Wikibooks:Te verwijderen pagina's

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikibooks:Te verwijderen pagina's</title>
    <ns>4</ns>
    <id>51</id>
    <revision>
      <id>429155</id>
      <parentid>428243</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T15:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kandidaten voor directe verwijdering */ Protest</comment>
      <origin>429155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4287" sha1="phvstror1hzn5dnykahgylykri9qpi1" xml:space="preserve">{{TOC zonder automatische nummering}}
== Uitleg ==
{{Te verwijderen pagina's}}

&lt;!--Niet verwijderd... een week laten staan--&gt;

== Archief ==
&lt;div style=&quot;font-size: smaller; margin: 3px 0 5px 10px;&quot;&gt;
*[[Wikibooks:Logboek verwijderde pagina's|2004]] &amp;middot; {{Archieflinks|vanaf=2014}}
*[[Speciaal:Logboeken/delete|Verwijderingslogboek]]
&lt;/div&gt;

&lt;!-- Voorbeeld:
== Jaar ==
=== Maand ===
====Toegevoegd dd-mm, te verwijderen op of na dd-mm+1 ====
*[[Paginatitel]] - wiu 
--&gt;

==2026==
===januari===
====Toegevoegd 19 januari, te verwijderen op of na 19 februari====
* [[Implementeren van computersystemen]] - duplicaat van [[Implementeren van informatiesystemen]], die ietsje uitgebreider en beter lijkt. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 19 jan 2026 12:56 (CET)
::{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 mrt 2026 07:25 (CET) &lt;span style=&quot;font-size: x-small;&quot;&gt;(te laat, sorry)&lt;/span&gt;

===februari===
====Toegevoegd 18 februari, te verwijderen op of na 18 maart====
*[[In mensentaal/Techniek]] - Te kort, geen subpagina's 
*[[In mensentaal/Toets techniek - Versie B/Antwoorden]] - Antwoorden bij vragen die er niet (meer?) zijn over een boek wat er ook niet (meer?) is.
*[[Toetsenbank/Inleidende toets techniek/Antwoorden]] - Idem
::- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 feb 2026 22:58 (CET)
:{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 mrt 2026 11:21 (CET)

===maart===
====Toegevoegd 12 maart, te verwijderen op of na 12 april====
* [[Mens en maatschappij/Flashcards]] - leeg, omdat ''alle'' afbeeldingen verwijderd zijn van commons - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 19:55 (CET)
:{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 09:28 (CEST)

====Toegevoegd 15 maart, te verwijderen op of na 15 april====
*[[Programmeren in Small Basic]] - Eén pagina, nauwelijks enige inhoud. Naar wachtruimte? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 mrt 2026 12:53 (CET)
:{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 09:28 (CEST)

===mei===
====Toegevoegd 9 mei, te verwijderen op of na 9 juni====
*[[Inleiding in de moderne, hedendaagse architectuur]],
:[[Sjabloon:Bouwkunst, moderne hedendaagse architectuur]]
:: - geen inhoud, alleen een voorwoord - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2026 07:04 (CEST)
*[[Programmeren in VB &amp; VBA]],
:[[Wikibooks:Infobox/Programmeren in VB &amp; VBA]]
:: - niet meer dan een beginnetje - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2026 07:19 (CEST)

====Toegevoegd 20 mei, te verwijderen op of na 20 juni====
*[[Wikijunior:Topografie]] - een lijstje met notities, nog niet eens een beginnetje - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 mei 2026 15:00 (CEST)

== Kandidaten voor directe verwijdering ==
* ..
* [[User:Pristome]] en anderen: Waarom moet [[Kaartspel/Groenjassen]] verwijderd worden? De toelichting geeft: ''Out of the project's scope (encyclopedic content appearing in Wikibooks)''. [In het Engels, door een Chinees die zo te zien geen Nederlands spreekt, dus hoe relevant is dit voor de NL-WB?] Zo te zien biedt de pagina een kleine inleiding (misschien Wikipedia-achtig, maar misstaat niet in Wikibook) en vervolgens uitleg over het spel, wat zeer thuis hoort in WB. En het nuweg-sjabloon lijkt me niet van toepassing, eerst behoort dit behoorlijk bediscussieerd te worden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 18 aug 2026 17:14 (CEST)


Hier worden maximaal 10 kandidaten voor directe verwijdering geplaatst:
{{Kolommen automatisch
|style=border: 1px solid silver; padding-left: 5px;
|inhoud=
&lt;dynamicPageList&gt;
category  = Wikibooks:Nuweg
mode      = ordered
count     = 10
redirects = include
&lt;/dynamicPageList&gt;
}}

* [[:Categorie:Wikibooks:Nuweg|Klik hier]] voor het volledige overzicht ({{PAGESINCATEGORY:Wikibooks:Nuweg}} pagina's en/of categorieën).

[[Categorie:Wikibooks]]</text>
      <sha1>phvstror1hzn5dnykahgylykri9qpi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Handleiding moderatoren/Verwijdersessie artikelen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8599</id>
    <revision>
      <id>429156</id>
      <parentid>427441</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T17:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lcporschen</username>
        <id>29661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>waar is de dagpagina?</comment>
      <origin>429156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9315" sha1="czsj0cwpk2dck63jdwwllc55sn79rej" xml:space="preserve">{{Index Handleiding moderatoren}}
==Leerdoel==

==Vereiste voorkennis==

==Verwijdersessie artikelen uitvoeren==
Tenzij een pagina van het onzinsoort is dat ook direct verwijderd had mogen worden, dient een pagina, sjabloon, afbeelding of categorie twee weken op de [[Wikibooks:Te verwijderen pagina's|verwijderlijst]] te staan alvorens deze verwijderd mag worden. Het verwijderen kan alleen door een [[wikipedia:moderator|moderator]] worden gedaan.

==Algemeen==
Een paar dingen om op te letten:
* Vergeet bij het verwijderen de overlegpagina's niet! Bekijk ook de geschiedenis van de te verwijderen pagina's nog eens goed. Het zou niet de eerste keer zijn dat men er iets van gemaakt heeft in de tussentijd en het niet van de lijst heeft genomen.
* Sommige mensen vermelden samen met de link naar de te verwijderen pagina ook een link naar de goede pagina! Ook komt het voor dat de te verwijderen pagina een redirect naar een correcte pagina is. Zorg dat u de juiste verwijdert.
* '''Transwiki:''' Artikelen die verplaatst werden vanaf een ander Wiki-project komen binnen via [[m:Transwiki/nl|transwiki]] in de virtuele transwiki-naamsruimte (''= met prefix &quot;transwiki&quot;''). Deze pagina's worden uiteindelijk redirects die '''niet''' verwijderd mogen worden. 
* Artikelen die verplaatst dienen te worden naar bv. Wikibooks, Wiktionary, Wikiquote of anderstalige Wiki's, dienen via de transwiki-procedure te passeren en niet zomaar verwijderd te worden. Voor meer info zie [[m:transwiki/nl|transwiki]].
*Wanneer een artikel verwijderd is omdat het (duidelijk) geen encyclopedisch onderwerp is, haal dan ook de eventuele interne links naar dat artikel weg. Dat voorkomt verdere problemen en onduidelijkheden in de toekomst (waarom een rode link hebben naar een onderwerp wat we niet willen hebben?).
* Check altijd of er bij een pagina die je gaat verwijderen mogelijk ook nog een overlegpagina is aangemaakt. Zo'n &quot;weesoverleg&quot; moet ook weer weggehaald worden
*Sommige nominaties zijn een redirectpagina. Dus dan niet enkel het artikel zelf weghalen maar ook de bijbehorende redirect (als je dat gebeurt bij aanklikken zie je linksboven het zinnetje &quot;doorverwezen vanaf ....&quot; staan dus dan weet je dat je die ook nog moet doen). Ik heb degene die je vandaag vergeten was al weggehaald
*Doe als je klaar bent nog ff &quot;refresh page&quot; (pagina vernieuwen) - dan zie je in één oogopslag bij het voor de laatste keer nalopen of je er eentje bent vergeten mogelijk.
*Check altijd of een pagina soms naderhand tot een prima artikel geworden is maar niet gemeld op de verwijderpagina (niet iedereen doet dit / weet dit). In geval van een encyclopedisch onderwerp kun je dan zo'n pagina gewoon behouden.
*Als je een pagina behoudt, check dan altijd of hij al ingedeeld is in een categorie. Indien niet, voeg dan een of meer categorieën toe of als je het ff niet weet zet dan in ieder geval &lt;nowiki&gt;{{Nocat}}&lt;/nowiki&gt; eronder, zodat de wikipedianen die zich bezig houden met de artikelen correct te categoriseren dat kunnen doen.
*Als er aan een pagina niks gebeurd is dan gaat-ie in principe gewoon weg als er meer stemmen voor weg zijn dan voor behouden. Denk er steeds aan dat de aanmaker én anderen (via de verwijderlijst) immers twee weken de kans hebben gehad om er een goed artikel van te maken. Bij een gelijke stand 1-1 heeft de nominator een iets zwaardere stem maar komt vervolgens jouw toetsing aan de kriteria om de hoek kijken om het eindoordeel te geven. Vind je zelf verwijdering écht niet terecht gezien vanuit het belang van Wikipedia als encyclopedie dan &quot;verplicht&quot; je dat om ofwel er zelf een fatsoenlijk beginnetje tenminste van te maken ofwel het artikel nog een keer onderaan de lijst te zetten als &quot;wiu&quot; (maar dit laatste als uitzondering).
*Als je twijfelt (bij verhitte discussie bijvoorbeeld) kun je in uitzonderingsgevallen (onderwerp is wel wikiwaardig maar...) een pagina opnieuw &quot;twee weken extra&quot; geven. Zet dat er dan wel ff bij als je de pagina toevoegt aan de meest recente [[dagpagina]] met een korte omschrijving van de reden.
*Bij sommige nominaties ontstaat een &quot;push&quot; actie (vaak bij niet encyclopediewaardige beginnende bandjes of clubjes o.i.d.) waarbij veel &quot;fans&quot; of &quot;leden&quot; opeens voor behoud gaan stemmen. Kijk dan goed alle stemmen wel van handtekening voorzien zijn en of er geen mensen dubbel gestemd hebben. Ook veel &quot;rode&quot; links zijn vaak een indicatie voor stemmanipulatie. Gebruik je wijze oordeel door het artikel bijvoorbeeld als je twijfelt (vaak is dat niet het geval want is het artikel echt ne en weet je dat wel) tegen een lijst als [[Wikipedia:relevantie]] te leggen.
*Als je een dag hebt gedaan zul je in de tijd erna vragen krijgen over &quot;waarom is mijn pagina opeens weg?&quot; op je overlegpagina. Daar moet je ff de tijd voor hebben/nemen om al die mensen netjes uit te leggen / beantwoorden en ff terugzoeken vaak wat er precies gebeurd is. Als ze je vragen op je op waarom hun artikel weg is, zet de naam dan ff tussen 2 vierkante haken en sla het weer op. Dan kan je daarna door op de nu ontstane rode doorlink gaan kijken en zien wanneer je het hebt verwijderd en bij welke verwijdersessie (dat heb je toentertijd immers als het goed is als iets als &quot;verwijderd bij sessie 20 mrt 2007&quot; immers erachter gezet). Op de verwijderpagina zelf die je daarna bezoekt kan je zien wat de reden was en waarom het genomineerd was. Als een artikel verwijderd was omdat het onderwerp wél wikiwaardig was maar er was niets aan gebeurd, dan kun je de reclamant ook aanbieden om de laatste versie (die je kan opvissen als moderator) op diens overlegpagina te zetten. Dan kunnen ze die in hun eigen gebruikersruimte gaan bewerken en later opnieuw plaatsen ter beoordeling van de gemeenschap.
*Zie je bij het doorlopen nog typo's of opmaak foutjes of kan je dat op zich niet echt slechte wiu-tje behouden als je er even wat aan kan toevoegen en is het onderwerp op zich encyclopediewaardig doe dat dan. Meldt dat ook in de bewerkingssamenvatting. Je kunt er altijd het &lt;nowiki&gt;{{Begin}}&lt;/nowiki&gt; sjabloon onderaan zetten als het nog wat mager is.
*Loop af en toe even je eigen &quot;verwijderlijst&quot; door. Die vind je door rechtsboven op &quot;mijn bijdragen&quot; te klikken, dan onder de tekst &quot;mijn bijdragen&quot; voor logboeken te kiezen, dan in het linker vak de keuze &quot;logboek voor verwijderde pagina's&quot; te selecteren, op de OK knop te drukken en daarna op 500 te drukken. Dan kan je checken of er mensen &quot;stiekem&quot; een verwijderde pagina hebben teruggezet. Is dit het geval, dan kun je hem opnieuw verwijderen onder vermelding van &quot;reeds verwijderd bij sessie (datum) en teruggezet dus nuweg&quot; maar kijk altijd wél of het om dezelfde tekst gaat. Soms komt het nl voor dat er ooit over een wikiwaardig onderwerp iets kliederachtigs is gemaakt wat is verwijderd maar maakt iemand anders later een goed artikel daarover aan.
*Gebruik als verwijderreden &lt;nowiki&gt;[[Wikipedia:Te verwijderen Pagina's/Toegevoegd 14 maart|verwijdersessie 28 maart]]&lt;/nowiki&gt;. Zo krijg je gelijk een blauwe link naar de juiste verwijdersessie. De juiste dag staat netjes bovenaan de [[dagpagina]] en die kun je voorzien van twee vierkante accolades.
*Let op de opmaakconventies als je iets wilt behouden en pas eventueel als &quot;wikipoets&quot; kleine zaken aan die je nog ziet staan die niet in orde zijn nog.
*Denk even aan jezelf als je verwijdersessies doet en neem af en toe een pauze er in. Dit omdat je heel veel (soms bozige) reacties krijgt van mensen die zien dat hun pagina opeens weg is en ook van andere wikipedianen die soms je op een niet aardige manier &quot;ter verantwoording&quot; roepen. Dat kost gewoon (soms negatieve) energie om te doen en rustig te blijven. Het is een soms &quot;vervelende&quot; nuttige taak die nodig gedaan moet worden, maar weet dat er meerdere moderatoren zijn en die kunnen ook invallen en meedoen.
*De afronding van een verwijdersessie gaat als volgt (heb ik al voor je gedaan vandaag):
*#Ga weer naar een &quot;ververste&quot; [https://nl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Te_verwijderen_pagina%27s] toe
*#Klik op het menu op 2.Recente Verwijdersessies en kies &quot;bewerk&quot; rechts
*#Je ziet nu een lijstje waarbij de bovenste voorzien zijn van een sterretje en er om heen dubbele vierkante archiveringshaken. Daaronder staat een deel zonder archiveringshaken/sterretje maar met dubbele accolades. De pagina die je net helemaal afgewerkt hebt is de bovenste van dat lijstje. Vervang daar de dubbele accolades door dubbele vierkante haken, zet er een sterretje voor, zet in de &quot;bewerkingssamenvatting&quot; een tekst als: &quot;afronding verwijdersessie (datum), pagina gearchiveerd&quot; en klik op opslaan.

