaan zal komen.&lt;/ref&gt;

Voor de andere verwijzingen naar dezelfde voetnoot (in dit voorbeeld voetnoot 1), schrijf je

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dit levert:&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot; /&gt;

Indien je nog niet weet welke van die verwijzingen eerst zal komen, hoef je niet steeds de volledige voetnoottekst te herhalen: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot; /&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot; /&gt; geeft hetzelfde resultaat als &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot;&gt;Dit is de tekst die in de eerste voetnoot onderaan zal komen.&lt;/ref&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;sympathieke naam&quot;&gt;Dit is de tekst die in de eerste voetnoot onderaan zal komen.&lt;/ref&gt;, mits de noot ergens op de pagina uitgewerkt wordt.

Een alternatieve methode is het bij elkaar zetten van alle referenties in een lijst onderaan de pagina, waarna je deze in de code aanroept met de verkorte vorm:
&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
Deze tekst&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;naam_2&quot;/&gt; bevat twee&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;naam_1&quot; /&gt; verwijzingen.
{{References|refs=
&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;naam_1&quot;&gt;Inhoud&lt;/ref&gt;
&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;naam_2&quot;&gt;Inhoud&lt;/ref&gt;
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
Met deze vorm kan je de verwijzingen op een voor de schrijver handige wijze ordenen (bijvoorbeeld op naam van de auteur). In de weergave van de pagina verschijnen de verwijzingen in de volgorde waarin ze gebruikt worden in de tekst, terwijl verwijzingen die niet gebruikt worden uit beeld blijven.

=== Meerdere keren dezelfde bron, maar een ander paginanummer ===
Soms wil je een boek meermaals aanhalen, maar verwijzen naar verschillende paginanummers. Dan kun je gebruikmaken van het [[sjabloon:Ref/paginanummer]]:

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;Informatie uit het begin van het boek.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;boek&quot;&gt;{{Citeer boek|achternaam=Schrijver|voornaam=Jan|titel=Een heel mooi boek|uitgever=Uitgever|plaats=Bommerskonten}}&lt;/ref&gt;{{Ref/paginanummer|1}} Later staat er nog iets belangrijks.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;boek&quot; /&gt;{{Ref/paginanummer|100}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

Dit levert:

 Informatie uit het begin van het boek.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;boek&quot;&gt;{{Citeer boek|achternaam=Schrijver|voornaam=Jan|titel=Een heel mooi boek|uitgever=Uitgever|plaats=Bommerskonten}}&lt;/ref&gt;{{Ref/paginanummer|1}} Later staat er nog iets belangrijks.&amp;nbsp;&lt;ref name=&quot;boek&quot; /&gt;{{Ref/paginanummer|100}}

==== Noten ====
&lt;references /&gt;

===Verwijzen naar externe links===
Net als verwijzingen in de tekst, kun je ook naar een externe bron linken. Dit kan door enkel de bron direct weer te geven of de bron als tekst weer te geven (externe bronnen altijd inclusief &lt;nowiki&gt;https:// of https://&lt;/nowiki&gt;). Eventueel kan daarachter ook tekst geplaatst worden.

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;https://www.wikipedia.org&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;https://www.wikipedia.org&lt;/ref&gt;

Of met bijbehorende informatie:

:&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.wikipedia.org Dit is een link naar Wikipedia] Blader naar bladzijde 2.&lt;/ref&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://www.wikipedia.org Dit is een link naar Wikipedia.] Blader naar bladzijde 2.&lt;/ref&gt;

==== Noten ====
{{References}}

=== Bronnen, (voet)noten en referenties? ===
De benaming van referenties, bronnen en (voet)noten is vaak onduidelijk. Wat is een referentie? Wat is een bron? Wat is een voetnoot? Vooral het verschil tussen de eerste twee is lastig te bepalen en hoewel voetnoten verschillen van bronnen, worden ze vaak verward. Een oplossing is om de drie bij voorbaat al te combineren onder het kopje &quot;Bronnen, noten en/of referenties&quot;.

