Schrijven/Teksten

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.15</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Schrijven/Teksten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27532</id>
    <revision>
      <id>429138</id>
      <parentid>429102</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Tabel uitgebreid met kolom - verwijzingen naar hoofdstuk(ken)</comment>
      <origin>429138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="9wpnhmdp37gxrbng16ttp4sp4n71n7m" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
==Tekstdoelen==
Teksten worden geschreven met een doel. Over het algemeen zijn er vijf doelen te onderscheiden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Doel !! Beschrijving !! Voorbeeld !! Hoofdstuk(ken)
|-
| Informeren || Het informeren of instrueren van de lezer. || Een wetenschappelijk artikel, een tekst uit een schoolboek, handleiding, een kookboek, nieuwsbericht, onderzoeksrapport of een brief over de stand van zaken. || [[Schrijven/Informatieve teksten|Informatieve teksten]]
|-
| Activeren || De lezer overhalen om iets te doen. || Een advertentie. || [[Schrijven/Advertenties|Advertenties]]
|-
| Overtuigen || De lezer overtuigen van een stelling. || Een advertentie, een betoog. Hierin worden argumenten voor óf tegen een stelling besproken. || [[Schrijven/Betogen|Betogen]]
|-
| Opiniëren || De lezer een mening laten vormen, dus geschreven door een onpartijdige schrijver. || Een uiteenzetting. Hierin worden de voors én tegens van een stelling vergeleken. || [[Schrijven/Recensies|Recensies]]
|-
| Amuseren || Het vermaken van de lezer door een verhaal. || Een boek, column of strip in de krant. ||
|}

== Doelgroep(en) ==
Bepaal vervolgens wie de doelgroep is of doelgroepen zijn van de tekst. Een tekst voor het grote publiek ziet er anders uit dan voor wetenschappers of leerlingen in groep 4/de 2e klas. &quot;Anders&quot; betekent in ieder geval: woordgebruik, lengte van zinnen, mate van uitleg, gebruik van illustraties. 

== Opbouw ==
Lezers willen snel kunnen zien of een tekst voor hun van belang is. Daarom hebben teksten in het algemeen de volgende opbouw:
# Inleiding. Deze bevat het onderwerp of onderwerpen van de tekst, wat men kan verwachten als men verder leest. Schrijf in ieder geval het eerste deel van een inleiding altijd voor {{Wp|Leek (persoon)|leken}}, zodat die ten minste begrijpen wáár het over gaat. Daarna kan men zich richten op de eigenlijke doelgroep van de tekst. Bij grote teksten wordt in een inleiding ook een indicatie van de opbouw gegeven, bijvoorbeeld korte beschrijvingen van de hoofdstukken en hoe die samenhangen. 
# De hoofdtekst. Afhankelijk van de grootte en aard van de tekst wordt die onderverdeeld in alinea's, kopjes, hoofdstukken en/of delen.
# Slot. Vaak met een conclusie, korte samenvatting, oproep of wens.

== Gewenste kwalificaties ==
Bijna iedereen heeft schrijven geleerd op school. En dat is zeker goed genoeg voor huis-, tuin- en keukengebruik, voor korte notities, een brief of e-mail aan een familielid of goede bekende. Maar als je teksten wilt schrijven voor buiten die kring, zijn de volgende kwalificaties gewenst:
* Goede beheersing van de taal waarin je wilt schrijven en een grote woordenschat hebben. Hier wordt uitgegaan van Nederlands. Daarbij helpt het als je veel teksten gelezen hebt, bijvoorbeeld boeken en krantenartikelen. Ook helpt het als je eerder in de redactie hebt gezeten van bijvoorbeeld een schoolkrant, buurtkrant of verenigingsblad, of daaraan artikelen hebt geleverd.
* Plezier hebben in schrijven, anders wordt het een lijdensweg.
* Schrijfvaardigheid hebben, het vermogen om gedachten op te kunnen schrijven en helder over te brengen. Daarbij helpt het als je een dagboek bijhoudt.
* Goede beheersing van {{Wp|Nederlandse spellingregels|spelling}}, zoals weten wanneer je {{Wp|dt-fout|dt}} moet schrijven en welke woorden los of aan elkaar geschreven worden. En goede cijfers behaald hebben voor {{Wp|Ontleding (grammatica)|zinsontleding}} en {{Wp|grammatica}}.
* Gestructureerd kunnen werken, bijvoorbeeld volgens het stappenplan in het hoofdstuk [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Hoofdzaken van bijzaken kunnen onderscheiden. Oorzaak en gevolg kunnen aangeven. Een goede volgorde in de tekst kunnen aanbrengen. 
* Kennis van zaken hebben over het onderwerp van de beoogde tekst. Men hoeft geen expert te zijn, maar wel voldoende kennis hebben om er iets zinnigs over te schrijven, èn te kunnen beoordelen of nieuw gevonden informatie bruikbaar is voor de tekst (of juist onzin is). 
* Discipline, doorzettingsvermogen en geduld hebben, zeker voor het schrijven van een (Wiki-)boek. Schrijven is schaven, schrappen, verplaatsen van stukken tekst, corrigeren, nieuwe invallen verwerken, telkens opnieuw lezen wat je hebt geschreven en dan weer bijschaven, niet te snel tevreden zijn. Net zolang totdat de tekst goed loopt, een goede structuur, opbouw en flow heeft en vooral: boeiend is om te lezen, zonder haperingen en hobbels.
* Incasseringsvermogen hebben: hoe meer je voor publiek schrijft, hoe meer kritiek je zult krijgen, al schrijf je nog zo goed. 
Maar laat je niet ontmoedigen als je één of meer kwalificaties mist! Begin gewoon, oefen veel en zet {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} buiten spel (want je moet het zelf doen, uitgezonderd zakelijke brieven). Verwelkom feedback om beter te worden.

{{Sub}}</text>
      <sha1>9wpnhmdp37gxrbng16ttp4sp4n71n7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429139</id>
      <parentid>429138</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gewenste kwalificaties */ Citaat: negen jaar wachten</comment>
      <origin>429139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5289" sha1="4dgfzsg4pqnbotj6ymv9zhycgci5a87" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
==Tekstdoelen==
Teksten worden geschreven met een doel. Over het algemeen zijn er vijf doelen te onderscheiden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Doel !! Beschrijving !! Voorbeeld !! Hoofdstuk(ken)
|-
| Informeren || Het informeren of instrueren van de lezer. || Een wetenschappelijk artikel, een tekst uit een schoolboek, handleiding, een kookboek, nieuwsbericht, onderzoeksrapport of een brief over de stand van zaken. || [[Schrijven/Informatieve teksten|Informatieve teksten]]
|-
| Activeren || De lezer overhalen om iets te doen. || Een advertentie. || [[Schrijven/Advertenties|Advertenties]]
|-
| Overtuigen || De lezer overtuigen van een stelling. || Een advertentie, een betoog. Hierin worden argumenten voor óf tegen een stelling besproken. || [[Schrijven/Betogen|Betogen]]
|-
| Opiniëren || De lezer een mening laten vormen, dus geschreven door een onpartijdige schrijver. || Een uiteenzetting. Hierin worden de voors én tegens van een stelling vergeleken. || [[Schrijven/Recensies|Recensies]]
|-
| Amuseren || Het vermaken van de lezer door een verhaal. || Een boek, column of strip in de krant. ||
|}

== Doelgroep(en) ==
Bepaal vervolgens wie de doelgroep is of doelgroepen zijn van de tekst. Een tekst voor het grote publiek ziet er anders uit dan voor wetenschappers of leerlingen in groep 4/de 2e klas. &quot;Anders&quot; betekent in ieder geval: woordgebruik, lengte van zinnen, mate van uitleg, gebruik van illustraties. 