===Artikelteksten===
Na de gestelde termijn van 2 weken op de verwijderlijst is het de taak van een moderator om te bekijken of het artikel aan de [[wikipedia:conventies]] voldoet en de {weg}, {wiu} of {auteur} mededeling niet meer van toepassing is. Verwijder de sjablonen indien het artikel in voldoende mate is aangepast; vervang de sjablonen eventueel door een {wikify} of {nocat} sjabloon. 
Verwijder het artikel wanneer er niets of weinig aan is gedaan om het artikel structureel te verbeteren ''en'' uit reacties op de nominatie blijkt dat er voldoende draagvlak is voor verwijdering. Geen commentaar op een artikelnominatie op de Te verwijderen lijst kan worden gezien als 'toestemming' voor verwijdering.
{{Sub}}</text>
      <sha1>czsj0cwpk2dck63jdwwllc55sn79rej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Computersystemen/Netwerkdiagnose</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26655</id>
    <revision>
      <id>429157</id>
      <parentid>429033</parentid>
      <timestamp>2026-08-18T18:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mattias.Campe</username>
        <id>572</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ping */ Extra voorbeeld</comment>
      <origin>429157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28043" sha1="bmzabfe29djccuhm0r3vb10q108kudr" xml:space="preserve">{{Index Computersystemen}}Stel dat het ergens fout loopt op jouw netwerk. Hoe kan je tot een goede netwerkdiagnose komen? Hoe pak je het aan om de oorzaak te vinden, zodat je een oplossing kan zoeken? 

De ''tools'' hieronder kan je uitproberen om de oorzaak van een netwerkprobleem vast te pinnen. Het is enkel bedoeld als inleiding op netwerkdiagnose en niet als diepgaande materie. Er wordt voorkeur gegeven aan programma's die vaak standaard aanwezig zijn op het besturingssysteem of die multiplatform zijn. 

Sowieso is kennis van o.a. [[Computernetwerken voor gevorderden/Netwerkprotocollen|Netwerkprotocollen]] en [[Computersystemen/Netwerkstappen|Netwerkstappen]] heel belangrijk! Enkel zo kan je tools gericht inzetten én interpreteren.

== Shellkennis ==
Een cli ({{Wp|command-line-interface|Command-line-interface}}) via een {{Wp|Shell (informatica)|shell}} of {{Wp|Computerterminal|terminal}} is vaak handiger dan een gui, omdat dit doorheen de verschillende versies van besturingssystemen bijna ongewijzigd is. Soms moet je een lopend commando onderbreken. Onderstaande tabel zal dus zeker van pas komen.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  !! Windows !! Linux
|-
| Terminal || Windows-vlag + r &gt; &lt;code&gt;cmd&lt;/code&gt;&lt;br&gt;of &lt;code&gt;powershell&lt;/code&gt;  || &lt;code&gt;ctrl + alt + t&lt;/code&gt;
|-
| Help || &lt;code&gt;commando /?&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;man commando&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;man&lt;/code&gt;, van ''manual'')
|-
| Onderbreken ||  &lt;code&gt;ctrl + c &lt;/code&gt; || &lt;code&gt;ctrl + c &lt;/code&gt;
|-
| Tab completion||  ja || ja
|-
|-
| Geschiedenis|| ↑ ↓ (pijltjes toetsenbord) || ↑ ↓ (pijltjes toetsenbord)
|-
| Toetsenbordlay-out ||  &lt;code&gt;Set-WinUserLanguageList -Force 'nl-BE'&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;setxkbmap be&lt;/code&gt;&lt;br&gt;of &lt;code&gt;setkmap&lt;/code&gt;
|}

Met het Linux-commando &lt;code&gt;setxkbmap be&lt;/code&gt; zet (''set'') je de lay-out (''map'') van het toetsenbord (''kb, keyboard'') op azerty (''be'') i.p.v. qwerty. Het stukje &lt;code&gt;x&lt;/code&gt; uit het commando komt van de Linux ''window manager'' {{Wp|X.Org Server|X.org}} die o.a. de vensters tekent.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Strikt gezien is X.Org geen window manager, maar het verschil zou ons te ver leiden.&lt;/ref&gt;

➡️ Bekijk het Wikibook '''[[Gebruik van de opdrachtprompt]]''' als je hierover nog meer wil leren.

== Netwerkinfo ==
Het '''publiek IP''' achterhalen kan met één van onderstaande mogelijkheden:
* &lt;code&gt;[https://ipecho.net/ ipecho.net]&lt;/code&gt;&lt;br&gt;Je kan met je browser surfen naar deze website.
* &lt;code&gt;curl ipecho.net/plain&lt;/code&gt;&lt;br&gt;Met het cli-programma {{Wp|cURL|cURL}} kan je o.a. de inhoud van een webpagina opvragen, waarbij de &lt;code&gt;/plain&lt;/code&gt; op het einde van [https://ipecho.net/plain ipecho.net/plain] toegevoegd is, zodat enkel een IP-adres wordt weergegeven en geen html-code. Zo kan je dit gebruiken in scripts. Dit commando werkt in PowerShell (niet in cmd) en heel wat Linuxterminals.
* &lt;code&gt;nslookup myip.opendns.com resolver1.opendns.com&lt;/code&gt;&lt;br&gt;Hiermee doe je vanaf jouw host een DNS-aanvraag (&lt;code&gt;nslookup&lt;/code&gt;) aan de DNS-server &lt;code&gt;resolver1.opendns.com&lt;/code&gt;, waarbij je eigen publiek IP-adres als verzender IP-adres wordt meegestuurd. Bij de domeinnaam &lt;code&gt;myip.opendns.com&lt;/code&gt; zal deze DNS-server altijd jouw eigen publieke IP-adres als antwoord meegeven.

Om andere belangrijke netwerkinstellingen te weten te komen kan je onderstaande commando's gebruiken. Gebruik ''tab completion'' waar mogelijk. Bij Linux is er een retro-manier (via ''net-tools''), maar deze is eigenlijk ''deprecated''. Het is aanbevolen om de ''next generation'' manier te gebruiken (via ''{{Wp|en:iproute2|iproute2}}''), die meer mogelijkheden biedt.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer info op ''[https://dougvitale.wordpress.com/2011/12/21/deprecated-linux-networking-commands-and-their-replacements/ Deprecated Linux networking commands and their replacements]''.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!  !! Windows !! Linux (retro) !! Linux (ng)
|-
| Privaat ip || &lt;code&gt;ipconfig&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;ifconfig&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;ip a&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;ip address&lt;/code&gt;) 
|-
| Subnetmask || &lt;code&gt;ipconfig&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;ifconfig&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;ip a&lt;/code&gt;
|-
| Mac-adres || &lt;code&gt;ipconfig /all&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;ifconfig&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;ip a&lt;/code&gt; of &lt;code&gt;ip l&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;ip link&lt;/code&gt;)
|-
| DHCP-Server || &lt;code&gt;ipconfig /all&lt;/code&gt; || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | Zie onder deze tabel
|-
| DNS-Server || colspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;code&gt;nslookup x.org&lt;/code&gt;
|-
| DNS-Servers || &lt;code&gt;ipconfig /all&lt;/code&gt; || colspan=&quot;2&quot; | &lt;code&gt;grep nameserver /etc/resolv.conf&lt;/code&gt;
|-
| Default Gateway || colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; | &lt;code&gt;netstat -nr&lt;/code&gt;&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Onder Windows kan je de default gateway ook vinden bij &lt;code&gt;ipconfig&lt;/code&gt;.&lt;/ref&gt; || &lt;code&gt;ip r&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;ip route&lt;/code&gt;)
|-
| ARP cache || &lt;code&gt;arp -a&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;arp -n&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;ip n&lt;/code&gt; (&lt;code&gt;ip neigh&lt;/code&gt;)
|-
!  !! Windows !! Linux (retro) !! Linux (ng)
|}

Het cli-gewijs achterhalen van het IP-adres van de DHCP-server hangt in Linux af van de gebruikte distributie&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://askubuntu.com/questions/413624/how-can-i-find-my-dhcp-server How can I find my DHCP server?]&lt;/ref&gt;:
* &lt;code&gt;dhclient -d -nw&lt;/code&gt;, of als je weet dat de NIC eth0 is:&lt;code&gt;dhclient -d -nw eth0&lt;/code&gt;
* &lt;code&gt;grep DHCPOFFER /var/log/messages&lt;/code&gt;
* &lt;code&gt;grep dhcp-server /var/lib/dhcp/dhclient.leases&lt;/code&gt;.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Putorius.net: [https://www.putorius.net/find-dhcp-server-ip-linux.html Find DHCP Server IP Address on Linux Command Line]&lt;/ref&gt;

Dankzij netwerkinfo leer je heel wat over het netwerk:
* Stel dat er geen IP-adres ingesteld is, dan kan je zoeken in de richting van de DHCP-server. Of je moet een statisch IP instellen.
* Stel dat het IP-adres in het adresblok &lt;code&gt;169.254.0.0/16&lt;/code&gt; zit, dan heb je te maken met een link-local adres. Ook hier zoek je best in de richting van de DHCP-server. Voor meer achterliggende info: zie Computernetwerken voor gevorderden &gt; Netwerkprotocollen &gt; [[Computernetwerken_voor_gevorderden/Netwerkprotocollen#Zeroconf|Zeroconf]].
* Stel dat de handleiding van een netwerkapparaat aangeeft dat je moet surfen naar 192.168.50.1/24 om instellingen te doen, maar zelf zit je in een DHCP-netwerk 192.168.1.0/24. Omdat je niet tot hetzelfde netwerk van het apparaat behoort, kan het nodig zijn om tijdelijk een statisch IP in de range 192.168.50.0/24 te kiezen.
* Stel dat je in de logs van jouw firewall een IP-adres vindt, waarvan je zoveel mogelijk informatie wenst te verzamelen, zoals locatie of de ISP waartoe dit IP-adres behoort. Hiervoor bestaan verschillende websites zoals [https://www.iplocation.net/ iplocation.net] of [https://www.whatismyip.com/ip-address-lookup/ whatismyip.com]. Belangrijk is echter ook om te beseffen dat d.m.v. een gehackte pc, {{Wp|Tor (netwerk)|Tor}} en/of VPN behoorlijk wat van die info onbetrouwbaar kan zijn. Zo zou je kunnen denken dat die hacker in Amsterdam zit, terwijl die eigenlijk in Johannesburg zit.

== Ping==
Met het {{Wp|Ping (netwerk)|ping}}-commando test je de bereikbaarheid van apparatuur. Het stuurt een ICMP ECHO_REQUEST pakket naar host of gateway in afwachting van een reactie met een ICMP ECHO_RESPONSE pakket. De reactietijd tussen het versturen en het ontvangen van de bevestiging wordt aangegeven als de round-trip time in milliseconden. Hierdoor weet je of een verbinding al of niet werkt, en krijg je een indicatie over de snelheid en de kwaliteit van de verbinding.

Ping kent implementatieverschillen:
* Windows verstuurt standaard 4 pakketjes, maar met &lt;code&gt;ping -t&lt;/code&gt; (zie &lt;code&gt;ping /?&lt;/code&gt;) kan je blijven sturen (totdat je onderbreekt met &lt;code&gt;ctrl + c&lt;/code&gt;).
* Linux werkt standaard zoals &lt;code&gt;ping -t&lt;/code&gt; onder Windows. Met &lt;code&gt;ping -c 4&lt;/code&gt; krijg je hetzelfde zoals het standaardgedrag onder Windows (zie &lt;code&gt;man ping&lt;/code&gt;).

