Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Delen van Duitsland

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>nlwikisource</dbname>
    <base>https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikisource</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikisource</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Overleg hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Auteur</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg auteur</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg pagina</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Index</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Overleg index</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Delen van Duitsland</title>
    <ns>100</ns>
    <id>43569</id>
    <revision>
      <id>218998</id>
      <parentid>218853</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T19:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>+bron</comment>
      <origin>218998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51878" sha1="sjx60l49bswk2yv6ze647m4dinb4gso" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam         = Geschiedenis van delen van Duitsland
| afbeelding   = Quaternion Eagle by Jost de Negker.jpg
| alt          = Quaternionadelaar uit 1510 van het Heilige Roomse Rijk met de wapens van de belangrijkste Duitse vorstendommen
| beschrijving = Bronnen bij de geschiedenis van delen van Duitsland en [[w:nl:Deelstaten van Duitsland|bondslanden]].
}}
== Anhalt-Dessau ==
;Henriëtte Amalia van Anhalt-Dessau (1666-1726)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Leeuwaerden den 2 Maert|‘Leeuwaerden den 2 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Mevrouwe de Princesse Douariere van Nassau’).

;Marie Eleonore van Anhalt-Dessau (1671-1756)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Leeuwaerden den 2 Maert|‘Leeuwaerden den 2 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘de Hertoginne van Radzivil’).

== Graafschap Hanau ==
;Willem I van Hessen-Kassel (1743-1821)
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Frankfort den 26 January|‘Frankfort den 26 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Graafschap Rantzau ==
;Christian Detlev zu Rantzau (1670-1721)
*Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/Hamburg den 19 January|‘Hamburg den 19 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Graafschap Rietberg ==
;Jan III van Rietberg
*Anoniem ([10 februari 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/10 februari/Nederlandtsche tijdinghe den 9. Februarij|‘Nederlandtsche tijdinghe den 9. Februarij’, alinea 11]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].

== Graafschap Schaumburg ==
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Het Crijchsvolck vanden Coninc van Denemercken|‘Het Crijchsvolck vanden Coninc van Denemercken […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Graefschap Schouwenburgh’).

== Graafschap Solms-Laubach ==
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Graafschap Sponheim ==
*Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (2)#art1al3|‘Wt Amsterdam ix. Oct.’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (23 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 oktober (1)#art4|‘Wt Oppenheym 9. October’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6.
*Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/Hanau den 9 January|‘Hanau den 9 January’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Groothertogdom Berg ==
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Hanau-Münzenberg ==
;Catharina Belgica van Nassau (1578-1648)
*Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/In de Pfalts|‘In de Pfalts staet alles in vorige terminis, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘de Gravinne van Hanau’).
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/Die Gravinne van Hanou|‘Die Gravinne van Hanou […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Gottorp ==
;Hedwig Sophia van Zweden (1681-1708)
*Anoniem (18 februari 1700) [[Amsterdamsche Courant/1700/Nummer 21/Sleswig den 11 February|‘Sleswig den 11 February’]], ''Amsterdamse Donderdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1] (vermeld als ‘de Hertoginne van Holsteyn Gottorp’).

== Hertogdom Kleef ==
*Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Ceulen den 29. dito|‘Wt Ceulen den 29. dito. [= 29 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/De Clevische, ende Gulicksche Landen|‘De Clevische, ende Gulicksche Landen, ende Vorstendommen, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Palts-Zweibrücken ==
=== Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk ===
;17e eeuw
*Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8/Een ander van den 21 dito|‘Een ander van den 21 dito. [= brief uit Keulen, 21 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Vorsten en leden van vorstenhuizen ===
;Frederik van Palts-Zweibrücken (1616-1661)
*Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8/Een ander van den 21 dito|‘Een ander van den 21 dito. [= brief uit Keulen, 21 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Johan II van Palts-Zweibrücken (1584-1635)
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/Wt Ceulen, den 20. dito|‘Wt Ceulen, den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Pommeren ==
=== Historische figuren ===
;Pascovius, Friedrich (1600-1670)
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Hamburgh, den 14 dito|‘Uyt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1653]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

== Hertogdom Saksen-Coburg (1596-1633) ==
;Johan Casimir van Saksen-Coburg (1564-1633)
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Saksen-Coburg en Gotha ==
;Lodewijk August van Saksen-Coburg en Gotha
*Anoniem (24 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 214/Hertog August van Saksen Coburg Gotha|‘Hertog August van Saksen Coburg Gotha [...]’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;1].

== Hertogdom Saksen-Eisenach (1596-1638) ==
;Johan Ernst van Saksen-Eisenach (1566-1638)
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Saksen-Lauenburg ==
;Frans Karel van Saksen-Lauenburg (1594-1660)
*Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (2)#art4al3|‘Wt Lyptzich vanden 10. ditto. [= 10 september 1620]’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7 (vermeld als ‘Hoptman Sachsen Louenberch’).

== Hertogdom Saksen-Meiningen ==
;Adelheid van Saksen-Meiningen (1792-1849)
*Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Frankfort den 27 Augustus|‘Frankfort den 27 Augustus’, alinea 2]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

Bernhard II van Saksen-Meiningen (1800-1882)
*Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Frankfort den 27 Augustus|‘Frankfort den 27 Augustus’, alinea 2]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Hessen-Rheinfels ==
;Karel van Hessen-Wanfried (1649-1711)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Ceulen den 2 Maert|‘Ceulen den 2 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Carel van Hessen-Rhijnfels’)

== Keurvorstendom Trier ==
=== Vorsten ===
;Lothar van Metternich (1551-1623)
*Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al8|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 8]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.
*Johan Schweicthard Eerts Bisschop tot Mens, Lotharius Eerts-Bisschop tot Trier, Ferdinandus Eerts-Bisschop te Ceulen, Hans Georg, Hertoch van Saxen, Maximiliaen, Palts-Grave aenden Rhijn, Hertoch in Oueren, ende neder Beyeren, Ludwig, Lant-grave tot Hessen (1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Copia des Briefs vande Keur-Vorsten, ende Vorsten tot Mulhausen, vergadert|''Copia des Briefs vande Keur-Vorsten, ende Vorsten tot Mulhausen, vergadert aenden Cheur-Vorst Pfaltsz-Grave'', […]]], Hantwerpen: Abraham Verhoeuen.

== Koninkrijk Hannover ==
*Anoniem (29 juni 1852) [[Groninger Courant/Jaargang 111/Nummer 52/Duitschland|‘Duitschland’]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Mecklenburg-Schwerin ==
;Christiaan Lodewijk I van Mecklenburg-Schwerin (1623-1692)
*Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Regensburg den 20 dito|‘Regensburg den 20 dito. [= 20 januari 1670]’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Helena van Mecklenburg-Schwerin (1814-1858)
*Anoniem (8 augustus 1839) [[De Noordbrabanter/1839/Nummer 95/Het vertrek van den Hertog van Orléans|‘Parijs, den 4den Augustus. Het vertrek van den Hertog van Orléans voor de reis naar het zuiden van Frankrijk is op Vrijdag den 9den dezer bepaald. […]’]], ''Noord-Brabander'', [p.&amp;nbsp;1].

== Mecklenburg-Strelitz ==
;Louise van Mecklenburg-Strelitz (1776-1810)
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Berlyn den 15 van Sprokkelmaand|‘Berlyn den 15 van Sprokkelmaand [= 15 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (6 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 54/Berlyn den 25 van Sprokkelmaand|‘Berlyn den 25 van Sprokkelmaand [= 25 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Nassau-Saarbrücken ==
;Lodewijk Crato van Nassau-Saarbrücken (1663-1713)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/’s Gravenhage den 4 Maert|‘’s Gravenhage den 4 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Nedersaksische Kreis ==
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Oock verstontmen van Hamburgh|‘Oock verstontmen van Hamburgh […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Oettingen-Wallerstein ==
;Wolfgang IV van Oettingen-Wallerstein (1626-1708)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Adrianopolen den 29 January|‘Adrianopolen den 29 January’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Palts-Zweibrücken ==
;Johan II van Palts-Zweibrücken (1584-1635)
*Iohan George Hertoghe van Saxen ende Keurvorst (25 september 1620) ''[[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (3)|Copye vande Antwoorde geschreuen by den Keurvorst van Saxen, aenden Pfaltz-Graeff Jan, Stadt-houder tot Heydelberch]]'', T’Hantwerpen: By Abraham Verhoeven.

== Prinsaartsbisdom Bremen ==
*Anoniem (19 september 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 38/Uyt Hamburgh den 3 dito|‘Uyt Hamburgh den 3 dito. [= 3 september 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

== Prinsbisdom Augsburg ==
;Hendrik V van Köringen (1570-1646)
*Anoniem (30 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 juli (2)#art1|‘Wt Dilinghen den 13. Julij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

== Prinsbisdom Bamberg ==
;Johann Gottfried von Aschhausen (1575-1622)
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (2)#art3|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

== Prinsbisdom Fulda ==
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt Mentz den 27. April, 1621|‘VVt Mentz den 27. April, 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Prinsbisdom Münster ==
;17e eeuw
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Eenige Compagnie Ruyters|‘Eenige Compagnie Ruyters met een deel voet volc zijn op naer het Stift van Munster, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/Onse Ruyterije|‘Onse Ruyterije […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Prinsbisdom Paderborn ==
*Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/21 april/Wt Ceulen, den 17. April|‘Wt Ceulen, den 17. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

== Prinsbisdom Passau ==
;17e eeuw
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/21 augustus/VVt Ceulen, den 15. Augusti|‘VVt Ceulen, den 15. Augusti’, alinea 3-4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

== Pruisisch Opper-Gelre ==
*Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/Berlyn den 23 September|‘Berlyn den 23 September’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Rijksstad Neurenberg ==
;17e eeuw
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Furtz den 19. dito|‘Wt Furtz den 19. dito. [= 19 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Rügen (eiland) ==
*Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Straelsont den 3 September|‘Straelsont den 3 September’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Sleeswijk-Holstein ==
;Frederik III van Sleeswijk-Holstein-Gottorp (1597-1659)
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Dresden den 20. dito|‘Wt Dresden den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Die Hertoch van Holsteyn’).

== Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Plön ==
;Johan Adolf van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Plön (1634-1738)
*Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/’s Gravenhage den 27 July|‘’s Gravenhage den 27 July’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘de Hertog van Holstein Pleun’).

== Voor-Pommeren ==
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Hamburgh, den 14 dito|‘Uyt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1653]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

== Vorstendom Brunswijk-Wolfenbüttel-Bevern ==
;Elisabeth Christine van Brunswijk-Bevern (1715-1797)
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Berlyn den 26 January|‘Berlyn den 26 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Vorstendom Hohenzollern-Sigmaringen ==
=== Vorsten en leden van vorstenhuizen ===
;Eitel Frederik van Hohenzollern-Sigmaringen (1582-1625)
*Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (2)#art3|‘Wt Colen 9. Octobris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5 (vermeld als ‘den Graue van Hohenzoller’).
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Aughsburgh den 3. Martij|‘Wt Aughsburgh den 3. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘de nieuwe Cardinael van Hooghenzaller’).

== Vorstendom Palts-Neuburg ==
;Wolfgang Willem van Palts-Neuburg (1578-1653)
*Anoniem (9 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/9 december (2)#art2|‘VVt Munchen daer t’hoff van den Hertoch van Beyeren is’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8 (vermeld als ‘Princeps Neoburgensis’).
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Augsburgh den 19. dito|‘Wt Augsburgh den 19. dito. [= 19 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Vorstendom Palts-Simmers ==
=== Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk ===
;17e eeuw
*Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8/Een ander van den 21 dito|‘Een ander van den 21 dito. [= brief uit Keulen, 21 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Vorsten en leden van vorstenhuizen ===
;Lodewijk Filips van Palts-Simmern (1602-1655)
*Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art3|‘VVt den Haghe den 20. Nouember’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7 (vermeld als ‘den Broeder van den Pals-grave’).
*Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8/Een ander van den 21 dito|‘Een ander van den 21 dito. [= brief uit Keulen, 21 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

== Vorstendom Schwarzenberg ==
;Joseph I van Schwarzenberg (1722-1782)
*Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/Weenen den 3 January|‘Weenen den 3 January’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Zweeds Pommeren ==
*Anoniem (18 oktober 1650) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1650/Nummer 43/Van de Maynstroom den 9 dito|‘Van de Maynstroom den 9 dito. [= 9 oktober 1650]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Hamburgh, den 14 dito|‘Uyt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1653]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

== Overige bondslanden en regio’s ==
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Anhalt-Bernburg|Anhalt-Bernburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Vorstendom Ansbach|Ansbach]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Baden|Baden]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Markgraafschap Baden-Baden|Baden-Baden]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Baden-Durlach|Baden-Durlach]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Beieren|Beieren]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Mark Brandenburg|Brandenburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Brunswijk-Lüneburg|Brunswijk-Lüneburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Brunswijk-Wolfenbüttel|Brunswijk-Wolfenbüttel]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hertogdom Gulik|Gulik]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hessen-Darmstadt|Hessen-Darmstadt]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hessen-Kassel|Hessen-Kassel]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hohenlohe-Weikersheim|Hohenlohe-Weikersheim]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hohenzollern-Hechingen|Hohenzollern-Hechingen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Keurvorstendom Keulen|Keulen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Keurvorstendom Mainz|Mainz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Nassau-Siegen|Nassau-Siegen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Neder-Lausitz|Neder-Lausitz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Oost-Friesland|Oost-Friesland]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Opper-Lausitz|Opper-Lausitz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Opper-Palts|Opper-Palts]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Palts|Palts]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Palts-Neuburg|Palts-Neuburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Pruisen|Pruisen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Saksen|Saksen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Saksen-Altenburg|Saksen-Altenburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Saksen-Weimar|Saksen-Weimar]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Solms-Braunfels|Solms-Braunfels]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Solms-Rödelheim|Solms-Rödelheim]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Prinsbisdom Spiers|Spiers]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Waldeck-Pyrmont|Waldeck-Pyrmont]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Württemberg|Württemberg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Prinsbisdom Würzburg|Würzburg]]

== Plaatsen; afzonderlijk ==
;Ahrweiler
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Arwijler’).

;Altrip
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt den Palts den 27. dito|‘VVt den Palts den 27. dito. [= 27 april 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].

;Auerbach, Hessen
*Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/12 december/VVt der Bergstraten, den 2. December|‘VVt der Bergstraten, den 2. December’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].

;Bad Soden am Taunus
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 3#art3|‘VVt Franckfort in Decembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Baruth bei Bautzen
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art1|‘Tijdinghe vvt Bohemen van des vyants Hooft-leger by Gorlits’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4 (Baruth bei Bautzen vermeld als ‘Barut’).

;Bayerbach (Rottal-Inn)
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al15|‘Met Brieuen wt weenen van v. Augusti’, alinea 15]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8 (vermeld als ‘Bayrbach’).

;Bensheim
*Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/12 december/VVt der Bergstraten, den 2. December|‘VVt der Bergstraten, den 2. December’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].

;Berlijn
*Anoniem (22 november 1831) [[Groninger Courant/1831/Nummer 93/Berlijn den 14 November|‘Berlijn den 14 November’]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (3 april 1937) [[De Telegraaf/Jaargang 45/Nummer 16746/Avondblad/Berlijn beleefde eens een periode van Nederlandsche cultuur|‘Berlijn beleefde eens een periode van Nederlandsche cultuur. Groot was de invloed van Louise van Oranje. Uiteindelijk is niet veel meer van dit alles te merken’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5.

;Biberach an der Riß
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Bischofsheim (Maintal)
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Bisschopsheym’).

;Bischofswerda
*Anoniem (23 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 september (2)#art4|‘VVt Dresden den 4. Sept’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Bislich
*Anoniem ([augustus 1620]) ''[[Eygentlicke afbeeldinge van het Legher Ed. H. M. Heeren Staten ende sijn Princelijcke Exelentie, met alle ghelegentheydt van dien|Eygentlicke afbeeldinge van het Legher Ed. H. M. Heeren Staten ende sijn Princelijcke Exelentie, met alle ghelegentheydt van dien. Midtsgaders de Afbeeldinghe der Stadt Weesel, ende de om leggende plaetsen, daer hem onse partyen houden]]'' [nieuwsprent], Leyden: Niclaes Geelkerck.

;Bonn
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem ([ca. 3] november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 3 november#art1|‘Tijdinghe wt Ceulen, ende des Marquis Spinola Legher, 24. Octobris. 1620’, alinea 3-4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Braubach
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al4|‘Wt Ceulen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Braunschweig
*Anoniem (16 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 juli (1)#art4|‘Wt Ceulen van 21. ditto. [= 21 juni 1620]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Bremen
*Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Hamborgh den 19 Augusti|‘Hamborgh den 19 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&amp;nbsp;1].

;Bretzenheim
*Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (1)#art2|‘VVt Ments van 10. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7 (vermeld als ‘Breizenheim’).

;Brounevelt (= Braunfels?)
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Franckfort den 5. Martij|‘Wt Franckfort den 5. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Seckbach’).

;Büderich (Werl)
*Kaiser, F. (1855) [[Album der Natuur/1855/Bovennatuurlijk Krijgsheer, Kaiser|‘Het bovennatuurlijk krijgsheer, gezien bij Büderich den 22 Januarij 1854’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;123-127.

;Buxtehude
*Anoniem (19 september 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 38/Uyt Hamburgh den 3 dito|‘Uyt Hamburgh den 3 dito. [= 3 september 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

;Darmstadt-Arheiligen
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 20. dito|‘VVt Franckfoort den 20. dito. [= 20 september 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Demmin
*Anoniem (18 oktober 1650) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1650/Nummer 43/Van de Maynstroom den 9 dito|‘Van de Maynstroom den 9 dito. [= 9 oktober 1650]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2] (Demmin vermeld als ‘Dommin’).

;Diez-Freiendiez
*Anoniem (4 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 september#art2|‘Wt den Elsz van 24. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Dillenburg
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Dillingen an der Donau
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art3al2|‘Wt Vlm 2. Junij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Dortmund
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Durlach
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVtten Pals den 18. dito|‘VVtten Pals den 18. dito. [= 18 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Tourlach’).

;Düsseldorf
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Edingen-Neckarhausen
*Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVtte Berghstraet den 4. dito|‘VVtte Berghstraet den 4. dito. [= 4 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Neckerhuysen’).
*Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVtten Pals den 14. dito|‘VVtten Pals den 14. dito. [= 14 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Neckerhuysen’).
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVtten Pals den 18. dito|‘VVtten Pals den 18. dito. [= 18 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Neckerhuysen’).

;Emmerik
*Anoniem (19 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/19 mei (2)#art1al6|‘Hollandsche nieuwe Tijdinghen, te weten, hoemen in Hollandt de strenge Placcaten, die tegen de Arminianen ghemaeckt sijn, soeckt in ’t werck te stellen, ende te executeren, met hun het prediken te beletten, ende de Predikanten te vanghen’, alinea 6]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al11|‘Wt Ceulen’, alinea 11]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.
*Anoniem (5 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 september#art1al9|‘Verhael hoe dat zijn Excellentie Marquis Spinola is over den Rhijn ghemarcheert, ende ghetrocken naer Franckfort’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Engers
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al2|‘Wt Ceulen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/28 augustus/VVt Ceulen den 25 dito|‘VVt Ceulen den 25 dito. [= 25 augustus 1620]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Tol Engens’).

;Enkheim (Bergen-Enkheim)
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Enckenheym’).

;Enkirch
*Anoniem (30 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 december (3)#art1|‘Tijdinghe wt Pfalts-Grauen Lant, wt den Legher van sijn Exc. den Marquis Spinola. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3.

;Erfurt
*Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Neurenburch den 26 dito|‘Wt Neurenburch den 26 dito. [= 26 mei 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Effort’).

;Erfurt; Karl Wilhelm Adam van Breitbach-Bürresheim (....-1770)
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Frankfort den 26 January|‘Frankfort den 26 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Flamersheim
*Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Ceulen den 29. dito|‘Wt Ceulen den 29. dito. [= 29 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Frankfurt-Bockenheim
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Frankfurt-Fechenheim
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Fechenheym’).

;Frankfurt-Hausen
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Frankfurt-Rödelheim
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Frankfurt-Schwanheim
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Frankfurt-Seckbach
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Seckbach’).

;Friedberg (Hessen)
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt Francfoort den 19 dito|‘VVt Francfoort den 19 dito. [= 19 januari 1621]’, alinea 3-4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Geldern
*Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Dordrecht den 3 dito|‘Wt Dordrecht den 3 dito. [= 3 juni 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

;Gelnhausen
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt Francfoort den 19 dito|‘VVt Francfoort den 19 dito. [= 19 januari 1621]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Gernsheim (Gentsheym)
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2].

;Greifswald
*Anoniem (18 oktober 1650) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1650/Nummer 43/Van de Maynstroom den 9 dito|‘Van de Maynstroom den 9 dito. [= 9 oktober 1650]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2] (Greifswald vermeld als ‘Grijpswolde’).

;Griethausen
*Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Maestricht|‘Wt Maestricht’, alinea 3-6]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&amp;nbsp;2] (Griethausen vermeld als ‘Griethuysen’).

;Guben
*Anoniem (11 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/11 december (1)#art3|‘VVt Spemberg in der Lausnitz’, alinea 2-3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.
*Anoniem (11 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/11 december (1)#art5|‘Tijdinghe vvt Buddissin den 19 Nouember, 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Gulik
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Guylich’).

;Guntersblum
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Franckfoort, den 11. October|‘VVt Franckfoort, den 11. October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Günzburg
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art3al2|‘Wt Vlm 2. Junij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5al4|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Hadamar
*Anoniem (4 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 september#art2|‘Wt den Elsz van 24. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Halle (Saale)
*Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Leipsigh den 6. Martij|‘Wt Leipsigh den 6. Martij’]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (12 september 1825) [[Leydse Courant/1825/Nummer 109/Frankfort den 8 September|‘Frankfort den 8 September’, alinea 4]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1-2].

;Hanau
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 20. dito|‘VVt Franckfoort den 20. dito. [= 20 september 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt Francfoort den 19 dito|‘VVt Francfoort den 19 dito. [= 19 januari 1621]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Havelberg
*Anoniem (22 november 1831) [[Groninger Courant/1831/Nummer 93/Van den Rijn den 14 November|‘Van den Rijn den 14 November’, alinea 2]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Herrstein
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVtte Palts den 26. dito|‘VVtte Palts den 26. dito. [= 26 maart 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Harsteyn’).

;Heilbronn
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/Wt Ceulen, den 20. dito|‘Wt Ceulen, den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Worms den 27. dito|‘Wt Worms den 27. dito. [= 27 februari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Worms den 20. dito|‘Wt Worms den 20. dito. [= 20 maart 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Heylbrun’).

;Ihringen
*Anoniem (19 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/19 mei (1)#art5|‘Wt den Elsas 3. Mey’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8.

;Kastellaun
*Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art5|‘VVt Oppenheym den 19. Nouembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8 (Kastellaun vermeld als ‘Castelhoen’).

;Kaub
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 2. October|‘VVt Franckfoort den 2. October’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Coub’).
*Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (2)#art1al7|‘Tijdinghe vvt den Legher van syn Excellentie Marquis Ambrosius Spinola, 1620’, alinea 7]] en [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (2)#art1al13|13]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Kehl
*Anoniem (7 januari 1730) [[Amsterdamsche Courant/1730/Nummer 3/Regensburg den 29 December|‘Regensburg den 29 December’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Koblenz
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2|‘Wt Ceulen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Langenau
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art3|‘Wt Vlm 2. Junij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Laubach
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Lauingen
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art3al2|‘Wt Vlm 2. Junij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Lausitz
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art5|‘VVt Buddissin 29. October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Leipheim
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5al3|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Lindau (Bodensee)
*Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Lingen (Ems)
*Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/Die van Wesel|‘Die van Wesel zijn met eenich krijchs-volck noch versterckt, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Linghen’).

;Lippstadt
*Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Lipstadt den 18 Augusti|‘Lipstadt den 18 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&amp;nbsp;1].

;Löbau
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art2|‘Wt Gorlitz’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5 (Löbau vermeld als ‘Lubau’).
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art5|‘VVt Buddissin 29. October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Lohr am Main
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt Mentz den 27. April, 1621|‘VVt Mentz den 27. April, 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Lohr’).

;Lübeck; geschiedenis van de joden
*Anoniem (29 juni 1852) [[Groninger Courant/Jaargang 111/Nummer 52/Duitschland|‘Duitschland’, alinea 8]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Lüneburg
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Oock verstontmen van Hamburgh|‘Oock verstontmen van Hamburgh […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Lunenburgh’).
*Anoniem (6 december 1831) [[Leeuwarder Courant/1831/Nummer 97/Hamburg, den 29 November|‘Hamburg, den 29 November’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Maagdenburg
*Anoniem (18 maart 1741) [[Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Berlyn den 11 Maert|‘Berlyn den 11 Maert’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Mainz
*Anoniem (18 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/18 september#art1|‘Nieuvve Tijdinghe vvt den Leger by Mentz’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.
*Anoniem (10 augustus 1867) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 5/Nummer 32/De Courrier du bas Rhin|‘De Courrier du bas Rhin maakt melding van de gewelddadigheden waaraan zich de soldaten der pruisische garnizoenen in de geanexeerde landen en steden schuldig maken. […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;2].

;Mommenheim
*Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (1)#art2|‘VVt Ments van 10. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7 (vermeld als ‘Momenheimb’).

;Mühlhausen (Thüringen)
*Anoniem ([ca. 29 mei] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 29 mei#art2al2|‘Van Breslauw wt der Slesien’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.
*Johan Schweicthard Eerts Bisschop tot Mens, Lotharius Eerts-Bisschop tot Trier, Ferdinandus Eerts-Bisschop te Ceulen, Hans Georg, Hertoch van Saxen, Maximiliaen, Palts-Grave aenden Rhijn, Hertoch in Oueren, ende neder Beyeren, Ludwig, Lant-grave tot Hessen (1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Copia des Briefs vande Keur-Vorsten, ende Vorsten tot Mulhausen, vergadert|''Copia des Briefs vande Keur-Vorsten, ende Vorsten tot Mulhausen, vergadert aenden Cheur-Vorst Pfaltsz-Grave'', […]]], Hantwerpen: Abraham Verhoeuen.

;München
*Anoniem (20 juli 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 197/Duitschland|‘Duitschland’, alinea 5]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&amp;nbsp;3].

;Munster
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Nackenheim
*Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (1)#art2|‘VVt Ments van 10. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7 (vermeld als ‘Nackheim’).

;Neuenhain (Bad Soden am Taunus)
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 3#art3|‘VVt Franckfort in Decembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Neurenberg
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Furtz den 19. dito|‘Wt Furtz den 19. dito. [= 19 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Ceulen den 3. Meert|‘Wt Ceulen den 3. Meert’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Niederraden (Oberraden)
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Oberwesel
*Anoniem (7 november 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 45/Uyt Ceulen den 3 dito|‘Uyt Ceulen den 3 dito. [= 3 november 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

;Osthofen
*Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Mentz den 18. dito|‘Wt Mentz den 18. dito. [= 18 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Oosthoven’).
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Worms den 27. dito|‘Wt Worms den 27. dito. [= 27 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Oosthoven’).

;Passau
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art8al2|‘Wt Praghe den xxvi. ditto. [= 26 januari 1620]’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8 (Passau vermeld als ‘Passauw’).
*Anoniem (8 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/8 augustus#art2|‘Wt Regenspurg den 11. Julij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.

;Peterswörth
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5al4|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Rectz (= Rhens?)
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al4|‘Wt Ceulen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Rees
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al11|‘Wt Ceulen’, alinea 11]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Rhede (Borken)
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Eenige Compagnie Ruyters|‘Eenige Compagnie Ruyters met een deel voet volc zijn op naer het Stift van Munster, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Renen’).

;Rheinberg
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art2|‘Wt Ceulen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Rockenhausen
*Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art5|‘VVt Oppenheym den 19. Nouembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8 (Rockenhausen vermeld als ‘Reckenhausen’).