Hiervoor kan het [[sjabloon:Appendix]] worden gebruikt. Dit sjabloon zorgt niet alleen voor een koppeling met de inhoudsopgave maar het zorgt ook voor een duidelijke afbakening van de sectie met noten/referenties met het artikel zelf. Daarnaast heeft het nog een ander voordeel (zie volgende sectie).

Wanneer men een lange lijst referenties heeft, die het artikel ontsieren, kan men overwegen om gebruik te maken van het sjabloon {{Tl|references||2}}, dat de referenties mooi in kolommen indeelt. Een andere optie is {{Tl|references-scroll}} waarmee de sectie van referenties in een scrollbalk getoond wordt en vooral gebruikt wordt op artikelen met zeer veel referenties.

=== Combinatie genummerde referenties en algemene referenties ===
Het kan voorkomen dat een artikel in zijn geheel een vermelding moet krijgen van een bepaalde bron/referentie, dus zonder dat een bron/referentie voor een bepaalde zin of alinea geldt. Zet deze vermelding altijd in dezelfde sectie als de vermelding van genummerde referenties. Het is logisch, om ze boven de genummerde referenties te zetten en ze te scheiden met een horizontale streep (----).

Voorbeeld met {{Tl|appendix}}:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;
{{Appendix|2=
* Algemene bron X
* Algemene bron Y
----
{{References}}
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== Opmaak van bronnen ==
Ingeval er bronnen worden vermeld, kan er ook een standaardopmaak worden toegepast.
* Voor boeken: [[Sjabloon:Citeer boek|Citeer boek]]
* Voor tijdschriften: [[Sjabloon:Citeer tijdschrift|Citeer tijdschrift]]
* Voor online bronnen: [[Sjabloon:Citeer web|Citeer web]]
* Voor Tweets (op [[X (sociaalnetwerksite)|X]]): [[Sjabloon:Citeer tweet|Citeer tweet]]

== Referentie gewenst ==
{{Zie ook|Lees meer hierover op [[Wikipedia:Bronvermelding#Bron gevraagd]].}}
In het geval dat een referentie gewenst is, zoals bij discutabele feiten, kan men het sjabloon {{Tl|Bron?}} gebruiken in de vorm van &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Bron?|OPMERKING}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; of met datum ingevuld &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Bron?|OPMERKING|&lt;/nowiki&gt;{{LOCALYEAR}}{{!}}{{LOCALMONTH}}{{!}}{{LOCALDAY2}}}}&lt;/code&gt;, om erop te wijzen dat hier een bewering staat die zou moeten worden gestaafd. Op de plaats van &quot;OPMERKING&quot; kan neergezet worden wat of waarom hiervoor een bron gewenst is, of laat dit anders weg. Daarachter volgt eventueel de datum in de vorm &lt;code&gt;jjjj|mm|dd&lt;/code&gt;.