Een onbereikbare host:
&lt;pre&gt;
$ ping 192.168.0.25
PING 192.168.0.25 (192.168.0.25) 56(84) bytes of data.
From 192.168.0.101 icmp_seq=1 Destination Host Unreachable
From 192.168.0.101 icmp_seq=2 Destination Host Unreachable
From 192.168.0.101 icmp_seq=3 Destination Host Unreachable
^C
--- 192.168.0.25 ping statistics ---
4 packets transmitted, 0 received, +3 errors, 100% packet loss, time 3015ms
pipe 3
&lt;/pre&gt;

Een slechte verbinding, waarbij er 27 requests zijn verstuurd, maar er slechts 23 responses zijn ontvangen (en dus een pakket verlies van (27-23)/27=14%):
&lt;pre&gt;
$ ping 192.168.0.254
PING 192.168.0.254 (192.168.0.254) 56(84) bytes of data.
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=2 ttl=64 time=1.46 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=3 ttl=64 time=1.30 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=4 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=5 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=6 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=7 ttl=64 time=1.28 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=8 ttl=64 time=1.28 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=10 ttl=64 time=1.28 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=11 ttl=64 time=1.28 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=13 ttl=64 time=1.29 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=14 ttl=64 time=1.26 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=15 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=16 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=17 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=18 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=19 ttl=64 time=1.26 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=20 ttl=64 time=1.28 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=21 ttl=64 time=1.28 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=22 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=24 ttl=64 time=1.43 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=25 ttl=64 time=1.26 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=26 ttl=64 time=1.27 ms
64 bytes from 192.168.0.254: icmp_req=27 ttl=64 time=1.27 ms
^C
--- 192.168.0.254 ping statistics ---
27 packets transmitted, 23 received, 14% packet loss, time 26051ms
rtt min/avg/max/mdev = 1.262/1.294/1.464/0.062 ms
&lt;/pre&gt;

Je kan ook pingen naar een domeinnaam, bv. &lt;code&gt;ping nl.wikibooks.org&lt;/code&gt;. Als er echter iets fout is met je DNS-instellingen, zal dit niet werken. De vertaling van de domeinnaam naar het IP-adres kan dan namelijk niet gebeuren, waardoor ook het pingen niet zal lukken.
&lt;pre&gt;
$ ping www.ikbestaniet.be
ping: unknown host www.ikbestaniet.be
&lt;/pre&gt;

De stappen die je zou kunnen ondernemen:
# Ping naar je loopback adres (127.0.0.1). Als het daar al foutloopt kan je in Windows een herstel van de TCP/IP stack proberen via &lt;code&gt;netsh&lt;/code&gt;. Als dat niet werkt kan ook je driver of netwerkkaart zelf de oorzaak zijn.
# Als dit niet het probleem is, ping dan naar je eigen IP adres. Indien dit niet werkt, dan is er waarschijnlijk iets mis met één of meerdere instellingen.
# Is dit ook niet het probleem, dan ping eens naar een andere computer op hetzelfde subnet. Werkt dit niet dan zou het de kabel kunnen zijn of de instellingen.
# Pingen naar een domeinnaam.

Blijf echter kritisch. Soms lijkt een ping te lukken, terwijl er toch problemen zijn:
&lt;pre&gt;
$ ping www.google.be
PING www.google.be (192.168.1.1) 56(84) bytes of data.
64 bytes from gateway.home (192.168.1.1): icmp_seq=1 ttl=64 time=0.586 ms
64 bytes from gateway.home (192.168.1.1): icmp_seq=2 ttl=64 time=0.588 ms
64 bytes from gateway.home (192.168.1.1): icmp_seq=3 ttl=64 time=0.589 ms
64 bytes from gateway.home (192.168.1.1): icmp_seq=4 ttl=64 time=0.586 ms
64 bytes from gateway.home (192.168.1.1): icmp_seq=5 ttl=64 time=0.596 ms
64 bytes from gateway.home (192.168.1.1): icmp_seq=6 ttl=64 time=0.567 ms
64 bytes from gateway.home (192.168.1.1): icmp_seq=7 ttl=64 time=0.571 ms
^C
--- www.google.be ping statistics ---
7 packets transmitted, 7 received, 0% packet loss, time 6001ms
rtt min/avg/max/mdev = 0.567/0.583/0.596/0.020 ms
&lt;/pre&gt;

Er is weliswaar 0% packet loss, maar:
* De {{Wp|Home gateway|gateway.home}} antwoordt i.p.v. google.be
* Het daaraan gekoppelde IP-adres (nl. 192.168.1.1) is duidelijk privaat i.p.v. publiek (bv. 194.78.0.173)
* De ''time'' ligt heel laag, typisch voor een LAN verbinding. Bij een WAN-verbinding ligt dit meestal een stuk boven 1 ms (bv. 22 ms).

Onderstaande is gelijkaardig: opnieuw 0% loss, maar toch antwoordt niet het juiste IP:
&lt;pre&gt;
&gt;ping 192.168.1.234

Pinging 192.168.1.234 with 32 bytes of data:
Reply from 192.168.1.223: Destination host unreachable.
Reply from 192.168.1.223: Destination host unreachable.
Reply from 192.168.1.223: Destination host unreachable.
Reply from 192.168.1.223: Destination host unreachable.

Ping statistics for 192.168.1.234:
    Packets: Sent = 4, Received = 4, Lost = 0 (0% loss),
&lt;/pre&gt;

== nslookup ==
Als er iets foutloopt met de omzetting van domeinnamen naar IP-adressen, kan &lt;code&gt;nslookup&lt;/code&gt; van pas komen.

 $ nslookup nl.wikibooks.org
 Server:	127.0.1.1
 Address:	127.0.1.1#53
 
 Non-authoritative answer:
 Name:	nl.wikibooks.org
 Address: 91.198.174.192

Het antwoord komt hier van de eigen pc (&lt;code&gt;127.0.1.1&lt;/code&gt;), die voor deze DNS-aanvraag luistert op poort 53. Blijkbaar is de domeinnaam nl.wikibooks.org gekoppeld aan het IP-adres 91.198.174.192. Merk op dat de eigen pc onmogelijk alle koppelingen domeinnaam en IP-adres kan weten. &quot;Achter de schermen&quot; vraagt hij dit bijna altijd aan een andere DNS-server. Die het op zijn beurt mogelijks weer aan een andere vraagt. Zo ontstaat een ketting van DNS-aanvragen.

Als een domeinnaam niet te vinden is, krijg je een foutmelding:
 $ nslookup www.ikbestaniet.be
 Server:		127.0.1.1
 Address:	127.0.1.1#53
 
 ** server can't find www.ikbestaniet.be: NXDOMAIN

I.p.v. de standaard ingestelde DNS-server te gebruiken, kan je er ook zelf één opgeven. Bv. deze van Google, waarbij het logisch is dat je hetzelfde antwoord als daarnet komt:

 $ nslookup nl.wikibooks.org 8.8.8.8
 Server:		8.8.8.8
 Address:	8.8.8.8#53
 
 Non-authoritative answer:
 Name:	nl.wikibooks.org
 Address: 91.198.174.192

== netsh ==
Met het cli-commando &lt;code&gt;{{Wp|en:netsh|netsh}}&lt;/code&gt; (van ''network shell'') kan je in Windows lokale of remote configuratie doen van netwerkapparaten. Op de Microsoft Learn pagina van netsh&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Microsoft Learn: [https://learn.microsoft.com/en-us/windows-server/networking/technologies/netsh/netsh Learn | Windows Server | Networking | Network shell (netsh)]&lt;/ref&gt; raden ze aan om Windows PowerShell te gebruiken, eerder dan netsh. Zo is er bv. NetTCPIP.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Microsoft Learn: [https://learn.microsoft.com/en-us/powershell/module/nettcpip/?view=windowsserver2025-ps Learn | Windows | PowerShell | NetTCPIP]&lt;/ref&gt;

=== Reset TCP/IP ===
Als het netwerk vreemd doet (je krijgt bv. onverwacht een [[Computernetwerken voor gevorderden/Netwerkprotocollen#Link-local_adres|link-local adres]]), dan kan het handig zijn om TCP/IP volledig te resetten met:
 netsh int ip reset

=== Statisch IP-adres ===
Via de GUI kan je een statisch IP-adres instellen, maar het kan ook met cli&amp;nbsp;&lt;ref&gt;windowscentral.com: [https://www.windowscentral.com/software-apps/windows-11/how-to-configure-a-static-ip-on-windows-10-or-11 How to configure a static IP on Windows 10 or 11]&lt;/ref&gt;:
# &lt;code&gt;ipconfig /all&lt;/code&gt; om de naam van de adapter te achterhalen
# &lt;code&gt;netsh interface ip set address name= &quot;ADAPTER-NAME&quot; static IP-ADDRESS SUBNET-ADDRESS DEFAULT-GATEWAY-ADDRESS&lt;/code&gt; om een statisch IP-adres in te stellen.&lt;br&gt;Bv. &lt;code&gt;netsh interface ip set address name=&quot;Ethernet 10Gb&quot; static 10.1.4.90 255.255.255.0 10.1.4.1&lt;/code&gt;.
# &lt;code&gt;netsh interface ip set dns name=&quot;ADAPTER-NAME&quot; static DNS-ADDRESS&lt;/code&gt; om een DNS-server in te stellen.&lt;br&gt;Bv. &lt;code&gt;netsh interface ip set dns name=&quot;Ethernet 10Gb&quot; static 10.1.4.1&lt;/code&gt;.

=== DHCP ===
Een overzicht van álle DHCP-servers in het netwerk:

 netsh dhcp show server

=== WLAN ===
Voor de draadloze interfaces kan je met onderstaande commando's ook veel te weten komen. Het eerste is om een html-rapport te genereren (mogelijks moet je de verborgen mappen aanzetten om het te kunnen bekijken). Je vindt er oa. een diagram met de recente Wi-Fi-sessies, algemene systeeminformatie, een lijst met (al of niet verborgen) netwerkadapters, bestaande wifi-profielen, een overzicht van succesvolle en mislukte Wi-Fi-verbingen. Met &lt;code&gt;netsh wlan&lt;/code&gt; kan je ook de profielen zien en wissen.

 netsh wlan show wlanreport
 netsh wlan show profiles
 netsh wlan delete profile ''&lt;profielnaam&gt;''

Om info te krijgen over de SSID waar je momenteel mee verbonden bent:

 netsh wlan show interfaces

Wil je de ondersteunde WiFi-versies zien (bv. 802.11ax = Wi-Fi 6) en welke veiligheid er kan worden toegepast (bv. WPA3), dan kan je onderstaand commando uitvoeren.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Support.microsoft.com: [https://support.microsoft.com/nl-nl/windows/snellere-en-veiligere-wi-fi-in-windows-26177a28-38ed-1a8e-7eca-66f24dc63f09 Snellere en veiligere Wi-Fi in Windows]&lt;/ref&gt;

 netsh wlan show drivers

Als je extra uitleg wilt zet je er gewoon &lt;code&gt;help&lt;/code&gt; achter. Zo leer je met o.a. onderstaande hoe je van een specifieke opgeslagen SSID het wachtwoord kan weergeven.

 netsh wlan show profiles help

== ARP ==
Het '''{{Wp|Address Resolution Protocol|Address Resolution Protocol}}''' heeft als voornaamste doel het MAC-adres of hardwareadres te achterhalen van een bepaald IP-adres. Dit proces wordt ook wel IP-adresomzetting genoemd. 

Om het gebruik van broadcasts te verminderen worden eenmaal geleerde netwerkverwijzingen meestal tijdelijk lokaal gecachet. In Windows kan je de cache weergeven via het commando &lt;code&gt;arp -a&lt;/code&gt;, in Linux is dit &lt;code&gt;arp -n&lt;/code&gt;. Een voorbeeld van een arp-cachetabel in Windows, waaruit je bv. kan afleiden dat de computer met IP-adres 10.10.1.4 als MAC-adres 00-15-5d-00-09-04 heeft:
 &gt;arp -a
 Interface: 10.10.10.7 --- 0xb 
   Internetadres         Fysiek adres          Type 
   10.10.1.1             00-03-ff-99-55-22     dynamisch 
   10.10.1.2             00-15-5d-00-09-03     dynamisch 
   10.10.1.4             00-15-5d-00-09-04     dynamisch 
   10.10.1.5             00-15-5d-00-09-05     dynamisch 
   10.10.2.3             00-10-83-2b-86-97     dynamisch 
   10.10.255.255         ff-ff-ff-ff-ff-ff     statisch  
   224.0.0.22            01-00-5e-00-00-16     statisch  
   224.0.0.251           01-00-5e-00-00-fb     statisch  
   224.0.0.252           01-00-5e-00-00-fc     statisch  
   229.55.150.208        01-00-5e-37-96-d0     statisch  
   239.255.255.250       01-00-5e-7f-ff-fa     statisch  
   255.255.255.255       ff-ff-ff-ff-ff-ff     statisch  .

== Traceroute ==
Als je merkt dat er iets foutloopt, weet je daarom nog niet ''waar'' het foutloopt. Gelukkig bestaan er commando's die je de gevolgde route tonen. Zo weet je welke 'hop' het volledig laat afweten of op welke hop er een vertraging blijkt te zitten. Hiervoor kan je &lt;code&gt;{{Wp|Traceroute|traceroute}}&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;tracert&lt;/code&gt; (op Windows-computers) of &lt;code&gt;tracepath&lt;/code&gt; (op enkele Linuxdistributies) gebruiken.