== Opbouw ==
Lezers willen snel kunnen zien of een tekst voor hun van belang is. Daarom hebben teksten in het algemeen de volgende opbouw:
# Inleiding. Deze bevat het onderwerp of onderwerpen van de tekst, wat men kan verwachten als men verder leest. Schrijf in ieder geval het eerste deel van een inleiding altijd voor {{Wp|Leek (persoon)|leken}}, zodat die ten minste begrijpen wáár het over gaat. Daarna kan men zich richten op de eigenlijke doelgroep van de tekst. Bij grote teksten wordt in een inleiding ook een indicatie van de opbouw gegeven, bijvoorbeeld korte beschrijvingen van de hoofdstukken en hoe die samenhangen. 
# De hoofdtekst. Afhankelijk van de grootte en aard van de tekst wordt die onderverdeeld in alinea's, kopjes, hoofdstukken en/of delen.
# Slot. Vaak met een conclusie, korte samenvatting, oproep of wens.

== Gewenste kwalificaties ==
Bijna iedereen heeft schrijven geleerd op school. En dat is zeker goed genoeg voor huis-, tuin- en keukengebruik, voor korte notities, een brief of e-mail aan een familielid of goede bekende. Maar als je teksten wilt schrijven voor buiten die kring, zijn de volgende kwalificaties gewenst:
* Goede beheersing van de taal waarin je wilt schrijven en een grote woordenschat hebben. Hier wordt uitgegaan van Nederlands. Daarbij helpt het als je veel teksten gelezen hebt, bijvoorbeeld boeken en krantenartikelen. Ook helpt het als je eerder in de redactie hebt gezeten van bijvoorbeeld een schoolkrant, buurtkrant of verenigingsblad, of daaraan artikelen hebt geleverd.
* Plezier hebben in schrijven, anders wordt het een lijdensweg.
* Schrijfvaardigheid hebben, het vermogen om gedachten op te kunnen schrijven en helder over te brengen. Daarbij helpt het als je een dagboek bijhoudt.
* Goede beheersing van {{Wp|Nederlandse spellingregels|spelling}}, zoals weten wanneer je {{Wp|dt-fout|dt}} moet schrijven en welke woorden los of aan elkaar geschreven worden. En goede cijfers behaald hebben voor {{Wp|Ontleding (grammatica)|zinsontleding}} en {{Wp|grammatica}}.
* Gestructureerd kunnen werken, bijvoorbeeld volgens het stappenplan in het hoofdstuk [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Hoofdzaken van bijzaken kunnen onderscheiden. Oorzaak en gevolg kunnen aangeven. Een goede volgorde in de tekst kunnen aanbrengen. 
* Kennis van zaken hebben over het onderwerp van de beoogde tekst. Men hoeft geen expert te zijn, maar wel voldoende kennis hebben om er iets zinnigs over te schrijven, èn te kunnen beoordelen of nieuw gevonden informatie bruikbaar is voor de tekst (of juist onzin is). 
* Discipline, doorzettingsvermogen en geduld hebben, zeker voor het schrijven van een (Wiki-)boek. Schrijven is schaven, schrappen, verplaatsen van stukken tekst, corrigeren, nieuwe invallen verwerken, telkens opnieuw lezen wat je hebt geschreven en dan weer bijschaven, niet te snel tevreden zijn. Net zolang totdat de tekst goed loopt, een goede structuur, opbouw en flow heeft en vooral: boeiend is om te lezen, zonder haperingen en hobbels. 
** Over geduld: een beroemd citaat van de Romeinse dichter {{wp|Horatius|Horatius}}: ''Alles wat gepubliceerd gaat worden en in ieders handen komt, moet je eerst negen jaar lang bij je houden.''&lt;ref&gt;Horatius, ''Ars Poetica'' 388&lt;/ref&gt; Nu is negen jaar wel wat erg lang. Maar het is in ieder geval verstandig niet te haasten met het schrijven van teksten, de tijd ervoor te nemen en een tekst na enige tijd kritisch door te nemen en bij te schaven.
* Incasseringsvermogen hebben: hoe meer je voor publiek schrijft, hoe meer kritiek je zult krijgen, al schrijf je nog zo goed. 
Maar laat je niet ontmoedigen als je één of meer kwalificaties mist! Begin gewoon, oefen veel en zet {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} buiten spel (want je moet het zelf doen, uitgezonderd zakelijke brieven). Verwelkom feedback om beter te worden.

{{Sub}}</text>
      <sha1>4dgfzsg4pqnbotj6ymv9zhycgci5a87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429140</id>
      <parentid>429139</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T09:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Bronnen, noten en/of referenties</comment>
      <origin>429140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5342" sha1="fdmsqnp79iqzs94qgfwf2cl1qx53rfc" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
==Tekstdoelen==
Teksten worden geschreven met een doel. Over het algemeen zijn er vijf doelen te onderscheiden:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Doel !! Beschrijving !! Voorbeeld !! Hoofdstuk(ken)
|-
| Informeren || Het informeren of instrueren van de lezer. || Een wetenschappelijk artikel, een tekst uit een schoolboek, handleiding, een kookboek, nieuwsbericht, onderzoeksrapport of een brief over de stand van zaken. || [[Schrijven/Informatieve teksten|Informatieve teksten]]
|-
| Activeren || De lezer overhalen om iets te doen. || Een advertentie. || [[Schrijven/Advertenties|Advertenties]]
|-
| Overtuigen || De lezer overtuigen van een stelling. || Een advertentie, een betoog. Hierin worden argumenten voor óf tegen een stelling besproken. || [[Schrijven/Betogen|Betogen]]
|-
| Opiniëren || De lezer een mening laten vormen, dus geschreven door een onpartijdige schrijver. || Een uiteenzetting. Hierin worden de voors én tegens van een stelling vergeleken. || [[Schrijven/Recensies|Recensies]]
|-
| Amuseren || Het vermaken van de lezer door een verhaal. || Een boek, column of strip in de krant. ||
|}

== Doelgroep(en) ==
Bepaal vervolgens wie de doelgroep is of doelgroepen zijn van de tekst. Een tekst voor het grote publiek ziet er anders uit dan voor wetenschappers of leerlingen in groep 4/de 2e klas. &quot;Anders&quot; betekent in ieder geval: woordgebruik, lengte van zinnen, mate van uitleg, gebruik van illustraties. 

