Wikisource nlwikisource https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikisource Overleg Wikisource Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Hoofdportaal Overleg hoofdportaal Auteur Overleg auteur Pagina Overleg pagina Index Overleg index TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 3809 219104 144141 2026-03-29T13:17:04Z Havang(nl) 4330 sectie verplaatst naar index 219104 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=73 header=1 Current="Esmoreit" /> Als mijn oem hadde ghelaten dlijf. Nu heeft hi bi sijn wijf Een kint gecreghen, die oude viliaert! O Sesiliën, edel bogaert, Edel foreest, edel rijc, Ic moet bliven ewelijc, Edel foreest, van die bastaert! Dies mijn herte alsoe beswaert, Dat mi inbringhen sal de doot. Maer, bi den here die mi gheboet: Ic sal daer omme pinen nach ende dach, Hoe ic dat wecht verderven mach; Ic saelt versmoren oft verdrincken; Daer salic nacht ende dach om dincken, Al soudic daer omme liden pijn. Ic sal noch selve de coninc sijn Van Sesiliën, den hoghen lande. Ic sal oec pinen om haer scande, Der coninghinnen, mijn oems wijf, Dat hi nemmermeer sijn lijf Met haer en sal delen, die wigant. Al dus soe sal mi bliven dlant, Machic volbringhen dese dinc. '''Te Damascus''' Meester Waer side, hoghe gheboren coninc, Van Damast gheweldich heer? Mijn herte es mi van rouwen seer, Van saken die ic hebbe ghesien. De Coninc Platus, meester, wat sal ghescien, Daer ghi al dus om tachter sijt? Meester Her coninc, te mach te metten tijt Was ic daer buten op dat velt. Daer sach ic die locht alsoe ghelt (Ende die planeten ant fiermament), Dat in kerstenrijc een kint Gheboren es van hogher weerde, Dat u sal dooden metten sweerde, Her coninc here, ende nemen dlijf. Ende u dochter sal sijn sijn wijf, Ende kerstenheit sal si ontfaen. De Coninc Meester, nu doet mi verstaen: Wanneer soe was dat kint gheboren? Meester Te nacht, her coninc, als ghi mocht horen, Soe wort gheboren dat jonghelinc. Sijn vader es een hoghe coninc Van Sesiliën in kersten lant. De Coninc Meester, nu soe doet mi bekant: Selen dese saken mòèten zijn? Meester Jaes, her coninc, bi Apolijn, Ofte en doe cracht van groter hoeden. Maer, wildi werken na den vroeden, Ic sal u enen raet visieren, Hoe ende in wat manieren Dat ghi selt bliven in uwen staet, Want enen goeden scarpen raet Waer hier goet toe gheoerdeneert. De Coninc Ay, nu soe benic ghescofeert! Vander saken, die ghi mi telt, Es mijn herte alsoe ontstelt, Dat ic mi niet gheraden en can. Maer ghi sijt soe wisen man, Platus, meester, lieve vrient, Ende hebdt mi langhe met trouwen ghedient Ende meneghen wisen raet ghegeven, Dat ic in eren altoes ben bleven. Nu biddic u, meester, ghetrouwe ende goet, Dat ghi al metter spoet Wilt hulpen vinden enen raet, Soe dat ic blive in minen staet Ende vanden jonghelinc onghequelt, Daer ghi mi dus vele af telt, Dat ic sijns mach wesen vri. Meester Her coninc here, soe hoert na mi. Edel baroen, edel wigant, Ghi selt mi gheven alte hant Enen scat met mi te voeren, Ende ic sal in corten uren Daer waert riden onghespaert. Den jonghelinc van hogher aert Sal ic ghecrigen met miere const. Ic bidde Mamette om sine onst, Dat icken ghewinnen moet met eren, Want nemmermeer en menic te keren, In salne u bringhen in uwer ghewout. Daer omme seldi mi selver ende gout, Her coninc, gheven in miere ghewelt. Ic salne stelen of copen om ghelt Ofte ghecrighen met enigher list (Aldus hebbic den raet ghegist). Dan sal hi u vri eyghen sijn. Hi sal werden een goet payijn; Na onser wet selen wine leren. Aldus soe seldi bliven in eren; Hi sal wenen, dat ghi sijn vader sijt. Nu lichtelijc, het meer dan tijt; Ic wil gaen varen metter spoet. De Coninc Platus, meester, desen raet es goet. Gaet henen ende haest u metter vaert; Ic wille dat ghi niet en spaert. Nemt scats ghenoech in uwer ghewelt, Metter gisschen, onghetelt, Ende brinct mi den jonghelinc - Dies biddic u boven alle dinc -, Ende en spaert daer ane ghenen cost, Want ic hebbe soe groten lost, Dat ic den jonghelinc soude bescouwen. Meester Her coninc here, in rechter trouwen, Ic sal daer omme pinen dach ende nacht. '''Op Sicilië''' Robbrecht En trouwen, ic hebbe sou lange ghewacht, Dat ic ghecreghen hebbe mijn begheert. Dese jonghelinc die es soe weert Met minen oem, den ouden grisen, Ende metter moeder, dien soe prisen, Dat si nie scoender kint en saghen. Dese blisscap salic hen verjaghen, Want het gheeft mijnder herten pijn. Vermalendijdt moestu sijn Ende die u oec ter werelt bracht, Want ic nie sent, dach noch nacht, Blisscap int herte en conde ghewinnen. Al souden si beide daer omme ontsinnen, Dijn lijf dat heeftu nu verloren: Ic sal di in enen put versmoren, Ofte sterven doen een ergher doot! Meester O vrient, dat ware jammer groet: Het dunct mi sijn soe scone kint. Ghi sijt emmer te male ontsint, Dat ghi wilt doden dese jonge geboert. Maer ghi sijt daer op ghestoert, Dat hoeric wel ane u ghelaet. Ic bidde u, vertrect mi uwen staet: Waer omme side daer op soe gram? Robbrecht Vrient, doen hi ter werelt quam Ende van sijnder moeder wert gheboren, Quam mi in minen slapen te voren, Dat hi mi nemen soude mijn leven. Dies benic in sorghen bleven, Dat ic noit sint en conste gedueren, Ende ic hebbe ghewacht van uren turen Ende hebben gestolen der moder sijn. Ic meine dat ic nu sinen fijn Doen sal, eer hi mi ontgaet. Meester Vrient, is sal u beteren raet Gheven, wildi na mi hoeren. Segt mi: wanen es hi gheboren? Dies biddic u doer Apolijn. Hi mochte van selker gheboerten sijn, Ic salne copen alte hande Ende voerene met mi uten lande In heydenesse, dies sijt wijs, In ene stat, het Balderijs, Die toer Toerkiën es gheleghen. Robbrecht Vrient, wildi den jonghen deghen Copen, ic sal u segghen dan, Wiene droech ende wiene wan, Sal ic us segghen alte gader. Die coninc van Ceciliëen es sijn vader, Een wigant hoghe gheboren, Ende sijn moeder, als ghi moget hoeren, Es conincx dochter van Hongheriën. Meester Vrient, es hi van dier paertiën, Soe es die jonghelinc mijn gerief. Ic salne copen, eest u lief. Nu sprect op, hoe gheefdine mi? Robbrecht Vrient, dies moghdi wesen vri Om dusent pont van goude ghetelt. Meester Houdt, vrient, daer es gelt, Ende geeft mi den jonghelinc. Maer berecht mi ene dinc: Hoe es sijn name? doet mi bekant. Robbrecht Esmoreyt het die jonghe wigant, Alsoe es die name sijn. Meester Soe sal hi ewelijc payijn Bliven, dies moghdi wesen vroet. Mamet die mi bewaren moet, Ende ic vare wech met minen gast. Robbrecht Ic trouwen, nu es mijn herte ontlast Van dies ic stont in groter sorghen, Want ewelijc blijft hi verborghen In heydenesse, dies benic wijs; Want die stede van Balderijs Leghet doer Turkiën in verre lande. God die moet hem gheven scande! Hoe sere hadde hi mi ontstelt! Nu willic gaen ende doen dit gelt Heimelijc in miere ghewout, Want het es al edel gout. Al en bleve mi nemmermeer Dlantscap, nochtan waric een heer Met desen gelde, dat ic hebbe ontfaen. Ic heb na minen wille wel gedaen, Want oec sal mi nu bliven dlant. '''Te Damascus''' Meester Waer sidi, hoghe geborne wigant, Van Damast gheweldich coninc? Nu comt ende siet den jonghelinc, Die gheboren es van edelen bloede, De Coninc Nu en was mi nie soe wel te moede Alst es van desen hoghen prosent. Ic salne ophouden voor mijn kint; Mine dochter salicken bevelen. Meester Wattan, her coninc, ghi selt helen Voer uwe dochter al gader, Wie sijn moeder es ende sijn vader; Dat en seldi haer vertrecken niet. Want ic mochte daer af verdriet Comen hier namaels over lanc, Want vrouwen sijn van herten wanc. Seide hare sijn hoghe gheslachte, Ende dan Venus in haer wrachte, Ende worde minnende den jongen man, Soe mochte si hem segghen dan, Hoe dat hi ware comen hier. Want, her coninc, der minnen vier Mochte in uwer dochter openbaren, Als hi ware comen te sinen jaren. Daer omme en segt haer ghene dinc Dan dat hi es een vondelinc; Te min soe salder haer gheliggen an. De Coninc Platus, Platus, bi Tervogant, Het dunct mi goet dat ghi mi segt. Laet ons dit ewelijc ghedect Sijn, dese sake, voer die dochter mijn, Soe machicx in vreden sijn. De Coninc Waer sidi, dochter Damiët? Comt tot mi onghelet, Ic moet u spreken, bi Mahoen! Damiët Vader, dat willic gheren doen. Nu segt mi: wats u ghebot? De Coninc Damiët, bi minen god, Anesiet hier desen roeden mont, Desen jonghelinc; dit es een vont; Mamet heeften mi verleent. Ic hoerden daer hi hadde gheweent, Daer ic in die boegaert wandelen ginc. Daer vandic desen jonghelinc Onder enen cedren boem. Damiët, nu nemes goem Ende houtten op als uwen broeder; Ghi moet sijn suster ende moeder. Esmoreyt het dese jonghen man. Damiët Vader here, bi Tervogant, Noit en sach ic scoender kint. Heeften ons Mamet ghesent, Dies willic hem dancken ende Apolijn. Ic wil gerne suster ende moeder sijn. O uutvercoren jonghe figuere, Du best de scoenste ciatuere, Die ic met oghen nie ghesach. Met rechten ic Mamet dancken mach, Dat sal ic hebben enen broeder; Ic wil geren sijn suster ende moeder. O Esmoreit, wel sconce jonghelinc, Hoe sere verwondert mi dese dinc, Dat ghi waert vonden sonder hoede! Want ghi dunct mi van edelen bloede Bi desen ghwaden di ghi hebt an. Nu comt met mi, wel scoene man, Ic sal u als minen broeder doen. '''Op Sicilië''' De kersten coninc Waer sidi, Robberecht, neve coen? Comt tot mi, ic moet u spreken. Mi dunct, dat mi mijn herte sal breken Van groten rouwe die mi gaet an. Robbrecht Ay oem, hoghe gheboren man, Waer bi sidi al dus ontstelt? De Coninc Van rouwen benic alsoe gequelt, Dat ic duchte, dat mi mijn herte sal scoeren. Mijn scoene kint hebbic verloren, Esmoreit, den sone mijn! Ay, ic en mochte niet droever sijn! Al haddic verloren in dier ghelijc Mijn goet ende oec mijn coninckrijc, Daer omme en woudic droeven twint, haddic behouden mijn scoene kint. Ay mi, ay mi, den bitteren rouwe Die ic nu lide ende oec mijn vrouwe! Ic duchte, het sal mi costen dlijf Ochte mijn vrouwe, dat edel wijf; Si heeften rouwe int herte soe groet. Mi dunct, ic ware mi liever doot Dan ic soude liden dit torment. Robbrecht Ay, edel oem, wide bekint, Nu en wilt u aldus niet mesbaren. Ic weet wel, hoe daer es ghevaren. Al drijft mijn moeye den rouwe sou groot, Sine heeft daer af ghene noet; Dat weet ic te voren wel. Haer herte dat es tuwaert fel, Om dat ghi out sijt van daghen. Ic hebt haer dic wel hoeren claghen, Dat si van mi niet en wijst. Ic duchte, si u noch met haerre list, Her coninc oem, dal nemen dleven. Si sal u seker noch vergheven, Dat weet ic te voren wale, Ic hebbe soe menechwerf haer tale Ghehoert in heimeliker stont; Nochtan en ghewoeghs nie mijn mont Meer dan u te deser ure. Ic weet wel: si heeft die creatuere Selve ter doot brocht, Want si u noit wel en mocht, Om dat ghi hebt enen grauwen baert. Si es op enen ander vaert: Si mint seker enen jónghen man. De Coninc Bi den vader die mi ghewan, Robbrecht neve, wistic dat, Haer en soude gehulpen bede no scat, Ic en soudse doeden, dat felle wijf. Robbrecht Oem, daer settic vore mijn lijf, Dat ic u segghe en eest niet waer. Ic hebt gheweten over menech jaer, Dat si u niet en es van herten vrient. De Coninc O wil ende waer hebbic dies verdient? Met rechte ic dat wel claghen mach. Mi dochte, dat ic enen ingel sach, Als ic anesach haer edel lijf; Ende es soe wreet dat felle wijf? Seker, neve, dat wondert mi. Nu gaet henen ende haeltse mi, Ic moetse emmer spreken hoeren. Robbrecht Waer sidi, vrouwe hoghe gheboren? Comt toten coninc, minen oem! Och edel vrouwe, nemt sijns goem, Want hi staet al buten kere. De Vrouwe Ay, her coninc, edel here, Wie sal ons nu hulpen claghen Den bitteren rouwe die wi draghen, Dat wi hebben verloren ons kint? De Coninc Swijt, van gode soe moetti sijn ghescint, Felle pute, quade vrouwe! Al den druc ende den rouwe, Dat hebdi mi alte male ghedaen. Dat sal u te quade vergaen, Want ict al gader hebbe vernomen, Hoe die saken toe sijn comen. Ghi gebdt die moert allene ghewracht, Mijn scoene kint hebdi versmacht; Dat sal u seker costen dlijf. Ghi sijt wel dat quaetste wijf, Die nie ter werelt lijf ontfinc. De Vrouwe Och edel here, edel coninc, Hoe soudic dat vinden in mijn herte, Dat ic hem doen soude eneghe smerte, Die ic te mijnder herten droech? De Coninc Swijt, quade vrouwe, hets ghenoech Ghesproken, ic en wils nemmeer hoeren. Ic sal u in enen put versmoren. Robbrecht, leitse mi ghevaen! De Vrouwe God, die hem ane ene cruce liet slaen, Die soe moet mi nu verdinghen Ende te mijnder ontscout bringhen, Want ic hier af niet en weet. Robbrecht Seker, vrouwe, het mi leet. De Vrouwe Ay god, ontfermt u diet swaer torment, Daer ic in ben, want ic hebbe mijn kint Verloren, ende men tijcht mi ane die daet. Ay, gheweldich god, daer al an staet, Ghi waert sonder verdiente ende sonder scout Vaste ghenaghelt ane ene hout, Oetmoedech god, met naghelen dri; Ontfermhertich god, nu biddic di, Dat die waerheit noch werde vernomen Ende ic te mijnder ontscout noch moet comen; Dies biddic u, hemelsche coninghinne. Ay salic nu in minen sinne Blliven, dat sal wonder sijn. Ay god, wie heeft sijn venijn Aldus swaerlike op mi ghescoten? Ay god, uut us soe comt ghevloten Alle recht ende alle waerheit: Nu hulpt mi noch te minen besceit, Dat ic ontsculdich moet vonden sijn. '''Te Damascus, achttien jaar later''' De Jonghelinc O Tervogant en Apolijn, Hoe mach mijn suster, dat edel wijf, Ghehebben alsoe reinen lijf, Dat si ghenen man en mint Noch in heydenesse ne genen en kint, Die si woude hebben tot enen man? Bi minen god Tervogan, Si heeft emmer een edel natuere, Ofte si mint enen creatuere Heimelike, daer ic niet af en weet; Want si en es emmer niet bereet Tot eneghe man die nu leeft. Ic waent haer Mamet al ingheeft, Dat si heeft soe edelen aert. Dit es mijnder liever suster bogaert. Hier plecht haer wandelinghe te sijn. Bi minen god Apolijn, Ic wilder mi oec in vermeiden gaen, Want die vaec comt mi aen; Ic wil hier slapen ende nemen rast. De jonge vrouwe Damiët Ay mi, ay mi, hoe groten last Dragic al stille int herte binnen! Ic ben bevaen met sterken minnen, Die ic heimelijc in mijn herte draghe. O Apolijn, ic u dat claghe, Dat mijn herten enen man soe mint, Nochtan dat sijs niet en kint Sijn gheboerte noch sijn gheslacht; Maer het doet der minnen cracht: Si heeft mi vast in haerren bant, Ay, doene nuhb vader vant Ende bracht mi den jonghelinc, Ende gaffen mi als vondelinc, Dat ic soude sijn suster ende moeder. Hi waent, dat hi es mijn broeder, Maer hi en bestaet mi twint. Nochtan bebbickenne ghemint Boven alle creaturen, Want hi es edel van natueren Ende oec van enen hoghen moede; Hi es coenlijc, van edelen bloede, Al was hi te vondelinghe gheleit; Mijn herte mi van binnen seit, Dat hi es hoghe gheboren. O Esmoreit uutvercoren, Edel ende vroem, scoene wigant, Doen u mijn liever vader vant (Dies es leden bi ghetale Achttien jaer, dat weet ic wale), Hebdi gheweest mijn minnekijn. O uutvercoren deghen fijn, Ewelijc blivic in dit verdriet, Want ic en wils u ghewaghen niet; Dadict, mijn vader name mi dlijf. De Jonghelinc O uutvercoren edel wijf, Ende benic dan een vondelinc? Ic waende, mijn here de coninc, Edel wijf, hadde ghesijn mijn vader Ende ghi mijn suster, dat wendic al gader, Ende beide gheweest van enen bloede. Ay, mi es nu alsoe wee te moede! Bi minen gode Tervogan, Ic ben wel die druefste man Die nie ter werelt lijf ontfinc. Ay mi, benic dan een vondelinc? Op erde nie droever man en waert. Ic waende sijn gheboren van hoger aert, Maer mi dunct ic ben een vont. Nu biddic u, edel roede mont, Dat ghi mi al gader segt Van inde toerde, en al ontdect, Hoe dat mi u vader vant. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Nu benic wel alsoe droeve als ghi. Ic en wijst niet, dat ghi mi waert soe bi, Doen ic sprac die droeve tale. O edel wigant, nu nemet wale: Het quam mi uuut groter minnen vloet. De Jonghelinc O edel wijf, nu maect mi vroet, Hoe die saken comen sijn. Ic plach te segghen `suster mijn', Maer dat moetic nu verkeren; Enen anderen sanc moetic nu leren, Edel wijf, ende spreken u an Ghelijc enen vremden man. Nochtan soe moetic ewelijc bliven U vrient ende ghetrouwen boven allen wiven, Die op erden sijn gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren Ende segt mi, waer ic vonden waert. De jonge vrouwe Damiët Och edel jonghelinc van hogher aert, Na dien dat ghi hebt ghehoert, Soe willict u vertrecken voert, Waer dat u mijn vader vant: In sinen boegaert, scoene wigant, Daer hi hem verwandelen ginc. De Jonghelinc Och edel wijf, berecht mi ene dinc: En hoerdi daer na noit ghewaghen Vrouwen oft joncfrouwen in horen claghen, Dat iement een kint hadde verloren? De jonge vrouwe Damiët O edel jonghelinc uutvercoren, Daer af en hebbic niet ghehoert. De Jonghelinc Ay, soe ben ic van cleinder gheboert, Dat duchtic, ofte uut verren lande. Mamet laete mi noch die scande Verwinnen, dat ic weten moet Wie mi desen lachter doet, Dat ic te vondelinghe was bracht. Nu en willic nemmermeer van enen nacht Ten anderen verbeiden, ic en hebbe vernomen, Van wat gheslachte dat ic ben comen Ende wie dat mijn vader si. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nu blijft bi mi! Ic bids u in die ere van allen vrouwen. Storve mijn vader, ic soude u trouwen, Edel wigant, tot enen man; Esmoreit, soe moghdi dan Sijn van Damast gheweldich here. De Jonghelinc O edel vrouwe, die onnere En sal u nemmermeer ghescien; Dien lachter moet verre van u vlien, Dat ghi sout nemen enden vondelinc. U vader es een hoghe coninc; Ende daer toe sidi soe scoene: Ghi mocht met rechten draghen croene Voer elken man die nu leeft. Mijn herte van groten scaemde beeft, Dat ic al dus hebbe ghevaren. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, laet u mesbaren! Dies biddic u, edel wigant. Al waest dat u mijn vader vant, Dan wert u nemmermeer verweten. Met groten vrouden onghemeten Selen wi leven, ic ende ghi. De Jonghelinc O edel wijf, dies moet ic mi Ewelijc van u beloven. Maer nemmermee en willic hoven Met eneghe wive die nu leeft Ofte die de werelt binnen heeft, Ic en sal tierst, bi Tervogan, Den vader kinnen, die mi wan Ende oec die moeder, die mi droech. O roede mont, ic hebbe ghenoech Hier ghelet, ic wille gaen varen. De jonge vrouwe Damiët O wil nu machic wel misbaren: Ic blive allene in dit verdriet. Vele spreken en doech emmer niet, Dat soe hebbic ondervonden; Vele spreken heeft in meneghen stonden Dicwile beraden toren; Bi vele spreken es die meneghe verloren. Haddic ghesweghen al stillekijn, Soe haddic ic vrouden moghen sijn Bi Esmoreit al mijn leven, Dien ic met spreken hebbe verdreven. Met rechte machic roepen: olas! O wil dat ic niet stom en was, Doen ic sprac dit droeve woert. De Jonghelinc O edel wijf, nu willic voert. Mamet beware u reine lijf! Nu biddic u, wel edel wijf, Groet mi den coninc minen here, Want ic en sal keren nemmermere, Ic en hebbe vonden mijn gheslacht, Ende oec den ghenen, die mi bracht Daer ic te vondelinghe was gheleit. De jonge vrouwe Damiët O scoene jonghelinc Esmoreit, Nu biddic u doet oetmoet, Als ghi van uwer saken sijt vroet, Dat ghi dan wederkeert tot mi. De Jonghelinc O scoene joncfrouwe, van herten vri, Dan salic laten nemmermeer, Ic en sal met enen corten keer, Edel wijf, tot u comen, Als ic die waerheit hebbe vernomen, Bi minen god Tervogant! De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nemet desen bant; Hier in soe waerdie ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden; Edel jonghelinc, dies gheloeft. Ghi selten winden omtrent u hoeft, Ende voerten alsoe openbaer, Op avontuere of iement waer Die u kinnen mochte daer an; Ende peinst om mi, wel scoene man, Want ic blive in groter sorghen. '''Op Sicilië, twee jaar later''' De Jonghelinc Mijn god, die niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Apolijn, Mahoen ende Tervogan! Dese scoene wapen die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri, Dat ic ware van edelen bloede. Mi es emmer alsoe moede, Om dat ic lach daer int ghewonden, Doen ic te vondelinghe was vonden. Ic bender seker af gheboren; Mijn herte seghet mi te voren, Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte, Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken, bi Apolijn! Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen, soe waer mi therte verclaert; Ende waren si dan van hogher aert, Soe waer ic te male van sorgen vri. Sine Moeder O edel jonghelinc, nu comt tot mi Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlijc claghen u verdriet. De Jonghelinc O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict in dit prisoen? Sine Moeder O edel jonghelinc, van herten coen, Al dus moetic ligghen gevaen. Nochtan en hebbic niet mesdaen; Dant mi verraderen al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet: Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] 1p3qn3iktl63w9q2hwfemef88k7lauu 219113 219104 2026-03-29T13:39:20Z Havang(nl) 4330 verplaatst naar index 219113 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=74 header=1 Current="Esmoreit" /> Ic sal daer omme pinen nach ende dach, Hoe ic dat wecht verderven mach; Ic saelt versmoren oft verdrincken; Daer salic nacht ende dach om dincken, Al soudic daer omme liden pijn. Ic sal noch selve de coninc sijn Van Sesiliën, den hoghen lande. Ic sal oec pinen om haer scande, Der coninghinnen, mijn oems wijf, Dat hi nemmermeer sijn lijf Met haer en sal delen, die wigant. Al dus soe sal mi bliven dlant, Machic volbringhen dese dinc. '''Te Damascus''' Meester Waer side, hoghe gheboren coninc, Van Damast gheweldich heer? Mijn herte es mi van rouwen seer, Van saken die ic hebbe ghesien. De Coninc Platus, meester, wat sal ghescien, Daer ghi al dus om tachter sijt? Meester Her coninc, te mach te metten tijt Was ic daer buten op dat velt. Daer sach ic die locht alsoe ghelt (Ende die planeten ant fiermament), Dat in kerstenrijc een kint Gheboren es van hogher weerde, Dat u sal dooden metten sweerde, Her coninc here, ende nemen dlijf. Ende u dochter sal sijn sijn wijf, Ende kerstenheit sal si ontfaen. De Coninc Meester, nu doet mi verstaen: Wanneer soe was dat kint gheboren? Meester Te nacht, her coninc, als ghi mocht horen, Soe wort gheboren dat jonghelinc. Sijn vader es een hoghe coninc Van Sesiliën in kersten lant. De Coninc Meester, nu soe doet mi bekant: Selen dese saken mòèten zijn? Meester Jaes, her coninc, bi Apolijn, Ofte en doe cracht van groter hoeden. Maer, wildi werken na den vroeden, Ic sal u enen raet visieren, Hoe ende in wat manieren Dat ghi selt bliven in uwen staet, Want enen goeden scarpen raet Waer hier goet toe gheoerdeneert. De Coninc Ay, nu soe benic ghescofeert! Vander saken, die ghi mi telt, Es mijn herte alsoe ontstelt, Dat ic mi niet gheraden en can. Maer ghi sijt soe wisen man, Platus, meester, lieve vrient, Ende hebdt mi langhe met trouwen ghedient Ende meneghen wisen raet ghegeven, Dat ic in eren altoes ben bleven. Nu biddic u, meester, ghetrouwe ende goet, Dat ghi al metter spoet Wilt hulpen vinden enen raet, Soe dat ic blive in minen staet Ende vanden jonghelinc onghequelt, Daer ghi mi dus vele af telt, Dat ic sijns mach wesen vri. Meester Her coninc here, soe hoert na mi. Edel baroen, edel wigant, Ghi selt mi gheven alte hant Enen scat met mi te voeren, Ende ic sal in corten uren Daer waert riden onghespaert. Den jonghelinc van hogher aert Sal ic ghecrigen met miere const. Ic bidde Mamette om sine onst, Dat icken ghewinnen moet met eren, Want nemmermeer en menic te keren, In salne u bringhen in uwer ghewout. Daer omme seldi mi selver ende gout, Her coninc, gheven in miere ghewelt. Ic salne stelen of copen om ghelt Ofte ghecrighen met enigher list (Aldus hebbic den raet ghegist). Dan sal hi u vri eyghen sijn. Hi sal werden een goet payijn; Na onser wet selen wine leren. Aldus soe seldi bliven in eren; Hi sal wenen, dat ghi sijn vader sijt. Nu lichtelijc, het meer dan tijt; Ic wil gaen varen metter spoet. De Coninc Platus, meester, desen raet es goet. Gaet henen ende haest u metter vaert; Ic wille dat ghi niet en spaert. Nemt scats ghenoech in uwer ghewelt, Metter gisschen, onghetelt, Ende brinct mi den jonghelinc - Dies biddic u boven alle dinc -, Ende en spaert daer ane ghenen cost, Want ic hebbe soe groten lost, Dat ic den jonghelinc soude bescouwen. Meester Her coninc here, in rechter trouwen, Ic sal daer omme pinen dach ende nacht. '''Op Sicilië''' Robbrecht En trouwen, ic hebbe sou lange ghewacht, Dat ic ghecreghen hebbe mijn begheert. Dese jonghelinc die es soe weert Met minen oem, den ouden grisen, Ende metter moeder, dien soe prisen, Dat si nie scoender kint en saghen. Dese blisscap salic hen verjaghen, Want het gheeft mijnder herten pijn. Vermalendijdt moestu sijn Ende die u oec ter werelt bracht, Want ic nie sent, dach noch nacht, Blisscap int herte en conde ghewinnen. Al souden si beide daer omme ontsinnen, Dijn lijf dat heeftu nu verloren: Ic sal di in enen put versmoren, Ofte sterven doen een ergher doot! Meester O vrient, dat ware jammer groet: Het dunct mi sijn soe scone kint. Ghi sijt emmer te male ontsint, Dat ghi wilt doden dese jonge geboert. Maer ghi sijt daer op ghestoert, Dat hoeric wel ane u ghelaet. Ic bidde u, vertrect mi uwen staet: Waer omme side daer op soe gram? Robbrecht Vrient, doen hi ter werelt quam Ende van sijnder moeder wert gheboren, Quam mi in minen slapen te voren, Dat hi mi nemen soude mijn leven. Dies benic in sorghen bleven, Dat ic noit sint en conste gedueren, Ende ic hebbe ghewacht van uren turen Ende hebben gestolen der moder sijn. Ic meine dat ic nu sinen fijn Doen sal, eer hi mi ontgaet. Meester Vrient, is sal u beteren raet Gheven, wildi na mi hoeren. Segt mi: wanen es hi gheboren? Dies biddic u doer Apolijn. Hi mochte van selker gheboerten sijn, Ic salne copen alte hande Ende voerene met mi uten lande In heydenesse, dies sijt wijs, In ene stat, het Balderijs, Die toer Toerkiën es gheleghen. Robbrecht Vrient, wildi den jonghen deghen Copen, ic sal u segghen dan, Wiene droech ende wiene wan, Sal ic us segghen alte gader. Die coninc van Ceciliëen es sijn vader, Een wigant hoghe gheboren, Ende sijn moeder, als ghi moget hoeren, Es conincx dochter van Hongheriën. Meester Vrient, es hi van dier paertiën, Soe es die jonghelinc mijn gerief. Ic salne copen, eest u lief. Nu sprect op, hoe gheefdine mi? Robbrecht Vrient, dies moghdi wesen vri Om dusent pont van goude ghetelt. Meester Houdt, vrient, daer es gelt, Ende geeft mi den jonghelinc. Maer berecht mi ene dinc: Hoe es sijn name? doet mi bekant. Robbrecht Esmoreyt het die jonghe wigant, Alsoe es die name sijn. Meester Soe sal hi ewelijc payijn Bliven, dies moghdi wesen vroet. Mamet die mi bewaren moet, Ende ic vare wech met minen gast. Robbrecht Ic trouwen, nu es mijn herte ontlast Van dies ic stont in groter sorghen, Want ewelijc blijft hi verborghen In heydenesse, dies benic wijs; Want die stede van Balderijs Leghet doer Turkiën in verre lande. God die moet hem gheven scande! Hoe sere hadde hi mi ontstelt! Nu willic gaen ende doen dit gelt Heimelijc in miere ghewout, Want het es al edel gout. Al en bleve mi nemmermeer Dlantscap, nochtan waric een heer Met desen gelde, dat ic hebbe ontfaen. Ic heb na minen wille wel gedaen, Want oec sal mi nu bliven dlant. '''Te Damascus''' Meester Waer sidi, hoghe geborne wigant, Van Damast gheweldich coninc? Nu comt ende siet den jonghelinc, Die gheboren es van edelen bloede, De Coninc Nu en was mi nie soe wel te moede Alst es van desen hoghen prosent. Ic salne ophouden voor mijn kint; Mine dochter salicken bevelen. Meester Wattan, her coninc, ghi selt helen Voer uwe dochter al gader, Wie sijn moeder es ende sijn vader; Dat en seldi haer vertrecken niet. Want ic mochte daer af verdriet Comen hier namaels over lanc, Want vrouwen sijn van herten wanc. Seide hare sijn hoghe gheslachte, Ende dan Venus in haer wrachte, Ende worde minnende den jongen man, Soe mochte si hem segghen dan, Hoe dat hi ware comen hier. Want, her coninc, der minnen vier Mochte in uwer dochter openbaren, Als hi ware comen te sinen jaren. Daer omme en segt haer ghene dinc Dan dat hi es een vondelinc; Te min soe salder haer gheliggen an. De Coninc Platus, Platus, bi Tervogant, Het dunct mi goet dat ghi mi segt. Laet ons dit ewelijc ghedect Sijn, dese sake, voer die dochter mijn, Soe machicx in vreden sijn. De Coninc Waer sidi, dochter Damiët? Comt tot mi onghelet, Ic moet u spreken, bi Mahoen! Damiët Vader, dat willic gheren doen. Nu segt mi: wats u ghebot? De Coninc Damiët, bi minen god, Anesiet hier desen roeden mont, Desen jonghelinc; dit es een vont; Mamet heeften mi verleent. Ic hoerden daer hi hadde gheweent, Daer ic in die boegaert wandelen ginc. Daer vandic desen jonghelinc Onder enen cedren boem. Damiët, nu nemes goem Ende houtten op als uwen broeder; Ghi moet sijn suster ende moeder. Esmoreyt het dese jonghen man. Damiët Vader here, bi Tervogant, Noit en sach ic scoender kint. Heeften ons Mamet ghesent, Dies willic hem dancken ende Apolijn. Ic wil gerne suster ende moeder sijn. O uutvercoren jonghe figuere, Du best de scoenste ciatuere, Die ic met oghen nie ghesach. Met rechten ic Mamet dancken mach, Dat sal ic hebben enen broeder; Ic wil geren sijn suster ende moeder. O Esmoreit, wel sconce jonghelinc, Hoe sere verwondert mi dese dinc, Dat ghi waert vonden sonder hoede! Want ghi dunct mi van edelen bloede Bi desen ghwaden di ghi hebt an. Nu comt met mi, wel scoene man, Ic sal u als minen broeder doen. '''Op Sicilië''' De kersten coninc Waer sidi, Robberecht, neve coen? Comt tot mi, ic moet u spreken. Mi dunct, dat mi mijn herte sal breken Van groten rouwe die mi gaet an. Robbrecht Ay oem, hoghe gheboren man, Waer bi sidi al dus ontstelt? De Coninc Van rouwen benic alsoe gequelt, Dat ic duchte, dat mi mijn herte sal scoeren. Mijn scoene kint hebbic verloren, Esmoreit, den sone mijn! Ay, ic en mochte niet droever sijn! Al haddic verloren in dier ghelijc Mijn goet ende oec mijn coninckrijc, Daer omme en woudic droeven twint, haddic behouden mijn scoene kint. Ay mi, ay mi, den bitteren rouwe Die ic nu lide ende oec mijn vrouwe! Ic duchte, het sal mi costen dlijf Ochte mijn vrouwe, dat edel wijf; Si heeften rouwe int herte soe groet. Mi dunct, ic ware mi liever doot Dan ic soude liden dit torment. Robbrecht Ay, edel oem, wide bekint, Nu en wilt u aldus niet mesbaren. Ic weet wel, hoe daer es ghevaren. Al drijft mijn moeye den rouwe sou groot, Sine heeft daer af ghene noet; Dat weet ic te voren wel. Haer herte dat es tuwaert fel, Om dat ghi out sijt van daghen. Ic hebt haer dic wel hoeren claghen, Dat si van mi niet en wijst. Ic duchte, si u noch met haerre list, Her coninc oem, dal nemen dleven. Si sal u seker noch vergheven, Dat weet ic te voren wale, Ic hebbe soe menechwerf haer tale Ghehoert in heimeliker stont; Nochtan en ghewoeghs nie mijn mont Meer dan u te deser ure. Ic weet wel: si heeft die creatuere Selve ter doot brocht, Want si u noit wel en mocht, Om dat ghi hebt enen grauwen baert. Si es op enen ander vaert: Si mint seker enen jónghen man. De Coninc Bi den vader die mi ghewan, Robbrecht neve, wistic dat, Haer en soude gehulpen bede no scat, Ic en soudse doeden, dat felle wijf. Robbrecht Oem, daer settic vore mijn lijf, Dat ic u segghe en eest niet waer. Ic hebt gheweten over menech jaer, Dat si u niet en es van herten vrient. De Coninc O wil ende waer hebbic dies verdient? Met rechte ic dat wel claghen mach. Mi dochte, dat ic enen ingel sach, Als ic anesach haer edel lijf; Ende es soe wreet dat felle wijf? Seker, neve, dat wondert mi. Nu gaet henen ende haeltse mi, Ic moetse emmer spreken hoeren. Robbrecht Waer sidi, vrouwe hoghe gheboren? Comt toten coninc, minen oem! Och edel vrouwe, nemt sijns goem, Want hi staet al buten kere. De Vrouwe Ay, her coninc, edel here, Wie sal ons nu hulpen claghen Den bitteren rouwe die wi draghen, Dat wi hebben verloren ons kint? De Coninc Swijt, van gode soe moetti sijn ghescint, Felle pute, quade vrouwe! Al den druc ende den rouwe, Dat hebdi mi alte male ghedaen. Dat sal u te quade vergaen, Want ict al gader hebbe vernomen, Hoe die saken toe sijn comen. Ghi gebdt die moert allene ghewracht, Mijn scoene kint hebdi versmacht; Dat sal u seker costen dlijf. Ghi sijt wel dat quaetste wijf, Die nie ter werelt lijf ontfinc. De Vrouwe Och edel here, edel coninc, Hoe soudic dat vinden in mijn herte, Dat ic hem doen soude eneghe smerte, Die ic te mijnder herten droech? De Coninc Swijt, quade vrouwe, hets ghenoech Ghesproken, ic en wils nemmeer hoeren. Ic sal u in enen put versmoren. Robbrecht, leitse mi ghevaen! De Vrouwe God, die hem ane ene cruce liet slaen, Die soe moet mi nu verdinghen Ende te mijnder ontscout bringhen, Want ic hier af niet en weet. Robbrecht Seker, vrouwe, het mi leet. De Vrouwe Ay god, ontfermt u diet swaer torment, Daer ic in ben, want ic hebbe mijn kint Verloren, ende men tijcht mi ane die daet. Ay, gheweldich god, daer al an staet, Ghi waert sonder verdiente ende sonder scout Vaste ghenaghelt ane ene hout, Oetmoedech god, met naghelen dri; Ontfermhertich god, nu biddic di, Dat die waerheit noch werde vernomen Ende ic te mijnder ontscout noch moet comen; Dies biddic u, hemelsche coninghinne. Ay salic nu in minen sinne Blliven, dat sal wonder sijn. Ay god, wie heeft sijn venijn Aldus swaerlike op mi ghescoten? Ay god, uut us soe comt ghevloten Alle recht ende alle waerheit: Nu hulpt mi noch te minen besceit, Dat ic ontsculdich moet vonden sijn. '''Te Damascus, achttien jaar later''' De Jonghelinc O Tervogant en Apolijn, Hoe mach mijn suster, dat edel wijf, Ghehebben alsoe reinen lijf, Dat si ghenen man en mint Noch in heydenesse ne genen en kint, Die si woude hebben tot enen man? Bi minen god Tervogan, Si heeft emmer een edel natuere, Ofte si mint enen creatuere Heimelike, daer ic niet af en weet; Want si en es emmer niet bereet Tot eneghe man die nu leeft. Ic waent haer Mamet al ingheeft, Dat si heeft soe edelen aert. Dit es mijnder liever suster bogaert. Hier plecht haer wandelinghe te sijn. Bi minen god Apolijn, Ic wilder mi oec in vermeiden gaen, Want die vaec comt mi aen; Ic wil hier slapen ende nemen rast. De jonge vrouwe Damiët Ay mi, ay mi, hoe groten last Dragic al stille int herte binnen! Ic ben bevaen met sterken minnen, Die ic heimelijc in mijn herte draghe. O Apolijn, ic u dat claghe, Dat mijn herten enen man soe mint, Nochtan dat sijs niet en kint Sijn gheboerte noch sijn gheslacht; Maer het doet der minnen cracht: Si heeft mi vast in haerren bant, Ay, doene nuhb vader vant Ende bracht mi den jonghelinc, Ende gaffen mi als vondelinc, Dat ic soude sijn suster ende moeder. Hi waent, dat hi es mijn broeder, Maer hi en bestaet mi twint. Nochtan bebbickenne ghemint Boven alle creaturen, Want hi es edel van natueren Ende oec van enen hoghen moede; Hi es coenlijc, van edelen bloede, Al was hi te vondelinghe gheleit; Mijn herte mi van binnen seit, Dat hi es hoghe gheboren. O Esmoreit uutvercoren, Edel ende vroem, scoene wigant, Doen u mijn liever vader vant (Dies es leden bi ghetale Achttien jaer, dat weet ic wale), Hebdi gheweest mijn minnekijn. O uutvercoren deghen fijn, Ewelijc blivic in dit verdriet, Want ic en wils u ghewaghen niet; Dadict, mijn vader name mi dlijf. De Jonghelinc O uutvercoren edel wijf, Ende benic dan een vondelinc? Ic waende, mijn here de coninc, Edel wijf, hadde ghesijn mijn vader Ende ghi mijn suster, dat wendic al gader, Ende beide gheweest van enen bloede. Ay, mi es nu alsoe wee te moede! Bi minen gode Tervogan, Ic ben wel die druefste man Die nie ter werelt lijf ontfinc. Ay mi, benic dan een vondelinc? Op erde nie droever man en waert. Ic waende sijn gheboren van hoger aert, Maer mi dunct ic ben een vont. Nu biddic u, edel roede mont, Dat ghi mi al gader segt Van inde toerde, en al ontdect, Hoe dat mi u vader vant. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Nu benic wel alsoe droeve als ghi. Ic en wijst niet, dat ghi mi waert soe bi, Doen ic sprac die droeve tale. O edel wigant, nu nemet wale: Het quam mi uuut groter minnen vloet. De Jonghelinc O edel wijf, nu maect mi vroet, Hoe die saken comen sijn. Ic plach te segghen `suster mijn', Maer dat moetic nu verkeren; Enen anderen sanc moetic nu leren, Edel wijf, ende spreken u an Ghelijc enen vremden man. Nochtan soe moetic ewelijc bliven U vrient ende ghetrouwen boven allen wiven, Die op erden sijn gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren Ende segt mi, waer ic vonden waert. De jonge vrouwe Damiët Och edel jonghelinc van hogher aert, Na dien dat ghi hebt ghehoert, Soe willict u vertrecken voert, Waer dat u mijn vader vant: In sinen boegaert, scoene wigant, Daer hi hem verwandelen ginc. De Jonghelinc Och edel wijf, berecht mi ene dinc: En hoerdi daer na noit ghewaghen Vrouwen oft joncfrouwen in horen claghen, Dat iement een kint hadde verloren? De jonge vrouwe Damiët O edel jonghelinc uutvercoren, Daer af en hebbic niet ghehoert. De Jonghelinc Ay, soe ben ic van cleinder gheboert, Dat duchtic, ofte uut verren lande. Mamet laete mi noch die scande Verwinnen, dat ic weten moet Wie mi desen lachter doet, Dat ic te vondelinghe was bracht. Nu en willic nemmermeer van enen nacht Ten anderen verbeiden, ic en hebbe vernomen, Van wat gheslachte dat ic ben comen Ende wie dat mijn vader si. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nu blijft bi mi! Ic bids u in die ere van allen vrouwen. Storve mijn vader, ic soude u trouwen, Edel wigant, tot enen man; Esmoreit, soe moghdi dan Sijn van Damast gheweldich here. De Jonghelinc O edel vrouwe, die onnere En sal u nemmermeer ghescien; Dien lachter moet verre van u vlien, Dat ghi sout nemen enden vondelinc. U vader es een hoghe coninc; Ende daer toe sidi soe scoene: Ghi mocht met rechten draghen croene Voer elken man die nu leeft. Mijn herte van groten scaemde beeft, Dat ic al dus hebbe ghevaren. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, laet u mesbaren! Dies biddic u, edel wigant. Al waest dat u mijn vader vant, Dan wert u nemmermeer verweten. Met groten vrouden onghemeten Selen wi leven, ic ende ghi. De Jonghelinc O edel wijf, dies moet ic mi Ewelijc van u beloven. Maer nemmermee en willic hoven Met eneghe wive die nu leeft Ofte die de werelt binnen heeft, Ic en sal tierst, bi Tervogan, Den vader kinnen, die mi wan Ende oec die moeder, die mi droech. O roede mont, ic hebbe ghenoech Hier ghelet, ic wille gaen varen. De jonge vrouwe Damiët O wil nu machic wel misbaren: Ic blive allene in dit verdriet. Vele spreken en doech emmer niet, Dat soe hebbic ondervonden; Vele spreken heeft in meneghen stonden Dicwile beraden toren; Bi vele spreken es die meneghe verloren. Haddic ghesweghen al stillekijn, Soe haddic ic vrouden moghen sijn Bi Esmoreit al mijn leven, Dien ic met spreken hebbe verdreven. Met rechte machic roepen: olas! O wil dat ic niet stom en was, Doen ic sprac dit droeve woert. De Jonghelinc O edel wijf, nu willic voert. Mamet beware u reine lijf! Nu biddic u, wel edel wijf, Groet mi den coninc minen here, Want ic en sal keren nemmermere, Ic en hebbe vonden mijn gheslacht, Ende oec den ghenen, die mi bracht Daer ic te vondelinghe was gheleit. De jonge vrouwe Damiët O scoene jonghelinc Esmoreit, Nu biddic u doet oetmoet, Als ghi van uwer saken sijt vroet, Dat ghi dan wederkeert tot mi. De Jonghelinc O scoene joncfrouwe, van herten vri, Dan salic laten nemmermeer, Ic en sal met enen corten keer, Edel wijf, tot u comen, Als ic die waerheit hebbe vernomen, Bi minen god Tervogant! De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nemet desen bant; Hier in soe waerdie ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden; Edel jonghelinc, dies gheloeft. Ghi selten winden omtrent u hoeft, Ende voerten alsoe openbaer, Op avontuere of iement waer Die u kinnen mochte daer an; Ende peinst om mi, wel scoene man, Want ic blive in groter sorghen. '''Op Sicilië, twee jaar later''' De Jonghelinc Mijn god, die niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Apolijn, Mahoen ende Tervogan! Dese scoene wapen die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri, Dat ic ware van edelen bloede. Mi es emmer alsoe moede, Om dat ic lach daer int ghewonden, Doen ic te vondelinghe was vonden. Ic bender seker af gheboren; Mijn herte seghet mi te voren, Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte, Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken, bi Apolijn! Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen, soe waer mi therte verclaert; Ende waren si dan van hogher aert, Soe waer ic te male van sorgen vri. Sine Moeder O edel jonghelinc, nu comt tot mi Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlijc claghen u verdriet. De Jonghelinc O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict in dit prisoen? Sine Moeder O edel jonghelinc, van herten coen, Al dus moetic ligghen gevaen. Nochtan en hebbic niet mesdaen; Dant mi verraderen al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet: Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] iiq2h9knf2rs0t6tsrh9yltsop8my2r 219117 219113 2026-03-29T14:22:00Z Havang(nl) 4330 verplaatst naar index 219117 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=76 header=1 Current="Esmoreit" /> Wanneer soe was dat kint gheboren? Meester Te nacht, her coninc, als ghi mocht horen, Soe wort gheboren dat jonghelinc. Sijn vader es een hoghe coninc Van Sesiliën in kersten lant. De Coninc Meester, nu soe doet mi bekant: Selen dese saken mòèten zijn? Meester Jaes, her coninc, bi Apolijn, Ofte en doe cracht van groter hoeden. Maer, wildi werken na den vroeden, Ic sal u enen raet visieren, Hoe ende in wat manieren Dat ghi selt bliven in uwen staet, Want enen goeden scarpen raet Waer hier goet toe gheoerdeneert. De Coninc Ay, nu soe benic ghescofeert! Vander saken, die ghi mi telt, Es mijn herte alsoe ontstelt, Dat ic mi niet gheraden en can. Maer ghi sijt soe wisen man, Platus, meester, lieve vrient, Ende hebdt mi langhe met trouwen ghedient Ende meneghen wisen raet ghegeven, Dat ic in eren altoes ben bleven. Nu biddic u, meester, ghetrouwe ende goet, Dat ghi al metter spoet Wilt hulpen vinden enen raet, Soe dat ic blive in minen staet Ende vanden jonghelinc onghequelt, Daer ghi mi dus vele af telt, Dat ic sijns mach wesen vri. Meester Her coninc here, soe hoert na mi. Edel baroen, edel wigant, Ghi selt mi gheven alte hant Enen scat met mi te voeren, Ende ic sal in corten uren Daer waert riden onghespaert. Den jonghelinc van hogher aert Sal ic ghecrigen met miere const. Ic bidde Mamette om sine onst, Dat icken ghewinnen moet met eren, Want nemmermeer en menic te keren, In salne u bringhen in uwer ghewout. Daer omme seldi mi selver ende gout, Her coninc, gheven in miere ghewelt. Ic salne stelen of copen om ghelt Ofte ghecrighen met enigher list (Aldus hebbic den raet ghegist). Dan sal hi u vri eyghen sijn. Hi sal werden een goet payijn; Na onser wet selen wine leren. Aldus soe seldi bliven in eren; Hi sal wenen, dat ghi sijn vader sijt. Nu lichtelijc, het meer dan tijt; Ic wil gaen varen metter spoet. De Coninc Platus, meester, desen raet es goet. Gaet henen ende haest u metter vaert; Ic wille dat ghi niet en spaert. Nemt scats ghenoech in uwer ghewelt, Metter gisschen, onghetelt, Ende brinct mi den jonghelinc - Dies biddic u boven alle dinc -, Ende en spaert daer ane ghenen cost, Want ic hebbe soe groten lost, Dat ic den jonghelinc soude bescouwen. Meester Her coninc here, in rechter trouwen, Ic sal daer omme pinen dach ende nacht. '''Op Sicilië''' Robbrecht En trouwen, ic hebbe sou lange ghewacht, Dat ic ghecreghen hebbe mijn begheert. Dese jonghelinc die es soe weert Met minen oem, den ouden grisen, Ende metter moeder, dien soe prisen, Dat si nie scoender kint en saghen. Dese blisscap salic hen verjaghen, Want het gheeft mijnder herten pijn. Vermalendijdt moestu sijn Ende die u oec ter werelt bracht, Want ic nie sent, dach noch nacht, Blisscap int herte en conde ghewinnen. Al souden si beide daer omme ontsinnen, Dijn lijf dat heeftu nu verloren: Ic sal di in enen put versmoren, Ofte sterven doen een ergher doot! Meester O vrient, dat ware jammer groet: Het dunct mi sijn soe scone kint. Ghi sijt emmer te male ontsint, Dat ghi wilt doden dese jonge geboert. Maer ghi sijt daer op ghestoert, Dat hoeric wel ane u ghelaet. Ic bidde u, vertrect mi uwen staet: Waer omme side daer op soe gram? Robbrecht Vrient, doen hi ter werelt quam Ende van sijnder moeder wert gheboren, Quam mi in minen slapen te voren, Dat hi mi nemen soude mijn leven. Dies benic in sorghen bleven, Dat ic noit sint en conste gedueren, Ende ic hebbe ghewacht van uren turen Ende hebben gestolen der moder sijn. Ic meine dat ic nu sinen fijn Doen sal, eer hi mi ontgaet. Meester Vrient, is sal u beteren raet Gheven, wildi na mi hoeren. Segt mi: wanen es hi gheboren? Dies biddic u doer Apolijn. Hi mochte van selker gheboerten sijn, Ic salne copen alte hande Ende voerene met mi uten lande In heydenesse, dies sijt wijs, In ene stat, het Balderijs, Die toer Toerkiën es gheleghen. Robbrecht Vrient, wildi den jonghen deghen Copen, ic sal u segghen dan, Wiene droech ende wiene wan, Sal ic us segghen alte gader. Die coninc van Ceciliëen es sijn vader, Een wigant hoghe gheboren, Ende sijn moeder, als ghi moget hoeren, Es conincx dochter van Hongheriën. Meester Vrient, es hi van dier paertiën, Soe es die jonghelinc mijn gerief. Ic salne copen, eest u lief. Nu sprect op, hoe gheefdine mi? Robbrecht Vrient, dies moghdi wesen vri Om dusent pont van goude ghetelt. Meester Houdt, vrient, daer es gelt, Ende geeft mi den jonghelinc. Maer berecht mi ene dinc: Hoe es sijn name? doet mi bekant. Robbrecht Esmoreyt het die jonghe wigant, Alsoe es die name sijn. Meester Soe sal hi ewelijc payijn Bliven, dies moghdi wesen vroet. Mamet die mi bewaren moet, Ende ic vare wech met minen gast. Robbrecht Ic trouwen, nu es mijn herte ontlast Van dies ic stont in groter sorghen, Want ewelijc blijft hi verborghen In heydenesse, dies benic wijs; Want die stede van Balderijs Leghet doer Turkiën in verre lande. God die moet hem gheven scande! Hoe sere hadde hi mi ontstelt! Nu willic gaen ende doen dit gelt Heimelijc in miere ghewout, Want het es al edel gout. Al en bleve mi nemmermeer Dlantscap, nochtan waric een heer Met desen gelde, dat ic hebbe ontfaen. Ic heb na minen wille wel gedaen, Want oec sal mi nu bliven dlant. '''Te Damascus''' Meester Waer sidi, hoghe geborne wigant, Van Damast gheweldich coninc? Nu comt ende siet den jonghelinc, Die gheboren es van edelen bloede, De Coninc Nu en was mi nie soe wel te moede Alst es van desen hoghen prosent. Ic salne ophouden voor mijn kint; Mine dochter salicken bevelen. Meester Wattan, her coninc, ghi selt helen Voer uwe dochter al gader, Wie sijn moeder es ende sijn vader; Dat en seldi haer vertrecken niet. Want ic mochte daer af verdriet Comen hier namaels over lanc, Want vrouwen sijn van herten wanc. Seide hare sijn hoghe gheslachte, Ende dan Venus in haer wrachte, Ende worde minnende den jongen man, Soe mochte si hem segghen dan, Hoe dat hi ware comen hier. Want, her coninc, der minnen vier Mochte in uwer dochter openbaren, Als hi ware comen te sinen jaren. Daer omme en segt haer ghene dinc Dan dat hi es een vondelinc; Te min soe salder haer gheliggen an. De Coninc Platus, Platus, bi Tervogant, Het dunct mi goet dat ghi mi segt. Laet ons dit ewelijc ghedect Sijn, dese sake, voer die dochter mijn, Soe machicx in vreden sijn. De Coninc Waer sidi, dochter Damiët? Comt tot mi onghelet, Ic moet u spreken, bi Mahoen! Damiët Vader, dat willic gheren doen. Nu segt mi: wats u ghebot? De Coninc Damiët, bi minen god, Anesiet hier desen roeden mont, Desen jonghelinc; dit es een vont; Mamet heeften mi verleent. Ic hoerden daer hi hadde gheweent, Daer ic in die boegaert wandelen ginc. Daer vandic desen jonghelinc Onder enen cedren boem. Damiët, nu nemes goem Ende houtten op als uwen broeder; Ghi moet sijn suster ende moeder. Esmoreyt het dese jonghen man. Damiët Vader here, bi Tervogant, Noit en sach ic scoender kint. Heeften ons Mamet ghesent, Dies willic hem dancken ende Apolijn. Ic wil gerne suster ende moeder sijn. O uutvercoren jonghe figuere, Du best de scoenste ciatuere, Die ic met oghen nie ghesach. Met rechten ic Mamet dancken mach, Dat sal ic hebben enen broeder; Ic wil geren sijn suster ende moeder. O Esmoreit, wel sconce jonghelinc, Hoe sere verwondert mi dese dinc, Dat ghi waert vonden sonder hoede! Want ghi dunct mi van edelen bloede Bi desen ghwaden di ghi hebt an. Nu comt met mi, wel scoene man, Ic sal u als minen broeder doen. '''Op Sicilië''' De kersten coninc Waer sidi, Robberecht, neve coen? Comt tot mi, ic moet u spreken. Mi dunct, dat mi mijn herte sal breken Van groten rouwe die mi gaet an. Robbrecht Ay oem, hoghe gheboren man, Waer bi sidi al dus ontstelt? De Coninc Van rouwen benic alsoe gequelt, Dat ic duchte, dat mi mijn herte sal scoeren. Mijn scoene kint hebbic verloren, Esmoreit, den sone mijn! Ay, ic en mochte niet droever sijn! Al haddic verloren in dier ghelijc Mijn goet ende oec mijn coninckrijc, Daer omme en woudic droeven twint, haddic behouden mijn scoene kint. Ay mi, ay mi, den bitteren rouwe Die ic nu lide ende oec mijn vrouwe! Ic duchte, het sal mi costen dlijf Ochte mijn vrouwe, dat edel wijf; Si heeften rouwe int herte soe groet. Mi dunct, ic ware mi liever doot Dan ic soude liden dit torment. Robbrecht Ay, edel oem, wide bekint, Nu en wilt u aldus niet mesbaren. Ic weet wel, hoe daer es ghevaren. Al drijft mijn moeye den rouwe sou groot, Sine heeft daer af ghene noet; Dat weet ic te voren wel. Haer herte dat es tuwaert fel, Om dat ghi out sijt van daghen. Ic hebt haer dic wel hoeren claghen, Dat si van mi niet en wijst. Ic duchte, si u noch met haerre list, Her coninc oem, dal nemen dleven. Si sal u seker noch vergheven, Dat weet ic te voren wale, Ic hebbe soe menechwerf haer tale Ghehoert in heimeliker stont; Nochtan en ghewoeghs nie mijn mont Meer dan u te deser ure. Ic weet wel: si heeft die creatuere Selve ter doot brocht, Want si u noit wel en mocht, Om dat ghi hebt enen grauwen baert. Si es op enen ander vaert: Si mint seker enen jónghen man. De Coninc Bi den vader die mi ghewan, Robbrecht neve, wistic dat, Haer en soude gehulpen bede no scat, Ic en soudse doeden, dat felle wijf. Robbrecht Oem, daer settic vore mijn lijf, Dat ic u segghe en eest niet waer. Ic hebt gheweten over menech jaer, Dat si u niet en es van herten vrient. De Coninc O wil ende waer hebbic dies verdient? Met rechte ic dat wel claghen mach. Mi dochte, dat ic enen ingel sach, Als ic anesach haer edel lijf; Ende es soe wreet dat felle wijf? Seker, neve, dat wondert mi. Nu gaet henen ende haeltse mi, Ic moetse emmer spreken hoeren. Robbrecht Waer sidi, vrouwe hoghe gheboren? Comt toten coninc, minen oem! Och edel vrouwe, nemt sijns goem, Want hi staet al buten kere. De Vrouwe Ay, her coninc, edel here, Wie sal ons nu hulpen claghen Den bitteren rouwe die wi draghen, Dat wi hebben verloren ons kint? De Coninc Swijt, van gode soe moetti sijn ghescint, Felle pute, quade vrouwe! Al den druc ende den rouwe, Dat hebdi mi alte male ghedaen. Dat sal u te quade vergaen, Want ict al gader hebbe vernomen, Hoe die saken toe sijn comen. Ghi gebdt die moert allene ghewracht, Mijn scoene kint hebdi versmacht; Dat sal u seker costen dlijf. Ghi sijt wel dat quaetste wijf, Die nie ter werelt lijf ontfinc. De Vrouwe Och edel here, edel coninc, Hoe soudic dat vinden in mijn herte, Dat ic hem doen soude eneghe smerte, Die ic te mijnder herten droech? De Coninc Swijt, quade vrouwe, hets ghenoech Ghesproken, ic en wils nemmeer hoeren. Ic sal u in enen put versmoren. Robbrecht, leitse mi ghevaen! De Vrouwe God, die hem ane ene cruce liet slaen, Die soe moet mi nu verdinghen Ende te mijnder ontscout bringhen, Want ic hier af niet en weet. Robbrecht Seker, vrouwe, het mi leet. De Vrouwe Ay god, ontfermt u diet swaer torment, Daer ic in ben, want ic hebbe mijn kint Verloren, ende men tijcht mi ane die daet. Ay, gheweldich god, daer al an staet, Ghi waert sonder verdiente ende sonder scout Vaste ghenaghelt ane ene hout, Oetmoedech god, met naghelen dri; Ontfermhertich god, nu biddic di, Dat die waerheit noch werde vernomen Ende ic te mijnder ontscout noch moet comen; Dies biddic u, hemelsche coninghinne. Ay salic nu in minen sinne Blliven, dat sal wonder sijn. Ay god, wie heeft sijn venijn Aldus swaerlike op mi ghescoten? Ay god, uut us soe comt ghevloten Alle recht ende alle waerheit: Nu hulpt mi noch te minen besceit, Dat ic ontsculdich moet vonden sijn. '''Te Damascus, achttien jaar later''' De Jonghelinc O Tervogant en Apolijn, Hoe mach mijn suster, dat edel wijf, Ghehebben alsoe reinen lijf, Dat si ghenen man en mint Noch in heydenesse ne genen en kint, Die si woude hebben tot enen man? Bi minen god Tervogan, Si heeft emmer een edel natuere, Ofte si mint enen creatuere Heimelike, daer ic niet af en weet; Want si en es emmer niet bereet Tot eneghe man die nu leeft. Ic waent haer Mamet al ingheeft, Dat si heeft soe edelen aert. Dit es mijnder liever suster bogaert. Hier plecht haer wandelinghe te sijn. Bi minen god Apolijn, Ic wilder mi oec in vermeiden gaen, Want die vaec comt mi aen; Ic wil hier slapen ende nemen rast. De jonge vrouwe Damiët Ay mi, ay mi, hoe groten last Dragic al stille int herte binnen! Ic ben bevaen met sterken minnen, Die ic heimelijc in mijn herte draghe. O Apolijn, ic u dat claghe, Dat mijn herten enen man soe mint, Nochtan dat sijs niet en kint Sijn gheboerte noch sijn gheslacht; Maer het doet der minnen cracht: Si heeft mi vast in haerren bant, Ay, doene nuhb vader vant Ende bracht mi den jonghelinc, Ende gaffen mi als vondelinc, Dat ic soude sijn suster ende moeder. Hi waent, dat hi es mijn broeder, Maer hi en bestaet mi twint. Nochtan bebbickenne ghemint Boven alle creaturen, Want hi es edel van natueren Ende oec van enen hoghen moede; Hi es coenlijc, van edelen bloede, Al was hi te vondelinghe gheleit; Mijn herte mi van binnen seit, Dat hi es hoghe gheboren. O Esmoreit uutvercoren, Edel ende vroem, scoene wigant, Doen u mijn liever vader vant (Dies es leden bi ghetale Achttien jaer, dat weet ic wale), Hebdi gheweest mijn minnekijn. O uutvercoren deghen fijn, Ewelijc blivic in dit verdriet, Want ic en wils u ghewaghen niet; Dadict, mijn vader name mi dlijf. De Jonghelinc O uutvercoren edel wijf, Ende benic dan een vondelinc? Ic waende, mijn here de coninc, Edel wijf, hadde ghesijn mijn vader Ende ghi mijn suster, dat wendic al gader, Ende beide gheweest van enen bloede. Ay, mi es nu alsoe wee te moede! Bi minen gode Tervogan, Ic ben wel die druefste man Die nie ter werelt lijf ontfinc. Ay mi, benic dan een vondelinc? Op erde nie droever man en waert. Ic waende sijn gheboren van hoger aert, Maer mi dunct ic ben een vont. Nu biddic u, edel roede mont, Dat ghi mi al gader segt Van inde toerde, en al ontdect, Hoe dat mi u vader vant. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Nu benic wel alsoe droeve als ghi. Ic en wijst niet, dat ghi mi waert soe bi, Doen ic sprac die droeve tale. O edel wigant, nu nemet wale: Het quam mi uuut groter minnen vloet. De Jonghelinc O edel wijf, nu maect mi vroet, Hoe die saken comen sijn. Ic plach te segghen `suster mijn', Maer dat moetic nu verkeren; Enen anderen sanc moetic nu leren, Edel wijf, ende spreken u an Ghelijc enen vremden man. Nochtan soe moetic ewelijc bliven U vrient ende ghetrouwen boven allen wiven, Die op erden sijn gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren Ende segt mi, waer ic vonden waert. De jonge vrouwe Damiët Och edel jonghelinc van hogher aert, Na dien dat ghi hebt ghehoert, Soe willict u vertrecken voert, Waer dat u mijn vader vant: In sinen boegaert, scoene wigant, Daer hi hem verwandelen ginc. De Jonghelinc Och edel wijf, berecht mi ene dinc: En hoerdi daer na noit ghewaghen Vrouwen oft joncfrouwen in horen claghen, Dat iement een kint hadde verloren? De jonge vrouwe Damiët O edel jonghelinc uutvercoren, Daer af en hebbic niet ghehoert. De Jonghelinc Ay, soe ben ic van cleinder gheboert, Dat duchtic, ofte uut verren lande. Mamet laete mi noch die scande Verwinnen, dat ic weten moet Wie mi desen lachter doet, Dat ic te vondelinghe was bracht. Nu en willic nemmermeer van enen nacht Ten anderen verbeiden, ic en hebbe vernomen, Van wat gheslachte dat ic ben comen Ende wie dat mijn vader si. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nu blijft bi mi! Ic bids u in die ere van allen vrouwen. Storve mijn vader, ic soude u trouwen, Edel wigant, tot enen man; Esmoreit, soe moghdi dan Sijn van Damast gheweldich here. De Jonghelinc O edel vrouwe, die onnere En sal u nemmermeer ghescien; Dien lachter moet verre van u vlien, Dat ghi sout nemen enden vondelinc. U vader es een hoghe coninc; Ende daer toe sidi soe scoene: Ghi mocht met rechten draghen croene Voer elken man die nu leeft. Mijn herte van groten scaemde beeft, Dat ic al dus hebbe ghevaren. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, laet u mesbaren! Dies biddic u, edel wigant. Al waest dat u mijn vader vant, Dan wert u nemmermeer verweten. Met groten vrouden onghemeten Selen wi leven, ic ende ghi. De Jonghelinc O edel wijf, dies moet ic mi Ewelijc van u beloven. Maer nemmermee en willic hoven Met eneghe wive die nu leeft Ofte die de werelt binnen heeft, Ic en sal tierst, bi Tervogan, Den vader kinnen, die mi wan Ende oec die moeder, die mi droech. O roede mont, ic hebbe ghenoech Hier ghelet, ic wille gaen varen. De jonge vrouwe Damiët O wil nu machic wel misbaren: Ic blive allene in dit verdriet. Vele spreken en doech emmer niet, Dat soe hebbic ondervonden; Vele spreken heeft in meneghen stonden Dicwile beraden toren; Bi vele spreken es die meneghe verloren. Haddic ghesweghen al stillekijn, Soe haddic ic vrouden moghen sijn Bi Esmoreit al mijn leven, Dien ic met spreken hebbe verdreven. Met rechte machic roepen: olas! O wil dat ic niet stom en was, Doen ic sprac dit droeve woert. De Jonghelinc O edel wijf, nu willic voert. Mamet beware u reine lijf! Nu biddic u, wel edel wijf, Groet mi den coninc minen here, Want ic en sal keren nemmermere, Ic en hebbe vonden mijn gheslacht, Ende oec den ghenen, die mi bracht Daer ic te vondelinghe was gheleit. De jonge vrouwe Damiët O scoene jonghelinc Esmoreit, Nu biddic u doet oetmoet, Als ghi van uwer saken sijt vroet, Dat ghi dan wederkeert tot mi. De Jonghelinc O scoene joncfrouwe, van herten vri, Dan salic laten nemmermeer, Ic en sal met enen corten keer, Edel wijf, tot u comen, Als ic die waerheit hebbe vernomen, Bi minen god Tervogant! De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nemet desen bant; Hier in soe waerdie ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden; Edel jonghelinc, dies gheloeft. Ghi selten winden omtrent u hoeft, Ende voerten alsoe openbaer, Op avontuere of iement waer Die u kinnen mochte daer an; Ende peinst om mi, wel scoene man, Want ic blive in groter sorghen. '''Op Sicilië, twee jaar later''' De Jonghelinc Mijn god, die niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Apolijn, Mahoen ende Tervogan! Dese scoene wapen die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri, Dat ic ware van edelen bloede. Mi es emmer alsoe moede, Om dat ic lach daer int ghewonden, Doen ic te vondelinghe was vonden. Ic bender seker af gheboren; Mijn herte seghet mi te voren, Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte, Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken, bi Apolijn! Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen, soe waer mi therte verclaert; Ende waren si dan van hogher aert, Soe waer ic te male van sorgen vri. Sine Moeder O edel jonghelinc, nu comt tot mi Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlijc claghen u verdriet. De Jonghelinc O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict in dit prisoen? Sine Moeder O edel jonghelinc, van herten coen, Al dus moetic ligghen gevaen. Nochtan en hebbic niet mesdaen; Dant mi verraderen al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet: Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] qyh4kyy1r4vhrqqpbh8lbxgep4g51si 219147 219117 2026-03-29T19:41:20Z Havang(nl) 4330 219147 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=78 header=1 Current="Esmoreit" /> Wilt hulpen vinden enen raet, Soe dat ic blive in minen staet Ende vanden jonghelinc onghequelt, Daer ghi mi dus vele af telt, Dat ic sijns mach wesen vri. Meester Her coninc here, soe hoert na mi. Edel baroen, edel wigant, Ghi selt mi gheven alte hant Enen scat met mi te voeren, Ende ic sal in corten uren Daer waert riden onghespaert. Den jonghelinc van hogher aert Sal ic ghecrigen met miere const. Ic bidde Mamette om sine onst, Dat icken ghewinnen moet met eren, Want nemmermeer en menic te keren, In salne u bringhen in uwer ghewout. Daer omme seldi mi selver ende gout, Her coninc, gheven in miere ghewelt. Ic salne stelen of copen om ghelt Ofte ghecrighen met enigher list (Aldus hebbic den raet ghegist). Dan sal hi u vri eyghen sijn. Hi sal werden een goet payijn; Na onser wet selen wine leren. Aldus soe seldi bliven in eren; Hi sal wenen, dat ghi sijn vader sijt. Nu lichtelijc, het meer dan tijt; Ic wil gaen varen metter spoet. De Coninc Platus, meester, desen raet es goet. Gaet henen ende haest u metter vaert; Ic wille dat ghi niet en spaert. Nemt scats ghenoech in uwer ghewelt, Metter gisschen, onghetelt, Ende brinct mi den jonghelinc - Dies biddic u boven alle dinc -, Ende en spaert daer ane ghenen cost, Want ic hebbe soe groten lost, Dat ic den jonghelinc soude bescouwen. Meester Her coninc here, in rechter trouwen, Ic sal daer omme pinen dach ende nacht. '''Op Sicilië''' Robbrecht En trouwen, ic hebbe sou lange ghewacht, Dat ic ghecreghen hebbe mijn begheert. Dese jonghelinc die es soe weert Met minen oem, den ouden grisen, Ende metter moeder, dien soe prisen, Dat si nie scoender kint en saghen. Dese blisscap salic hen verjaghen, Want het gheeft mijnder herten pijn. Vermalendijdt moestu sijn Ende die u oec ter werelt bracht, Want ic nie sent, dach noch nacht, Blisscap int herte en conde ghewinnen. Al souden si beide daer omme ontsinnen, Dijn lijf dat heeftu nu verloren: Ic sal di in enen put versmoren, Ofte sterven doen een ergher doot! Meester O vrient, dat ware jammer groet: Het dunct mi sijn soe scone kint. Ghi sijt emmer te male ontsint, Dat ghi wilt doden dese jonge geboert. Maer ghi sijt daer op ghestoert, Dat hoeric wel ane u ghelaet. Ic bidde u, vertrect mi uwen staet: Waer omme side daer op soe gram? Robbrecht Vrient, doen hi ter werelt quam Ende van sijnder moeder wert gheboren, Quam mi in minen slapen te voren, Dat hi mi nemen soude mijn leven. Dies benic in sorghen bleven, Dat ic noit sint en conste gedueren, Ende ic hebbe ghewacht van uren turen Ende hebben gestolen der moder sijn. Ic meine dat ic nu sinen fijn Doen sal, eer hi mi ontgaet. Meester Vrient, is sal u beteren raet Gheven, wildi na mi hoeren. Segt mi: wanen es hi gheboren? Dies biddic u doer Apolijn. Hi mochte van selker gheboerten sijn, Ic salne copen alte hande Ende voerene met mi uten lande In heydenesse, dies sijt wijs, In ene stat, het Balderijs, Die toer Toerkiën es gheleghen. Robbrecht Vrient, wildi den jonghen deghen Copen, ic sal u segghen dan, Wiene droech ende wiene wan, Sal ic us segghen alte gader. Die coninc van Ceciliëen es sijn vader, Een wigant hoghe gheboren, Ende sijn moeder, als ghi moget hoeren, Es conincx dochter van Hongheriën. Meester Vrient, es hi van dier paertiën, Soe es die jonghelinc mijn gerief. Ic salne copen, eest u lief. Nu sprect op, hoe gheefdine mi? Robbrecht Vrient, dies moghdi wesen vri Om dusent pont van goude ghetelt. Meester Houdt, vrient, daer es gelt, Ende geeft mi den jonghelinc. Maer berecht mi ene dinc: Hoe es sijn name? doet mi bekant. Robbrecht Esmoreyt het die jonghe wigant, Alsoe es die name sijn. Meester Soe sal hi ewelijc payijn Bliven, dies moghdi wesen vroet. Mamet die mi bewaren moet, Ende ic vare wech met minen gast. Robbrecht Ic trouwen, nu es mijn herte ontlast Van dies ic stont in groter sorghen, Want ewelijc blijft hi verborghen In heydenesse, dies benic wijs; Want die stede van Balderijs Leghet doer Turkiën in verre lande. God die moet hem gheven scande! Hoe sere hadde hi mi ontstelt! Nu willic gaen ende doen dit gelt Heimelijc in miere ghewout, Want het es al edel gout. Al en bleve mi nemmermeer Dlantscap, nochtan waric een heer Met desen gelde, dat ic hebbe ontfaen. Ic heb na minen wille wel gedaen, Want oec sal mi nu bliven dlant. '''Te Damascus''' Meester Waer sidi, hoghe geborne wigant, Van Damast gheweldich coninc? Nu comt ende siet den jonghelinc, Die gheboren es van edelen bloede, De Coninc Nu en was mi nie soe wel te moede Alst es van desen hoghen prosent. Ic salne ophouden voor mijn kint; Mine dochter salicken bevelen. Meester Wattan, her coninc, ghi selt helen Voer uwe dochter al gader, Wie sijn moeder es ende sijn vader; Dat en seldi haer vertrecken niet. Want ic mochte daer af verdriet Comen hier namaels over lanc, Want vrouwen sijn van herten wanc. Seide hare sijn hoghe gheslachte, Ende dan Venus in haer wrachte, Ende worde minnende den jongen man, Soe mochte si hem segghen dan, Hoe dat hi ware comen hier. Want, her coninc, der minnen vier Mochte in uwer dochter openbaren, Als hi ware comen te sinen jaren. Daer omme en segt haer ghene dinc Dan dat hi es een vondelinc; Te min soe salder haer gheliggen an. De Coninc Platus, Platus, bi Tervogant, Het dunct mi goet dat ghi mi segt. Laet ons dit ewelijc ghedect Sijn, dese sake, voer die dochter mijn, Soe machicx in vreden sijn. De Coninc Waer sidi, dochter Damiët? Comt tot mi onghelet, Ic moet u spreken, bi Mahoen! Damiët Vader, dat willic gheren doen. Nu segt mi: wats u ghebot? De Coninc Damiët, bi minen god, Anesiet hier desen roeden mont, Desen jonghelinc; dit es een vont; Mamet heeften mi verleent. Ic hoerden daer hi hadde gheweent, Daer ic in die boegaert wandelen ginc. Daer vandic desen jonghelinc Onder enen cedren boem. Damiët, nu nemes goem Ende houtten op als uwen broeder; Ghi moet sijn suster ende moeder. Esmoreyt het dese jonghen man. Damiët Vader here, bi Tervogant, Noit en sach ic scoender kint. Heeften ons Mamet ghesent, Dies willic hem dancken ende Apolijn. Ic wil gerne suster ende moeder sijn. O uutvercoren jonghe figuere, Du best de scoenste ciatuere, Die ic met oghen nie ghesach. Met rechten ic Mamet dancken mach, Dat sal ic hebben enen broeder; Ic wil geren sijn suster ende moeder. O Esmoreit, wel sconce jonghelinc, Hoe sere verwondert mi dese dinc, Dat ghi waert vonden sonder hoede! Want ghi dunct mi van edelen bloede Bi desen ghwaden di ghi hebt an. Nu comt met mi, wel scoene man, Ic sal u als minen broeder doen. '''Op Sicilië''' De kersten coninc Waer sidi, Robberecht, neve coen? Comt tot mi, ic moet u spreken. Mi dunct, dat mi mijn herte sal breken Van groten rouwe die mi gaet an. Robbrecht Ay oem, hoghe gheboren man, Waer bi sidi al dus ontstelt? De Coninc Van rouwen benic alsoe gequelt, Dat ic duchte, dat mi mijn herte sal scoeren. Mijn scoene kint hebbic verloren, Esmoreit, den sone mijn! Ay, ic en mochte niet droever sijn! Al haddic verloren in dier ghelijc Mijn goet ende oec mijn coninckrijc, Daer omme en woudic droeven twint, haddic behouden mijn scoene kint. Ay mi, ay mi, den bitteren rouwe Die ic nu lide ende oec mijn vrouwe! Ic duchte, het sal mi costen dlijf Ochte mijn vrouwe, dat edel wijf; Si heeften rouwe int herte soe groet. Mi dunct, ic ware mi liever doot Dan ic soude liden dit torment. Robbrecht Ay, edel oem, wide bekint, Nu en wilt u aldus niet mesbaren. Ic weet wel, hoe daer es ghevaren. Al drijft mijn moeye den rouwe sou groot, Sine heeft daer af ghene noet; Dat weet ic te voren wel. Haer herte dat es tuwaert fel, Om dat ghi out sijt van daghen. Ic hebt haer dic wel hoeren claghen, Dat si van mi niet en wijst. Ic duchte, si u noch met haerre list, Her coninc oem, dal nemen dleven. Si sal u seker noch vergheven, Dat weet ic te voren wale, Ic hebbe soe menechwerf haer tale Ghehoert in heimeliker stont; Nochtan en ghewoeghs nie mijn mont Meer dan u te deser ure. Ic weet wel: si heeft die creatuere Selve ter doot brocht, Want si u noit wel en mocht, Om dat ghi hebt enen grauwen baert. Si es op enen ander vaert: Si mint seker enen jónghen man. De Coninc Bi den vader die mi ghewan, Robbrecht neve, wistic dat, Haer en soude gehulpen bede no scat, Ic en soudse doeden, dat felle wijf. Robbrecht Oem, daer settic vore mijn lijf, Dat ic u segghe en eest niet waer. Ic hebt gheweten over menech jaer, Dat si u niet en es van herten vrient. De Coninc O wil ende waer hebbic dies verdient? Met rechte ic dat wel claghen mach. Mi dochte, dat ic enen ingel sach, Als ic anesach haer edel lijf; Ende es soe wreet dat felle wijf? Seker, neve, dat wondert mi. Nu gaet henen ende haeltse mi, Ic moetse emmer spreken hoeren. Robbrecht Waer sidi, vrouwe hoghe gheboren? Comt toten coninc, minen oem! Och edel vrouwe, nemt sijns goem, Want hi staet al buten kere. De Vrouwe Ay, her coninc, edel here, Wie sal ons nu hulpen claghen Den bitteren rouwe die wi draghen, Dat wi hebben verloren ons kint? De Coninc Swijt, van gode soe moetti sijn ghescint, Felle pute, quade vrouwe! Al den druc ende den rouwe, Dat hebdi mi alte male ghedaen. Dat sal u te quade vergaen, Want ict al gader hebbe vernomen, Hoe die saken toe sijn comen. Ghi gebdt die moert allene ghewracht, Mijn scoene kint hebdi versmacht; Dat sal u seker costen dlijf. Ghi sijt wel dat quaetste wijf, Die nie ter werelt lijf ontfinc. De Vrouwe Och edel here, edel coninc, Hoe soudic dat vinden in mijn herte, Dat ic hem doen soude eneghe smerte, Die ic te mijnder herten droech? De Coninc Swijt, quade vrouwe, hets ghenoech Ghesproken, ic en wils nemmeer hoeren. Ic sal u in enen put versmoren. Robbrecht, leitse mi ghevaen! De Vrouwe God, die hem ane ene cruce liet slaen, Die soe moet mi nu verdinghen Ende te mijnder ontscout bringhen, Want ic hier af niet en weet. Robbrecht Seker, vrouwe, het mi leet. De Vrouwe Ay god, ontfermt u diet swaer torment, Daer ic in ben, want ic hebbe mijn kint Verloren, ende men tijcht mi ane die daet. Ay, gheweldich god, daer al an staet, Ghi waert sonder verdiente ende sonder scout Vaste ghenaghelt ane ene hout, Oetmoedech god, met naghelen dri; Ontfermhertich god, nu biddic di, Dat die waerheit noch werde vernomen Ende ic te mijnder ontscout noch moet comen; Dies biddic u, hemelsche coninghinne. Ay salic nu in minen sinne Blliven, dat sal wonder sijn. Ay god, wie heeft sijn venijn Aldus swaerlike op mi ghescoten? Ay god, uut us soe comt ghevloten Alle recht ende alle waerheit: Nu hulpt mi noch te minen besceit, Dat ic ontsculdich moet vonden sijn. '''Te Damascus, achttien jaar later''' De Jonghelinc O Tervogant en Apolijn, Hoe mach mijn suster, dat edel wijf, Ghehebben alsoe reinen lijf, Dat si ghenen man en mint Noch in heydenesse ne genen en kint, Die si woude hebben tot enen man? Bi minen god Tervogan, Si heeft emmer een edel natuere, Ofte si mint enen creatuere Heimelike, daer ic niet af en weet; Want si en es emmer niet bereet Tot eneghe man die nu leeft. Ic waent haer Mamet al ingheeft, Dat si heeft soe edelen aert. Dit es mijnder liever suster bogaert. Hier plecht haer wandelinghe te sijn. Bi minen god Apolijn, Ic wilder mi oec in vermeiden gaen, Want die vaec comt mi aen; Ic wil hier slapen ende nemen rast. De jonge vrouwe Damiët Ay mi, ay mi, hoe groten last Dragic al stille int herte binnen! Ic ben bevaen met sterken minnen, Die ic heimelijc in mijn herte draghe. O Apolijn, ic u dat claghe, Dat mijn herten enen man soe mint, Nochtan dat sijs niet en kint Sijn gheboerte noch sijn gheslacht; Maer het doet der minnen cracht: Si heeft mi vast in haerren bant, Ay, doene nuhb vader vant Ende bracht mi den jonghelinc, Ende gaffen mi als vondelinc, Dat ic soude sijn suster ende moeder. Hi waent, dat hi es mijn broeder, Maer hi en bestaet mi twint. Nochtan bebbickenne ghemint Boven alle creaturen, Want hi es edel van natueren Ende oec van enen hoghen moede; Hi es coenlijc, van edelen bloede, Al was hi te vondelinghe gheleit; Mijn herte mi van binnen seit, Dat hi es hoghe gheboren. O Esmoreit uutvercoren, Edel ende vroem, scoene wigant, Doen u mijn liever vader vant (Dies es leden bi ghetale Achttien jaer, dat weet ic wale), Hebdi gheweest mijn minnekijn. O uutvercoren deghen fijn, Ewelijc blivic in dit verdriet, Want ic en wils u ghewaghen niet; Dadict, mijn vader name mi dlijf. De Jonghelinc O uutvercoren edel wijf, Ende benic dan een vondelinc? Ic waende, mijn here de coninc, Edel wijf, hadde ghesijn mijn vader Ende ghi mijn suster, dat wendic al gader, Ende beide gheweest van enen bloede. Ay, mi es nu alsoe wee te moede! Bi minen gode Tervogan, Ic ben wel die druefste man Die nie ter werelt lijf ontfinc. Ay mi, benic dan een vondelinc? Op erde nie droever man en waert. Ic waende sijn gheboren van hoger aert, Maer mi dunct ic ben een vont. Nu biddic u, edel roede mont, Dat ghi mi al gader segt Van inde toerde, en al ontdect, Hoe dat mi u vader vant. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Nu benic wel alsoe droeve als ghi. Ic en wijst niet, dat ghi mi waert soe bi, Doen ic sprac die droeve tale. O edel wigant, nu nemet wale: Het quam mi uuut groter minnen vloet. De Jonghelinc O edel wijf, nu maect mi vroet, Hoe die saken comen sijn. Ic plach te segghen `suster mijn', Maer dat moetic nu verkeren; Enen anderen sanc moetic nu leren, Edel wijf, ende spreken u an Ghelijc enen vremden man. Nochtan soe moetic ewelijc bliven U vrient ende ghetrouwen boven allen wiven, Die op erden sijn gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren Ende segt mi, waer ic vonden waert. De jonge vrouwe Damiët Och edel jonghelinc van hogher aert, Na dien dat ghi hebt ghehoert, Soe willict u vertrecken voert, Waer dat u mijn vader vant: In sinen boegaert, scoene wigant, Daer hi hem verwandelen ginc. De Jonghelinc Och edel wijf, berecht mi ene dinc: En hoerdi daer na noit ghewaghen Vrouwen oft joncfrouwen in horen claghen, Dat iement een kint hadde verloren? De jonge vrouwe Damiët O edel jonghelinc uutvercoren, Daer af en hebbic niet ghehoert. De Jonghelinc Ay, soe ben ic van cleinder gheboert, Dat duchtic, ofte uut verren lande. Mamet laete mi noch die scande Verwinnen, dat ic weten moet Wie mi desen lachter doet, Dat ic te vondelinghe was bracht. Nu en willic nemmermeer van enen nacht Ten anderen verbeiden, ic en hebbe vernomen, Van wat gheslachte dat ic ben comen Ende wie dat mijn vader si. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nu blijft bi mi! Ic bids u in die ere van allen vrouwen. Storve mijn vader, ic soude u trouwen, Edel wigant, tot enen man; Esmoreit, soe moghdi dan Sijn van Damast gheweldich here. De Jonghelinc O edel vrouwe, die onnere En sal u nemmermeer ghescien; Dien lachter moet verre van u vlien, Dat ghi sout nemen enden vondelinc. U vader es een hoghe coninc; Ende daer toe sidi soe scoene: Ghi mocht met rechten draghen croene Voer elken man die nu leeft. Mijn herte van groten scaemde beeft, Dat ic al dus hebbe ghevaren. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, laet u mesbaren! Dies biddic u, edel wigant. Al waest dat u mijn vader vant, Dan wert u nemmermeer verweten. Met groten vrouden onghemeten Selen wi leven, ic ende ghi. De Jonghelinc O edel wijf, dies moet ic mi Ewelijc van u beloven. Maer nemmermee en willic hoven Met eneghe wive die nu leeft Ofte die de werelt binnen heeft, Ic en sal tierst, bi Tervogan, Den vader kinnen, die mi wan Ende oec die moeder, die mi droech. O roede mont, ic hebbe ghenoech Hier ghelet, ic wille gaen varen. De jonge vrouwe Damiët O wil nu machic wel misbaren: Ic blive allene in dit verdriet. Vele spreken en doech emmer niet, Dat soe hebbic ondervonden; Vele spreken heeft in meneghen stonden Dicwile beraden toren; Bi vele spreken es die meneghe verloren. Haddic ghesweghen al stillekijn, Soe haddic ic vrouden moghen sijn Bi Esmoreit al mijn leven, Dien ic met spreken hebbe verdreven. Met rechte machic roepen: olas! O wil dat ic niet stom en was, Doen ic sprac dit droeve woert. De Jonghelinc O edel wijf, nu willic voert. Mamet beware u reine lijf! Nu biddic u, wel edel wijf, Groet mi den coninc minen here, Want ic en sal keren nemmermere, Ic en hebbe vonden mijn gheslacht, Ende oec den ghenen, die mi bracht Daer ic te vondelinghe was gheleit. De jonge vrouwe Damiët O scoene jonghelinc Esmoreit, Nu biddic u doet oetmoet, Als ghi van uwer saken sijt vroet, Dat ghi dan wederkeert tot mi. De Jonghelinc O scoene joncfrouwe, van herten vri, Dan salic laten nemmermeer, Ic en sal met enen corten keer, Edel wijf, tot u comen, Als ic die waerheit hebbe vernomen, Bi minen god Tervogant! De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nemet desen bant; Hier in soe waerdie ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden; Edel jonghelinc, dies gheloeft. Ghi selten winden omtrent u hoeft, Ende voerten alsoe openbaer, Op avontuere of iement waer Die u kinnen mochte daer an; Ende peinst om mi, wel scoene man, Want ic blive in groter sorghen. '''Op Sicilië, twee jaar later''' De Jonghelinc Mijn god, die niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Apolijn, Mahoen ende Tervogan! Dese scoene wapen die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri, Dat ic ware van edelen bloede. Mi es emmer alsoe moede, Om dat ic lach daer int ghewonden, Doen ic te vondelinghe was vonden. Ic bender seker af gheboren; Mijn herte seghet mi te voren, Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte, Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken, bi Apolijn! Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen, soe waer mi therte verclaert; Ende waren si dan van hogher aert, Soe waer ic te male van sorgen vri. Sine Moeder O edel jonghelinc, nu comt tot mi Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlijc claghen u verdriet. De Jonghelinc O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict in dit prisoen? Sine Moeder O edel jonghelinc, van herten coen, Al dus moetic ligghen gevaen. Nochtan en hebbic niet mesdaen; Dant mi verraderen al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet: Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] 17q54gypm0rj8obfzja838wkha4oc3h 219168 219147 2026-03-30T07:52:19Z Havang(nl) 4330 219168 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=80 header=1 Current="Esmoreit" /> Hi sal wenen, dat ghi sijn vader sijt. Nu lichtelijc, het meer dan tijt; Ic wil gaen varen metter spoet. De Coninc Platus, meester, desen raet es goet. Gaet henen ende haest u metter vaert; Ic wille dat ghi niet en spaert. Nemt scats ghenoech in uwer ghewelt, Metter gisschen, onghetelt, Ende brinct mi den jonghelinc - Dies biddic u boven alle dinc -, Ende en spaert daer ane ghenen cost, Want ic hebbe soe groten lost, Dat ic den jonghelinc soude bescouwen. Meester Her coninc here, in rechter trouwen, Ic sal daer omme pinen dach ende nacht. '''Op Sicilië''' Robbrecht En trouwen, ic hebbe sou lange ghewacht, Dat ic ghecreghen hebbe mijn begheert. Dese jonghelinc die es soe weert Met minen oem, den ouden grisen, Ende metter moeder, dien soe prisen, Dat si nie scoender kint en saghen. Dese blisscap salic hen verjaghen, Want het gheeft mijnder herten pijn. Vermalendijdt moestu sijn Ende die u oec ter werelt bracht, Want ic nie sent, dach noch nacht, Blisscap int herte en conde ghewinnen. Al souden si beide daer omme ontsinnen, Dijn lijf dat heeftu nu verloren: Ic sal di in enen put versmoren, Ofte sterven doen een ergher doot! Meester O vrient, dat ware jammer groet: Het dunct mi sijn soe scone kint. Ghi sijt emmer te male ontsint, Dat ghi wilt doden dese jonge geboert. Maer ghi sijt daer op ghestoert, Dat hoeric wel ane u ghelaet. Ic bidde u, vertrect mi uwen staet: Waer omme side daer op soe gram? Robbrecht Vrient, doen hi ter werelt quam Ende van sijnder moeder wert gheboren, Quam mi in minen slapen te voren, Dat hi mi nemen soude mijn leven. Dies benic in sorghen bleven, Dat ic noit sint en conste gedueren, Ende ic hebbe ghewacht van uren turen Ende hebben gestolen der moder sijn. Ic meine dat ic nu sinen fijn Doen sal, eer hi mi ontgaet. Meester Vrient, is sal u beteren raet Gheven, wildi na mi hoeren. Segt mi: wanen es hi gheboren? Dies biddic u doer Apolijn. Hi mochte van selker gheboerten sijn, Ic salne copen alte hande Ende voerene met mi uten lande In heydenesse, dies sijt wijs, In ene stat, het Balderijs, Die toer Toerkiën es gheleghen. Robbrecht Vrient, wildi den jonghen deghen Copen, ic sal u segghen dan, Wiene droech ende wiene wan, Sal ic us segghen alte gader. Die coninc van Ceciliëen es sijn vader, Een wigant hoghe gheboren, Ende sijn moeder, als ghi moget hoeren, Es conincx dochter van Hongheriën. Meester Vrient, es hi van dier paertiën, Soe es die jonghelinc mijn gerief. Ic salne copen, eest u lief. Nu sprect op, hoe gheefdine mi? Robbrecht Vrient, dies moghdi wesen vri Om dusent pont van goude ghetelt. Meester Houdt, vrient, daer es gelt, Ende geeft mi den jonghelinc. Maer berecht mi ene dinc: Hoe es sijn name? doet mi bekant. Robbrecht Esmoreyt het die jonghe wigant, Alsoe es die name sijn. Meester Soe sal hi ewelijc payijn Bliven, dies moghdi wesen vroet. Mamet die mi bewaren moet, Ende ic vare wech met minen gast. Robbrecht Ic trouwen, nu es mijn herte ontlast Van dies ic stont in groter sorghen, Want ewelijc blijft hi verborghen In heydenesse, dies benic wijs; Want die stede van Balderijs Leghet doer Turkiën in verre lande. God die moet hem gheven scande! Hoe sere hadde hi mi ontstelt! Nu willic gaen ende doen dit gelt Heimelijc in miere ghewout, Want het es al edel gout. Al en bleve mi nemmermeer Dlantscap, nochtan waric een heer Met desen gelde, dat ic hebbe ontfaen. Ic heb na minen wille wel gedaen, Want oec sal mi nu bliven dlant. '''Te Damascus''' Meester Waer sidi, hoghe geborne wigant, Van Damast gheweldich coninc? Nu comt ende siet den jonghelinc, Die gheboren es van edelen bloede, De Coninc Nu en was mi nie soe wel te moede Alst es van desen hoghen prosent. Ic salne ophouden voor mijn kint; Mine dochter salicken bevelen. Meester Wattan, her coninc, ghi selt helen Voer uwe dochter al gader, Wie sijn moeder es ende sijn vader; Dat en seldi haer vertrecken niet. Want ic mochte daer af verdriet Comen hier namaels over lanc, Want vrouwen sijn van herten wanc. Seide hare sijn hoghe gheslachte, Ende dan Venus in haer wrachte, Ende worde minnende den jongen man, Soe mochte si hem segghen dan, Hoe dat hi ware comen hier. Want, her coninc, der minnen vier Mochte in uwer dochter openbaren, Als hi ware comen te sinen jaren. Daer omme en segt haer ghene dinc Dan dat hi es een vondelinc; Te min soe salder haer gheliggen an. De Coninc Platus, Platus, bi Tervogant, Het dunct mi goet dat ghi mi segt. Laet ons dit ewelijc ghedect Sijn, dese sake, voer die dochter mijn, Soe machicx in vreden sijn. De Coninc Waer sidi, dochter Damiët? Comt tot mi onghelet, Ic moet u spreken, bi Mahoen! Damiët Vader, dat willic gheren doen. Nu segt mi: wats u ghebot? De Coninc Damiët, bi minen god, Anesiet hier desen roeden mont, Desen jonghelinc; dit es een vont; Mamet heeften mi verleent. Ic hoerden daer hi hadde gheweent, Daer ic in die boegaert wandelen ginc. Daer vandic desen jonghelinc Onder enen cedren boem. Damiët, nu nemes goem Ende houtten op als uwen broeder; Ghi moet sijn suster ende moeder. Esmoreyt het dese jonghen man. Damiët Vader here, bi Tervogant, Noit en sach ic scoender kint. Heeften ons Mamet ghesent, Dies willic hem dancken ende Apolijn. Ic wil gerne suster ende moeder sijn. O uutvercoren jonghe figuere, Du best de scoenste ciatuere, Die ic met oghen nie ghesach. Met rechten ic Mamet dancken mach, Dat sal ic hebben enen broeder; Ic wil geren sijn suster ende moeder. O Esmoreit, wel sconce jonghelinc, Hoe sere verwondert mi dese dinc, Dat ghi waert vonden sonder hoede! Want ghi dunct mi van edelen bloede Bi desen ghwaden di ghi hebt an. Nu comt met mi, wel scoene man, Ic sal u als minen broeder doen. '''Op Sicilië''' De kersten coninc Waer sidi, Robberecht, neve coen? Comt tot mi, ic moet u spreken. Mi dunct, dat mi mijn herte sal breken Van groten rouwe die mi gaet an. Robbrecht Ay oem, hoghe gheboren man, Waer bi sidi al dus ontstelt? De Coninc Van rouwen benic alsoe gequelt, Dat ic duchte, dat mi mijn herte sal scoeren. Mijn scoene kint hebbic verloren, Esmoreit, den sone mijn! Ay, ic en mochte niet droever sijn! Al haddic verloren in dier ghelijc Mijn goet ende oec mijn coninckrijc, Daer omme en woudic droeven twint, haddic behouden mijn scoene kint. Ay mi, ay mi, den bitteren rouwe Die ic nu lide ende oec mijn vrouwe! Ic duchte, het sal mi costen dlijf Ochte mijn vrouwe, dat edel wijf; Si heeften rouwe int herte soe groet. Mi dunct, ic ware mi liever doot Dan ic soude liden dit torment. Robbrecht Ay, edel oem, wide bekint, Nu en wilt u aldus niet mesbaren. Ic weet wel, hoe daer es ghevaren. Al drijft mijn moeye den rouwe sou groot, Sine heeft daer af ghene noet; Dat weet ic te voren wel. Haer herte dat es tuwaert fel, Om dat ghi out sijt van daghen. Ic hebt haer dic wel hoeren claghen, Dat si van mi niet en wijst. Ic duchte, si u noch met haerre list, Her coninc oem, dal nemen dleven. Si sal u seker noch vergheven, Dat weet ic te voren wale, Ic hebbe soe menechwerf haer tale Ghehoert in heimeliker stont; Nochtan en ghewoeghs nie mijn mont Meer dan u te deser ure. Ic weet wel: si heeft die creatuere Selve ter doot brocht, Want si u noit wel en mocht, Om dat ghi hebt enen grauwen baert. Si es op enen ander vaert: Si mint seker enen jónghen man. De Coninc Bi den vader die mi ghewan, Robbrecht neve, wistic dat, Haer en soude gehulpen bede no scat, Ic en soudse doeden, dat felle wijf. Robbrecht Oem, daer settic vore mijn lijf, Dat ic u segghe en eest niet waer. Ic hebt gheweten over menech jaer, Dat si u niet en es van herten vrient. De Coninc O wil ende waer hebbic dies verdient? Met rechte ic dat wel claghen mach. Mi dochte, dat ic enen ingel sach, Als ic anesach haer edel lijf; Ende es soe wreet dat felle wijf? Seker, neve, dat wondert mi. Nu gaet henen ende haeltse mi, Ic moetse emmer spreken hoeren. Robbrecht Waer sidi, vrouwe hoghe gheboren? Comt toten coninc, minen oem! Och edel vrouwe, nemt sijns goem, Want hi staet al buten kere. De Vrouwe Ay, her coninc, edel here, Wie sal ons nu hulpen claghen Den bitteren rouwe die wi draghen, Dat wi hebben verloren ons kint? De Coninc Swijt, van gode soe moetti sijn ghescint, Felle pute, quade vrouwe! Al den druc ende den rouwe, Dat hebdi mi alte male ghedaen. Dat sal u te quade vergaen, Want ict al gader hebbe vernomen, Hoe die saken toe sijn comen. Ghi gebdt die moert allene ghewracht, Mijn scoene kint hebdi versmacht; Dat sal u seker costen dlijf. Ghi sijt wel dat quaetste wijf, Die nie ter werelt lijf ontfinc. De Vrouwe Och edel here, edel coninc, Hoe soudic dat vinden in mijn herte, Dat ic hem doen soude eneghe smerte, Die ic te mijnder herten droech? De Coninc Swijt, quade vrouwe, hets ghenoech Ghesproken, ic en wils nemmeer hoeren. Ic sal u in enen put versmoren. Robbrecht, leitse mi ghevaen! De Vrouwe God, die hem ane ene cruce liet slaen, Die soe moet mi nu verdinghen Ende te mijnder ontscout bringhen, Want ic hier af niet en weet. Robbrecht Seker, vrouwe, het mi leet. De Vrouwe Ay god, ontfermt u diet swaer torment, Daer ic in ben, want ic hebbe mijn kint Verloren, ende men tijcht mi ane die daet. Ay, gheweldich god, daer al an staet, Ghi waert sonder verdiente ende sonder scout Vaste ghenaghelt ane ene hout, Oetmoedech god, met naghelen dri; Ontfermhertich god, nu biddic di, Dat die waerheit noch werde vernomen Ende ic te mijnder ontscout noch moet comen; Dies biddic u, hemelsche coninghinne. Ay salic nu in minen sinne Blliven, dat sal wonder sijn. Ay god, wie heeft sijn venijn Aldus swaerlike op mi ghescoten? Ay god, uut us soe comt ghevloten Alle recht ende alle waerheit: Nu hulpt mi noch te minen besceit, Dat ic ontsculdich moet vonden sijn. '''Te Damascus, achttien jaar later''' De Jonghelinc O Tervogant en Apolijn, Hoe mach mijn suster, dat edel wijf, Ghehebben alsoe reinen lijf, Dat si ghenen man en mint Noch in heydenesse ne genen en kint, Die si woude hebben tot enen man? Bi minen god Tervogan, Si heeft emmer een edel natuere, Ofte si mint enen creatuere Heimelike, daer ic niet af en weet; Want si en es emmer niet bereet Tot eneghe man die nu leeft. Ic waent haer Mamet al ingheeft, Dat si heeft soe edelen aert. Dit es mijnder liever suster bogaert. Hier plecht haer wandelinghe te sijn. Bi minen god Apolijn, Ic wilder mi oec in vermeiden gaen, Want die vaec comt mi aen; Ic wil hier slapen ende nemen rast. De jonge vrouwe Damiët Ay mi, ay mi, hoe groten last Dragic al stille int herte binnen! Ic ben bevaen met sterken minnen, Die ic heimelijc in mijn herte draghe. O Apolijn, ic u dat claghe, Dat mijn herten enen man soe mint, Nochtan dat sijs niet en kint Sijn gheboerte noch sijn gheslacht; Maer het doet der minnen cracht: Si heeft mi vast in haerren bant, Ay, doene nuhb vader vant Ende bracht mi den jonghelinc, Ende gaffen mi als vondelinc, Dat ic soude sijn suster ende moeder. Hi waent, dat hi es mijn broeder, Maer hi en bestaet mi twint. Nochtan bebbickenne ghemint Boven alle creaturen, Want hi es edel van natueren Ende oec van enen hoghen moede; Hi es coenlijc, van edelen bloede, Al was hi te vondelinghe gheleit; Mijn herte mi van binnen seit, Dat hi es hoghe gheboren. O Esmoreit uutvercoren, Edel ende vroem, scoene wigant, Doen u mijn liever vader vant (Dies es leden bi ghetale Achttien jaer, dat weet ic wale), Hebdi gheweest mijn minnekijn. O uutvercoren deghen fijn, Ewelijc blivic in dit verdriet, Want ic en wils u ghewaghen niet; Dadict, mijn vader name mi dlijf. De Jonghelinc O uutvercoren edel wijf, Ende benic dan een vondelinc? Ic waende, mijn here de coninc, Edel wijf, hadde ghesijn mijn vader Ende ghi mijn suster, dat wendic al gader, Ende beide gheweest van enen bloede. Ay, mi es nu alsoe wee te moede! Bi minen gode Tervogan, Ic ben wel die druefste man Die nie ter werelt lijf ontfinc. Ay mi, benic dan een vondelinc? Op erde nie droever man en waert. Ic waende sijn gheboren van hoger aert, Maer mi dunct ic ben een vont. Nu biddic u, edel roede mont, Dat ghi mi al gader segt Van inde toerde, en al ontdect, Hoe dat mi u vader vant. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Nu benic wel alsoe droeve als ghi. Ic en wijst niet, dat ghi mi waert soe bi, Doen ic sprac die droeve tale. O edel wigant, nu nemet wale: Het quam mi uuut groter minnen vloet. De Jonghelinc O edel wijf, nu maect mi vroet, Hoe die saken comen sijn. Ic plach te segghen `suster mijn', Maer dat moetic nu verkeren; Enen anderen sanc moetic nu leren, Edel wijf, ende spreken u an Ghelijc enen vremden man. Nochtan soe moetic ewelijc bliven U vrient ende ghetrouwen boven allen wiven, Die op erden sijn gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren Ende segt mi, waer ic vonden waert. De jonge vrouwe Damiët Och edel jonghelinc van hogher aert, Na dien dat ghi hebt ghehoert, Soe willict u vertrecken voert, Waer dat u mijn vader vant: In sinen boegaert, scoene wigant, Daer hi hem verwandelen ginc. De Jonghelinc Och edel wijf, berecht mi ene dinc: En hoerdi daer na noit ghewaghen Vrouwen oft joncfrouwen in horen claghen, Dat iement een kint hadde verloren? De jonge vrouwe Damiët O edel jonghelinc uutvercoren, Daer af en hebbic niet ghehoert. De Jonghelinc Ay, soe ben ic van cleinder gheboert, Dat duchtic, ofte uut verren lande. Mamet laete mi noch die scande Verwinnen, dat ic weten moet Wie mi desen lachter doet, Dat ic te vondelinghe was bracht. Nu en willic nemmermeer van enen nacht Ten anderen verbeiden, ic en hebbe vernomen, Van wat gheslachte dat ic ben comen Ende wie dat mijn vader si. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nu blijft bi mi! Ic bids u in die ere van allen vrouwen. Storve mijn vader, ic soude u trouwen, Edel wigant, tot enen man; Esmoreit, soe moghdi dan Sijn van Damast gheweldich here. De Jonghelinc O edel vrouwe, die onnere En sal u nemmermeer ghescien; Dien lachter moet verre van u vlien, Dat ghi sout nemen enden vondelinc. U vader es een hoghe coninc; Ende daer toe sidi soe scoene: Ghi mocht met rechten draghen croene Voer elken man die nu leeft. Mijn herte van groten scaemde beeft, Dat ic al dus hebbe ghevaren. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, laet u mesbaren! Dies biddic u, edel wigant. Al waest dat u mijn vader vant, Dan wert u nemmermeer verweten. Met groten vrouden onghemeten Selen wi leven, ic ende ghi. De Jonghelinc O edel wijf, dies moet ic mi Ewelijc van u beloven. Maer nemmermee en willic hoven Met eneghe wive die nu leeft Ofte die de werelt binnen heeft, Ic en sal tierst, bi Tervogan, Den vader kinnen, die mi wan Ende oec die moeder, die mi droech. O roede mont, ic hebbe ghenoech Hier ghelet, ic wille gaen varen. De jonge vrouwe Damiët O wil nu machic wel misbaren: Ic blive allene in dit verdriet. Vele spreken en doech emmer niet, Dat soe hebbic ondervonden; Vele spreken heeft in meneghen stonden Dicwile beraden toren; Bi vele spreken es die meneghe verloren. Haddic ghesweghen al stillekijn, Soe haddic ic vrouden moghen sijn Bi Esmoreit al mijn leven, Dien ic met spreken hebbe verdreven. Met rechte machic roepen: olas! O wil dat ic niet stom en was, Doen ic sprac dit droeve woert. De Jonghelinc O edel wijf, nu willic voert. Mamet beware u reine lijf! Nu biddic u, wel edel wijf, Groet mi den coninc minen here, Want ic en sal keren nemmermere, Ic en hebbe vonden mijn gheslacht, Ende oec den ghenen, die mi bracht Daer ic te vondelinghe was gheleit. De jonge vrouwe Damiët O scoene jonghelinc Esmoreit, Nu biddic u doet oetmoet, Als ghi van uwer saken sijt vroet, Dat ghi dan wederkeert tot mi. De Jonghelinc O scoene joncfrouwe, van herten vri, Dan salic laten nemmermeer, Ic en sal met enen corten keer, Edel wijf, tot u comen, Als ic die waerheit hebbe vernomen, Bi minen god Tervogant! De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nemet desen bant; Hier in soe waerdie ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden; Edel jonghelinc, dies gheloeft. Ghi selten winden omtrent u hoeft, Ende voerten alsoe openbaer, Op avontuere of iement waer Die u kinnen mochte daer an; Ende peinst om mi, wel scoene man, Want ic blive in groter sorghen. '''Op Sicilië, twee jaar later''' De Jonghelinc Mijn god, die niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Apolijn, Mahoen ende Tervogan! Dese scoene wapen die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri, Dat ic ware van edelen bloede. Mi es emmer alsoe moede, Om dat ic lach daer int ghewonden, Doen ic te vondelinghe was vonden. Ic bender seker af gheboren; Mijn herte seghet mi te voren, Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte, Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken, bi Apolijn! Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen, soe waer mi therte verclaert; Ende waren si dan van hogher aert, Soe waer ic te male van sorgen vri. Sine Moeder O edel jonghelinc, nu comt tot mi Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlijc claghen u verdriet. De Jonghelinc O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict in dit prisoen? Sine Moeder O edel jonghelinc, van herten coen, Al dus moetic ligghen gevaen. Nochtan en hebbic niet mesdaen; Dant mi verraderen al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet: Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] 6lshlmvi0ng5oz1vyijraz03sbq2t59 219192 219168 2026-03-30T11:11:59Z Havang(nl) 4330 219192 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=85 header=1 Current="Esmoreit" /> Meester Houdt, vrient, daer es gelt, Ende geeft mi den jonghelinc. Maer berecht mi ene dinc: Hoe es sijn name? doet mi bekant. Robbrecht Esmoreyt het die jonghe wigant, Alsoe es die name sijn. Meester Soe sal hi ewelijc payijn Bliven, dies moghdi wesen vroet. Mamet die mi bewaren moet, Ende ic vare wech met minen gast. Robbrecht Ic trouwen, nu es mijn herte ontlast Van dies ic stont in groter sorghen, Want ewelijc blijft hi verborghen In heydenesse, dies benic wijs; Want die stede van Balderijs Leghet doer Turkiën in verre lande. God die moet hem gheven scande! Hoe sere hadde hi mi ontstelt! Nu willic gaen ende doen dit gelt Heimelijc in miere ghewout, Want het es al edel gout. Al en bleve mi nemmermeer Dlantscap, nochtan waric een heer Met desen gelde, dat ic hebbe ontfaen. Ic heb na minen wille wel gedaen, Want oec sal mi nu bliven dlant. '''Te Damascus''' Meester Waer sidi, hoghe geborne wigant, Van Damast gheweldich coninc? Nu comt ende siet den jonghelinc, Die gheboren es van edelen bloede, De Coninc Nu en was mi nie soe wel te moede Alst es van desen hoghen prosent. Ic salne ophouden voor mijn kint; Mine dochter salicken bevelen. Meester Wattan, her coninc, ghi selt helen Voer uwe dochter al gader, Wie sijn moeder es ende sijn vader; Dat en seldi haer vertrecken niet. Want ic mochte daer af verdriet Comen hier namaels over lanc, Want vrouwen sijn van herten wanc. Seide hare sijn hoghe gheslachte, Ende dan Venus in haer wrachte, Ende worde minnende den jongen man, Soe mochte si hem segghen dan, Hoe dat hi ware comen hier. Want, her coninc, der minnen vier Mochte in uwer dochter openbaren, Als hi ware comen te sinen jaren. Daer omme en segt haer ghene dinc Dan dat hi es een vondelinc; Te min soe salder haer gheliggen an. De Coninc Platus, Platus, bi Tervogant, Het dunct mi goet dat ghi mi segt. Laet ons dit ewelijc ghedect Sijn, dese sake, voer die dochter mijn, Soe machicx in vreden sijn. De Coninc Waer sidi, dochter Damiët? Comt tot mi onghelet, Ic moet u spreken, bi Mahoen! Damiët Vader, dat willic gheren doen. Nu segt mi: wats u ghebot? De Coninc Damiët, bi minen god, Anesiet hier desen roeden mont, Desen jonghelinc; dit es een vont; Mamet heeften mi verleent. Ic hoerden daer hi hadde gheweent, Daer ic in die boegaert wandelen ginc. Daer vandic desen jonghelinc Onder enen cedren boem. Damiët, nu nemes goem Ende houtten op als uwen broeder; Ghi moet sijn suster ende moeder. Esmoreyt het dese jonghen man. Damiët Vader here, bi Tervogant, Noit en sach ic scoender kint. Heeften ons Mamet ghesent, Dies willic hem dancken ende Apolijn. Ic wil gerne suster ende moeder sijn. O uutvercoren jonghe figuere, Du best de scoenste ciatuere, Die ic met oghen nie ghesach. Met rechten ic Mamet dancken mach, Dat sal ic hebben enen broeder; Ic wil geren sijn suster ende moeder. O Esmoreit, wel sconce jonghelinc, Hoe sere verwondert mi dese dinc, Dat ghi waert vonden sonder hoede! Want ghi dunct mi van edelen bloede Bi desen ghwaden di ghi hebt an. Nu comt met mi, wel scoene man, Ic sal u als minen broeder doen. '''Op Sicilië''' De kersten coninc Waer sidi, Robberecht, neve coen? Comt tot mi, ic moet u spreken. Mi dunct, dat mi mijn herte sal breken Van groten rouwe die mi gaet an. Robbrecht Ay oem, hoghe gheboren man, Waer bi sidi al dus ontstelt? De Coninc Van rouwen benic alsoe gequelt, Dat ic duchte, dat mi mijn herte sal scoeren. Mijn scoene kint hebbic verloren, Esmoreit, den sone mijn! Ay, ic en mochte niet droever sijn! Al haddic verloren in dier ghelijc Mijn goet ende oec mijn coninckrijc, Daer omme en woudic droeven twint, haddic behouden mijn scoene kint. Ay mi, ay mi, den bitteren rouwe Die ic nu lide ende oec mijn vrouwe! Ic duchte, het sal mi costen dlijf Ochte mijn vrouwe, dat edel wijf; Si heeften rouwe int herte soe groet. Mi dunct, ic ware mi liever doot Dan ic soude liden dit torment. Robbrecht Ay, edel oem, wide bekint, Nu en wilt u aldus niet mesbaren. Ic weet wel, hoe daer es ghevaren. Al drijft mijn moeye den rouwe sou groot, Sine heeft daer af ghene noet; Dat weet ic te voren wel. Haer herte dat es tuwaert fel, Om dat ghi out sijt van daghen. Ic hebt haer dic wel hoeren claghen, Dat si van mi niet en wijst. Ic duchte, si u noch met haerre list, Her coninc oem, dal nemen dleven. Si sal u seker noch vergheven, Dat weet ic te voren wale, Ic hebbe soe menechwerf haer tale Ghehoert in heimeliker stont; Nochtan en ghewoeghs nie mijn mont Meer dan u te deser ure. Ic weet wel: si heeft die creatuere Selve ter doot brocht, Want si u noit wel en mocht, Om dat ghi hebt enen grauwen baert. Si es op enen ander vaert: Si mint seker enen jónghen man. De Coninc Bi den vader die mi ghewan, Robbrecht neve, wistic dat, Haer en soude gehulpen bede no scat, Ic en soudse doeden, dat felle wijf. Robbrecht Oem, daer settic vore mijn lijf, Dat ic u segghe en eest niet waer. Ic hebt gheweten over menech jaer, Dat si u niet en es van herten vrient. De Coninc O wil ende waer hebbic dies verdient? Met rechte ic dat wel claghen mach. Mi dochte, dat ic enen ingel sach, Als ic anesach haer edel lijf; Ende es soe wreet dat felle wijf? Seker, neve, dat wondert mi. Nu gaet henen ende haeltse mi, Ic moetse emmer spreken hoeren. Robbrecht Waer sidi, vrouwe hoghe gheboren? Comt toten coninc, minen oem! Och edel vrouwe, nemt sijns goem, Want hi staet al buten kere. De Vrouwe Ay, her coninc, edel here, Wie sal ons nu hulpen claghen Den bitteren rouwe die wi draghen, Dat wi hebben verloren ons kint? De Coninc Swijt, van gode soe moetti sijn ghescint, Felle pute, quade vrouwe! Al den druc ende den rouwe, Dat hebdi mi alte male ghedaen. Dat sal u te quade vergaen, Want ict al gader hebbe vernomen, Hoe die saken toe sijn comen. Ghi gebdt die moert allene ghewracht, Mijn scoene kint hebdi versmacht; Dat sal u seker costen dlijf. Ghi sijt wel dat quaetste wijf, Die nie ter werelt lijf ontfinc. De Vrouwe Och edel here, edel coninc, Hoe soudic dat vinden in mijn herte, Dat ic hem doen soude eneghe smerte, Die ic te mijnder herten droech? De Coninc Swijt, quade vrouwe, hets ghenoech Ghesproken, ic en wils nemmeer hoeren. Ic sal u in enen put versmoren. Robbrecht, leitse mi ghevaen! De Vrouwe God, die hem ane ene cruce liet slaen, Die soe moet mi nu verdinghen Ende te mijnder ontscout bringhen, Want ic hier af niet en weet. Robbrecht Seker, vrouwe, het mi leet. De Vrouwe Ay god, ontfermt u diet swaer torment, Daer ic in ben, want ic hebbe mijn kint Verloren, ende men tijcht mi ane die daet. Ay, gheweldich god, daer al an staet, Ghi waert sonder verdiente ende sonder scout Vaste ghenaghelt ane ene hout, Oetmoedech god, met naghelen dri; Ontfermhertich god, nu biddic di, Dat die waerheit noch werde vernomen Ende ic te mijnder ontscout noch moet comen; Dies biddic u, hemelsche coninghinne. Ay salic nu in minen sinne Blliven, dat sal wonder sijn. Ay god, wie heeft sijn venijn Aldus swaerlike op mi ghescoten? Ay god, uut us soe comt ghevloten Alle recht ende alle waerheit: Nu hulpt mi noch te minen besceit, Dat ic ontsculdich moet vonden sijn. '''Te Damascus, achttien jaar later''' De Jonghelinc O Tervogant en Apolijn, Hoe mach mijn suster, dat edel wijf, Ghehebben alsoe reinen lijf, Dat si ghenen man en mint Noch in heydenesse ne genen en kint, Die si woude hebben tot enen man? Bi minen god Tervogan, Si heeft emmer een edel natuere, Ofte si mint enen creatuere Heimelike, daer ic niet af en weet; Want si en es emmer niet bereet Tot eneghe man die nu leeft. Ic waent haer Mamet al ingheeft, Dat si heeft soe edelen aert. Dit es mijnder liever suster bogaert. Hier plecht haer wandelinghe te sijn. Bi minen god Apolijn, Ic wilder mi oec in vermeiden gaen, Want die vaec comt mi aen; Ic wil hier slapen ende nemen rast. De jonge vrouwe Damiët Ay mi, ay mi, hoe groten last Dragic al stille int herte binnen! Ic ben bevaen met sterken minnen, Die ic heimelijc in mijn herte draghe. O Apolijn, ic u dat claghe, Dat mijn herten enen man soe mint, Nochtan dat sijs niet en kint Sijn gheboerte noch sijn gheslacht; Maer het doet der minnen cracht: Si heeft mi vast in haerren bant, Ay, doene nuhb vader vant Ende bracht mi den jonghelinc, Ende gaffen mi als vondelinc, Dat ic soude sijn suster ende moeder. Hi waent, dat hi es mijn broeder, Maer hi en bestaet mi twint. Nochtan bebbickenne ghemint Boven alle creaturen, Want hi es edel van natueren Ende oec van enen hoghen moede; Hi es coenlijc, van edelen bloede, Al was hi te vondelinghe gheleit; Mijn herte mi van binnen seit, Dat hi es hoghe gheboren. O Esmoreit uutvercoren, Edel ende vroem, scoene wigant, Doen u mijn liever vader vant (Dies es leden bi ghetale Achttien jaer, dat weet ic wale), Hebdi gheweest mijn minnekijn. O uutvercoren deghen fijn, Ewelijc blivic in dit verdriet, Want ic en wils u ghewaghen niet; Dadict, mijn vader name mi dlijf. De Jonghelinc O uutvercoren edel wijf, Ende benic dan een vondelinc? Ic waende, mijn here de coninc, Edel wijf, hadde ghesijn mijn vader Ende ghi mijn suster, dat wendic al gader, Ende beide gheweest van enen bloede. Ay, mi es nu alsoe wee te moede! Bi minen gode Tervogan, Ic ben wel die druefste man Die nie ter werelt lijf ontfinc. Ay mi, benic dan een vondelinc? Op erde nie droever man en waert. Ic waende sijn gheboren van hoger aert, Maer mi dunct ic ben een vont. Nu biddic u, edel roede mont, Dat ghi mi al gader segt Van inde toerde, en al ontdect, Hoe dat mi u vader vant. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Nu benic wel alsoe droeve als ghi. Ic en wijst niet, dat ghi mi waert soe bi, Doen ic sprac die droeve tale. O edel wigant, nu nemet wale: Het quam mi uuut groter minnen vloet. De Jonghelinc O edel wijf, nu maect mi vroet, Hoe die saken comen sijn. Ic plach te segghen `suster mijn', Maer dat moetic nu verkeren; Enen anderen sanc moetic nu leren, Edel wijf, ende spreken u an Ghelijc enen vremden man. Nochtan soe moetic ewelijc bliven U vrient ende ghetrouwen boven allen wiven, Die op erden sijn gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren Ende segt mi, waer ic vonden waert. De jonge vrouwe Damiët Och edel jonghelinc van hogher aert, Na dien dat ghi hebt ghehoert, Soe willict u vertrecken voert, Waer dat u mijn vader vant: In sinen boegaert, scoene wigant, Daer hi hem verwandelen ginc. De Jonghelinc Och edel wijf, berecht mi ene dinc: En hoerdi daer na noit ghewaghen Vrouwen oft joncfrouwen in horen claghen, Dat iement een kint hadde verloren? De jonge vrouwe Damiët O edel jonghelinc uutvercoren, Daer af en hebbic niet ghehoert. De Jonghelinc Ay, soe ben ic van cleinder gheboert, Dat duchtic, ofte uut verren lande. Mamet laete mi noch die scande Verwinnen, dat ic weten moet Wie mi desen lachter doet, Dat ic te vondelinghe was bracht. Nu en willic nemmermeer van enen nacht Ten anderen verbeiden, ic en hebbe vernomen, Van wat gheslachte dat ic ben comen Ende wie dat mijn vader si. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nu blijft bi mi! Ic bids u in die ere van allen vrouwen. Storve mijn vader, ic soude u trouwen, Edel wigant, tot enen man; Esmoreit, soe moghdi dan Sijn van Damast gheweldich here. De Jonghelinc O edel vrouwe, die onnere En sal u nemmermeer ghescien; Dien lachter moet verre van u vlien, Dat ghi sout nemen enden vondelinc. U vader es een hoghe coninc; Ende daer toe sidi soe scoene: Ghi mocht met rechten draghen croene Voer elken man die nu leeft. Mijn herte van groten scaemde beeft, Dat ic al dus hebbe ghevaren. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, laet u mesbaren! Dies biddic u, edel wigant. Al waest dat u mijn vader vant, Dan wert u nemmermeer verweten. Met groten vrouden onghemeten Selen wi leven, ic ende ghi. De Jonghelinc O edel wijf, dies moet ic mi Ewelijc van u beloven. Maer nemmermee en willic hoven Met eneghe wive die nu leeft Ofte die de werelt binnen heeft, Ic en sal tierst, bi Tervogan, Den vader kinnen, die mi wan Ende oec die moeder, die mi droech. O roede mont, ic hebbe ghenoech Hier ghelet, ic wille gaen varen. De jonge vrouwe Damiët O wil nu machic wel misbaren: Ic blive allene in dit verdriet. Vele spreken en doech emmer niet, Dat soe hebbic ondervonden; Vele spreken heeft in meneghen stonden Dicwile beraden toren; Bi vele spreken es die meneghe verloren. Haddic ghesweghen al stillekijn, Soe haddic ic vrouden moghen sijn Bi Esmoreit al mijn leven, Dien ic met spreken hebbe verdreven. Met rechte machic roepen: olas! O wil dat ic niet stom en was, Doen ic sprac dit droeve woert. De Jonghelinc O edel wijf, nu willic voert. Mamet beware u reine lijf! Nu biddic u, wel edel wijf, Groet mi den coninc minen here, Want ic en sal keren nemmermere, Ic en hebbe vonden mijn gheslacht, Ende oec den ghenen, die mi bracht Daer ic te vondelinghe was gheleit. De jonge vrouwe Damiët O scoene jonghelinc Esmoreit, Nu biddic u doet oetmoet, Als ghi van uwer saken sijt vroet, Dat ghi dan wederkeert tot mi. De Jonghelinc O scoene joncfrouwe, van herten vri, Dan salic laten nemmermeer, Ic en sal met enen corten keer, Edel wijf, tot u comen, Als ic die waerheit hebbe vernomen, Bi minen god Tervogant! De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nemet desen bant; Hier in soe waerdie ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden; Edel jonghelinc, dies gheloeft. Ghi selten winden omtrent u hoeft, Ende voerten alsoe openbaer, Op avontuere of iement waer Die u kinnen mochte daer an; Ende peinst om mi, wel scoene man, Want ic blive in groter sorghen. '''Op Sicilië, twee jaar later''' De Jonghelinc Mijn god, die niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Apolijn, Mahoen ende Tervogan! Dese scoene wapen die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri, Dat ic ware van edelen bloede. Mi es emmer alsoe moede, Om dat ic lach daer int ghewonden, Doen ic te vondelinghe was vonden. Ic bender seker af gheboren; Mijn herte seghet mi te voren, Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte, Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken, bi Apolijn! Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen, soe waer mi therte verclaert; Ende waren si dan van hogher aert, Soe waer ic te male van sorgen vri. Sine Moeder O edel jonghelinc, nu comt tot mi Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlijc claghen u verdriet. De Jonghelinc O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict in dit prisoen? Sine Moeder O edel jonghelinc, van herten coen, Al dus moetic ligghen gevaen. Nochtan en hebbic niet mesdaen; Dant mi verraderen al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet: Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] 5gmiz29a0wgch84awymdtbqeg7c5v83 100 37120 219078 205202 2026-03-29T12:00:47Z Vincent Steenberg 280 +bronnen 219078 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Spanje | afbeelding = Ferdinand of Aragon, Isabella of Castile.jpg | alt = Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië, bijgenaamd De katholieken | beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Spanje|geschiedenis van Spanje]] en (voormalige) overzeese gebieden. }} == Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk == *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Spanje/Tijdperken|Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk]] == Vorsten en leden van vorstenhuizen == *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Spanje/Vorsten|Vorsten en leden van vorstenhuizen]] == Historische figuren == === 17e eeuw === ;Aliognits, Markies van *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt Venetien, den 14. August. 1620|‘VVt Venetien, den 14. August. 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘de Marquis van Aliognits’). ;Alvares Pereira Colon y Portugal, Nuno, hertog van Veragua (1570-1622) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;6 (vermeld als ‘den Hertoch van Verguas’). ;Álvarez de Toledo y Beaumont, Antonio I (1568-1639) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;5 (vermeld als ‘den Hertoch van Alve’). ;Avellaneda y Haro, García de (1584-1670) *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Napels, den 10 Ianuary 1654|‘Wt Napels, den 10 Ianuary 1654’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1] (als ‘onsen Vice-roy’). ;Benavides Carrillo y Toledo, Ana Antonia Francisca María Josefa Augustina de (1653-1707) *Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Genua den 20 Augusti|‘Genua den 20 Augusti’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de Hertoginne van Ossuna’). ;Borja y Valesco, Gaspar de (1580-1645) *Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./19 juni 1619/VVt Venetien, den 31. May. 1619|‘VVt Venetien, den 31. May. 1619’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. (als ‘Cardinael Burgia’). *Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/VVt Romen den 12, April|‘VVt Romen den 12, April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Cardinael Borgia’). *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art1al2|‘wt Roomen. Vanden xxvj. Junij. 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3 (vermeld als ‘Den nieuwen Vice Roy’). *Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/21 augustus/VVt Venetien, den 7. August. 1620|‘VVt Venetien, den 7. August. 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘de Cardenael, Vice Koninck tot Napels’). *Anoniem (15 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 5#art2|‘Wt Genua den 1. Ianuarij 1621’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-5. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621|‘VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘{{SIC|Cardinaei|Cardinael}} Borgia’). ;Calderón, Rodrigo, graaf van Oliva *Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./15 mei 1619/VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito|‘VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (15 juni 1619) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt Venetien den 14. dito|‘VVt Venetien den 14. dito. [= 14 mei 1619]’]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''. ;Castel Rodrigo, Francisco de (1610-1675) *Anoniem (9 november 1666) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1666/Nummer 45/Antwerpen den 4 November|‘Antwerpen den 4 November’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Cerda, Antonio de la, hertog van Medinaceli (1607-1671) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;6 (vermeld als ‘den Hertoch van Medina Celi’). ;Dávila y Osorio, Antonio Pedro Sancho (ca. 1615-1689) *Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Madrid den 3 Januarij|‘Madrid den 3 Januarij’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Fernández de Castro, Pedro Antonio (1632-1672) *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Cartagena den 14 Mey|‘Cartagena den 14 Mey’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘den Vice-Roy van Peru’). ;Fernández de Córdoba, Gonzalo (1585-1635) *Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt den Palts den 27. dito|‘VVt den Palts den 27. dito. [= 27 april 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2] (als ‘Don di Cordoua’). ;Fernández de Portocarrero, Luis Manuel (1635-1709) *Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Madrid den 3 Januarij|‘Madrid den 3 Januarij’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Gómez de Sandoval, Cristóbal, 1e hertog van Uceda (1581-1624) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;4 (vermeld als ‘Vzeda’). *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt Venetien, den 14. August. 1620|‘VVt Venetien, den 14. August. 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘de Hertogh van Zea, des Hertoch van Lerma Sone’). ;Gómez de Silva Mendoza y de la Cerda, Ruy (1585-1626) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;4 (vermeld als ‘Pastrana’). ;Guzmán y Carafa, Aniello de (ca. 1641-1677) *Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Brussel den 30 dito|‘Brussel den 30 dito. [= 30 januari 1670]’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Guzmán y Gonzaga, Juan Pérez de (''fl''. 1658-1671) *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Cartagena den 14 Mey|‘Cartagena den 14 Mey’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;López de Ayala y Valesco, Antonio, graaf van Fuensalida (....-1709) *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Milaen den 6 September|‘Milaen den 6 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘onse Gouverneur’). ;Marradas, Balthasar (1560-1638) *Anoniem ([ca. 22 juli] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 22 juli#art1al14|‘Waerachtighe Tijdinghen uut Weenen den 29. Junio 1620’, alinea 14]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. *Anoniem (23 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 september (1)#art2al2|‘Extract vvt sekeren Brieff tot Lintz, gheschreuen den 28. deſer. [= 28 augustus 1620]’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6 (vermeld als ‘den Heere Balthasar’). *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art1al3|‘Wt Weenen den 9. September’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (2)#art1al2|‘Wt den Beyerschen Velt-legher vanden xiiij. September Anno 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;2-3 (vermeld als ‘Don Baltasar’). *Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (2)#art4al4|‘Wt Spier van 8. October’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-7. *Anoniem ([ca. 23] oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 23 oktober#art1al2|‘Wt Weenen den 7. Octobris’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7. *Anoniem (1 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/1 december#art1al8|‘Geschreuen vvt den Beyerschen Velt-legher den 8. Nouember, ende vvt de Stadt Praghe den 9. Nouember 1620. ende den 10.’, alinea 8]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-10. *Anoniem (15 februari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art8al2|‘Wt Praghe den xxvi. ditto. [= 26 januari 1620]’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7-8 (vermeld als ‘Don Balthasar’). *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Weenen den 3. dito|‘Wt Weenen den 3. dito [= 3 februari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2] (vermeld als ‘Don Balthazar’). *Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 februari/VVt Prage, den 9. dito|‘VVt Prage, den 9. dito. [= 9 februari 1621]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1-2] (vermeld als ‘Don Balthasar’). *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Brin in Moravien den 1, Februarij|‘Wt Brin in Moravien den 1, Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Don Balthazar’). ;Mendoza de la Vega y Luna, Juan Hurtado (1555-1624) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;4 (vermeld als ‘Hertoghe Del Infantado’). ;Moscoso Osorio, Lope de (1555-1636) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;4 (vermeld als ‘Grave van Altamira’). ;Perez de Baron, Jan Bapt. *Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (1)#art2|‘Wt Oppenheym 7. Octobris’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 oktober#art4al6|‘Wt den Marquis Spinola Legher tot Oppenheym van 6. October’, alinea 6]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-8. *Anoniem (23 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 oktober (1)#art4|‘Wt Oppenheym 9. October’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6. ;Pérez de Vivero, Alfonso, 3e graaf van Fuensaldaña (1603-1661) *Anoniem (6 maart 1653) [[Wekelycke Nieus Uyt Vranckryck Engelant Ende andre Plaetsen/1653/Nummer 10#art2al6|‘Vyt s’ Graven-Hage den 6. Martij 1653’, alinea 6]], ''Wekelycke Nieus Uyt Vranckryck Engelant Ende andre Plaetsen'', p.&nbsp;5-7 (vermeld als ‘de Graef van Fuensaldagne’). *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Antwerpen, den 19 dito|‘Wt Antwerpen, den 19 dito. [= 19 februari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;2] (als ‘Den Grave van Fuensaldaigne’). *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Milanen den 9 Augusti|‘Milanen den 9 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Den Graeve van Fuensaldagne’). ;Pignatelli y Colonna, Héctor de, hertog van Monteleón (1574-1622) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;6. ;Sanchez-Garrido Pardo, Francisco (1598-1679) *Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1651/Nummer 8/Wt Luxenburgh den 12 dito|‘Wt Luxenburgh den 12 dito. [= 12 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2] (als ‘Don Francisco Zainchez de Pardo’). ;Sandoval, Gómez de, hertog van Lerma *Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./15 mei 1619/VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito|‘VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (15 juni 1619) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt Venetien den 14. dito|‘VVt Venetien den 14. dito. [= 14 mei 1619]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren'']. ;Sarmiento de Ajeuña, Diego, 1e graaf van Gondomar (1567-1626) *Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art3|‘VVt den Haghe den 20. Nouember’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. ;Spinola, Ambrogio (1569-1630) *Anoniem (30 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 december (3)#art2al9|‘Tijdinghe van den Rhijnstroom van den 9 December’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. ;Spinola, Paolo, 3e markies van Los Balbases (1628-1699) *Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Madrid den 3 Januarij|‘Madrid den 3 Januarij’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Suárez de Figueroa, Gómez (1587-1634) *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art1|‘Uut Venetien 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4 (vermeld als ‘den selven Gouverneur van Milanen’). *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/VVt Venetien, den 9. April. 1621|‘VVt Venetien, den 9. April. 1621’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘deselve [van Milaan] Gouverneur’). ;Téllez-Girón, Gaspar, 5e hertog van Osuna (1625-1694) *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Milaen den 2 September|‘Milaen den 2 September’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Téllez-Girón, Pedro (1574-1624) *Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./19 juni 1619/VVt Venetien, den 31. May. 1619|‘VVt Venetien, den 31. May. 1619’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. (vermeld als ‘de Vice Coninck van Napels’). *Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/VVt Romen den 12, April|‘VVt Romen den 12, April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘den Hertogh’). *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art1|‘wt Roomen. Vanden xxvj. Junij. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3 (vermeld als ‘den Duca Dossuna’). ;Téllez-Girón y Enriquez de Ribera, Juan, 4e hertog van Osuna (1597-1656) *Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art2al5|‘Wt Weenen in Oostenrijck 18. Januarij 1620’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5 (als ‘Den Vice Roy van Napels Sone’). ;Teves y Tello de Guzmán, Gaspar de (1608-1673) *Anoniem (9 november 1666) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1666/Nummer 45/Parijs den 29 October (2)|‘Parijs den 29 October’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘den Spaenschen Ambassadeur’). ;Toledo Osorio, Pedro de, markies van Villafranca (1546-1627) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;6 (vermeld als ‘Den Marquis van Villa Franca’). ;Valesco y Valesco, Luis de (1559-1625) *Anoniem ([augustus 1620]) ''[[Eygentlicke afbeeldinge van het Legher Ed. H. M. Heeren Staten ende sijn Princelijcke Exelentie, met alle ghelegentheydt van dien|Eygentlicke afbeeldinge van het Legher Ed. H. M. Heeren Staten ende sijn Princelijcke Exelentie, met alle ghelegentheydt van dien. Midtsgaders de Afbeeldinghe der Stadt Weesel, ende de om leggende plaetsen, daer hem onse partyen houden]]'' [nieuwsprent], Leyden: Niclaes Geelkerck (als ‘D. Lowijs de Valasco’). *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt VVesel den 24. Augustus. 1620|‘VVt VVesel den 24. Augustus. 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2] (als ‘Don Lowijs de Velasco’). *Anoniem (28 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 augustus#art2al9|‘Wt Ceulen’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-8. *Anoniem (5 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 september#art1al9|‘Verhael hoe dat zijn Excellentie Marquis Spinola is over den Rhijn ghemarcheert, ende ghetrocken naer Franckfort’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7. *Anoniem ([ca. 8 september 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 8 september#art2|‘Wt Ceulen’,]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-8. *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt des Prince van Orang. Veltleger, den 16 Septem.|‘VVt des Prince van Orang. Veltleger, den 16 Septem.’, alinea 2 en 7]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2] (als ‘Don Louys de Valasco’). *Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (1)#art2|‘1620. den 3. Nouember wt Legher van den Marquis Spinola by Creutsenach int Bosch’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-6 (vermeld als ‘Don Loys’). *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt het Velt-leger des Princen van Orangien teghenvvoordich by VVesel|‘VVt het Velt-leger des Princen van Orangien teghenvvoordich by VVesel’, alinea 2-3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2] (als ‘Don Louijs de Valasco’). *Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (1)#art1|‘Tijdinghe wt Ceulen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (2)#art2al4|‘Tijdinghe vvt Ceulen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt het Velt-leger des Princen van Orangien teghenvvoordich by VVesel|‘VVt het Velt-leger des Princen van Orangien teghenvvoordich by VVesel’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2] (als ‘Don Louijs de Valasco’). *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt des Prince van Orangien Veltleger den 14 October|‘VVt des Prince van Orangien [Veltleger] den 14 October’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2] (als ‘Don Louys de Velasco’). *Anoniem (27 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 oktober#art1al10|‘Tydinge vvt den Legher van zijn Ex. Marquis Spinola, tot Oppenheym den xv. October. 1620’, alinea 10]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-13 (vermeld als ‘Don Loys’). *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al23|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 23]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/Wt Ceulen, den 20. April|‘Wt Ceulen, den 20. April’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2] (als ‘Don Lowijs de Velasco’). ;Vélez de Guevara, Iñigo (1566-1644), 7e graaf van Oñate (1566-1644) *Anoniem (26 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art1al7|‘Met Brieuen wt weenen van x. Augusti’, alinea 7]] en [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art1al6|6]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7 (vermeld als ‘den Spaenschen Ambassadeur’). ;Vélez de Guevara, Iñigo (1597-1658), 8e graaf van Oñate *Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1651/Nummer 8/Wt Romen den 28 dito|‘Wt Romen den 28 dito. [= 28 januari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Genua, den 25 dito|‘Wt Genua, den 25 dito. [= 25 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Den Grave Ognato’). ;Verdugo, Guillermo de (1578-1629) *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art1al3|‘Wt Weenen den 9. September’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (9 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/9 december (1)#art2al9|‘Cort verhael vanden grooten Velt-slach gheschiet by de Conincklijcke Hooft-Stadt Praghe, ende vande veroueringhe der selver Stadt ende Casteele’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-14. ;Zapata y Cisneros, Antonio (1550-1635) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;4. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621|‘VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘Cardinael Zappata’). ;Zúñiga y Pacheco, Diego de, hertog van Peñaranda (ca. 1590-1626) *Anoniem ([ca. 17 april] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 17 april#art1|‘Verhael vande Solemniteyt gehouden tot Madril in Spagnien, den 2 Februarij 1620. int geuen vanden Cardinaels Hoedt aen hare Hoocheyt, Don Fernando, den tweeden Sone des Catholijcken Conincx van Spagnien, &c.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7, met name p.&nbsp;6 (vermeld als ‘den Hertoch van Peneranda’). === 18e eeuw === ;Alberoni, Giulio (1664-1752) *Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/’s Gravenhage den 23 January|‘’s Gravenhage den 23 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Barceló, Antonio (1717-1797) *Anoniem (31 mei 1781) [[Hollandsche Historische Courant/1781/Nummer 65/Spanjen|‘Spanjen’, alinea 2]], ''Hollandsche Historische Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Cueva y Benavides, Isidoro de la (1652-1723) *Anoniem (18 februari 1700) [[Amsterdamsche Courant/1700/Nummer 21/Gent den 14 February|‘Gent den 14 February’]], ''Amsterdamse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘de Marquis Bedmar’). ;Portocarrero, Cristóbal Gregorio, 5e graaf van Montijo (1693-1763) *Anoniem (18 maart 1741) [[Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Parys den 13 Maert|‘Parys den 13 Maert’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Verzuso Beretti Landi, Lorenzo (ca. 1654-1725) *Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/’s Gravenhage den 24 January|‘’s Gravenhage den 24 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘de Marquis Beretti Landi’). === 19e eeuw === ;Aguado, Alejandro María, 1e markies van Marismas del Guadalquivir (1784-1842) *Anoniem (3 augustus 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 62/Madrid, den 15 Julij|‘Madrid, den 15 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Alcántara Álvarez de Toledo, Pedro de, 13e hertog van de Infantado (1768-1841) *Anoniem (1 december 1825) [[Rotterdamsche Courant/1825/Nummer 144/Parijs den 27 November|‘Parijs den 27 November’, alinea 5-10]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Bermúdez de Castro y Díez, Manuel (1811-1870) *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Rotterdam 17 Januarij|‘Rotterdam 17 Januarij’, alinea 3]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Cabrera, Ramón (1806-1877) *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Spanje|‘Spanje’, alinea 2]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Castelar, Emilio (1832-1899) *Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/Spanje|‘Spanje’, alinea 3]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. ;Forcadell, Domingo (1798-1866) *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Spanje|‘Spanje’, alinea 2]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Moncusí, Juan Oliva (1855-1879) *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Uit Madrid|‘Uit Madrid wordt bericht, […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. ;Pizarro Ramírez, Luis Antonio (1788-1855) *Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Parijs den 27 Augustus|‘Parijs den 27 Augustus’, alinea 3]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Navas’). ;Rodil y Campillo, José Ramón (1789-1853) *Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Parijs den 27 Augustus|‘Parijs den 27 Augustus’]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Sarsfield, Pedro (....-1837) *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Groot-Britannie|‘Groot-Britannie’, alinea 2]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Torrijos y Uriarte, José María de (1791-1831) *Anoniem (3 januari 1832) [[Leeuwarder Courant/1832/Nummer 1/Parijs, den 24 December|‘Parijs, den 24 December’, alinea 6]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Zavala y de la Puente, Juan de (1804-1879) *Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/Spanje|‘Spanje’, alinea 6]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. ;Zumalacárregui, Tomás de (1788-1835) *Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Parijs den 27 Augustus|‘Parijs den 27 Augustus’, alinea 2]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Zumala’). === 20e eeuw === ;Franco, Ramón (1896-1938) *Anoniem (4 januari 1931) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 104/Nummer 33721/Majoor Franco te Parijs|‘Majoor Franco te Parijs’]], ''Algemeen Handelsblad'', [eerste blad], [p.&nbsp;1]. ;García Prieto, Manuel (1859-1938) *Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/De Spaansche minister van buitenlandsche zaken|‘De Spaansche minister van buitenlandsche zaken […]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&nbsp;1. ;García-Alas García-Argüelles, Leopoldo (1883-1937) *Anoniem (1 februari 1937) [[Het Vaderland/Jaargang 68/1 februari 1937/Avondblad/Leopoldo Alas ter dood veroordeeld|‘Leopoldo Alas ter dood veroordeeld. De rector der Universiteit van Oviedo’]], ''Het Vaderland'', Avondblad C, p.&nbsp;1. == Delen van Spanje en autonome gemeenschappen; afzonderlijk == === Plaatsen; afzonderlijk === ;Albacete *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Spanje|‘Spanje’, alinea 2]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Balaguer *Anoniem (19 september 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 38/Uyt ’t Leger van Termes in Catalonien den 20 dito|‘Uyt ’t Leger van Termes in Catalonien den 20 dito. [= 20 augustus 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (7 november 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 45/Uyttet Leger van Termes den 9 dito|‘Uyttet Leger van Termes den 9 dito. [= 9 oktober 1645]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&nbsp;1]. ;Bilbao *Anoniem (2 april 1904) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 4/Nummer 93/Avondblad/Troebelen te Bilbao|‘Troebelen te Bilbao’]], ''De Nieuwe Courant'', Avondblad, [p.&nbsp;2]. ;Cádiz *Anoniem ([22 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/22 juni/Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren'']. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Londen den 18 Augusti|‘Londen den 18 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;2]. ;La Seu d'Urgell *Anoniem (8 juli 1828) [[Rotterdamsche Courant/1828/Nummer 82/Parijs den 4 julij|‘Parijs den 4 julij’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1-2]. ;Olot *Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/De Carlistische beweging|‘De Carlistische beweging in Catalonië en Arragon is nog niet geheel onderdrukt. […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. ;Valencia *Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Parijs den 27 Augustus|‘Parijs den 27 Augustus’, alinea 3]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Xàbia (Jabea) *Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/12 december/Van Barcelona wert geadviseert|‘Van Barcelona wert geadviseert, […]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. == Koloniale geschiedenis == Hierbij alleen bronnen vanuit de optiek der koloniserende mogendheid. Voor bronnen geschreven vanuit de gekoloniseerde mogendheid zie het desbetreffende land of gebied. ;Nieuw-Spanje *Anoniem (18 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/18 augustus (2)#art1|‘Wt weenen in Oostenrijck’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7. ;Onderkoninkrijk Peru *Anoniem (15 juni 1619) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt Venetien den 14. dito|‘VVt Venetien den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 3]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''. ;"West-Indië" *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/VVt Roomen, den 3. April. 1621|‘VVt Roomen, den 3. April. 1621’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. [[Categorie:Hoofdportaal geschiedenis]] i99efxuh4ihguw24pw0hc6lc06evgtt 100 50380 219173 204934 2026-03-30T09:54:11Z Vincent Steenberg 280 +bronnen 219173 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Italië; Historische figuren | afbeelding = Famous Italians.jpg | alt = Acht beroemde Italianen | beschrijving = Bronnen bij historische figuren in Italië. }} == 17e eeuw == ;Aldobrandini, Giovan Giorgio I (1591-1637), prins van Rossano *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Prince Johan Georg Aldobrandinum’). ;Avalos, Andrea d', prins van Montesarchio (1618-1709) *Anoniem (7 november 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 45/Uyt Napels den 26 September 1645|‘Uyt Napels den 26 September 1645’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Madrid den 2 September|‘Madrid den 2 September’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Barbarini, Maffeo (1631-1685) *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Roma den 9 October|‘Roma den 9 October’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘den Prins van Palestrina’). ;Carretto, Francesco Antonio del, markies van Grana en Savona (1593-1651) *Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Basel den 6. Maert|‘Wt Basel den 6. Maert’]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘den Marquis de Grana’). ;Carretto, Ottone Enrico del (1629-1685) *Anoniem (2 september 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Donderdageditie, nummer 35/Brussel den 29 Augusti (1)|‘Brussel den 29 Augusti’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘den Heer Marquis de Grana’). *Anoniem (2 september 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Donderdageditie, nummer 35/Antwerpen den 30 Augustus|‘Antwerpen den 30 Augustus’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘den Heer Marquis de Grana’). ;Centurione, Ippolito (1631-1685) *Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Parijs den 24 dito|‘Parijs den 24 dito. [= 24 januari 1670]’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Colaldo (= Giacomo Collalto (1542-1621)?) *Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (2)#art2al2|‘Tijdinghe vt Weenen vanden 10. Sept. 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Weenen den 1 October|‘VVt Weenen den 1 October’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Prage,den 2 October|‘VVt Prage,den 2 October’, alinea 6]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Weenen den 24. Februarij|‘Wt Weenen den 24. Februarij’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Colalto (= Giacomo Gollalto (1542-1621)?) *Anoniem (8 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/8 augustus#art1|‘Tijdinge wt Neuwensol alwaer den Hongherschen Landt-dach vergaert is, met Bethlehem Gabor. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (14 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 augustus#art1al9|‘Tijdinghe wt weenen’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (1)#art1al3|‘Wt VVeenen. den 1. October’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. ;Colonna, Giovanna (ca. 1579-1620) *Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/VVt Venetien den 17. April|‘VVt Venetien den 17. April’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘de Hertoginne Doria’). ;Dorya, Giannettino *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Genua, den 25 dito|‘Wt Genua, den 25 dito. [= 25 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. ;Gambacorta, Gerardo *Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Venetien den eersten Maert 1636|‘Wt Venetien den eersten Maert 1636’]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. ;Guevara, Giovanni II de, hertog van Bovino (....-1631) *Anoniem (30 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 juli (2)#art1al3|‘Wt Dilinghen den 13. Julij’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7. ;Ludovisi, Ippolita (ca. 1595-1674) *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Joffrouw Hypolita Ludovisia’). ;Medici, Giovanni de' (1567-1621) *Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (2)#art3|‘VVt den Punten van de Valtellina 24. October’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-5 (vermeld als ‘don Jan de Medici’). ;Omodei, Emilio (....-1626) *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art1|‘Wt Venetien 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4 (vermeld als ‘den selven Gouverneur van Milanen’). ;Piccolomini, Ottavio (1599-1656) *Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Bremen den 30 dito|‘Wt Bremen den 30 dito. [= 30 mei 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Franckfort den 31 dito|‘Wt Franckfort den 31 dito. [= 31 mei 1640]’, alinea 3-4]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Weenen den 9 Augusti|‘Weenen den 9 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Robustelli, Giacomo (ca. 1583-ca. 1646) *Anoniem ([ca. 20 oktober] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Grisonsche historie des Iaers 1620|''Grisonsche historie des Iaers 1620''. […]]], [Antwerpen]: [Abraham Verhoeven], p.&nbsp;3-6. ;Sfondrati, Sigismondo (....-1652) *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art4al3|‘VVt Oppenheym den 21. Sept’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. ;Spinola, Ambrogio (1569-1630) *Anoniem (1620) [[Beschrivinge der 3 legers te weten pr. Mavri. marq. Spino. ende der vnierde vorst.|''Beschrivinge der 3 legers te weten pr. Mavri. marq. Spino. ende der vnierde vorst.'' [nieuwsprent]]], Amstelredam: Pieter vanden Keere. *Anoniem (23 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./23 november 1618/VVt Venetien den 3. November 1618|‘VVt Venetien den 3. November 1618’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'' *Anoniem (21 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 juli#art4al2|‘Wt Franckfort’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem ([augustus 1620]) ''[[Eygentlicke afbeeldinge van het Legher Ed. H. M. Heeren Staten ende sijn Princelijcke Exelentie, met alle ghelegentheydt van dien|Eygentlicke afbeeldinge van het Legher Ed. H. M. Heeren Staten ende sijn Princelijcke Exelentie, met alle ghelegentheydt van dien. Midtsgaders de Afbeeldinghe der Stadt Weesel, ende de om leggende plaetsen, daer hem onse partyen houden]]'' [nieuwsprent], Leyden: Niclaes Geelkerck (als ‘den Marquijs Spinola’). *Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/21 augustus/VVt Ceulen, den 15. Augusti|‘VVt Ceulen, den 15. Augusti’, alinea 6]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2] (als ‘den Marquis Spinola’). *Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/21 augustus/Wt Ceulen den 18 dito|‘Wt Ceulen den 18 dito. [= 18 augustus 1620]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2] (als ‘de Marcquis Spinola’). *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt Franckfoort, den 20 Augusti|‘VVt Franckfoort, den 20 Augusti’, alinea 2, 4 en 5]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘de Marquis Spinola’). *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt Francfoort, den 23 dito|‘VVt Francfoort, den 23 dito. [= 23 augustus 1620]’, alinea 2-3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2] (als ‘de Marquis Spinola’). *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt Ceulen den 25 dito|‘VVt Ceulen den 25 dito. [= 25 augustus 1620]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt der Geunieerde Vorsten Leger, den 12 Septemb.|‘VVt der Geunieerde Vorsten Leger, den 12 Septemb.’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Oppenheym den 12 dito|‘VVt Oppenheym den 12 dito. [= 12 september 1620]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt het Vorsten legher den 14. dito|‘VVt het Vorsten legher den 14. dito. [= 14 september 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 20. dito|‘VVt Franckfoort den 20. dito. [= 20 september 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Franckfoort den 2. October|‘VVt Franckfoort den 2. October’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''., [p.&nbsp;2]. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Franckfoort, den 11. October|‘VVt Franckfoort, den 11. October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al22|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 22]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 3#art1|‘Tydinghe vanden Rijnstroom in Decembris, 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;2-3. *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Franckfort den 23. dito|‘Wt Franckfort den 23. dito. [= 23 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/In de Pfalts|‘In de Pfalts staet alles in vorige terminis, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Den Marck-Grave van Ansbach|‘Den Marck-Grave van Ansbach, heeft eene Apologia laeten uytgaen, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 februari/VVt Francfoort den 18. dito|‘VVt Francfoort den 18. dito. [= 18 februari 1621]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Heylbrun den 16. Februarij|‘Wt Heylbrun den 16. Februarij’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Franckfort den 21. dito|‘Wt Franckfort den 21. dito. [= 21 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Worms den 27. dito|‘Wt Worms den 27. dito. [= 27 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Franckfort den 5. Martij|‘Wt Franckfort den 5. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wtte Paltz den 19. dito|‘Wtte Paltz den 19. dito. [= 19 maart 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt den Pfalts den 2. April|‘VVt den Pfalts den 2. April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/Den Marquis Spinola|‘Den Marquis Spinola […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/21 april/VVt Francfoort den 14. April|‘VVt Francfoort den 14. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/VVt Francfoort den 18. April|‘VVt Francfoort den 18. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/Wt Ceulen, den 20. April|‘Wt Ceulen, den 20. April’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt den Palts den 27. dito|‘VVt den Palts den 27. dito. [= 27 april 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Heylbrun den 13. dito|‘VVt Heylbrun den 13. dito. [= 13 mei 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Ceulen|‘VVt Ceulen’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Den Marquis Spinola|‘Den Marquis Spinola […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. ;Spinola, Filippo (1594-1659) *Anoniem (23 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 oktober (1)#art3|‘VVt Milanen 10 October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (2)#art2|‘Wt Milanen, van leste October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4. ;Talenti, Tommaso (''fl''. 1683) *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Roma den 9 October|‘Roma den 9 October’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Trivulzio, Gian Giacomo Teodoro (1597-1656) *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Milanen den 2 Augusti|‘Milanen den 2 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Milanen den 9 Augusti|‘Milanen den 9 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. == 18e eeuw == ;Altieri, Virginia (1705-voor 1760) *Anoniem (7 januari 1730) [[Amsterdamsche Courant/1730/Nummer 3/Romen den 17 December|‘Romen den 17 December’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de dochter van den Prins Altieri’). ;Ruspoli, Alessandro (1708-1779) *Anoniem (7 januari 1730) [[Amsterdamsche Courant/1730/Nummer 3/Romen den 17 December|‘Romen den 17 December’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Strozzi, Lorenzo Francisco, 1e prins van Forano, 2e hertog van Bagnolo (1674-1742) *Anoniem (7 januari 1730) [[Amsterdamsche Courant/1730/Nummer 3/Florence den 17 December|‘Florence den 17 December’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Verzuso Beretti Landi, Lorenzo (ca. 1654-1725) *Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/’s Gravenhage den 23 January|‘’s Gravenhage den 23 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘den Marquis Beretti Landi’). *Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/’s Gravenhage den 24 January|‘’s Gravenhage den 24 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘de Marquis Beretti Landi’). == 19e eeuw == ;Antonelli, Giacomo (1806-1876) *Anoniem (10 augustus 1867) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 5/Nummer 32/Generaal Dumont|‘Generaal Dumont heeft Rome verlaten, […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&nbsp;2]. ;Corti, Luigi (1823-1888) *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Rome, 23 Dec.|‘Rome, 23 Dec.’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. ;Durando, Giacomo (1807-1894) *Anoniem (17 juli 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 194/Italie|‘Italie’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;2]. ;Garibaldi, Menotti (1840-1903) *Anoniem (10 augustus 1867) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 5/Nummer 32/Men meldt|‘Men meldt, dat, de zoon van Garibaldi […] met twee […] officieren, ll. Zondag Orviedo hebben bezocht […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&nbsp;2]. ;Mazzini, Giuseppe (1805-1872) *Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/Mazzini|‘Mazzini laat gedenkschriften na. […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. ;Minghetti, Marco (1818-1886) *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Parijs 16 Januarij|‘Parijs 16 Januarij’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Passanante, Giovanni (1849-1910) *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Passanante|‘Passanante heeft te kennen gegeven, dat hij zijn advocaat Tarantini zijn verdediging zal opgeven. […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. ;Pellion di Persano, Carlo (1806-1883) *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Rotterdam 17 Januarij|‘Rotterdam 17 Januarij’, alinea 5]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Ratazzi, Urbano (1808-1873) *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Parijs 16 Januarij|‘Parijs 16 Januarij’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Ricasoli, Bettino (1809-1880) *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Parijs 16 Januarij|‘Parijs 16 Januarij’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Scialoja, Antonio (1817-1877) *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Rotterdam 17 Januarij|‘Rotterdam 17 Januarij’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Zeppal, Domenico (1841-1922) *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/Rome, 24 April|‘Rome, 24 April’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. == 20e eeuw == ;Annunzio, Gabriele d’ (1863-1938) *Anoniem (4 januari 1931) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 104/Nummer 33721/Futuristische kookkunst|‘Futuristische kookkunst’]], ''Algemeen Handelsblad'', [eerste blad], [p.