 $ tracepath nl.wikibooks.org
  1:  tux.local                                             0.105ms pmtu 1500
  1:  178-118-152-1.access.telenet.be                       7.944ms 
  1:  178-118-152-1.access.telenet.be                       7.063ms 
  2:  dD5E0C181.access.telenet.be                          47.176ms 
  3:  dD5E0FD2D.access.telenet.be                          10.741ms 
  4:  tengigabitethernet4-4.ar4.bru1.gblx.net              14.049ms asymm  7 
  5:  64.211.192.114                                      103.969ms asymm  7 
  6:  evo-fiberring.com                                    15.040ms asymm  7 
  7:  87.255.35.66                                         16.337ms asymm 10 
  8:  no reply
  9:  wikibooks-lb.esams.wikimedia.org                     15.384ms reached
      Resume: pmtu 1500 hops 9 back 55

== MTR en PathPing ==
=== MTR ===
Het cli-programma {{Wp|en:MTR (software)|mtr}} (''My TraceRoute'') is een *nix-programma dat de mogelijkheden van traceroute en ping combineert. Bij Windows is er een gui-variant WinMTR, maar deze moet je apart installeren of als {{Wp|PortableApps.com|PortableApp}} gebruiken.

Onderstaand voorbeeld toont MTR op Linux die een route analyseert van de host machine (example.lan) naar een webserver bij Yahoo! (p25.www.re2.yahoo.com):

&lt;pre&gt;                             My traceroute  [v0.71]
            example.lan                           Sun Mar 25 00:07:50 2007

                                       Packets                Pings
Hostname                            %Loss  Rcv  Snt  Last Best  Avg  Worst
 1. example.lan                        0%   11   11     1    1    1      2
 2. ae-31-51.ebr1.Chicago1.Level3.n   19%    9   11     3    1    7     14
 3. ae-1.ebr2.Chicago1.Level3.net      0%   11   11     7    1    7     14
 4. ae-2.ebr2.Washington1.Level3.ne   19%    9   11    19   18   23     31
 5. ae-1.ebr1.Washington1.Level3.ne   28%    8   11    22   18   24     30
 6. ge-3-0-0-53.gar1.Washington1.Le    0%   11   11    18   18   20     36
 7. 63.210.29.230                      0%   10   10    19   19   19     19
 8. t-3-1.bas1.re2.yahoo.com           0%   10   10    19   18   32    106
 9. p25.www.re2.yahoo.com              0%   10   10    19   18   19     19
&lt;/pre&gt;

=== PathPing ===
Net als &lt;code&gt;mtr&lt;/code&gt; combineert {{Wp|en:PathPing|Pathping}} de mogelijkheden van traceroute en ping, maar het is een Windows cli-programma. 

 &amp;gt;''pathping wikipedia.org''
 
 Tracing route to wikipedia.com [207.142.131.235]
 over a maximum of 30 hops:
   0  simonslaptop [192.168.0.11] 
   1  192.168.0.1 
   2  thus1-hg2.ilford.broadband.bt.net [217.32.64.73] 
   3  217.32.64.34 
   4  217.32.64.110 
   5  anchor-border-1-4-0-2-191.router.demon.net [212.240.162.126] 
   6  anchor-core-2-g0-0-1.router.demon.net [194.70.98.29] 
   7  ny1-border-1-a1-0-s2.router.demon.net [194.70.97.66] 
   8  ge-8-0-153.ipcolo1.NewYork1.Level3.net [209.246.123.177] 
   9  ae-0-51.bbr1.NewYork1.Level3.net [64.159.17.1] 
  10  so-2-0-0.mp1.Tampa1.Level3.net [209.247.11.201] 
  11  ge-6-0.hsa2.Tampa1.Level3.net [64.159.1.10] 
  12  unknown.Level3.net [63.208.24.2] 
  13  
 
 Computing statistics for 325 seconds...
             Source to Here   This Node/Link
 Hop  RTT    Lost/Sent = Pct  Lost/Sent = Pct  Address
   0                                           simonslaptop [192.168.0.11] 
                                 0/ 100 =  0%   |
   1    0ms     0/ 100 =  0%     0/ 100 =  0%  192.168.0.1 
                                 0/ 100 =  0%   |
   2   18ms     1/ 100 =  1%     1/ 100 =  1%  thus1-hg2.ilford.broadband.bt.net  [217.32.64.73]  
                                 0/ 100 =  0%   |
   3   18ms     0/ 100 =  0%     0/ 100 =  0%  217.32.64.34 
                                 0/ 100 =  0%   |
   4   21ms     0/ 100 =  0%     0/ 100 =  0%  217.32.64.110 
                                 0/ 100 =  0%   |
   5   21ms     1/ 100 =  1%     1/ 100 =  1%  anchor-border-1-4-0-2-191.router.demon.net [212.240.162.126] 
                                 0/ 100 =  0%   |
   6  ---     100/ 100 =100%   100/ 100 =100%  anchor-core-2-g0-0-1.router.demon.net [194.70.98.29] 
                                 0/ 100 =  0%   |
   7  ---     100/ 100 =100%   100/ 100 =100%  ny1-border-1-a1-0-s2.router.demon.net [194.70.97.66] 
                                 0/ 100 =  0%   |
   8  100ms     0/ 100 =  0%     0/ 100 =  0%  ge-8-0-153.ipcolo1.NewYork1.Level3.net [209.246.123.177] 
                                 0/ 100 =  0%   |
   9   94ms     0/ 100 =  0%     0/ 100 =  0%  ae-0-51.bbr1.NewYork1.Level3.net [64.159.17.1] 
                                 0/ 100 =  0%   |
  10  134ms     1/ 100 =  1%     1/ 100 =  1%  so-2-0-0.mp1.Tampa1.Level3.net [209.247.11.201] 
                                 0/ 100 =  0%   |
  11  137ms     0/ 100 =  0%     0/ 100 =  0%  ge-6-0.hsa2.Tampa1.Level3.net [64.159.1.10] 
                                 0/ 100 =  0%   |
  12  131ms     0/ 100 =  0%     0/ 100 =  0%  unknown.Level3.net [63.208.24.2] 
                               100/ 100 =100%   |
  13  ---     100/ 100 =100%     0/ 100 =  0%  win2000 [0.0.0.0] 
 
 Trace complete.

== Netstat ==
Het cli-programma {{Wp|en:netstat|netstat}} gebruik je om oa. routingtabellen (&lt;code&gt;netstat -r&lt;/code&gt;) en netwerkconnecties te zien. Het laat je ook enkele '''net'''werk'''stat'''istieken zien.

Stel dat je bv. malware hebt, waarvan je vermoedt dat deze netwerkconnecties aanmaakt met de buitenwereld, dan zou je &lt;code&gt;netstat -b&lt;/code&gt; kunnen gebruiken. Met het commando &lt;code&gt;netstat -s -p tcp -f&lt;/code&gt; vraag je statistieken (&lt;code&gt;-s&lt;/code&gt;) op van het protocol (&lt;code&gt;-p&lt;/code&gt;) tcp, waarbij alle externe adressen als {{Wp|en:FQDN|fully qualified domain name}} worden weergegeven. Zoals je merkt biedt &lt;code&gt;netstat&lt;/code&gt; heel wat mogelijkheden, maar de details vallen buiten het kader van deze cursus.

== Routering ==
Als een pakketje niet op zijn bestemming geraakt, dan kan er iets verkeerd zijn met de routering van dit pakketje. Het opvragen van een routeringstabel kan met &lt;code&gt;netstat -r&lt;/code&gt;.

Een voorbeeld op Linux met &lt;code&gt;netstat -rn&lt;/code&gt; (de &lt;code&gt;-n&lt;/code&gt; schakeloptie wordt gebruikt om IP-adressen i.p.v. eventuele domeinnamen te zien):

 Destination     Gateway         Genmask         Flags Metric Ref    Use Iface
 0.0.0.0         192.168.0.254   0.0.0.0         UG    0      0        0 eth1
 0.0.0.0         192.168.1.1     0.0.0.0         UG    100    0        0 eth0
 10.0.3.0        0.0.0.0         255.255.255.0   U     0      0        0 lxcbr0
 169.254.0.0     0.0.0.0         255.255.0.0     U     1000   0        0 eth0
 192.168.0.0     0.0.0.0         255.255.255.0   U     1      0        0 eth1
 192.168.1.0     0.0.0.0         255.255.255.0   U     1      0        0 eth0

== Portscanners ==
[[Bestand:Angry ip scanner screenshot.png|miniatuur|Angry IP Scanner]]
Een {{Wp|Portscan|portscanner}} is een computerprogramma dat op verschillende manieren probeert te achterhalen welke TCP- en UDP-poorten op een computer bereikbaar zijn. Kleine tooltjes die dat kunnen zijn bv.:
* {{Wp|fr:Angry IP Scanner|Angry IP Scanner}}: Windows - Linux - Mac
* [https://www.advanced-ip-scanner.com/nl/ Advanced IP Scanner]: Windows

== Zenmap ==
[[Bestand:Zenmap_2.png|thumb|Zenmap]]

{{Wp|Nmap|Nmap}} is een cli-programma dat veelal wordt gebruikt voor het inventariseren van computersystemen en netwerken en het testen van de beveiliging daarvan. Het programma duikt nu en dan op in films, bv. Matrix Reloaded, Dredd, Bourne Ultimatum en Elysium.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Meer informatie op [https://nmap.org/movies/ nmap.org &gt; movies]&lt;/ref&gt; 

Zenmap, het GUI-deel, kan als instap een goede inkijk geven in je eigen netwerk. Hiervoor geef je bij 'Target' jouw eigen netwerk op, bv. 192.168.1.0/24 en je duwt op scan. Na een tijdje krijg je enkele hosts en kan je per host details te weten komen, zoals openstaande poorten en gebruikt OS. Je krijgt ook informatie over de topologie van jouw netwerk.

== Wireshark ==
[[Bestand:Ethereal_Screenshot.png|thumb|Schermafdruk van Wireshark]]
Met het programma {{Wp|Wireshark|Wireshark}} kan je zien welke data via jouw NIC wordt verstuurd en ontvangen. Wireshark beeldt niet zomaar het netwerkverkeer af, maar &quot;begrijpt&quot; de structuur van de talrijke netwerkprotocollen. Op deze manier kan de software de verschillende geneste protocollen weergeven en de inhoud van elk veld tonen. Zo kan je Wireshark bv. gebruiken om te weten in welke stap van een netwerkprotocol het foutloopt, maar ook als educatieve ''tool'' is het handig.

== Wi-Fi ==
[[Bestand:InSSIDer 2.1 screenshot.png|thumb|inSSIDer 2.1]]
Bij Wi-Fi-netwerken kan je bovenstaande programma's blijven gebruiken. Het kan ook interessant zijn om specifieke Wi-Fi analyseer programma's te testen, zodat je informatie krijgt over de signaalsterkte en of je niet kan vermijden dat kanalen overlappen.
* Via de Microsoft Store: WiFi Analyzer van Matt Hafner.
* {{Wp|en:inSSIDer|inSSIDer}} voor Microsoft Windows en Apple OS X.
* Ook in jouw app store voor de gsm zal je de nodige apps vinden.

== Noten en referenties ==
{{Sub}}</text>
      <sha1>bmzabfe29djccuhm0r3vb10q108kudr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27531</id>
    <revision>
      <id>429159</id>
      <parentid>429145</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T06:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>opinie-artikel, column, essay</comment>
      <origin>429159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2223" sha1="thqfxk8i3cmid3ievxst8j3cbfwlv6k" xml:space="preserve">{{Bi}}
===Inleiding===
[[Afbeelding:Hilde Kaehler-Timm, 2014, ©Kaehler-Timm.JPG|border|right|120px|Schrijfster aan het werk]]
Brieven, instructies, wetenschappelijke artikelen, betogen, recensies, nieuws&amp;shy;berichten, advertenties, verslagen, boeken. Allemaal worden ze geschreven. Het is niet altijd even gemakkelijk om de juiste opbouw van een tekst te maken, de juiste woorden te kiezen of subtiel een onderwerp aan te snijden. Maar het is wel erg handig om een tekst te kunnen schrijven zonder daar uren over te moeten denken. Denk maar aan een sollicitatiebrief, een kookinstructie voor uw zoon of dochter als u pas laat thuis komt, of schrijven als beroep. In dit boek wordt de structuur van een aantal tekstsoorten uitgelegd. Er wordt verteld waar een tekst mee moet beginnen, hoe je makkelijk naar het onderwerp toe kunt werken, hoe je een pakkende afsluiting verzint, enzovoorts.

In dit Wikibook worden de volgende onderwerpen behandeld:
#[[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] - 5 schrijfdoelen, doelgroep en opbouw
#[[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] - Van begin tot eind
#[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] - Citeren, referenties, literatuurlijst
#[[Schrijven/Informatieve teksten|Informatieve teksten]] - Informeren of instrueren
##[[Schrijven/Instructies|Instructies]] - Een handleiding schrijven die voor iedereen duidelijk is
##[[Schrijven/Nieuwsberichten|Nieuwsberichten]] - Zo kort en krachtig mogelijk vertellen waar het om gaat
## '''Wetenschappelijke teksten''' - zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]]
# [[Schrijven/Argumenteren|Argumenteren]] - Een opinie onderbouwen en/of aanzetten tot actie
##[[Schrijven/Recensies|Recensies]] - Hoe een duidelijke, gedetailleerde recensie te schrijven
##[[Schrijven/Betogen|Betogen]] - Stellingen, argumenten, tegenargumenten en ontkrachtingen; opinie-artikel, column, essay
##[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]] - Iedereen van je mening overtuigen
#[[Schrijven/Brieven|Brieven]] - Persoonlijke en zakelijke brieven, incl. [[E-mailen|e-mail]]
#[[Schrijven/Toespraken|Toespraken]] - Van feestredes tot presentaties
#[[Schrijven/Fictie|Fictie]] - Het boeiend opschrijven van verhalen

{{Fase|1}}
{{Boek}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>thqfxk8i3cmid3ievxst8j3cbfwlv6k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Betogen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27630</id>
    <revision>
      <id>429160</id>
      <parentid>429143</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Column */ Deel 1</comment>
      <origin>429160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6936" sha1="8cth5zijo2yavf18g2lhwqzbw879x22" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|Betoog|betoog}} gaat uit van een stelling waarvoor bewijs wordt aangevoerd. Het doel kan zijn om de lezer aan het denken te zetten. 