;Saalfeld/Saale
*Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Bremen den 30 dito|‘Wt Bremen den 30 dito. [= 30 mei 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

;Sandhofen
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Sankt Goar
*Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (2)#art1al9|‘Tijdinghe vvt den Legher van syn Excellentie Marquis Ambrosius Spinola, 1620’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Schlüchtern
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Schweinsdorf (Freital)
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Simmern/Hunsrück
*Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (2)#art1al13|‘Tijdinghe vvt den Legher van syn Excellentie Marquis Ambrosius Spinola, 1620’, alinea 13]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Zummeren’).

;Sinte Guwer (= Sankt Goar?)
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al5|‘Wt Ceulen’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Sinzig
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Sintsig’).

;Stralsund
*Anoniem (6 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 54/Straalsund den 21 van sprokkelmaand|‘Straalsund den 21 van sprokkelmaand [= 21 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Sulzbach (Taunus)
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 3#art3|‘VVt Franckfort in Decembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4 (Sulzbach vermeld als ‘Sultzelach’).

;Torgau
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Die van Leypsich vermelden|‘Die van Leypsich vermelden […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Traben-Trarbach
*Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art5|‘VVt Oppenheym den 19. Nouembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8.
*Anoniem (30 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 december (3)#art1|‘Tijdinghe wt Pfalts-Grauen Lant, wt den Legher van sijn Exc. den Marquis Spinola. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3.

;Vendersheim
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/VVt Francfoort den 18. dito|‘VVt Francfoort den 18. dito. [= 18 februari 1621]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Vreden
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Eenige Compagnie Ruyters|‘Eenige Compagnie Ruyters met een deel voet volc zijn op naer het Stift van Munster, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Vreen’).

;Waldsassen
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt Greslits in Bohemen|‘VVt Greslits in Bohemen’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Waltsaxen’).

;Walsdorf (Hessen)
*Anoniem (4 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 september#art2|‘Wt den Elsz van 24. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Westerburg
*Anoniem (4 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 september#art2|‘Wt den Elsz van 24. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Westhofen
*Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Mentz den 18. dito|‘Wt Mentz den 18. dito. [= 18 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Westhoven’).
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Worms den 27. dito|‘Wt Worms den 27. dito. [= 27 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘West-hoven’).

;Wetzlar
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/VVt Francfoort den 18. dito|‘VVt Francfoort den 18. dito. [= 18 februari 1621]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 april/VVt Francfoort den 18. April|‘VVt Francfoort den 18. April’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Wetselaer’).

;Wismar
*Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Cleve den 7 September|‘Cleve den 7 September’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Wolfebbüttel
*Anoniem (16 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 juli (1)#art4|‘Wt Ceulen van 21. ditto. [= 21 juni 1620]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Würzburg
*Anoniem ([10] april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/april#art1al15|‘Wt Weenen xj. Meert 1620’, alinea 15]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p. 3-8 (Würzburg vermeld als ‘Wirtzbourgh’).

;Zittau
*Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (1)#art3al3|‘Wt Praghe’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-7 (Zittau vermeld als ‘Sitta’).
*Anoniem (11 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/11 december (1)#art5|‘Tijdinghe vvt Buddissin den 19 Nouember, 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Overige plaatsen
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Alzey|Alzey]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Augsburg|Augsburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Bacharach|Bacharach]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Bad Kreuznach|Bad Kreuznach]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Bautzen|Bautzen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Breisach am Rhein|Breisach am Rhein]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Frankenthal (Palts)|Frankenthal (Palts)]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Frankfurt am Main|Frankfurt am Main]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Görlitz|Görlitz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hamburg|Hamburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Heidelberg|Heidelberg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Keulen|Keulen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Kirchberg (Rijnland-Palts)|Kirchberg (Rijnland-Palts)]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Ladenburg|Ladenburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Oppenheim|Oppenheim]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Philippsburg|Philippsburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Schenkenschanz|Schenkenschanz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Speyer|Speyer]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Trier|Trier]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Wezel|Wezel]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Worms|Worms]]

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]]</text>
      <sha1>sjx60l49bswk2yv6ze647m4dinb4gso</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>219006</id>
      <parentid>218998</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T20:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>+bron</comment>
      <origin>219006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52143" sha1="ja63d0f51kpifjwybsbh0k4ig6cl895" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam         = Geschiedenis van delen van Duitsland
| afbeelding   = Quaternion Eagle by Jost de Negker.jpg
| alt          = Quaternionadelaar uit 1510 van het Heilige Roomse Rijk met de wapens van de belangrijkste Duitse vorstendommen
| beschrijving = Bronnen bij de geschiedenis van delen van Duitsland en [[w:nl:Deelstaten van Duitsland|bondslanden]].
}}
== Anhalt-Dessau ==
;Henriëtte Amalia van Anhalt-Dessau (1666-1726)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Leeuwaerden den 2 Maert|‘Leeuwaerden den 2 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Mevrouwe de Princesse Douariere van Nassau’).

;Marie Eleonore van Anhalt-Dessau (1671-1756)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Leeuwaerden den 2 Maert|‘Leeuwaerden den 2 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘de Hertoginne van Radzivil’).

== Graafschap Hanau ==
;Willem I van Hessen-Kassel (1743-1821)
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Frankfort den 26 January|‘Frankfort den 26 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Graafschap Rantzau ==
;Christian Detlev zu Rantzau (1670-1721)
*Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/Hamburg den 19 January|‘Hamburg den 19 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Graafschap Rietberg ==
;Jan III van Rietberg
*Anoniem ([10 februari 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/10 februari/Nederlandtsche tijdinghe den 9. Februarij|‘Nederlandtsche tijdinghe den 9. Februarij’, alinea 11]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].

== Graafschap Schaumburg ==
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Het Crijchsvolck vanden Coninc van Denemercken|‘Het Crijchsvolck vanden Coninc van Denemercken […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Graefschap Schouwenburgh’).

== Graafschap Solms-Laubach ==
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Graafschap Sponheim ==
*Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (2)#art1al3|‘Wt Amsterdam ix. Oct.’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (23 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 oktober (1)#art4|‘Wt Oppenheym 9. October’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6.
*Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/Hanau den 9 January|‘Hanau den 9 January’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Groothertogdom Berg ==
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Hanau-Münzenberg ==
;Catharina Belgica van Nassau (1578-1648)
*Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/In de Pfalts|‘In de Pfalts staet alles in vorige terminis, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘de Gravinne van Hanau’).
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/Die Gravinne van Hanou|‘Die Gravinne van Hanou […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Gottorp ==
;Frederik August van Oldenburg (1711-1785)
*Anoniem (18 maart 1741) [[Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Hamburg den 14 Maert|‘Hamburg den 14 Maert’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1] (vermeld als ‘Fredrik August van Holsteyn Gottorf’).

;Hedwig Sophia van Zweden (1681-1708)
*Anoniem (18 februari 1700) [[Amsterdamsche Courant/1700/Nummer 21/Sleswig den 11 February|‘Sleswig den 11 February’]], ''Amsterdamse Donderdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1] (vermeld als ‘de Hertoginne van Holsteyn Gottorp’).

== Hertogdom Kleef ==
*Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Ceulen den 29. dito|‘Wt Ceulen den 29. dito. [= 29 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/De Clevische, ende Gulicksche Landen|‘De Clevische, ende Gulicksche Landen, ende Vorstendommen, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Palts-Zweibrücken ==
=== Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk ===
;17e eeuw
*Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8/Een ander van den 21 dito|‘Een ander van den 21 dito. [= brief uit Keulen, 21 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Vorsten en leden van vorstenhuizen ===
;Frederik van Palts-Zweibrücken (1616-1661)
*Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8/Een ander van den 21 dito|‘Een ander van den 21 dito. [= brief uit Keulen, 21 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Johan II van Palts-Zweibrücken (1584-1635)
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/Wt Ceulen, den 20. dito|‘Wt Ceulen, den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Pommeren ==
=== Historische figuren ===
;Pascovius, Friedrich (1600-1670)
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Hamburgh, den 14 dito|‘Uyt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1653]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

== Hertogdom Saksen-Coburg (1596-1633) ==
;Johan Casimir van Saksen-Coburg (1564-1633)
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Saksen-Coburg en Gotha ==
;Lodewijk August van Saksen-Coburg en Gotha
*Anoniem (24 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 214/Hertog August van Saksen Coburg Gotha|‘Hertog August van Saksen Coburg Gotha [...]’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;1].

== Hertogdom Saksen-Eisenach (1596-1638) ==
;Johan Ernst van Saksen-Eisenach (1566-1638)
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2].

== Hertogdom Saksen-Lauenburg ==
;Frans Karel van Saksen-Lauenburg (1594-1660)
*Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (2)#art4al3|‘Wt Lyptzich vanden 10. ditto. [= 10 september 1620]’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7 (vermeld als ‘Hoptman Sachsen Louenberch’).

== Hertogdom Saksen-Meiningen ==
;Adelheid van Saksen-Meiningen (1792-1849)
*Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Frankfort den 27 Augustus|‘Frankfort den 27 Augustus’, alinea 2]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

Bernhard II van Saksen-Meiningen (1800-1882)
*Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Frankfort den 27 Augustus|‘Frankfort den 27 Augustus’, alinea 2]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Hessen-Rheinfels ==
;Karel van Hessen-Wanfried (1649-1711)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Ceulen den 2 Maert|‘Ceulen den 2 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Carel van Hessen-Rhijnfels’)

== Keurvorstendom Trier ==
=== Vorsten ===
;Lothar van Metternich (1551-1623)
*Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al8|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 8]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.
*Johan Schweicthard Eerts Bisschop tot Mens, Lotharius Eerts-Bisschop tot Trier, Ferdinandus Eerts-Bisschop te Ceulen, Hans Georg, Hertoch van Saxen, Maximiliaen, Palts-Grave aenden Rhijn, Hertoch in Oueren, ende neder Beyeren, Ludwig, Lant-grave tot Hessen (1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Copia des Briefs vande Keur-Vorsten, ende Vorsten tot Mulhausen, vergadert|''Copia des Briefs vande Keur-Vorsten, ende Vorsten tot Mulhausen, vergadert aenden Cheur-Vorst Pfaltsz-Grave'', […]]], Hantwerpen: Abraham Verhoeuen.

== Koninkrijk Hannover ==
*Anoniem (29 juni 1852) [[Groninger Courant/Jaargang 111/Nummer 52/Duitschland|‘Duitschland’]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Mecklenburg-Schwerin ==
;Christiaan Lodewijk I van Mecklenburg-Schwerin (1623-1692)
*Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Regensburg den 20 dito|‘Regensburg den 20 dito. [= 20 januari 1670]’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Helena van Mecklenburg-Schwerin (1814-1858)
*Anoniem (8 augustus 1839) [[De Noordbrabanter/1839/Nummer 95/Het vertrek van den Hertog van Orléans|‘Parijs, den 4den Augustus. Het vertrek van den Hertog van Orléans voor de reis naar het zuiden van Frankrijk is op Vrijdag den 9den dezer bepaald. […]’]], ''Noord-Brabander'', [p.&amp;nbsp;1].

== Mecklenburg-Strelitz ==
;Louise van Mecklenburg-Strelitz (1776-1810)
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Berlyn den 15 van Sprokkelmaand|‘Berlyn den 15 van Sprokkelmaand [= 15 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (6 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 54/Berlyn den 25 van Sprokkelmaand|‘Berlyn den 25 van Sprokkelmaand [= 25 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Nassau-Saarbrücken ==
;Lodewijk Crato van Nassau-Saarbrücken (1663-1713)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/’s Gravenhage den 4 Maert|‘’s Gravenhage den 4 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Nedersaksische Kreis ==
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Oock verstontmen van Hamburgh|‘Oock verstontmen van Hamburgh […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Oettingen-Wallerstein ==
;Wolfgang IV van Oettingen-Wallerstein (1626-1708)
*Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Adrianopolen den 29 January|‘Adrianopolen den 29 January’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Palts-Zweibrücken ==
;Johan II van Palts-Zweibrücken (1584-1635)
*Iohan George Hertoghe van Saxen ende Keurvorst (25 september 1620) ''[[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (3)|Copye vande Antwoorde geschreuen by den Keurvorst van Saxen, aenden Pfaltz-Graeff Jan, Stadt-houder tot Heydelberch]]'', T’Hantwerpen: By Abraham Verhoeven.

== Prinsaartsbisdom Bremen ==
*Anoniem (19 september 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 38/Uyt Hamburgh den 3 dito|‘Uyt Hamburgh den 3 dito. [= 3 september 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

== Prinsbisdom Augsburg ==
;Hendrik V van Köringen (1570-1646)
*Anoniem (30 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 juli (2)#art1|‘Wt Dilinghen den 13. Julij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

== Prinsbisdom Bamberg ==
;Johann Gottfried von Aschhausen (1575-1622)
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (2)#art3|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

== Prinsbisdom Fulda ==
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt Mentz den 27. April, 1621|‘VVt Mentz den 27. April, 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Prinsbisdom Münster ==
;17e eeuw
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Eenige Compagnie Ruyters|‘Eenige Compagnie Ruyters met een deel voet volc zijn op naer het Stift van Munster, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/Onse Ruyterije|‘Onse Ruyterije […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Prinsbisdom Paderborn ==
*Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/21 april/Wt Ceulen, den 17. April|‘Wt Ceulen, den 17. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

== Prinsbisdom Passau ==
;17e eeuw
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/21 augustus/VVt Ceulen, den 15. Augusti|‘VVt Ceulen, den 15. Augusti’, alinea 3-4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

== Pruisisch Opper-Gelre ==
*Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/Berlyn den 23 September|‘Berlyn den 23 September’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Rijksstad Neurenberg ==
;17e eeuw
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Furtz den 19. dito|‘Wt Furtz den 19. dito. [= 19 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Rügen (eiland) ==
*Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Straelsont den 3 September|‘Straelsont den 3 September’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Sleeswijk-Holstein ==
;Frederik III van Sleeswijk-Holstein-Gottorp (1597-1659)
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Dresden den 20. dito|‘Wt Dresden den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Die Hertoch van Holsteyn’).

== Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Plön ==
;Johan Adolf van Sleeswijk-Holstein-Sonderburg-Plön (1634-1738)
*Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/’s Gravenhage den 27 July|‘’s Gravenhage den 27 July’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘de Hertog van Holstein Pleun’).

== Voor-Pommeren ==
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Hamburgh, den 14 dito|‘Uyt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1653]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

== Vorstendom Brunswijk-Wolfenbüttel-Bevern ==
;Elisabeth Christine van Brunswijk-Bevern (1715-1797)
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Berlyn den 26 January|‘Berlyn den 26 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Vorstendom Hohenzollern-Sigmaringen ==
=== Vorsten en leden van vorstenhuizen ===
;Eitel Frederik van Hohenzollern-Sigmaringen (1582-1625)
*Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (2)#art3|‘Wt Colen 9. Octobris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5 (vermeld als ‘den Graue van Hohenzoller’).
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Aughsburgh den 3. Martij|‘Wt Aughsburgh den 3. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘de nieuwe Cardinael van Hooghenzaller’).

== Vorstendom Palts-Neuburg ==
;Wolfgang Willem van Palts-Neuburg (1578-1653)
*Anoniem (9 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/9 december (2)#art2|‘VVt Munchen daer t’hoff van den Hertoch van Beyeren is’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8 (vermeld als ‘Princeps Neoburgensis’).
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Augsburgh den 19. dito|‘Wt Augsburgh den 19. dito. [= 19 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

== Vorstendom Palts-Simmers ==
=== Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk ===
;17e eeuw
*Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8/Een ander van den 21 dito|‘Een ander van den 21 dito. [= brief uit Keulen, 21 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Vorsten en leden van vorstenhuizen ===
;Lodewijk Filips van Palts-Simmern (1602-1655)
*Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art3|‘VVt den Haghe den 20. Nouember’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7 (vermeld als ‘den Broeder van den Pals-grave’).
*Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8/Een ander van den 21 dito|‘Een ander van den 21 dito. [= brief uit Keulen, 21 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

== Vorstendom Schwarzenberg ==
;Joseph I van Schwarzenberg (1722-1782)
*Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/Weenen den 3 January|‘Weenen den 3 January’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Zweeds Pommeren ==
*Anoniem (18 oktober 1650) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1650/Nummer 43/Van de Maynstroom den 9 dito|‘Van de Maynstroom den 9 dito. [= 9 oktober 1650]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Hamburgh, den 14 dito|‘Uyt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1653]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

== Overige bondslanden en regio’s ==
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Anhalt-Bernburg|Anhalt-Bernburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Vorstendom Ansbach|Ansbach]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Baden|Baden]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Markgraafschap Baden-Baden|Baden-Baden]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Baden-Durlach|Baden-Durlach]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Beieren|Beieren]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Mark Brandenburg|Brandenburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Brunswijk-Lüneburg|Brunswijk-Lüneburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Brunswijk-Wolfenbüttel|Brunswijk-Wolfenbüttel]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hertogdom Gulik|Gulik]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hessen-Darmstadt|Hessen-Darmstadt]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hessen-Kassel|Hessen-Kassel]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hohenlohe-Weikersheim|Hohenlohe-Weikersheim]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hohenzollern-Hechingen|Hohenzollern-Hechingen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Keurvorstendom Keulen|Keulen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Keurvorstendom Mainz|Mainz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Nassau-Siegen|Nassau-Siegen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Neder-Lausitz|Neder-Lausitz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Oost-Friesland|Oost-Friesland]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Opper-Lausitz|Opper-Lausitz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Opper-Palts|Opper-Palts]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Palts|Palts]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Palts-Neuburg|Palts-Neuburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Pruisen|Pruisen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Saksen|Saksen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Saksen-Altenburg|Saksen-Altenburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Saksen-Weimar|Saksen-Weimar]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Solms-Braunfels|Solms-Braunfels]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Solms-Rödelheim|Solms-Rödelheim]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Prinsbisdom Spiers|Spiers]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Waldeck-Pyrmont|Waldeck-Pyrmont]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Württemberg|Württemberg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Prinsbisdom Würzburg|Würzburg]]

== Plaatsen; afzonderlijk ==
;Ahrweiler
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Arwijler’).

;Altrip
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt den Palts den 27. dito|‘VVt den Palts den 27. dito. [= 27 april 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].

;Auerbach, Hessen
*Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/12 december/VVt der Bergstraten, den 2. December|‘VVt der Bergstraten, den 2. December’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].

;Bad Soden am Taunus
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 3#art3|‘VVt Franckfort in Decembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Baruth bei Bautzen
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art1|‘Tijdinghe vvt Bohemen van des vyants Hooft-leger by Gorlits’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4 (Baruth bei Bautzen vermeld als ‘Barut’).

;Bayerbach (Rottal-Inn)
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al15|‘Met Brieuen wt weenen van v. Augusti’, alinea 15]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8 (vermeld als ‘Bayrbach’).

;Bensheim
*Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/12 december/VVt der Bergstraten, den 2. December|‘VVt der Bergstraten, den 2. December’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].

;Berlijn
*Anoniem (22 november 1831) [[Groninger Courant/1831/Nummer 93/Berlijn den 14 November|‘Berlijn den 14 November’]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (3 april 1937) [[De Telegraaf/Jaargang 45/Nummer 16746/Avondblad/Berlijn beleefde eens een periode van Nederlandsche cultuur|‘Berlijn beleefde eens een periode van Nederlandsche cultuur. Groot was de invloed van Louise van Oranje. Uiteindelijk is niet veel meer van dit alles te merken’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5.

;Biberach an der Riß
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Bischofsheim (Maintal)
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Bisschopsheym’).

;Bischofswerda
*Anoniem (23 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 september (2)#art4|‘VVt Dresden den 4. Sept’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Bislich
*Anoniem ([augustus 1620]) ''[[Eygentlicke afbeeldinge van het Legher Ed. H. M. Heeren Staten ende sijn Princelijcke Exelentie, met alle ghelegentheydt van dien|Eygentlicke afbeeldinge van het Legher Ed. H. M. Heeren Staten ende sijn Princelijcke Exelentie, met alle ghelegentheydt van dien. Midtsgaders de Afbeeldinghe der Stadt Weesel, ende de om leggende plaetsen, daer hem onse partyen houden]]'' [nieuwsprent], Leyden: Niclaes Geelkerck.

;Bonn
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem ([ca. 3] november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 3 november#art1|‘Tijdinghe wt Ceulen, ende des Marquis Spinola Legher, 24. Octobris. 1620’, alinea 3-4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Braubach
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al4|‘Wt Ceulen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Braunschweig
*Anoniem (16 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 juli (1)#art4|‘Wt Ceulen van 21. ditto. [= 21 juni 1620]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Bremen
*Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Hamborgh den 19 Augusti|‘Hamborgh den 19 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&amp;nbsp;1].

;Bretzenheim
*Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (1)#art2|‘VVt Ments van 10. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7 (vermeld als ‘Breizenheim’).

;Brounevelt (= Braunfels?)
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Franckfort den 5. Martij|‘Wt Franckfort den 5. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Seckbach’).

;Büderich (Werl)
*Kaiser, F. (1855) [[Album der Natuur/1855/Bovennatuurlijk Krijgsheer, Kaiser|‘Het bovennatuurlijk krijgsheer, gezien bij Büderich den 22 Januarij 1854’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;123-127.

;Buxtehude
*Anoniem (19 september 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 38/Uyt Hamburgh den 3 dito|‘Uyt Hamburgh den 3 dito. [= 3 september 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

;Darmstadt-Arheiligen
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 20. dito|‘VVt Franckfoort den 20. dito. [= 20 september 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Demmin
*Anoniem (18 oktober 1650) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1650/Nummer 43/Van de Maynstroom den 9 dito|‘Van de Maynstroom den 9 dito. [= 9 oktober 1650]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2] (Demmin vermeld als ‘Dommin’).

;Diez-Freiendiez
*Anoniem (4 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 september#art2|‘Wt den Elsz van 24. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Dillenburg
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Dillingen an der Donau
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art3al2|‘Wt Vlm 2. Junij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Dortmund
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Durlach
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVtten Pals den 18. dito|‘VVtten Pals den 18. dito. [= 18 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Tourlach’).

;Düsseldorf
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Edingen-Neckarhausen
*Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVtte Berghstraet den 4. dito|‘VVtte Berghstraet den 4. dito. [= 4 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Neckerhuysen’).
*Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVtten Pals den 14. dito|‘VVtten Pals den 14. dito. [= 14 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Neckerhuysen’).
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVtten Pals den 18. dito|‘VVtten Pals den 18. dito. [= 18 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Neckerhuysen’).

;Emmerik
*Anoniem (19 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/19 mei (2)#art1al6|‘Hollandsche nieuwe Tijdinghen, te weten, hoemen in Hollandt de strenge Placcaten, die tegen de Arminianen ghemaeckt sijn, soeckt in ’t werck te stellen, ende te executeren, met hun het prediken te beletten, ende de Predikanten te vanghen’, alinea 6]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al11|‘Wt Ceulen’, alinea 11]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.
*Anoniem (5 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 september#art1al9|‘Verhael hoe dat zijn Excellentie Marquis Spinola is over den Rhijn ghemarcheert, ende ghetrocken naer Franckfort’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Engers
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al2|‘Wt Ceulen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/28 augustus/VVt Ceulen den 25 dito|‘VVt Ceulen den 25 dito. [= 25 augustus 1620]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Tol Engens’).

;Enkheim (Bergen-Enkheim)
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Enckenheym’).

;Enkirch
*Anoniem (30 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 december (3)#art1|‘Tijdinghe wt Pfalts-Grauen Lant, wt den Legher van sijn Exc. den Marquis Spinola. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3.

;Erfurt
*Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Neurenburch den 26 dito|‘Wt Neurenburch den 26 dito. [= 26 mei 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Effort’).

;Erfurt; Karl Wilhelm Adam van Breitbach-Bürresheim (....-1770)
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Frankfort den 26 January|‘Frankfort den 26 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Flamersheim
*Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Ceulen den 29. dito|‘Wt Ceulen den 29. dito. [= 29 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Frankfurt-Bockenheim
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Frankfurt-Fechenheim
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Fechenheym’).

;Frankfurt-Hausen
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Frankfurt-Rödelheim
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Frankfurt-Schwanheim
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Frankfurt-Seckbach
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Franckfort den 14. Martij|‘Wt Franckfort den 14. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Seckbach’).

;Friedberg (Hessen)
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt Francfoort den 19 dito|‘VVt Francfoort den 19 dito. [= 19 januari 1621]’, alinea 3-4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Geldern
*Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Dordrecht den 3 dito|‘Wt Dordrecht den 3 dito. [= 3 juni 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

;Gelnhausen
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt Francfoort den 19 dito|‘VVt Francfoort den 19 dito. [= 19 januari 1621]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Gernsheim (Gentsheym)
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2].

;Greifswald
*Anoniem (18 oktober 1650) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1650/Nummer 43/Van de Maynstroom den 9 dito|‘Van de Maynstroom den 9 dito. [= 9 oktober 1650]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2] (Greifswald vermeld als ‘Grijpswolde’).

;Griethausen
*Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Maestricht|‘Wt Maestricht’, alinea 3-6]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&amp;nbsp;2] (Griethausen vermeld als ‘Griethuysen’).

;Guben
*Anoniem (11 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/11 december (1)#art3|‘VVt Spemberg in der Lausnitz’, alinea 2-3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.
*Anoniem (11 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/11 december (1)#art5|‘Tijdinghe vvt Buddissin den 19 Nouember, 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Gulik
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Guylich’).

;Guntersblum
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Franckfoort, den 11. October|‘VVt Franckfoort, den 11. October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Günzburg
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art3al2|‘Wt Vlm 2. Junij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5al4|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Hadamar
*Anoniem (4 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 september#art2|‘Wt den Elsz van 24. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Halle (Saale)
*Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Leipsigh den 6. Martij|‘Wt Leipsigh den 6. Martij’]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (12 september 1825) [[Leydse Courant/1825/Nummer 109/Frankfort den 8 September|‘Frankfort den 8 September’, alinea 4]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1-2].

;Hanau
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 20. dito|‘VVt Franckfoort den 20. dito. [= 20 september 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt Francfoort den 19 dito|‘VVt Francfoort den 19 dito. [= 19 januari 1621]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Havelberg
*Anoniem (22 november 1831) [[Groninger Courant/1831/Nummer 93/Van den Rijn den 14 November|‘Van den Rijn den 14 November’, alinea 2]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Herrstein
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVtte Palts den 26. dito|‘VVtte Palts den 26. dito. [= 26 maart 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Harsteyn’).

;Heilbronn
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/Wt Ceulen, den 20. dito|‘Wt Ceulen, den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Worms den 27. dito|‘Wt Worms den 27. dito. [= 27 februari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Worms den 20. dito|‘Wt Worms den 20. dito. [= 20 maart 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Heylbrun’).

;Ihringen
*Anoniem (19 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/19 mei (1)#art5|‘Wt den Elsas 3. Mey’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8.

;Kastellaun
*Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art5|‘VVt Oppenheym den 19. Nouembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8 (Kastellaun vermeld als ‘Castelhoen’).

;Kaub
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 2. October|‘VVt Franckfoort den 2. October’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Coub’).
*Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (2)#art1al7|‘Tijdinghe vvt den Legher van syn Excellentie Marquis Ambrosius Spinola, 1620’, alinea 7]] en [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (2)#art1al13|13]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Kehl
*Anoniem (7 januari 1730) [[Amsterdamsche Courant/1730/Nummer 3/Regensburg den 29 December|‘Regensburg den 29 December’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Koblenz
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2|‘Wt Ceulen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Langenau
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art3|‘Wt Vlm 2. Junij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Laubach
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Lauingen
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art3al2|‘Wt Vlm 2. Junij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Lausitz
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art5|‘VVt Buddissin 29. October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Leipheim
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5al3|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Lindau (Bodensee)
*Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Lingen (Ems)
*Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/Die van Wesel|‘Die van Wesel zijn met eenich krijchs-volck noch versterckt, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Linghen’).

;Lippstadt
*Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Lipstadt den 18 Augusti|‘Lipstadt den 18 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&amp;nbsp;1].

;Löbau
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art2|‘Wt Gorlitz’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5 (Löbau vermeld als ‘Lubau’).
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art5|‘VVt Buddissin 29. October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Lohr am Main
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt Mentz den 27. April, 1621|‘VVt Mentz den 27. April, 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Lohr’).