[[Categorie:Help|Voetnoten]]</text>
      <sha1>dt9n8mhuru2iqc6mrt266ei1qb233ra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bekende filosofen uit de geschiedenis/Index</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46305</id>
    <revision>
      <id>425195</id>
      <parentid>420455</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T11:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>kf</comment>
      <origin>425195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5638" sha1="qs5zdt24g5onbqozeauppmfegrmolor" xml:space="preserve">{| align=right cellpadding=3 cellspacing=2 style=&quot;margin-left: 1em; margin-bottom: 1em; color: inherit; background-color: #F0F3F4; border: 1px solid #808080; font-size: smaller; line-height: 1.3;&quot;
|- align=left
|&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;'''Filosofische tijdperken en scholen'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;
[[Bestand:Raffael5.jpg|150px]]&lt;/div&gt;
* Presocratici
**Thales
**Pythagoras
**Xenophanes
**Heraclitus
*Eleaten
**Parmenides
**Zeno
*Academici
**Socrates
**Plato
**Aristoteles
*Atomisten
**Democritus
**Epicurus
*Cynici
**Diogenes
*Stoï­cijnen
**Cicero
**Philo
**Seneca
**Marcus Aurelius
*Sceptici
**Sextus Empiricus
*Neoplatonisten
**Plotinus
*Christenen
**Augustinus
**Boëthius
*Scholastici
**Anselmus van Canterbury
**Thomas van Aquino
**Johannes Duns Scotus 
**Willem van Occam
*Tijdperk van wetenschap
**Nicolaas Copernicus
**Machiavelli
**Erasmus
**Thomas More
**Francis Bacon
**Galilei
**Thomas Hobbes
**Isaac Newton
*Rationalisten
**Descartes
**Antoine Arnauld
**Malebranche
**Spinoza
**Leibniz
*Empiristen
**John Locke
**David Hume
**Thomas Reid
**Voltaire
**Rousseau
**Diderot
*Idealisten
**Berkeley
**Kant
**Schiller
**Schelling
**Hegel
**Schopenhauer
*Liberalisten
**Adam Smith
**Mary Wolstonecraft
**Thomas Paine
**Jeremy Bentham
**John Stuart Mill
**Auguste Comte
*Evolutionisten
**Charles Darwin
**Henri Bergson
**A.N. Whitehead
*Pragmatisten
**Ernst Mach
**Charles Peirce
**William James
**John Dewey
*Materialisten
**Karl Marx
**Friedrich Engels
**Lenin
**John Maynard Keynes
*Existentialisten
**Kierkegaard
**Nietzsche
**Husserl
**Heidegger
**Sartre
**Albert Camus
**Simone de Beauvoir
*Linguïsten
**Frege
**Russell
**Wittgenstein
**De Saussure
**G.E. Moore
**Moritz Schlick
**Vygotsky
**Carnap
**A.J. Ayer
**Alfred Tarski
**J.L. Austin
**Gilbert Ryle
**Noam Chomsky
*Postmodernisten
**Lévi-Strauss
**Michel Foucault
**Jacques Derrida
*Nieuw wetenschappelijken
**Emile Durkheim
**Karl Popper
**Kurt Gödel
**Thomas Kuhn
**Paul Feyerabend
**W.V.O. Quine
|}

{{Alfabet met ankers}}
==A==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Aedesia|Aedesia]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Aesara van Lucania|Aesara van Lucania]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Aeschines van Athene|Aeschines van Athene]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Alcidamas|Alcidamas]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Anaxagoras|Anaxagoras]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Anaximander|Anaximander]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Anaximenes|Anaximenes]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Aristoteles|Aristoteles]]
*..

==B==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Alexander Gottlieb Baumgarten|Alexander Gottlieb Baumgarten]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Bion van Borysthenes|Bion van Borysthenes]]

==C==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Margaret Cavendish|Margaret Cavendish]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Cleobulina van Rhodos|Cleobulina van Rhodos]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Anne Conway|Anne Conway]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Critias|Critias]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Albert Camus|Albert Camus]]
*..

==D==
* 

==E==
* 

==F==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Adam Ferguson|Adam Ferguson]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/William Frankena|William Frankena]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Fung Yu-Lan|Fung Yu-Lan]]
*..

==G==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Étienne Gilson|Étienne Gilson]]
*..

== H ==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Jürgen Habermas|Jürgen Habermas]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Heraclitus|Heraclitus]] [[Bestand:Wikibooks-logo.svg|20px]] - Zie ook het [[Heraclitus over de natuur|wikibook &quot;Heraclitus over de natuur&quot;]].
*..

==I==
* 

==J==
* 

==K==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Immanuel Kant|Immanuel Kant]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Søren Kierkegaard|Søren Kierkegaard]]
*..