== Opbouw ==
Lezers willen snel kunnen zien of een tekst voor hun van belang is. Daarom hebben teksten in het algemeen de volgende opbouw:
# Inleiding. Deze bevat het onderwerp of onderwerpen van de tekst, wat men kan verwachten als men verder leest. Schrijf in ieder geval het eerste deel van een inleiding altijd voor {{Wp|Leek (persoon)|leken}}, zodat die ten minste begrijpen wáár het over gaat. Daarna kan men zich richten op de eigenlijke doelgroep van de tekst. Bij grote teksten wordt in een inleiding ook een indicatie van de opbouw gegeven, bijvoorbeeld korte beschrijvingen van de hoofdstukken en hoe die samenhangen. 
# De hoofdtekst. Afhankelijk van de grootte en aard van de tekst wordt die onderverdeeld in alinea's, kopjes, hoofdstukken en/of delen.
# Slot. Vaak met een conclusie, korte samenvatting, oproep of wens.

== Gewenste kwalificaties ==
Bijna iedereen heeft schrijven geleerd op school. En dat is zeker goed genoeg voor huis-, tuin- en keukengebruik, voor korte notities, een brief of e-mail aan een familielid of goede bekende. Maar als je teksten wilt schrijven voor buiten die kring, zijn de volgende kwalificaties gewenst:
* Goede beheersing van de taal waarin je wilt schrijven en een grote woordenschat hebben. Hier wordt uitgegaan van Nederlands. Daarbij helpt het als je veel teksten gelezen hebt, bijvoorbeeld boeken en krantenartikelen. Ook helpt het als je eerder in de redactie hebt gezeten van bijvoorbeeld een schoolkrant, buurtkrant of verenigingsblad, of daaraan artikelen hebt geleverd.
* Plezier hebben in schrijven, anders wordt het een lijdensweg.
* Schrijfvaardigheid hebben, het vermogen om gedachten op te kunnen schrijven en helder over te brengen. Daarbij helpt het als je een dagboek bijhoudt.
* Goede beheersing van {{Wp|Nederlandse spellingregels|spelling}}, zoals weten wanneer je {{Wp|dt-fout|dt}} moet schrijven en welke woorden los of aan elkaar geschreven worden. En goede cijfers behaald hebben voor {{Wp|Ontleding (grammatica)|zinsontleding}} en {{Wp|grammatica}}.
* Gestructureerd kunnen werken, bijvoorbeeld volgens het stappenplan in het hoofdstuk [[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]]. Hoofdzaken van bijzaken kunnen onderscheiden. Oorzaak en gevolg kunnen aangeven. Een goede volgorde in de tekst kunnen aanbrengen. 
* Kennis van zaken hebben over het onderwerp van de beoogde tekst. Men hoeft geen expert te zijn, maar wel voldoende kennis hebben om er iets zinnigs over te schrijven, èn te kunnen beoordelen of nieuw gevonden informatie bruikbaar is voor de tekst (of juist onzin is). 
* Discipline, doorzettingsvermogen en geduld hebben, zeker voor het schrijven van een (Wiki-)boek. Schrijven is schaven, schrappen, verplaatsen van stukken tekst, corrigeren, nieuwe invallen verwerken, telkens opnieuw lezen wat je hebt geschreven en dan weer bijschaven, niet te snel tevreden zijn. Net zolang totdat de tekst goed loopt, een goede structuur, opbouw en flow heeft en vooral: boeiend is om te lezen, zonder haperingen en hobbels. 
** Over geduld: een beroemd citaat van de Romeinse dichter {{wp|Horatius|Horatius}}: ''Alles wat gepubliceerd gaat worden en in ieders handen komt, moet je eerst negen jaar lang bij je houden.''&lt;ref&gt;Horatius, ''Ars Poetica'' 388&lt;/ref&gt; Nu is negen jaar wel wat erg lang. Maar het is in ieder geval verstandig niet te haasten met het schrijven van teksten, de tijd ervoor te nemen en een tekst na enige tijd kritisch door te nemen en bij te schaven.
* Incasseringsvermogen hebben: hoe meer je voor publiek schrijft, hoe meer kritiek je zult krijgen, al schrijf je nog zo goed. 
Maar laat je niet ontmoedigen als je één of meer kwalificaties mist! Begin gewoon, oefen veel en zet {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} buiten spel (want je moet het zelf doen, uitgezonderd zakelijke brieven). Verwelkom feedback om beter te worden.

== Bronnen, noten en/of referenties ==
{{Appendix}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>fdmsqnp79iqzs94qgfwf2cl1qx53rfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Betogen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27630</id>
    <revision>
      <id>429143</id>
      <parentid>422820</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:36:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kenmerken */</comment>
      <origin>429143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="hyy6gxwnec4esmcndn2uoxosbawsk2i" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|Betoog|betoog}} gaat uit van een stelling waarvoor bewijs wordt aangevoerd. Het doel kan zijn om de lezer aan het denken te zetten. 

==Vorm==
Een betoog bestaat bijna altijd uit de volgende onderdelen:
* Een inleiding. In de inleiding staat meestal letterlijk de besproken stelling, maar eerst wordt het onderwerp aangehaald door middel van:
** Een actualiteit, bijvoorbeeld als het onderwerp pas nog in het nieuws was
** Een stukje geschiedenis over het onderwerp
** Het belang van de lezer (&quot;heeft u ook altijd zo'n last van ...?&quot;)
** Een voorbeeld
** Of een anekdote.
* Een middenstuk. Dit is het grootste gedeelte van je artikel. Hierin neem je een aantal argumenten door die je stelling verdedigen, en probeer je de lezer van je stelling te overtuigen. Ook kun je een of meerdere tegenargumenten ter sprake brengen om die vervolgens te ontkrachten.
* Een slot. In het slot wordt het verhaal eventueel kort samengevat, de stelling wordt herhaald en het is belangrijk om af te sluiten met een leuke oneliner of een mooie woordspeling. Te vaak gebruikte uitdrukkingen als &quot;de toekomst zal het leren&quot; zijn flauw en daarom af te raden.

== Voorbeelden ==

=== Opinieartikel ===
Een {{Wp|Opiniestuk|opinieartikel}} is een tekst waarin een standpunt wordt verdedigd. Het wordt meestal in een krant of  {{Wp|Opinieblad|opinietijdschrift}} gepubliceerd.

=== Column ===

=== Essay ===
Een {{Wp|essay}} is een subjectieve tekst over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp. De schrijver geeft een persoonlijke visie op het onderwerp en levert daarbij een overtuigend betoog. De schrijver hoeft geen specialist op het onderwerp te zijn. Het taalgebruik is zeer verzorgd. Een essay is meestal langer dan een column, het kan gaan van een krantenpagina tot de omvang van een (dun) boek.