;Lübeck; geschiedenis van de joden
*Anoniem (29 juni 1852) [[Groninger Courant/Jaargang 111/Nummer 52/Duitschland|‘Duitschland’, alinea 8]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Lüneburg
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Oock verstontmen van Hamburgh|‘Oock verstontmen van Hamburgh […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Lunenburgh’).
*Anoniem (6 december 1831) [[Leeuwarder Courant/1831/Nummer 97/Hamburg, den 29 November|‘Hamburg, den 29 November’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Maagdenburg
*Anoniem (18 maart 1741) [[Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Berlyn den 11 Maert|‘Berlyn den 11 Maert’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Mainz
*Anoniem (18 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/18 september#art1|‘Nieuvve Tijdinghe vvt den Leger by Mentz’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.
*Anoniem (10 augustus 1867) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 5/Nummer 32/De Courrier du bas Rhin|‘De Courrier du bas Rhin maakt melding van de gewelddadigheden waaraan zich de soldaten der pruisische garnizoenen in de geanexeerde landen en steden schuldig maken. […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;2].

;Mommenheim
*Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (1)#art2|‘VVt Ments van 10. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7 (vermeld als ‘Momenheimb’).

;Mühlhausen (Thüringen)
*Anoniem ([ca. 29 mei] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 29 mei#art2al2|‘Van Breslauw wt der Slesien’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.
*Johan Schweicthard Eerts Bisschop tot Mens, Lotharius Eerts-Bisschop tot Trier, Ferdinandus Eerts-Bisschop te Ceulen, Hans Georg, Hertoch van Saxen, Maximiliaen, Palts-Grave aenden Rhijn, Hertoch in Oueren, ende neder Beyeren, Ludwig, Lant-grave tot Hessen (1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Copia des Briefs vande Keur-Vorsten, ende Vorsten tot Mulhausen, vergadert|''Copia des Briefs vande Keur-Vorsten, ende Vorsten tot Mulhausen, vergadert aenden Cheur-Vorst Pfaltsz-Grave'', […]]], Hantwerpen: Abraham Verhoeuen.

;München
*Anoniem (20 juli 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 197/Duitschland|‘Duitschland’, alinea 5]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&amp;nbsp;3].

;Munster
*Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand|‘Dusseldorf den 23 van Sprokkelmaand [= 23 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Nackenheim
*Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (1)#art2|‘VVt Ments van 10. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7 (vermeld als ‘Nackheim’).

;Neuenhain (Bad Soden am Taunus)
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 3#art3|‘VVt Franckfort in Decembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Neurenberg
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Furtz den 19. dito|‘Wt Furtz den 19. dito. [= 19 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Ceulen den 3. Meert|‘Wt Ceulen den 3. Meert’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Niederraden (Oberraden)
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Oberwesel
*Anoniem (7 november 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 45/Uyt Ceulen den 3 dito|‘Uyt Ceulen den 3 dito. [= 3 november 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

;Osthofen
*Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Mentz den 18. dito|‘Wt Mentz den 18. dito. [= 18 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Oosthoven’).
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Worms den 27. dito|‘Wt Worms den 27. dito. [= 27 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Oosthoven’).

;Passau
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art8al2|‘Wt Praghe den xxvi. ditto. [= 26 januari 1620]’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8 (Passau vermeld als ‘Passauw’).
*Anoniem (8 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/8 augustus#art2|‘Wt Regenspurg den 11. Julij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.

;Peterswörth
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5al4|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Rectz (= Rhens?)
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al4|‘Wt Ceulen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Rees
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al11|‘Wt Ceulen’, alinea 11]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Rhede (Borken)
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Eenige Compagnie Ruyters|‘Eenige Compagnie Ruyters met een deel voet volc zijn op naer het Stift van Munster, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Renen’).

;Rheinberg
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art2|‘Wt Ceulen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Rockenhausen
*Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art5|‘VVt Oppenheym den 19. Nouembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8 (Rockenhausen vermeld als ‘Reckenhausen’).

;Saalfeld/Saale
*Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Bremen den 30 dito|‘Wt Bremen den 30 dito. [= 30 mei 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

;Sandhofen
*Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art1al7|‘Tijdinghe wt Franckfort, Ende den lesten Augusti wt Bon 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Sankt Goar
*Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (2)#art1al9|‘Tijdinghe vvt den Legher van syn Excellentie Marquis Ambrosius Spinola, 1620’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Schlüchtern
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Schweinsdorf (Freital)
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Simmern/Hunsrück
*Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (2)#art1al13|‘Tijdinghe vvt den Legher van syn Excellentie Marquis Ambrosius Spinola, 1620’, alinea 13]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Zummeren’).

;Sinte Guwer (= Sankt Goar?)
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al5|‘Wt Ceulen’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Sinzig
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘Sintsig’).

;Stralsund
*Anoniem (6 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 54/Straalsund den 21 van sprokkelmaand|‘Straalsund den 21 van sprokkelmaand [= 21 februari 1809]’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Sulzbach (Taunus)
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 3#art3|‘VVt Franckfort in Decembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4 (Sulzbach vermeld als ‘Sultzelach’).

;Torgau
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Die van Leypsich vermelden|‘Die van Leypsich vermelden […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Traben-Trarbach
*Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art5|‘VVt Oppenheym den 19. Nouembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8.
*Anoniem (30 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 december (3)#art1|‘Tijdinghe wt Pfalts-Grauen Lant, wt den Legher van sijn Exc. den Marquis Spinola. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3.

;Vendersheim
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/VVt Francfoort den 18. dito|‘VVt Francfoort den 18. dito. [= 18 februari 1621]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Vreden
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Eenige Compagnie Ruyters|‘Eenige Compagnie Ruyters met een deel voet volc zijn op naer het Stift van Munster, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Vreen’).

;Waldsassen
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt Greslits in Bohemen|‘VVt Greslits in Bohemen’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1] (als ‘Waltsaxen’).

;Walsdorf (Hessen)
*Anoniem (4 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 september#art2|‘Wt den Elsz van 24. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Westerburg
*Anoniem (4 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 september#art2|‘Wt den Elsz van 24. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Westhofen
*Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Mentz den 18. dito|‘Wt Mentz den 18. dito. [= 18 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Westhoven’).
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Worms den 27. dito|‘Wt Worms den 27. dito. [= 27 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2] (als ‘West-hoven’).

;Wetzlar
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/VVt Francfoort den 18. dito|‘VVt Francfoort den 18. dito. [= 18 februari 1621]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 april/VVt Francfoort den 18. April|‘VVt Francfoort den 18. April’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2] (als ‘Wetselaer’).

;Wismar
*Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Cleve den 7 September|‘Cleve den 7 September’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Wolfebbüttel
*Anoniem (16 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 juli (1)#art4|‘Wt Ceulen van 21. ditto. [= 21 juni 1620]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Würzburg
*Anoniem ([10] april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/april#art1al15|‘Wt Weenen xj. Meert 1620’, alinea 15]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p. 3-8 (Würzburg vermeld als ‘Wirtzbourgh’).

;Zittau
*Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (1)#art3al3|‘Wt Praghe’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-7 (Zittau vermeld als ‘Sitta’).
*Anoniem (11 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/11 december (1)#art5|‘Tijdinghe vvt Buddissin den 19 Nouember, 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Overige plaatsen
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Alzey|Alzey]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Augsburg|Augsburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Bacharach|Bacharach]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Bad Kreuznach|Bad Kreuznach]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Bautzen|Bautzen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Breisach am Rhein|Breisach am Rhein]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Frankenthal (Palts)|Frankenthal (Palts)]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Frankfurt am Main|Frankfurt am Main]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Görlitz|Görlitz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Hamburg|Hamburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Heidelberg|Heidelberg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Keulen|Keulen]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Kirchberg (Rijnland-Palts)|Kirchberg (Rijnland-Palts)]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Ladenburg|Ladenburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Oppenheim|Oppenheim]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Philippsburg|Philippsburg]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Schenkenschanz|Schenkenschanz]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Speyer|Speyer]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Trier|Trier]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Wezel|Wezel]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Worms|Worms]]

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]]</text>
      <sha1>ja63d0f51kpifjwybsbh0k4ig6cl895</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/447</title>
    <ns>104</ns>
    <id>51248</id>
    <revision>
      <id>218987</id>
      <parentid>165666</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:08:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2302" sha1="h1siurwxhegco9n0h9v7zaeoezd45py" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2}}
{{C|{{x-larger|{{sp|WETENSCHAPPELIJK BIJBLA}}D.}}}}
{{dhr}}
{{lijn|5em}}
{{dhr|2}}

'''Kleur van het water.''' — Het eerst is door {{sc|newton}}, op grond eener waarneming van {{sc|halley}} bij zijne nederdaling met de duikersklok, gezegd, dat eene watermassa van eenigzins belangrijke dikte alleen rood licht doorlaat. De meer breekbare stralen van het spectrum zouden bij hunnen doorgang door het water achtereenvolgens geabsorbeerd worden. {{sc|Oersted}} heeft dit zelfs in verband gebragt met de verschillende kleuren der zeewieren op onderscheidene diepten. Het is thans gebleken, dat deze bewering op eene onjuiste gevolgtrekking berust.

Zuiver water is, volgens de proefnemingen van {{sc|bunsen}} (''Ann. d. Chem. u. Pharm''., LVII, S. 44), bij doorvallend licht zuiver blaauw gekleurd. {{sc|Wittstein}} bevond, dat, wanneer het bij doorvallend licht eene groene kleur vertoont, dit veroorzaakt wordt door een gehalte van opgeloste organische stoffen (''Sitzungsber. d. bayer. Akad''., 1860, S. 603). {{sc|Beetz}} heeft deze waarnemingen met eenen gewijzigden toestel herhaald en bevestigd gevonden. Ook toont hij de oorzaak van de verkeerde, door {{sc|newton}} uit de waarneming van {{sc|halley}} gemaakte gevolgtrekking aan, daarin bestaande, dat {{sc|halley}} het rozenroode licht, dat hij op zijne hand onder de glasschijf in de zoldering der duikerklok waarnam, toeschreef aan de doorgevallen roode stralen, terwijl het integendeel slechts eene contrastkleur van het groen des waters onder hem was, evenals in de blaauwe grot op Capri nevens het donker blaauw de contrastkleur oranje optreedt. (''Ann. d. Phys. u. Chem.'', 1862, CXV, S. 137). Dat overigens de kleur van het water door daarin zwevende stofdeeltjes en door de kleur van den bodem in zeeën, meren en rivieren schijnbaar nog zeer gewijzigd kan worden, spreekt van zelf.
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Phosphorisch lichten van vleesch.''' — Nog steeds behoort het lichtend vermogen, dat vleesch somtijds erlangt, tot de moeijelijk geheel verklaarbare verschijnselen. Het is daarom, dat wij hier eenige door {{sc|w. hankel}} (''Ann. d. Phys. u. Chem''., 1862, Bd. CXV, p. 62) daaromtrent verrigte waarnemingen hier&lt;noinclude&gt;{{rh|{{gap}}{{smaller|1862.}}||{{smaller|6}}{{gap}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1siurwxhegco9n0h9v7zaeoezd45py</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/446</title>
    <ns>104</ns>
    <id>51424</id>
    <revision>
      <id>218986</id>
      <parentid>166450</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218986</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="lt5mtdgdom6nu3ro49ixp4rpme2cz7p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|40|ALBUM DER NATUUR. — WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|}}&lt;/noinclude&gt;van 25 Januarij der Royal Society, bestrijdt {{sc|higginbottom}} de bewering van {{sc|edwards}}, &quot;dat de aanwezigheid van licht noodzakelijk is voor de ontwikkeling van het kikvorschmasker tot een kikvorsch.&quot; Proeven, door hem genomen met kikvorscheijeren, geplaatst in kelders, uitgehouwen in vaste rots, waarin hoegenaamd geen licht indrong, maar waarin de gemiddelde temperatuur steeds 51° F. bleef, en die zich toch volkomen goed ontwikkelden, bewijzen het tegendeel. De misvatting van {{sc|milne edwards}} is daaraan toe te schrijven, dat hij de maskers steeds diep onder water gedompeld hield. Die maskers ontwikkelen zich inderdaad niet tot kikvorschen, indien men ze ook slechts eenige duimen diep onder het water houdt, —   doch niet wegens gebrek aan licht, maar aan lucht. De maskers moeten boven kunnen komen om adem te halen, bepaaldelijk ten tijde als zij hun staart verliezen, wanneer zij behoefte beginnen te verkrijgen om ''door de longen'' te ademen, daar de ademhaling in het water dan niet meer voldoende is. Belet men die ademhaling in de lucht, dan volgt er asphyxie.
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Gewigt der hersenen bij gewone zieken en bij krankzinnigen.''' — Dr. {{sc|robert boyd}} heeft (''Philos. Trans.'', vol. 151, part. 1) in het vorig jaar eene tabel medegedeeld van het gewigt der hersenen bij 2086 aan gewone ziekten gestorvenen en bij 528 personen, die ten gevolge van of gedurende krankzinnigheid overleden zijn. Onder gelijke omstandigheden (ouderdom, geslacht enz.) was dat gewigt ook gelijk. Bij de mannelijke krankzinnigen bedroeg het gewigt der geheele hersenen 1375 tot 1245 grammen, bij de vrouwelijke 1263 tot 1149. Bij de niet krankzinnige mannen wogen de hersenen 1366 tot 1285, bij de niet krankzinnige vrouwen 1238 tot 1127 grammen. {{sc|Huschke}} neemt aan, dat mannelijke hersenen van Engelschen in de beste levensjaren gemiddeld 1424, de vrouwelijke 1272 grammen wegen. De opgaaf van {{sc|boyd}}, die alle leeftijden zamenvat, waarbij de getallen eenigzins kleiner moeten uitvallen, komt tamelijk wel met die van {{sc|huschke}} overeen. ({{sc|Froriep's}} ''Notizen'', 1862, I Bd., S. 79.)
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
{{lijn|5em}}{{dhr|2}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lt5mtdgdom6nu3ro49ixp4rpme2cz7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/442</title>
    <ns>104</ns>
    <id>51462</id>
    <revision>
      <id>218981</id>
      <parentid>165487</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T17:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218981</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2919" sha1="42yt4fg5c7rxsdwg5wuk85y7fng0h1t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|36|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;'''Voortplanting van het koraal.''' — {{sc|Lacaze — du thiers}}, belast door het Fransche gouvernement om de levensgeschiedenis van het koraal (''Corallium rubrum'') te onderzoeken, ten einde gepaste reglementen voor de visscherij daarvan te ontwerpen, heeft thans eenige der uitkomsten van dit onderzoek medegedeeld. Daaruit blijkt, dat de seksen dan eens op verschillende takken verdeeld, dan weder op eenen tak, soms zelfs in eene enkele polyp vereenigd zijn. Het koraal is levendbarend. De bevruchting heeft plaats in de holte van het ligchaam des moederdiers; aldaar komen ook de jongen uit de eijeren en blijven er gedurende hun allereerste levenstijdperk. Het aanvankelijk ronde ei verlengt zich en wordt overdekt met trilhaartjes. Er ontstaat daarin eene holte, die zich buitenwaarts door een mond opent. Op dit tijdstip vertoonen zich de jonge diertjes als kleine witte wormpjes, die door de mondopening van de moeder-polyp naar buiten treden en vlug in het water rond zwemmen, steeds met de mondopening achteraan. Elk dezer wormpjes wordt de grondslag eener nieuwe kolonie. (''Compt. rendus'', LIV, p. 118).
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Opslorpingsvermogen van den dampkring voor warmtestralen.''' — In een brief aan sir {{sc|john herschell}} (overgenomen in ''Cosmos'', 1862, pag. 62), berigt {{sc|tyndall}} aangaande nieuwe proeven over dit onderwerp, door hem gedaan naar aanleiding van de tegenspraak, die zijne vroegere uitkomsten hadden ondervonden van prof. {{sc|magnus}} te Berlijn. Zijne tegenwoordige zijn vooral opmerkelijk door dat daaruit blijkt, hoe gering het aandeel van de dampkringlucht is in de genoemde opslorping en hoe groot daarentegen dat van den waterdamp, het koolzuur en andere bijmengselen. In een zijner proefnemingen vond T. b.v. dat, als men het opslorpend vermogen van zuivere dampkringlucht door 1 voorstelt, dat van den waterdamp, welke daarmede in zijn laboratorium gemengd was, 40 bedroeg en dat van het daarin mede voorhandene koolzuur en andere bijmengselen 27.

Nog veel meer dan door het opslorpingsvermogen van gasvormig water, worden de warmtestralen in den dampkring opgehouden, wanneer daarin water aanwezig is in nevelvorm, in den vesiculairen toestand, zooals men veelal zegt. Hierdoor verklaart {{sc|tyndall}} het feit, dat hij bij herhaalde proefnemingen den thermoëlektrischen bundel van zijn Melloni-apparaat aan de zijde, waarmede het aan de stralen van de maan was blootgesteld, meer warmte door uitstraling zag verliezen, als dit het geval was, wanneer diezelfde zijde naar een ander punt des hemels gerigt was. {{sc|T}}. verklaart dit door te zeggen: van de teruggekaatste warmte der maan komt geen merkbaar deel tot de oppervlakte onzer aarde, zij wordt in den dampkring geheel opgeslorpt. Op den avond, toen hij deze proefnemingen deed, bleek de aanwezigheid van eenigen&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>42yt4fg5c7rxsdwg5wuk85y7fng0h1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/444</title>
    <ns>104</ns>
    <id>51467</id>
    <revision>
      <id>218983</id>
      <parentid>165489</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T17:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218983</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="ksejtub40jp1etd64ujj31vl59erifp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|38|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;'''Oplossing van silica in water.''' — In de zitting der ''Chemical Society'' te Londen van den 6 Februarij l.l., sprak {{sc|a. h. church}} over de waterachtige oplossing van silica, die men thans, door {{sc|graham's}} dialysis, vrij geconcentreerd kan bereiden. Zulk eene oplossing, die 3 %, drooge kiezelaarde bevat, is, als zij versch bereid is, zoo doorschijnend en vloeibaar als water, maar wordt spoedig dik en olieachtig en stolt na zes dagen tot eene geleiachtige massa. Hetzelfde geschiedt in tien minuten door toevoeging van eene onbegrijpelijk geringe hoeveelheid koolzure kalk, bij vele oncen oplossing behoeft men daartoe slechts {{smaller|{{frac|1|15000}}}} deel of minder ''van een grein'' krijt te voegen. {{sc|C}}, wees daarbij op de belangrijkheid der kennis van de silica-oplossing voor de geologie en haalde als voorbeeld daarvan de zoogenaamde &quot;Beekiet&quot; aan, een mineraal, dat oorspronkelijk koraal of schelp was en met verlies van bijna al zijne koolzure kalk in chalcedoon of vuursteen veranderd is. Hij had eene dergelijke verandering kunstmatig in koraal kunnen te weeg brengen, door dit langen tijd met de silica-oplossing in aanraking te laten.
{{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Eenige voorbeelden van het gebruik der paraffine tot chemische doeleinden''' geeft dr. {{sc|a. vogel}} in {{sc|dingler's}} ''Polytechnisch Journal'', CLXIII, S. 139. Hij zegt, dat deze stof tegenwoordig ook in het klein tegen lagen prijs verkrijgbaar is, b.v. te Munchen het Zollpfund tegen 54 kreuzer.

Eerst vestigt hij de aandacht op de reeds door {{sc|fresenius}} aangegeven vervanging der oliebaden ter verhitting, door baden van paraffine. Deze verdraagt eene temperatuur van bijna 300° C., zonder als olie reeds bij 120° onaangename dampen te ontwikkelen en zonder als deze bruin en ondoorschijnend te worden. Het schoonmaken der vaten geschiedt met behulp van benzole bij paraffine even gemakkelijk als bij het gebruik van olie.

Papier, met paraffine doortrokken, verdraagt de aanraking met geconcentreerd zwavelzuur weken lang, zonder in 't minst daardoor te worden aangegrepen. Wanneer men dus papier-etiketten op zuurfleschen eerst met eene dunne lijm- of gom-oplossing bestrijkt en dan, als deze droog is, met gesmolten paraffine, dan blijven deze gedurende zeer langen tijd ongedeerd.

Zelfs aan vloeispaathzuur biedt de paraffine wederstand. Gedurende vele weken bleef het glas helder van eene flesch, die {{sc|V}}, eerst met eene dunne laag van deze stof inwendig bekleed had door haar daarin te verwarmen, te laten rondloopen en toen het overtollige uit te gieten en die hij met eene oplossing van vloeispaathzuur in water had gevuld.

Appelen en peren, in gesmolten paraffine gedoopt en daarna onder ongunstige omstandigheden bewaard, bleven maanden lang frisch.

Ten slotte vermeldt {{sc|V}}. nog eene hem door prof. {{sc|van kobell}} medegedeelde&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ksejtub40jp1etd64ujj31vl59erifp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>218984</id>
      <parentid>218983</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <origin>218984</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="638ygd4iq64pb8qkogxq3xnk2eqvzra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|38|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;'''Oplossing van silica in water.''' — In de zitting der ''Chemical Society'' te Londen van den 6 Februarij l.l., sprak {{sc|a. h. church}} over de waterachtige oplossing van silica, die men thans, door {{sc|graham's}} dialysis, vrij geconcentreerd kan bereiden. Zulk eene oplossing, die 3 %, drooge kiezelaarde bevat, is, als zij versch bereid is, zoo doorschijnend en vloeibaar als water, maar wordt spoedig dik en olieachtig en stolt na zes dagen tot eene geleiachtige massa. Hetzelfde geschiedt in tien minuten door toevoeging van eene onbegrijpelijk geringe hoeveelheid koolzure kalk, bij vele oncen oplossing behoeft men daartoe slechts {{smaller|{{frac|1|15000}}}} deel of minder ''van een grein'' krijt te voegen. {{sc|C}}, wees daarbij op de belangrijkheid der kennis van de silica-oplossing voor de geologie en haalde als voorbeeld daarvan de zoogenaamde &quot;Beekiet&quot; aan, een mineraal, dat oorspronkelijk koraal of schelp was en met verlies van bijna al zijne koolzure kalk in chalcedoon of vuursteen veranderd is. Hij had eene dergelijke verandering kunstmatig in koraal kunnen te weeg brengen, door dit langen tijd met de silica-oplossing in aanraking te laten.
{{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Eenige voorbeelden van het gebruik der paraffine tot chemische doeleinden''' geeft dr. {{sc|a. vogel}} in {{sc|dingler's}} ''Polytechnisch Journal'', CLXIII, S. 139. Hij zegt, dat deze stof tegenwoordig ook in het klein tegen lagen prijs verkrijgbaar is, b.v. te Munchen het Zollpfund tegen 54 kreuzer.

Eerst vestigt hij de aandacht op de reeds door {{sc|fresenius}} aangegeven vervanging der oliebaden ter verhitting, door baden van paraffine. Deze verdraagt eene temperatuur van bijna 300° C., zonder als olie reeds bij 120° onaangename dampen te ontwikkelen en zonder als deze bruin en ondoorschijnend te worden. Het schoonmaken der vaten geschiedt met behulp van benzole bij paraffine even gemakkelijk als bij het gebruik van olie.

Papier, met paraffine doortrokken, verdraagt de aanraking met geconcentreerd zwavelzuur weken lang, zonder in 't minst daardoor te worden aangegrepen. Wanneer men dus papier-etiketten op zuurfleschen eerst met eene dunne lijm- of gom-oplossing bestrijkt en dan, als deze droog is, met gesmolten paraffine, dan blijven deze gedurende zeer langen tijd ongedeerd.

Zelfs aan vloeispaathzuur biedt de paraffine wederstand. Gedurende vele weken bleef het glas helder van eene flesch, die {{sc|V}}. eerst met eene dunne laag van deze stof inwendig bekleed had door haar daarin te verwarmen, te laten rondloopen en toen het overtollige uit te gieten en die hij met eene oplossing van vloeispaathzuur in water had gevuld.

Appelen en peren, in gesmolten paraffine gedoopt en daarna onder ongunstige omstandigheden bewaard, bleven maanden lang frisch.

Ten slotte vermeldt {{sc|V}}. nog eene hem door prof. {{sc|van kobell}} medegedeelde&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>638ygd4iq64pb8qkogxq3xnk2eqvzra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/448</title>
    <ns>104</ns>
    <id>51470</id>
    <revision>
      <id>218988</id>
      <parentid>165967</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218988</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="ms3n9kypaae5d3kcwryra3wtmvlpw9l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|42|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;verkort mededeelen. Zijne waarnemingen betroffen lichtend varkensvleesch en vischvleesch.

1°. Het lichtend vermogen bepaalde zich tot de met de lucht in aanraking zijnde oppervlakte.

2°. Onder het mikroskoop bleek, dat niet de eigenlijke spierdeelen, maar eene zich daartusschen bevindende slijmig vetachtige stof lichtend was. Van eenen schimmel, ''Sarcina noctiluca'', waaraan {{sc|heller}} het lichtend vermogen van vleesch heeft toegeschreven, zegt {{sc|hankel}} geen spoor gezien te hebben.

3°. Het lichten ging voort onder gedestilleerd water en desgelijks onder boomolie, doch werd allengs zwakker, maar had eerst na eenige uren geheel opgehouden.

4°. Aether, alkohol en potaschoplossing doofden het licht uit.

5°. Het lichtend vleesch op sneeuw gelegd, bleef voortlichten.

6°. In eene warme kamer gebragt, nam de lichtintensiteit toe. Eene temperatuur van omstreeks 30° R, was echter voldoende om het lichten geheel te doen verdwijnen. Bij verkoeling trad het dan weder te voorschijn.

7°. In eene tot op eene drukking van slechts 2 — 3{{smaller|&lt;sup&gt;mm&lt;/sup&gt;}} verdunde lucht verzwakte wel is waar het licht, doch zonder geheel te verdwijnen.

8°. In eene ruimte, die herhaaldelijk met koolzuur gevuld en weder ledig gepompt was, verdween het licht geheel. Bij toetreding van de lucht herstelde zich dit weder.

9°. Werd in eene klok een stukje zwavel naast het lichtend vleesch verbrand, dan verdween het licht geheel en kwam ook na toetreding der laatste niet terug.

10°. In zuurstofgas nam het lichtend vermogen niet toe, evenmin wanneer de zuurstof eerst geözoniseerd werd.

11°. Proeven om het lichtend vermogen op ander niet lichtend vleesch over te brengen gelukten niet met het lichtend varkensvleesch, maar wel met het lichtend vischvleesch.
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Oorzaken der vruchtbaarmakende werking van de Peru-guano.''' — Over dit onderwerp heeft {{sc|liebig}} in de ''Ann. d. Chemie und Pharmacie''. Bd. CXIX, S. 11. een opstel geplaatst, waaraan wij het volgende ontleenen. {{sc|L}}. doet opmerken, dat de tot dusverre in het oog loopende werking van de guano als meststof nog niet op voldoende wijze verklaard is. Die werking kan niet toegeschreven worden aan het stikstofgehalte onder den vorm van ammoniakzouten, want deze, in gelijke hoeveelheid op een land gebragt, oefenen eenen veel geringeren invloed uit. Evenmin kunnen het de phosphaten zijn, want beenderenmeel staat als meststof verre beneden guano. Ook eene vermenging van beenderenmeel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ms3n9kypaae5d3kcwryra3wtmvlpw9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/441</title>
    <ns>104</ns>
    <id>51756</id>
    <revision>
      <id>218980</id>
      <parentid>165486</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T14:59:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218980</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="cys8xkuemkaia4tydh7sue2njewmbtf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|35}}&lt;/noinclude&gt;en gaat vervolgens in bleek groen over. Met eene oplossing van quinine neemt de tint merkbaar af in de nabijheid van het kookpunt. In beide gevallen keert, bij bekoeling, de oorspronkelijke tint wederom terug. (''l'Institut'', 1862, p. 48).
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Nieuw reptiel uit de steenkolen-formatie.''' — Door een student van Yale Collegen, de heer {{sc|o.c. marsh}} werden in de koolformatie van the Joggings, in Nova Scotia, twee wervels gevonden, waaromtrent {{sc|agassiz}} het volgende schrijft aan {{sc|silleman}}, den redacteur van het ''American Journal of Science and arts'', 1862. Jan., p. 188.