==Vorm==
Een betoog bestaat bijna altijd uit de volgende onderdelen:
* Een inleiding. In de inleiding staat meestal letterlijk de besproken stelling, maar eerst wordt het onderwerp aangehaald door middel van:
** Een actualiteit, bijvoorbeeld als het onderwerp pas nog in het nieuws was
** Een stukje geschiedenis over het onderwerp
** Het belang van de lezer (&quot;heeft u ook altijd zo'n last van ...?&quot;)
** Een voorbeeld
** Of een anekdote.
* Een middenstuk. Dit is het grootste gedeelte van je artikel. Hierin neem je een aantal argumenten door die je stelling verdedigen, en probeer je de lezer van je stelling te overtuigen. Ook kun je een of meerdere tegenargumenten ter sprake brengen om die vervolgens te ontkrachten.
* Een slot. In het slot wordt het verhaal eventueel kort samengevat, de stelling wordt herhaald en het is belangrijk om af te sluiten met een leuke oneliner of een mooie woordspeling. Te vaak gebruikte uitdrukkingen als &quot;de toekomst zal het leren&quot; zijn flauw en daarom af te raden.

== Voorbeelden ==

=== Opinieartikel ===
Een {{Wp|Opiniestuk|opinieartikel}} is een tekst waarin een standpunt wordt verdedigd. Het wordt meestal in een krant of  {{Wp|Opinieblad|opinietijdschrift}} gepubliceerd.

=== Column ===
Een {{Wp|Column|column}} is een regelmatig verschijnend, kort stukje proza van een bepaalde auteur, de columnist. Een column verschijnt met een vaste frequentie (bijvoorbeeld wekelijks, dagelijks of maandelijks) als geschreven tekst in een krant, tijdschrift of op internet (bijvoorbeeld als blog), of als gesproken tekst tijdens een tv- of radio-uitzending of in een podcast. Een column heeft een vaste omvang. De columnist heeft te maken met een deadline (vanwege de vaste frequentie). 

Een column moet in ieder geval verrassend zijn: bijvoorbeeld met een twist die de lezer niet verwacht, een nieuw inzicht, een opmerkelijke oplossing voor een nijpend maatschappelijk probleem, een vergezicht of een zorgwekkende of juist optimistische stemmende ontwikkeling bij een bepaalde groep.

==== Vrijheid van meningsuiting ====
Een column mag over van alles gaan, van huiselijke voorvallen tot de wereldpolitiek, steeds geheel naar keuze van de columnist. De aanleiding is vaak een actuele gebeurtenis. Een redactie mag niet een onderwerp voorschrijven waarover een columnist schrijft.

Een columnist heeft het volledige recht van vrije meningsuiting; een redactie zal zelden ingrijpen, alleen als een tekst tegen de bescherming van grondrechten indruist (zoals discriminatie) of strafbaar is (zoals oproepen tot haat of moord). Ook spot, iets belachelijk maken, en zelfs godslastering zijn juridisch toegestaan (zie bijvoorbeeld het {{wp|Ezel(s)proces}} over smalende godslastering). Beledigingen zijn in beperkte mate toegestaan (zie {{Wp|Belediging}}). Overigens is het bekritiseren of belachelijk maken van de islam niet zonder risico, zie bijvoorbeeld de film {{Wp|Submission}} uit 2004 (die {{Wp|Theo van Gogh (regisseur)|Theo van Gogh}} het leven kostte) en de wereldwijde gevolgen van {{Wp|Cartoons over Mohammed in Jyllands-Posten}}; veel schrijvers en artiesten leggen zich daarom in dit opzicht zelf-censuur op of komen onder strenge beveiliging te staan als ze dat niet doen (vanwege bedreigingen die het gevolg zijn). 

==== Benodigde kwalificaties ====
Voor het schrijven van een column moet je heel wat in huis hebben:
* Een ruime ervaring hebben met het schrijven van allerlei soorten teksten en bewezen hebben dat je daar goed in bent. Veel oefenen is dus niet voldoende, laat je teksten ook beoordelen door bijvoorbeeld docenten of coaches.
* Een vlotte pen hebben. 
* Inspiratie hebben om elke week (dag, maand, afhankelijk van de frequentie van de column) een nieuw onderwerp aan te snijden en daar steeds wat zinnigs over te melden.

=== Essay ===
Een {{Wp|essay}} is een subjectieve tekst over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp. De schrijver geeft een persoonlijke visie op het onderwerp en levert daarbij een overtuigend betoog. De schrijver hoeft geen specialist op het onderwerp te zijn. Het taalgebruik is zeer verzorgd. Een essay is meestal langer dan een column, het kan gaan van een krantenpagina tot de omvang van een (dun) boek.

==== Kenmerken ====
* Een essay is een schriftelijk betoog, een beschouwing over een zelfgekozen onderwerp. 
* Het onderwerp is wetenschappelijk, cultureel of filosofisch en is naar buiten gericht, op de maatschappij en/of de wereld. Waar ergert de schrijver zich aan? Wat wil hij/zij veranderen?
* Er is één centraal thema: een idee of een briljante gedachte. 
* De schrijver heeft iets te zeggen, stelt een kwestie aan de orde en geeft daarover zijn/haar mening, neemt een standpunt in. De tekst is dus subjectief. Het kan bijvoorbeeld gaan om een pleidooi met een stelling of om een visie op feiten of gebeurtenissen. Het doel is de lezer aan het denken zetten.
* Daarbij maakt de schrijver duidelijk waarom dit onderwerp of deze kwestie is gekozen en wat het onderwerp voor de schrijver betekent, daarbij deelt de schrijver persoonlijke ervaringen. 
* De formulering is zo precies mogelijk (niet vaag, niet algemeen). Het taalgebruik is beeldend. Er worden concrete gebeurtenissen en voorbeelden beschreven, ontleend aan de dagelijkse werkelijkheid. 
* De compositie is helder en duidelijk. 
* De taal is zeer verzorgd en stijlvol. De tekst is prettig leesbaar, zonder uitweidingen die niet tot de conclusie leiden. 
* Het betoog hoeft niet in een keurige rechte lijn te verlopen.

==== Opbouw ====
Het doel is een coherent betoog. 
# Opening en inleiding. Dat kan bijvoorbeeld met een actuele kwestie, een anekdote of de aankondiging van het thema. 
# Scherpe probleemstelling, bijvoorbeeld een dilemma, geschil of andere kwestie. Gevolgd door de doelstelling, het standpunt van de schrijver en/of een stelling. 
# De hoofdtekst bevat argumenten waarmee de stelling of het standpunt wordt onderbouwd, een bewijsvoering met feiten en dwarsverbanden, oplossingen, bekeken vanuit diverse invalshoeken.
# Conclusie en slot.

==== Voorbeelden van essays ====
* ''Essais'' door de Franse schrijver Michel de Montaigne, de schepper van dit literaire genre, gepubliceerd in 1580. Deel 1 (57 essays) zijn in het Nederlands te lezen op [https://www.montaigne-essays.nl/ Montaigne-essays]&lt;ref&gt;Vertaald door &quot;onze eigen&quot; [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]&lt;/ref&gt;, of natuurlijk in boeken met dezelfde titel uit de bibliotheek of boekwinkel. Voor een toelichting: zie [[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre I|Samenvatting van de Essais: Livre I]]. 
* Zie {{Wp|Essay#Essayisten|Essayisten}}. NB De hier genoemde schrijvers hebben niet uitsluitend essays geschreven, maar ook andere soorten teksten.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>8cth5zijo2yavf18g2lhwqzbw879x22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429161</id>
      <parentid>429160</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Column */</comment>
      <origin>429161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6978" sha1="9v5yjdpkuywnziyuaq7ynydxl6vgav6" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|Betoog|betoog}} gaat uit van een stelling waarvoor bewijs wordt aangevoerd. Het doel kan zijn om de lezer aan het denken te zetten. 

==Vorm==
Een betoog bestaat bijna altijd uit de volgende onderdelen:
* Een inleiding. In de inleiding staat meestal letterlijk de besproken stelling, maar eerst wordt het onderwerp aangehaald door middel van:
** Een actualiteit, bijvoorbeeld als het onderwerp pas nog in het nieuws was
** Een stukje geschiedenis over het onderwerp
** Het belang van de lezer (&quot;heeft u ook altijd zo'n last van ...?&quot;)
** Een voorbeeld
** Of een anekdote.
* Een middenstuk. Dit is het grootste gedeelte van je artikel. Hierin neem je een aantal argumenten door die je stelling verdedigen, en probeer je de lezer van je stelling te overtuigen. Ook kun je een of meerdere tegenargumenten ter sprake brengen om die vervolgens te ontkrachten.
* Een slot. In het slot wordt het verhaal eventueel kort samengevat, de stelling wordt herhaald en het is belangrijk om af te sluiten met een leuke oneliner of een mooie woordspeling. Te vaak gebruikte uitdrukkingen als &quot;de toekomst zal het leren&quot; zijn flauw en daarom af te raden.

== Voorbeelden ==

=== Opinieartikel ===
Een {{Wp|Opiniestuk|opinieartikel}} is een tekst waarin een standpunt wordt verdedigd. Het wordt meestal in een krant of  {{Wp|Opinieblad|opinietijdschrift}} gepubliceerd.

=== Column ===
Een {{Wp|Column|column}} is een regelmatig verschijnend, kort stukje proza van een bepaalde auteur, de columnist. Een column verschijnt met een vaste frequentie (bijvoorbeeld wekelijks, dagelijks of maandelijks) als geschreven tekst in een krant, tijdschrift of op internet (bijvoorbeeld als blog), of als gesproken tekst tijdens een tv- of radio-uitzending of in een podcast. Een column heeft een vaste omvang.  

Een column moet in ieder geval verrassend zijn: bijvoorbeeld met een twist die de lezer niet verwacht, een nieuw inzicht, een opmerkelijke oplossing voor een nijpend maatschappelijk probleem, een vergezicht of een zorgwekkende of juist optimistische stemmende ontwikkeling bij een bepaalde groep.

==== Vrijheid van meningsuiting ====
Een column mag over van alles gaan, van huiselijke voorvallen tot de wereldpolitiek, steeds geheel naar keuze van de columnist. De aanleiding is vaak een actuele gebeurtenis. Een redactie mag niet een onderwerp voorschrijven waarover een columnist schrijft.

Een columnist heeft het volledige recht van vrije meningsuiting; een redactie zal zelden ingrijpen, alleen als een tekst tegen de bescherming van grondrechten indruist (zoals discriminatie) of strafbaar is (zoals oproepen tot haat of moord). Ook spot, iets belachelijk maken, en zelfs godslastering zijn juridisch toegestaan (zie bijvoorbeeld het {{wp|Ezel(s)proces}} over smalende godslastering). Beledigingen zijn in beperkte mate toegestaan (zie {{Wp|Belediging}}). Overigens is het bekritiseren of belachelijk maken van de islam niet zonder risico, zie bijvoorbeeld de film {{Wp|Submission}} uit 2004 (die {{Wp|Theo van Gogh (regisseur)|Theo van Gogh}} het leven kostte) en de wereldwijde gevolgen van {{Wp|Cartoons over Mohammed in Jyllands-Posten}}; veel schrijvers en artiesten leggen zich daarom in dit opzicht zelf-censuur op of komen onder strenge beveiliging te staan als ze dat niet doen (vanwege bedreigingen die het gevolg zijn). 

==== Benodigde kwalificaties ====
Voor het schrijven van een column moet je heel wat in huis hebben:
* Een ruime ervaring hebben met het schrijven van allerlei soorten teksten en bewezen hebben dat je daar goed in bent. Veel oefenen is dus niet voldoende, laat je teksten ook beoordelen door bijvoorbeeld docenten of coaches.
* Een vlotte pen hebben. 
* Inspiratie hebben om elke week (dag, maand, afhankelijk van de frequentie van de column) een nieuw onderwerp aan te snijden en daar steeds wat zinnigs over te melden.
* Onder tijdsdruk kunnen werken: een columnist heeft immers te maken met een deadline (vanwege de vaste frequentie).

=== Essay ===
Een {{Wp|essay}} is een subjectieve tekst over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp. De schrijver geeft een persoonlijke visie op het onderwerp en levert daarbij een overtuigend betoog. De schrijver hoeft geen specialist op het onderwerp te zijn. Het taalgebruik is zeer verzorgd. Een essay is meestal langer dan een column, het kan gaan van een krantenpagina tot de omvang van een (dun) boek.