==== Kenmerken ====
* Een essay is een schriftelijk betoog, een beschouwing over een zelfgekozen onderwerp. 
* Het onderwerp is wetenschappelijk, cultureel of filosofisch en is naar buiten gericht, op de maatschappij en/of de wereld. Waar ergert de schrijver zich aan? Wat wil hij/zij veranderen?
* Er is één centraal thema: een idee of een briljante gedachte. 
* De schrijver heeft iets te zeggen, stelt een kwestie aan de orde en geeft daarover zijn/haar mening, neemt een standpunt in. De tekst is dus subjectief. Het kan bijvoorbeeld gaan om een pleidooi met een stelling of om een visie op feiten of gebeurtenissen. Het doel is de lezer aan het denken zetten.
* Daarbij maakt de schrijver duidelijk waarom dit onderwerp of deze kwestie is gekozen en wat het onderwerp voor de schrijver betekent, daarbij deelt de schrijver persoonlijke ervaringen. 
* De formulering is zo precies mogelijk (niet vaag, niet algemeen). Het taalgebruik is beeldend. Er worden concrete gebeurtenissen en voorbeelden beschreven, ontleend aan de dagelijkse werkelijkheid. 
* De compositie is helder en duidelijk. 
* De taal is zeer verzorgd en stijlvol. De tekst is prettig leesbaar, zonder uitweidingen die niet tot de conclusie leiden. 
* Het betoog hoeft niet in een keurige rechte lijn te verlopen.

==== Opbouw ====
Het doel is een coherent betoog. 
# Opening en inleiding. Dat kan bijvoorbeeld met een actuele kwestie, een anekdote of de aankondiging van het thema. 
# Scherpe probleemstelling, bijvoorbeeld een dilemma, geschil of andere kwestie. Gevolgd door de doelstelling, het standpunt van de schrijver en/of een stelling. 
# De hoofdtekst bevat argumenten waarmee de stelling of het standpunt wordt onderbouwd, een bewijsvoering met feiten en dwarsverbanden, oplossingen, bekeken vanuit diverse invalshoeken.
# Conclusie en slot.

==== Voorbeelden van essays ====
* ''Essais'' door de Franse schrijver Michel de Montaigne, de schepper van dit literaire genre, gepubliceerd in 1580. Deel 1 (57 essays) zijn in het Nederlands te lezen op [https://www.montaigne-essays.nl/ Montaigne-essays]&lt;ref&gt;Vertaald door &quot;onze eigen&quot; [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]&lt;/ref&gt;, of natuurlijk in boeken met dezelfde titel uit de bibliotheek of boekwinkel. Voor een toelichting: zie [[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre I|Samenvatting van de Essais: Livre I]]. 
* Zie {{Wp|Essay#Essayisten|Essayisten}}. NB De hier genoemde schrijvers hebben niet uitsluitend essays geschreven, maar ook andere soorten teksten.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>hyy6gxwnec4esmcndn2uoxosbawsk2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaartspel/Bieden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30216</id>
    <revision>
      <id>429136</id>
      <parentid>425670</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T16:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44844-54</username>
        <id>29768</id>
      </contributor>
      <origin>429136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10888" sha1="env525jcgn4cmhw6xpicwlvf6pa93e3" xml:space="preserve">'''Bieden''' is een kaartspel dat vooral in Oost-Vlaanderen wordt gespeeld.

Omdat er met 32 kaarten en in twee paren met vaste partner gespeeld wordt, toont het gelijkenissen met [[Kaartspel/Klaverjassen|klaverjassen]], [[Kaartspel/Belotten|belotten]] en [[Kaartspel/Pandoeren|pandoeren]]. De naam slaat op het eerste deel van het spel, waarbij de deelnemers tegen elkaar opbieden. In het tweede deel wordt er gespeeld en mag de hoogste bieder de troef bepalen. Bijzonder is dat men altijd mag troeven, zelfs als men nog kan volgen.

==Spelregels==

===Delen===
Iedere speler deelt op zijn beurt in wijzerzin en geeft alle spelers twee keer vier kaarten. De deler mag vooraf de kaarten schudden, hoewel dat in de praktijk slechts in beperkte mate gedaan wordt. De speler rechts van de deler kan de geschudde stapel kaarten couperen.

===Bieden===
Na het delen mag de speler links van de deler een bod doen met betrekking tot het aantal punten dat hij meent te kunnen binnenhalen (met de hulp van zijn of haar partner). De volgende spelers kunnen ofwel hoger bieden, ofwel passen. Het minimumbod is 100 en elk hoger bod hoort een veelvoud van 10 te zijn. Elke speler heeft slechts één kans om te bieden. Indien de drie eerste spelers gepast hebben, wordt de vierde speler (de deler) verplicht om voor het minimumbod te spelen (in dat geval kunnen er geen eventuele strafpunten toegekend worden).  

===Spelverloop===
De speler die het hoogste bod heeft gedaan mag uitkomen. Deze kaart bepaalt meteen de troefkleur. Tijdens de eerste slag moet deze speler of zijn partner de eventele wijs aankondigen, zonder deze kaarten echt te laten zien. Wanneer de eerste kaart van de tweede slag op tafel ligt, moet de wijs ook getoond worden door de kaarten open op tafel te leggen. Sommige kaarten uit deze combinaties kunnen reeds in de voorbije slagen opgenomen zijn. Wanneer iedereen duidelijk heeft kunnen controleren of de geannonceerde wijs terecht is, worden de kaarten weer opgenomen en wordt de tweede slag afgewerkt. De slag wordt telkens gewonnen door de kaart met de hoogste rangorde of door de slag te 'kopen' met een troefkaart. Kopen mag altijd (zelfs als je nog kan volgen), maar is nooit verplicht. 

Het spelletje gaat door totdat alle kaarten zijn weggespeeld, totdat iemand zeker is dat de te behalen punten verworven zijn of totdat iemand zich overgeeft. Op het laatst worden alle punten in de behaalde slagen van een partij opgeteld en wordt besloten of de biedende partij al dan niet in haar opzet geslaagd is. Vervolgens wordt er opnieuw gedeeld, geboden en gespeeld.

=== Scoretelling ===
Gewoonlijk wordt bij aanvang een scoretabel (&quot;een boom&quot;) begonnen, waarbij elke partij vertrekt van 15 punten. Het ultieme doel van het spel is om de score van de boom op nul te krijgen. Als blijkt dat de speler en zijn partner na een spelletje het geboden aantal punten op spelniveau behaald hebben, dan wordt per geboden schijf van 50, één punt van de boom afgetrokken. Zo worden bij een bod van 100 tot 140 twee punten van de scoretabel afgetrokken, bij een bod van 150 tot 190 gaan er drie punten af, enzovoort. Als blijkt dat de spelende partij er niet in geslaagd is om het geboden aantal spelpunten te verwerven, dan worden de punten er niet afgetrokken, maar als strafpunten bijgeteld in de scoretabel (enkel als de speler gedeeld heeft en verplicht voor 100 moest spelen, worden geen strafpunten toegekend).  Bovendien wordt hetzelfde aantal punten bij de tegenpartij afgetrokken wanneer het geboden aantal punten niet behaald is.