....&quot;Ik heb nimmer in het ligchaam van eenen wervel zulke kenmerken vereenigd gevonden, als in deze het geval is. Op het eerste gezigt zoude men hen houden voor wervels van eenen Ichthyosaurus; doch een naauwkeuriger onderzoek doet weldra eene zonderlinge insnijding (''notch'') in het ligchaam van den wervel ontwaren, zooals ik er nimmer een bij reptielen gezien heb, hoewel dit kenmerk bij visschen gemeen is. Wij hebben hier zonder twijfel eene grootere toenadering tot eene synthesis tusschen visschen en reptiliën dan nog immer is waargenomen, enz.&quot;
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Polaire bolletjes der eijeren.''' — Reeds was door onderscheidene waarnemers, die zich met de ontwikkelingsgeschiedenis der dieren hebben bezig gehouden, melding gemaakt van het verschijnen van een doorschijnend bolletje ter zijde der embryo, maar zonder daaraan verder eenige beteekenis te hechten. {{sc|Ch. robin}} heeft dit punt nader onderzocht en volgens hem zoude dit een algemeen verschijnsel zijn, hetwelk in de eijeren van alle dieren de klieving van den dooijer vooraf gaat. Daar deze bolletjes ontstaan op het punt, vanwaar vervolgens de klieving uitgaat, heeft hij er den naam van &quot;polaire bolletjes&quot; aan gegeven. Hun getal kan op een zeker tijdperk, bij onderscheidene dieren, van twee tot vier bedragen. Zij zijn sterk lichtbrekend, en bestaan uit eene eiwit-zelfstandigheid. De wijze van hun ontstaan, onder het oog des waarnemers, is die door knopvorming uit de doorschijnende zelfstandigheid van den dooijer. Later vereenigen zich de twee of vier bolletjes weder tot een enkel. Wanneer vervolgens door de klieving de kiem of het kiemvlies (''blastoderma'') ontstaan is, dan blijft het polaire bolletje ter zijde daarvan als een vreemd ligchaampje. R. wil echter ontdekt hebben, dat er dieren zijn, bij welke de dooijer zich niet klieft. Hij nam zulks waar aan de eijeren der muggen. Bij dezen zouden alle de cellen van het blastoderma door knopvorming ontstaan, op gelijke wijze als de polaire bolletjes. (''Compt. rendus'', 1862. LIV, p. 112 en 150).
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cys8xkuemkaia4tydh7sue2njewmbtf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/443</title>
    <ns>104</ns>
    <id>52116</id>
    <revision>
      <id>218982</id>
      <parentid>165488</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T17:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218982</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="npol44i8sg5lhegdp83w1zliu39cjvt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|37}}&lt;/noinclude&gt;nevel in den dampkring door een naauw merkbaren kring om de maan. Deze nevel werd door de verwarming, welke de dampkring onderging, waar zij de warmte der maanstralen opnam, verdund, de dampkring was daardoor in de rigting der maan het meest doorschijnend voor warmtestralen en in die rigting kon dus de bundel meer warmte verliezen dan in eenige andere. Wat koude, door de maan voortgebragt, scheen te zijn, was wezenlijk eene werking door de warmte der maanstralen voortgebragt.

Ref. meent te moeten herinneren dat reeds {{sc|melloni}} zelf een schijnbare koudestraling van de maan had waargenomen en dat veel later een ander waarnemer ({{sc|secchi}}?) door de maanstralen met behulp van eene Fresnelsche ringenlens op den thermoëlektrischen bundel te concentreren, dezen daardoor duidelijk verwarmd heeft gezien. {{sc|Tyndall}}'s bewering, dat geen merkbaar deel van de warmte der maanstralen onzen aardbol bereikt, gaat dus niet voor alle omstandigheden door.
{{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Opslorping van stralende warmte door gassen.'''—In de zitting der ''Royal society'' te Londen van den 30 Januarij l.l., heeft {{sc|tyndall}} de verdere uitkomsten medegedeeld van zijne onderzoekingen over dit onderwerp (zie hierboven). Wanneer men de opslorping der warmtestralen door lucht, bij eene spanning van 30 Eng. duimen, door 4 voorstelt, dan is die van chloor 36, chloorwaterstofzuur 62, koolzuur 90, zwavelwaterstof 390, zwaar koolwaterstof 970 en van ammoniak 1195. De opslorping door dampen vond T. buitengewoon groot. Lucht met de geur van patchouli beladen verkrijgt daardoor een opslorpingsvermogen, 30 maal grooter dan dat van zuivere lucht; door den damp van lavendelolie wordt dit vermogen 60 maal en door die van anijsolie 372 maal vergroot. Dus kan een bloembed de temperatuur van de lucht, die het omringt, verhoogen door deze met dampen van vluchtige oliëen te doordringen en dus haar opslorpingsvermogen zeer te vergrooten.

Waterdamp heeft dezelfde uitwerking. Gedurende de maand October l.l. vond T., dat de lucht gemiddeld een 60 maal grooter opslorpingsvermogen dan volkomen drooge lucht bezat. Daar nu de waterdamp in den dampkring zeer snel afneemt op toenemende afstanden der aardoppervlakte, worden de warmtestralen der zon niet aanmerkelijk verminderd, voor zij onzen dampkring en vooral de lagere deelen daarvan bereiken; maar aan den anderen kant wordt de warmte der aarde belet om in het ruim uit te stralen door den vochtigen dampkring. Hierdoor, zegt T., kunnen misschien de planeten, die veel verder dan de aarde van de zon verwijderd zijn, nog eene temperatuur hebben, hoog genoeg om ze bewoonbaar te doen zijn.
{{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npol44i8sg5lhegdp83w1zliu39cjvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/449</title>
    <ns>104</ns>
    <id>52119</id>
    <revision>
      <id>218989</id>
      <parentid>165968</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:14:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2820" sha1="s4f7l731t1jr2ypq9x67qd2cfvtw0i7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|43}}&lt;/noinclude&gt;met ammoniakzouten beantwoordt geenszins in mestend vermogen aan deze meststof. Er moet derhalve daarin nog een ander bestanddeel zijn, waardoor de werking der overige bestanddeelen bevorderd wordt. Volgens L. is dat het oxalzuur onder den vorm van oxalzuren ammoniak. Overgiet men peru-guano met water, dan lost zich daarin onmiddellijk eene ruime hoeveelheid van dit zout op. Blijft die oplossing nu in aanraking met de andere bestanddeelen, dan heeft er eene chemische omzetting plaats. Het oxalzuur verdwijnt allengs uit de oplossing en verbindt zich met de kalk, terwijl in plaats daarvan de hierdoor gevormde phosphorzure ammoniak zich oplost. Dit zou echter niet kunnen geschieden zonder de tusschenkomst van nog een ander bestanddeel der guano, namelijk de zwavelzure ammoniak. Door dit zout wordt de phosphorzure kalk iets oplosbaar gemaakt, doch hij gaat als zoodanig niet in het vocht over, maar de kalk wordt dadelijk door het oxalzuur gepraecipiteerd. Daar nu de werking van den zwavelzuren ammoniak steeds voortduurt, zoo gaat ook de ontleding voort, zoolang er van dit zout nog voorhanden is. Wil men de werking bespoedigen, dan kan men dit door bijvoeging eener geringe hoeveelheid zwavelzuur doen.

Op die wijze verklaart zich geleidelijk de geheele werking van de guano als meststof, en tevens waarom, gelijk de ondervinding geleerd heeft, een matige regen aan die werking bevorderlijk, een al te hevige regen daarentegen, waardoor het oplosbaar geworden phosphorzuur wordt weggespoeld, daaraan schadelijk is.
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Geluid door visschen voortgebragt.''' — Nog steeds behoort het geluid, dat sommige visschen vermogen voort te brengen, tot de min of meer raadselachtige verschijnsels. Voor eenige jaren toonde {{sc|joh. müller}} aan, dat bij ''Dactylopterus'' het geluid door beweging der kieuwdeksels wordt te weeg gebragt. {{sc|Dufosse}}
vond later, dat bij ''Carana trachurus'' dit vermogen huisvest in de keelbeenderen. Thans heeft dezelfde de uitkomsten van onderzoekingen over verscheidene soorten van ''Trigla'' en van ''Zeus'', waaruit schijnt te blijken, dat bij deze visschen het geluid wordt veroorzaakt door trillende bewegingen van de spieren der zwemblaas. Door meerdere of mindere spanning van de wanden van dit orgaan kan de toon rijzen of dalen, zoodat er zelfs het verschil van een octaaf bestaan kan. Soms kan de toon zeer lang, gedurende zeven of acht minuten, worden aangehouden. Bij groote ''Trigla's'' was de toon in de lucht waarneembaar op eenen afstand van meer dan zes meters. (''Compt, rend''., LIV, p. 393).
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Geruisch bij het doorsnijden van de vruchtkolf eener Cycadee.''' — Reeds ver-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4f7l731t1jr2ypq9x67qd2cfvtw0i7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/445</title>
    <ns>104</ns>
    <id>52124</id>
    <revision>
      <id>218985</id>
      <parentid>165490</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218985</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="nfq4yjzg6t5ku3243g2fit95vkvnvcd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|39}}&lt;/noinclude&gt;handelwijze om de verhitting van oplossingen, die daarbij tegen de toetreding van zuurstof beschut moeten zijn, onder eene laag paraffine te doen plaats grijpen, die zich daarbij zoo volkomen toereikend vertoont, dat men het lastige omringd houden daarvan door eene atmospheer van koolzuur of het gebruik der Mohrsche klepbuis volkomen kan ontberen.
{{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''De Andaman-eilanders.''' — In de zitting van 13 Januarij j.l. der ''Royal Geographical Society'' deelde {{sc|owen}} het een en ander mede over de bewoners der Andaman-eilanden, naar aanleiding van een geraamte, hem gezonden door dr.
{{sc|monat}}, die in 1859 die eilanden had bezocht. De Andaman-eilanders zijn klein van gestalte, zeer onbeschaafd en zeer vijandig jegens vreemdelingen. Het meest dat men van hen weet, is bekend geworden door twee gedeserteerde cipayers, die, na eenigen tijd onder hen vertoefd te hebben, vrijwillig naar Engelsch Indië terug kwamen. — Het geraamte, door {{sc|owen}} onderzocht, was zeer goed geëvenredigd, schoon klein. Het hoofd geleek niet op dat van een Papoe, nog minder op dat van een Neger, en was noch met den Maleischen, noch met den Mongoolschen schedelvorm verwant. Uitgezonderd de prognathe kaken, geleek het in zijn klassiek ovaal en zijne algemeene evenredigheid het meest op een Kaukasischen schedel. Zouden — vraagt {{sc|owen}} — de vulkanische Andaman-eilanden ook een gedeelte hebben uitgemaakt van een vastland, dat nu niet meer bestaat, en de Andaman-eilanders de overblijfselen zijn eener bevolking, welke dat vastland eenmaal bewoonde? Ref. zou vragen: zouden de Andaman-eilanders ook afkomstig kunnen zijn van een op zee verdwaald gezelschap Indiers van Hindoeschen of Dravidischen stam?
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Natuurlijke vorming van veronderstelde vuursteenen pijlspitsen.''' — Onmiddelijk onder de oppervlakte van den bodem te Croyde Bay, in Noord-Devon, aan den uitgang van een klein dwarsdal, heeft {{sc|whitley}} een groot aantal gebroken vuursteenen gevonden. Ongeveer tien procent er van hebben min of meer den vorm van eene pijlspits, maar zij gaan met ongevoelige gradatiën over van wat volmaakte door menschen vervaardigde pijlspitsen schijnen te zijn tot zulke ruwe splinters, als duidelijk de voortbrengselen zijn van natuurlijke oorzaken. Men ziet hieruit, hoe voorzigtig men moet wezen bij de beoordeeling van den natuurlijken of artificiëlen oorsprong van vuursteenen voorwerpen. — Dit berigt werd medegedeeld in de zitting van 22 Jan. j.l. van de ''Geological Society''.
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
'''Ontwikkeling van kikvorschmaskers.''' — In een opstel, gelezen in de zitting&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nfq4yjzg6t5ku3243g2fit95vkvnvcd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>56752</id>
    <revision>
      <id>218990</id>
      <parentid>209879</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2313" sha1="essjbwd9fb6kpixg59ahm98ukt05c7f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh||VICTORIA REGIA.|175}}&lt;/noinclude&gt;kassen voortbrengt, nooit een zeker blad juist tegenover een ander komt te staan, waarvan men uitging, maar wel, dat b.v. het 9de blad het 1ste 20° voorbij streeft, en dat men, om van dat 1ste blad tot het 9de te komen — voorondersteld, dat men de daartusschen gelegene 7 andere bladen alle aandoet — den stengel driemaal rond moet loopen. Het 9de blad is dus van het 1ste drie volle cirkels (= 3 x 360° of 1080°) en daarenboven 20° verwijderd, hetgeen dus een totalen afstand uitmaakt van 1100°. Deelt men nu dit getal door 8 (omdat de 9 bladen natuurlijk slechts 8 vakken tusschen zich openlaten) dan verkrijgt men voor den onderlingen afstand van alle bladen een hoek van {{smaller|{{frac|1100°|8}}}}= 137° 30'. Uit deze gegevens laat zich zeer gemakkelijk berekenen, het hoeveelste blad B juist tegenover het blad van uitgang A zou komen te staan, indien de Victoria onophoudelijk voortging met nieuwe bladen te vormen. Het zoude juist het 145ste blad wezen; want, daar wij hier boven mededeelden, dat het 9de blad het eerste 20° voorbij streeft, zoo zoude het 17de 40°, het 25ste 60°, het 33ste 80° en zoo voortgaande, het 145ste blad juist 360° daarop vooruit hebben, of m.a.w. daaraan in eene regte lijn zijn tegenovergesteld. Herinnert men zich nu tevens, dat men den stengel driemaal rond moest gaan om van het 1ste blad tot het 9de te komen, dan lijdt het geen twijfel, dat men hetzelfde 55 maal zou moeten verrigten om, van datzelfde blad uitgaande, het 145ste te bereiken, en zoo zoude men dan de rangschikking der stengelbladen voor Victoria regia kunnen uitdrukken door de breuk {{smaller|{{frac|55|144}}}}, waarvan dan de teller het aantal omloopen om den stengel en de noemer het aantal bladen te kennen zou geven, gelegen tusschen een punt van uitgang en een juist daar tegenover gelegen punt, vermeerderd met 1 voor die beide punten zaamgenomen.

Is het jonge blad uit de vliezige scheede, waarin het verscholen zat, te voorschijn gekomen, dan groeit het eerst lijnregt in de hoogte, doch neemt later eene zijdelingsche rigting aan, zich al meer en meer van den stengel verwijderend. Zoolang het onder den waterspiegel gedoken is, verkeert het, zoo te zeggen, nog in een opgerolden toestand, en doet het zich voor in de gedaante van een stekeligen bal;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>essjbwd9fb6kpixg59ahm98ukt05c7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/196</title>
    <ns>104</ns>
    <id>56753</id>
    <revision>
      <id>218991</id>
      <parentid>209880</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218991</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="a5ri1ydgm8y80huuc99o24c2m2ho169" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|176|VICTORIA REGIA.|}}&lt;/noinclude&gt;naauwelijks echter heeft het de oppervlakte des waters overschreden, of men ziet het langzamerhand zich ontplooijen, waarbij dan de stekelige of ondervlakte op het water te liggen komt en voor het oog verborgen; omgekeerd, de weerlooze bovenvlakte hoe langs zoo meer bemerkbaar wordt. Gedurende den tijd, die verloopt, alvorens het geheele blad zijn normalen stand heeft ingenomen, heeft men ruimschoots gelegenheid om zijne sierlijk geteekende en fraai gekleurde ondervlakte in oogenschouw te nemen; en waarlijk, men kan zich naauwelijks iets schooners voorstellen dan dat netwerk van purperroode ribben, welks mazen gevuld zijn met een geelgroen, in breede plooijen zaamgevat weefsel, en dat alles overdekt met duizenden en duizenden haarfijne naalden, die elkander in verschillende rigtingen kruisen. Is de ontplooijing halverwege gevorderd, dan kan men het blad niet beter vergelijken dan bij eene kolossale bloemkorf; is zij echter ten einde gebragt, dan brengt het geheel den indruk te weeg van een reusachtigen schotel, en het wordt ons dan ook begrijpelijk, hoe de in 't begin van dit opstel genoemde reizigers, toen zij de Victoria voor 't eerst en in de verte waarnamen, in hare bladen drijvende eilandjes meen den te zien, door den stroom wiegelend heen- en weêrbewogen.

Opmerkelijk is het, dat die bladen, welke onmiddellijk aan den bloeitijd voorafgaan, een eenigzins ander voorkomen hebben dan die, welke aan een vroeger tijdperk van ontwikkeling toebehooren, in zoo verre zij namelijk een opstaanden rand doen zien en niet over hunne geheele uitgestrektheid met den waterspiegel in aanraking komen. Zoodra die rand zich begint te vertoonen, kan men dan ook verzekerd zijn, dat de bloemen niet lang meer op zich zullen laten wachten. Dat hij zeer veel tot de sierlijkheid der plant bijdraagt, is ligt te vermoeden, daar hij, eene hoogte van 8—10 duim bereikende, de eentoonigheid der gladde bovenvlakte breekt en de fraaije roode kleur zijner rugzijde aangenaam afsteekt bij het teedere groen, waardoor de geheele bovenste oppervlakte der bladen zich kenmerkt. Op twee lijnregt aan elkander tegenovergestelde plaatsen vertoont de bedoelde rand een inham, zoodat hij eigenlijk uit twee gelijke helften bestaat.

Heeft het blad eenmaal het toppunt van schoonheid en kracht bereikt, dan neigt het, zoo als al het geschapene, ten ondergang en&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a5ri1ydgm8y80huuc99o24c2m2ho169</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/197</title>
    <ns>104</ns>
    <id>56754</id>
    <revision>
      <id>218992</id>
      <parentid>209882</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218992</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2391" sha1="eobarp2m0t4bcvejne7ictpvvnx6f62" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh||VICTORIA REGIA.|177}}&lt;/noinclude&gt;verliest het spoedig zijne sierlijkheid. Allereerst begint de opstaande rand zijne stevigheid te derven en slaat hij zich naar buiten om; het frissche groen wordt door een vuil groen vervangen, en donkere plekken getuigen van een begin van ontbinding. De verweeking der bladzelfstandigheid, eerst nog slechts tot enkele plaatsen beperkt, breidt zich al verder en verder uit; het kabbelende water voert het ontbondene weefsel mede; weldra ziet men talrijke openingen ontstaan, en nu voorzeker is de tijd gekomen om het afgeleefde blad, 't welk van sierlijk onoogelijk geworden is, te verwijderen.

De gelegenheid om de ondervlakte van een Victoriablad naauwkeurig in oogenschouw te nemen is thans daar; dat ook wij haar niet ongebruikt laten voorbijgaan! Niettegenstaande de wankleurigheid der bovenvlakte, is de ondervlakte nog met een heerlijk purperrood overtogen, en men zou het haar waarlijk niet aanzien, dat de toestand van ontbinding van het geheele blad reeds zoover gevorderd was, dat daardoor zijne verwijdering uit de waterkom werd noodzakelijk geacht. — In plaats van de vroeger waargenomene roode ribben, ontdekt men thans ontelbare loodregt opstaande lijsten, die elkander in verschillende rigtingen kruisen en zoo doende een tal van hokjes of kamertjes doen ontstaan van een hoekigen vorm, wier bodem door het weekere, eveneens fraai roode weefsel wordt afgesloten. Onder deze lijsten hebben de voornaamste, die gewoonlijk zeven in getal zijn en van één gemeenschappelijk middelpunt — de plaats van inhechting des bladsteels — naar den omtrek loopen, gemiddeld eene hoogte van 6 à 7 Ned. dm.; daaruit ontspringen dan andere, die wij, ook om hare minder aanzienlijke hoogte, lijsten van den tweeden en derden rang zouden kunnen heeten, hoewel ook zij zich naar den omtrek begeven; eindelijk zijn deze onderling door dwarse zijtakken verbonden, die nog minder hoogte hebben, en in de rigting van den omtrek des blads allerfijnste takjes uitzenden, die zich niet anders dan als verhevene aderen voordoen. De fijne naalden van vroeger mogen thans wel met den naam van stekels bestempeld worden, want, in stevigheid en lengte toegenomen, verwonden zij hevig en maken zij de betasting des blads bijna onmogelijk. Men vindt haar op de verhevene lijsten ingeplant en met deze in uitgebreidheid toe- of afnemen.&lt;noinclude&gt;{{rh|{{gap|2em}}1862.||12{{gap|2em}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eobarp2m0t4bcvejne7ictpvvnx6f62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/198</title>
    <ns>104</ns>
    <id>56755</id>
    <revision>
      <id>218993</id>
      <parentid>209883</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218993</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2321" sha1="tqhhgwzl1rbekdjm48o37oz3ihgajnp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|178|VICTORIA REGIA.|}}&lt;/noinclude&gt;Dringen zij de huid in, dan veroorzaken zij niet alleen pijn, maar eenigen tijd daarna — somwijlen wel eerst na een of twee dagen — zwelling en eene brandende jeukte, en, dit in het oog houdende, wordt het ons meer nog dan vroeger begrijpelijk, hoe bezwaarlijk het onzen vroeger genoemden reizigers viel, die bladen te verzamelen, en hoe veel moeite het kostte om geheele Victoria-planten van de eene plaats naar de andere over te brengen.

Wij gelooven niet te veel te zeggen, als wij, met het oog op het voorafgaande, het blad der Victoria regia haar grootste sieraad noemen; want, wenschen wij ook al niets te kort te doen aan de schoonheid en het smaakvolle harer bloem, toch kan het niet ontkend worden, dat het verschil tusschen laatstgenoemde en de bloemen van andere planten minder treffend is, onze bewondering minder gaande maakt, dan wanneer wij zulk een blad met de bladen ook van aanverwante gewassen vergelijken. Werkelijk wedijvert bij de bladen der Victoria het prachtige koloriet met het statige voorkomen, en dit weder met de kolossale afmetingen, zoo als die te voren niet waren gekend. Trouwens, de ondervinding leerde ons meermalen — en dit toch kan zeker wel gelden als bewijs voor de zoo even uitgesprokene stelling — dat de bloem der Victoria de toeschouwers soms wél, hare bladen hen nimmer teleurstelden; en het is dan ook daarom dat wij een ieder, die de Koninklijke Waterlelie nimmer levend aanschouwde, een bezoek aan deze plant ook dán dringend zouden wenschen aan te bevelen, als er geen vooruitzigt bestond met hare bloemen kennis te maken.

Wij mogen van de bladen der Victoria geen afscheid nemen, zonder nog van eene hunner eigenschappen te hebben gewaagd, die in der tijd vooral zeer veel opschudding veroorzaakte en waaromtrent de mededeelingen wel eens met ongeloof of wantrouwen werden ontvangen. Wij bedoelen namelijk hunne draagkracht. — De eerste berigten aangaande het gewigt, 't welk de Victoriabladen vermogen te torschen, kwamen uit Engeland tot ons, en daarin werd verhaald van een kind van 5 à 6 jaar, dat, op 't midden van een dier bladen geplaatst, niet in staat was dit te doen onderduiken. Sedert heeft men die proeven, overal waar de Amerikaansche Waterlelie gekweekt werd, herhaald, en daarbij niet slechts dezelfde, maar zelfs&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tqhhgwzl1rbekdjm48o37oz3ihgajnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/199</title>
    <ns>104</ns>
    <id>56756</id>
    <revision>
      <id>218994</id>
      <parentid>209884</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218994</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="gh656zpjut13nb51xja35zik7e4g5s8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh||VICTORIA REGIA.|179}}&lt;/noinclude&gt;veel verrassender uitkomsten verkregen, in zoo verre men de ondervinding opdeed, dat zelfs 50 Ned. pd. ter naauwernood in staat waren hare volwassene bladen water te doen scheppen. Ook in den Amsterdamschen kruidtuin leidden die proeven tot dezelfde uitkomst, en er is dan ook op dit oogenblik geene reden meer om de gelijkluidende uitkomsten van tal van waarnemers, de draagkracht der Victoriabladen betreffende, in twijfel te trekken. — Het spreekt van zelf, dat men, bij het bezwaren dier bladen, op twee zaken te letten heeft, nl. 1° daarop, dat zij in volkomen gaven toestand behooren te verkeeren, en 2° op de noodzakelijkheid om de drukking, door het gewigt uitgeoefend, zoo gelijkmatig mogelijk te doen zijn. Aan het laatste vereischte wordt voldaan door in plaats van één groot, vele kleinere gewigten te bezigen, en deze dan te verspreiden over eene dunne kruisplank, die men van te voren voorzigtig op het blad deed neêrdalen.

Vraagt men naar de oorzaken, waardoor de draagkracht der Victoriabladen wordt te weeg gebragt, dan noemen wij als zoodanig de drie volgende: 1° de uitgebreidheid der bladen zelven, 2° de poreusheid van hun weefsel, en 3° de verdeeling hunner ondervlakte in een tal van luchthoudende kamers met sterk verhevene randen. Vooreerst toch is het duidelijk, dat men, het overige gelijkstaande, meer kracht zal moeten aanwenden om een drijvend voorwerp van groote, dan van kleine afmetingen te doen onderduiken; ten tweede leert ons de ondervinding, dat die kracht nog aanzienlijker zal behooren te zijn, indien het voorwerp (b.v. een omgekeerd bierglas) gevuld is of ondersteund wordt door lucht, omdat deze, tegen onze bedoeling in, het voorwerp in drijvenden toestand zal trachten te houden; en ten derde spreekt het van zelf, dat eene verdeeling van de ondervlakte van eenig drijvend voorwerp in hokjes het verschuiven en ontsnappen van de tegen die vlakte aangezamelde lucht verhinderen en dus de standvastigheid zijner draagkracht verhoogen zal. — Dat er lucht in de kamers aan de ondervlakte der Victoriabladen voorhanden is, bleek ons uit eene proef, waarbij eene met water gevulde klok omgekeerd op de bovenvlakte van zulk een blad neêrgezet, en dit laatste van onder met een lang mes op verschillende plaatsen werd doorboord. Iedere opening, in het blad gemaakt, deed terstond eene of meer kolossale luchtbellen&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gh656zpjut13nb51xja35zik7e4g5s8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1862.djvu/200</title>
    <ns>104</ns>
    <id>56757</id>
    <revision>
      <id>218995</id>
      <parentid>209885</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>218995</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="nfx8ps6hqly0suvlr6tli13spranhk0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|180|VICTORIA REGIA.|}}&lt;/noinclude&gt;naar boven stijgen, en ofschoon wij er nu niet op bedacht zijn geweest om die lucht scheikundig te doen onderzoeken, zoo komt het ons toch voor, dat zij niet door het blad zelf werd uitgestooten of afgescheiden, maar afkomstig was uit het slijk van het waterbekken, waarin de plant tierde.

Uit de bekend gemaakte opgaven — geheel overeenstemmende met onze eigene uitkomsten — blijkt, dat de bladen der Victoria in volwassen toestand doorgaans eene middellijn hebben van 6 voet of ongeveer 2 Ned. el. Enkele malen slechts nam men in Europa eene middellijn van 7 voet waar. De vroeger genoemde reizigers maken ook van geene grootere middellijn dan die van 6 voet gewag. Te oordeelen echter naar het reisverhaal van {{sc|richard spruce}}, gedagteekend uit Santarem, schijnt het niet twijfelachtig, dat de Victoria in haar vaderland bladen van 12 voet middellijn voortbrengt. De metingen, op deze daadzaak betrekking hebbende, werden niet door {{sc|spruce}} zelven, maar door een zekeren kapitein {{sc|hislop}} verrigt; het verdient echter volgens dezen waarnemer de aandacht, dat die metingen de bladen golden van niet bloeijende planten, en in 't werk gesteld werden gedurende het natte jaargetijde, als wanneer waterbekkens, des zomers niet dieper dan 2 voet, tot eene hoogte van 15 voet gezwollen waren. Meent men nu ook al aan de berigten van {{sc|spruce}} geen onvoorwaardelijk geloof te mogen hechten, omdat de reizigers, die vóór hem de natuurlijke groeiplaatsen der Victoria bezochten, deze ook wel degelijk tijdens de zoogenaamde kwade mousson aandeden, toch blijft eene middellijn van 6 a 7 voet, zoo als deze aan de bladen der Koninklijke Waterlelie eigen is, tot de opmerkenswaardige bijzonderheden behooren.