==== Kenmerken ====
* Een essay is een schriftelijk betoog, een beschouwing over een zelfgekozen onderwerp. 
* Het onderwerp is wetenschappelijk, cultureel of filosofisch en is naar buiten gericht, op de maatschappij en/of de wereld. Waar ergert de schrijver zich aan? Wat wil hij/zij veranderen?
* Er is één centraal thema: een idee of een briljante gedachte. 
* De schrijver heeft iets te zeggen, stelt een kwestie aan de orde en geeft daarover zijn/haar mening, neemt een standpunt in. De tekst is dus subjectief. Het kan bijvoorbeeld gaan om een pleidooi met een stelling of om een visie op feiten of gebeurtenissen. Het doel is de lezer aan het denken zetten.
* Daarbij maakt de schrijver duidelijk waarom dit onderwerp of deze kwestie is gekozen en wat het onderwerp voor de schrijver betekent, daarbij deelt de schrijver persoonlijke ervaringen. 
* De formulering is zo precies mogelijk (niet vaag, niet algemeen). Het taalgebruik is beeldend. Er worden concrete gebeurtenissen en voorbeelden beschreven, ontleend aan de dagelijkse werkelijkheid. 
* De compositie is helder en duidelijk. 
* De taal is zeer verzorgd en stijlvol. De tekst is prettig leesbaar, zonder uitweidingen die niet tot de conclusie leiden. 
* Het betoog hoeft niet in een keurige rechte lijn te verlopen.

==== Opbouw ====
Het doel is een coherent betoog. 
# Opening en inleiding. Dat kan bijvoorbeeld met een actuele kwestie, een anekdote of de aankondiging van het thema. 
# Scherpe probleemstelling, bijvoorbeeld een dilemma, geschil of andere kwestie. Gevolgd door de doelstelling, het standpunt van de schrijver en/of een stelling. 
# De hoofdtekst bevat argumenten waarmee de stelling of het standpunt wordt onderbouwd, een bewijsvoering met feiten en dwarsverbanden, oplossingen, bekeken vanuit diverse invalshoeken.
# Conclusie en slot.

==== Voorbeelden van essays ====
* ''Essais'' door de Franse schrijver Michel de Montaigne, de schepper van dit literaire genre, gepubliceerd in 1580. Deel 1 (57 essays) zijn in het Nederlands te lezen op [https://www.montaigne-essays.nl/ Montaigne-essays]&lt;ref&gt;Vertaald door &quot;onze eigen&quot; [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]&lt;/ref&gt;, of natuurlijk in boeken met dezelfde titel uit de bibliotheek of boekwinkel. Voor een toelichting: zie [[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre I|Samenvatting van de Essais: Livre I]]. 
* Zie {{Wp|Essay#Essayisten|Essayisten}}. NB De hier genoemde schrijvers hebben niet uitsluitend essays geschreven, maar ook andere soorten teksten.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>9v5yjdpkuywnziyuaq7ynydxl6vgav6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429162</id>
      <parentid>429161</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Vrijheid van meningsuiting */</comment>
      <origin>429162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6990" sha1="ph8sanv7ilgb4gj310g0w904q89ia4o" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|Betoog|betoog}} gaat uit van een stelling waarvoor bewijs wordt aangevoerd. Het doel kan zijn om de lezer aan het denken te zetten. 

==Vorm==
Een betoog bestaat bijna altijd uit de volgende onderdelen:
* Een inleiding. In de inleiding staat meestal letterlijk de besproken stelling, maar eerst wordt het onderwerp aangehaald door middel van:
** Een actualiteit, bijvoorbeeld als het onderwerp pas nog in het nieuws was
** Een stukje geschiedenis over het onderwerp
** Het belang van de lezer (&quot;heeft u ook altijd zo'n last van ...?&quot;)
** Een voorbeeld
** Of een anekdote.
* Een middenstuk. Dit is het grootste gedeelte van je artikel. Hierin neem je een aantal argumenten door die je stelling verdedigen, en probeer je de lezer van je stelling te overtuigen. Ook kun je een of meerdere tegenargumenten ter sprake brengen om die vervolgens te ontkrachten.
* Een slot. In het slot wordt het verhaal eventueel kort samengevat, de stelling wordt herhaald en het is belangrijk om af te sluiten met een leuke oneliner of een mooie woordspeling. Te vaak gebruikte uitdrukkingen als &quot;de toekomst zal het leren&quot; zijn flauw en daarom af te raden.

== Voorbeelden ==

=== Opinieartikel ===
Een {{Wp|Opiniestuk|opinieartikel}} is een tekst waarin een standpunt wordt verdedigd. Het wordt meestal in een krant of  {{Wp|Opinieblad|opinietijdschrift}} gepubliceerd.

=== Column ===
Een {{Wp|Column|column}} is een regelmatig verschijnend, kort stukje proza van een bepaalde auteur, de columnist. Een column verschijnt met een vaste frequentie (bijvoorbeeld wekelijks, dagelijks of maandelijks) als geschreven tekst in een krant, tijdschrift of op internet (bijvoorbeeld als blog), of als gesproken tekst tijdens een tv- of radio-uitzending of in een podcast. Een column heeft een vaste omvang.  

Een column moet in ieder geval verrassend zijn: bijvoorbeeld met een twist die de lezer niet verwacht, een nieuw inzicht, een opmerkelijke oplossing voor een nijpend maatschappelijk probleem, een vergezicht of een zorgwekkende of juist optimistische stemmende ontwikkeling bij een bepaalde groep.

==== Vrijheid van meningsuiting ====
Een column mag over van alles gaan, van huiselijke voorvallen tot de wereldpolitiek, steeds geheel naar keuze van de columnist. De aanleiding is vaak een actuele gebeurtenis. Een redactie mag niet een onderwerp voorschrijven waarover een columnist schrijft.

Een columnist heeft het volledige recht van vrije meningsuiting; een redactie zal zelden ingrijpen, alleen als een tekst tegen de bescherming van grondrechten indruist (zoals discriminatie) of strafbaar is (zoals oproepen tot haat of moord). Ook spot, iets belachelijk maken, en zelfs godslastering zijn in Nederland juridisch toegestaan (zie bijvoorbeeld het {{wp|Ezel(s)proces}} over smalende godslastering). Beledigingen zijn in beperkte mate toegestaan (zie {{Wp|Belediging}}). Overigens is het bekritiseren of belachelijk maken van de islam niet zonder risico, zie bijvoorbeeld de film {{Wp|Submission}} uit 2004 (die {{Wp|Theo van Gogh (regisseur)|Theo van Gogh}} het leven kostte) en de wereldwijde gevolgen van {{Wp|Cartoons over Mohammed in Jyllands-Posten}}; veel schrijvers en artiesten leggen zich daarom in dit opzicht zelf-censuur op of komen onder strenge beveiliging te staan als ze dat niet doen (vanwege bedreigingen die het gevolg zijn).

==== Benodigde kwalificaties ====
Voor het schrijven van een column moet je heel wat in huis hebben:
* Een ruime ervaring hebben met het schrijven van allerlei soorten teksten en bewezen hebben dat je daar goed in bent. Veel oefenen is dus niet voldoende, laat je teksten ook beoordelen door bijvoorbeeld docenten of coaches.
* Een vlotte pen hebben. 
* Inspiratie hebben om elke week (dag, maand, afhankelijk van de frequentie van de column) een nieuw onderwerp aan te snijden en daar steeds wat zinnigs over te melden.
* Onder tijdsdruk kunnen werken: een columnist heeft immers te maken met een deadline (vanwege de vaste frequentie).

=== Essay ===
Een {{Wp|essay}} is een subjectieve tekst over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp. De schrijver geeft een persoonlijke visie op het onderwerp en levert daarbij een overtuigend betoog. De schrijver hoeft geen specialist op het onderwerp te zijn. Het taalgebruik is zeer verzorgd. Een essay is meestal langer dan een column, het kan gaan van een krantenpagina tot de omvang van een (dun) boek.

==== Kenmerken ====
* Een essay is een schriftelijk betoog, een beschouwing over een zelfgekozen onderwerp. 
* Het onderwerp is wetenschappelijk, cultureel of filosofisch en is naar buiten gericht, op de maatschappij en/of de wereld. Waar ergert de schrijver zich aan? Wat wil hij/zij veranderen?
* Er is één centraal thema: een idee of een briljante gedachte. 
* De schrijver heeft iets te zeggen, stelt een kwestie aan de orde en geeft daarover zijn/haar mening, neemt een standpunt in. De tekst is dus subjectief. Het kan bijvoorbeeld gaan om een pleidooi met een stelling of om een visie op feiten of gebeurtenissen. Het doel is de lezer aan het denken zetten.
* Daarbij maakt de schrijver duidelijk waarom dit onderwerp of deze kwestie is gekozen en wat het onderwerp voor de schrijver betekent, daarbij deelt de schrijver persoonlijke ervaringen. 
* De formulering is zo precies mogelijk (niet vaag, niet algemeen). Het taalgebruik is beeldend. Er worden concrete gebeurtenissen en voorbeelden beschreven, ontleend aan de dagelijkse werkelijkheid. 
* De compositie is helder en duidelijk. 
* De taal is zeer verzorgd en stijlvol. De tekst is prettig leesbaar, zonder uitweidingen die niet tot de conclusie leiden. 
* Het betoog hoeft niet in een keurige rechte lijn te verlopen.

==== Opbouw ====
Het doel is een coherent betoog. 
# Opening en inleiding. Dat kan bijvoorbeeld met een actuele kwestie, een anekdote of de aankondiging van het thema. 
# Scherpe probleemstelling, bijvoorbeeld een dilemma, geschil of andere kwestie. Gevolgd door de doelstelling, het standpunt van de schrijver en/of een stelling. 
# De hoofdtekst bevat argumenten waarmee de stelling of het standpunt wordt onderbouwd, een bewijsvoering met feiten en dwarsverbanden, oplossingen, bekeken vanuit diverse invalshoeken.
# Conclusie en slot.

==== Voorbeelden van essays ====
* ''Essais'' door de Franse schrijver Michel de Montaigne, de schepper van dit literaire genre, gepubliceerd in 1580. Deel 1 (57 essays) zijn in het Nederlands te lezen op [https://www.montaigne-essays.nl/ Montaigne-essays]&lt;ref&gt;Vertaald door &quot;onze eigen&quot; [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]&lt;/ref&gt;, of natuurlijk in boeken met dezelfde titel uit de bibliotheek of boekwinkel. Voor een toelichting: zie [[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre I|Samenvatting van de Essais: Livre I]]. 
* Zie {{Wp|Essay#Essayisten|Essayisten}}. NB De hier genoemde schrijvers hebben niet uitsluitend essays geschreven, maar ook andere soorten teksten.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>ph8sanv7ilgb4gj310g0w904q89ia4o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429163</id>
      <parentid>429162</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T07:49:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Benodigde kwalificaties */</comment>
      <origin>429163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6962" sha1="fz1jnhhlox1awbe0ppchaq6u7sfy3nf" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|Betoog|betoog}} gaat uit van een stelling waarvoor bewijs wordt aangevoerd. Het doel kan zijn om de lezer aan het denken te zetten. 

==Vorm==
Een betoog bestaat bijna altijd uit de volgende onderdelen:
* Een inleiding. In de inleiding staat meestal letterlijk de besproken stelling, maar eerst wordt het onderwerp aangehaald door middel van:
** Een actualiteit, bijvoorbeeld als het onderwerp pas nog in het nieuws was
** Een stukje geschiedenis over het onderwerp
** Het belang van de lezer (&quot;heeft u ook altijd zo'n last van ...?&quot;)
** Een voorbeeld
** Of een anekdote.
* Een middenstuk. Dit is het grootste gedeelte van je artikel. Hierin neem je een aantal argumenten door die je stelling verdedigen, en probeer je de lezer van je stelling te overtuigen. Ook kun je een of meerdere tegenargumenten ter sprake brengen om die vervolgens te ontkrachten.
* Een slot. In het slot wordt het verhaal eventueel kort samengevat, de stelling wordt herhaald en het is belangrijk om af te sluiten met een leuke oneliner of een mooie woordspeling. Te vaak gebruikte uitdrukkingen als &quot;de toekomst zal het leren&quot; zijn flauw en daarom af te raden.

== Voorbeelden ==

=== Opinieartikel ===
Een {{Wp|Opiniestuk|opinieartikel}} is een tekst waarin een standpunt wordt verdedigd. Het wordt meestal in een krant of  {{Wp|Opinieblad|opinietijdschrift}} gepubliceerd.

=== Column ===
Een {{Wp|Column|column}} is een regelmatig verschijnend, kort stukje proza van een bepaalde auteur, de columnist. Een column verschijnt met een vaste frequentie (bijvoorbeeld wekelijks, dagelijks of maandelijks) als geschreven tekst in een krant, tijdschrift of op internet (bijvoorbeeld als blog), of als gesproken tekst tijdens een tv- of radio-uitzending of in een podcast. Een column heeft een vaste omvang.  

Een column moet in ieder geval verrassend zijn: bijvoorbeeld met een twist die de lezer niet verwacht, een nieuw inzicht, een opmerkelijke oplossing voor een nijpend maatschappelijk probleem, een vergezicht of een zorgwekkende of juist optimistische stemmende ontwikkeling bij een bepaalde groep.

==== Vrijheid van meningsuiting ====
Een column mag over van alles gaan, van huiselijke voorvallen tot de wereldpolitiek, steeds geheel naar keuze van de columnist. De aanleiding is vaak een actuele gebeurtenis. Een redactie mag niet een onderwerp voorschrijven waarover een columnist schrijft.