== Rangorde ==
Welke partij de slag wint, wordt bepaald door de rangorde van de kaarten.  De rangorde van de kaarten verschilt naargelang ze troef zijn of niet.

&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Rangorde troef (van hoog naar laag)&lt;/div&gt;

{|align=&quot;center&quot;
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_11.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_09.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_14.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_13.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_12.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_10.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_08.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_07.png]]
|}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Rangorde niet-troef (van hoog naar laag)&lt;/div&gt;

{|align=&quot;center&quot;
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_14.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_13.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_12.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_11.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_10.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_09.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_08.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_07.png]]
|}
Deze laatste rangorde is ook belangrijk voor het bepalen van de wijs: elke reeks van drie of meer kaarten in deze volgorde zorgt voor extra punten.

==Puntenwaardering==
Het aantal punten men behaalt door een slag te winnen, wordt bepaald door de opgetelde puntenwaarde van de kaarten in de gewonnen slag. Bijzonder is dat de puntenwaarde van een kaart niet per se de rangorde ervan bepaalt. Zo is de tien bijvoorbeeld lager in rang dan de vrouw, maar meer punten waard. Verder verschilt de puntenwaarde van de kaarten eveneens naargelang ze troef zijn of niet.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan='2'|Troef
!colspan='2'|Niet-troef
|-
|Zot ||style=&quot;text-align:right&quot;|20||Aas ||style=&quot;text-align:right&quot;|11
|-
|Negen ||style=&quot;text-align:right&quot;|14||Heer ||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Aas ||style=&quot;text-align:right&quot;|11||Vrouw ||style=&quot;text-align:right&quot;| 2
|-
|Heer ||style=&quot;text-align:right&quot;|3||Zot||style=&quot;text-align:right&quot;| 1
|-
|Vrouw ||style=&quot;text-align:right&quot;|2||Tien ||style=&quot;text-align:right&quot;| 10
|-
|Tien ||style=&quot;text-align:right&quot;|10||Negen||style=&quot;text-align:right&quot;| 0
|-
|Acht ||style=&quot;text-align:right&quot;| 0||Acht ||style=&quot;text-align:right&quot;| 0
|-
|Zeven ||style=&quot;text-align:right&quot;| 0||Zeven||style=&quot;text-align:right&quot;| 0
|}

== Wijs ==
Hoewel er slechts 141 punten te verdienen zijn via de slagen, kan er veel meer geboden worden. Dat is te wijten aan de 'wijs' (ook wel 'toon' of 'roem' genoemd), die verrekend wordt als kredietpunten: je mag ze bieden, maar je hoeft ze niet te behalen. In [[bieden (kaartspel)|bieden]] telt de wijs uiteindelijk enkel voor de partij die het hoogste bod heeft gedaan. Een speler heeft 'wijs' als zijn hand een reeks opeenvolgende kaarten van dezelfde kleursoort bevat. Drie opeenvolgende kaarten leveren 20 extra punten op, vier opeenvolgende kaarten leveren 50 extra punten op en vijf of meer opeenvolgende kaarten leveren 100 extra punten op.  
{| border=&quot;1 px solid black&quot; cellSpacing=&quot;2&quot; 
|-
| [[Afbeelding:Carte_française_pique_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_pique_10.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_pique_09.png]]
|-
| colspan=&quot;4&quot; | drie opeenvolgende kaarten = 20 wijs
|} 

===Carré===
Ook een kwartet van dezelfde soort (&quot;carré&quot;) zorgt voor wijs: vier vrouwen, heren of azen leveren 100 extra punten op en vier zotten leveren 200 extra punten op. De kaarten die gebruikt worden in een carré kunnen niet meer gebruikt worden in een combinatie opeenvolgende kaarten (en vice versa).

{| border=&quot;1 px solid black&quot; cellSpacing=&quot;2&quot; 
|-
| [[Afbeelding:Carte_française_trèfle_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_cœur_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_pique_11.png]]
|-
| colspan=&quot;4&quot; | Carré van de zotten = 200 wijs
|}

===Belote===
Tenslotte bestaat er nog een speciaal geval dat 20 extra punten oplevert: de combinatie van de vrouw en de heer in troefkleur (soms 'marriage' of 'belote' genoemd). Het bezit van deze combinatie moet niet vooraf aangekondigd worden. Om de 20 punten binnen te halen, is de voorwaarde wel dat de vrouw vóór de heer wordt gespeeld en dat op moment van spelen de wijs ook benoemd wordt (met de termen &quot;belote&quot; en &quot;rebelote&quot;).

 {| border=&quot;1 px solid black&quot; cellSpacing=&quot;2&quot; 
|-
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_13.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_12.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_10.png]]
|-
| colspan=&quot;4&quot; | vier opeenvolgende kaarten = 50 wijs
|}
In bovenstaand voorbeeld is een reeks van vier opeenvolgende koeken, mét vrouw en heer, afgebeeld. Is koeken echter de troefkleur, dan verhoogt de wijs dankzij de belote van 50 naar 70.

==Biedconventies==
Door te bieden geef je je medespeler informatie over je eigen kaarten, zodat deze daar eventueel kan op inspelen.  Zo bestaan er, afhankelijk van je wijs, volgende richtlijnen om te bieden:

*Drie opeenvolgende kaarten: 110 
*Vier opeenvolgende kaarten zonder zot: 120 
*Vier opeenvolgende kaarten mét zot: 130
*Carré van vrouwen, heren of azen: 140
*Carré van zotten: 240
Deze zijn niet verplicht, maar aan te raden wanneer je goede kaarten hebt en je jouw medespeler toch liever troef ziet kiezen.

== Speciale boden ==
=== Pandoer ===
Als een speler pandoer speelt, is het de bedoeling dat hij op zijn eentje alle slagen haalt (ook de partner mag er geen halen). Pandoer staat qua scoring op dezelfde hoogte als een bod van 250 tot 290 en kan enkel worden overboden met een bod van 300 of met &quot;een overleg&quot;.

=== Pandoer overleg === 
De &quot;pandoer overleg&quot; of kortweg &quot;overleg&quot; is een pandoer waarbij met open kaarten tegen alle anderen wordt gespeeld. Dit betekent dus ook dat de partner verplicht is de speler te doen verliezen mocht hij dat kunnen. Wanneer dat lukt, mogen 7 punten van de boom afgetrokken worden.

=== De achttiender===
Dit is het geval wanneer je acht kaarten van dezelfde kleur op je hand hebt. Hiermee breng je de score meteen op nul en win je de volledige boom. Traditiegewijs wordt na een achttiender het kaartspel vernietigd en wordt door de gelukkige een geldbedrag gestort voor een goed doel. Aangezien er 10518300 mogelijke manieren bestaan om 8 kaarten uit 32 kaarten te krijgen, is de achttiender een vrij uitzonderlijk fenomeen.