Tot het bereiken van hun vollen wasdom, hebben de bladen der Victoria, waarvan er gewoonlijk niet meer dan vier te gelijker tijd aan dezelfde plant voorkomen, slechts 3 à 4 weken noodig, zoodat het wel bijna overbodig zal zijn te zeggen, dat zij buitengewoon snel groeijen. {{sc|Van houtte}}, te Gent, zag hunne middellijn in 3 dagen een ned, palm toenemen en in den Hamburger kruidtuin werd het maximum van groeikracht waargenomen bij een blad, welks middellijn in 24 uren 11 Par. duim langer werd. Binnen 6 — 8 weken hebben de bladen der Victoria hun levensloop volbragt en beginnen zij hun sierlijk voorkomen te verliezen.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nfx8ps6hqly0suvlr6tli13spranhk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>218996</id>
      <parentid>218995</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DoekeHellema</username>
        <id>16849</id>
      </contributor>
      <origin>218996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2389" sha1="4zy8kptf6f0j6hu63c93f60zusgtse0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;DoekeHellema&quot; /&gt;{{rh|180|VICTORIA REGIA.|}}&lt;/noinclude&gt;naar boven stijgen, en ofschoon wij er nu niet op bedacht zijn geweest om die lucht scheikundig te doen onderzoeken, zoo komt het ons toch voor, dat zij niet door het blad zelf werd uitgestooten of afgescheiden, maar afkomstig was uit het slijk van het waterbekken, waarin de plant tierde.

Uit de bekend gemaakte opgaven — geheel overeenstemmende met onze eigene uitkomsten — blijkt, dat de bladen der Victoria in volwassen toestand doorgaans eene middellijn hebben van 6 voet of ongeveer 2 Ned. el. Enkele malen slechts nam men in Europa eene middellijn van 7 voet waar. De vroeger genoemde reizigers maken ook van geene grootere middellijn dan die van 6 voet gewag. Te oordeelen echter naar het reisverhaal van {{sc|richard spruce}}, gedagteekend uit Santarem, schijnt het niet twijfelachtig, dat de Victoria in haar vaderland bladen van 12 voet middellijn voortbrengt. De metingen, op deze daadzaak betrekking hebbende, werden niet door {{sc|spruce}} zelven, maar door een zekeren kapitein {{sc|hislop}} verrigt; het verdient echter volgens dezen waarnemer de aandacht, dat die metingen de bladen golden van niet bloeijende planten, en in 't werk gesteld werden gedurende het natte jaargetijde, als wanneer waterbekkens, des zomers niet dieper dan 2 voet, tot eene hoogte van 15 voet gezwollen waren. Meent men nu ook al aan de berigten van {{sc|spruce}} geen onvoorwaardelijk geloof te mogen hechten, omdat de reizigers, die vóór hem de natuurlijke groeiplaatsen der Victoria bezochten, deze ook wel degelijk tijdens de zoogenaamde kwade mousson aandeden, toch blijft eene middellijn van 6 a 7 voet, zoo als deze aan de bladen der Koninklijke Waterlelie eigen is, tot de opmerkenswaardige bijzonderheden behooren.

Tot het bereiken van hun vollen wasdom, hebben de bladen der Victoria, waarvan er gewoonlijk niet meer dan vier te gelijker tijd aan dezelfde plant voorkomen, slechts 3 à 4 weken noodig, zoodat het wel bijna overbodig zal zijn te zeggen, dat zij buitengewoon snel groeijen. {{sc|Van houtte}}, te Gent, zag hunne middellijn in 3 dagen een ned. palm toenemen en in den Hamburger kruidtuin werd het maximum van groeikracht waargenomen bij een blad, welks middellijn in 24 uren 11 Par. duim langer werd. Binnen 6 — 8 weken hebben de bladen der Victoria hun levensloop volbragt en beginnen zij hun sierlijk voorkomen te verliezen.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4zy8kptf6f0j6hu63c93f60zusgtse0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Delen van Nederland</title>
    <ns>100</ns>
    <id>65714</id>
    <revision>
      <id>219010</id>
      <parentid>218559</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T08:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>bronnen toegevoegd/verplaatst</comment>
      <origin>219010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31072" sha1="pv45bs5zy6suo3ivpf5zf10gpz3patp" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam         = Geschiedenis van delen van Nederland
| afbeelding   = Fragment van de Nederlandse vlag, NG-312 cropped.jpg
| alt          = Fragment van de Nederlandse vlag uit omstreeks 1840 met de wapens van de zeven provinciën
| beschrijving = Bronnen bij de geschiedenis van delen van Nederland en [[w:Provincies van Nederland|provincies]]
}}
== Friesland ==
*Anoniem (2 juli 1784) [[Nederlandsche Courant/1784/Nummer 79/Brief van een lid van het Vry-Corps te Leeuwarden|‘Brief van een lid van het Vry-Corps te Leeuwarden aan zyn Vriend te Amsterdam, in dato 24 Juny’]], ''Nederlandsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Hallema, A. (25 augustus 1917) ‘De historiografie in onze Friesche kloosters’, ''Leeuwarder Courant'', tweede blad, [p. 1].

;Heringa Cats, Pieter (1823-1880)
*Anoniem (26 augustus 1880) [[De Tijd/1880/Nummer 10075/Te Oranjewoud|‘Te Oranjewoud is overleden […]’]], ''De Tijd'', [p.&amp;nbsp;2].

;Reeling Brouwer, Nicolaas
*Anoniem (13 juli 1898) [[Leeuwarder Courant/1898/Nummer 162/Leeuwarden, 12 Juli/Stadsnieuws/Provinciale Staten|‘Provinciale Staten’]], ''Leeuwarder Courant'', [eerste blad, p.&amp;nbsp;1].

== Gelderland ==
;Hasselt, Jan Hendrik van (1739-1817)
*Anoniem (31 mei 1781) [[Hollandsche Historische Courant/1781/Nummer 65/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 20]], ''Hollandsche Historische Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Patriottentijd
*Anoniem (25 september 1786) [[Leydse Courant/1786/Nummer 115/Zutphen den 17 September|‘Zutphen den 17 September’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Groningen ==
*Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Groningen, den 1sten Maart|‘Groningen, den 1sten Maart’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*T. (14 december 1935) [[Nieuwsblad van het Noorden/Jaargang 48/Nummer 295/Menso Alting hield hier de eerste openbare Hervormde Predicatie 27 Juli 1594|‘Menso Alting hield hier de eerste openbare Hervormde Predicatie 27 Juli 1594’]], ''Nieuwsblad van het Noorden'', p. 29.

;Iddekinge, Jean François van (1765-1948)
*Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Groningen, den 22 Julij|‘Groningen, den 22 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Heerlijkheid Lexmond, Lakerveld en Achthoven ==
*Anoniem (24 januari 1729) [[’s Gravenhaegse Courant/1729/Nummer 10/De Heeren Staten van Holland en Westvriesland|‘De Heeren Staten van Holland en Westvriesland, zullen […] op Dingdag den 15 Maert 1729 […] in ’s Gravenhage doen opveylen, […] [advertentie]’]], ''’s Gravenhaegse Maendaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Overijssel ==
*''Overijssels Jaarboek voor cultuur en historie'', 1949, Zwolle: Erven J.J. Tijl.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (16 december 1948) [[Leeuwarder Courant/Jaargang 197/Nummer 294/Zo juist verschenen....|‘Zo juist verschenen....’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;6].

;Voorst tot Voorst, Joan Maria van (1851-1939)
*Anoniem (4 mei 1889) [[Het Vaderland/Jaargang 21/Nummer 105/Prov. Staten|‘Prov. Staten’]], ''Het Vaderland'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].

== Twente ==
*Anoniem (6 november 1938) [[De Tijd/Jaargang 94/Nummer 30310/In de schaduw van den St. Plechelmustoren|‘In de schaduw van den St. Plechelmustoren. Twente in 1608’]], ''De Tijd'', Ochtendblad, [p.&amp;nbsp;7].

== Pruisisch Opper-Gelre ==
*Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/Berlyn den 23 September|‘Berlyn den 23 September’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== Utrecht ==
*Anoniem (10 oktober 1899) [[De Tijd/Nummer 15860/Huis ter Haar|‘Huis ter Haar’]], ''De Tijd'', [p.&amp;nbsp;2].

;Patriottentijd
*Anoniem (6 april 1787) [[Leydse Courant/1787/Nummer 42/Utrecht den 3 April|‘Utrecht den 3 April’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Weede van Dijkveld, Everhard van (1834-1893)
*Anoniem (4 mei 1889) [[Het Vaderland/Jaargang 21/Nummer 105/Prov. Staten|‘Prov. Staten’]], ''Het Vaderland'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].

== Texel ==
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Wt Texel heeft men|‘Wt Texel heeft men, […]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

== Zeeland ==
*Anoniem ([22 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/22 juni/Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].

== Overige provincies en regio's ==
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Holland|Holland]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Limburg|Limburg]]

== Plaatsen; afzonderlijk ==
;Ameide; Heerlijkheid Ameide
*Anoniem (24 januari 1729) [[’s Gravenhaegse Courant/1729/Nummer 10/De Heeren Staten van Holland en Westvriesland|‘De Heeren Staten van Holland en Westvriesland, zullen […] op Dingdag den 15 Maert 1729 […] in ’s Gravenhage doen opveylen, […] [advertentie]’]], ''’s Gravenhaegse Maendaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Appelscha
*Anoniem (12 april 1889) [[De Tijd/1889/Nummer 2688/De politie is uit Appelscha vertrokken|‘De politie is uit Appelscha vertrokken. […]’]], ''De Tijd'', [eerste blad], [p.&amp;nbsp;2].

;Arcen
*Haas, Nico de (januari 1941) ‘Sint Sebastiaan. In het land der hagelkruisen’, ''Hamer'', jrg. 1, nr. 4, p. 11-13.

;Asselt
*A. (14 juli 1928) [[De Tijd/Jaargang 84/Nummer 24749/Asselt|‘Asselt’]], ''De Tijd'', vierde blad, [p.&amp;nbsp;3-5].
*Anoniem (24 mei 1930) [[De Tijd/Jaargang 85/Nummer 25444/Avondblad/Het kerkje van Asselt in gevaar|‘Het kerkje van Asselt in gevaar’]], ''De Tijd'', Avondblad, p.&amp;nbsp;5.
*Felix Rutten en G.K. (2 juni 1932) ‘Geschiedenis van Asselt’, ''Limburger Koerier'', derde blad, [p. 1].
*Felix Rutten en G.K. (11 juni 1932) ‘Geschiedenis van Asselt’, ''Limburger Koerier'', zesde blad, [p. 1].

;Beesel
*Anoniem (19 januari 1856) [[De Roermondenaar, Nieuws- en advertentieblad voor stad en land/Jaargang 1/Nummer 3/Bij koninklijk besluit van 12 dezer|‘Bij koninklijk besluit van 12 dezer [...]’]], ''De Roermondenaar'', [p.&amp;nbsp;1].
*Kr., Ger. (17 april 1937) [[Limburger Koerier/Jaargang 92/Nummer 90/Beesel's historische rijkdom|‘Beesel's historische rijkdom’]], ''Limburger Koerier'', derde blad, [p. 1].

;Bergen-op-Zoom
*Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (1)#art3|‘Tijdinghe van Staten Leger by Wesel’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Blerick
*Anoniem (13 oktober 1881) [[Nederlandsche Staatscourant/1881/Nummer 241/Koninklijke Akademie van Wetenschappen|‘Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Afdeeling Letterkunde. Vergadering op Maandag 10 October 1881’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Bolsward
*Anoniem (23 augustus 1939) [[Leeuwarder Nieuwsblad/Nummer 9418/De Marnezijl|‘De Marnezijl’]], ''Leeuwarder Nieuwsblad'', [p.&amp;nbsp;2].

;Borger
*Anoniem (23 augustus 1897) [[De Telegraaf/Jaargang 5/Nummer 1696/Avond-editie/Te Borger|‘Te Borger is overleden de heer H. Berents, […]’]], ''De Telegraaf'', Avond-editie, [p.&amp;nbsp;6].

;Born
*Anoniem (10 november 1956) ‘Aloude devotie rond St Hubertus te Born’, ''Limburgsch Dagblad'', p. 2.

;Breda
*Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (1)#art3|‘Tijdinghe van Staten Leger by Wesel’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Brielle
*Anoniem ([23 november 1618]) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/23 november/VVt 'sGravenhaghe, den 22. dito|‘VVt ’sGravenhaghe, den 22. dito. [= 22 november 1618]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Buurmalsen; David Cornelis van Lennep (1842-1919)
*Anoniem (6 maart 1886) [[De Maasbode/Jaargang 18/Nummer 2848/Bij Kon. besluit|‘Bij Kon. besluit van 3 Maart is benoemd […]’]], ''De Maasbode'', [p.&amp;nbsp;2].

;Cuijk
*Anoniem (13 oktober 1881) [[Nederlandsche Staatscourant/1881/Nummer 241/Koninklijke Akademie van Wetenschappen|‘Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Afdeeling Letterkunde. Vergadering op Maandag 10 October 1881’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Delft
*Anoniem (1729) ''Beschryving der stadt Delft, behelzende een zeer naaukeurige en uitvoerige verhandeling van deszelfs eerste oorsprong, benaming, bevolking, aanwas, gelegenheid, prachtige en kunstige gedenkstukken en zeltzaamheden. Nevens derzelver voorregten, handvesten, previlegien, en regeeringsvormen'', Te Delft: by Reinier Boitet.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (24 januari 1729) [[’s Gravenhaegse Courant/1729/Nummer 10/Te Delft|‘Te Delft by Reynier Boitet is gedrukt, en in de Steeden by de Boekverkopers te bekomen, […] [advertentie]’]], ''’s Gravenhaegse Maendaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Doesburg
*Anoniem (24 november 1785) [[Rotterdamsche Courant/1785/Nummer 141/’s Gravenhage den 23 November|‘’s Gravenhage den 23 November’, alinea 5]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Deventer; E.R.J. Fijn van Dront
*Anoniem (15 december 1897) [[De Telegraaf/Jaargang 5/Nummer 1810/Avond-editie/Dinsdagmorgen werd te Deventer|‘Dinsdagmorgen werd te Deventer […] ter aarde besteld […]’]], ''De Telegraaf'', Avond-editie, [Eerste blad], [p.&amp;nbsp;1].

;Dongen
*Anoniem (29 juli 1893) [[Opregte Haarlemsche Courant/1893/Nummer 176/Uit Breda wordt gemeld|‘Uit Breda wordt gemeld: […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

;Druten
*Anoniem (7 september 1921) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 78/Nummer 248/Avondblad/Tijdens de kermis|‘Tijdens de kermis te Druten […]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, D, p.&amp;nbsp;3.

;Echt
*Anoniem (3 december 1940) [[Limburger Koerier/Jaargang 95/Nummer 278/Zal de Pepinusbrug herrijzen?|‘Zal de Pepinusbrug herrijzen?’]], ''Limburger Koerier'', Tweede blad, [p. 1].

;Edam
*W.[weissman], A.W. (7 mei 1898) [[De Opmerker/Jaargang 33/Nummer 19/Edam's museum|‘Edam's museum’]], ''De Opmerker'', jaargang 33, nr. 19, p. 147-148.

;Enschede
*Anoniem (9 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 98/Avondblad/Men meldt ons uit Enschede|‘Men meldt ons uit Enschede: […]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;2.

;Gorinchem
*Anoniem (6 april 1787) [[Leydse Courant/1787/Nummer 42/NB|‘Ofschoon de […] inhoud van twee naamlooze Brieven, geschreeven te Amsterdam […] geadresseerd aan Heeren Burgemeesteren en Raaden in de Vroedschap te Gorinchem; --- wel niet verdiend, om als een object van serieuee deliberatie, by Hun Ed. Gr. Achtb. beschouwd te worden, […] [advertentie]’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Grave
*Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Nimwegen den 7 September|‘Nimwegen den 7 September’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Grave; kroondomeinen
*Anoniem (29 april 1927) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/1927/Nummer 99/Het Rentambt Grave|‘Het Rentambt Grave’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].

;Groenlo
*Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/Die van Wesel|‘Die van Wesel zijn met eenich krijchs-volck noch versterckt, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Groningen
*Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Groningen, den 22 Julij|‘Groningen, den 22 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (6 februari 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 6/Bij de Tweede Kamer is ingekomen|‘Bij de Tweede Kamer is ingekomen een wetsontwerp […]’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 6, p.&amp;nbsp;38.
*Visscher, Guus (12 april 1990) ‘Eerherstel voor Sint Otger... Boek ‘Groningen 1040’ kegelt zekerheden omver’, ''Nieuwsblad van het Noorden'', p. 19.

;Groot-Ammers
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Schoonhoven den 29 January|‘Schoonhoven den 29 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Haarlem
*Anoniem (6 april 1787) [[Leydse Courant/1787/Nummer 42/Haarlem den 4 April|‘Haarlem den 4 April’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Haarzuilens
*Anoniem en C. Koppenol (1896) [[Woord en Beeld/Jaargang 1/Het Huis &quot;De Haar&quot;|‘Het Huis „De Haar”’]], jrg. 1, p.&amp;nbsp;48-51.
*Stuijt, Jan (26 juni 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 26/Haarlem|‘Haarlem’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 26, p.&amp;nbsp;122-125.

;Haelen
*Schreurs, P. (15 september 1928) [[De Nieuwe Koerier/Jaargang 41/Nummer 218/Historische kroniek van Haelen en omstreken|‘Historische kroniek van Haelen en omstreken’]], ''De Nieuwe Koerier'', vierde blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Hagestein
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Utrecht den 31 January|‘Utrecht den 31 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Hantum
*Anoniem (13 oktober 1881) [[Nederlandsche Staatscourant/1881/Nummer 241/Koninklijke Akademie van Wetenschappen|‘Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Afdeeling Letterkunde. Vergadering op Maandag 10 October 1881’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Heel
*Anoniem (13 oktober 1881) [[Nederlandsche Staatscourant/1881/Nummer 241/Koninklijke Akademie van Wetenschappen|‘Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Afdeeling Letterkunde. Vergadering op Maandag 10 October 1881’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Kr., Gerh. (18 maart 1933) [[Limburger Koerier/Jaargang 88/Nummer 66/Het Huis Millen op Nieuwstadt|‘Limburg. Het land van oude monumenten. Het Huis Millen op Nieuwstadt’]], ''Limburger Koerier'', vierde blad, [p.&amp;nbsp;13] (Heel vermeld als ‘Hethele’).

;Hei- en Boeicop; Heerlijkheid Heikoop en Boeikoop
*Anoniem (24 januari 1729) [[’s Gravenhaegse Courant/1729/Nummer 10/De Heeren Staten van Holland en Westvriesland|‘De Heeren Staten van Holland en Westvriesland, zullen […] op Dingdag den 15 Maert 1729 […] in ’s Gravenhage doen opveylen, […] [advertentie]’]], ''’s Gravenhaegse Maendaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Helden
*Kr., Gerh. (18 maart 1933) [[Limburger Koerier/Jaargang 88/Nummer 66/Het Huis Millen op Nieuwstadt|‘Limburg. Het land van oude monumenten. Het Huis Millen op Nieuwstadt’]], ''Limburger Koerier'', vierde blad, [p.&amp;nbsp;13].

;Hellevoetsluis
*Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Aanbestedingen|‘Aanbestedingen’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Herpen; Johan van Zuijlen (1807-1890)
*Anoniem (8 augustus 1867) [[De Noordbrabanter/Jaargang 39/Nummer 93/Te Herpen|‘Te Herpen bij Ravenstein […]’]], ''De Noordbrabanter'', [p.&amp;nbsp;3].

;Herten
*Kr., Gerh. (23 mei 1931) [[Limburger Koerier/Jaargang 86/Nummer 120/Limburg, het land van oude boerderijen|‘Limburg, het land van oude boerderijen. Hoeve „Offerkamp” te Herten’]], ''Limburger Koerier'', vierde blad, [p. 1].

;'s-Hertogenbosch
*Anoniem (10 oktober 1911) [[De Tijd/Nummer 19490/Wetenschappen|‘Wetenschappen’]], ''De Tijd'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;3].

;'s-Hertogenbosch; Herman van Beugel (1668-1741)
*Anoniem (18 maart 1741) [[Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/’s Gravenhage den 16 Maert|‘’s Gravenhage den 16 Maert’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Heukelum
*Anoniem (10 augustus 1867) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 5/Nummer 32/De vorige week|‘De vorige week Vrijdag avond […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;2].

;Hoorn
*Anoniem (25 september 1786) [[Leydse Courant/1786/Nummer 115/Hoorn den 21 September|‘Hoorn den 21 September’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Hulst
*Anoniem (7 november 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 45/Wttet Legher van sijn Hoogheydt van Oragnien voor Hulst, den 2 November|‘Wttet Legher van sijn Hoogheydt van Oragnien voor Hulst, den 2 November’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (7 november 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 45/Een ander uyt het Leger van den 3 dito|‘Een ander uyt het Leger van den 3 dito. [= 3 november 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

;IJsselmonde; Cornelis Arie Molenaar (1826-1911)
*Anoniem (6 maart 1886) [[De Maasbode/Jaargang 18/Nummer 2848/Bij Kon. besluit|‘Bij Kon. besluit van 3 Maart is benoemd […]’]], ''De Maasbode'', [p.&amp;nbsp;2].

;Kampen
*Anoniem ([22 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/22 juni/Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius’, alinea 10]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].

;Kessel (Limburg) - Engelbert Jozef Willem Stox (1851-1917)
*Anoniem (15 december 1897) [[De Telegraaf/Jaargang 5/Nummer 1810/Avond-editie/De rechtbank te Roermond|‘De rechtbank te Roermond’]], ''De Telegraaf'', Avond-editie, [Eerste blad], [p.&amp;nbsp;2].

;Langerak (Zuid-Holland)
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Schoonhoven den 29 January|‘Schoonhoven den 29 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Leeuwarden
*Anoniem (2 juli 1784) [[Nederlandsche Courant/1784/Nummer 79/Brief van een lid van het Vry-Corps te Leeuwarden|‘Brief van een lid van het Vry-Corps te Leeuwarden aan zyn Vriend te Amsterdam, in dato 24 Juny’]], ''Nederlandsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Leeuwarden, den 25 Julij|‘Leeuwarden, den 25 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;1-2].
*Redactie (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Ter gedachtenisse|‘Ter gedachtenisse aan de jongstverloopene feestdagen’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Leiden
*Anoniem (10 augustus 1881) [[Het Nieuws van den Dag/1881/Nummer 3515/Het Leidsch Dagblad|‘Het Leidsch Dagblad wijdt eenige deelnemende regelen aan de nagedachtenis van den koetsier Nanne Hoogteijling, […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (5 januari 1899) [[Het Vaderland/Jaargang 31/Nummer 4/Door tot dusver onbekende oorzaak|‘Door tot dusver onbekende oorzaak brak hedennacht te 2 uren te Leiden een felle brand uit […]’]], ''Het Vaderland'', Tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].
*Orlers, Jan Jansz. (1781) ''Beschryving der stad Leyden behelzende Het Begin, den Voortgang en Aanwas van die Stad; de Stichting der Kerken, Kloosters, Gasthuizen, gelijk ook de oprechting van de Hooge Schole'', Leyden: C. Heyligert.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (31 mei 1781) [[Hollandsche Historische Courant/1781/Nummer 65/Volgens een bericht|‘Volgens een Bericht […] wordt afgeleeverd een nieuwe verbeterde Uitgaave van de Beschryving der stad Leyden, […; advertentie]’]], ''Hollandsche Historische Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Leiden; Nicolaas van Alphen (1716-1784)
*Anoniem (17 januari 1784) [[Hollandsche Historische Courant/1784/Nummer 8/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 5]], ''Hollandsche Historische Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Lierop
*Brouns, P.N. (3 februari 1917) [[De Katholieke Illustratie/Jaargang 51/Nummer 18/Lierop|‘Lierop’]], ''De Katholieke Illustratie'', jrg. 51, nr. 18, p.&amp;nbsp;246-252.

;Linne
*A. (21 oktober 1880) [[De Maasgouw/Jaargang 2/Nummer 95/Suletheim, Ascalon en Curnelo|‘Suletheim, Ascalon en Curnelo’]], ''De Maasgouw'', 2e jaargang, nr. 95, p. 369.
*Anoniem (2 september 1939) [[Limburger Koerier/Jaargang 94/Nummer 206/Linne, een oude parochie|‘Linne, een oude parochie’]], ''Limburger Koerier'', [p. 6].

;Maasbree
*Anoniem (10 augustus 1867) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 5/Nummer 32/Gisteren morgen|‘Gisteren morgen omstreeks 3 ure […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;2].

;Maasland; J.B. Nederveen
*Anoniem (6 maart 1886) [[De Maasbode/Jaargang 18/Nummer 2848/De heer J. B. Nederveen|‘De heer J. B. Nederveen, […]’]], ''De Maasbode'', [p.&amp;nbsp;2].

;Meerkerk; Heerlijkheid Meerkerk
*Anoniem (24 januari 1729) [[’s Gravenhaegse Courant/1729/Nummer 10/De Heeren Staten van Holland en Westvriesland|‘De Heeren Staten van Holland en Westvriesland, zullen […] op Dingdag den 15 Maert 1729 […] in ’s Gravenhage doen opveylen, […] [advertentie]’]], ''’s Gravenhaegse Maendaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Midwoud
*Anoniem (19 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/19 mei (2)#art1al10|‘Hollandsche nieuwe Tijdinghen, te weten, hoemen in Hollandt de strenge Placcaten, die tegen de Arminianen ghemaeckt sijn, soeckt in ’t werck te stellen, ende te executeren, met hun het prediken te beletten, ende de Predikanten te vanghen’, alinea 10]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.

;Mill; kroondomeinen
*Anoniem (29 april 1927) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/1927/Nummer 99/Het Rentambt Grave|‘Het Rentambt Grave’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].

;Mill; Hermanus Verstraaten (1825-1898)
*Anoniem (16 januari 1892) [[De Tijd/1892/Nummer 13520/Besluiten en benoemingen|‘Besluiten en benoemingen’]], ''De Tijd'', [p.&amp;nbsp;2].

;Montfort (Limburg)
*Kempkens, J. (1969) ‘Van een klein stadje in de schaduw van een groot kasteel’, ''roerstreek ’69'', pp. 43-47.

;Neeritter
*Kr., Gerh. (7 januari 1932) [[Limburger Koerier/Jaargang 87/Nummer 5/Limburg, het land van oude monumenten|‘Limburg, het land van oude monumenten’]], ''Limbirger Koerier'', derde blad, p. 6.

;Nijmegen
[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Nijmegen]]

;Oldenzaal
*Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/Die van Wesel|‘Die van Wesel zijn met eenich krijchs-volck noch versterckt, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (17 december 1910) [[Het Centrum/Nummer 8047/Dr. Schaepman|‘Dr. Schaepman’]], Derde Blad, [p. 2].
*Anoniem (16 juli 1955) ‘Beeltenis van H. Plechelmus door mgr. Alfrink onthuld’, ''De Tijd'', p. 5.

;Oss
*S.O. (3 februari 1898) [[De Zuid-Limburger/Jaargang 4/Nummer 29/De opgravingen te Osch|‘De opgravingen te Osch’]], ''De Zuid-Limburger'', [p.&amp;nbsp;3].

;Paarlo
*Kr.[ekelberg], Gerh. (31 oktober 1936) [[Limburger Koerier/Jaargang 91/Nummer 257/Het Huis &quot;Paerloo&quot; (Midden-Limburg)|‘Het Huis „Paerloo” (Midden-Limburg)’]], ''Limburger Koerier'', p.&amp;nbsp;11.