&nbsp;1]. ;Giolitti, Giovanni (1842-1928) *Anoniem (10 juli 1910) [[De Maasbode/Jaargang 42/Nummer 10679/Een compromis in den schoolstrijd|‘Een compromis in den schoolstrijd’]], ''De Maasbode'', Ochtendblad, tweede blad, [p.&nbsp;1]. [[Categorie:Hoofdportaal geschiedenis]] 18b32ie97mmylnbomx9r75qxb5ui2fn 104 51301 219088 166078 2026-03-29T12:50:51Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219088 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" /></noinclude>{{dhr|2}} {{C|{{x-larger|{{sp|WETENSCHAPPELIJK BIJBLA}}D.}}}} {{dhr}} {{lijn|5em}} {{dhr|2}} '''Sirius eene dubbelster.'''—Reeds voor verscheidene jaren had {{sc|Bessel}} uit zijne waarnemingen afgeleid, dat Sirius van plaats verandert en dat deze ster, behalve hare eigene beweging, ook nog eene slingerende beweging heeft. Hij had daaruit besloten, dat in de nabijheid van Sirius zich nog een ander hemelligchaam moest bevinden en dat beiden zich om een gemeenschappelijk zwaartepunt bewogen. Daar echter tot dusverre niemand dit hypothetische hemelligchaam had waargenomen, zoo twijfelden vele sterrekundigen aan het werkelijk bestaan daarvan. Thans is die twijfel opgehouden. Den 31 Januarij jl. is voor het eerst de medgezel van Sirius door den heer {{sc|clark}} op het observatorium te Cambridge in Noord-Amerika gezien, met eenen kijker, waarvan het objectief de buitengewoon groote middellijn van 26 E. duimen heeft. Hij vertoont zich als een zeer kleine ster op 10,3 afstand van de hoofdster. Na eenige, aanvankelijk vergeefsche pogingen, is het ook aan {{sc|chacornac}} gelukt haar op het Parijsche observatorium met eenen grooten spiegel-teleskoop van {{sc|leon foucault}} waar te nemen. (''Compt. rendus'', LIV, 25 Mars.). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Erfelijkheid van verkregen blindheid.''' — {{sc|Von baer}} deelde onlangs in de te Göttingen gehouden vergadering van Anthropologen het volgende mede, ten bewijze hoe verkregen hoedanigheden erfelijk kunnen worden. In de stoeterij te Trakehnen, in Oost-Pruissen, was een arabische hengst door onbekende oorzaken blind geworden. Daar hij overigens gezond was en men meende, dat de blindheid aan de voortteling niet in den weg stond en de gezondheid van het overige ligchaam niet van het oog afhankelijk was, zoo werd deze hengst tot dekking van vele merriën gebruikt. Doch reeds onder de eerste nakomelingen kwamen gevallen van blindheid voor en onder de nakomelingen van dezen nog meer, zoodat men zelfs verzocht werd de stoeterij op te heffen, opdat de blindheid der paarden zich niet verder mogt verbreiden. (''Bericht über die Zusammenkunft einiger Anthropologen'' in September 1861, Leipzig, p. 25). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}}<noinclude>{{rh|{{gap}}{{smaller|1862.}}||{{smaller|7}}{{gap}}}}</noinclude> dqiw15zncdgb7gw5p6z1pv4x90us1sh 104 51423 219087 166451 2026-03-29T12:46:34Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219087 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|48|ALBUM DER NATUUR. — WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|}}</noinclude>druppels bevatten van eene vlugtige stof, zooals aetherische olieën, zwavelaether, alkohol of chloroforme. In alle gevallen moet men daarbij zorg dragen, dat deze stof ''met het water in aanraking zij''. Vette olieën in dunne laag op het water gebragt doen de beweging ophouden, en zoo doet ook elke vlugtige olie, zoolang totdat ze verdampt is. Enkele vlugtige stoffen, zooals b.v. benzol, versnellen daarentegen de beweging. Strooit men op het water, waarop een vrij groot stukje kamfer zoo is geplaatst, dat het zich niet bewegen kan, eene dunne laag van eenig poeder, b.v. van ''semen lycopodii'', dan ziet men aan de hoeken en kanten dit straalsgewijs afgesloten worden en in plaats daarvan het water bedekt geraken met wat men een uiterst dun vliesje kamfer zou kunnen noemen. Dit verdampt op eenigen afstand van de bron, doch wordt aanhoudend weder aangevuld. Op die plaatsen neemt de kamfer dan ook veel spoediger af, dan ergens anders. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Incubatie van den python.''' — ín de zitting van 10 Maart l.l., van de ''Académie des Sciences'' te Parijs, herinnerde {{sc|lamarre piquot}}, bij gelegenheid van de aanbieding van een werkje over hetgeen hem zijne reizen voor de natuurlijke historie belangrijks hadden opgeleverd, aan het door hem teerst waargenomen en door {{sc|dumeril}} weersproken, maar later door {{sc|valenciennes}} en anderen bevestigd gevonden feit, dat het wijfje van den Python hare eijeren weken lang met het ligchaam bedekt en ze dus uitbroedt, waarbij eene belangrijke temperatuurverhooging wordt voortgebragt. Naar hetgeen ons uit eene andere bron wordt berigt, had {{sc|bartlett}} in de zitting der ''Zoological society'' te Londen op 28 Februarij l.l., aangaande de incubatie van den python, in de ''Zoological gardens'' aldaar, onder anderen de uitkomsten medegedeeld van de daarbij door hem verrigte thermometrische waarnemingen, die hij later heeft voortgezet, waaruit in het algemeen blijkt, dat het verschil tusschen de temperaturen, die men waarneemt tusschen de windingen van het ligchaam der mannetjes, en die op dezelfde wijze waargenomen bij het broedend wijfje, somwijlen 20° Ft. kan bedragen. Niet altijd evenwel was dit verschil zoo groot. Op den 2 Maart b.v. vond men daar bij het mannetje 76° en bij het broedend wijfje 96° Ft. Op den 25 dier maand was het verschil slechts 10°. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} {{lijn|5em}}{{dhr|2}}<noinclude></noinclude> lpa5r006kn2p72n3buueuolxuflmefc 104 51473 219103 166083 2026-03-29T13:16:56Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|54|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''IJslandsche valken.''' — De valkensoorten, die op het in de geschiedenis der valkenjagt heroemde IJsland inheemsch zijn, zijn twee in getal, t.w. ''Falco gyrofaleo'' (''F. islandicus, Fátki'' der IJslanders), — en ''F. aesalon'' (''F. caesius. Aesalon lithofalco''. Eng. ''merlin''. Deensch ''Dvergfalk'', IJsl. ''smtrill''. Nederd. ''smelleken''). {{sc|Blasius}} onderscheidt ''F. gyrofalco'' in drie soorten: ''F. gyrofalco, arcticus'' en ''candicans''. De drie exemplaren, die {{sc|w, preyer}} op IJsland schoot, waren, naar de beschrijving van {{sc|blasius}}, ''falcones arctici'', doch opmerkelijk was het, dat zij veel grooter waren dan al de noordsche jagtvalken, welke {{sc|Bl}}, gemeten heeft. Tegen de onderscheiding door {{sc|Bl}}, voorgesteld pleit, dat de IJslandsche valkenvangers verzekeren, dat men nu en dan in één nest een wit en een grijs jong vindt. Vroeger bragt de valkenvangst op IJsland jaarlijks wel 2 à 3000 rijksdaalders op. De witte verscheidenheid of soort (''F. candicans''), die vroeger veel talrijker was dan nu ({{sc|preyer}} zag haar slechts eens), wordt sterk vervolgd, daar de Engelschen haar nog duur betalen. Van andere roofvogels bezit IJsland slechts ''Haliaëtos albicilla'' (zeearend) en ''Strix nyctea'' (sneeuw-uil). ({{sc|W. preyer}} ''u. dr''. {{sc|f. zirkel}}, ''Reise nach Island im Sommer'' 1860. Leipz. 1862. S. 384.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Spectraalanalyse.''' — Aan het eind van eene vrij uitvoerige mededeeling in het Maart- en in het Aprilnommer van {{sc|poggendorff's}} ''Annalen'' van dit jaar, aangaande zijne onderzoekingen, waarover wij hier, om niet te wijdloopig te worden, in geene bijzonderheden zullen treden, vat {{sc|simmler}} hetgeen daarvan ten opzigte der praktische aanwending van de spectraalanalyse bekend ís op de volgende wijze zamen: 1. Om eene kleuring der vlam en daardoor een kenmerkend spectrum te kunnen voortbrengen, moet een element in die vlam vlugtig of in eene vlugtige verbinding voorhanden zijn. Vooral de zware metalen kunnen dus alleen in deze laatste verbindingen door de spectraalanalyse worden herkend. 2. Ook eenige nietmetalen en hunne verbindingen (koolwaterstof. Boriumzuur) geven strepen in 't spectrum (''discontinuirliche spectra''). 3. Vele metalloïden, die men naar hunne physische eigenschappen bepaaldelijk tot de metalen zou kunnen rekenen (Arsenicum. Antimonium, Tellurium), geven geene duidelijke heldere strepen in 't spectrum. 4. Slechts die metalen, welke in de electrochemische spanningreeks aan het positive einde voorkomen, de potassoïden dus, schijnen de eenvoudigste, alleen uit een of twee heldere strepen bestaande spectra voort te brengen. Hoe nader de metalen bij het midden dier reeks staan, des te talrijker worden de heldere strepen, die zij geven. De meeste metalen aan het negatieve einde<noinclude></noinclude> b84kct9kwliocshcfozfvd8n192455x 219105 219103 2026-03-29T13:17:22Z DoekeHellema 16849 219105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|54|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''IJslandsche valken.''' — De valkensoorten, die op het in de geschiedenis der valkenjagt heroemde IJsland inheemsch zijn, zijn twee in getal, t.w. ''Falco gyrofaleo'' (''F. islandicus, Fátki'' der IJslanders), — en ''F. aesalon'' (''F. caesius, Aesalon lithofalco''. Eng. ''merlin''. Deensch ''Dvergfalk'', IJsl. ''smtrill''. Nederd. ''smelleken''). {{sc|Blasius}} onderscheidt ''F. gyrofalco'' in drie soorten: ''F. gyrofalco, arcticus'' en ''candicans''. De drie exemplaren, die {{sc|w, preyer}} op IJsland schoot, waren, naar de beschrijving van {{sc|blasius}}, ''falcones arctici'', doch opmerkelijk was het, dat zij veel grooter waren dan al de noordsche jagtvalken, welke {{sc|Bl}}, gemeten heeft. Tegen de onderscheiding door {{sc|Bl}}, voorgesteld pleit, dat de IJslandsche valkenvangers verzekeren, dat men nu en dan in één nest een wit en een grijs jong vindt. Vroeger bragt de valkenvangst op IJsland jaarlijks wel 2 à 3000 rijksdaalders op. De witte verscheidenheid of soort (''F. candicans''), die vroeger veel talrijker was dan nu ({{sc|preyer}} zag haar slechts eens), wordt sterk vervolgd, daar de Engelschen haar nog duur betalen. Van andere roofvogels bezit IJsland slechts ''Haliaëtos albicilla'' (zeearend) en ''Strix nyctea'' (sneeuw-uil). ({{sc|W. preyer}} ''u. dr''. {{sc|f. zirkel}}, ''Reise nach Island im Sommer'' 1860. Leipz. 1862. S. 384.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Spectraalanalyse.''' — Aan het eind van eene vrij uitvoerige mededeeling in het Maart- en in het Aprilnommer van {{sc|poggendorff's}} ''Annalen'' van dit jaar, aangaande zijne onderzoekingen, waarover wij hier, om niet te wijdloopig te worden, in geene bijzonderheden zullen treden, vat {{sc|simmler}} hetgeen daarvan ten opzigte der praktische aanwending van de spectraalanalyse bekend ís op de volgende wijze zamen: 1. Om eene kleuring der vlam en daardoor een kenmerkend spectrum te kunnen voortbrengen, moet een element in die vlam vlugtig of in eene vlugtige verbinding voorhanden zijn. Vooral de zware metalen kunnen dus alleen in deze laatste verbindingen door de spectraalanalyse worden herkend. 2. Ook eenige nietmetalen en hunne verbindingen (koolwaterstof. Boriumzuur) geven strepen in 't spectrum (''discontinuirliche spectra''). 3. Vele metalloïden, die men naar hunne physische eigenschappen bepaaldelijk tot de metalen zou kunnen rekenen (Arsenicum. Antimonium, Tellurium), geven geene duidelijke heldere strepen in 't spectrum. 4. Slechts die metalen, welke in de electrochemische spanningreeks aan het positive einde voorkomen, de potassoïden dus, schijnen de eenvoudigste, alleen uit een of twee heldere strepen bestaande spectra voort te brengen. Hoe nader de metalen bij het midden dier reeks staan, des te talrijker worden de heldere strepen, die zij geven. De meeste metalen aan het negatieve einde<noinclude></noinclude> l7xk3muw6lodqjif2u9ivpidxeijh2j 219106 219105 2026-03-29T13:18:04Z DoekeHellema 16849 219106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|54|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''IJslandsche valken.''' — De valkensoorten, die op het in de geschiedenis der valkenjagt heroemde IJsland inheemsch zijn, zijn twee in getal, t.w. ''Falco gyrofaleo'' (''F. islandicus, Fátki'' der IJslanders), — en ''F. aesalon'' (''F. caesius, Aesalon lithofalco'', Eng. ''merlin''. Deensch ''Dvergfalk'', IJsl. ''smtrill''. Nederd. ''smelleken''). {{sc|Blasius}} onderscheidt ''F. gyrofalco'' in drie soorten: ''F. gyrofalco, arcticus'' en ''candicans''. De drie exemplaren, die {{sc|w, preyer}} op IJsland schoot, waren, naar de beschrijving van {{sc|blasius}}, ''falcones arctici'', doch opmerkelijk was het, dat zij veel grooter waren dan al de noordsche jagtvalken, welke {{sc|Bl}}, gemeten heeft. Tegen de onderscheiding door {{sc|Bl}}, voorgesteld pleit, dat de IJslandsche valkenvangers verzekeren, dat men nu en dan in één nest een wit en een grijs jong vindt. Vroeger bragt de valkenvangst op IJsland jaarlijks wel 2 à 3000 rijksdaalders op. De witte verscheidenheid of soort (''F. candicans''), die vroeger veel talrijker was dan nu ({{sc|preyer}} zag haar slechts eens), wordt sterk vervolgd, daar de Engelschen haar nog duur betalen. Van andere roofvogels bezit IJsland slechts ''Haliaëtos albicilla'' (zeearend) en ''Strix nyctea'' (sneeuw-uil). ({{sc|W. preyer}} ''u. dr''. {{sc|f. zirkel}}, ''Reise nach Island im Sommer'' 1860. Leipz. 1862. S. 384.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Spectraalanalyse.''' — Aan het eind van eene vrij uitvoerige mededeeling in het Maart- en in het Aprilnommer van {{sc|poggendorff's}} ''Annalen'' van dit jaar, aangaande zijne onderzoekingen, waarover wij hier, om niet te wijdloopig te worden, in geene bijzonderheden zullen treden, vat {{sc|simmler}} hetgeen daarvan ten opzigte der praktische aanwending van de spectraalanalyse bekend ís op de volgende wijze zamen: 1. Om eene kleuring der vlam en daardoor een kenmerkend spectrum te kunnen voortbrengen, moet een element in die vlam vlugtig of in eene vlugtige verbinding voorhanden zijn. Vooral de zware metalen kunnen dus alleen in deze laatste verbindingen door de spectraalanalyse worden herkend. 2. Ook eenige nietmetalen en hunne verbindingen (koolwaterstof. Boriumzuur) geven strepen in 't spectrum (''discontinuirliche spectra''). 3. Vele metalloïden, die men naar hunne physische eigenschappen bepaaldelijk tot de metalen zou kunnen rekenen (Arsenicum. Antimonium, Tellurium), geven geene duidelijke heldere strepen in 't spectrum. 4. Slechts die metalen, welke in de electrochemische spanningreeks aan het positive einde voorkomen, de potassoïden dus, schijnen de eenvoudigste, alleen uit een of twee heldere strepen bestaande spectra voort te brengen. Hoe nader de metalen bij het midden dier reeks staan, des te talrijker worden de heldere strepen, die zij geven. De meeste metalen aan het negatieve einde<noinclude></noinclude> tmygkhapfl01odrjhemh3ayss95tfc9 219107 219106 2026-03-29T13:19:12Z DoekeHellema 16849 219107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|54|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''IJslandsche valken.''' — De valkensoorten, die op het in de geschiedenis der valkenjagt heroemde IJsland inheemsch zijn, zijn twee in getal, t.w. ''Falco gyrofaleo'' (''F. islandicus, Fátki'' der IJslanders), — en ''F. aesalon'' (''F. caesius, Aesalon lithofalco'', Eng. ''merlin''. Deensch ''Dvergfalk'', IJsl. ''smtrill'', Nederd. ''smelleken''). {{sc|Blasius}} onderscheidt ''F. gyrofalco'' in drie soorten: ''F. gyrofalco, arcticus'' en ''candicans''. De drie exemplaren, die {{sc|w, preyer}} op IJsland schoot, waren, naar de beschrijving van {{sc|blasius}}, ''falcones arctici'', doch opmerkelijk was het, dat zij veel grooter waren dan al de noordsche jagtvalken, welke {{sc|Bl}}, gemeten heeft. Tegen de onderscheiding door {{sc|Bl}}, voorgesteld pleit, dat de IJslandsche valkenvangers verzekeren, dat men nu en dan in één nest een wit en een grijs jong vindt. Vroeger bragt de valkenvangst op IJsland jaarlijks wel 2 à 3000 rijksdaalders op. De witte verscheidenheid of soort (''F. candicans''), die vroeger veel talrijker was dan nu ({{sc|preyer}} zag haar slechts eens), wordt sterk vervolgd, daar de Engelschen haar nog duur betalen. Van andere roofvogels bezit IJsland slechts ''Haliaëtos albicilla'' (zeearend) en ''Strix nyctea'' (sneeuw-uil). ({{sc|W. preyer}} ''u. dr''. {{sc|f. zirkel}}, ''Reise nach Island im Sommer'' 1860. Leipz. 1862. S. 384.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Spectraalanalyse.''' — Aan het eind van eene vrij uitvoerige mededeeling in het Maart- en in het Aprilnommer van {{sc|poggendorff's}} ''Annalen'' van dit jaar, aangaande zijne onderzoekingen, waarover wij hier, om niet te wijdloopig te worden, in geene bijzonderheden zullen treden, vat {{sc|simmler}} hetgeen daarvan ten opzigte der praktische aanwending van de spectraalanalyse bekend ís op de volgende wijze zamen: 1. Om eene kleuring der vlam en daardoor een kenmerkend spectrum te kunnen voortbrengen, moet een element in die vlam vlugtig of in eene vlugtige verbinding voorhanden zijn. Vooral de zware metalen kunnen dus alleen in deze laatste verbindingen door de spectraalanalyse worden herkend. 2. Ook eenige nietmetalen en hunne verbindingen (koolwaterstof. Boriumzuur) geven strepen in 't spectrum (''discontinuirliche spectra''). 3. Vele metalloïden, die men naar hunne physische eigenschappen bepaaldelijk tot de metalen zou kunnen rekenen (Arsenicum. Antimonium, Tellurium), geven geene duidelijke heldere strepen in 't spectrum. 4. Slechts die metalen, welke in de electrochemische spanningreeks aan het positive einde voorkomen, de potassoïden dus, schijnen de eenvoudigste, alleen uit een of twee heldere strepen bestaande spectra voort te brengen. Hoe nader de metalen bij het midden dier reeks staan, des te talrijker worden de heldere strepen, die zij geven. De meeste metalen aan het negatieve einde<noinclude></noinclude> edo21xygitrlnmnogo8w9wyrbh6fwob 219108 219107 2026-03-29T13:19:47Z DoekeHellema 16849 219108 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|54|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''IJslandsche valken.''' — De valkensoorten, die op het in de geschiedenis der valkenjagt heroemde IJsland inheemsch zijn, zijn twee in getal, t.w. ''Falco gyrofaleo'' (''F. islandicus, Fátki'' der IJslanders), — en ''F. aesalon'' (''F. caesius, Aesalon lithofalco'', Eng. ''merlin''. Deensch ''Dvergfalk'', IJsl. ''smtrill'', Nederd. ''smelleken''). {{sc|Blasius}} onderscheidt ''F. gyrofalco'' in drie soorten: ''F. gyrofalco, arcticus'' en ''candicans''. De drie exemplaren, die {{sc|w. preyer}} op IJsland schoot, waren, naar de beschrijving van {{sc|blasius}}, ''falcones arctici'', doch opmerkelijk was het, dat zij veel grooter waren dan al de noordsche jagtvalken, welke {{sc|Bl}}, gemeten heeft. Tegen de onderscheiding door {{sc|Bl}}, voorgesteld pleit, dat de IJslandsche valkenvangers verzekeren, dat men nu en dan in één nest een wit en een grijs jong vindt. Vroeger bragt de valkenvangst op IJsland jaarlijks wel 2 à 3000 rijksdaalders op. De witte verscheidenheid of soort (''F. candicans''), die vroeger veel talrijker was dan nu ({{sc|preyer}} zag haar slechts eens), wordt sterk vervolgd, daar de Engelschen haar nog duur betalen. Van andere roofvogels bezit IJsland slechts ''Haliaëtos albicilla'' (zeearend) en ''Strix nyctea'' (sneeuw-uil). ({{sc|W. preyer}} ''u. dr''. {{sc|f. zirkel}}, ''Reise nach Island im Sommer'' 1860. Leipz. 1862. S. 384.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Spectraalanalyse.''' — Aan het eind van eene vrij uitvoerige mededeeling in het Maart- en in het Aprilnommer van {{sc|poggendorff's}} ''Annalen'' van dit jaar, aangaande zijne onderzoekingen, waarover wij hier, om niet te wijdloopig te worden, in geene bijzonderheden zullen treden, vat {{sc|simmler}} hetgeen daarvan ten opzigte der praktische aanwending van de spectraalanalyse bekend ís op de volgende wijze zamen: 1. Om eene kleuring der vlam en daardoor een kenmerkend spectrum te kunnen voortbrengen, moet een element in die vlam vlugtig of in eene vlugtige verbinding voorhanden zijn. Vooral de zware metalen kunnen dus alleen in deze laatste verbindingen door de spectraalanalyse worden herkend. 2. Ook eenige nietmetalen en hunne verbindingen (koolwaterstof. Boriumzuur) geven strepen in 't spectrum (''discontinuirliche spectra''). 3. Vele metalloïden, die men naar hunne physische eigenschappen bepaaldelijk tot de metalen zou kunnen rekenen (Arsenicum. Antimonium, Tellurium), geven geene duidelijke heldere strepen in 't spectrum. 4. Slechts die metalen, welke in de electrochemische spanningreeks aan het positive einde voorkomen, de potassoïden dus, schijnen de eenvoudigste, alleen uit een of twee heldere strepen bestaande spectra voort te brengen. Hoe nader de metalen bij het midden dier reeks staan, des te talrijker worden de heldere strepen, die zij geven. De meeste metalen aan het negatieve einde<noinclude></noinclude> p4ehof50xp9efhlgjvno3mvrlspq81z 219109 219108 2026-03-29T13:20:29Z DoekeHellema 16849 219109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|54|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''IJslandsche valken.''' — De valkensoorten, die op het in de geschiedenis der valkenjagt heroemde IJsland inheemsch zijn, zijn twee in getal, t.w. ''Falco gyrofaleo'' (''F. islandicus, Fátki'' der IJslanders), — en ''F. aesalon'' (''F. caesius, Aesalon lithofalco'', Eng. ''merlin''. Deensch ''Dvergfalk'', IJsl. ''smtrill'', Nederd. ''smelleken''). {{sc|Blasius}} onderscheidt ''F. gyrofalco'' in drie soorten: ''F. gyrofalco, arcticus'' en ''candicans''. De drie exemplaren, die {{sc|w. preyer}} op IJsland schoot, waren, naar de beschrijving van {{sc|blasius}}, ''falcones arctici'', doch opmerkelijk was het, dat zij veel grooter waren dan al de noordsche jagtvalken, welke {{sc|BL}}, gemeten heeft. Tegen de onderscheiding door {{sc|Bl}}, voorgesteld pleit, dat de IJslandsche valkenvangers verzekeren, dat men nu en dan in één nest een wit en een grijs jong vindt. Vroeger bragt de valkenvangst op IJsland jaarlijks wel 2 à 3000 rijksdaalders op. De witte verscheidenheid of soort (''F. candicans''), die vroeger veel talrijker was dan nu ({{sc|preyer}} zag haar slechts eens), wordt sterk vervolgd, daar de Engelschen haar nog duur betalen. Van andere roofvogels bezit IJsland slechts ''Haliaëtos albicilla'' (zeearend) en ''Strix nyctea'' (sneeuw-uil). ({{sc|W. preyer}} ''u. dr''. {{sc|f. zirkel}}, ''Reise nach Island im Sommer'' 1860. Leipz. 1862. S. 384.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Spectraalanalyse.''' — Aan het eind van eene vrij uitvoerige mededeeling in het Maart- en in het Aprilnommer van {{sc|poggendorff's}} ''Annalen'' van dit jaar, aangaande zijne onderzoekingen, waarover wij hier, om niet te wijdloopig te worden, in geene bijzonderheden zullen treden, vat {{sc|simmler}} hetgeen daarvan ten opzigte der praktische aanwending van de spectraalanalyse bekend ís op de volgende wijze zamen: 1. Om eene kleuring der vlam en daardoor een kenmerkend spectrum te kunnen voortbrengen, moet een element in die vlam vlugtig of in eene vlugtige verbinding voorhanden zijn. Vooral de zware metalen kunnen dus alleen in deze laatste verbindingen door de spectraalanalyse worden herkend. 2. Ook eenige nietmetalen en hunne verbindingen (koolwaterstof. Boriumzuur) geven strepen in 't spectrum (''discontinuirliche spectra''). 3. Vele metalloïden, die men naar hunne physische eigenschappen bepaaldelijk tot de metalen zou kunnen rekenen (Arsenicum. Antimonium, Tellurium), geven geene duidelijke heldere strepen in 't spectrum. 4. Slechts die metalen, welke in de electrochemische spanningreeks aan het positive einde voorkomen, de potassoïden dus, schijnen de eenvoudigste, alleen uit een of twee heldere strepen bestaande spectra voort te brengen. Hoe nader de metalen bij het midden dier reeks staan, des te talrijker worden de heldere strepen, die zij geven. De meeste metalen aan het negatieve einde<noinclude></noinclude> l9n21xuxc9rx06bu6fg6e91bd9aaxxz 219110 219109 2026-03-29T13:21:01Z DoekeHellema 16849 219110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|54|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''IJslandsche valken.''' — De valkensoorten, die op het in de geschiedenis der valkenjagt heroemde IJsland inheemsch zijn, zijn twee in getal, t.w. ''Falco gyrofaleo'' (''F. islandicus, Fátki'' der IJslanders), — en ''F. aesalon'' (''F. caesius, Aesalon lithofalco'', Eng. ''merlin''. Deensch ''Dvergfalk'', IJsl. ''smtrill'', Nederd. ''smelleken''). {{sc|Blasius}} onderscheidt ''F. gyrofalco'' in drie soorten: ''F. gyrofalco, arcticus'' en ''candicans''. De drie exemplaren, die {{sc|w. preyer}} op IJsland schoot, waren, naar de beschrijving van {{sc|blasius}}, ''falcones arctici'', doch opmerkelijk was het, dat zij veel grooter waren dan al de noordsche jagtvalken, welke {{sc|BL}}, gemeten heeft. Tegen de onderscheiding door {{sc|BL}}, voorgesteld pleit, dat de IJslandsche valkenvangers verzekeren, dat men nu en dan in één nest een wit en een grijs jong vindt. Vroeger bragt de valkenvangst op IJsland jaarlijks wel 2 à 3000 rijksdaalders op. De witte verscheidenheid of soort (''F. candicans''), die vroeger veel talrijker was dan nu ({{sc|preyer}} zag haar slechts eens), wordt sterk vervolgd, daar de Engelschen haar nog duur betalen. Van andere roofvogels bezit IJsland slechts ''Haliaëtos albicilla'' (zeearend) en ''Strix nyctea'' (sneeuw-uil). ({{sc|W. preyer}} ''u. dr''. {{sc|f. zirkel}}, ''Reise nach Island im Sommer'' 1860. Leipz. 1862. S. 384.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Spectraalanalyse.''' — Aan het eind van eene vrij uitvoerige mededeeling in het Maart- en in het Aprilnommer van {{sc|poggendorff's}} ''Annalen'' van dit jaar, aangaande zijne onderzoekingen, waarover wij hier, om niet te wijdloopig te worden, in geene bijzonderheden zullen treden, vat {{sc|simmler}} hetgeen daarvan ten opzigte der praktische aanwending van de spectraalanalyse bekend ís op de volgende wijze zamen: 1. Om eene kleuring der vlam en daardoor een kenmerkend spectrum te kunnen voortbrengen, moet een element in die vlam vlugtig of in eene vlugtige verbinding voorhanden zijn. Vooral de zware metalen kunnen dus alleen in deze laatste verbindingen door de spectraalanalyse worden herkend. 2. Ook eenige nietmetalen en hunne verbindingen (koolwaterstof. Boriumzuur) geven strepen in 't spectrum (''discontinuirliche spectra''). 3. Vele metalloïden, die men naar hunne physische eigenschappen bepaaldelijk tot de metalen zou kunnen rekenen (Arsenicum. Antimonium, Tellurium), geven geene duidelijke heldere strepen in 't spectrum. 4. Slechts die metalen, welke in de electrochemische spanningreeks aan het positive einde voorkomen, de potassoïden dus, schijnen de eenvoudigste, alleen uit een of twee heldere strepen bestaande spectra voort te brengen. Hoe nader de metalen bij het midden dier reeks staan, des te talrijker worden de heldere strepen, die zij geven. De meeste metalen aan het negatieve einde<noinclude></noinclude> dgnr1yt5divlqk1djwm7zwqcjbjvz1m 104 51476 219097 166081 2026-03-29T13:10:33Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219097 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|52|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>hebben er eenige van geopend. Zij bevatten menschelijke geraamten, liggende op den blooten grond op den rug, met het hoofd naar het Oosten, de voeten naar het Westen en de armen langs het ligchaam uitgestrekt. Bij al deze geraamten vond men overblijfselen van herkaauwende dieren, benevens wapenen en andere voorwerpen. De wapenen zijn van been of van ijzer; de versierselen zijn van been, steen of koper; in een tumulus bevonden zich stukken aardewerk, in een anderen brokken van een berkenhouten vat. Al deze tumuli bevatten ''ijzer'', afkomstig van door oxydatie vernielde wapens of andere voorwerpen. Een ander opmerkelijk feit is het volslagen gemis van ''brons''; de metalen versierselen, door {{sc|M}}. en {{sc|von e}}. gevonden, zijn van gegoten koper, even als alle dergelijke voorwerpen, die men in Siberie in de kabinetten van liefhebbers van zeldzaamheden aantreft. — Wat de schedels betreft, niettegenstaande een vrij groot verschil in type, kunnen zij allen gerangschikt worden onder de brachycephalen. Even als de schedels van alle Mongoolsche rassen, bezit de omtrek van de orbita een vierhoekigen vorm. Evenwel gelooven beide reizigers, dat men later verschillende soorten van tumuli in Siberië zal moeten onderscheiden, en dat het voorbarig zijn zou om ze allen aan een en hetzelfde ras toe te schrijven. (''Compt. rend''., Tom. LIV, pag. 559). {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} ''Over zekere nieuwe beweegzenuwen'' van het doorschijnend hoornvlies schreef {{sc|w. kuehne}} aan de ''Académie des Sciences''. Sedert lang kende men zenuwdraden, die in de zelfstandigheid der cornea dringen, maar de ware terminatie er van was onbekend. Waarnemingen op de cornea van kikvorschen hebben geleerd, dat zij, na hun indringen in den omtrek der cornea, hun mergachtig omhulsel en dat van {{sc|schwann}} verliezen en zich verdeelen en onderverdeelen, doch zoo, dat verscheidene secundaire takjes den hoofdtak verlaten onder een regten hoek, waarbij deze laatste niet dunner wordt; — dat voorts de bloote ascylinders, die eindelijk uit deze menigvuldige verdeelingen voortkomen, korrelig worden en zich verbinden met de draden van het protoplasma der hoornvliescellen, zoodat er waarschijnlijk geene enkele hoornvliescel is, die niet middelijk of onmiddelijk met zenuwelementen in verbinding staat. Deze zenuwen nu zijn eene soort van beweegzenuwen, want, wanneer men eene versche cornea van een kikvorsch door een geïnduceerden elektrischen stroom prikkelt, dan trekt zich het protoplasma van de celkern terug en vormt nieuwe filamenten, terwijl andere filamenten verdwijnen, een verschijnsel, dat geheel gelijkt naar de verschijnselen van zamentrekking, die men reeds in de vertakte pigmentcellen van vele dieren heeft waargenomen. Deze verschijnselen vertoonen zich ook dan, wanneer de inductie-stroom slechts op den beneden-<noinclude></noinclude> 21mcin4343hl6bvensdfdjxlt379a49 104 51477 219089 166079 2026-03-29T12:52:04Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219089 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" /> {{rh|50|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''Agamische voortplanting van Daphnia.''' — Uit de afdeeling der Insekten zijn reeds verscheidene soorten bekend, die zich gedurende eene reeks van generatiën zonder paring voortplanten. Het oudst bekende geval is dat der Aphiden. Eerst in den laatsten tijd is het gebleken, dat hetzelfde geldt van de geslachten ''Chermes'' en ''Coccus''. {{sc|Lubbock}} heeft ontdekt, dat de tot de Crustaceeën behoorende ''Daphnia'' zich op gelijke wijze voortplant. Hij nam van den 1 Junij tot den 11 December 1858 negen opvolgende generatiën van enkel vrouwelijke individu's waar. (''Natural History Review'', 1861, Januarij, p. 25). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Tegenwoordig bekende voorwereldlijke Monocotyledonen.''' — De heer {{sc|a. w. stiehler}}, te Quedlinburg, deelt in het ''Neues Jahrb, f. Miner''., 1862. H. 1. S. 49 mede, dat hij bezig is met het schrijven eener ''Synopsis'' van alle tot hiertoe fossil gevonden Monocotyledonen en geeft een overzigt van den inhoud daarvan. Daaruit blijkt, hoe in den loop der laatste jaren de kennis in dit opzigt zich heeft uitgebreid. In 1828 beschreef {{sc|brongniart}} in zijn ''Prodrome d'une histoire des végétaux fossiles'' slechts 35 Monocotyledonen; {{sc|unger}} telde er in 1850 in zijn geschrift: ''Die Pflanzenwelt der Jetztzeit in ihrer historischen Bedeutung'', 163 op. Thans kent men er‚ dank hebben vooral de onderzoekingen van {{sc|osw. heer}} en van {{sc|massalongo}}, reeds 488 soorten. Deze behooren tot 22 levende en 2 uitsluitend voorwereldlijke familiën, en tot 33 levende en 62 fossile geslachten. Van de familiën is die der Palmen, met 120 soorten, het rijkst vertegenwoordigd; dan volgen de Gramineën met 65 en de Cyperaceën met 52 soorten. Hierbij moet men echter in het oog houden, dat, om ligt begrijpelijke redenen, de palmen onder alle Monocotyledonen diegene zijn, welke de meeste kans hadden om bewaard te blijven. Uit de verschillende hoofd-tijdperken kent men de volgende getallen van soorten: {{block center| Kolen- en permische periode{{gap|4em}} 33. </br> Trias {{gap|7em}}{{ditto|periode}} {{gap|4em}} 13.</br> Oolith {{gap|6em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 18.</br> Krijt {{gap|7em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 27.</br> Tertiaire {{gap|5em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 391.</br>}} Hieruit blijkt tevens, dat de vroeger door {{sc|brongniart}} en later nog door anderen verdedigde stelling, dat vóór de krijt-periode geene Monocotyledone planten op aarde bestonden, onjuist was. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Photographie.''' — Van de zeer groote verbreiding der photographie kan het volgende eenig denkbeeld geven. Den 22 Februarij j.l, werd in de optische<noinclude></noinclude> 8n92yzp892b82l0comrhzznzyvx110i 219090 219089 2026-03-29T12:53:52Z DoekeHellema 16849 219090 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" /> {{rh|50|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''Agamische voortplanting van Daphnia.''' — Uit de afdeeling der Insekten zijn reeds verscheidene soorten bekend, die zich gedurende eene reeks van generatiën zonder paring voortplanten. Het oudst bekende geval is dat der Aphiden. Eerst in den laatsten tijd is het gebleken, dat hetzelfde geldt van de geslachten ''Chermes'' en ''Coccus''. {{sc|Lubbock}} heeft ontdekt, dat de tot de Crustaceeën behoorende ''Daphnia'' zich op gelijke wijze voortplant. Hij nam van den 1 Junij tot den 11 December 1858 negen opvolgende generatiën van enkel vrouwelijke individu's waar. (''Natural History Review'', 1861, Januarij, p. 25). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Tegenwoordig bekende voorwereldlijke Monocotyledonen.''' — De heer {{sc|a. w. stiehler}}, te Quedlinburg, deelt in het ''Neues Jahrb. f. Miner''., 1862. H. 1. S. 49 mede, dat hij bezig is met het schrijven eener ''Synopsis'' van alle tot hiertoe fossil gevonden Monocotyledonen en geeft een overzigt van den inhoud daarvan. Daaruit blijkt, hoe in den loop der laatste jaren de kennis in dit opzigt zich heeft uitgebreid. In 1828 beschreef {{sc|brongniart}} in zijn ''Prodrome d'une histoire des végétaux fossiles'' slechts 35 Monocotyledonen; {{sc|unger}} telde er in 1850 in zijn geschrift: ''Die Pflanzenwelt der Jetztzeit in ihrer historischen Bedeutung'', 163 op. Thans kent men er‚ dank hebben vooral de onderzoekingen van {{sc|osw. heer}} en van {{sc|massalongo}}, reeds 488 soorten. Deze behooren tot 22 levende en 2 uitsluitend voorwereldlijke familiën, en tot 33 levende en 62 fossile geslachten. Van de familiën is die der Palmen, met 120 soorten, het rijkst vertegenwoordigd; dan volgen de Gramineën met 65 en de Cyperaceën met 52 soorten. Hierbij moet men echter in het oog houden, dat, om ligt begrijpelijke redenen, de palmen onder alle Monocotyledonen diegene zijn, welke de meeste kans hadden om bewaard te blijven. Uit de verschillende hoofd-tijdperken kent men de volgende getallen van soorten: {{block center| Kolen- en permische periode{{gap|4em}} 33. </br> Trias {{gap|7em}}{{ditto|periode}} {{gap|4em}} 13.</br> Oolith {{gap|6em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 18.</br> Krijt {{gap|7em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 27.</br> Tertiaire {{gap|5em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 391.</br>}} Hieruit blijkt tevens, dat de vroeger door {{sc|brongniart}} en later nog door anderen verdedigde stelling, dat vóór de krijt-periode geene Monocotyledone planten op aarde bestonden, onjuist was. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Photographie.''' — Van de zeer groote verbreiding der photographie kan het volgende eenig denkbeeld geven. Den 22 Februarij j.l, werd in de optische<noinclude></noinclude> mmjnhd542vx2liy2cmbna66nivvc56s 219091 219090 2026-03-29T12:54:27Z DoekeHellema 16849 219091 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" /> {{rh|50|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''Agamische voortplanting van Daphnia.''' — Uit de afdeeling der Insekten zijn reeds verscheidene soorten bekend, die zich gedurende eene reeks van generatiën zonder paring voortplanten. Het oudst bekende geval is dat der Aphiden. Eerst in den laatsten tijd is het gebleken, dat hetzelfde geldt van de geslachten ''Chermes'' en ''Coccus''. {{sc|Lubbock}} heeft ontdekt, dat de tot de Crustaceeën behoorende ''Daphnia'' zich op gelijke wijze voortplant. Hij nam van den 1 Junij tot den 11 December 1858 negen opvolgende generatiën van enkel vrouwelijke individu's waar. (''Natural History Review'', 1861, Januarij, p. 25). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Tegenwoordig bekende voorwereldlijke Monocotyledonen.''' — De heer {{sc|a. w. stiehler}}, te Quedlinburg, deelt in het ''Neues Jahrb. f. Miner''., 1862. H. 1, S. 49 mede, dat hij bezig is met het schrijven eener ''Synopsis'' van alle tot hiertoe fossil gevonden Monocotyledonen en geeft een overzigt van den inhoud daarvan. Daaruit blijkt, hoe in den loop der laatste jaren de kennis in dit opzigt zich heeft uitgebreid. In 1828 beschreef {{sc|brongniart}} in zijn ''Prodrome d'une histoire des végétaux fossiles'' slechts 35 Monocotyledonen; {{sc|unger}} telde er in 1850 in zijn geschrift: ''Die Pflanzenwelt der Jetztzeit in ihrer historischen Bedeutung'', 163 op. Thans kent men er‚ dank hebben vooral de onderzoekingen van {{sc|osw. heer}} en van {{sc|massalongo}}, reeds 488 soorten. Deze behooren tot 22 levende en 2 uitsluitend voorwereldlijke familiën, en tot 33 levende en 62 fossile geslachten. Van de familiën is die der Palmen, met 120 soorten, het rijkst vertegenwoordigd; dan volgen de Gramineën met 65 en de Cyperaceën met 52 soorten. Hierbij moet men echter in het oog houden, dat, om ligt begrijpelijke redenen, de palmen onder alle Monocotyledonen diegene zijn, welke de meeste kans hadden om bewaard te blijven. Uit de verschillende hoofd-tijdperken kent men de volgende getallen van soorten: {{block center| Kolen- en permische periode{{gap|4em}} 33. </br> Trias {{gap|7em}}{{ditto|periode}} {{gap|4em}} 13.