Een columnist heeft het volledige recht van vrije meningsuiting; een redactie zal zelden ingrijpen, alleen als een tekst tegen de bescherming van grondrechten indruist (zoals discriminatie) of strafbaar is (zoals oproepen tot haat of moord). Ook spot, iets belachelijk maken, en zelfs godslastering zijn in Nederland juridisch toegestaan (zie bijvoorbeeld het {{wp|Ezel(s)proces}} over smalende godslastering). Beledigingen zijn in beperkte mate toegestaan (zie {{Wp|Belediging}}). Overigens is het bekritiseren of belachelijk maken van de islam niet zonder risico, zie bijvoorbeeld de film {{Wp|Submission}} uit 2004 (die {{Wp|Theo van Gogh (regisseur)|Theo van Gogh}} het leven kostte) en de wereldwijde gevolgen van {{Wp|Cartoons over Mohammed in Jyllands-Posten}}; veel schrijvers en artiesten leggen zich daarom in dit opzicht zelf-censuur op of komen onder strenge beveiliging te staan als ze dat niet doen (vanwege bedreigingen die het gevolg zijn).

==== Benodigde kwalificaties ====
Voor het schrijven van een column moet je heel wat in huis hebben:
* Een ruime ervaring met het schrijven van allerlei soorten teksten en bewezen dat je daar goed in bent. Veel oefenen is dus niet voldoende, laat je teksten ook beoordelen door bijvoorbeeld docenten of coaches.
* Een vlotte pen. 
* Inspiratie om elke week (dag, maand, afhankelijk van de frequentie van de column) een nieuw onderwerp aan te snijden en daar steeds wat zinnigs over te melden.
* Onder tijdsdruk kunnen werken: een columnist heeft immers te maken met een deadline (vanwege de vaste frequentie).

=== Essay ===
Een {{Wp|essay}} is een subjectieve tekst over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp. De schrijver geeft een persoonlijke visie op het onderwerp en levert daarbij een overtuigend betoog. De schrijver hoeft geen specialist op het onderwerp te zijn. Het taalgebruik is zeer verzorgd. Een essay is meestal langer dan een column, het kan gaan van een krantenpagina tot de omvang van een (dun) boek.

==== Kenmerken ====
* Een essay is een schriftelijk betoog, een beschouwing over een zelfgekozen onderwerp. 
* Het onderwerp is wetenschappelijk, cultureel of filosofisch en is naar buiten gericht, op de maatschappij en/of de wereld. Waar ergert de schrijver zich aan? Wat wil hij/zij veranderen?
* Er is één centraal thema: een idee of een briljante gedachte. 
* De schrijver heeft iets te zeggen, stelt een kwestie aan de orde en geeft daarover zijn/haar mening, neemt een standpunt in. De tekst is dus subjectief. Het kan bijvoorbeeld gaan om een pleidooi met een stelling of om een visie op feiten of gebeurtenissen. Het doel is de lezer aan het denken zetten.
* Daarbij maakt de schrijver duidelijk waarom dit onderwerp of deze kwestie is gekozen en wat het onderwerp voor de schrijver betekent, daarbij deelt de schrijver persoonlijke ervaringen. 
* De formulering is zo precies mogelijk (niet vaag, niet algemeen). Het taalgebruik is beeldend. Er worden concrete gebeurtenissen en voorbeelden beschreven, ontleend aan de dagelijkse werkelijkheid. 
* De compositie is helder en duidelijk. 
* De taal is zeer verzorgd en stijlvol. De tekst is prettig leesbaar, zonder uitweidingen die niet tot de conclusie leiden. 
* Het betoog hoeft niet in een keurige rechte lijn te verlopen.

==== Opbouw ====
Het doel is een coherent betoog. 
# Opening en inleiding. Dat kan bijvoorbeeld met een actuele kwestie, een anekdote of de aankondiging van het thema. 
# Scherpe probleemstelling, bijvoorbeeld een dilemma, geschil of andere kwestie. Gevolgd door de doelstelling, het standpunt van de schrijver en/of een stelling. 
# De hoofdtekst bevat argumenten waarmee de stelling of het standpunt wordt onderbouwd, een bewijsvoering met feiten en dwarsverbanden, oplossingen, bekeken vanuit diverse invalshoeken.
# Conclusie en slot.

==== Voorbeelden van essays ====
* ''Essais'' door de Franse schrijver Michel de Montaigne, de schepper van dit literaire genre, gepubliceerd in 1580. Deel 1 (57 essays) zijn in het Nederlands te lezen op [https://www.montaigne-essays.nl/ Montaigne-essays]&lt;ref&gt;Vertaald door &quot;onze eigen&quot; [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]&lt;/ref&gt;, of natuurlijk in boeken met dezelfde titel uit de bibliotheek of boekwinkel. Voor een toelichting: zie [[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre I|Samenvatting van de Essais: Livre I]]. 
* Zie {{Wp|Essay#Essayisten|Essayisten}}. NB De hier genoemde schrijvers hebben niet uitsluitend essays geschreven, maar ook andere soorten teksten.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>fz1jnhhlox1awbe0ppchaq6u7sfy3nf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429164</id>
      <parentid>429163</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T08:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Column */ Aanvullingen</comment>
      <origin>429164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7716" sha1="1froqrxyuj5qjhjyc97imb5gn0wz7uu" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|Betoog|betoog}} gaat uit van een stelling waarvoor bewijs wordt aangevoerd. Het doel kan zijn om de lezer aan het denken te zetten. 

==Vorm==
Een betoog bestaat bijna altijd uit de volgende onderdelen:
* Een inleiding. In de inleiding staat meestal letterlijk de besproken stelling, maar eerst wordt het onderwerp aangehaald door middel van:
** Een actualiteit, bijvoorbeeld als het onderwerp pas nog in het nieuws was
** Een stukje geschiedenis over het onderwerp
** Het belang van de lezer (&quot;heeft u ook altijd zo'n last van ...?&quot;)
** Een voorbeeld
** Of een anekdote.
* Een middenstuk. Dit is het grootste gedeelte van je artikel. Hierin neem je een aantal argumenten door die je stelling verdedigen, en probeer je de lezer van je stelling te overtuigen. Ook kun je een of meerdere tegenargumenten ter sprake brengen om die vervolgens te ontkrachten.
* Een slot. In het slot wordt het verhaal eventueel kort samengevat, de stelling wordt herhaald en het is belangrijk om af te sluiten met een leuke oneliner of een mooie woordspeling. Te vaak gebruikte uitdrukkingen als &quot;de toekomst zal het leren&quot; zijn flauw en daarom af te raden.

== Voorbeelden ==

=== Opinieartikel ===
Een {{Wp|Opiniestuk|opinieartikel}} is een tekst waarin een standpunt wordt verdedigd. Het wordt meestal in een krant of  {{Wp|Opinieblad|opinietijdschrift}} gepubliceerd.

=== Column ===
Een {{Wp|Column|column}} is een regelmatig verschijnend, kort stukje proza van een bepaalde auteur, de columnist. Een column verschijnt met een vaste frequentie (bijvoorbeeld wekelijks, dagelijks of maandelijks) als geschreven tekst in een krant, tijdschrift of op internet (bijvoorbeeld als blog), of als gesproken tekst tijdens een tv- of radio-uitzending of in een podcast. Een column heeft een vaste omvang.  

Een column moet in ieder geval verrassend zijn: bijvoorbeeld met een twist die de lezer niet verwacht, een nieuw inzicht, een opmerkelijke oplossing voor een nijpend maatschappelijk probleem, een vergezicht of een zorgwekkende of juist optimistische stemmende ontwikkeling bij een bepaalde groep.

==== Vrijheid van meningsuiting ====
Een column mag over van alles gaan, van huiselijke voorvallen tot de wereldpolitiek, steeds geheel naar keuze van de columnist. De aanleiding is vaak een actuele gebeurtenis. Een redactie mag niet een onderwerp voorschrijven waarover een columnist schrijft. Wel is het mogelijk dat columns onder een bepaald thema verschijnen, bijvoorbeeld ''Het Spel en de Knikkers'' (over economie) van 
Frank Kalshoven in ''de Volkskrant'' en de Midden-Oosten columns van Carolien Roelants in ''NRC''. 

Een columnist heeft het volledige recht van vrije meningsuiting; een redactie zal zelden ingrijpen, alleen als een tekst tegen de bescherming van grondrechten indruist (zoals discriminatie) of strafbaar is (zoals oproepen tot haat of moord). Ook spot, iets belachelijk maken, en zelfs godslastering zijn in Nederland juridisch toegestaan (zie bijvoorbeeld het {{wp|Ezel(s)proces}} over smalende godslastering). Beledigingen zijn in beperkte mate toegestaan (zie {{Wp|Belediging}}). Overigens is het bekritiseren of belachelijk maken van de islam niet zonder risico, zie bijvoorbeeld de film {{Wp|Submission}} uit 2004 (die {{Wp|Theo van Gogh (regisseur)|Theo van Gogh}} het leven kostte) en de wereldwijde gevolgen van {{Wp|Cartoons over Mohammed in Jyllands-Posten}}; veel schrijvers en artiesten leggen zich daarom in dit opzicht zelf-censuur op of komen onder strenge beveiliging te staan als ze dat niet doen (vanwege bedreigingen die het gevolg zijn).

==== Benodigde kwalificaties ====
Voor het schrijven van een column moet je heel wat in huis hebben:
* Een vlotte pen. Hiervoor is geen recept te geven. Wat kan helpen:
** Ruime ervaring opbouwen met het schrijven van allerlei soorten teksten en bewijzen dat je daar goed in bent. Veel oefenen is dus niet voldoende, laat je teksten ook beoordelen door bijvoorbeeld docenten of coaches.
** Veel columns van veel verschillende columnisten lezen of beluisteren en deze analyseren: wat maakt ze goed, wat is hun opbouw, schrijfstijl, welke trucs passen ze toe. Sommige columns zijn te vinden op internet, maar meestal zitten ze daar achter een betaalmuur vanwege auteursrechten. Soms worden columns gebundeld; die kun je vinden via [https://search.worldcat.org/nl/ Worldcat] (gebruik gewoon zoekwoord &quot;columns&quot; en stel de taal desgewenst in op Nederlands).
* Inspiratie om elke week (dag, maand, afhankelijk van de frequentie van de column) een nieuw onderwerp aan te snijden en daar steeds wat zinnigs over te melden.
* Onder tijdsdruk kunnen werken: een columnist heeft immers te maken met een deadline (vanwege de vaste frequentie).

=== Essay ===
Een {{Wp|essay}} is een subjectieve tekst over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp. De schrijver geeft een persoonlijke visie op het onderwerp en levert daarbij een overtuigend betoog. De schrijver hoeft geen specialist op het onderwerp te zijn. Het taalgebruik is zeer verzorgd. Een essay is meestal langer dan een column, het kan gaan van een krantenpagina tot de omvang van een (dun) boek.

==== Kenmerken ====
* Een essay is een schriftelijk betoog, een beschouwing over een zelfgekozen onderwerp. 
* Het onderwerp is wetenschappelijk, cultureel of filosofisch en is naar buiten gericht, op de maatschappij en/of de wereld. Waar ergert de schrijver zich aan? Wat wil hij/zij veranderen?
* Er is één centraal thema: een idee of een briljante gedachte. 
* De schrijver heeft iets te zeggen, stelt een kwestie aan de orde en geeft daarover zijn/haar mening, neemt een standpunt in. De tekst is dus subjectief. Het kan bijvoorbeeld gaan om een pleidooi met een stelling of om een visie op feiten of gebeurtenissen. Het doel is de lezer aan het denken zetten.
* Daarbij maakt de schrijver duidelijk waarom dit onderwerp of deze kwestie is gekozen en wat het onderwerp voor de schrijver betekent, daarbij deelt de schrijver persoonlijke ervaringen. 
* De formulering is zo precies mogelijk (niet vaag, niet algemeen). Het taalgebruik is beeldend. Er worden concrete gebeurtenissen en voorbeelden beschreven, ontleend aan de dagelijkse werkelijkheid. 
* De compositie is helder en duidelijk. 
* De taal is zeer verzorgd en stijlvol. De tekst is prettig leesbaar, zonder uitweidingen die niet tot de conclusie leiden. 
* Het betoog hoeft niet in een keurige rechte lijn te verlopen.

==== Opbouw ====
Het doel is een coherent betoog. 
# Opening en inleiding. Dat kan bijvoorbeeld met een actuele kwestie, een anekdote of de aankondiging van het thema. 
# Scherpe probleemstelling, bijvoorbeeld een dilemma, geschil of andere kwestie. Gevolgd door de doelstelling, het standpunt van de schrijver en/of een stelling. 
# De hoofdtekst bevat argumenten waarmee de stelling of het standpunt wordt onderbouwd, een bewijsvoering met feiten en dwarsverbanden, oplossingen, bekeken vanuit diverse invalshoeken.
# Conclusie en slot.

==== Voorbeelden van essays ====
* ''Essais'' door de Franse schrijver Michel de Montaigne, de schepper van dit literaire genre, gepubliceerd in 1580. Deel 1 (57 essays) zijn in het Nederlands te lezen op [https://www.montaigne-essays.nl/ Montaigne-essays]&lt;ref&gt;Vertaald door &quot;onze eigen&quot; [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]&lt;/ref&gt;, of natuurlijk in boeken met dezelfde titel uit de bibliotheek of boekwinkel. Voor een toelichting: zie [[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre I|Samenvatting van de Essais: Livre I]]. 
* Zie {{Wp|Essay#Essayisten|Essayisten}}. NB De hier genoemde schrijvers hebben niet uitsluitend essays geschreven, maar ook andere soorten teksten.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>1froqrxyuj5qjhjyc97imb5gn0wz7uu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429165</id>
      <parentid>429164</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T09:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Column */</comment>
      <origin>429165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8262" sha1="801ngqoj3c8s4fi2ist6lzpa9gxb3m5" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}
Een {{Wp|Betoog|betoog}} gaat uit van een stelling waarvoor bewijs wordt aangevoerd. Het doel kan zijn om de lezer aan het denken te zetten. 