;Pey
*Anoniem (6 juni 1981) ‘Pey, Pepijn van Herstal en de zeven voetvallen’, ''Limburgsch Dagblad'', p. 17.

;Purmerend
*Anoniem (4 mei 1758) [[Amsterdamsche Courant/1758/Nummer 53/Purmerende den 1 May|‘Purmerende den 1 May’]], ''Amsterdamse Donderdagse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Reek; kroondomeinen
*Anoniem (29 april 1927) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/1927/Nummer 99/Het Rentambt Grave|‘Het Rentambt Grave’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].

;Rijt (Veldhoven)
*Anoniem (8 augustus 1867) [[De Noordbrabanter/Jaargang 39/Nummer 93/Men schrijft ons uit Oerle|‘Men schrijft ons uit Oerle, 1 Augustus: […]’]], ''De Noordbrabanter'', [p.&amp;nbsp;3].

;Roosteren
*Anoniem (19 januari 1856) [[De Roermondenaar, Nieuws- en advertentieblad voor stad en land/Jaargang 1/Nummer 3/Bij koninklijk besluit van 12 dezer|‘Bij koninklijk besluit van 12 dezer [...]’]], ''De Roermondenaar'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (7 juli 1881) [[De Maasgouw/Jaargang 3/Nummer 132/Geschiedkundige Aanteekeningen over het dorp Roosteren|‘Geschiedkundige Aanteekeningen over het dorp Roosteren’]], ''De Maasgouw'', jaargang 3, nr. 132, p. 517-519.
*Anoniem (14 juli 1881) [[De Maasgouw/Jaargang 3/Nummer 133/Geschiedkundige Aanteekeningen over het dorp Roosteren|‘Geschiedkundige Aanteekeningen over het dorp Roosteren. II’]], ''De Maasgouw'', 3e jaargang, nummer 133, pp. 521-522.
*J., M. (21 juli 1881) [[De Maasgouw/Jaargang 3/Nummer 134/Geschiedkundige Aanteekeningen over het dorp Roosteren|‘Geschiedkundige Aanteekeningen over het dorp Roosteren’]], ''De Maasgouw'', jrg. 3, nr. 134, p. 525-526.

;Scheveningen
*Anoniem (7 augustus 1908) [[Land en Volk/Jaargang 4/Nummer 185/Muziek/Programma's der Muziekuitvoeringen|‘Programma's der Muziekuitvoeringen’]], ''Land en Volk'', Blad A, [p.&amp;nbsp;2].

;Schiedam
*Anoniem (3 maart 1904) [[Haagsche Courant/1904/Nummer 6442/Te Schiedam|‘Te Schiedam zijn in de vorige week 3 nieuwe tyfusgevallen aangegeven; […]’]], ''Haagsche Courant'', Tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Schoonhoven
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Schoonhoven den 29 January|‘Schoonhoven den 29 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Gouda den 31 January|‘Gouda den 31 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Schoterland
*Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Schoterland, 20 Februari|‘Schoterland, 20 Februari’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Sint Odiliënberg
*[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Sint Odiliënberg]]

;Sittard
*Anoniem (23 juli 1928) [[Limburger Koerier/Jaargang 83/Nummer 172/Wijlen pastoor Ruyten|‘Wijlen pastoor Ruyten’]], ''Limburger Koerier'', p. 5.
*Dunckel, Aug. (31 augustus 1897) [[De Maasgouw/jaargang 19/nummer 16/Chroniek van Sittard|‘Chroniek van Sittard’]], ''De Maasgouw'', 19e jaargang, nummer 16, pp. 62-64.
*Krekelberh, Ger. (28 mei 1921) [[Limburger Koerier/Jaargang 76/Nummer 123/Swentibold en zijn beteekenis voor Sittard|‘Swentibold en zijn beteekenis voor Sittard’]], tweede blad, p. 4.
*Krekelberg, Ger. (4 juni 1921) [[Limburger Koerier/Jaargang 76/Nummer 129/Swentibold en zijn beteekenis voor Sittard|‘Swentibold en zijn beteekenis voor Sittard. II (Slot)’]], vierde Blad, p. 1.

;Slenaken
*Anoniem (juli 1910) [[De Maasgouw/Jaargang 32/Nummer 7/Het klooster van Hoog-Cruts|‘Het klooster van Hoog-Cruts’]], ''De Maasgouw'', jaargang 32, nr. 7, p. 51-53.

;Sluis
*Anoniem (21 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/21 april/Men verhoort dat uyt de Stadt Sluys daghelijcx gheschoten wordt|‘Men verhoort dat uyt de Stadt Sluys daghelijcx gheschoten wordt […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Susteren
*Anoniem (4 maart 1930) [[Limburgsch Dagblad/Jaargang 13/Nummer 52/Geschiedenis v.d. voormalige stad Susteren en van de adellijke abdij St. Salvator aldaar|‘Geschiedenis v.d. voormalige stad Susteren en van de adellijke abdij St. Salvator aldaar’]], ''Limburgsch Dagblad'', tweede blad, [p. 1].
*Anoniem (25 mei 1951) ‘Varia over Susteren’, ''Limburgsch Dagblad'', p. 5.

;Stevensweert
*Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Maestricht|‘Wt Maestricht’, alinea 2]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&amp;nbsp;2].
*[Jansen, M.J.] (29 juli 1880) [[De Maasgouw/Jaargang 2/Nummer 83/De vestinggronden van Stevensweert|‘De vestinggronden van Stevensweert [2]’]], ''De Maasgouw'', jrg. 2, nr. 83, p.&amp;nbsp;325-326.

;Tegelen
*Pesch (28 augustus 1931) ‘Tegelen voorheen en thans’, ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p. 1].

;Terwisscha
*Anoniem (29 juli 1893) [[Opregte Haarlemsche Courant/1893/Nummer 176/Te Oud-Appelscha|‘Te Oud-Appelscha is gister een oude zilveren munt […] gevonden. […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

;Uden
*Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Een wethouder|‘Een wethouder uit de gemeente Uden […]’]], ''Het Vaderland'' tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Velp (Noord-Braband); kroondomeinen
*Anoniem (29 april 1927) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/1927/Nummer 99/Het Rentambt Grave|‘Het Rentambt Grave’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].

;Vlaardingen
*Anoniem (29 juli 1914) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 242/Nummer 174/De Internationale havenquaestie|‘De Internationale havenquaestie’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Vlissingen
*Anoniem (8 augustus 1839) [[De Noordbrabanter/1839/Nummer 95/Men is thans druk bezig|‘’s Hertogenbosch, den 7den Augustus. Men is thans druk bezig […]’]], ''Noord-Brabander'', [p.&amp;nbsp;1].

;Vlodrop
*A. (21 oktober 1880) [[De Maasgouw/Jaargang 2/Nummer 95/Suletheim, Ascalon en Curnelo|‘Suletheim, Ascalon en Curnelo’]], ''De Maasgouw'', jaargang 2, nr. 95, p. 369.
*Kr., Gerh. (30 januari 1924) [[Limburger Koerier/Jaargang 79/Nummer 25/Uit Midden Limburg|‘Uit Midden Limburg. Bijdragen tot de geschiedenis van Vlodrop en omgeving. IX’]], ''Limburger Koerier'', p. 4.

;Vught; Aloisius Maria Josephus Theodorus van Rijckevorsel (1851-1925)
*Anoniem (6 maart 1886) [[De Maasbode/Jaargang 18/Nummer 2848/De nieuwe burgemeester van Vught|‘De nieuwe burgemeester van Vught, […]’]], ''De Maasbode'', [p.&amp;nbsp;2].

;Waddinxveen
*Anoniem (19 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/19 mei (2)#art1al2|‘Hollandsche nieuwe Tijdinghen, te weten, hoemen in Hollandt de strenge Placcaten, die tegen de Arminianen ghemaeckt sijn, soeckt in ’t werck te stellen, ende te executeren, met hun het prediken te beletten, ende de Predikanten te vanghen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.

;Wognum
*Anoniem (17 mei 1877) [[Algemeen Handelsblad/1877/Nummer 14517/De Tijd meldt|‘De Tijd meldt, dat binnen een paar dagen tijds door 107 „Katholieke huisvaders van Wognum” een adres aan de Tweede Kamer is gericht […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', [p.&amp;nbsp;1].

;Zuidland
*Anoniem (26 juni 1918) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 75/Nummer 175/Avondblad/Grafsteenen|‘Grafsteenen’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, A, p.&amp;nbsp;1.

;Zuilen
*Anoniem (2 april 1932) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 136/Nummer 77/Ochtendblad/Collecte Crisis-comité te Zuilen|‘Collecte Crisis-comité te Zuilen’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [1e blad], [p.&amp;nbsp;3].

;Zutphen
*Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1619/19 juni/VVt 's Gravenhage, den 18. dito|‘VVt ’s Gravenhage, den 18. dito. [= 18 juni 1619]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.''.

;Zwolle
*Anoniem (3 augustus 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 62/Zwolle den 27 Julij|‘Zwolle den 27 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Overige plaatsen
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Amsterdam|Amsterdam]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Den Haag|Den Haag]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Gouda|Gouda]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Maastricht|Maastricht]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Roermond|Roermond]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Rotterdam|Rotterdam]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Utrecht (stad)|Utrecht]]
* [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Venlo|Venlo]]

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]]
[[Categorie:Geschiedenis van Nederland| ]]</text>
      <sha1>pv45bs5zy6suo3ivpf5zf10gpz3patp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:De Groote Schouburgh Der Nederlantsche Konstschilders En Schilderessen 1719 vol 2.djvu/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83166</id>
    <revision>
      <id>218997</id>
      <parentid>215252</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T18:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>218997</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1670" sha1="qoig08bwjjq98auhgqa6ehgwbx9ewno" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;{{RH|164|''Schouburgh der''|}}&lt;/noinclude&gt;ling van het agterwerk eenige byvoegselen tot sieraat verzonnen had, meenende daar door my wel degelyk te hebben uitgeslooft. Maar myn broek was zoo nieuw niet als ik my wel verbeelt had: want hy ten eersten (wyzende op het byvoegsel) vraagde, ''wat wil dat zeggen''? Ik antwoordde, ''ik heb dat kwanzuis zoo gemaakt'': waar op hy tot my zeide, ''Men moet geen kwanzuizen maken''; ''maar van alles datmen maakt reden geven, waarom men het gemaakt heeft, of anders niet maken''. Hy had ook voor gebruik, zoo wy iets deden ’t geen hem mishaagde, ’t zelve door omstandigheden, spreuken, of eenig verhaal te beduiden. ’T gebeurde (wyl ik in dien tyd mede op een Kerkkollegie of ’t Zamenkomst ging) dat ik het onderwerp, dat den naastkomenden Zondag stont verhandelt te worden, op een papiertje geschreven, door onvoorzichtigheit op het plankje van myn Ezel geleit had, in stee van het elders te bergen. Myn Meester kreeg het in de hand en las den inhoud welke aldus was: ''Of Adams zaak een gebeurlyke zaak was''; ''dan of God die voorwist''. Hy lei het weer neer; maar eer hy van my weg ging zeide hy: ''Toen ik jong was deed ik ook zoo, en dacht, het is tydverdryf''; ''maar toen ik wyzer wierd, ondervond ik dat het tyd verkwist was''.&lt;br&gt;{{gap}}Doorgaans was hy van een stille bezadigden geest; en viel ’er zomtyts onder zyne Discipelen iets voor, dat hem tegenstont, of rechtten zy eenige potsen aan, gelyk de jeucht doch somtyds gewoon is te doen, voer hy daar over niet tegen hen uit; maar wist het wrang van zyne berispinge met het zoet van zyn bedaarde inschikkelykheit te temperen. Een geval, Lezer laat u het&lt;noinclude&gt;{{rechts|niet}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qoig08bwjjq98auhgqa6ehgwbx9ewno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Amsterdamsche Courant 1741 no 033.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85293</id>
    <revision>
      <id>219008</id>
      <parentid>218955</parentid>
      <timestamp>2026-03-27T20:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>typo</comment>
      <origin>219008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15840" sha1="flie5kxopi4o092r384hk89zh31op0z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;
{| style=&quot;width:100%;&quot;
| style=&quot;width:34%;&quot; | {{x-larger|A{{sup|o}}. 1741.}}

{{center|{{x-larger|AMSTERDAMSE}}

{{larger|Word uytgegeeven by&lt;br&gt;Bezyden de Beurs,&lt;br&gt;Post-Comptoir;}}}}
| style=&quot;width:33%;text-align:center;&quot; | [[Bestand:Amsterdamsche Courant 1741 no 033 p 1 coat of arms.jpg|200px|center]]
| style=&quot;width:34%;&quot; | {{Rechts|{{x-larger|N{{sup|o}}. 33}}}}

{{center|{{x-larger|Saturdaegse Courant.}}

{{larger|{{sp|JAN SPANJER}}T,&lt;br&gt;by het Anterpsche&lt;br&gt;den 18 Maert.}}}}
|}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{center|{{larger|{{sp|INGERMERLAN|0.5em}}D.}}}}
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s3&quot;/&gt;{{initiaal|''P''}}''Etersburg den'' 21 ''Febr''. De dogters van den cabinet-minister Wolinsky die op ’t eynde der regeering van wylen de Keyzerin geëxecuteerd wierd, zyn op ordre van de Groot Vorstin Regentesse in vryheid gesteld, hebbende verlof gekreegen hunne dagen op een landgoed dat haer vader toebehoord heeft, te gaen eyndigen. De hertog van Courland houd op Schlusselburg wegens onpaslykheid het bedde, ’t welk men zegt de reeden te zyn dat het vonnis tegen hem nog niet is uytgesprooken: ondertusschen is alles in gereedheyd om hem na Siberien te brengen. De commissarissen aengesteld om het proces van de andere gevangenen op te maken continueeren stiptelyk hunne zittingen, en men acht dat de heer van Bestuchef die onder het getal der gearresteerde persoonen is, in vryheyd gesteld zal werden. Het werd beveiligd dat de ordres afgevaerdigd zyn tot het ligten van een gtoot getal recruten om de troupen voltallig te maken.
&lt;section end=&quot;s3&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s4&quot;/&gt;{{c|{{larger|Duytsland en aengrenzende Ryken.}}}}
&lt;section end=&quot;s4&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s5&quot;/&gt;{{gap}}''Neiss in Silesien den'' 16 ''February''. Toen de pruyssische troupen in Silesien trokken, had de generael graef van Braun dewelke die der Koningin van Ongaryen aldaer en chef commandeerde, niet meer dan 12 battaillons, 3 compagnien granadiers en 600 dragonders onder zyn ordres: de generael graef van Wallis commandant van Glogau bewaekte die plaets met 3 van de gemelde battaillons en 2 compagnien granadiers: de graef van Braun liet ’er 4 van in Brieg met eeven so veel compagnien granediers onder het bevel van den major generael graef Piccolomini, en leide ’er 4 van in deeze stad onder het commando van den colonel baron van Roth, insgelyks posteerde hy eenige detachementen in de kasteelen van Namslau en Freidenthal: na deeze schikkingen gemaekt te hebben is het ligtelyk te begrypen met hoe weynig manschap de graef van Braun genoodzaekt is geweest zig na Moravien te retireeren, alwaer die generael thans een sterk corps troupen verzameld, hebbende in ’t begin deezer maend 100 hussaen, 2 regimenten cuirassiers en 4 battaillons gekreegen, en terwyl het overige der troupen die op marsch zyn, te gemoet gezien werd, heeft hy een detachement hussaren herwaerds gezonden dewelke ’er ingetrokken zyn, niettegenstaende deeze plaets door de pruyssische troupen geblocqueerd is. Dewyl het garnizoen van tyd tot tyd uytvallen doed, gaet ’er byna geen dag voorby of men brengd pruyssische gevangenen in, zynde deezer dagen een major van de ingenieurs ingebragt. Onze commandant de baron van Roth en de borgery hebben beslooten de laetste droppel bloed te wagen voor en al eer zig over te geven.
&lt;section end=&quot;s5&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s6&quot;/&gt;{{gap}}''Regensburg den'' 9 ''Maert''. Maendag vertoonden de Oostenryksche gezanten in de raedsvergadering dat de Koningin van Ongaryen den keurvorst van Beyeren by missive om een zeker geley voor hare Boheemse gezanten ter keyserlyke verkiezing had verzogt, dog dat deze brief door den Beyersche staets minister graef Toring aen den Boheemschen opper-kancellier graef Kinsky te rug was gezonden by een biljet, waer in hy hem te verstaen geeft dat men de missive der hertogin van Lottharingen onder andere papieren onvoorziens geopent hebbende niet kan aennemen, en dat schoon in de goude bul een vrouw van de oefening der keurvorsel. rechten niet uytgesloten zy, het hem graef Kinsky egter wel heugen kan wat voor een protest de graef Perusa by zyn vertrek van Weenen gedaen heeft, kunnende dierhalven zyn K. V. D. na desselfs inhoud de Boheemsche gezanten die dezelve voor had tot de keyzerlyke verkiezing te Regensburg te zenden, in die qualiteyt niet erkennen: hier op heeft de graef Kinsky den graef Toring gerescribeert dat hem het protest zeer wel heugde, dog dat hy echter de te rug zending der koningins brief niet vermoed had, zig hier op vestigende dat het eerste kapittel van de goude bul wil, dat men schoon ’er zelfs verschil was, de gezanten geen vrygeley kan afstaen, en dat de gemelde goude bul het recht der vrouwlyke successie, in het koningryk Bohemen staeft, beneffens het ''jus electorale, vox, offcium, &amp; dignitas'' &amp;c. De aenweezende gezanten hebben de zaek ''ad referendum'' genomen, zonder dat iemant zig tot voordeel van de eene of andere party geuyt heeft. De Koning van Pruyssen heeft zyn gezant alhier bevolen te verklaeren dat het een valsch gerugt zy dat hy de cathblyke religie in Silesien verdrukte, begeerende zyn Majt. dezelve so wel als de protestantsche religie buyten verstooring te behouden.
&lt;section end=&quot;s6&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s7&quot;/&gt;{{gap}}''Berlyn den'' 11 ''Maert''. De Koning die wegens de vorst geen belegering heeft kunnen voorneemen, wil de veldtogt eerst na Paesschen openen, en de stille week in zyn residentie doorbrengen. De stad Maegdenburg word met allerhande levensmiddelen voorzien. Keur faxen schynt niet tegen de aenslagen van ons hof te zyn. De fransche minister heeft een expresse van Parys ontfangen. Zyn Majesteyt laet uyt alle de regimenten, een nieuw lyf-regiment opregten dat gestadig by hem zal zyn: dit is geresolveert op het ontdekte complot te Schweinitz, van waer de aldaer gevange genomene Prager studenten 2 en twee aen elkander gesloten, door deeze stad na Spandau gevoert zyn. P. S. So even arriveert een expresse met tyding dat Groot Glogau des nagts tusschen den 8 en 9, stormenderhand is ingenomen en het garnizoen krygsgevangenen gemaekt.
&lt;section end=&quot;s7&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s8&quot;/&gt;{{gap}}''Mentz den'' 10 ''Maert''. De keurvorst heeft eer hy nog antwoord van Beyeren, Brandenburg en Bronswyk ontfangen had of de verkiezings-dag zou voortgaen of niet, aen dezelve keurvorsten onder de dagteekening van den 4 february geschreeven, dat verscheyde keurvorsten op den wettige termyn staen bleeven, en dat zyn keurvorstelyke genade dierhalven zyn gezantschap op den bestemden tyd na Frankfort zou zenden, en hy zelve kort daer na volgen, niet twyffelende of men zou zyn besluyt amptshalven billiken en niet nalaten hem door diergelyke meedewerking te ondersteunen. De keurvorst heeft deeze dit schryven so vroegtydig laten afgaen, wyl hy bevreesd was dat men door meerderheid van stemmen een prolongatie der verkiezings-dag zou toestaen (gelyk geschied is) en dus de verkiezing van de eene tot de andere tyd uytstellen.
&lt;section end=&quot;s8&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s9&quot;/&gt;{{gap}}''Frankfort den'' 12 ''Maert''. De heir aenwezende keurvorstelyke gezanten komen dikwils by elkander: de keur-beyersche eerste verkiezings gezant graef van Schonfeld is van Mentz gearriveert. De keur-saxische gezant graef van Schonberg heeft voor 3 dagen een courier na zyn hof gezonden om het zelve te verwittigen dat de keur-boheemsche gezant zyn quartier op Frauenstein genoomen heeft. De spraek gaet dat het onlangs begonne convent der 5 geassocieerde kreytzen eerstdaegs zonder tot een besluyt te komen, zal scheyden. De vorstendag is op den 20 dezer te Offenbach vastgestelt. De keur-keulsche tweede verkiezings-gezant graef van Metternich is gearriveert, als meede de fransche minister de Blondel.
&lt;section end=&quot;s9&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s10&quot;/&gt;{{gap}}''Keulen den'' 14 ''Maert''. De keurvorst quam Sondag namiddag van Bon ''incognito''; en leyde by den Pauselyke gezant prins Doria de visite af: zyn K. V. D. keerde tegen den avond na zyn residentie. Deze gezant die zig door zyn vriendelyke omgang zeer bemind en geagt maakt, wierd gisteren door onze burgermeesteren heerlyk ter maeltyd onthaelt. Den 9, is Pater Spiex tot Abt van St. Martin, Benedictyner orde verkooren.
&lt;section end=&quot;s10&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s11&quot;/&gt;{{gap}}''Hanover den'' 10 ''Maert''. Men vleyd zig dat de baron van Schwiegelt die zig met een gewigtige commissie van onzen Souverain te Berlyn bevind, in zyn onderhandeling zal slagen, en dat de Koning van Pruyssen de hand zal willen bieden tot herstelling der goede harmonie tusschen zyn huys en dat van Oostenryk, buyten het welke men niet dan een der bloedigste oorlogen te gemoet ziet, aengezien de Ongaren en Sevenbergers gereed zyn hun goed en bloed voor den dienst Van hunne nieuwe Souveraine op te offeren uyt erkentenis van ’t redres der religie grieven en de herstelling in hunne oude privilegien. De pruyssise minister van Ploto maendag eenige exemplaeren vau eene nieuwe deductie, waer in de Koning zyn Meester zyn regt op Silesien met authentique stukken veel klaerder als ooit geschied is, aentoond, ontfangen hebbende, presenteerde den volgenden dag ’er eenige van aen ons ministerie. Het regiment van Borck heeft by deszelfs doortogt in dit land, zeer goede ordre gehouden, en alles contant betaeld; als meede het regiment dragonders van Sonsfeld; deeze beyde regimenten trekken na de kant van Maegdenburg. In deeze stad bevinden zig 4 extraordinaris envoyéz, als de heer Haring wegens Saxen, de heer Koller wegens Wurtemburg, de heer van Ploto wegens Pruyssen, en de heer Jaxtheim wegens de Koningin van Ongaryen: men verwagt ’er nog meer van verscheyde andere hoven, om middelen te beraemen tot ’s ryk veyligheid, en tot herstelling van der zelver innerlyke rust. Het vertrek van onze plegtige ambassade na Frankfort, is tegen den 15 dezer vastgestelt.
&lt;section end=&quot;s11&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s12&quot;/&gt;{{gap}}''Hamburg den'' 14 ''Maert'': Te Kiel zyn 80 man recruten geworven tot voltalligmaking van het hollandsche regiment van den Prins Fredrik August van Holsteyn Gottorf, ’t welk te Iperen in garnizoen legt, werwaerds men bezig is dezelve te transporteeren: gem. Prins was na Eutin vertrokken om van den hertog administrateur afscheyd te neemen, en zig vervolgens te post na den Haeg en van daer na Iperen te begeeven: alle de officieren van den regeerenden hertog van wie hy het caracter draegd van gen. major, zyn over zyn vertrek ten uyterste aengedaen. Op de Elve zyn gearriveert de scheepen van Frans Dolmer en Niels Christensen van Mallaga, en Cornelis Ariens van Bourdeaux, en nog 4 schepen van Breemen met rogge.
&lt;section end=&quot;s12&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s13&quot;/&gt;{{c|{{larger|{{sp|NEDERLANDE|0.5em}}N.}}}}
&lt;section end=&quot;s13&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s14&quot;/&gt;{{gap}}''’s Gravenhage den'' 16 ''Maert''. De Heeren Staeten van Holland en West Friesland zyn gisteren en heeden vergadert, en de Heeren Gecommitteerden van de collegien der admiraliteyten in besoignes geweest. De heer Preis extraordinaris envoyé van den Koning van Sweeden, was gisteren met haer Hoog Mog. president in gesprek, en heeden de heer Greis extraordinaris envoyé van den Koning van Deenmarken, als meede de heer van Raesfeld extraordinaris envoyé van den Koning van Pruyssen. Een courier uyt Duytsland is na Londen gepasseert, en een ander van daer na Duytsland. De baron van Reischach extraordinaris envoyé van de Koninginne van Ongaryen en Boheemen, is met heeren van de regeering in gesprek geweest. De baron van Lintelo van Stedum, sessie hebbende in de Raede van Staete wegens de provincie van Groningen, is geretourneert en in gem. Raed verscheenen. By de Raed van Staete zyn de heeren Snellenberg, Wishof, Biesenbroek en Brocade aengestelt tot ordinaris meester vuurwerkers, in het corps artillery van den heer collonel van Glabbeek, in plaets van de geavanceerde heeren luytenants du Pont, van der Spyk en Heyneman. Men verstaet dat de Heeren Staeten van de provincie van Overyssel heden vergadert zynde, hunne ordinaris landdag hebben geopent, en dat van verscheyde militaire ampten zal werden gedisponeert. Men heeft tyding dat de heer en Mr. Herman van Breugel, raed en scheepen te ’s Hertogenbosch aldaer overleden is.
&lt;section end=&quot;s14&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s15&quot;/&gt;{{gap}}''Amsterdam den'' 17 ''Maert''. Den 15, zyn in Tessel binnen gekomen de scheepen van Jan Jansz. Kleyn van Barcelona, Jove Broers van Stromstad, Will. Coppelman van Hul, Francis Traham van Sunderland, en Hans Swen van Ostende; integendeel zyn uytgezeyld Sietje Klaesen, en Pieter Tjeerts na de Straets Davids, en Willem Smit na Noorwegen: den 26, James Klerk na Nieuwjork, Ryn Cool na Krooswyk, Pieter Gerritsz. na Bajoenen, Dirk Berg, en Jan Pietersz. Visser na Bourdeaux, en Wouter Etson na Biscayen. Den 2 dezer, was voorby het land gepasseert Jacob van der Linden van Cetten na Hamburg gaende, en in de Hoofden gepraeyt Siwert Bak van Cetten herwaeidss komende. Den 12 dezer, was van Hamburg na Cadix vertrokken Andries Tollenaer. Het schip van Niels Bouman van Lisbon ns Sweeden gaende was by Schagen gebleven. Omtrent Udewalk lag Lars Larfse Juthe van St. Ubes, in Gotland R. Nanning, Sjoert Thomas, Sietje Femmers en nog 4 vreemde scheepen. Op de Sweedsche kust by Ellenburg zaten aen de grond Tjebbe Hendriksz., P. Bakker en S. Sybrandsz. Tot Gallipoli was gearriveert Kl. Jansz. van Marseille, tot Breemen J. Cornelisz. de Oude van Koningsbergen, en F. Karsseboom van hier, tot Barcelona J. Hilkes van Marseille, en tot Duynkerken L. Lolles van deze stad.
&lt;section end=&quot;s15&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s16&quot;/&gt;{{gap}}Also den 17 February 1741, in de Graefl. Bentingse Heerschafs Varel, een vreemde Joodin in een afgeleegen veld vermooid gevonden is, en volgens zeekere narigt en sterke presumptie, dat een Jood, genaemt Levi Simon, die eenige jaren in Varel woonachtig geweest is, kleyn van statuur, heeft rood ongekruld haar en roode baerd, mager van persoon, omtrent 30 jaer oud, met een witachtig kleed, en dikwils een pels mutse dragend, en een vellys met pelswerk overtrokken by zig hebbende, deeze afgryslyke moord gedaen heeft; so werd zulks bekent gemaekt, en alle en een ieder hooge en geringe civil en militair Gerichtspersoonen verzogt, ingevalle de voorsz. Jood zoude gezien of aengetroffen werden, deszelfs persoon in arrest te willen neemen, en tot bevorderinge der Justitie aen het Graeflyke Bentingse Ambts-Gericht tot Varel daer van kennis te geeven, om na behoorlyke reversales en gerestitueerde kosten, de uytleeveringe te kunnen bezorgen: ook werd een douceur van f&amp;nbsp;60 belooft aen die geene die den beschrevenen moordenaer in handen van Justitie zal leeveren, of aentoonen op wat plaets hy zig ophoud.
&lt;section end=&quot;s16&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s17&quot;/&gt;{{gap}}Alle de geene die iets te pretendeeren mogte hebben, of ook iets schuldig zyn aen Hilbrand Backer, hebbende voor heen voor Stuurman gevaeren op Surinamen, en tot Schellingwou overleeden, gelieve zulks aldaer op te geeven aen Daniel Aux Brebis, en Gerrit Ottesze Bording, als aengestelde Curateurs van den Geregte, voor den 17 April naest volgende. Ook is op Schellingwou te huur of te koop, met of zonder Tuyn, een Huysje in ’t best van dorp, met 2 vertrekken, kleerzolder, kelder, turfhok en andere gemakken; den Tuyn beplant met beste vrugtdragende boomen: Te bevragen tot Amsterdam aen Klaes Persyn Mr. Lootgieter op de Zeedyk.
&lt;section end=&quot;s17&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s18&quot;/&gt;{{gap}}Andries van Aelst, Jan Crommenie, en Anth. Ch. Muller, Makelaers, zullen op Woensdag den 22 Maert, t’Amst. in de Nes in de Brakke Grond verkopen, een party Koopmanschappen, geborgen uyt het schip de Lampsloep Kapt. Jonathan Zeeman, bestaende in Yzer, Stael, Kopere Bekkens, Blik, Messen, Yzer en Koperdraet, Lakens, Linnens, Speceryen, Kruydeniers Waeren, Drogeryen, Verfwaeren, Kaes, Jugten en ander Leer, Neuremberger Kramery en andere Goederen meer.&lt;section end=&quot;s18&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>flie5kxopi4o092r384hk89zh31op0z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>219012</id>
      <parentid>219008</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T08:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>typo</comment>
      <origin>219012</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15839" sha1="hguk9sul13snrbvzoz0pvslj0rccni8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;
{| style=&quot;width:100%;&quot;
| style=&quot;width:34%;&quot; | {{x-larger|A{{sup|o}}. 1741.}}