</br> Oolith {{gap|6em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 18.</br> Krijt {{gap|7em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 27.</br> Tertiaire {{gap|5em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 391.</br>}} Hieruit blijkt tevens, dat de vroeger door {{sc|brongniart}} en later nog door anderen verdedigde stelling, dat vóór de krijt-periode geene Monocotyledone planten op aarde bestonden, onjuist was. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Photographie.''' — Van de zeer groote verbreiding der photographie kan het volgende eenig denkbeeld geven. Den 22 Februarij j.l, werd in de optische<noinclude></noinclude> gu9ddv7jlycoudjiomz0xe0tl1cus43 219092 219091 2026-03-29T12:56:41Z DoekeHellema 16849 219092 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" /> {{rh|50|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>'''Agamische voortplanting van Daphnia.''' — Uit de afdeeling der Insekten zijn reeds verscheidene soorten bekend, die zich gedurende eene reeks van generatiën zonder paring voortplanten. Het oudst bekende geval is dat der Aphiden. Eerst in den laatsten tijd is het gebleken, dat hetzelfde geldt van de geslachten ''Chermes'' en ''Coccus''. {{sc|Lubbock}} heeft ontdekt, dat de tot de Crustaceeën behoorende ''Daphnia'' zich op gelijke wijze voortplant. Hij nam van den 1 Junij tot den 11 December 1858 negen opvolgende generatiën van enkel vrouwelijke individu's waar. (''Natural History Review'', 1861, Januarij, p. 25). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Tegenwoordig bekende voorwereldlijke Monocotyledonen.''' — De heer {{sc|a. w. stiehler}}, te Quedlinburg, deelt in het ''Neues Jahrb. f. Miner''., 1862. H. 1, S. 49 mede, dat hij bezig is met het schrijven eener ''Synopsis'' van alle tot hiertoe fossil gevonden Monocotyledonen en geeft een overzigt van den inhoud daarvan. Daaruit blijkt, hoe in den loop der laatste jaren de kennis in dit opzigt zich heeft uitgebreid. In 1828 beschreef {{sc|brongniart}} in zijn ''Prodrome d'une histoire des végétaux fossiles'' slechts 35 Monocotyledonen; {{sc|unger}} telde er in 1850 in zijn geschrift: ''Die Pflanzenwelt der Jetztzeit in ihrer historischen Bedeutung'', 163 op. Thans kent men er‚ dank hebben vooral de onderzoekingen van {{sc|osw. heer}} en van {{sc|massalongo}}, reeds 488 soorten. Deze behooren tot 22 levende en 2 uitsluitend voorwereldlijke familiën, en tot 33 levende en 62 fossile geslachten. Van de familiën is die der Palmen, met 120 soorten, het rijkst vertegenwoordigd; dan volgen de Gramineën met 65 en de Cyperaceën met 52 soorten. Hierbij moet men echter in het oog houden, dat, om ligt begrijpelijke redenen, de palmen onder alle Monocotyledonen diegene zijn, welke de meeste kans hadden om bewaard te blijven. Uit de verschillende hoofd-tijdperken kent men de volgende getallen van soorten: {{block center| Kolen- en permische periode{{gap|4em}} 33. </br> Trias {{gap|7em}}{{ditto|periode}} {{gap|4em}} 13.</br> Oolith {{gap|6em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 18.</br> Krijt {{gap|7em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 27.</br> Tertiaire {{gap|5em}} {{ditto|periode}} {{gap|4em}} 391.</br>}} Hieruit blijkt tevens, dat de vroeger door {{sc|brongniart}} en later nog door anderen verdedigde stelling, dat vóór de krijt-periode geene Monocotyledone planten op aarde bestonden, onjuist was. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Photographie.''' — Van de zeer groote verbreiding der photographie kan het volgende eenig denkbeeld geven. Den 22 Februarij j.l. werd in de optische<noinclude></noinclude> mjjpregkvl9j2gdu366z2pxnrqyg1xj 104 52144 219099 166082 2026-03-29T13:12:08Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219099 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD|53}}</noinclude>rand der cornea inwerkt. Er bestaat dus overplanting van de prikkeling door middel van de zenuwen der cornea. Het resultaat is dus, volgens K., dat deze zenuwen, die noch in gevoelsorganen noch in spieren eindigen, eene nieuwe soort van beweegzenuwen zijn. (''Compt. rend''., Tom. LIV, pag. 742). {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Gemengde menschenrassen.''' — In eene vergadering van eenige ethnologen in Sept. 1861 te Göttingen, voerde {{sc|von baer}} onder de voorbeelden van voortdurende vruchtbaarheid na de kruising van verschillende menschenrassen het feit aan, dat, toen de regering der Vereenigde Staten in den laatsten tijd de hoofdelingen van vele stammen van Indianen liet photographeren, het bleek, dat slechts een tiende gedeelte van hen van onvermengde afkomst was. Dit spreekt bepaaldelijk tegen de zoo vaak beweerde zwakheid der halfslachtigen, daar de hoofdeling zijne positie slechts aan zijn physisch of verstandelijk overwigt verschuldigd is. (''Bericht, u.s.w.''). Het is de vraag, of dit laatste altijd het geval is, en bovendien bewijst de redenering niets, tenzij de ouders en grootouders dier hoofdelingen allen van gemengd ras geweest waren, 't geen wij t.a.p. ''niet'' verzekerd vinden. {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Invloed van den nervus vagus op de bewegingen der maag.''' — {{sc|J. ravitsch}} deelt, op grond van talrijke op paarden, honden, katten, konijnen en kikvorschen gedane proeven, de volgende, grootendeels (behalve 5 en 8) die van {{sc|schiff}} tegensprekende stellingen mede: 1. De ''vagus'' is de eenige beweegzenuw van de maag. 2. De doorsnijding der beide ''vagi'' doet altijd de maagbewegingen ophouden. 3. Prikkeling van het peripherisch uiteinde van den doorgesneden ''vagus'' veroorzaakt sterke maagcontractiën. 4. Prikkeling van het maagslijmvlies kan ook na afsnijding der beide ''vagi'' de maagbewegingen onderhouden. 5. De opheffing van de inwerking der ''vagi'' heeft geen invloed op de maagsecretie. 6. Bij herbivoren schijnt normaal het vervoer der voedingstoffen uit de maag in het duodenum slechts het gevolg te zijn van prikkeling van de eindtakken van den ''vagus'' door de op nieuw opgenomen voedingsstoffen. 7. De resorptie in de maag houdt na doorsnijding der ''vagi'' niet op, maar wordt zeer vertraagd, waarschijnlijk door de ophooping van voedingstoffen in de maag. 8. Het gevoel van honger en dorst is geheel onafhankelijk van den ''vagus''. 9. Het braken kan tot stand komen door contractiën der maag alleen, zonder hulp van andere spieren. (''Archiv, f. Anat, u. Physiol''., 1861, 6). {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} {{nop}}<noinclude></noinclude> t4l5vd2bac2taw9ruyg461gondae32m 219101 219099 2026-03-29T13:15:12Z DoekeHellema 16849 219101 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD|53}}</noinclude>rand der cornea inwerkt. Er bestaat dus overplanting van de prikkeling door middel van de zenuwen der cornea. Het resultaat is dus, volgens K., dat deze zenuwen, die noch in gevoelsorganen noch in spieren eindigen, eene nieuwe soort van beweegzenuwen zijn. (''Compt. rend''., Tom. LIV, pag. 742). {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Gemengde menschenrassen.''' — In eene vergadering van eenige ethnologen in Sept. 1861 te Göttingen, voerde {{sc|von baer}} onder de voorbeelden van voortdurende vruchtbaarheid na de kruising van verschillende menschenrassen het feit aan, dat, toen de regering der Vereenigde Staten in den laatsten tijd de hoofdelingen van vele stammen van Indianen liet photographeren, het bleek, dat slechts een tiende gedeelte van hen van onvermengde afkomst was. Dit spreekt bepaaldelijk tegen de zoo vaak beweerde zwakheid der halfslachtigen, daar de hoofdeling zijne positie slechts aan zijn physisch of verstandelijk overwigt verschuldigd is. (''Bericht, u.s.w.''). Het is de vraag, of dit laatste altijd het geval is, en bovendien bewijst de redenering niets, tenzij de ouders en grootouders dier hoofdelingen allen van gemengd ras geweest waren, 't geen wij t.a.p. ''niet'' verzekerd vinden. {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Invloed van den nervus vagus op de bewegingen der maag.''' — {{sc|J. ravitsch}} deelt, op grond van talrijke op paarden, honden, katten, konijnen en kikvorschen gedane proeven, de volgende, grootendeels (behalve 5 en 8) die van {{sc|schiff}} tegensprekende stellingen mede: 1. De ''vagus'' is de eenige beweegzenuw van de maag. 2. De doorsnijding der beide ''vagi'' doet altijd de maagbewegingen ophouden. 3. Prikkeling van het peripherisch uiteinde van den doorgesneden ''vagus'' veroorzaakt sterke maagcontractiën. 4. Prikkeling van het maagslijmvlies kan ook na afsnijding der beide ''vagi'' de maagbewegingen onderhouden. 5. De opheffing van de inwerking der ''vagi'' heeft geen invloed op de maagsecretie. 6. Bij herbivoren schijnt normaal het vervoer der voedingstoffen uit de maag in het ''duodenum'' slechts het gevolg te zijn van prikkeling van de eindtakken van den ''vagus'' door de op nieuw opgenomen voedingsstoffen. 7. De resorptie in de maag houdt na doorsnijding der ''vagi'' niet op, maar wordt zeer vertraagd, waarschijnlijk door de ophooping van voedingstoffen in de maag. 8. Het gevoel van honger en dorst is geheel onafhankelijk van den ''vagus''. 9. Het braken kan tot stand komen door contractiën der maag alleen, zonder hulp van andere spieren. (''Archiv, f. Anat, u. Physiol''., 1861, 6). {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} {{nop}}<noinclude></noinclude> fz3d8j5qxzyg5n65fk98gl7dyim64c6 219102 219101 2026-03-29T13:15:55Z DoekeHellema 16849 219102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD|53}}</noinclude>rand der cornea inwerkt. Er bestaat dus overplanting van de prikkeling door middel van de zenuwen der cornea. Het resultaat is dus, volgens K., dat deze zenuwen, die noch in gevoelsorganen noch in spieren eindigen, eene nieuwe soort van beweegzenuwen zijn. (''Compt. rend''., Tom. LIV, pag. 742). {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Gemengde menschenrassen.''' — In eene vergadering van eenige ethnologen in Sept. 1861 te Göttingen, voerde {{sc|von baer}} onder de voorbeelden van voortdurende vruchtbaarheid na de kruising van verschillende menschenrassen het feit aan, dat, toen de regering der Vereenigde Staten in den laatsten tijd de hoofdelingen van vele stammen van Indianen liet photographeren, het bleek, dat slechts een tiende gedeelte van hen van onvermengde afkomst was. Dit spreekt bepaaldelijk tegen de zoo vaak beweerde zwakheid der halfslachtigen, daar de hoofdeling zijne positie slechts aan zijn physisch of verstandelijk overwigt verschuldigd is. (''Bericht, u.s.w.''). Het is de vraag, of dit laatste altijd het geval is, en bovendien bewijst de redenering niets, tenzij de ouders en grootouders dier hoofdelingen allen van gemengd ras geweest waren, 't geen wij t.a.p. ''niet'' verzekerd vinden. {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Invloed van den nervus vagus op de bewegingen der maag.''' — {{sc|J. ravitsch}} deelt, op grond van talrijke op paarden, honden, katten, konijnen en kikvorschen gedane proeven, de volgende, grootendeels (behalve 5 en 8) die van {{sc|schiff}} tegensprekende stellingen mede: 1. De ''vagus'' is de eenige beweegzenuw van de maag. 2. De doorsnijding der beide ''vagi'' doet altijd de maagbewegingen ophouden. 3. Prikkeling van het peripherisch uiteinde van den doorgesneden ''vagus'' veroorzaakt sterke maagcontractiën. 4. Prikkeling van het maagslijmvlies kan ook na afsnijding der beide ''vagi'' de maagbewegingen onderhouden. 5. De opheffing van de inwerking der ''vagi'' heeft geen invloed op de maagsecretie. 6. Bij herbivoren schijnt normaal het vervoer der voedingstoffen uit de maag in het ''duodenum'' slechts het gevolg te zijn van prikkeling van de eindtakken van den ''vagus'' door de op nieuw opgenomen voedingsstoffen. 7. De resorptie in de maag houdt na doorsnijding der ''vagi'' niet op, maar wordt zeer vertraagd, waarschijnlijk door de ophooping van voedingstoffen in de maag. 8. Het gevoel van honger en dorst is geheel onafhankelijk van den ''vagus''. 9. Het braken kan tot stand komen door contractiën der maag alleen, zonder hulp van andere spieren. (''Archiv, f. Anat. u. Physiol''., 1861, 6). {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} {{nop}}<noinclude></noinclude> 7pp1wmy5lex07scn5gu9fdtpbovz6cm 104 52146 219086 165972 2026-03-29T12:43:51Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|47}}</noinclude>damp, zeer wel kan voortgebragt zijn door den nederslag van vocht op zijne platen van steenzout, welke nederslag juist door de toelating der vochtige lucht ontstond. Het is toch reeds uit de proeven van {{sc|melloni}} bekend, dat een uiterst dunne laag van eene waterige oplossing een zeer sterk warmte opslorpend vermogen bezit. {{sc|Tyndall}} daarentegen beweert, dat dit geenszins het geval kan zijn; uit den aard zijner wijze van werken is reeds het ontstaan van zulk een nederslag zeer onwaarschijnlijk, en hij heeft ook zijne klipzoutplaten nooit vochtig gezien. Maar in de experimenteer-methode van zijnen tegenstrever ziet hij twee bronnen van groote dwaling. De uitstralende oppervlakte wordt door de lucht, die er mede in aanraking komt, aanmerkelijk afgekoeld en straalt dus minder warmte uit, zoodra deze in de klok wordt toegelaten, zonder dat daarin de meerdere of mindere droogte dier lucht een merkelijk verschil kan te weeg brengen, en de lucht of het gas, dat in de ruimte stroomt, wordt, bij dat instroomen zelf of eigenlijk op het oogenblik dat dit ophoudt, zamengedrukt en dus verhit, waardoor dan ook eenige warmte aan de daarmede in aanraking zijnde zijde van den bundel wordt medegedeeld. {{sc|Tyndall}} heeft bovendien zijne voornaamste proefnemingen met een aan beide zijden open buis herhaald en daarbij volkomen met de vroegere overeenstemmende uitkomsten verkregen. Voorshands is er dus alle reden om aan deze uitkomsten vertrouwen te schenken<ref>{{sc|T}}. kan, naar het schijnt, in Engeland moeijelijk stukken klipzout van genoegzame grootte en dikte verkrijgen. Hij verklaart aan het slot van het opstel, waarvan ik hier een uittreksel mededeelde, dat eenige ''helder doorschijnende'' stukken van deze zelfstandigheid, een of twee platen b.v. van 7 à 8 Ned, duimen middellijn en 2 à 3 duim dik, hem uiterst welkom zouden zijn. Zouden zulke stukken in Nederland ook voorhanden of te verkrijgen zijn?</ref>. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Bewegingen van stukjes kamfer op water.''' — In de zitting der ''Royal Society'' te Londen van 6 Februari l.l., heeft {{sc|tomlinson}} een aantal proefnemingen beschreven over de als verschijnsel zeer bekende, maar nog naar 't schijnt niet volkomen verklaarde bewegingen van kleine stukjes kamfer, die men strooit op de oppervlakte van eenig water in eene kom of schaal. Het volgende daarvan schijnt ons eene korte vermelding te verdienen. Om deze bewegingen krachtig en duidelijk te doen zijn, moet de oppervlakte des waters volkomen zuiver en helder wezen. De vlugtigheid der kamfer is er de oorzaak van. Stukjes mica, bladtin of papier, zoo noodig eenigzins hol gedrukt of gebogen, zoodat zij op het water drijven, vertoonen dezelfde bewegingen als zij besmeerd zijn met of eenige<noinclude>{{smallrefs}}</noinclude> 9tx1dws5eam7rucgpzu9tlztczmckx4 104 52277 219093 166080 2026-03-29T12:56:56Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219093 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|51}}</noinclude>fabriek van de heeren {{sc|voigtländer}} te Brunswijk een feest gevierd hij gelegenheid der voltooijing van het 10.000{{smaller|^ste}} photographische instrument, dat in die fabriek vervaardigd was. Voor 20 jaren werd deze fabriek opgerigt, zoodat dus gemiddeld jaarlijks 500 werktuigen afgeleverd zijn. Doch in het laatste Jaar alleen bedroeg dit getal 1200, en daar dit cijfer nog beneden het getal der aangevraagde bleef, zoo hebben zij, door toevoeging van eene stoommachine, nu hunne werkplaats verbeterd, zoodat zij in staat zijn jaarlijks 2000 werktuigen te leveren. (''Polyt. Journ''., CLXIII. H. 5, S. 394). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Groot topaas-kristal.''' — Het museum van het berg-instituut te St. Petersburg ontving onlangs een topaas-kristal ten geschenke, zoo groot en schoon als men tot hiertoe nimmer gezien had. Deze topaas is gevonden in de bergen aan de rivier Urulga, in Transbaikalie, en heeft eene wijn-gele kleur. Zijn doorsnede in de rigting van de hoofdas is 28 centim., ongeveer 16 centim. in de rigting van den makrodiagonaal en 12 centim. in de rigting van den brachydiagonaal. Het kristal is in twee stukken gebroken, die te zamen ruim 25 russische ponden wegen. (''Neus Jahrb. f. Miner''., etc., 1862. H. 1. S. 87). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Buitengewone hoeveelheid kinine in eenen kinabast.''' — Hoe weinig men alleen op het uitwendig aanzien over eenen kinabast oordeelen kan, en hoe noodig het daarom is elken bast op zijn gehalte aan kinine te onderzoeken, is op nieuw gebleken uit eene mededeeling van {{sc|guilliermond}} (''Journ, de Pharm. et de Chim.'', 1862, p. 40). Hij vond te midden van eene groote partij calisayakina eenige basten, welke een slecht voorkomen hadden en uitwendig veel geleken op eene soort, die hem bij de proef slechts een gehalte van 0,5 gr. per kilogram had geleverd. Des te meer verbaasd was hij, toen het onderzoek van dezen eerst afgekeurden kinabast leerde, dat daarin op elk kilogram niet minder dan 60 gram kinine bevat was, eene hoeveelheid, grooter dan nog immer in eenigen kinabast is aangetroffen. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Begraafplaatsen der oude bewoners van Siberie.''' — In de zitting van den 10 Maart j.l. der ''Académie des Sciences'' gaf {{sc|rayer}} verslag van een ''Mémoire'', ingezonden door {{sc|meynier}} en {{sc|von eichtal}} en gedateerd uit Barnaoul in het gouvernement Tomsk, in Zuid-Siberië, betrekking hebbende op het ethnologisch vraagstuk der Tschoeden. In geheel Siberië, maar vooral in Zuid-Siberië, vindt men een groot aantal grafheuvels of ''tumuli'', die men daar ''kourgan'' of ''bongor'' heet en die de overlevering toeschrijft aan de Tschoeden. M. en {{sc|von E.}}<noinclude></noinclude> 7d3mlnn6qlik96s8zzsim3bw610cdbh 219094 219093 2026-03-29T12:59:52Z DoekeHellema 16849 219094 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|51}}</noinclude>fabriek van de heeren {{sc|voigtländer}} te Brunswijk een feest gevierd hij gelegenheid der voltooijing van het 10.000{{smaller|^ste}} photographische instrument, dat in die fabriek vervaardigd was. Voor 20 jaren werd deze fabriek opgerigt, zoodat dus gemiddeld jaarlijks 500 werktuigen afgeleverd zijn. Doch in het laatste Jaar alleen bedroeg dit getal 1200, en daar dit cijfer nog beneden het getal der aangevraagde bleef, zoo hebben zij, door toevoeging van eene stoommachine, nu hunne werkplaats verbeterd, zoodat zij in staat zijn jaarlijks 2000 werktuigen te leveren. (''Polyt. Journ''., CLXIII, H. 5, S. 394). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Groot topaas-kristal.''' — Het museum van het berg-instituut te St. Petersburg ontving onlangs een topaas-kristal ten geschenke, zoo groot en schoon als men tot hiertoe nimmer gezien had. Deze topaas is gevonden in de bergen aan de rivier Urulga, in Transbaikalie, en heeft eene wijn-gele kleur. Zijn doorsnede in de rigting van de hoofdas is 28 centim., ongeveer 16 centim. in de rigting van den makrodiagonaal en 12 centim. in de rigting van den brachydiagonaal. Het kristal is in twee stukken gebroken, die te zamen ruim 25 russische ponden wegen. (''Neus Jahrb. f. Miner''., etc., 1862. H. 1. S. 87). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Buitengewone hoeveelheid kinine in eenen kinabast.''' — Hoe weinig men alleen op het uitwendig aanzien over eenen kinabast oordeelen kan, en hoe noodig het daarom is elken bast op zijn gehalte aan kinine te onderzoeken, is op nieuw gebleken uit eene mededeeling van {{sc|guilliermond}} (''Journ, de Pharm. et de Chim.'', 1862, p. 40). Hij vond te midden van eene groote partij calisayakina eenige basten, welke een slecht voorkomen hadden en uitwendig veel geleken op eene soort, die hem bij de proef slechts een gehalte van 0,5 gr. per kilogram had geleverd. Des te meer verbaasd was hij, toen het onderzoek van dezen eerst afgekeurden kinabast leerde, dat daarin op elk kilogram niet minder dan 60 gram kinine bevat was, eene hoeveelheid, grooter dan nog immer in eenigen kinabast is aangetroffen. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Begraafplaatsen der oude bewoners van Siberie.''' — In de zitting van den 10 Maart j.l. der ''Académie des Sciences'' gaf {{sc|rayer}} verslag van een ''Mémoire'', ingezonden door {{sc|meynier}} en {{sc|von eichtal}} en gedateerd uit Barnaoul in het gouvernement Tomsk, in Zuid-Siberië, betrekking hebbende op het ethnologisch vraagstuk der Tschoeden. In geheel Siberië, maar vooral in Zuid-Siberië, vindt men een groot aantal grafheuvels of ''tumuli'', die men daar ''kourgan'' of ''bongor'' heet en die de overlevering toeschrijft aan de Tschoeden. M. en {{sc|von E.}}<noinclude></noinclude> kcj5fh3ufi464n8viv1c9mbk1pqonhh 219095 219094 2026-03-29T13:01:33Z DoekeHellema 16849 219095 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|51}}</noinclude>fabriek van de heeren {{sc|voigtländer}} te Brunswijk een feest gevierd hij gelegenheid der voltooijing van het 10.000{{smaller|^ste}} photographische instrument, dat in die fabriek vervaardigd was. Voor 20 jaren werd deze fabriek opgerigt, zoodat dus gemiddeld jaarlijks 500 werktuigen afgeleverd zijn. Doch in het laatste Jaar alleen bedroeg dit getal 1200, en daar dit cijfer nog beneden het getal der aangevraagde bleef, zoo hebben zij, door toevoeging van eene stoommachine, nu hunne werkplaats verbeterd, zoodat zij in staat zijn jaarlijks 2000 werktuigen te leveren. (''Polyt. Journ''., CLXIII, H. 5, S. 394). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Groot topaas-kristal.''' — Het museum van het berg-instituut te St. Petersburg ontving onlangs een topaas-kristal ten geschenke, zoo groot en schoon als men tot hiertoe nimmer gezien had. Deze topaas is gevonden in de bergen aan de rivier Urulga, in Transbaikalie, en heeft eene wijn-gele kleur. Zijn doorsnede in de rigting van de hoofdas is 28 centim., ongeveer 16 centim. in de rigting van den makrodiagonaal en 12 centim. in de rigting van den brachydiagonaal. Het kristal is in twee stukken gebroken, die te zamen ruim 25 russische ponden wegen. (''Neus Jahrb. f. Miner''., etc., 1862, H. 1, S. 87). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Buitengewone hoeveelheid kinine in eenen kinabast.''' — Hoe weinig men alleen op het uitwendig aanzien over eenen kinabast oordeelen kan, en hoe noodig het daarom is elken bast op zijn gehalte aan kinine te onderzoeken, is op nieuw gebleken uit eene mededeeling van {{sc|guilliermond}} (''Journ, de Pharm. et de Chim.'', 1862, p. 40). Hij vond te midden van eene groote partij calisayakina eenige basten, welke een slecht voorkomen hadden en uitwendig veel geleken op eene soort, die hem bij de proef slechts een gehalte van 0,5 gr. per kilogram had geleverd. Des te meer verbaasd was hij, toen het onderzoek van dezen eerst afgekeurden kinabast leerde, dat daarin op elk kilogram niet minder dan 60 gram kinine bevat was, eene hoeveelheid, grooter dan nog immer in eenigen kinabast is aangetroffen. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Begraafplaatsen der oude bewoners van Siberie.''' — In de zitting van den 10 Maart j.l. der ''Académie des Sciences'' gaf {{sc|rayer}} verslag van een ''Mémoire'', ingezonden door {{sc|meynier}} en {{sc|von eichtal}} en gedateerd uit Barnaoul in het gouvernement Tomsk, in Zuid-Siberië, betrekking hebbende op het ethnologisch vraagstuk der Tschoeden. In geheel Siberië, maar vooral in Zuid-Siberië, vindt men een groot aantal grafheuvels of ''tumuli'', die men daar ''kourgan'' of ''bongor'' heet en die de overlevering toeschrijft aan de Tschoeden. M. en {{sc|von E.}}<noinclude></noinclude> d58cla8z3q40pzss5m8edf4nextd26r 100 65398 219152 204281 2026-03-29T20:56:04Z Vincent Steenberg 280 +bronnen 219152 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van delen van Italië | afbeelding = Thomas-Seggate-De-principatibvs-Italiæ MG 9406.tif | alt = Titelpagina van Thomas Seggates De principatibvs Italiæ (Leiden, 1631) | beschrijving = Bronnen bij de geschiedenis van delen van Italië en [[w:Provincies van Italië|provincies]] }} == Hertogdom Mantua == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;17e eeuw *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art3al5|‘Wt Weenen 1620’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Romen den 10. November, 1620|‘Wt Romen den 10. November, 1620’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Ferdinando Gonzaga (1587-1626), hertog van Mantua en Montferrat *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al17|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 17]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621|‘VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. == Hertogdom Modena en Reggio == ;Cesare d'Este (1561-1628) *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al20|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 20]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. == Hertogdom Montferrat == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;17e eeuw *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Romen den 10. November, 1620|‘Wt Romen den 10. November, 1620’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621|‘VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === *Zie Mantua == Hertogdom Parma en Piacenza == === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Elisabetta Farnese (1692-1766) *Anoniem (7 januari 1730) [[Amsterdamsche Courant/1730/Nummer 3/Romen den 17 December|‘Romen den 17 December’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de Koningin’). ;Marie Louise van Oostenrijk (1791-1847) *Anoniem (3 januari 1832) [[Leeuwarder Courant/1832/Nummer 1/Parijs, den 24 December|‘Parijs, den 24 December’, alinea 13]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de aarts-hertogin Maria Louisa’). ;Odoardo Farnese (1573-1626) *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘die Cardinael Farnesius’). ;Odoardo Farnese (1612-1646) *Anoniem (17 januari 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 3/Uyt Romen den 12 December, 1644|‘Uyt Romen den 12 December, 1644’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&nbsp;1]. ;Ranuccio I Farnese (1569-1622) *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al19|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 19]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Hertogh van Parma’). == Hertogdom Urbino == ;Francesco Maria II della Rovere (1549-1631) *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al18|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 18]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. == Kerkelijke Staat == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;17e eeuw *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;18e eeuw *Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/Romen den 27 December|‘Romen den 27 December’, alinea 2]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Ludovisi, Orazio (1561-1624) *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Horatius Ludovisius’). ;Orsini, Gian Antonio (1567-1639), hertog van San Gemini *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Hertogh van Sint Gemini’). == Koninkrijk der Beide Siciliën == === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Ferdinand I der Beide Siciliën (1751-1825) *Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Francfort den 6 September|‘Francfort den 6 September’, alinea 6]], ''Leydse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Frans II der Beide Siciliën (1836-1894) *Anoniem ([augustus] 1867) [[De Katholieke Illustratie/Jaargang 1/Nummer 1/Het feestvierende Rome|‘Het feestvierende Rome’]], ''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 1, p.&nbsp;4-6. ;Maria Carolina van Bourbon-Sicilië (1798-1870) *Anoniem (30 juni 1828) [[Leydse Courant/Jaargang 1828/Nummer 78/Hetzelfde dagblad is opgevuld met de berigten van het onthaal, dat Mevrouw de Hertogin van Berry op hare togt door het Koningrijk, ten Noorden en Zuiden van de Loire geniet|‘Hetzelfde dagblad is opgevuld met de berigten van het onthaal, dat Mevrouw de Hertogin van Berry op hare togt door het Koningrijk, ten Noorden en Zuiden van de Loire geniet. […]’]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;2]. == Koninkrijk Lombardije-Venetië == ;Staat van beleg *Anoniem (25 april 1854) [[De Tijd/1854/Nummer 2129/Weenen, 22 April|‘Weenen, 22 April’]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;3]. == Koninkrijk Sardinië == ;Karel Emanuel III van Sardinië *Anoniem (7 februari 1737) [[Oprechte Haerlemsche Courant/Jaargang 1737/Nummer 6/Parijs den 1 February|‘Parijs den 1 February’]], ''Oprechte Haerlemsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Victor Amadeus I van Savoye-Carignano *Anoniem (7 februari 1737) [[Oprechte Haerlemsche Courant/Jaargang 1737/Nummer 6/Parijs den 1 February|‘Parijs den 1 February’]], ''Oprechte Haerlemsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Koninkrijk Sicilië == *Anoniem ([10 februari 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/10 februari/Nederlandtsche tijdinghe den 9. Februarij|‘Nederlandtsche tijdinghe den 9. Februarij’]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''. *Anoniem ([22 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/22 juni/Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren'']. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Maria Cornelia van Oostenrijk (1752-1814) *Anoniem (18 februari 1814) [[Nederlandsche Staatscourant/1814/Nummer 41/Weenen, den 3 Februarij|‘Weenen, den 3 Februarij’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&nbsp;3]. === Historische figuren === ;Doria, Giovanni (1573-1642) *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Cardinael Doria’). == Republiek Genua == *Anoniem (15 juni 1619) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt Venetien den 14. dito|‘VVt Venetien den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 4]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''. *Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Genua den 14 dito|‘Genua den 14 dito. [= 14 januari 1670]’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Doria, Ambrogio (1550-1621), doge van Genua *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621|‘VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘den Hertoch van Doria’). *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Venetien den 5. Februarij, 1621|‘Wt Venetien den 5. Februarij, 1621’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘De Prince Doria’). == Republiek Lucca == *Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art1al2|‘Gheschreuen wt Roomen 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3. == Republiek Venetië == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 17e eeuw ==== *Anoniem (14 juni 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1618/14 juni/VVt Venetien den 1. Junij, Anno 1618|‘VVt Venetien den 1. Junij, Anno 1618’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (22 juni 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1618/22 juni/VVt Venetien den 8. Iunij, Anno 1618|‘VVt Venetien den 8. Iunij, Anno 1618’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (15 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1618/15 november/VVt Venetien den 26. October 1618|‘VVt Venetien den 26. {{SIC|November|October}} 1618’, alinea 3-4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1619/15 mei/VVt Venetien, den 26. April. 1619|‘VVt Venetien, den 26. April. 1619’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1619/15 mei/VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito|‘VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1619/19 juni/VVt Venetien, den 31. May. 1619|‘VVt Venetien, den 31. May. 1619’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'' *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art2al3|‘Wt Venetien den xxvj. Junij 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Venetien, den 2. October, 1620|‘VVt Venetien, den 2. October, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621|‘VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 februari/VVt Venetien, den 8. dito|‘VVt Venetien, den 8. dito. [= 8 februari 1621]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1651/Nummer 8/Wt Venetien den 28 dito|‘Wt Venetien den 28 dito. [= 28 januari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653|‘Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Venetien den 6. Februarij 1621|‘Wt Venetien den 6. Februarij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Venetien den 10. Februarij 1621|‘Wt Venetien den 10. Februarij 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Venetien den 16. dito|‘VVt Venetien den 16. dito. [= 16 maart 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/21 april/VVt Venetien, den 6 April. 1621|‘VVt Venetien, den 6 April. 1621’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. ==== 18e eeuw ==== ;Kloosteropheffing *Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Venetie den 17 January|‘Venetie den 17 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Bataglia, Girolamo (''fl''. 1653) *Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653|‘Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653’, alinea 2]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;1]. ;Corner, Girolamo (1632-1690) *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Venetien den 8 September|‘Venetien den 8 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘generael Cornaro’). ;Foscarini, Girolamo (''fl''. 1653) *Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653|‘Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;1] (als ‘den Generael Foscariny’). ;Mocenigo, Lazzaro (1624-1657) *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Venetien, den 22 dito|‘Wt Venetien, den 22 dito. [= 22 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. ;Morosini, Francesco (1619-1694) *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Venetien, den 22 dito|‘Wt Venetien, den 22 dito. [= 22 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. ;Trevisano, Girolamo (''fl''. 1620-1621) *Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (2)#art3|‘Wt Franckfort’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘den Veneetschen Ambassadeur’). *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/Inkomste des Ambassadeurs van Venetien|‘Inkomste des Ambassadeurs van Venetien’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art3|‘VVt den Haghe den 20. Nouember’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘den extraordinaris Ambassadeur van Venegien’). *Anoniem (25 januari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/25 januari/Wt Venetien den 8. Ianuarij, 1621|‘Wt Venetien den 8. Ianuarij, 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘deser Signeurie [= Venetië] Ambassadeur’). ;Zeno, Antonio *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Venetien, den 22 dito|‘Wt Venetien, den 22 dito. [= 22 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. == Sardinië (eiland) == *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Rotterdam 17 Januarij|‘Rotterdam 17 Januarij’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Toscane == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;17e eeuw *Anoniem (15 juni 1619) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt Venetien den 14. dito|‘VVt Venetien den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 2]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ==== 17e eeuw ==== ;Cosimo II de' Medici (1590-1621) *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art2al2|‘Wt Venetien den xxvj. Junij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al16|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 16]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Venetien den 1. Martij, 1621|‘Wt Venetien den 1. Martij, 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den grooten Hertoch van Florencen’). *Anoniem (27 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/27 maart/Wt Venetien den 8. Martij, 1621|‘Wt Venetien den 8. Martij, 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Hertoch van Florentien’). ;Giovanni de' Medici (1567-1621) *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Venetien den 5. Februarij, 1621|‘Wt Venetien den 5. Februarij, 1621’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘don Gio de Medici’). ==== 19e eeuw ==== ;Johan Salvator van Oostenrijk *Anoniem (12 oktober 1913) [[Het Vaderland/Jaargang 45/Nummer 243/De verkoop van Johann Orth's bibliotheek|‘De verkoop van Johann Orth's bibliotheek’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, B, [p.