== Alternatieve spelregels ==
Hoewel de puntentelling en de basisspelregels vastliggen, varieert de manier van spelen van streek tot streek. In volgende aspecten kan van bovenstaande spelregels afgeweken worden:

*Soms wordt er afgesproken om te herdelen als iedereen gepast heeft.
*Er bestaan varianten waarbij iedereen meer dan één keer kan bieden en het opbieden kan blijven doorgaan tot iedereen op één na past.
*In sommige streken is het minimumbod 50 in plaats van 100. Hier bestaan dan ook extra biedconventies
*Er bestaat een variant waarbij men niet verplicht is om met de zot in troefkleur te volgen wanneer troef gespeeld wordt. 
*Er bestaan variaties in het aantal punten voor een pandoer, overleg en achttiender.

== Online spelen ==
Op deze websites kan je online spelen:
*Regulier bieden (met wijs): https://bieden.online
*Zeeuws-vlaamse café versie (zonder wijs): https://bieden.adewinkel.nl

{{Navigatie Kaartspel}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>env525jcgn4cmhw6xpicwlvf6pa93e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429137</id>
      <parentid>429136</parentid>
      <timestamp>2026-08-16T22:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas (mobiel)</username>
        <id>20436</id>
      </contributor>
      <comment>Versie [[Special:Diff/429136|429136]] van [[Special:Contributions/~2026-44844-54|~2026-44844-54]] ([[User talk:~2026-44844-54|overleg]]) ongedaan gemaakt</comment>
      <origin>429137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10705" sha1="ammkqnjlhdp57pjy7o565m5b5m1ekha" xml:space="preserve">'''Bieden''' is een kaartspel dat vooral in Oost-Vlaanderen wordt gespeeld.

Omdat er met 32 kaarten en in twee paren met vaste partner gespeeld wordt, toont het gelijkenissen met [[Kaartspel/Klaverjassen|klaverjassen]], [[Kaartspel/Belotten|belotten]] en [[Kaartspel/Pandoeren|pandoeren]]. De naam slaat op het eerste deel van het spel, waarbij de deelnemers tegen elkaar opbieden. In het tweede deel wordt er gespeeld en mag de hoogste bieder de troef bepalen. Bijzonder is dat men altijd mag troeven, zelfs als men nog kan volgen.

==Spelregels==

===Delen===
Iedere speler deelt op zijn beurt in wijzerzin en geeft alle spelers twee keer vier kaarten. De deler mag vooraf de kaarten schudden, hoewel dat in de praktijk slechts in beperkte mate gedaan wordt. De speler rechts van de deler kan de geschudde stapel kaarten couperen.

===Bieden===
Na het delen mag de speler links van de deler een bod doen met betrekking tot het aantal punten dat hij meent te kunnen binnenhalen (met de hulp van zijn of haar partner). De volgende spelers kunnen ofwel hoger bieden, ofwel passen. Het minimumbod is 100 en elk hoger bod hoort een veelvoud van 10 te zijn. Elke speler heeft slechts één kans om te bieden. Indien de drie eerste spelers gepast hebben, wordt de vierde speler (de deler) verplicht om voor het minimumbod te spelen (in dat geval kunnen er geen eventuele strafpunten toegekend worden).  

===Spelverloop===
De speler die het hoogste bod heeft gedaan mag uitkomen. Deze kaart bepaalt meteen de troefkleur. Tijdens de eerste slag moet deze speler of zijn partner de eventele wijs aankondigen, zonder deze kaarten echt te laten zien. Wanneer de eerste kaart van de tweede slag op tafel ligt, moet de wijs ook getoond worden door de kaarten open op tafel te leggen. Sommige kaarten uit deze combinaties kunnen reeds in de voorbije slagen opgenomen zijn. Wanneer iedereen duidelijk heeft kunnen controleren of de geannonceerde wijs terecht is, worden de kaarten weer opgenomen en wordt de tweede slag afgewerkt. De slag wordt telkens gewonnen door de kaart met de hoogste rangorde of door de slag te 'kopen' met een troefkaart. Kopen mag altijd (zelfs als je nog kan volgen), maar is nooit verplicht. 

Het spelletje gaat door totdat alle kaarten zijn weggespeeld, totdat iemand zeker is dat de te behalen punten verworven zijn of totdat iemand zich overgeeft. Op het laatst worden alle punten in de behaalde slagen van een partij opgeteld en wordt besloten of de biedende partij al dan niet in haar opzet geslaagd is. Vervolgens wordt er opnieuw gedeeld, geboden en gespeeld.

=== Scoretelling ===
Gewoonlijk wordt bij aanvang een scoretabel (&quot;een boom&quot;) begonnen, waarbij elke partij vertrekt van 15 punten. Het ultieme doel van het spel is om de score van de boom op nul te krijgen. Als blijkt dat de speler en zijn partner na een spelletje het geboden aantal punten op spelniveau behaald hebben, dan wordt per geboden schijf van 50, één punt van de boom afgetrokken. Zo worden bij een bod van 100 tot 140 twee punten van de scoretabel afgetrokken, bij een bod van 150 tot 190 gaan er drie punten af, enzovoort. Als blijkt dat de spelende partij er niet in geslaagd is om het geboden aantal spelpunten te verwerven, dan worden de punten er niet afgetrokken, maar als strafpunten bijgeteld in de scoretabel (enkel als de speler gedeeld heeft en verplicht voor 100 moest spelen, worden geen strafpunten toegekend).  Bovendien wordt hetzelfde aantal punten bij de tegenpartij afgetrokken wanneer het geboden aantal punten niet behaald is.

== Rangorde ==
Welke partij de slag wint, wordt bepaald door de rangorde van de kaarten.  De rangorde van de kaarten verschilt naargelang ze troef zijn of niet.

&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Rangorde troef (van hoog naar laag)&lt;/div&gt;

{|align=&quot;center&quot;
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_11.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_09.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_14.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_13.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_12.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_10.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_08.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_07.png]]
|}
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;Rangorde niet-troef (van hoog naar laag)&lt;/div&gt;

{|align=&quot;center&quot;
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_14.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_13.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_12.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_11.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_10.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_09.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_08.png]]
|[[Afbeelding:Carte_française_trèfle_07.png]]
|}
Deze laatste rangorde is ook belangrijk voor het bepalen van de wijs: elke reeks van drie of meer kaarten in deze volgorde zorgt voor extra punten.

==Puntenwaardering==
Het aantal punten men behaalt door een slag te winnen, wordt bepaald door de opgetelde puntenwaarde van de kaarten in de gewonnen slag. Bijzonder is dat de puntenwaarde van een kaart niet per se de rangorde ervan bepaalt. Zo is de tien bijvoorbeeld lager in rang dan de vrouw, maar meer punten waard. Verder verschilt de puntenwaarde van de kaarten eveneens naargelang ze troef zijn of niet.