{{center|{{x-larger|AMSTERDAMSE}}

{{larger|Word uytgegeeven by&lt;br&gt;Bezyden de Beurs,&lt;br&gt;Post-Comptoir;}}}}
| style=&quot;width:33%;text-align:center;&quot; | [[Bestand:Amsterdamsche Courant 1741 no 033 p 1 coat of arms.jpg|200px|center]]
| style=&quot;width:34%;&quot; | {{Rechts|{{x-larger|N{{sup|o}}. 33}}}}

{{center|{{x-larger|Saturdaegse Courant.}}

{{larger|{{sp|JAN SPANJER}}T,&lt;br&gt;by het Anterpsche&lt;br&gt;den 18 Maert.}}}}
|}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{center|{{larger|{{sp|INGERMERLAN|0.5em}}D.}}}}
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s3&quot;/&gt;{{initiaal|''P''}}''Etersburg den'' 21 ''Febr''. De dogters van den cabinet-minister Wolinsky die op ’t eynde der regeering van wylen de Keyzerin geëxecuteerd wierd, zyn op ordre van de Groot Vorstin Regentesse in vryheid gesteld, hebbende verlof gekreegen hunne dagen op een landgoed dat haer vader toebehoord heeft, te gaen eyndigen. De hertog van Courland houd op Schlusselburg wegens onpaslykheid het bedde, ’t welk men zegt de reeden te zyn dat het vonnis tegen hem nog niet is uytgesprooken: ondertusschen is alles in gereedheyd om hem na Siberien te brengen. De commissarissen aengesteld om het proces van de andere gevangenen op te maken continueeren stiptelyk hunne zittingen, en men acht dat de heer van Bestuchef die onder het getal der gearresteerde persoonen is, in vryheyd gesteld zal werden. Het werd beveiligd dat de ordres afgevaerdigd zyn tot het ligten van een gtoot getal recruten om de troupen voltallig te maken.
&lt;section end=&quot;s3&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s4&quot;/&gt;{{c|{{larger|Duytsland en aengrenzende Ryken.}}}}
&lt;section end=&quot;s4&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s5&quot;/&gt;{{gap}}''Neiss in Silesien den'' 16 ''February''. Toen de pruyssische troupen in Silesien trokken, had de generael graef van Braun dewelke die der Koningin van Ongaryen aldaer en chef commandeerde, niet meer dan 12 battaillons, 3 compagnien granadiers en 600 dragonders onder zyn ordres: de generael graef van Wallis commandant van Glogau bewaekte die plaets met 3 van de gemelde battaillons en 2 compagnien granadiers: de graef van Braun liet ’er 4 van in Brieg met eeven so veel compagnien granediers onder het bevel van den major generael graef Piccolomini, en leide ’er 4 van in deeze stad onder het commando van den colonel baron van Roth, insgelyks posteerde hy eenige detachementen in de kasteelen van Namslau en Freidenthal: na deeze schikkingen gemaekt te hebben is het ligtelyk te begrypen met hoe weynig manschap de graef van Braun genoodzaekt is geweest zig na Moravien te retireeren, alwaer die generael thans een sterk corps troupen verzameld, hebbende in ’t begin deezer maend 100 hussaen, 2 regimenten cuirassiers en 4 battaillons gekreegen, en terwyl het overige der troupen die op marsch zyn, te gemoet gezien werd, heeft hy een detachement hussaren herwaerds gezonden dewelke ’er ingetrokken zyn, niettegenstaende deeze plaets door de pruyssische troupen geblocqueerd is. Dewyl het garnizoen van tyd tot tyd uytvallen doed, gaet ’er byna geen dag voorby of men brengd pruyssische gevangenen in, zynde deezer dagen een major van de ingenieurs ingebragt. Onze commandant de baron van Roth en de borgery hebben beslooten de laetste droppel bloed te wagen voor en al eer zig over te geven.
&lt;section end=&quot;s5&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s6&quot;/&gt;{{gap}}''Regensburg den'' 9 ''Maert''. Maendag vertoonden de Oostenryksche gezanten in de raedsvergadering dat de Koningin van Ongaryen den keurvorst van Beyeren by missive om een zeker geley voor hare Boheemse gezanten ter keyserlyke verkiezing had verzogt, dog dat deze brief door den Beyersche staets minister graef Toring aen den Boheemschen opper-kancellier graef Kinsky te rug was gezonden by een biljet, waer in hy hem te verstaen geeft dat men de missive der hertogin van Lottharingen onder andere papieren onvoorziens geopent hebbende niet kan aennemen, en dat schoon in de goude bul een vrouw van de oefening der keurvorsel. rechten niet uytgesloten zy, het hem graef Kinsky egter wel heugen kan wat voor een protest de graef Perusa by zyn vertrek van Weenen gedaen heeft, kunnende dierhalven zyn K. V. D. na desselfs inhoud de Boheemsche gezanten die dezelve voor had tot de keyzerlyke verkiezing te Regensburg te zenden, in die qualiteyt niet erkennen: hier op heeft de graef Kinsky den graef Toring gerescribeert dat hem het protest zeer wel heugde, dog dat hy echter de te rug zending der koningins brief niet vermoed had, zig hier op vestigende dat het eerste kapittel van de goude bul wil, dat men schoon ’er zelfs verschil was, de gezanten geen vrygeley kan afstaen, en dat de gemelde goude bul het recht der vrouwlyke successie, in het koningryk Bohemen staeft, beneffens het ''jus electorale, vox, offcium, &amp; dignitas'' &amp;c. De aenweezende gezanten hebben de zaek ''ad referendum'' genomen, zonder dat iemant zig tot voordeel van de eene of andere party geuyt heeft. De Koning van Pruyssen heeft zyn gezant alhier bevolen te verklaeren dat het een valsch gerugt zy dat hy de cathblyke religie in Silesien verdrukte, begeerende zyn Majt. dezelve so wel als de protestantsche religie buyten verstooring te behouden.
&lt;section end=&quot;s6&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s7&quot;/&gt;{{gap}}''Berlyn den'' 11 ''Maert''. De Koning die wegens de vorst geen belegering heeft kunnen voorneemen, wil de veldtogt eerst na Paesschen openen, en de stille week in zyn residentie doorbrengen. De stad Maegdenburg word met allerhande levensmiddelen voorzien. Keur faxen schynt niet tegen de aenslagen van ons hof te zyn. De fransche minister heeft een expresse van Parys ontfangen. Zyn Majesteyt laet uyt alle de regimenten, een nieuw lyf-regiment opregten dat gestadig by hem zal zyn: dit is geresolveert op het ontdekte complot te Schweinitz, van waer de aldaer gevange genomene Prager studenten 2 en twee aen elkander gesloten, door deeze stad na Spandau gevoert zyn. P. S. So even arriveert een expresse met tyding dat Groot Glogau des nagts tusschen den 8 en 9, stormenderhand is ingenomen en het garnizoen krygsgevangenen gemaekt.
&lt;section end=&quot;s7&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s8&quot;/&gt;{{gap}}''Mentz den'' 10 ''Maert''. De keurvorst heeft eer hy nog antwoord van Beyeren, Brandenburg en Bronswyk ontfangen had of de verkiezings-dag zou voortgaen of niet, aen dezelve keurvorsten onder de dagteekening van den 4 february geschreeven, dat verscheyde keurvorsten op den wettige termyn staen bleeven, en dat zyn keurvorstelyke genade dierhalven zyn gezantschap op den bestemden tyd na Frankfort zou zenden, en hy zelve kort daer na volgen, niet twyffelende of men zou zyn besluyt amptshalven billiken en niet nalaten hem door diergelyke meedewerking te ondersteunen. De keurvorst heeft deeze dit schryven so vroegtydig laten afgaen, wyl hy bevreesd was dat men door meerderheid van stemmen een prolongatie der verkiezings-dag zou toestaen (gelyk geschied is) en dus de verkiezing van de eene tot de andere tyd uytstellen.
&lt;section end=&quot;s8&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s9&quot;/&gt;{{gap}}''Frankfort den'' 12 ''Maert''. De heir aenwezende keurvorstelyke gezanten komen dikwils by elkander: de keur-beyersche eerste verkiezings gezant graef van Schonfeld is van Mentz gearriveert. De keur-saxische gezant graef van Schonberg heeft voor 3 dagen een courier na zyn hof gezonden om het zelve te verwittigen dat de keur-boheemsche gezant zyn quartier op Frauenstein genoomen heeft. De spraek gaet dat het onlangs begonne convent der 5 geassocieerde kreytzen eerstdaegs zonder tot een besluyt te komen, zal scheyden. De vorstendag is op den 20 dezer te Offenbach vastgestelt. De keur-keulsche tweede verkiezings-gezant graef van Metternich is gearriveert, als meede de fransche minister de Blondel.
&lt;section end=&quot;s9&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s10&quot;/&gt;{{gap}}''Keulen den'' 14 ''Maert''. De keurvorst quam Sondag namiddag van Bon ''incognito''; en leyde by den Pauselyke gezant prins Doria de visite af: zyn K. V. D. keerde tegen den avond na zyn residentie. Deze gezant die zig door zyn vriendelyke omgang zeer bemind en geagt maakt, wierd gisteren door onze burgermeesteren heerlyk ter maeltyd onthaelt. Den 9, is Pater Spiex tot Abt van St. Martin, Benedictyner orde verkooren.
&lt;section end=&quot;s10&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s11&quot;/&gt;{{gap}}''Hanover den'' 10 ''Maert''. Men vleyd zig dat de baron van Schwiegelt die zig met een gewigtige commissie van onzen Souverain te Berlyn bevind, in zyn onderhandeling zal slagen, en dat de Koning van Pruyssen de hand zal willen bieden tot herstelling der goede harmonie tusschen zyn huys en dat van Oostenryk, buyten het welke men niet dan een der bloedigste oorlogen te gemoet ziet, aengezien de Ongaren en Sevenbergers gereed zyn hun goed en bloed voor den dienst Van hunne nieuwe Souveraine op te offeren uyt erkentenis van ’t redres der religie grieven en de herstelling in hunne oude privilegien. De pruyssise minister van Ploto maendag eenige exemplaeren vau eene nieuwe deductie, waer in de Koning zyn Meester zyn regt op Silesien met authentique stukken veel klaerder als ooit geschied is, aentoond, ontfangen hebbende, presenteerde den volgenden dag ’er eenige van aen ons ministerie. Het regiment van Borck heeft by deszelfs doortogt in dit land, zeer goede ordre gehouden, en alles contant betaeld; als meede het regiment dragonders van Sonsfeld; deeze beyde regimenten trekken na de kant van Maegdenburg. In deeze stad bevinden zig 4 extraordinaris envoyéz, als de heer Haring wegens Saxen, de heer Koller wegens Wurtemburg, de heer van Ploto wegens Pruyssen, en de heer Jaxtheim wegens de Koningin van Ongaryen: men verwagt ’er nog meer van verscheyde andere hoven, om middelen te beraemen tot ’s ryk veyligheid, en tot herstelling van der zelver innerlyke rust. Het vertrek van onze plegtige ambassade na Frankfort, is tegen den 15 dezer vastgestelt.
&lt;section end=&quot;s11&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s12&quot;/&gt;{{gap}}''Hamburg den'' 14 ''Maert'': Te Kiel zyn 80 man recruten geworven tot voltalligmaking van het hollandsche regiment van den Prins Fredrik August van Holsteyn Gottorf, ’t welk te Iperen in garnizoen legt, werwaerds men bezig is dezelve te transporteeren: gem. Prins was na Eutin vertrokken om van den hertog administrateur afscheyd te neemen, en zig vervolgens te post na den Haeg en van daer na Iperen te begeeven: alle de officieren van den regeerenden hertog van wie hy het caracter draegd van gen. major, zyn over zyn vertrek ten uyterste aengedaen. Op de Elve zyn gearriveert de scheepen van Frans Dolmer en Niels Christensen van Mallaga, en Cornelis Ariens van Bourdeaux, en nog 4 schepen van Breemen met rogge.
&lt;section end=&quot;s12&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s13&quot;/&gt;{{c|{{larger|{{sp|NEDERLANDE|0.5em}}N.}}}}
&lt;section end=&quot;s13&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s14&quot;/&gt;{{gap}}''’s Gravenhage den'' 16 ''Maert''. De Heeren Staeten van Holland en West Friesland zyn gisteren en heeden vergadert, en de Heeren Gecommitteerden van de collegien der admiraliteyten in besoignes geweest. De heer Preis extraordinaris envoyé van den Koning van Sweeden, was gisteren met haer Hoog Mog. president in gesprek, en heeden de heer Greis extraordinaris envoyé van den Koning van Deenmarken, als meede de heer van Raesfeld extraordinaris envoyé van den Koning van Pruyssen. Een courier uyt Duytsland is na Londen gepasseert, en een ander van daer na Duytsland. De baron van Reischach extraordinaris envoyé van de Koninginne van Ongaryen en Boheemen, is met heeren van de regeering in gesprek geweest. De baron van Lintelo van Stedum, sessie hebbende in de Raede van Staete wegens de provincie van Groningen, is geretourneert en in gem. Raed verscheenen. By de Raed van Staete zyn de heeren Snellenberg, Wishof, Biesenbroek en Brocade aengestelt tot ordinaris meester vuurwerkers, in het corps artillery van den heer collonel van Glabbeek, in plaets van de geavanceerde heeren luytenants du Pont, van der Spyk en Heyneman. Men verstaet dat de Heeren Staeten van de provincie van Overyssel heden vergadert zynde, hunne ordinaris landdag hebben geopent, en dat van verscheyde militaire ampten zal werden gedisponeert. Men heeft tyding dat de heer en Mr. Herman van Breugel, raed en scheepen te ’s Hertogenbosch aldaer overleden is.
&lt;section end=&quot;s14&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s15&quot;/&gt;{{gap}}''Amsterdam den'' 17 ''Maert''. Den 15, zyn in Tessel binnen gekomen de scheepen van Jan Jansz. Kleyn van Barcelona, Jove Broers van Stromstad, Will. Coppelman van Hul, Francis Traham van Sunderland, en Hans Swen van Ostende; integendeel zyn uytgezeyld Sietje Klaesen, en Pieter Tjeerts na de Straets Davids, en Willem Smit na Noorwegen: den 26, James Klerk na Nieuwjork, Ryn Cool na Krooswyk, Pieter Gerritsz. na Bajoenen, Dirk Berg, en Jan Pietersz. Visser na Bourdeaux, en Wouter Etson na Biscayen. Den 2 dezer, was voorby het land gepasseert Jacob van der Linden van Cetten na Hamburg gaende, en in de Hoofden gepraeyt Siwert Bak van Cetten herwaerds komende. Den 12 dezer, was van Hamburg na Cadix vertrokken Andries Tollenaer. Het schip van Niels Bouman van Lisbon ns Sweeden gaende was by Schagen gebleven. Omtrent Udewalk lag Lars Larfse Juthe van St. Ubes, in Gotland R. Nanning, Sjoert Thomas, Sietje Femmers en nog 4 vreemde scheepen. Op de Sweedsche kust by Ellenburg zaten aen de grond Tjebbe Hendriksz., P. Bakker en S. Sybrandsz. Tot Gallipoli was gearriveert Kl. Jansz. van Marseille, tot Breemen J. Cornelisz. de Oude van Koningsbergen, en F. Karsseboom van hier, tot Barcelona J. Hilkes van Marseille, en tot Duynkerken L. Lolles van deze stad.
&lt;section end=&quot;s15&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s16&quot;/&gt;{{gap}}Also den 17 February 1741, in de Graefl. Bentingse Heerschafs Varel, een vreemde Joodin in een afgeleegen veld vermooid gevonden is, en volgens zeekere narigt en sterke presumptie, dat een Jood, genaemt Levi Simon, die eenige jaren in Varel woonachtig geweest is, kleyn van statuur, heeft rood ongekruld haar en roode baerd, mager van persoon, omtrent 30 jaer oud, met een witachtig kleed, en dikwils een pels mutse dragend, en een vellys met pelswerk overtrokken by zig hebbende, deeze afgryslyke moord gedaen heeft; so werd zulks bekent gemaekt, en alle en een ieder hooge en geringe civil en militair Gerichtspersoonen verzogt, ingevalle de voorsz. Jood zoude gezien of aengetroffen werden, deszelfs persoon in arrest te willen neemen, en tot bevorderinge der Justitie aen het Graeflyke Bentingse Ambts-Gericht tot Varel daer van kennis te geeven, om na behoorlyke reversales en gerestitueerde kosten, de uytleeveringe te kunnen bezorgen: ook werd een douceur van f&amp;nbsp;60 belooft aen die geene die den beschrevenen moordenaer in handen van Justitie zal leeveren, of aentoonen op wat plaets hy zig ophoud.
&lt;section end=&quot;s16&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s17&quot;/&gt;{{gap}}Alle de geene die iets te pretendeeren mogte hebben, of ook iets schuldig zyn aen Hilbrand Backer, hebbende voor heen voor Stuurman gevaeren op Surinamen, en tot Schellingwou overleeden, gelieve zulks aldaer op te geeven aen Daniel Aux Brebis, en Gerrit Ottesze Bording, als aengestelde Curateurs van den Geregte, voor den 17 April naest volgende. Ook is op Schellingwou te huur of te koop, met of zonder Tuyn, een Huysje in ’t best van dorp, met 2 vertrekken, kleerzolder, kelder, turfhok en andere gemakken; den Tuyn beplant met beste vrugtdragende boomen: Te bevragen tot Amsterdam aen Klaes Persyn Mr. Lootgieter op de Zeedyk.
&lt;section end=&quot;s17&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s18&quot;/&gt;{{gap}}Andries van Aelst, Jan Crommenie, en Anth. Ch. Muller, Makelaers, zullen op Woensdag den 22 Maert, t’Amst. in de Nes in de Brakke Grond verkopen, een party Koopmanschappen, geborgen uyt het schip de Lampsloep Kapt. Jonathan Zeeman, bestaende in Yzer, Stael, Kopere Bekkens, Blik, Messen, Yzer en Koperdraet, Lakens, Linnens, Speceryen, Kruydeniers Waeren, Drogeryen, Verfwaeren, Kaes, Jugten en ander Leer, Neuremberger Kramery en andere Goederen meer.&lt;section end=&quot;s18&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hguk9sul13snrbvzoz0pvslj0rccni8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>219013</id>
      <parentid>219012</parentid>
      <timestamp>2026-03-28T08:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15839" sha1="sdglyqqwcmt5ep1gfrd6t293loiqjf9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;
{| style=&quot;width:100%;&quot;
| style=&quot;width:34%;&quot; | {{x-larger|A{{sup|o}}. 1741.}}

{{center|{{x-larger|AMSTERDAMSE}}

{{larger|Word uytgegeeven by&lt;br&gt;Bezyden de Beurs,&lt;br&gt;Post-Comptoir;}}}}
| style=&quot;width:33%;text-align:center;&quot; | [[Bestand:Amsterdamsche Courant 1741 no 033 p 1 coat of arms.jpg|200px|center]]
| style=&quot;width:34%;&quot; | {{Rechts|{{x-larger|N{{sup|o}}. 33}}}}