&nbsp;2]. ;Leopold II van Toscane (1797-1870) *Anoniem (25 april 1854) [[De Tijd/1854/Nummer 2129/Weenen, 22 April|‘Weenen, 22 April’, alinea 3]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;3]. == Valtellina == ;Valtellina-oorlog (1620-1626) *Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/21 augustus/VVt Venetien, den 7. August. 1620|‘VVt Venetien, den 7. August. 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt Venetien, den 14. August. 1620|‘VVt Venetien, den 14. August. 1620’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Venetien, den 4. September. 1620|‘VVt Venetien, den 4. September. 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt Venetien den 4 September|‘VVt Venetien den 4 September’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Venetien den 18. dito|‘VVt Venetien den 18. dito. [= 18 september 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Venetien, den 2. October, 1620|‘VVt Venetien, den 2. October, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/12 december/VVt Venetien, den 20 November, 1620|‘VVt Venetien, den 20 November, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 januari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/25 januari/Wt Venetien den 8. Ianuarij, 1621|‘Wt Venetien den 8. Ianuarij, 1621’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Venetien den 5. Februarij, 1621|‘Wt Venetien den 5. Februarij, 1621’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 februari/VVt Venetien, den 8. dito|‘VVt Venetien, den 8. dito. [= 8 februari 1621]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Venetien den 6. Februarij 1621|‘Wt Venetien den 6. Februarij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/De Tyrannije der Spaengiaerden|‘De Tyrannije der Spaengiaerden bedreven inde Veltolini […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Venetien den 1. Martij, 1621|‘Wt Venetien den 1. Martij, 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Venetien den 12. Meert|‘Wt Venetien den 12. Meert’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Venetien den 16. dito|‘VVt Venetien den 16. dito. [= 16 maart 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/21 april/VVt Zurich den 5. dito|‘VVt Zurich den 5. dito. [= 5 april 1621]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/21 april/VVt Venetien, den 6 April. 1621|‘VVt Venetien, den 6 April. 1621’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/VVt Venetien, den 9. April. 1621|‘VVt Venetien, den 9. April. 1621’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVt Venetien den 25. April|‘VVt Venetien den 25. April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Venetien den 6. dito|‘VVt Venetien den 6. dito. [= 6 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. == Vorstendom Piombino == ;Niccolò Ludovisi (1610-1664), prins van Piombino *Anoniem (17 januari 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 3/Uyt Romen den 12 December, 1644|‘Uyt Romen den 12 December, 1644’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&nbsp;1]. == Overige provincies en regio’s == * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië/Hertogdom Milaan|Milaan]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië/Koninkrijk Napels|Napels]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië/Hertogdom Savoye|Savoye]] == Plaatsen; afzonderlijk == ;Albaragia (= Albosaggia?) *Anoniem (26 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art2al2|‘Wt Ceulen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7. ;Benevento *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Napels den 17 Iuly|‘Napels den 17 Iuly’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Bormio *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Brindisi *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art1al2|‘wt Roomen. Vanden xxvj. Junij. 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3. ;Chiavenna *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art5|‘Vvt Milanen, desen 14. Sept’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7. ;Fossano *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Turin den 2 September|‘Turin den 2 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Fessano’). ;Genua *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’, alinea 8]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Genua den 5 Augusti|‘Genua den 5 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Gorizia *Anoniem (11 mei 1916) [[De Avondpost/1916/Nummer 9512/Avond-editie/De strijd om Goerz|‘De strijd om Goerz’]], ''De Avondpost'', Avond-editie, p.&nbsp;A2. ;Loreto *Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (1)#art2|‘11. September de Venetia, 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-5 (vermeld als ‘onse Lieve Vrouwe van Loretten’). ;Manfredonia *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Roomen, den 19 Augusto, 1620|‘VVt Roomen, den 19 Augusto, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Venetien, den 4. September. 1620|‘VVt Venetien, den 4. September. 1620’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (1)#art2|‘11. September de Venetia, 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-5. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Monfredonia’). ;Messina *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Roomen, den 19 Augusto, 1620|‘VVt Roomen, den 19 Augusto, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. ;Moncalieri *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Turin den 2 September|‘Turin den 2 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Morbegno *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt Venetien den 4 September|‘VVt Venetien den 4 September’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Napels *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Napels den 17 Iuly|‘Napels den 17 Iuly’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Orbassano *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Turin, den 30 dito|‘Wt Turin, den 30 dito. [= 30 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. ;Otranto *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Otrando’). ;Padua *Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art1al2|‘Wt Venetien den 7. Februarij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3. ;Palermo *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Palermo den 7 Augusti|‘Palermo den 7 Augusti’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (7 juli 1941) [[Leeuwarder Courant/Jaargang 190/Nummer 157/Het Italiaansche weermachtbericht|‘Het Italiaansche weermachtbericht’, alinea 5]], ''Leeuwarder Courant'', [eerste blad], [p.&nbsp;3]. ;Porto Azzurro *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Genoua den 9 Octob.|‘Genoua den 9 Octob.’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Reggio Emilia *Anoniem (18 februari 1814) [[Nederlandsche Staatscourant/1814/Nummer 41/Milaan, den 30 Januarij|‘Milaan, den 30 Januarij’, alinea 3]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&nbsp;3]. ;Romano di Lombardia *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Venetien den 9. dito|‘Wt Venetien den 9. dito. [= 9 januari 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Romano’). ;Rome *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Romen den 29 Iuly|‘Romen den 29 Iuly’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 februari 1814) [[Nederlandsche Staatscourant/1814/Nummer 41/Milaan, den 30 Januarij|‘Milaan, den 30 Januarij’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&nbsp;3]. ;Rome; geschiedenis van de joden *Anoniem (20 december 1831) [[Leeuwarder Courant/1831/Nummer 101/Parijs, den 12 December|‘Parijs, den 12 December’, alinea 7]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Rome-Trastevere *Anoniem (15 december 1897) [[De Telegraaf/Jaargang 5/Nummer 1810/Avond-editie/Gemengde Mededeelingen|‘Gemengde Mededeelingen’]], ''De Telegraaf'', Avond-editie, [Eerste blad], [p.&nbsp;1]. ;Saluzzo *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Turin den 2 September|‘Turin den 2 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Savigliano *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Turin den 2 September|‘Turin den 2 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Sondrio *Anoniem (26 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art2al2|‘Wt Ceulen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7. *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt Venetien den 4 September|‘VVt Venetien den 4 September’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Venetien den 18. dito|‘VVt Venetien den 18. dito. [= 18 september 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Tirano *Anoniem ([ca. 20 oktober] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Grisonsche historie des Iaers 1620|''Grisonsche historie des Iaers 1620''. […]]], [Antwerpen]: [Abraham Verhoeven]. ;Trani *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/VVt Roomen, den 3. April. 1621|‘VVt Roomen, den 3. April. 1621’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘Trany’). ;Triëst *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’, alinea 7]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Turijn *Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Franckfort den 31 dito|‘Wt Franckfort den 31 dito. [= 31 mei 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;2]. ;Valenza; Beleg van Valenza, 1656 *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Milanen den 2 Augusti|‘Milanen den 2 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Genua den 5 Augusti|‘Genua den 5 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Milanen den 9 Augusti|‘Milanen den 9 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Venetië *Anoniem (23 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1618/23 november/VVt Venetien den 3. November 1618|‘VVt Venetien den 3. November 1618’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'' *Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/VVt Venetien den 17. April|‘VVt Venetien den 17. April’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Venetien den 5. Februarij, 1621|‘Wt Venetien den 5. Februarij, 1621’, alinea 8]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Vicenza *Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art1al2|‘Wt Venetien den 7. Februarij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3. [[Categorie:Hoofdportaal geschiedenis]] 7490aj1azr88kho8l62pmm3pv0tg5om 219175 219152 2026-03-30T10:17:53Z Vincent Steenberg 280 bronnen toegevoegd/verplaatst 219175 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van delen van Italië | afbeelding = Thomas-Seggate-De-principatibvs-Italiæ MG 9406.tif | alt = Titelpagina van Thomas Seggates De principatibvs Italiæ (Leiden, 1631) | beschrijving = Bronnen bij de geschiedenis van delen van Italië en [[w:Provincies van Italië|provincies]] }} == Hertogdom Modena en Reggio == ;Cesare d'Este (1561-1628) *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al20|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 20]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. == Hertogdom Montferrat == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;17e eeuw *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Romen den 10. November, 1620|‘Wt Romen den 10. November, 1620’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621|‘VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === *Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië/Hertogdom Mantua|Mantua]] == Hertogdom Parma en Piacenza == === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Elisabetta Farnese (1692-1766) *Anoniem (7 januari 1730) [[Amsterdamsche Courant/1730/Nummer 3/Romen den 17 December|‘Romen den 17 December’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de Koningin’). ;Marie Louise van Oostenrijk (1791-1847) *Anoniem (3 januari 1832) [[Leeuwarder Courant/1832/Nummer 1/Parijs, den 24 December|‘Parijs, den 24 December’, alinea 13]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de aarts-hertogin Maria Louisa’). ;Odoardo Farnese (1573-1626) *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘die Cardinael Farnesius’). ;Odoardo Farnese (1612-1646) *Anoniem (17 januari 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 3/Uyt Romen den 12 December, 1644|‘Uyt Romen den 12 December, 1644’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&nbsp;1]. ;Ranuccio I Farnese (1569-1622) *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al19|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 19]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Hertogh van Parma’). == Hertogdom Urbino == ;Francesco Maria II della Rovere (1549-1631) *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al18|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 18]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. == Kerkelijke Staat == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;17e eeuw *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;18e eeuw *Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/Romen den 27 December|‘Romen den 27 December’, alinea 2]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Ludovisi, Orazio (1561-1624) *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Horatius Ludovisius’). ;Orsini, Gian Antonio (1567-1639), hertog van San Gemini *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Hertogh van Sint Gemini’). == Koninkrijk der Beide Siciliën == === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Ferdinand I der Beide Siciliën (1751-1825) *Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Francfort den 6 September|‘Francfort den 6 September’, alinea 6]], ''Leydse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Frans II der Beide Siciliën (1836-1894) *Anoniem ([augustus] 1867) [[De Katholieke Illustratie/Jaargang 1/Nummer 1/Het feestvierende Rome|‘Het feestvierende Rome’]], ''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 1, p.&nbsp;4-6. ;Maria Carolina van Bourbon-Sicilië (1798-1870) *Anoniem (30 juni 1828) [[Leydse Courant/Jaargang 1828/Nummer 78/Hetzelfde dagblad is opgevuld met de berigten van het onthaal, dat Mevrouw de Hertogin van Berry op hare togt door het Koningrijk, ten Noorden en Zuiden van de Loire geniet|‘Hetzelfde dagblad is opgevuld met de berigten van het onthaal, dat Mevrouw de Hertogin van Berry op hare togt door het Koningrijk, ten Noorden en Zuiden van de Loire geniet. […]’]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;2]. == Koninkrijk Lombardije-Venetië == ;Staat van beleg *Anoniem (25 april 1854) [[De Tijd/1854/Nummer 2129/Weenen, 22 April|‘Weenen, 22 April’]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;3]. == Koninkrijk Sardinië == ;Karel Emanuel III van Sardinië *Anoniem (7 februari 1737) [[Oprechte Haerlemsche Courant/Jaargang 1737/Nummer 6/Parijs den 1 February|‘Parijs den 1 February’]], ''Oprechte Haerlemsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Victor Amadeus I van Savoye-Carignano *Anoniem (7 februari 1737) [[Oprechte Haerlemsche Courant/Jaargang 1737/Nummer 6/Parijs den 1 February|‘Parijs den 1 February’]], ''Oprechte Haerlemsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Koninkrijk Sicilië == *Anoniem ([10 februari 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/10 februari/Nederlandtsche tijdinghe den 9. Februarij|‘Nederlandtsche tijdinghe den 9. Februarij’]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''. *Anoniem ([22 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/22 juni/Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren'']. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Maria Cornelia van Oostenrijk (1752-1814) *Anoniem (18 februari 1814) [[Nederlandsche Staatscourant/1814/Nummer 41/Weenen, den 3 Februarij|‘Weenen, den 3 Februarij’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&nbsp;3]. ;Fernández de Portocarrero, Joaquín (1681-1760), onderkoning van Sicilië *Anoniem (7 januari 1730) [[Amsterdamsche Courant/1730/Nummer 3/Florence den 17 December|‘Florence den 17 December’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Doria, Giovanni (1573-1642) *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Cardinael Doria’). == Republiek Genua == *Anoniem (15 juni 1619) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt Venetien den 14. dito|‘VVt Venetien den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 4]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''. *Anoniem (4 februari 1670) [[Amsterdamsche Courant/1670/Nummer 5/Genua den 14 dito|‘Genua den 14 dito. [= 14 januari 1670]’]], ''Amsteldamsche Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Doria, Ambrogio (1550-1621), doge van Genua *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621|‘VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘den Hertoch van Doria’). *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Venetien den 5. Februarij, 1621|‘Wt Venetien den 5. Februarij, 1621’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘De Prince Doria’). == Republiek Lucca == *Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art1al2|‘Gheschreuen wt Roomen 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3. == Republiek Venetië == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 17e eeuw ==== *Anoniem (14 juni 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1618/14 juni/VVt Venetien den 1. Junij, Anno 1618|‘VVt Venetien den 1. Junij, Anno 1618’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (22 juni 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1618/22 juni/VVt Venetien den 8. Iunij, Anno 1618|‘VVt Venetien den 8. Iunij, Anno 1618’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (15 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1618/15 november/VVt Venetien den 26. October 1618|‘VVt Venetien den 26. {{SIC|November|October}} 1618’, alinea 3-4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1619/15 mei/VVt Venetien, den 26. April. 1619|‘VVt Venetien, den 26. April. 1619’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1619/15 mei/VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito|‘VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1619/19 juni/VVt Venetien, den 31. May. 1619|‘VVt Venetien, den 31. May. 1619’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'' *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art2al3|‘Wt Venetien den xxvj. Junij 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Venetien, den 2. October, 1620|‘VVt Venetien, den 2. October, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621|‘VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 februari/VVt Venetien, den 8. dito|‘VVt Venetien, den 8. dito. [= 8 februari 1621]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1651/Nummer 8/Wt Venetien den 28 dito|‘Wt Venetien den 28 dito. [= 28 januari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653|‘Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Venetien den 6. Februarij 1621|‘Wt Venetien den 6. Februarij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Venetien den 10. Februarij 1621|‘Wt Venetien den 10. Februarij 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Venetien den 16. dito|‘VVt Venetien den 16. dito. [= 16 maart 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/21 april/VVt Venetien, den 6 April. 1621|‘VVt Venetien, den 6 April. 1621’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. ==== 18e eeuw ==== ;Kloosteropheffing *Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Venetie den 17 January|‘Venetie den 17 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Bataglia, Girolamo (''fl''. 1653) *Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653|‘Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653’, alinea 2]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;1]. ;Corner, Girolamo (1632-1690) *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Venetien den 8 September|‘Venetien den 8 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘generael Cornaro’). ;Foscarini, Girolamo (''fl''. 1653) *Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653|‘Uyt Venetien, den 24 Ianuary 1653’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;1] (als ‘den Generael Foscariny’). ;Mocenigo, Lazzaro (1624-1657) *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Venetien, den 22 dito|‘Wt Venetien, den 22 dito. [= 22 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. ;Morosini, Francesco (1619-1694) *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Venetien, den 22 dito|‘Wt Venetien, den 22 dito. [= 22 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. ;Trevisano, Girolamo (''fl''. 1620-1621) *Anoniem (25 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/25 september (2)#art3|‘Wt Franckfort’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘den Veneetschen Ambassadeur’). *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/Inkomste des Ambassadeurs van Venetien|‘Inkomste des Ambassadeurs van Venetien’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (28 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 november#art3|‘VVt den Haghe den 20. Nouember’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘den extraordinaris Ambassadeur van Venegien’). *Anoniem (25 januari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/25 januari/Wt Venetien den 8. Ianuarij, 1621|‘Wt Venetien den 8. Ianuarij, 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘deser Signeurie [= Venetië] Ambassadeur’). ;Zeno, Antonio *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Venetien, den 22 dito|‘Wt Venetien, den 22 dito. [= 22 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. == Sardinië (eiland) == *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Rotterdam 17 Januarij|‘Rotterdam 17 Januarij’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Toscane == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;17e eeuw *Anoniem (15 juni 1619) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt Venetien den 14. dito|‘VVt Venetien den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 2]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ==== 17e eeuw ==== ;Cosimo II de' Medici (1590-1621) *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art2al2|‘Wt Venetien den xxvj. Junij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al16|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 16]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Venetien den 1. Martij, 1621|‘Wt Venetien den 1. Martij, 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den grooten Hertoch van Florencen’). *Anoniem (27 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/27 maart/Wt Venetien den 8. Martij, 1621|‘Wt Venetien den 8. Martij, 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Hertoch van Florentien’). ;Giovanni de' Medici (1567-1621) *Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (2)#art3|‘VVt den Punten van de Valtellina 24. October’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-5 (vermeld als ‘don Jan de Medici’). *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Venetien den 5. Februarij, 1621|‘Wt Venetien den 5. Februarij, 1621’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘don Gio de Medici’). ==== 19e eeuw ==== ;Johan Salvator van Oostenrijk *Anoniem (12 oktober 1913) [[Het Vaderland/Jaargang 45/Nummer 243/De verkoop van Johann Orth's bibliotheek|‘De verkoop van Johann Orth's bibliotheek’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, B, [p.&nbsp;2]. ;Leopold II van Toscane (1797-1870) *Anoniem (25 april 1854) [[De Tijd/1854/Nummer 2129/Weenen, 22 April|‘Weenen, 22 April’, alinea 3]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;3]. == Valtellina == ;Valtellina-oorlog (1620-1626) *Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/21 augustus/VVt Venetien, den 7. August. 1620|‘VVt Venetien, den 7. August. 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt Venetien, den 14. August. 1620|‘VVt Venetien, den 14. August. 1620’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Venetien, den 4. September. 1620|‘VVt Venetien, den 4. September. 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt Venetien den 4 September|‘VVt Venetien den 4 September’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Venetien den 18. dito|‘VVt Venetien den 18. dito. [= 18 september 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Venetien, den 2. October, 1620|‘VVt Venetien, den 2. October, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/12 december/VVt Venetien, den 20 November, 1620|‘VVt Venetien, den 20 November, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 januari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/25 januari/Wt Venetien den 8. Ianuarij, 1621|‘Wt Venetien den 8. Ianuarij, 1621’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Venetien den 5. Februarij, 1621|‘Wt Venetien den 5. Februarij, 1621’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 februari/VVt Venetien, den 8. dito|‘VVt Venetien, den 8. dito. [= 8 februari 1621]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Venetien den 6. Februarij 1621|‘Wt Venetien den 6. Februarij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/De Tyrannije der Spaengiaerden|‘De Tyrannije der Spaengiaerden bedreven inde Veltolini […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Venetien den 1. Martij, 1621|‘Wt Venetien den 1. Martij, 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Venetien den 12. Meert|‘Wt Venetien den 12. Meert’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Venetien den 16. dito|‘VVt Venetien den 16. dito. [= 16 maart 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/21 april/VVt Zurich den 5. dito|‘VVt Zurich den 5. dito. [= 5 april 1621]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/21 april/VVt Venetien, den 6 April. 1621|‘VVt Venetien, den 6 April. 1621’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/VVt Venetien, den 9. April. 1621|‘VVt Venetien, den 9. April. 1621’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVt Venetien den 25. April|‘VVt Venetien den 25. April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Roomen den 1. Mey. 1621|‘VVt Roomen den 1. Mey. 1621’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Venetien den 6. dito|‘VVt Venetien den 6. dito. [= 6 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. == Vorstendom Piombino == ;Niccolò Ludovisi (1610-1664), prins van Piombino *Anoniem (17 januari 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 3/Uyt Romen den 12 December, 1644|‘Uyt Romen den 12 December, 1644’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&nbsp;1]. == Overige provincies en regio’s == * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië/Hertogdom Mantua|Mantua]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië/Hertogdom Milaan|Milaan]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië/Koninkrijk Napels|Napels]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië/Hertogdom Savoye|Savoye]] == Plaatsen; afzonderlijk == ;Albaragia (= Albosaggia?) *Anoniem (26 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art2al2|‘Wt Ceulen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7. ;Benevento *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Napels den 17 Iuly|‘Napels den 17 Iuly’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Bormio *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Brindisi *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art1al2|‘wt Roomen. Vanden xxvj. Junij. 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3. ;Chiavenna *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art5|‘Vvt Milanen, desen 14. Sept’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7. ;Fossano *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Turin den 2 September|‘Turin den 2 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Fessano’). ;Genua *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’, alinea 8]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Genua den 5 Augusti|‘Genua den 5 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Gorizia *Anoniem (11 mei 1916) [[De Avondpost/1916/Nummer 9512/Avond-editie/De strijd om Goerz|‘De strijd om Goerz’]], ''De Avondpost'', Avond-editie, p.&nbsp;A2. ;Loreto *Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (1)#art2|‘11. September de Venetia, 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-5 (vermeld als ‘onse Lieve Vrouwe van Loretten’). ;Manfredonia *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Roomen, den 19 Augusto, 1620|‘VVt Roomen, den 19 Augusto, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Venetien, den 4. September. 1620|‘VVt Venetien, den 4. September. 1620’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (1)#art2|‘11. September de Venetia, 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-5. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Monfredonia’). ;Messina *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Roomen, den 19 Augusto, 1620|‘VVt Roomen, den 19 Augusto, 1620’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. ;Moncalieri *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Turin den 2 September|‘Turin den 2 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Morbegno *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt Venetien den 4 September|‘VVt Venetien den 4 September’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Napels *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Napels den 17 Iuly|‘Napels den 17 Iuly’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Orbassano *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Turin, den 30 dito|‘Wt Turin, den 30 dito. [= 30 januari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;1]. ;Otranto *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Romen den 20, Martij 1621|‘VVt Romen den 20. Martij 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Otrando’). ;Padua *Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art1al2|‘Wt Venetien den 7. Februarij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3. ;Palermo *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Palermo den 7 Augusti|‘Palermo den 7 Augusti’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (7 juli 1941) [[Leeuwarder Courant/Jaargang 190/Nummer 157/Het Italiaansche weermachtbericht|‘Het Italiaansche weermachtbericht’, alinea 5]], ''Leeuwarder Courant'', [eerste blad], [p.&nbsp;3]. ;Porto Azzurro *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Genoua den 9 Octob.|‘Genoua den 9 Octob.’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Reggio Emilia *Anoniem (18 februari 1814) [[Nederlandsche Staatscourant/1814/Nummer 41/Milaan, den 30 Januarij|‘Milaan, den 30 Januarij’, alinea 3]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&nbsp;3]. ;Romano di Lombardia *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Venetien den 9. dito|‘Wt Venetien den 9. dito. [= 9 januari 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Romano’). ;Rome *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Romen den 29 Iuly|‘Romen den 29 Iuly’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 februari 1814) [[Nederlandsche Staatscourant/1814/Nummer 41/Milaan, den 30 Januarij|‘Milaan, den 30 Januarij’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&nbsp;3]. ;Rome; geschiedenis van de joden *Anoniem (20 december 1831) [[Leeuwarder Courant/1831/Nummer 101/Parijs, den 12 December|‘Parijs, den 12 December’, alinea 7]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Rome-Trastevere *Anoniem (15 december 1897) [[De Telegraaf/Jaargang 5/Nummer 1810/Avond-editie/Gemengde Mededeelingen|‘Gemengde Mededeelingen’]], ''De Telegraaf'', Avond-editie, [Eerste blad], [p.&nbsp;1]. ;Saluzzo *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Turin den 2 September|‘Turin den 2 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Savigliano *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Turin den 2 September|‘Turin den 2 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Sondrio *Anoniem (26 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art2al2|‘Wt Ceulen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7. *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt Venetien den 4 September|‘VVt Venetien den 4 September’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Venetien den 18. dito|‘VVt Venetien den 18. dito. [= 18 september 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Tirano *Anoniem ([ca. 20 oktober] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Grisonsche historie des Iaers 1620|''Grisonsche historie des Iaers 1620''. […]]], [Antwerpen]: [Abraham Verhoeven]. ;Trani *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/VVt Roomen, den 3. April. 1621|‘VVt Roomen, den 3. April. 1621’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘Trany’). ;Triëst *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Venetien den 18. dito|‘Wt Venetien den 18. dito. [= 18 november 1620]’, alinea 7]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Turijn *Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Franckfort den 31 dito|‘Wt Franckfort den 31 dito. [= 31 mei 1640]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;2]. ;Valenza; Beleg van Valenza, 1656 *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Milanen den 2 Augusti|‘Milanen den 2 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Genua den 5 Augusti|‘Genua den 5 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Milanen den 9 Augusti|‘Milanen den 9 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Venetië *Anoniem (23 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1618/23 november/VVt Venetien den 3. November 1618|‘VVt Venetien den 3. November 1618’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'' *Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/VVt Venetien den 17. April|‘VVt Venetien den 17. April’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Venetien den 5. Februarij, 1621|‘Wt Venetien den 5. Februarij, 1621’, alinea 8]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Vicenza *Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art1al2|‘Wt Venetien den 7. Februarij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3. [[Categorie:Hoofdportaal geschiedenis]] t9ua5fm9uoziwrpho1vddalz3sq8e9s 104 70553 219081 207979 2026-03-29T12:32:00Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||AFBEELDING VAN HEMELLIGCHAMEN.|281}}</noinclude>physische natuur, wij volstrekt niets weten. Het zoude zeker van het uiterste belang wezen, eenige berigten te erlangen omtrent de kern en den staart, die van dag tot dag veranderen, ten einde deze verschillende uitkomsten onderling te kunnen vergelijken, en daartoe zoude buiten eenigen twijfel de photographie verreweg het beste middel wezen, indien namelijk het licht van de kometen sterk genoeg is om op het collodium te werken. Eene vergeefsche poging bij de komeet van Donati in 1858 schrikte {{sc|warren de la rue}} niet af, maar hij deed op nieuw menigvuldige proeven bij de komeet van dit jaar, zoowel met zijnen kijker als met eene portret camera, om haar af te beelden;maar zelfs een blootstellen der collodiumplaat gedurende vijftien minuten (minuten, niet seconden) was ontoereikend om den geringsten indruk te verkrijgen. Hij moest dus wel tot het besluit komen, dat het licht der kometen het gebruik van photographie op deze wijze niet toelaat. III. Heliographie, dat is het afbeelden der zon, was echter steeds het hoofddoel geweest van de proefnemingen met de photoheliographe, en daarom zoude hij nu mededeelen, welke uitkomsten daaromtrent waren verkregen. Hij had eenige proefnemingen laten doen, waaruit volgt, dat, — wanneer voor een beeld der zon van eene gegevene grootte eenmaal de opening des kijkers bepaald is, voldoende om het beeld met eenen genoegzamen graad van scherpheid daar te stellen, — het alsdan geen voordeel oplevert die opening te vergrooten. Dat wil zeggen, er worden niet meer bijzonderheden afgebeeld en het beeld wordt niet scherper, zoodat het naderhand bij het copiëren eene meerdere vergrooting zoude toelaten, dan bij de kleinere opening. Het werd evenzeer proefondervindelijk aangetoond, dat het beeld der zon niet boven eene zekere grens kan vergroot worden door het tweede vergrootglas sterker te nemen. Deze uitkomsten waren geheel in overeenstemming met hetgeen {{sc|warren de la rue}} zich daarvan had voorgesteld; maar met het oog op de betere studie der zonnevlekken, was het toch wenschelijk afbeeldingen der zon te verkrijgen, op veel grootere schaal dan de gewone, zooals de photoheliographe te Kew ze konde leveren. Hij beproefde dus, of het mogelijk zoude zijn, met eenen reflector<noinclude></noinclude> mfslaxymq5b0f3xjev6ez65ibtt4h5n 219082 219081 2026-03-29T12:32:28Z DoekeHellema 16849 219082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||AFBEELDING VAN HEMELLIGCHAMEN.