{| class=&quot;wikitable&quot;
!colspan='2'|Troef
!colspan='2'|Niet-troef
|-
|Zot ||style=&quot;text-align:right&quot;|20||Aas ||style=&quot;text-align:right&quot;|11
|-
|Negen ||style=&quot;text-align:right&quot;|14||Heer ||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Aas ||style=&quot;text-align:right&quot;|11||Vrouw ||style=&quot;text-align:right&quot;| 2
|-
|Heer ||style=&quot;text-align:right&quot;|3||Zot||style=&quot;text-align:right&quot;| 1
|-
|Vrouw ||style=&quot;text-align:right&quot;|2||Tien ||style=&quot;text-align:right&quot;| 10
|-
|Tien ||style=&quot;text-align:right&quot;|10||Negen||style=&quot;text-align:right&quot;| 0
|-
|Acht ||style=&quot;text-align:right&quot;| 0||Acht ||style=&quot;text-align:right&quot;| 0
|-
|Zeven ||style=&quot;text-align:right&quot;| 0||Zeven||style=&quot;text-align:right&quot;| 0
|}

== Wijs ==
Hoewel er slechts 141 punten te verdienen zijn via de slagen, kan er veel meer geboden worden. Dat is te wijten aan de 'wijs' (ook wel 'toon' of 'roem' genoemd), die verrekend wordt als kredietpunten: je mag ze bieden, maar je hoeft ze niet te behalen. In [[bieden (kaartspel)|bieden]] telt de wijs uiteindelijk enkel voor de partij die het hoogste bod heeft gedaan. Een speler heeft 'wijs' als zijn hand een reeks opeenvolgende kaarten van dezelfde kleursoort bevat. Drie opeenvolgende kaarten leveren 20 extra punten op, vier opeenvolgende kaarten leveren 50 extra punten op en vijf of meer opeenvolgende kaarten leveren 100 extra punten op.  
{| border=&quot;1 px solid black&quot; cellSpacing=&quot;2&quot; 
|-
| [[Afbeelding:Carte_française_pique_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_pique_10.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_pique_09.png]]
|-
| colspan=&quot;4&quot; | drie opeenvolgende kaarten = 20 wijs
|} 

===Carré===
Ook een kwartet van dezelfde soort (&quot;carré&quot;) zorgt voor wijs: vier vrouwen, heren of azen leveren 100 extra punten op en vier zotten leveren 200 extra punten op. De kaarten die gebruikt worden in een carré kunnen niet meer gebruikt worden in een combinatie opeenvolgende kaarten (en vice versa).

{| border=&quot;1 px solid black&quot; cellSpacing=&quot;2&quot; 
|-
| [[Afbeelding:Carte_française_trèfle_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_cœur_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_pique_11.png]]
|-
| colspan=&quot;4&quot; | Carré van de zotten = 200 wijs
|}

===Belote===
Tenslotte bestaat er nog een speciaal geval dat 20 extra punten oplevert: de combinatie van de vrouw en de heer in troefkleur (soms 'marriage' of 'belote' genoemd). Het bezit van deze combinatie moet niet vooraf aangekondigd worden. Om de 20 punten binnen te halen, is de voorwaarde wel dat de vrouw vóór de heer wordt gespeeld en dat op moment van spelen de wijs ook benoemd wordt (met de termen &quot;belote&quot; en &quot;rebelote&quot;).

 {| border=&quot;1 px solid black&quot; cellSpacing=&quot;2&quot; 
|-
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_13.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_12.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_11.png]]
| [[Afbeelding:Carte_française_carreau_10.png]]
|-
| colspan=&quot;4&quot; | vier opeenvolgende kaarten = 50 wijs
|}
In bovenstaand voorbeeld is een reeks van vier opeenvolgende koeken, mét vrouw en heer, afgebeeld. Is koeken echter de troefkleur, dan verhoogt de wijs dankzij de belote van 50 naar 70.

==Biedconventies==
Door te bieden geef je je medespeler informatie over je eigen kaarten, zodat deze daar eventueel kan op inspelen.  Zo bestaan er, afhankelijk van je wijs, volgende richtlijnen om te bieden:

*Drie opeenvolgende kaarten: 110 
*Vier opeenvolgende kaarten zonder zot: 120 
*Vier opeenvolgende kaarten mét zot: 130
*Carré van vrouwen, heren of azen: 140
*Carré van zotten: 240
Deze zijn niet verplicht, maar aan te raden wanneer je goede kaarten hebt en je jouw medespeler toch liever troef ziet kiezen.

== Speciale boden ==
=== Pandoer ===
Als een speler pandoer speelt, is het de bedoeling dat hij op zijn eentje alle slagen haalt (ook de partner mag er geen halen). Pandoer staat qua scoring op dezelfde hoogte als een bod van 250 tot 290 en kan enkel worden overboden met een bod van 300 of met &quot;een overleg&quot;.

=== Pandoer overleg === 
De &quot;pandoer overleg&quot; of kortweg &quot;overleg&quot; is een pandoer waarbij met open kaarten tegen alle anderen wordt gespeeld. Dit betekent dus ook dat de partner verplicht is de speler te doen verliezen mocht hij dat kunnen. Wanneer dat lukt, mogen 7 punten van de boom afgetrokken worden.

=== De achttiender===
Dit is het geval wanneer je acht kaarten van dezelfde kleur op je hand hebt. Hiermee breng je de score meteen op nul en win je de volledige boom. Traditiegewijs wordt na een achttiender het kaartspel vernietigd en wordt door de gelukkige een geldbedrag gestort voor een goed doel. Aangezien er 10518300 mogelijke manieren bestaan om 8 kaarten uit 32 kaarten te krijgen, is de achttiender een vrij uitzonderlijk fenomeen.

== Alternatieve spelregels ==
Hoewel de puntentelling en de basisspelregels vastliggen, varieert de manier van spelen van streek tot streek. In volgende aspecten kan van bovenstaande spelregels afgeweken worden:

*Soms wordt er afgesproken om te herdelen als iedereen gepast heeft.
*Er bestaan varianten waarbij iedereen meer dan één keer kan bieden en het opbieden kan blijven doorgaan tot iedereen op één na past.
*In sommige streken is het minimumbod 50 in plaats van 100. Hier bestaan dan ook extra biedconventies
*Er bestaat een variant waarbij men niet verplicht is om met de zot in troefkleur te volgen wanneer troef gespeeld wordt. 
*Er bestaan variaties in het aantal punten voor een pandoer, overleg en achttiender.