==Vorm==
Een betoog bestaat bijna altijd uit de volgende onderdelen:
* Een inleiding. In de inleiding staat meestal letterlijk de besproken stelling, maar eerst wordt het onderwerp aangehaald door middel van:
** Een actualiteit, bijvoorbeeld als het onderwerp pas nog in het nieuws was
** Een stukje geschiedenis over het onderwerp
** Het belang van de lezer (&quot;heeft u ook altijd zo'n last van ...?&quot;)
** Een voorbeeld
** Of een anekdote.
* Een middenstuk. Dit is het grootste gedeelte van je artikel. Hierin neem je een aantal argumenten door die je stelling verdedigen, en probeer je de lezer van je stelling te overtuigen. Ook kun je een of meerdere tegenargumenten ter sprake brengen om die vervolgens te ontkrachten.
* Een slot. In het slot wordt het verhaal eventueel kort samengevat, de stelling wordt herhaald en het is belangrijk om af te sluiten met een leuke oneliner of een mooie woordspeling. Te vaak gebruikte uitdrukkingen als &quot;de toekomst zal het leren&quot; zijn flauw en daarom af te raden.

== Voorbeelden ==

=== Opinieartikel ===
Een {{Wp|Opiniestuk|opinieartikel}} is een tekst waarin een standpunt wordt verdedigd. Het wordt meestal in een krant of  {{Wp|Opinieblad|opinietijdschrift}} gepubliceerd.

=== Column ===
Een {{Wp|Column|column}} is een regelmatig verschijnend, kort stukje proza van een bepaalde auteur, de columnist. Een column verschijnt met een vaste frequentie (bijvoorbeeld wekelijks, dagelijks of maandelijks) als geschreven tekst in een krant, tijdschrift of op internet (bijvoorbeeld als blog), of als gesproken tekst tijdens een tv- of radio-uitzending of in een podcast. Een column heeft een vaste omvang.  

Een column moet in ieder geval verrassend zijn: bijvoorbeeld met een twist die de lezer niet verwacht, een nieuw inzicht, een opmerkelijke oplossing voor een nijpend maatschappelijk probleem, een vergezicht of een zorgwekkende of juist optimistische stemmende ontwikkeling bij een bepaalde groep.

==== Vrijheid van meningsuiting ====
Een column mag over van alles gaan, van huiselijke voorvallen tot de wereldpolitiek, steeds geheel naar keuze van de columnist. De aanleiding is vaak een actuele gebeurtenis. Een redactie mag niet een onderwerp voorschrijven waarover een columnist schrijft. Wel is het mogelijk dat columns onder een bepaald thema verschijnen, bijvoorbeeld ''Het Spel en de Knikkers'' (over economie) van 
Frank Kalshoven in ''de Volkskrant'' en de Midden-Oosten columns van Carolien Roelants in ''NRC''. 

Een columnist heeft het volledige recht van vrije meningsuiting; een redactie zal zelden ingrijpen, alleen als een tekst tegen de bescherming van grondrechten indruist (zoals discriminatie) of strafbaar is (zoals oproepen tot haat of moord). Ook spot, iets belachelijk maken, en zelfs godslastering zijn in Nederland juridisch toegestaan (zie bijvoorbeeld het {{wp|Ezel(s)proces}} over smalende godslastering). Beledigingen zijn in beperkte mate toegestaan (zie {{Wp|Belediging}}). Overigens is het bekritiseren of belachelijk maken van de islam niet zonder risico, zie bijvoorbeeld de film {{Wp|Submission}} uit 2004 (die {{Wp|Theo van Gogh (regisseur)|Theo van Gogh}} het leven kostte) en de wereldwijde gevolgen van {{Wp|Cartoons over Mohammed in Jyllands-Posten}}; veel schrijvers en artiesten leggen zich daarom in dit opzicht zelf-censuur op of komen onder strenge beveiliging te staan als ze dat niet doen (vanwege bedreigingen die het gevolg zijn).

==== Benodigde kwalificaties ====
Voor het schrijven van een column moet je heel wat in huis hebben:
* Zie de paragraaf [[Schrijven/Teksten#Gewenste kwalificaties|Gewenste kwalificaties]] in het eerste hoofdstuk. Bovendien:
* Een vlotte pen. Hiervoor is geen recept te geven wel enkele tips:
** Bouw ruime ervaring op met het schrijven van columns, vóórdat je aan het echte werk begint. En bewijs dat je daar goed in bent/wordt. Veel oefenen alléén is echter niet voldoende, laat ze ook beoordelen door bijvoorbeeld docenten of coaches en laat hen aanwijzingen geven.
*** Wellicht kun je columns schrijven voor een clubblad, de buurtkrant of een plaatselijke huis-aan-huiskrant. Meestal is dat vrijwilligerswerk (maar je doet het voorlopig niet om het geld, maar om ervaring op te doen en te leren). Vraag redactieleden steeds serieus om feedback op je ingeleverde columns, het gaat je niet om complimenten maar om verbeterpunten.
** Lees en/of beluister veel columns van veel verschillende columnisten en analyseer hen: wat maakt ze goed, wat is hun opbouw, schrijfstijl, welke trucs passen ze toe? Sommige columns zijn te vinden op internet, maar meestal zitten ze daar achter een betaalmuur vanwege auteursrechten. Soms worden columns gebundeld; die kun je vinden via [https://search.worldcat.org/nl/ Worldcat] (gebruik gewoon zoekwoord &quot;columns&quot; en stel de taal desgewenst in op Nederlands).
* Inspiratie om elke week (dag, maand, afhankelijk van de frequentie van de column) een nieuw onderwerp aan te snijden en daar steeds wat zinnigs over te melden.
* Onder tijdsdruk kunnen werken: een columnist heeft immers te maken met een deadline (vanwege de vaste frequentie).

=== Essay ===
Een {{Wp|essay}} is een subjectieve tekst over een wetenschappelijk, cultureel of filosofisch onderwerp. De schrijver geeft een persoonlijke visie op het onderwerp en levert daarbij een overtuigend betoog. De schrijver hoeft geen specialist op het onderwerp te zijn. Het taalgebruik is zeer verzorgd. Een essay is meestal langer dan een column, het kan gaan van een krantenpagina tot de omvang van een (dun) boek.

==== Kenmerken ====
* Een essay is een schriftelijk betoog, een beschouwing over een zelfgekozen onderwerp. 
* Het onderwerp is wetenschappelijk, cultureel of filosofisch en is naar buiten gericht, op de maatschappij en/of de wereld. Waar ergert de schrijver zich aan? Wat wil hij/zij veranderen?
* Er is één centraal thema: een idee of een briljante gedachte. 
* De schrijver heeft iets te zeggen, stelt een kwestie aan de orde en geeft daarover zijn/haar mening, neemt een standpunt in. De tekst is dus subjectief. Het kan bijvoorbeeld gaan om een pleidooi met een stelling of om een visie op feiten of gebeurtenissen. Het doel is de lezer aan het denken zetten.
* Daarbij maakt de schrijver duidelijk waarom dit onderwerp of deze kwestie is gekozen en wat het onderwerp voor de schrijver betekent, daarbij deelt de schrijver persoonlijke ervaringen. 
* De formulering is zo precies mogelijk (niet vaag, niet algemeen). Het taalgebruik is beeldend. Er worden concrete gebeurtenissen en voorbeelden beschreven, ontleend aan de dagelijkse werkelijkheid. 
* De compositie is helder en duidelijk. 
* De taal is zeer verzorgd en stijlvol. De tekst is prettig leesbaar, zonder uitweidingen die niet tot de conclusie leiden. 
* Het betoog hoeft niet in een keurige rechte lijn te verlopen.

==== Opbouw ====
Het doel is een coherent betoog. 
# Opening en inleiding. Dat kan bijvoorbeeld met een actuele kwestie, een anekdote of de aankondiging van het thema. 
# Scherpe probleemstelling, bijvoorbeeld een dilemma, geschil of andere kwestie. Gevolgd door de doelstelling, het standpunt van de schrijver en/of een stelling. 
# De hoofdtekst bevat argumenten waarmee de stelling of het standpunt wordt onderbouwd, een bewijsvoering met feiten en dwarsverbanden, oplossingen, bekeken vanuit diverse invalshoeken.
# Conclusie en slot.

==== Voorbeelden van essays ====
* ''Essais'' door de Franse schrijver Michel de Montaigne, de schepper van dit literaire genre, gepubliceerd in 1580. Deel 1 (57 essays) zijn in het Nederlands te lezen op [https://www.montaigne-essays.nl/ Montaigne-essays]&lt;ref&gt;Vertaald door &quot;onze eigen&quot; [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules Grandgagnage]]&lt;/ref&gt;, of natuurlijk in boeken met dezelfde titel uit de bibliotheek of boekwinkel. Voor een toelichting: zie [[Michel de Montaigne/Samenvatting van de Essais: Livre I|Samenvatting van de Essais: Livre I]]. 
* Zie {{Wp|Essay#Essayisten|Essayisten}}. NB De hier genoemde schrijvers hebben niet uitsluitend essays geschreven, maar ook andere soorten teksten.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>801ngqoj3c8s4fi2ist6lzpa9gxb3m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Schrijfproces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46422</id>
    <revision>
      <id>429158</id>
      <parentid>429142</parentid>
      <timestamp>2026-08-19T05:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Uitbreiding titel</comment>
      <origin>429158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6925" sha1="buowaos4qotehbn1evcf8wk7t4wictz" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het '''onderwerp'''. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdracht krijgen van een opdrachtgever. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: met welk '''doel''' en voor welke '''doelgroep''' ga je schrijven? Welke boodschap wil je overbrengen, welk punt wil je maken, wat wil je bereiken?
# Bepaal het '''medium''' voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een nota, toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven. Voor het [[Kookboek]] geldt bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Infobox recept|sjabloon]], voor een Wikivoyage-pagina een [[Wikivoyage:Sjabloon-index#Pagina's_genereren|strak format]] dat afhankelijk is van het soort beschrijving.
# '''Afbakening''': Concretiseer het onderwerp en baken het goed af. Waar zal de tekst precies over gaan? Wat wel en wat niet? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen? 
## Als je voor een opdrachtgever schrijft: koppel wat je tot nu toe hebt bedacht terug naar de opdrachtgever en stel vragen over wat nog niet duidelijk is. Is dit inderdaad een goede invulling van de opdracht? Is dit wat de opdrachtgever bedoelde? Zo niet, dan kun je dat nu nog gemakkelijk aanpassen. Pauzeer daarom het schrijfproces totdat je antwoord hebt.
# Bedenk een toepasselijke en/of pakkende '''titel'''. Een toepasselijke titel laat in één oogopslag zien waar de tekst over gaat. Een pakkende titel nodigt uit om verder te lezen; soms kan het dan nodig zijn om dan nog een {{wp|Boektitel#Ondertitel|ondertitel}} te gebruiken om te laten zien waar de tekst over gaat. 
# Bedenk welke '''sub-onderwerpen''' aan bod komen. Wat zijn hoofdzaken en wat zijn bijzaken? Concentreer je op de hoofdzaken. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen ''Inleiding'' en ''Slot'' uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de ''[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]]'' toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Vaak is eerst nog '''onderzoek''' nodig voordat je kunt beginnen met schrijven. Stel voor jezelf vragen op waarop je nog geen antwoord hebt, maar die wel voor de tekst van belang zijn. Welke gegevens en informatie mis je nog? Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
# Het '''schrijven''' van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Bied echte informatie, iets dat de moeite van het lezen waard is. Denk vanuit de lezer: op welke vragen wil die antwoord krijgen? Behandel vragen die beginnen met: Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? etc.
## Schrijf in korte zinnen. Afhankelijk van de doelgroep: vermijd moeilijke woorden zoveel mogelijk, leg ze anders eerst uit als je niet mag veronderstellen dat de doelgroep ze al kent. Maar vaktermen mogen gerust gebruikt worden in een artikel voor vakgenoten. 
## Zorg dat de tekst voor één uitleg vatbaar is, zodat de lezer precies begrijpt wat je bedoelt. 
## Gebruik toepasselijke voorbeelden om iets uit te leggen.
## Gebruik illustraties die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. Afbeeldingen en andere media uit [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] zijn allemaal toegestaan, mits je je aan de voorwaarden uit het betreffende bestand houdt (o.a. naamsvermelding). Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Deel_I_Basis#Zoeken|Zoeken]] voor het vinden van geschikte afbeeldingen.
## Overdaad schaadt! Wees kritisch: wat moet per se wel in de tekst en wat is overbodig, wat draagt niet bij aan het punt dat je wilt maken? De meeste bijvoeglijke naamwoorden kunnen bijvoorbeeld weggelaten worden.
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer '''kritisch''' helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de spelling en {{Wp|interpunctie}} correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Is het stuk boeiend en goed leesbaar voor anderen? Schrijven is schrappen en weggooien! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
# Als je vindt dat de tekst klaar is: pas nog eenmaal de automatische '''spellingscontrole''' toe. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>buowaos4qotehbn1evcf8wk7t4wictz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>