==L==
* 

==M==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Metrodorus van Chios|Metrodorus van Chios]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Harriet Taylor Mill|Harriet Taylor Mill]]
*..

==N==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Kitaro Nishida|Kitaro Nishida]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Numenius van Apamea|Numenius van Apamea]]
*..

==O==
* 

==P==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Parmenides|Parmenides]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Phintys van Sparta|Phintys van Sparta]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Plato|Plato]] - [[Bestand:Wikibooks-logo.svg|20px]] Zie ook het [[Plato|wikibook over Plato]].
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Pythagoras|Pythagoras]] 
*..

==Q==
* 

==R==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Margaret Roper|Margaret Roper]]
* [[Franse literatuurgeschiedenis/Jean-Jacques Rousseau|Jean-Jacques Rousseau]]

==S==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Arthur Schopenhauer|Arthur Schopenhauer]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Socrates|Socrates]]
* [[Spinoza Ethica|Spinoza en zijn boek de Ethica]]

==T==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Hajime Tanabe|Hajime Tanabe]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Bernardino Telesio|Bernardino Telesio]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Thales van Milete|Thales van Milete]]
* [[Amerikaanse literatuur/Henry David Thoreau|Henry David Thoreau]]

==U==
* 

==V==
* 

==W==
* 

==X==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Xenocrates|Xenocrates]]
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Xenophanes|Xenophanes]]
*..

==Y==
* 

==Z==
* [[Bekende filosofen uit de geschiedenis/Zeno van Elea| Zeno van Elea]]
*..
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>qs5zdt24g5onbqozeauppmfegrmolor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in BASIC/Functies</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46518</id>
    <revision>
      <id>425252</id>
      <parentid>425187</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T08:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>USR()</comment>
      <origin>425252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="494" sha1="r37nmu2hwakrq42z8q3r2aunz2oi6ee" xml:space="preserve">{{Kolommen automatisch
|columns   = 5
|min-width = 12em
|inhoud=
&lt;onlyinclude&gt;
*[[/ABS()/]]
*[[/ASC()/]]
*[[/CDBL()/]]
*[[/CHR$()/]]
*[[/CINT()/]]
*[[/COS()/]]
*[[/FRE()/]]
*[[/LEN()/]]
*[[/LOF()/]]
*[[/HEX$()/]]
*[[/LEFT$()/]]
*[[/MID$()/]]
*[[/NOT()/]]
*[[/PEEK()/]]
*[[/RIGHT$()/]]
*[[/RND()/]]
*[[/SGN()/]]
*[[/SIN()/]]
*[[/SPACE$()/]]
*[[/SQR()/]]
*[[/STR()/]]
*[[/TAN()/]]
*[[/USR()/]]
*[[/VAL()/]]
&lt;!-- template: ---
*[[/()/]]
--&gt;
&lt;/onlyinclude&gt;
}}
{{Wiu5|rechts|35px}}
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>r37nmu2hwakrq42z8q3r2aunz2oi6ee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in BASIC/Commando's/DIM</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46531</id>
    <revision>
      <id>425253</id>
      <parentid>423648</parentid>
      <timestamp>2026-05-12T08:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Syntax */</comment>
      <origin>425253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="853" sha1="azl48n98ohtrs64gmydancea5ew69f3" xml:space="preserve">Met het commando '''{{SUBPAGENAME}}''' worden variabelen gedeclareerd, zodat het programma er geheugenruimte voor kan reserveren.

===Syntax===
&lt;poem&gt;
'''DIM''' &lt;variabele&gt;
of
'''DIM''' &lt;variabele&gt; '''AS''' &lt;datatype&gt;
&lt;/poem&gt;

Na elk '''DIM'''-statement kunnen meerdere variabelen opgegeven worden, gescheiden door komma's.

===Datatype===
De variabele kan een string, integer, long of single zijn.