{{Navigatie Kaartspel}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>ammkqnjlhdp57pjy7o565m5b5m1ekha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Schrijfproces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46422</id>
    <revision>
      <id>429141</id>
      <parentid>429108</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Afbeeldingen</comment>
      <origin>429141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6479" sha1="oumzya3pr2f7m2ruetm8qemmxa7cy4m" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het '''onderwerp'''. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdracht krijgen van een opdrachtgever. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: met welk '''doel''' en voor welke '''doelgroep''' ga je schrijven? Welke boodschap wil je overbrengen, welk punt wil je maken, wat wil je bereiken?
# Bepaal het '''medium''' voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een nota, toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven.
# '''Afbakening''': Concretiseer het onderwerp en baken het goed af. Waar zal de tekst precies over gaan? Wat wel en wat niet? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen? 
## Als je voor een opdrachtgever schrijft: koppel wat je tot nu toe hebt bedacht terug naar de opdrachtgever en stel vragen over wat nog niet duidelijk is. Is dit inderdaad een goede invulling van de opdracht? Is dit wat de opdrachtgever bedoelde? Zo niet, dan kun je dat nu nog gemakkelijk aanpassen. Pauzeer daarom het schrijfproces totdat je antwoord hebt.
# Bedenk een toepasselijke '''titel''', die in één oogopslag laat zien waar de tekst over gaat.
# Bedenk welke '''sub-onderwerpen''' aan bod komen. Wat zijn hoofdzaken en wat zijn bijzaken? Concentreer je op de hoofdzaken. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen ''Inleiding'' en ''Slot'' uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de ''[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]]'' toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Vaak is eerst nog '''onderzoek''' nodig voordat je kunt beginnen met schrijven. Stel voor jezelf vragen op waarop je nog geen antwoord hebt, maar die wel voor de tekst van belang zijn. Welke gegevens en informatie mis je nog? Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
# Het '''schrijven''' van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Bied echte informatie, iets dat de moeite van het lezen waard is. Denk vanuit de lezer: op welke vragen wil die antwoord krijgen? Behandel vragen die beginnen met: Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? etc.
## Schrijf in korte zinnen. Afhankelijk van de doelgroep: vermijd moeilijke woorden zoveel mogelijk, leg ze anders eerst uit als je niet mag veronderstellen dat de doelgroep ze al kent. Maar vaktermen mogen gerust gebruikt worden in een artikel voor vakgenoten. 
## Zorg dat de tekst voor één uitleg vatbaar is, zodat de lezer precies begrijpt wat je bedoelt. 
## Gebruik toepasselijke voorbeelden om iets uit te leggen.
## Gebruik illustraties die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. Afbeeldingen en andere media uit [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] zijn allemaal toegestaan, mits je je aan de voorwaarden uit het betreffende bestand houdt (o.a. naamsvermelding). Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Deel_I_Basis#Zoeken|Zoeken]] voor het vinden van geschikte afbeeldingen.
## Overdaad schaadt! Wees kritisch: wat moet per se wel in de tekst en wat is overbodig, wat draagt niet bij aan het punt dat je wilt maken? De meeste bijvoeglijke naamwoorden kunnen bijvoorbeeld weggelaten worden.
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer '''kritisch''' helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling en {{Wp|interpunctie}} correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Is het stuk boeiend en goed leesbaar voor anderen? Schrijven is schrappen en weggooien! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
# Als je vindt dat de tekst klaar is: pas nog eenmaal de automatische '''spellingscontrole''' toe. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>oumzya3pr2f7m2ruetm8qemmxa7cy4m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429142</id>
      <parentid>429141</parentid>
      <timestamp>2026-08-17T10:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Verplichte indeling</comment>
      <origin>429142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6702" sha1="doyfe7y8zwvnwsdyvs4v8iyr21iyx5d" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het '''onderwerp'''. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdracht krijgen van een opdrachtgever. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: met welk '''doel''' en voor welke '''doelgroep''' ga je schrijven? Welke boodschap wil je overbrengen, welk punt wil je maken, wat wil je bereiken?
# Bepaal het '''medium''' voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een nota, toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven. Voor het [[Kookboek]] geldt bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Infobox recept|sjabloon]], voor een Wikivoyage-pagina een [[Wikivoyage:Sjabloon-index#Pagina's_genereren|strak format]] dat afhankelijk is van het soort beschrijving.
# '''Afbakening''': Concretiseer het onderwerp en baken het goed af. Waar zal de tekst precies over gaan? Wat wel en wat niet? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen? 
## Als je voor een opdrachtgever schrijft: koppel wat je tot nu toe hebt bedacht terug naar de opdrachtgever en stel vragen over wat nog niet duidelijk is. Is dit inderdaad een goede invulling van de opdracht? Is dit wat de opdrachtgever bedoelde? Zo niet, dan kun je dat nu nog gemakkelijk aanpassen. Pauzeer daarom het schrijfproces totdat je antwoord hebt.
# Bedenk een toepasselijke '''titel''', die in één oogopslag laat zien waar de tekst over gaat.
# Bedenk welke '''sub-onderwerpen''' aan bod komen. Wat zijn hoofdzaken en wat zijn bijzaken? Concentreer je op de hoofdzaken. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen ''Inleiding'' en ''Slot'' uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de ''[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]]'' toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Vaak is eerst nog '''onderzoek''' nodig voordat je kunt beginnen met schrijven. Stel voor jezelf vragen op waarop je nog geen antwoord hebt, maar die wel voor de tekst van belang zijn. Welke gegevens en informatie mis je nog? Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
# Het '''schrijven''' van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Bied echte informatie, iets dat de moeite van het lezen waard is. Denk vanuit de lezer: op welke vragen wil die antwoord krijgen? Behandel vragen die beginnen met: Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? etc.
## Schrijf in korte zinnen. Afhankelijk van de doelgroep: vermijd moeilijke woorden zoveel mogelijk, leg ze anders eerst uit als je niet mag veronderstellen dat de doelgroep ze al kent. Maar vaktermen mogen gerust gebruikt worden in een artikel voor vakgenoten. 
## Zorg dat de tekst voor één uitleg vatbaar is, zodat de lezer precies begrijpt wat je bedoelt. 
## Gebruik toepasselijke voorbeelden om iets uit te leggen.
## Gebruik illustraties die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. Afbeeldingen en andere media uit [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] zijn allemaal toegestaan, mits je je aan de voorwaarden uit het betreffende bestand houdt (o.a. naamsvermelding). Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Deel_I_Basis#Zoeken|Zoeken]] voor het vinden van geschikte afbeeldingen.
## Overdaad schaadt! Wees kritisch: wat moet per se wel in de tekst en wat is overbodig, wat draagt niet bij aan het punt dat je wilt maken? De meeste bijvoeglijke naamwoorden kunnen bijvoorbeeld weggelaten worden.
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer '''kritisch''' helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling en {{Wp|interpunctie}} correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Is het stuk boeiend en goed leesbaar voor anderen? Schrijven is schrappen en weggooien! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
# Als je vindt dat de tekst klaar is: pas nog eenmaal de automatische '''spellingscontrole''' toe. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>doyfe7y8zwvnwsdyvs4v8iyr21iyx5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Brieven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46747</id>
    <revision>
      <id>429144</id>
      <timestamp>2026-08-17T11:05:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '{{Index Schrijven}} {{Wiu3|JopkeB}}     == Bronnen, noten en/of referenties == {{Appendix}}  {{Sub}}'</comment>
      <origin>429144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="ike3hhtxc80upta94zhyli3t3yism5o" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
{{Wiu3|JopkeB}} 


== Bronnen, noten en/of referenties ==
{{Appendix}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>ike3hhtxc80upta94zhyli3t3yism5o</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>