{{center|{{x-larger|Saturdaegse Courant.}}

{{larger|{{sp|JAN SPANJER}}T,&lt;br&gt;by het Anterpsche&lt;br&gt;den 18 Maert.}}}}
|}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{center|{{larger|{{sp|INGERMERLAN|0.5em}}D.}}}}
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s3&quot;/&gt;{{initiaal|''P''}}''Etersburg den'' 21 ''Febr''. De dogters van den cabinet-minister Wolinsky die op ’t eynde der regeering van wylen de Keyzerin geëxecuteerd wierd, zyn op ordre van de Groot Vorstin Regentesse in vryheid gesteld, hebbende verlof gekreegen hunne dagen op een landgoed dat haer vader toebehoord heeft, te gaen eyndigen. De hertog van Courland houd op Schlusselburg wegens onpaslykheid het bedde, ’t welk men zegt de reeden te zyn dat het vonnis tegen hem nog niet is uytgesprooken: ondertusschen is alles in gereedheyd om hem na Siberien te brengen. De commissarissen aengesteld om het proces van de andere gevangenen op te maken continueeren stiptelyk hunne zittingen, en men acht dat de heer van Bestuchef die onder het getal der gearresteerde persoonen is, in vryheyd gesteld zal werden. Het werd beveiligd dat de ordres afgevaerdigd zyn tot het ligten van een gtoot getal recruten om de troupen voltallig te maken.
&lt;section end=&quot;s3&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s4&quot;/&gt;{{c|{{larger|Duytsland en aengrenzende Ryken.}}}}
&lt;section end=&quot;s4&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s5&quot;/&gt;{{gap}}''Neiss in Silesien den'' 16 ''February''. Toen de pruyssische troupen in Silesien trokken, had de generael graef van Braun dewelke die der Koningin van Ongaryen aldaer en chef commandeerde, niet meer dan 12 battaillons, 3 compagnien granadiers en 600 dragonders onder zyn ordres: de generael graef van Wallis commandant van Glogau bewaekte die plaets met 3 van de gemelde battaillons en 2 compagnien granadiers: de graef van Braun liet ’er 4 van in Brieg met eeven so veel compagnien granediers onder het bevel van den major generael graef Piccolomini, en leide ’er 4 van in deeze stad onder het commando van den colonel baron van Roth, insgelyks posteerde hy eenige detachementen in de kasteelen van Namslau en Freidenthal: na deeze schikkingen gemaekt te hebben is het ligtelyk te begrypen met hoe weynig manschap de graef van Braun genoodzaekt is geweest zig na Moravien te retireeren, alwaer die generael thans een sterk corps troupen verzameld, hebbende in ’t begin deezer maend 100 hussaen, 2 regimenten cuirassiers en 4 battaillons gekreegen, en terwyl het overige der troupen die op marsch zyn, te gemoet gezien werd, heeft hy een detachement hussaren herwaerds gezonden dewelke ’er ingetrokken zyn, niettegenstaende deeze plaets door de pruyssische troupen geblocqueerd is. Dewyl het garnizoen van tyd tot tyd uytvallen doed, gaet ’er byna geen dag voorby of men brengd pruyssische gevangenen in, zynde deezer dagen een major van de ingenieurs ingebragt. Onze commandant de baron van Roth en de borgery hebben beslooten de laetste droppel bloed te wagen voor en al eer zig over te geven.
&lt;section end=&quot;s5&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s6&quot;/&gt;{{gap}}''Regensburg den'' 9 ''Maert''. Maendag vertoonden de Oostenryksche gezanten in de raedsvergadering dat de Koningin van Ongaryen den keurvorst van Beyeren by missive om een zeker geley voor hare Boheemse gezanten ter keyserlyke verkiezing had verzogt, dog dat deze brief door den Beyersche staets minister graef Toring aen den Boheemschen opper-kancellier graef Kinsky te rug was gezonden by een biljet, waer in hy hem te verstaen geeft dat men de missive der hertogin van Lottharingen onder andere papieren onvoorziens geopent hebbende niet kan aennemen, en dat schoon in de goude bul een vrouw van de oefening der keurvorsel. rechten niet uytgesloten zy, het hem graef Kinsky egter wel heugen kan wat voor een protest de graef Perusa by zyn vertrek van Weenen gedaen heeft, kunnende dierhalven zyn K. V. D. na desselfs inhoud de Boheemsche gezanten die dezelve voor had tot de keyzerlyke verkiezing te Regensburg te zenden, in die qualiteyt niet erkennen: hier op heeft de graef Kinsky den graef Toring gerescribeert dat hem het protest zeer wel heugde, dog dat hy echter de te rug zending der koningins brief niet vermoed had, zig hier op vestigende dat het eerste kapittel van de goude bul wil, dat men schoon ’er zelfs verschil was, de gezanten geen vrygeley kan afstaen, en dat de gemelde goude bul het recht der vrouwlyke successie, in het koningryk Bohemen staeft, beneffens het ''jus electorale, vox, offcium, &amp; dignitas'' &amp;c. De aenweezende gezanten hebben de zaek ''ad referendum'' genomen, zonder dat iemant zig tot voordeel van de eene of andere party geuyt heeft. De Koning van Pruyssen heeft zyn gezant alhier bevolen te verklaeren dat het een valsch gerugt zy dat hy de cathblyke religie in Silesien verdrukte, begeerende zyn Majt. dezelve so wel als de protestantsche religie buyten verstooring te behouden.
&lt;section end=&quot;s6&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s7&quot;/&gt;{{gap}}''Berlyn den'' 11 ''Maert''. De Koning die wegens de vorst geen belegering heeft kunnen voorneemen, wil de veldtogt eerst na Paesschen openen, en de stille week in zyn residentie doorbrengen. De stad Maegdenburg word met allerhande levensmiddelen voorzien. Keur faxen schynt niet tegen de aenslagen van ons hof te zyn. De fransche minister heeft een expresse van Parys ontfangen. Zyn Majesteyt laet uyt alle de regimenten, een nieuw lyf-regiment opregten dat gestadig by hem zal zyn: dit is geresolveert op het ontdekte complot te Schweinitz, van waer de aldaer gevange genomene Prager studenten 2 en twee aen elkander gesloten, door deeze stad na Spandau gevoert zyn. P. S. So even arriveert een expresse met tyding dat Groot Glogau des nagts tusschen den 8 en 9, stormenderhand is ingenomen en het garnizoen krygsgevangenen gemaekt.
&lt;section end=&quot;s7&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s8&quot;/&gt;{{gap}}''Mentz den'' 10 ''Maert''. De keurvorst heeft eer hy nog antwoord van Beyeren, Brandenburg en Bronswyk ontfangen had of de verkiezings-dag zou voortgaen of niet, aen dezelve keurvorsten onder de dagteekening van den 4 february geschreeven, dat verscheyde keurvorsten op den wettige termyn staen bleeven, en dat zyn keurvorstelyke genade dierhalven zyn gezantschap op den bestemden tyd na Frankfort zou zenden, en hy zelve kort daer na volgen, niet twyffelende of men zou zyn besluyt amptshalven billiken en niet nalaten hem door diergelyke meedewerking te ondersteunen. De keurvorst heeft deeze dit schryven so vroegtydig laten afgaen, wyl hy bevreesd was dat men door meerderheid van stemmen een prolongatie der verkiezings-dag zou toestaen (gelyk geschied is) en dus de verkiezing van de eene tot de andere tyd uytstellen.
&lt;section end=&quot;s8&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s9&quot;/&gt;{{gap}}''Frankfort den'' 12 ''Maert''. De heir aenwezende keurvorstelyke gezanten komen dikwils by elkander: de keur-beyersche eerste verkiezings gezant graef van Schonfeld is van Mentz gearriveert. De keur-saxische gezant graef van Schonberg heeft voor 3 dagen een courier na zyn hof gezonden om het zelve te verwittigen dat de keur-boheemsche gezant zyn quartier op Frauenstein genoomen heeft. De spraek gaet dat het onlangs begonne convent der 5 geassocieerde kreytzen eerstdaegs zonder tot een besluyt te komen, zal scheyden. De vorstendag is op den 20 dezer te Offenbach vastgestelt. De keur-keulsche tweede verkiezings-gezant graef van Metternich is gearriveert, als meede de fransche minister de Blondel.
&lt;section end=&quot;s9&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s10&quot;/&gt;{{gap}}''Keulen den'' 14 ''Maert''. De keurvorst quam Sondag namiddag van Bon ''incognito''; en leyde by den Pauselyke gezant prins Doria de visite af: zyn K. V. D. keerde tegen den avond na zyn residentie. Deze gezant die zig door zyn vriendelyke omgang zeer bemind en geagt maakt, wierd gisteren door onze burgermeesteren heerlyk ter maeltyd onthaelt. Den 9, is Pater Spiex tot Abt van St. Martin, Benedictyner orde verkooren.
&lt;section end=&quot;s10&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s11&quot;/&gt;{{gap}}''Hanover den'' 10 ''Maert''. Men vleyd zig dat de baron van Schwiegelt die zig met een gewigtige commissie van onzen Souverain te Berlyn bevind, in zyn onderhandeling zal slagen, en dat de Koning van Pruyssen de hand zal willen bieden tot herstelling der goede harmonie tusschen zyn huys en dat van Oostenryk, buyten het welke men niet dan een der bloedigste oorlogen te gemoet ziet, aengezien de Ongaren en Sevenbergers gereed zyn hun goed en bloed voor den dienst Van hunne nieuwe Souveraine op te offeren uyt erkentenis van ’t redres der religie grieven en de herstelling in hunne oude privilegien. De pruyssise minister van Ploto maendag eenige exemplaeren vau eene nieuwe deductie, waer in de Koning zyn Meester zyn regt op Silesien met authentique stukken veel klaerder als ooit geschied is, aentoond, ontfangen hebbende, presenteerde den volgenden dag ’er eenige van aen ons ministerie. Het regiment van Borck heeft by deszelfs doortogt in dit land, zeer goede ordre gehouden, en alles contant betaeld; als meede het regiment dragonders van Sonsfeld; deeze beyde regimenten trekken na de kant van Maegdenburg. In deeze stad bevinden zig 4 extraordinaris envoyéz, als de heer Haring wegens Saxen, de heer Koller wegens Wurtemburg, de heer van Ploto wegens Pruyssen, en de heer Jaxtheim wegens de Koningin van Ongaryen: men verwagt ’er nog meer van verscheyde andere hoven, om middelen te beraemen tot ’s ryk veyligheid, en tot herstelling van der zelver innerlyke rust. Het vertrek van onze plegtige ambassade na Frankfort, is tegen den 15 dezer vastgestelt.
&lt;section end=&quot;s11&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s12&quot;/&gt;{{gap}}''Hamburg den'' 14 ''Maert'': Te Kiel zyn 80 man recruten geworven tot voltalligmaking van het hollandsche regiment van den Prins Fredrik August van Holsteyn Gottorf, ’t welk te Iperen in garnizoen legt, werwaerds men bezig is dezelve te transporteeren: gem. Prins was na Eutin vertrokken om van den hertog administrateur afscheyd te neemen, en zig vervolgens te post na den Haeg en van daer na Iperen te begeeven: alle de officieren van den regeerenden hertog van wie hy het caracter draegd van gen. major, zyn over zyn vertrek ten uyterste aengedaen. Op de Elve zyn gearriveert de scheepen van Frans Dolmer en Niels Christensen van Mallaga, en Cornelis Ariens van Bourdeaux, en nog 4 schepen van Breemen met rogge.
&lt;section end=&quot;s12&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s13&quot;/&gt;{{c|{{larger|{{sp|NEDERLANDE|0.5em}}N.}}}}
&lt;section end=&quot;s13&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s14&quot;/&gt;{{gap}}''’s Gravenhage den'' 16 ''Maert''. De Heeren Staeten van Holland en West Friesland zyn gisteren en heeden vergadert, en de Heeren Gecommitteerden van de collegien der admiraliteyten in besoignes geweest. De heer Preis extraordinaris envoyé van den Koning van Sweeden, was gisteren met haer Hoog Mog. president in gesprek, en heeden de heer Greis extraordinaris envoyé van den Koning van Deenmarken, als meede de heer van Raesfeld extraordinaris envoyé van den Koning van Pruyssen. Een courier uyt Duytsland is na Londen gepasseert, en een ander van daer na Duytsland. De baron van Reischach extraordinaris envoyé van de Koninginne van Ongaryen en Boheemen, is met heeren van de regeering in gesprek geweest. De baron van Lintelo van Stedum, sessie hebbende in de Raede van Staete wegens de provincie van Groningen, is geretourneert en in gem. Raed verscheenen. By de Raed van Staete zyn de heeren Snellenberg, Wishof, Biesenbroek en Brocade aengestelt tot ordinaris meester vuurwerkers, in het corps artillery van den heer collonel van Glabbeek, in plaets van de geavanceerde heeren luytenants du Pont, van der Spyk en Heyneman. Men verstaet dat de Heeren Staeten van de provincie van Overyssel heden vergadert zynde, hunne ordinaris landdag hebben geopent, en dat van verscheyde militaire ampten zal werden gedisponeert. Men heeft tyding dat de heer en Mr. Herman van Breugel, raed en scheepen te ’s Hertogenbosch aldaer overleden is.
&lt;section end=&quot;s14&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s15&quot;/&gt;{{gap}}''Amsterdam den'' 17 ''Maert''. Den 15, zyn in Tessel binnen gekomen de scheepen van Jan Jansz. Kleyn van Barcelona, Jove Broers van Stromstad, Will. Coppelman van Hul, Francis Traham van Sunderland, en Hans Swen van Ostende; integendeel zyn uytgezeyld Sietje Klaesen, en Pieter Tjeerts na de Straets Davids, en Willem Smit na Noorwegen: den 26, James Klerk na Nieuwjork, Ryn Cool na Krooswyk, Pieter Gerritsz. na Bajoenen, Dirk Berg, en Jan Pietersz. Visser na Bourdeaux, en Wouter Etson na Biscayen. Den 2 dezer, was voorby het land gepasseert Jacob van der Linden van Cetten na Hamburg gaende, en in de Hoofden gepraeyt Siwert Bak van Cetten herwaerds komende. Den 12 dezer, was van Hamburg na Cadix vertrokken Andries Tollenaer. Het schip van Niels Bouman van Lisbon ns Sweeden gaende was by Schagen gebleven. Omtrent Udewalk lag Lars Larfse Juthe van St. Ubes, in Gotland R. Nanning, Sjoert Thomas, Sietje Femmers en nog 4 vreemde scheepen. Op de Sweedsche kust by Ellenburg zaten aen de grond Tjebbe Hendriksz., P. Bakker en S. Sybrandsz. Tot Gallipoli was gearriveert Kl. Jansz. van Marseille, tot Breemen J. Cornelisz. de Oude van Koningsbergen, en F. Karsseboom van hier, tot Barcelona J. Hilkes van Marseille, en tot Duynkerken L. Lolles van deze stad.
&lt;section end=&quot;s15&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s16&quot;/&gt;{{gap}}Also den 17 February 1741, in de Graefl. Bentingse Heerschafs Varel, een vreemde Joodin in een afgeleegen veld vermoord gevonden is, en volgens zeekere narigt en sterke presumptie, dat een Jood, genaemt Levi Simon, die eenige jaren in Varel woonachtig geweest is, kleyn van statuur, heeft rood ongekruld haar en roode baerd, mager van persoon, omtrent 30 jaer oud, met een witachtig kleed, en dikwils een pels mutse dragend, en een vellys met pelswerk overtrokken by zig hebbende, deeze afgryslyke moord gedaen heeft; so werd zulks bekent gemaekt, en alle en een ieder hooge en geringe civil en militair Gerichtspersoonen verzogt, ingevalle de voorsz. Jood zoude gezien of aengetroffen werden, deszelfs persoon in arrest te willen neemen, en tot bevorderinge der Justitie aen het Graeflyke Bentingse Ambts-Gericht tot Varel daer van kennis te geeven, om na behoorlyke reversales en gerestitueerde kosten, de uytleeveringe te kunnen bezorgen: ook werd een douceur van f&amp;nbsp;60 belooft aen die geene die den beschrevenen moordenaer in handen van Justitie zal leeveren, of aentoonen op wat plaets hy zig ophoud.
&lt;section end=&quot;s16&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s17&quot;/&gt;{{gap}}Alle de geene die iets te pretendeeren mogte hebben, of ook iets schuldig zyn aen Hilbrand Backer, hebbende voor heen voor Stuurman gevaeren op Surinamen, en tot Schellingwou overleeden, gelieve zulks aldaer op te geeven aen Daniel Aux Brebis, en Gerrit Ottesze Bording, als aengestelde Curateurs van den Geregte, voor den 17 April naest volgende. Ook is op Schellingwou te huur of te koop, met of zonder Tuyn, een Huysje in ’t best van dorp, met 2 vertrekken, kleerzolder, kelder, turfhok en andere gemakken; den Tuyn beplant met beste vrugtdragende boomen: Te bevragen tot Amsterdam aen Klaes Persyn Mr. Lootgieter op de Zeedyk.
&lt;section end=&quot;s17&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s18&quot;/&gt;{{gap}}Andries van Aelst, Jan Crommenie, en Anth. Ch. Muller, Makelaers, zullen op Woensdag den 22 Maert, t’Amst. in de Nes in de Brakke Grond verkopen, een party Koopmanschappen, geborgen uyt het schip de Lampsloep Kapt. Jonathan Zeeman, bestaende in Yzer, Stael, Kopere Bekkens, Blik, Messen, Yzer en Koperdraet, Lakens, Linnens, Speceryen, Kruydeniers Waeren, Drogeryen, Verfwaeren, Kaes, Jugten en ander Leer, Neuremberger Kramery en andere Goederen meer.&lt;section end=&quot;s18&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdglyqqwcmt5ep1gfrd6t293loiqjf9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85304</id>
    <revision>
      <id>218976</id>
      <timestamp>2026-03-27T13:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>218976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2126" sha1="azisnglzyc10t49iyz694jtpiv4b97b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|226|IETS OVER HET WATER.|}}&lt;/noinclude&gt;De dampkringslucht, waarin wij leven en ademen, bevat, zoo als ieder weet, eene aanzienlijke hoeveelheid zuurstof, en daarin is dus een der elementen van water vrij voorhanden; hebben wij nu eene inrigting, die ons waterstof verschaft, en brengen wij deze gassen te zamen, dan moeten wij dus ook water kunnen maken, Dit kunnen wij ook werkelijk. Nemen wij een gewoon fleschje en doen wij daarin eenige stukjes zuiver zink, overgieten wij deze met water tot de flesch half vol is, voegen wij er dan een weinig sterk zwavelzuur (vitriool-olie) bij en sluiten wij nu een fleschje goed digt met eene kurk, die doorboord is door eene glazen buis van een palm of meer lengte en die puntig uitloopt, dan ontstaat al spoedig in het fleschje opbruisching, daar er gasvormige waterstof wordt ontwikkeld.
{{image missing}} Fig. 1.

Dit gas is brandbaar, en zal dan ook, aan de opening met een vlammetje aangestoken, met eene helder gele, weinig lichtende vlam blijven branden 
&lt;ref&gt;Men moet altijd eenige oogenblikken wachten, alvorens met een vlammetje tot de opening te naderen, en wel tot al de lucht uit de flesch is uitgedreven, om ontploffing te voorkomen.&lt;/ref&gt;. Laat men na die vlam spelen tegen een porceleinen schoteltje of ander koud voorwerp, dan zullen zich hier weldra druppels water op afzetten, klaarblijkelijk ontstaan door verbranding der waterstof in de zuurstof der dampkringslucht. — Ook op anderen, zoogenaamd eudiometrisehen weg, d.i. door een mengsel der beide gassen door een elektrieken vonk te laten ontploffen, is de verbinding van zuurstof en waterstof onmiddelijk daar te stellen.

Nu hebben wij water, maar geenszins zoo als dat in de natuur voorkomt; ook geen water, dat, — gesteld wij konden het in genoegzame hoeveelheid vervaardigen, — aan onze behoeften kan voldoen; geen water, dat drinkbaar of bruikbaar is; want het water, dat wij in de natuur aantreffen en dat wij hier bedoelen, is geen zuiver water; het is eene vloeistof, die water tot hoofdbestanddeel heeft, maar die in meerdere of mindere mate verschillende stoffen in oplossing of als bij- of inmengsel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azisnglzyc10t49iyz694jtpiv4b97b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85305</id>
    <revision>
      <id>218977</id>
      <timestamp>2026-03-27T13:49:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>218977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="kkoyqw0m3s10cy6g36bprvl6j6jimgs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||WAT HET IS, WAAR MET IS, EN WAT HET DOET.|227}}&lt;/noinclude&gt;bevat; — en dat dit zoo zijn moet, zal ons van zelf duidelijk worden, als wij in breede trekken eene schets geven van de natuurlijke geschiedenis van het water.

Uit de eerste leerboeken der aardrijkskunde weten wij reeds, dat de oppervlakte der aarde bestaat uit land en water; — dat het water tot het land stat ongeveer als 27: 10, en dat de grootste watermassa zee genoemd wordt. De zee nu is de onuitputtelijke vergaarbak waaruit alle water komt en waartoe alle wateren terug keeren; uit de zee ontstaan de waterstroomen, die de aarde doorloopen om er zich tot meren en moerassen te verzamelen of de gronden te besproeijen; de onmetelijke uitwaseming, waartoe zij aanleiding geeft en die door de zon en de winden wordt aangewakkerd,-brengt de wolken voort, welke die winden weder in alle rigtingen verspreiden, die zich in regen uitstorten, de aarde doorzijpelen, kleine waterstroomen in de diepte der aardkorst vormen, onderaardsche meren daarstellen, bronnen voeden, fonteinen doen springen, zich tot vlieten en beeken vereenigen, rivieren doen ontstaan en, door eenen noodzakelijken kringloop, als stroomen tot den oceaan wederkeeren.

Wij willen in geene nadere geographische beschouwing van dit onderwerp treden, Genoeg dat wij thans overtuigd zullen zijn, dat het onmogelijk is op de aardoppervlakte scheikundig zuiver water aan te treffen; immers zelfs het regenwater, dat als het ware door een destillatie-proces is daargesteld, dat dus wel met het kunstmatig gedestilleerde water moest overeenkomen in zuiverheid, heeft, vóór het op de aarde aankomt, reeds verschillende luchtvormige bestanddeelen opgenomen; het bevat gemiddeld 0,04 van zijn volume aan lucht ({{smaller|{{frac|3|5}}}} zuurstof en {{smaller|{{frac|2|3}}}} stikstof, dus niet eenvoudig aanhangende dampkringslucht) en is vaak ook verontreinigd door zeer geringe hoeveelheden ammonia, door stof of vuil of kleine diertjes somtijds nog door bijzondere plaatselijke of toevallige bijmengselen. Langs daken en goten wordt dit regenwater dan in de regenbakken geleid; het vindt dan eerst steenen of andere oppervlakten van grootere of kleinere uitgebreidheid, waarlangs het moet loopen, alvorens de bak te bereiken. Dat die oppervlakten invloed kunnen uitoefenen, wie zal het betwijfelen? en wie kent niet bij name de schadelijke&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kkoyqw0m3s10cy6g36bprvl6j6jimgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85306</id>
    <revision>
      <id>218978</id>
      <timestamp>2026-03-27T13:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>218978</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2326" sha1="e2rqkuiol65y380ha5h3ajx5do4wv11" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|228|IETS OVER HET WATER.|}}&lt;/noinclude&gt;gevolgen b.v. van looden daken of van de meer algemeen voorkomende looden pijpen? Bijna ieder zal uit zijne naaste omgeving een waar of verdacht geval van zoogenaamde loodvergiftiging, daardoor veroorzaakt, kunnen aanwijzen, en enkele dier gevallen zijn van alge meene bekendheid. Zoo b.v. dat der vorstelijke familie {{sc|orleans}} te Claremont, in welk geval het water later bleek ruim 0,01 wigtje metallisch lood per Ned. kan te bevatten; voorts de bekende daadzaak, dat het regenwater te Amsterdam dikwijls met lood is bezwangerd, enz

Maar al ontmoet het regenwater gedurende zijn geheelen loop niet dan ''steenen'' daken en kanalen, dan nog is het verontreinigd door medegevoerde stof en schuurt het kleine fragmenten van die oppervlakten af, waardoor dan ook water uit regenbakken altijd zouten bevat. Bij al deze schadelijke omstandigheden komen nu nog de onzuiverheden van den bak zelven en het is dus wel niet te verwonderen, dat regenwater dikwijls, alvorens tot gebruik geschikt te zijn, door kunstmiddelen moet gefiltreerd worden.

Van het wolkenwater, dat niet kunstmatig opgevangen wordt, blijft een deel aanvankelijk op de hooge bergen als sneeuw en ijs aan de oppervlakte; een ander deel dringt onmiddellijk den grond in om deels tot voedsel te strekken voor de planten, deels door den mensch in daartoe ingerigte vergaarplaatsen uit de omliggende gronden te worden verzameld als welwater, deels volgt het zijn eigen, straks nader door ons te beschrijven weg.

Dat, hetwelk onmiddelijk opgenomen wordt door de plantenwereld, vinden wij terug in de laatste afdeeling van onze schets. Het meer bepaaldelijk zoo genoemde welwater, dat tot huishoudelijk gebruik van het meeste gewigt is, heeft op zijnen loop door de aardkorst weer meerdere stoffen opgenomen dan het regenwater reeds bevat, natuurlijk verschillende naar den aard der doorgeloopen terreinen; en het spreekt dus wel van elf, dat wij in dat welwater de meeste afwijkingen zullen aantreffen, In het algemeen is bet, in scheikundigen zin, het onzuiverste, en de eigendommelijke smaak, die er eigen aan is, is altijd van vreemde, daarin opgeloste stoffen afhankelijk. Welwater bevat vele zouten en behoort dan ook tot de zoogenaamde ''harde wateren'', dat wil zeggen zulke wateren, die niet geschikt zijn tot waschwater,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e2rqkuiol65y380ha5h3ajx5do4wv11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>85307</id>
    <revision>
      <id>218979</id>
      <timestamp>2026-03-27T14:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>218979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="a3tna191rmq4aheg08o8fhsda6o01qu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||WAT HET IS, WAAR MET IS, EN WAT HET DOET.|229}}&lt;/noinclude&gt;omdat de zeep er geen schuim mede maakt, en niet voor de Keuken, omdat peulvruchten er niet gaar in koken; — dit een en ander is afhankelijk van zouten, die met de potasch of soda der zeep of met de bestanddeelen der peulen in het water onoploshare verbindingen aangaan. Dat die bijvoegsels vele kunnen zijn, moge blijken uit het volgende lijstje, bevattende eene opgave eener analyse van het algemeen geroemde water uit de St. Mariapomp te Utrecht

{{image missing}}:
&lt;ref&gt;{{sc|g.j. mulder}}, ''Commentatio de aquis Rheno-Traject,'' 1824. Bij een later onderzoek, in 1852 aan het laboratorium der Utrechtsche hoogeschoo! ingesteld, bedroeg dit totaal 1,3045; — een bewijs, dat de gesteldheid eener bron niet altoos hetzelfde blijft.&lt;/ref&gt;

Uit het voorafgaande zal ons blijken, dat de smaak niet altijd juist het beste herkenmiddel is voor de deugd of de zuiverheid van water. — Smakelijk is niet altijd van gelijke beteekenis als gezond, hoewel van den anderen kant een bijvoegsel van zulke zouten, als in de zamenstelling van het dierlijk organisme treden, niet nadeelig is te achten. Maar hoe ligt ook schadelijke kunnen worden medegevoerd, kan onder anderen blijken uit een voorbeeld door den hoogleeraar {{sc|liebig}} medegedeeld, die, bij een onderzoek der putten te Giessen, die allen met salpeterzure zouten verontreinigd vond.

Aan de wellen, die kunstmatig worden daargesteld, sluiten zich onmiddelijk die water-aanzamelingen, welke van zelf aan de oppervlakte&lt;noinclude&gt;{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a3tna191rmq4aheg08o8fhsda6o01qu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741, Nummer 033</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85308</id>
    <revision>
      <id>218999</id>
      <timestamp>2026-03-27T19:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>218999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="2xkmrsvqvewnh24hjf4jnigrs52uekk" xml:space="preserve">[[Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741]]</text>
      <sha1>2xkmrsvqvewnh24hjf4jnigrs52uekk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741</title>
    <ns>14</ns>
    <id>85309</id>
    <revision>
      <id>219000</id>
      <timestamp>2026-03-27T19:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="tmqgn41wczwj5iocm3yy2108wox0yff" xml:space="preserve">[[Categorie:Amsterdamsche Courant]]</text>
      <sha1>tmqgn41wczwj5iocm3yy2108wox0yff</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Mentz den 10 Maert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85310</id>
    <revision>
      <id>219001</id>
      <timestamp>2026-03-27T19:04:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="515" sha1="brw1iz64ix6yy8pajz5s2yuzt3iwgb4" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Mentz den 10 Maert’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', 18 maart 1741, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Amsterdamsche Courant 1741 no 033.pdf&quot; from=1 to=1 fromsection=s8 tosection=s8/&gt;

[[Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741, Nummer 033]]</text>
      <sha1>brw1iz64ix6yy8pajz5s2yuzt3iwgb4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Frankfort den 12 Maert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85311</id>
    <revision>
      <id>219002</id>
      <timestamp>2026-03-27T19:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="6ibfu9thsb26hxetxkgb1am91x8feqw" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Frankfort den 12 Maert’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', 18 maart 1741, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Amsterdamsche Courant 1741 no 033.pdf&quot; from=1 to=1 fromsection=s9 tosection=s9/&gt;

[[Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741, Nummer 033]]</text>
      <sha1>6ibfu9thsb26hxetxkgb1am91x8feqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Keulen den 14 Maert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85312</id>
    <revision>
      <id>219003</id>
      <timestamp>2026-03-27T19:32:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="518" sha1="jiapmamr27lrmy19yd5t2tr5iz4ppil" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Keulen den 14 Maert’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', 18 maart 1741, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Amsterdamsche Courant 1741 no 033.pdf&quot; from=1 to=1 fromsection=s10 tosection=s10/&gt;

[[Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741, Nummer 033]]</text>
      <sha1>jiapmamr27lrmy19yd5t2tr5iz4ppil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Hanover den 10 Maert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85313</id>
    <revision>
      <id>219004</id>
      <timestamp>2026-03-27T19:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="ml100xo9ev6qqf4z24ri8ah3ne79hs7" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Hanover den 10 Maert’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', 18 maart 1741, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Amsterdamsche Courant 1741 no 033.pdf&quot; from=1 to=1 fromsection=s11 tosection=s11/&gt;

[[Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741, Nummer 033]]</text>
      <sha1>ml100xo9ev6qqf4z24ri8ah3ne79hs7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Hamburg den 14 Maert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85314</id>
    <revision>
      <id>219005</id>
      <timestamp>2026-03-27T20:02:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="519" sha1="q9fl0gbhloj45ecilup0bj7psc513d7" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Hamburg den 14 Maert’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', 18 maart 1741, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Amsterdamsche Courant 1741 no 033.pdf&quot; from=1 to=1 fromsection=s12 tosection=s12/&gt;

[[Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741, Nummer 033]]</text>
      <sha1>q9fl0gbhloj45ecilup0bj7psc513d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/’s Gravenhage den 16 Maert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85315</id>
    <revision>
      <id>219007</id>
      <timestamp>2026-03-27T20:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="527" sha1="9tl860diuv6kz13h5eaqs6df5ai3afb" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘’s Gravenhage den 16 Maert’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', 18 maart 1741, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Amsterdamsche Courant 1741 no 033.pdf&quot; from=1 to=1 fromsection=s14 tosection=s14/&gt;

[[Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741, Nummer 033]]</text>
      <sha1>9tl860diuv6kz13h5eaqs6df5ai3afb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Gouda</title>
    <ns>100</ns>
    <id>85316</id>
    <revision>
      <id>219009</id>
      <timestamp>2026-03-28T08:43:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>begin</comment>
      <origin>219009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1768" sha1="kr4sb88rohecd9hk23yy44tf8kmsmj7" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam         = Geschiedenis van Gouda
| afbeelding   = BlaeuGouda.jpg
| alt          = Plattegrond van Gouda, 1649
| beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Gouda|geschiedenis van Gouda]]
}}
== Algemeen ==
=== Bibliografie - Geschiedbronnen ===

== Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk ==
=== 17e eeuw ===
;Arminiaanse preek buiten Gouda, 26 april 1620
*Anoniem (19 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/19 mei (2)#art1al2|‘Hollandsche nieuwe Tijdinghen, te weten, hoemen in Hollandt de strenge Placcaten, die tegen de Arminianen ghemaeckt sijn, soeckt in ’t werck te stellen, ende te executeren, met hun het prediken te beletten, ende de Predikanten te vanghen’, alinea 2-3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.

;Bezoek van de ambassadeur van de Republiek Venetië, Girolamo Trevisano, 6 oktober 1620
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/Inkomste des Ambassadeurs van Venetien|‘Inkomste des Ambassadeurs van Venetien’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Vermissing van een vrouw
*Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/De E. Heeren Burgemeesters en Regierders|‘De E. Heeren Burgemeesters en Regierders der Stadt Gouda, […; advertentie]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&amp;nbsp;2].

== Historische figuren ==
;Nederhorst, Hendrik Jan (1847-1913)
*Anoniem (15-16 november 1913) [[De Avondpost/1913/Nummer 8744/In den ouderdom van 66 jaren is te Gouda overleden|‘In den ouderdom van 66 jaren is te Gouda overleden de heer H. J. Nederhorst Sr., […]’]], ''De Avondpost'', derde blad, [p.&amp;nbsp;C 1].

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]]
[[Categorie:Geschiedenis van Nederland| ]]</text>
      <sha1>kr4sb88rohecd9hk23yy44tf8kmsmj7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Amsterdam den 17 Maert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85317</id>
    <revision>
      <id>219011</id>
      <timestamp>2026-03-28T08:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>219011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="stvo3i69tn0mpuxswkbgsd22ed1j56u" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Amsterdam den 17 Maert’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', 18 maart 1741, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Amsterdamsche Courant 1741 no 033.pdf&quot; from=1 to=1 fromsection=s15 tosection=s15/&gt;

[[Categorie:Amsterdamsche Courant, 1741, Nummer 033]]</text>
      <sha1>stvo3i69tn0mpuxswkbgsd22ed1j56u</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>