===Voorbeeld===
&lt;syntaxhighlight lang=basic&gt;
DIM Getal
&lt;/syntaxhighlight&gt;

of

&lt;syntaxhighlight lang=basic&gt;
DIM Tekst AS String
&lt;/syntaxhighlight&gt;

of

&lt;syntaxhighlight lang=basic&gt;
DIM Tekst AS String, Nummer AS Integer
&lt;/syntaxhighlight&gt;

In oude dialecten werden strings aangeduid met een dollarteken na de naam:

&lt;syntaxhighlight lang=basic&gt;
DIM Tekst$
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Toepassing==
* In een programma. 
* In programmeermodus.

{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>azl48n98ohtrs64gmydancea5ew69f3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Programmeren in BASIC/Commando's/CALL</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46657</id>
    <revision>
      <id>425251</id>
      <timestamp>2026-05-12T08:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '__NOTOC__'''{{Subst:SUBPAGENAME}}''' start een assembler-subroutine die dmv. '''[[{{ROOTPAGENAME}}/Commando's/POKE|POKE]]''' in het werkgeheugen geplaatst kan zijn. De instructie &quot;'''RET'''&quot; (8088 ea.) of &quot;'''RTS'''&quot; (oa. 6502) beëindigt deze, en geeft de controle terug aan de volgende opdracht in het BASIC-programma.  ===Syntax=== '''CALL''' &lt;adres&gt;  ===Datatype=== Unsigned integer.  ===Voorbeeld=== &lt;syntaxhighlight lang=basic&gt; POKE 60000, 196 : REM (8088 ea…'</comment>
      <origin>425251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="756" sha1="4w92aevf1vj9nrydzlogilsf64a09iv" xml:space="preserve">__NOTOC__'''CALL''' start een assembler-subroutine die dmv. '''[[{{ROOTPAGENAME}}/Commando's/POKE|POKE]]''' in het werkgeheugen geplaatst kan zijn. De instructie &quot;'''RET'''&quot; (8088 ea.) of &quot;'''RTS'''&quot; (oa. 6502) beëindigt deze, en geeft de controle terug aan de volgende opdracht in het BASIC-programma.

===Syntax===
'''CALL''' &lt;adres&gt;

===Datatype===
Unsigned integer.

===Voorbeeld===
&lt;syntaxhighlight lang=basic&gt;
POKE 60000, 196 : REM (8088 ea.)
CALL 60000
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==Toepassing==
* In een programma. 
* In programmeermodus.

==Zie ook==
* [[{{ROOTPAGENAME}}/Commando's/DEF SEG|DEF SEG]]
* [[{{ROOTPAGENAME}}/Commando's/POKE|POKE]]
* [[{{ROOTPAGENAME}}/Functions/PEEK()|PEEK()]]
* [[{{ROOTPAGENAME}}/Functions/USR()|USR()]]
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>4w92aevf1vj9nrydzlogilsf64a09iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:~2026-28549-60</title>
    <ns>3</ns>
    <id>46658</id>
    <revision>
      <id>425255</id>
      <timestamp>2026-05-12T08:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>ws</comment>
      <origin>425255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66" sha1="mu2ccahw5yfdfizklf13il4aiouy6t9" xml:space="preserve">{{Ws}}

# 12 mei 2026 10:48 (CEST) ''Griekse mythologie/Odysseus''</text>
      <sha1>mu2ccahw5yfdfizklf13il4aiouy6t9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:~2026-16307-68</title>
    <ns>3</ns>
    <id>46659</id>
    <revision>
      <id>425256</id>
      <timestamp>2026-05-12T08:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <comment>ws</comment>
      <origin>425256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="73t548o0q58ikmtlep2wtl0tvlneevd" xml:space="preserve">{{ws}}

# 12 mei 2026 10:49 (CEST) ''Griekse mythologie/Odysseus'' (2x)</text>
      <sha1>73t548o0q58ikmtlep2wtl0tvlneevd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>