|281}}</noinclude>physische natuur, wij volstrekt niets weten. Het zoude zeker van het uiterste belang wezen, eenige berigten te erlangen omtrent de kern en den staart, die van dag tot dag veranderen, ten einde deze verschillende uitkomsten onderling te kunnen vergelijken, en daartoe zoude buiten eenigen twijfel de photographie verreweg het beste middel wezen, indien namelijk het licht van de kometen sterk genoeg is om op het collodium te werken. Eene vergeefsche poging bij de komeet van Donati in 1858 schrikte {{sc|warren de la rue}} niet af, maar hij deed op nieuw menigvuldige proeven bij de komeet van dit jaar, zoowel met zijnen kijker als met eene portret camera, om haar af te beelden; maar zelfs een blootstellen der collodiumplaat gedurende vijftien minuten (minuten, niet seconden) was ontoereikend om den geringsten indruk te verkrijgen. Hij moest dus wel tot het besluit komen, dat het licht der kometen het gebruik van photographie op deze wijze niet toelaat. III. Heliographie, dat is het afbeelden der zon, was echter steeds het hoofddoel geweest van de proefnemingen met de photoheliographe, en daarom zoude hij nu mededeelen, welke uitkomsten daaromtrent waren verkregen. Hij had eenige proefnemingen laten doen, waaruit volgt, dat, — wanneer voor een beeld der zon van eene gegevene grootte eenmaal de opening des kijkers bepaald is, voldoende om het beeld met eenen genoegzamen graad van scherpheid daar te stellen, — het alsdan geen voordeel oplevert die opening te vergrooten. Dat wil zeggen, er worden niet meer bijzonderheden afgebeeld en het beeld wordt niet scherper, zoodat het naderhand bij het copiëren eene meerdere vergrooting zoude toelaten, dan bij de kleinere opening. Het werd evenzeer proefondervindelijk aangetoond, dat het beeld der zon niet boven eene zekere grens kan vergroot worden door het tweede vergrootglas sterker te nemen. Deze uitkomsten waren geheel in overeenstemming met hetgeen {{sc|warren de la rue}} zich daarvan had voorgesteld; maar met het oog op de betere studie der zonnevlekken, was het toch wenschelijk afbeeldingen der zon te verkrijgen, op veel grootere schaal dan de gewone, zooals de photoheliographe te Kew ze konde leveren. Hij beproefde dus, of het mogelijk zoude zijn, met eenen reflector<noinclude></noinclude> 5pddapohljnvsulufiwlqovoet7czei 104 70554 219083 207980 2026-03-29T12:34:05Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|282|VORDERINGEN IN DE PHOTOGRAPHISCHE|}}</noinclude>zulke grootere afbeeldingen te verkrijgen; maar eene grootere moeijelijkheid veroorzaakte hier het groote gewigt van den noodigen toestel, die op eene ongeschikte plaats aan den kijker moest worden aangebragt; onder anderen was het noodzakelijk het werktuig, dat dienen moest om eene plaat van achttien duim in het vierkant te dragen, op eenen afstand van vier voet van het oculair te bevestigen. Eerst scheen dit bezwaar voor geene oplossing vatbaar te zijn, maar later gelukte het hem toch door het gebruiken van een geschikt tegenwigt en door het ondersteunen van enkele deelen van het werktuig. Maar toen deed zich weder eene andere moeijelijkheid op in de overmatige hitte van het zonnebeeld: immers wanneer dit slechts gedurende zeer korten tijd op de oogenblikkelijke schuif viel, dan werd deze zóó verhit, dat zelfs een gedeelte van den toestel in brand geraakte. Men was nu gedwongen om een valluikje aan te brengen voor de opening van den kijker, dat daarvoor gemakkelijk konde heen en weder bewogen worden, en wel met zoodanige inrigting, dat het geopend werd juist op het oogenblik dat de plotseling photographiërende toestel in werking kwam, en dat het onmiddellijk daarop weder konde worden gesloten. Eindelijk werden deze werktuigkundige zwarigheden gelukkig overwonnen en konde hij zijne proefnemingen beginnen, ten einde den geschiksten vorm te bepalen voor het tweede vergrootglas. Deze waren echter nog verre van geëindigd, en er vielen nog belangrijke zwarigheden te overwinnen, vóórdat men afbeeldingen van zonnevlekken zal kunnen verkrijgen, die den gewenschten graad van scherpte bezitten. Hij had zeer onlangs een gewoon oculair gebezigd als tweede vergrootglas en het digter bij den grooten spiegel gebragt dan voor een volmaakt optisch beeld zoude vereischt worden, opdat daardoor het brandpunt der chemische stralen juist op de plaat zouden vallen; en langs dezen weg had hij eenige afbeeldingen van enkele gedeelten der zon verkregen op eene bijzonder groote schaal, waarbij de middellijn der zon drie voeten zoude bedragen. En deze photopraphieën beloofden reeds veel voor de toekomst, al hadden zij nog niet juist de volmaaktheid bereikt. Daarom meende hij der vergaderde afdeeling geene ondienst te bewijzen door ze haar te vertoonen, liever dan op een meer volmaakt slagen te wachten. {{nop}}<noinclude></noinclude> ccxrhr7p7k8m764qec3xa3zzkkcqflv 104 70555 219085 207982 2026-03-29T12:39:28Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219085 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|284|VORDERINGEN IN DE PHOTOGRAPHISCHE AFBEELDING ENZ.|}}</noinclude>moeten zijn op den tijd en op de beurs van een privaat persoon. Dientengevolge stelde daarop dr. {{sc|robinson}} voor, dat het geheel zoude strooken met de bedoelingen van de British Association, voor deze waarnemingen eene "grant" of toelage te verleenen, welk voorstel door den voorzitter der afdeeling, {{sc|airy}}, met warme bewoordingen werd ondersteund. Deze toelage werd later ook werkelijk bij een besluit van de algemeene commissie op een bedrag van 150 p. st. bepaald, met de magtiging om tevens een verzoek te rigten aan de Royal Society tot geldelijke ondersteuning van dit plan. En dit was weder eene der schoone vruchten van zulk eene vergadering der British Association, waar men niet alleen bijeenkomt om over de wetenschap en hare beoefening te spreken, maar evenzeer, — en dit is zeker niet het minst gewigtige deel harer werkzaamheden, — om aan de wetenschap en aan hare beoefenaars den noodigen steun van persoonlijke medewerking en van geldelijke hulp aan te bieden. En, wanneer men daarbij mannen aantreft, die de noodige kennis en den niet minder noodzakelijken lust tot onderzoeken paren aan genoegzame vrijheid van handelen en zekere ruimte van vrijen, beschikbaren tijd, — dan komt men tot zulke uitkomsten als die van deze Association, hoedanige men, wegens het niet zamenvallen van al deze gunstige omstandigheden, zeker zelden ergens anders aantreft <ref>Terwijl dit opstel reeds ter perse was, verscheen de akademische dissertatie van den heer {{sc| p.j.kaijser}}, getiteld: ''De toepassing der Photographie op de Sterrekunde'', Leiden 1862. Allen die belang stellen in dit onderwerp verwijzen wij daarheen. Zij zullen het daarin historisch en kritisch uiteengezet vinden, maar bovendien eene door den schrijver zelven vervaardigde photographische afbeelding van een gedeelte der maan. {{r|DE REDACTIE.{{gap|3em}}}}</ref>.<noinclude>{{smallrefs}}</noinclude> 7mbh3o47npg1kmoz7v4lvhrgjxvhqsl 104 70556 219084 207981 2026-03-29T12:37:02Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||AFBEELDING VAN HEMELLIGCHAMEN.|283}}</noinclude> En inderdaad, deze photographische afbeeldingen werden dan ook zeer door de tegenwoordige leden bewonderd. Eene daarvan, waarop een gedeelte van den zonnerand voorkwam, gaf den astronomer {{sc|royal}} aanleiding om op te merken, dat zij als bewijsstuk dienen konde in een verschil van meening tusschen hem en {{sc|arago}}; deze laatste toch had beweerd, dat het zonlicht bij den rand niet in sterkte afneemt, maar overal over de geheele zonneschijf ten eenenmale gelijkvormig is. Daarmede had {{sc|airy}} zich volstrekt niet kunnen vereenigen; maar ook na de mededeeling van eenige gronden, waarom het licht der zon zijns inziens naar den rand toe in sterkte moet afnemen, was {{sc|arago}} toch bij zijn gevoelen gebleven. Indien {{sc|arago}} hem, {{sc|airy}}, niet wilde gelooven, hij had redenen voor zijnen twijfel; maar indien hij het getuigenis van deze photographie had kunnen zien, dan zoude hij zeker van gevoelen zijn veranderd: het verminderen van de lichtsterkte naar den rand toe bleek immers ten duidelijkste daaruit. {{sc|Warren de la rue}} ging voort met te verklaren, dat hij de werktuigkundige en scheikundige moeielijkheden overwonnen achtte, met uitzondering nog van het tweede vergrootglas; indien deze zwarigheid zal weggenomen zijn, dan zal men goede afbeeldingen der zon bij eene middellijn van drie voet kunnen verkrijgen met eenen kijker van één voet opening; en dit wel in minder dan een twintigste ({{smaller|{{frac|1|20}}}}) tijdsekonde. Wanneer deze photographische afbeeldingen bij gunstige omstandigheden worden genomen, dan zullen wij stereoskopische afbeeldingen der zonnevlekken kunnen erlangen, die voorzeker een helder licht zullen verspreiden over de natuur dezer verschijnselen. Het scheen hem toe, dat zulke uitkomsten van waarde voor de wetenschap moeten zijn; en dat het wel der moeite waard is zulke photographische berigten omtrent den toestand van den zonnedampkring in betrekking tot zonnevlekken en andere veranderlijke verschijnselen op te zamelen en te bestuderen. Het zoude hem aangenaam zijn het vraagstuk ten einde toe uit te werken en de middelen aan te wijzen om zich van een goeden uitslag te kunnen verzekeren, maar bij eenig nadenken zoude men ligtelijk inzien, dat deze waarnemingen, — indien zij, zooals het behoort, gedurende vele jaren worden voortgezet, — van ernstigen invloed<noinclude></noinclude> gh6n4zxwxls42s70sp4xy0n5nje6o1k 100 84344 219122 217371 2026-03-29T16:08:27Z Vincent Steenberg 280 +bron 219122 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Den Haag | afbeelding = 1570, Map of The Hague by Cornelis Elandts.png | alt = Plattegrond van Den Haag, 1570 | beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Den Haag|geschiedenis van Den Haag]] }} == Algemeen == === Tijdschriften en overige seriële publicaties === *Anoniem (4 juni 1904) [[De Courant/Jaargang 11/Nummer 4361/Haagsch Jaarboekje|‘Haagsch Jaarboekje’]], ''De Courant'', Bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. == Economische en sociale geschiedenis; algemeen == *Anoniem (4 mei 1889) [[Het Vaderland/Jaargang 21/Nummer 105/Het gisteren uitgebracht verslag|‘Het gisteren in de algemeene vergadering van aandeelhouders uitgebracht verslag betreffende de ’s Gravenhaagsche Volksgaarkeukens over 1888 […]’]], ''Het Vaderland'', eerste blad, [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk == === 18e eeuw === *Anoniem (17 december 1784) [[Nederlandsche Courant/1784/Nummer 151/’s Hage den 15 December|‘’s Hage den 15 December’, alinea 2]], ''Nederlandsche Courant'', [p.&nbsp;1]. === 19e eeuw === *[[Den Haag “Bonne Ville de l'Empire” diploma 1813]] === 20e eeuw === ;Feest ter gelegenheid van de verjaardag van prins Hendrik, 19 april 1904 *Anoniem (2 april 1904) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 4/Nummer 93/Avondblad/Het Haagsche Comité voor volksfeesten|‘Het Haagsche Comité voor volksfeesten […]’]], ''De Nieuwe Courant'', Avondblad, [p.&nbsp;2]. == Historische figuren == Hier alleen figuren van uitsluitend plaatselijke betekenis === 19e eeuw === ;Gevers Deynoot, François Gerard Abraham (1814-1882) *Anoniem (15 september 1880) [[Het Vaderland/Jaargang 12/Nummer 218/Spinoza|‘Spinoza’]], ''Het Vaderland'', [eerste blad], [p.&nbsp;2]. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]] [[Categorie:Geschiedenis van Nederland| ]] [[Categorie:Den Haag| ]] fy5zfvuu7zjiosohqs2qijuli02i5g7 104 85295 219153 218941 2026-03-30T06:55:26Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219153 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude>{{x-larger|{{c|XXX.}} {{c|GORGO. DE AREND.}}}} {{lijn|5em}} {{c|{{asc|IN HET ROTSDAL.}}}} Hoog op de rotsen in Lapland lag een oud arendsnest op een terras, dat uitstak uit een steilen bergwand. 't Was van dennetakken gemaakt, die in lagen over elkaar waren gelegd. Jarenlang was het versterkt en bijgebouwd geworden, en nu lag het op de rotsen, een paar meter breed en bijna even hoog als een Lappenhut. De rotswand, waar het arendsnest lag, verhief zich boven een vrij groot dal, dat 's zomers door een troep wilde ganzen werd bewoond. Dat dal was voor hen een voortreffelijk toevluchtsoord. 't Lag zoo tusschen de bergen verborgen, dat er niet velen waren, die 't kenden, niet eens onder de Laplanders. Midden in 't dal lag een klein rond meertje, waarop volop voedsel was voor de jonge gansjes, en op de met gras begroeide meeroevers, die met wilgestruiken en kleine verschrompelde berkjes waren bedekt, lagen de beste broedplaatsen, die een gans maar begeeren kon. Ten allen tijde hadden er arenden boven op de rotsen, en wilde ganzen in het dal gewoond. Ieder jaar roofden de arenden eenige van hen, maar ze wachtten er zich wel voor zóóveel te rooven, dat de wilde ganzen niet meer in het dal zouden durven wonen. Op hun beurt hadden de wilde ganzen niet weinig dienst van de arenden. Roovers waren ze, maar ze hielden andere roovers op een afstand. Een paar jaar voor dat Niels Holgersson met de wilde ganzen rondtrok, stond de oude leidstergans Akka van Kebnekaise op een morgen beneden in het rotsdal naar het arendsnest te kijken. De arenden gingen gewoonlijk even voor zonsopgang op jacht, en alle zomers, die Akka in 't dal had doorgebracht, had ze elken morgen zoo staan wachten op hun uittocht, om te zien of ze in<noinclude></noinclude> ji0m3xqe2xxgq9soyo1141ewdnt172i 104 85296 219154 218942 2026-03-30T06:57:08Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219154 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude>'t dal zouden blijven om daar te jagen, of dat ze weg zouden vliegen naar een ander jachtgebied. Ze behoefde niet lang te wachten, voor de beide statige vogels het rotsterras verlieten. Schoon, maar vreeselijk, zweefden ze voort door de lucht. Ze namen de richting naar de vlakte, en Akka slaakte een zucht van verlichting. De oude leidstergans had opgehouden met eieren te leggen, en jongen groot te brengen, en placht in den zomer den tijd te verdrijven met van het eene ganzennest naar het andere te gaan, en raad te geven over 't broeden en over 't verzorgen van de jongen. Bovendien keek zij uit, niet alleen naar de arenden, maar ook naar rotsvossen, uilen en andere vijanden, die de wilde ganzen en hun jongen konden bedreigen. Tegen den middag begon Akka opnieuw naar de arenden uit te zien. Zoo had ze iederen dag gedaan, alle zomers, dat zij in het dal hag gewoond. Ze zag dadelijk aan hun vlucht of ze een goede jacht hadden gehad, en ze voelde zich dan veilig voor haar troep. Maar dien dag zag zij de arenden niet terugkomen. "Ik word zeker oud en suf," dacht ze, toen ze een poos op hen had gewacht. "De arenden moeten nu toch al lang thuis zijn." Ze keek dien middag naar den bergwand op, en verwachtte de arenden te zien op de scherpe vooruitspringende punt, waar ze gewoonlijk zaten om hun middagslaapje te doen, en ze probeerde hen 's avonds in 't oog te krijgen, als ze in het rotsmeer baadden, maar ze miste ze weer. Ze was zoo gewoon, dat de arenden op dien berg daar boven woonden, dat ze zich niet kon voorstellen, dat ze niet teruggekomen zouden zijn. Den volgenden morgen was Akka vroeg wakker om naar de arenden te turen. Maar ook nu zag zij ze niet. Daarentegen hoorde ze in de stilte van den morgen een kreet, die boos en klagend tegelijk klonk, en die uit het arendsnest scheen te komen. "Zou er werkelijk iets in de war zijn, daar boven in het arendsnest?" dacht ze. Ze sloeg met de vleugels uit, en steeg zoo hoog, dat ze in het arendsnest kon zien. Daar zag ze geen van de beide oude arenden. In 't heele nest lag alleen een half naakt jong, dat om voedsel schreeuwde. Akka daalde langzaam en aarzelend neer naar het arendsnest. Dat was een griezelig oord om te komen. 't Was te zien wat voor roovervolk daar thuis hoorde. In 't nest en op het rotsterras lagen verbleekte beenderen, bloedige veeren, lappen vel, hazekoppen, vogelsnavels en gevederde hoenderpooten. Ook de jonge arend, die daar midden in lag, was terugstootend om te zien met zijn grooten gapenden bek, zijn lomp, donzig lichaam en zijn halklare vleugels, waar de aangroeiende pennen als takken van uitstaken. Eindelijk overwon Akka haar tegenzin, en ging op den rand<noinclude></noinclude> lsokv2llyvims27dc51z78qpt7dlata 104 85297 219155 218943 2026-03-30T06:58:36Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219155 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude>van het nest zitten; maar ze keek onderwijl onrustig naar alle kanten uit, want ze verwachtte ieder oogenblik, dat de oude arenden zouden thuiskomen. "Dat is goed, dat er ten minste eindelijk iemand komt," riep het arendsjong. "Breng me dadelijk eten!" "Nu, nu, maak niet zoo'n haast," zei Akka. "Vertel me eerst, waar je vader en moeder zijn." "Ja, als ik dat maar wist! Ze vlogen gisteren morgen weg, en lieten me een rotsmuis achter, om van te leven, terwijl ze weg waren. Je kunt wel begrijpen, dat die al lang op is. 't Is schande, dat moeder me zoo'n honger laat lijden." Akka begon nu te gelooven, dat de oude arenden wezenlijk waren geschoten, en ze dacht er aan, dat ze, als ze dezen jongen arend dood liet hongeren, misschien voor goed 't heele roovervolk kwijt zou zijn. Maar toch ging het haar aan 't hart een verlaten jong niet te helpen, zoo goed 't haar mogelijk was. "Waar zit je zoo naar te turen?" zei de jonge arend. "Hoor je niet, dat ik eten wil hebben?" Akka sloeg de vleugels uit, en daalde neer op het meertje, beneden in 't dal. Een poos later kwam ze weer naar boven in 't arendsnest, met een jonge zalm in den bek. De jongen arend werd geweldig boos, toen zij den visch voor hem neerlei. "Meen je, dat ik zooiets eten kan!" zei hij, schoof den visch op zij, en probeerde Akka te pikken. "Breng me een hoen of een muis, hoor je!" Nu stak Akka den kop vooruit, en gaf den jongen arend een flinken pik in den nek. "Ik zal je eens wat zeggen," zei de oude gans. "Als ik je eten zal geven, moet jij tevreden zijn, met wat ik je geven kan. Je vader en moeder zijn dood, zoodat zij je niet meer helpen kunnen, maar wil je hier liggen doodhongeren, terwijl je op hoenders en muizen wacht, dan zal ik je dat niet beletten." Toen Akka dit gezegd had, vloog ze weg, en vertoonde zich pas een heele poos later weer bij het nest. De jongen arend had den visch opgegeten, en toen ze er weer een voor hem neerlegde, slokte hij dien dadelijk op hoewel 't aan hem te zien was, dat hij 't allerakeligst vond. Akka had een zwaar werk op zich genomen. De oude arenden vertoonden zich nooit weer, en zij moest alleen het arendsjong al het eten bezorgen, wat hij noodig had. Ze gaf hem visch en kikvorschen en die kost scheen hem goed te bekomen, want hij werd groot en sterk. Hij vergat al gauw zijn ouders, en meende, dat Akka zijn echte moeder was. Akka had hem lief, alsof hij haar eigen kind was. Ze probeerde hem een goede opvoeding<noinclude></noinclude> gpisyifjifztyriq5jo1joh27b2aok7 104 85351 219114 219074 2026-03-29T13:43:52Z Havang(nl) 4330 219114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Havang(nl)" /></noinclude>{{c|{{larger|{{sp|INHOUD.}}}}}} {{r|Bladz.}} INLEIDING I. :$ 1. KERKELIJK (GEESTELIJK) DRAMA. (MYSTERIE EN MIRAKELSPEL.) I. :§ 2. WERELDLIJK DRAMA (ABELE SPELEN, SOTTERNIEN, CLUYTEN) XXXIV. {{dotlist||[[Esmoreit|{{asc|EEN ABEL SPEL VAN ESMOREIT, SCONINCS SONE VAN CECILIEN, ENDE ENE SOTTERNIE DAER NA VOLGHENDE}}]]|{{pli|1|70}}.}}hier beghint die sotternie (LIPPIJN) 60. <br>EEN ABEL SPEL ENDE EEN EDEL DINC VAN DEN HERTOGHE VAN BRUYSWIJC, HOE HI WERT MINNENDE DES ROEDELIOENS DOCHTER VAN ABELANT, ENDE ENE SOTTERNIE NA VOLGHENDE 75. <br>hier beghint die sotternie (BUSKENBLASER) 126. <br>EEN ABEL SPEL VAN LANSELOET VAN DENEMERKEN, HOE HI WERT MINNENDE ENE JONCFROU, DI MET SYNDER MOEDER DIENDE, ENDE ENE SOTTERNIE NA VOLGHENDE 141. <br>Hier beghint die sotternie (HEXE) 183. <br>ENE SOTTE BOERDE ENDE ENE GOEDE SOTTERNIE (DRIE DAGHE HERE) 190. <br>ENE SOTTE BOERDE ENDE ENE GOEDE SOTTERNIE (TRUWANTEN) 210.<noinclude></noinclude> bo6zzlvybtt8tgr9e0hy2l3fhis2t1v 104 85353 219080 219077 2026-03-29T12:06:13Z Havang(nl) 4330 219080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude>{{c|'''EEN ABEL'''<ref>''Abel:'' KILIAEN habilis; DE VRIES, ''Mul. Wb.'' in voce : 1{{sup|e}} geschikt; 2{{sup|e}} handig; 3{{sup|e}} schoon, hupsch, bevallig. Dus primitief abel spel hetzelfde als ''schoon spel'', hier als aan sotternie tegengesteld beteekent het zooveel als ''ernstig tooneelspel''.</ref> '''SPEL VAN ESMOREIT, SCONINCS SONE VAN CECILIEN,'''<br>'''ENDE ENE SOTTERNIE DAER NA VOLGHENDE.'''}} <poem> God, die vander maghet was gheboren, Om dat hi niet en woude laten verloren<ref>''Laten verloren'' d. i. in het verderf laten.</ref> Dat hi met sinen handen hadde ghemaect, Soe woude hi al moeder naect<ref>''Moeder naect'': KIL. nudus prorsus, ut ex matris utero editus, ''geheel naakt''. Dit blijkt o. a. uit ''Vanden Vos Reinaerde'' (ed. {{asc|JONCKBLOET}}){{asc|VS}}. 1244 vlg.: ::::Selve die pape ne wilde niet sparen (''dralen'') ::::Quam uten bedde ''moedernaect'', en vs. 1256 vlg.: Die pape stont .... ::::''Al naect''; V{{asc|ONDEL}}, ''Ovid. Herschepp''. III vs. 220 : ::::Zoo moedernaeckt en bloot als zij geschapen zijn. Van gelijke beteekenis is ''moedereen en moerlyk allien'': {{asc|HOOFT}} ''Warenar'' (ed. DE VRIES) IV 3 : ::::Ick raek in huis, we waeren al ''moerlyk allien'', ::::'t Meisjen was moy, ik had 'et altyt wel mogen zien; of, zooals {{asc|BREEDEROO}} 't heeft ''Griane'' IV 4 : ''moerlijcke-liennigh'': »Ick sel segghen, dat ick dit kindt al ''moerlijcke-liennigh'' uijt de Voolwijck gehaelt heb." Wij hebben nog ''moederziel alleen'' en ''moederzalig alleen'', zie ''Vondel'' (ed. {{asc|VAN LENNEP}}) XI bl. 383. Of ''ziel'' een spottend bijvoegsel is van lateren tijd, zooals {{asc|DE VRIES}} t. a. pl. bl. 199 opmerkt, beslis ik niet.</ref> {{sup|5}}Die doet sterven in rechter trouwen<ref>''In rechter trouwen'' d. i. ''in waarheid''. Ook ''bi rechter trouwe(n)'' en ''en trouwen''. ''Rein''. vs. 1724: ::::::::''Bin rechter trouwe(n)'', ::::Je hads vergheten, lieve neve. ''Renout van Montalbaen'' (ed. {{asc|HOFFMANN V. FALLERSLEBEN}} ''Horae Belgicae'' Pars V) vs. 1371 : ::::Renout antworde saen (''spoedig daarop''): ::::»''en trouwen'', ic sal die vaert (''tocht'') bestaen (''wagen''), ::::alwaendicker bliven doot."</ref>. Nu biddic u, heren ende vrouwen,</poem><noinclude></noinclude> 7tu7uyvnyvg2a9gu64nkw15g22wesi7 104 85354 219079 2026-03-29T12:04:59Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> Dat ghi wilt swighen ende hoeren. Het was<ref>''Het was'' d. i. ''er was''; in 't Hoogd. ''es gab''.</ref> een coninc hier te voeren, In Cecilien was hi gheseten, — {{sup|10}}Verstaet<ref>''Verstaet'' is eene samentrekking van ''verstaat het'' d. i. ''merkt het op''. :''Wonder weten'' d. i. ''eene wonderlijke zaak'' (''res mira'' KIL.) ''kennen, hooren''; Jezus zegt tot Petrus in ''Vanden Levene ons Heren'' (ed. {{asc|VERMEULEN}}) vs. 1389: ::::Noch minen wille ne'' wetstu'' (''kent gij'') niet, en vs. 610: ::::''Wisti'' (''kendet gij'') die boesheit die hi dinct. Ons vers beteekent : »merkt op, dan kunt gij iets hooren, waarvan gij zult staan te kijken."</ref>, so moghdi wonder weten, Ende ghecreech<ref>''Ghecreech'' van ''ghecrighen'', hetzelfde als ''crighen, krijgen''. Zooals bij vele andere werkwoorden heeft hier ''ghe'' geene de minste beteekenis meer.</ref> een kint bi sijn wijf. Maer bi hem hielt hi enen keitijf <ref>''Keitijf'' d. i. ''booswicht'' ('t Fransche ''chétif'', 't Lat. ''captivus'') ; zie {{asc|LITTRÉ}} ''Dictionnaire de la langue française'' in voce.</ref>, Sijns broeder sone<ref>''Broeder sone''. Zie over deze en dergelijke schrijfwijze {{asc|HUYDECOPER}} op ''Stoke'' I blz. 158 vlgg.</ref>, hiet<ref>''Hiet'' d. i. ''hij heette''. Gewone wijze van zeggen: ''Rein''. vs. 98: ::::Doe Isengrijn dit hadde ghesproken, ::::Stont op een hondekijn, hiet Cortois; vg. vs. 287; 602 waar de tegenw. tijd : ''heet'' Lamfroit; 785; 2268 enz. enz. Zie {{asc|HUYDECOPER}} ''Proeve van Taal- en Dichtkunde'' (ed. {{asc|VAN LELYVELD}}) Boek II vs. 626.</ref> Robbrecht, Die dat conincrike na recht {{sup|15}}Alte male<ref>''Alte male'' d. i. ''geheel en al. Roman der Lorreinen'' (ed. {{asc|JONCKBLOET}} onder den titel van ''Karel de Groote en zijne XII Pairs'' in de werken van de ''Vereeniging'' I vs. 545: ::::Otte seide . . . . ::::. . . . . . . . . . ::::Ende heeft ontboden ute thant ::::Met hem altemale sijn lant. Zie ''Mnl. Wb.'' in voce.</ref> soude hebben verworven, Hadde die coninc sonder oer ghestorven. Maer nu wert daer een cnecht<ref>''Cnecht'' d. i. ''kind van het mann. geslacht''. KIL. vertaalt ''knecht, knechtken'' met ''mas, masculus''.</ref> gheboren, Dies Robbrecht hadde groten toren<ref>''Toren'' d. i. ''verdriet''. Verg. het ''Glossarium'' op ''Der Leken Spieghel'' (ed. {{asc|DE VRIES}}). {{asc|STOKE}} V vs. 1030: ::::De (''die'') sulken vreent (''vriend'') hadden verloren ::::Mochtens (''konden daarover'') te rechte hebben ''toren''.</ref> </poem><noinclude></noinclude> ec6nr094zo7gvg00hmmqqpfpwqmyzau 0 85355 219096 2026-03-29T13:02:23Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219096 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Eerste Kamer’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s32" tosection="s32"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] hh2kkzd44p92ldp91yz168gk4uz0kfd 0 85356 219098 2026-03-29T13:11:14Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219098 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘De tocht naar de Gajoe-landen’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s33" tosection="s33"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] 8x0oelmkt1jusfvgljunlo7qu43voqt 104 85357 219100 2026-03-29T13:12:26Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219100 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> Ende int herte groten nijt. {{sup|20}} Nu seldi hier sien in corter tijt, Wat dat den jonghelinc ghesciet, Ende hoe dat hem Robbrecht bracht in swer verdriet, Ende enen Sarrasijn <ref>''Sarrasijn'' d. i. ''Sarraceen.''</ref> heft vercocht, Ende in groten elende brocht<ref>''Brocht'' d. i. ''gebrocht.'' In Groningen wordt ''ge'' nog geregeld geëclipseerd.</ref>, {{sup|25}}Ende oec die moeder, diene droech, Dat si daer na noit en loech<ref>''Loech'' d. i. ''lachte''. In de Middeleeuwen gewoon, later allengs in gebruik geraakt. De Statenvertaling heeft nog ''loeg'' b.v. Gen. XVII vs. 17, maar de sterke vorm wordt door den zwakken verdrongen zoodat het verleden deelwoord ''gelacht'', ''belacht'' en ''uitgelacht'' meer en meer voorkomt.</ref> In twintich jaren daer si lach, Ende noit sonne noch mane en<ref>''Noit-en'' d. i. ''ne-jamais''.</ref> sach : Dat beriet<ref>''Beriet'' van ''beraden'' d. i. ''bezorgen, berokkenen''. Zoo b.v. ''iemand beraden we (wee, leed) ; leet ; noot ; rouwe ; scaden''. Oorspronkelijk heeft het te kennen gegeven: ''den raad tot iets geven'', hetzij aan zichzelven of aan anderen v.d. ''bewerken ten goede en ten kwade''. Zie {{asc|HOFFMANN}} ''Hor. Belg.'' III bl. 127; V bl. 115; ''Gloss. Rein''. in voce; ''Floris ende Blancefloer'' (ed. {{asc|HOFFMANN}} ''Hor. Belg.'' III) vs. 757: ::::Dit heeft beraden die lede nyt ; ::::Hi si vermaledijt (''vervloekt'') diet (''die het'') ''beriet''.</ref> her Robbrecht al. {{sup|30}}Nu swijt, ende merct hoet begennen sal. {{gap|5em}}{{sp|Robbrecht}}. Ay mi ! ay mi der leider<ref>''Leider'' d. i. ''hatelijk, verwenscht. Lede segghen is hatelijkheden debiteeren.'' Als bijv. naamw. nog in: »met leede oogen." Leed staat in 't Mnl. tegenover ''lief'' in ''leed hebben'', b.v. {{asc|MAERLANT}} ''Rijmbijbel'' (ed. {{asc|DAVID}}) vs. 8075 : ::::Je wane duse (''dat gij haar'' d. i. ''mijne dochter'') hads leet, ::::Dies ghavicse dinen vrient ghereet. ''Leder hebben'' is ''nog meer haten'': t. a. pl. vs. 27134 ; ''leet werden'' en ''leder werden'' beteekenen ''gehaat'' en ''gehater worden''. Verg. {{asc|CLIGNETT}} ''Bijdragen tot de oude Nederlandsche Letterkunde'' bl. 198 vlgg.</ref> gheboert ! Die hier nu es comen voert<ref>''Comen voert'' d. i. ''gebeurd'' eig. ''te voorschijn gekomen''.</ref> Van Esmoreit den neve mijn: Ic waende wel coninc hebben ghesijn<ref>''Ghesijn'' d. i. ''geweest'', verl. deelw. van ''sijn'', in den regel vervoegd met hebben als hulpwerkwoord: ''L. Sp. Gloss.'' in voce.</ref>, </poem><noinclude></noinclude> nxhueyydqflberkdz44jh254tl3xjri 0 85358 219111 2026-03-29T13:22:45Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219111 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Uitbreidingsplan’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s34" tosection="s34"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] rhlnuo1m3r14xa7luh0in860xlyh9vl 104 85359 219112 2026-03-29T13:38:00Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> {{sup|35}}Als mijn oem hadde ghelaten dlijf<ref>''Dlijf'' d. i. het leven zooals in het Nnl. ''lijfs''behoud. In die beteekenis ook in uitdrukkingen als de vlgg.: ''te live bliven, in het leven blijven; te live houden, in het leven houden; vanden live bliven, om 't leven komen; van den live scheiden of varen, sterven, van den live sijn, L. Sp.'' I 47 vs. 35 is ''gestorven zijn''. Het beteekent ook wat tegenwoordig ''lijf'' alleen is nam. ''lichaam'', blijkbaar uit eene plaats als deze: ''Beatrijs'' (ed. {{asc|JONCKBLOET}}) vs. 441 vlgg.: ::::Wat salic doen, elendech wijf ? ::::Je moet beide ''siele'' ende ''lijf'' ::::Bevlecken met sondeghen daden. Verder is ''afflijvich'' zooveel als ''dood''.</ref>! Nu heeft hi al bi sijn wijf Een kint ghecreghen, die oude viliaert<ref>''Viliaert'' d. i. ''vieillard, grijskop''.</ref>. O Cecilien, edel bogaert<ref>''Bogaert'' d. i. niet ''boomgaard'' maar ''lusthof''. Verg. de beschrijving van zulk een ''bogaert'' in ''Floris'' vs. 2531 vlgg. Wie er in was, vs. 2583: ::::Hi soude wanen sijn int paradijs.</ref>, Edel foreest<ref>''Foreest'' heeft veel uitgebreider beteekenis dan 't Fransche ''forêt'', dat wel hetzelfde woord zal wezen, al beweert {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' I bl. 221 het tegendeel. Niet alleen bosch geeft het te kennen en dit toont {{asc|HUYD}}. evident aan maar »de naam van foreest strekte zich ook uit over ''Wateren en Rivieren''", zie blz. 219 t. a. pl.</ref>, edel rijc, 40 Ic moet bliven ewelijc, Edel foreest, van di bastaert<ref>''Bastaert'' d. i. — zooals {{asc|VERWIJS}} ''Bloemlezing'' IV bl. 97 het verklaart — ''verstoken''. Van bastaarden toch geldt, dat (''Der Minnen Loep'' (ed. LEENDERTS) vs. 408): ::::Ten erve en hebben sij ghenen recht. Een bastaard is dus een ''onecht kind''; ook: ''quâ bastaard van het erfdeel verstoken''; eindelijk ''verstoken'' in het algemeen. W{{asc|EILAND}} haalt in voce ''bastaard'' aan: ''bastaard maken voor onterven'', en ''bastaardmaking voor onterving''.</ref>: Dies<ref>Lees hier: ''Dies es m. h. a. b.''</ref> mijn herte alsoe beswaert Dat mi inbringhen <ref>''Inbringhen'': {{asc|KIL}}. ''inferre, introducere''; {{asc|VAN DER SCHUEREN}} ''Teuthonista'' (ed. {{asc|CLIGNETT}}) stelt 't op ééne lijn met ''indraghen, invoeren, inleyden'' hier is het ''veroorzaken''. :''Dat'' is eene samentrekking van ''dat het''.</ref> sal de doet. Maer bi den here die mi gheboetsf<ref>''Maer bi den here die mi gheboet'' d. i. ''bij God, der mir ze lebene gebôt, die mij in het leven heeft geroepen''. Verg. de aanteekening van {{asc|JONCKBLOET}} op vs. 6913 van ''Walewein'' (II, bl. 292/3). ''Gheboet'' behoort als onvolm. tijd, niet als verl. deelw., te worden opgevat.</ref>, </poem><noinclude></noinclude> mmx6248h4ctoozlv765vvl9wx2fei69 219194 219112 2026-03-30T11:13:01Z Havang(nl) 4330 219194 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> {{sup|35}}Als mijn oem hadde ghelaten dlijf<ref>''Dlijf'' d. i. het leven zooals in het Nnl. ''lijfs''behoud. In die beteekenis ook in uitdrukkingen als de vlgg.: ''te live bliven, in het leven blijven; te live houden, in het leven houden; vanden live bliven, om 't leven komen; van den live scheiden of varen, sterven, van den live sijn, L. Sp.'' I 47 vs. 35 is ''gestorven zijn''. Het beteekent ook wat tegenwoordig ''lijf'' alleen is nam. ''lichaam'', blijkbaar uit eene plaats als deze: ''Beatrijs'' (ed. {{asc|JONCKBLOET}}) vs. 441 vlgg.: ::::Wat salic doen, elendech wijf ? ::::Je moet beide ''siele'' ende ''lijf'' ::::Bevlecken met sondeghen daden. Verder is ''afflijvich'' zooveel als ''dood''.</ref>! Nu heeft hi al bi sijn wijf Een kint ghecreghen, die oude viliaert<ref>''Viliaert'' d. i. ''vieillard, grijskop''.</ref>. O Cecilien, edel bogaert<ref>''Bogaert'' d. i. niet ''boomgaard'' maar ''lusthof''. Verg. de beschrijving van zulk een ''bogaert'' in ''Floris'' vs. 2531 vlgg. Wie er in was, vs. 2583: ::::Hi soude wanen sijn int paradijs.</ref>, Edel foreest<ref>''Foreest'' heeft veel uitgebreider beteekenis dan 't Fransche ''forêt'', dat wel hetzelfde woord zal wezen, al beweert {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' I bl. 221 het tegendeel. Niet alleen bosch geeft het te kennen en dit toont {{asc|HUYD}}. evident aan maar »de naam van foreest strekte zich ook uit over ''Wateren en Rivieren''", zie blz. 219 t. a. pl.</ref>, edel rijc, {{sup|40}}Ic moet bliven ewelijc, Edel foreest, van di bastaert<ref>''Bastaert'' d. i. — zooals {{asc|VERWIJS}} ''Bloemlezing'' IV bl. 97 het verklaart — ''verstoken''. Van bastaarden toch geldt, dat (''Der Minnen Loep'' (ed. LEENDERTS) vs. 408): ::::Ten erve en hebben sij ghenen recht. Een bastaard is dus een ''onecht kind''; ook: ''quâ bastaard van het erfdeel verstoken''; eindelijk ''verstoken'' in het algemeen. W{{asc|EILAND}} haalt in voce ''bastaard'' aan: ''bastaard maken voor onterven'', en ''bastaardmaking voor onterving''.</ref>: Dies<ref>Lees hier: ''Dies es m. h. a. b.''</ref> mijn herte alsoe beswaert Dat mi inbringhen <ref>''Inbringhen'': {{asc|KIL}}. ''inferre, introducere''; {{asc|VAN DER SCHUEREN}} ''Teuthonista'' (ed. {{asc|CLIGNETT}}) stelt 't op ééne lijn met ''indraghen, invoeren, inleyden'' hier is het ''veroorzaken''. :''Dat'' is eene samentrekking van ''dat het''.</ref> sal de doet. Maer bi den here die mi gheboetsf<ref>''Maer bi den here die mi gheboet'' d. i. ''bij God, der mir ze lebene gebôt, die mij in het leven heeft geroepen''. Verg. de aanteekening van {{asc|JONCKBLOET}} op vs. 6913 van ''Walewein'' (II, bl. 292/3). ''Gheboet'' behoort als onvolm. tijd, niet als verl. deelw., te worden opgevat.</ref>, </poem><noinclude></noinclude> q0pvcalkucq6prl2xj09l8mvdcehonq 104 85360 219115 2026-03-29T14:03:52Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude>{{sup|45}}Ic sal daer omme pinen<ref>''Pinen'' d. i. ''moeite doen'', primitief: ''arbeiden, werken''. ''Die Hemelychede der Hemelyckeid'' (ed. {{asc|CLARISSE}}) vs. 993 : ::::''Pinen'' na maeltiden verswaert d. i. plenus venter non studet libenter. In Renout heeten de arbeiders, het werkvolk, ''die piners''. B. v. vs. 1791 : ::::Die ''piners'' (temmermannen ende mesnaren: vs. 1696) hadden groten toren ::::Dat hen Renout so dede tevoren ::::Dat hi dat werc allene dede. ''Hem (zich) pinen is zich inspannen. Pinen hoe'' verschilt in beteekenis niet van ''pinen dat'' (vs. 54), verg. de aanteekening van {{asc|CLARISSE}} bl. 312 vlgg.</ref> nacht ende dach, Hoe ic dat wecht verderven<ref>''Verderven'' d. i. ''ten verderve brengen''.</ref> mach; Ic saelt versmoren oft verdrincken : Daer salic nacht ende dach om dincken, Al soudic daer omme liden pijn<ref>''Pijn'' d. i. ''pijn, smart''. Zie boven vs. 45. Primitief : ''arbeid, moeite, inspanning'', verg. ''Rijmb. Gloss.'' in voce.</ref> . 50 Ic sal noch selve de coninc sijn Van Cecilien, den hoghen lande. Ic sal oec pinen om haer scande, Der coninghinne<ref>''Om haer scande der coninghinne'', zeer gewone constructie in het Mnl., zie beneden op vs. 972.</ref>, mijns oems wijf, Dat hi nemmermeer sijn lijf 55 Met haer en sal delen<ref>Deze beide regels geven te kennen, dat hij nooit meer gemeenschap met haar zal hebben, de koene strijder.</ref> die wigant <ref>''Wigant'' d. i. ''strijder, krijgsheld''; waarnaast ''wijch'' d. i. ''strijd''. {{asc|HOFFMANN}} ''Hor. Belg.'' V 43 teekent aan: »Auffallend ist, dasz es (nam. wigant) sich nur bei den Aventüren-Dichtern findet; bei Melis Stoke kommt es gar nicht vor, bei Helu nur einmal (vs. 5926) und bei Maerlant habe ich es bisher noch nicht gefunden."</ref>. Aldus soe sal mi bliven dlant, Machic<ref>''Machic'' d. i. ''kan ik'', hetgeen ''mogen'' in 't Mnl. geregeld beteekent.</ref> volbringhen dese dinc. {{gap|5em}}{{sp|Meester.}} Waer sidi, hoghe gheboren coninc Van Damast, gheweldich<ref name=machtig>''Gheweldich'' d. i. ''machtig. Ghewelt'' wordt meestal gebruikt in den zin van kracht, vermogen, macht, waaraan het denkbeeld van hevigheid en</ref> heer ?<noinclude></noinclude> 19zn0cvjnh6p06yvgic4onhi4vrwk3v 219118 219115 2026-03-29T14:23:24Z Havang(nl) 4330 219118 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem>{{sup|45}}Ic sal daer omme pinen<ref>''Pinen'' d. i. ''moeite doen'', primitief: ''arbeiden, werken''. ''Die Hemelychede der Hemelyckeid'' (ed. {{asc|CLARISSE}}) vs. 993 : ::::''Pinen'' na maeltiden verswaert d. i. plenus venter non studet libenter. In Renout heeten de arbeiders, het werkvolk, ''die piners''. B. v. vs. 1791 : ::::Die ''piners'' (temmermannen ende mesnaren: vs. 1696) hadden groten toren ::::Dat hen Renout so dede tevoren ::::Dat hi dat werc allene dede. ''Hem (zich) pinen is zich inspannen. Pinen hoe'' verschilt in beteekenis niet van ''pinen dat'' (vs. 54), verg. de aanteekening van {{asc|CLARISSE}} bl. 312 vlgg.</ref> nacht ende dach, Hoe ic dat wecht verderven<ref>''Verderven'' d. i. ''ten verderve brengen''.</ref> mach; Ic saelt versmoren oft verdrincken : Daer salic nacht ende dach om dincken, Al soudic daer omme liden pijn<ref>''Pijn'' d. i. ''pijn, smart''. Zie boven vs. 45. Primitief : ''arbeid, moeite, inspanning'', verg. ''Rijmb. Gloss.'' in voce.</ref> . 50 Ic sal noch selve de coninc sijn Van Cecilien, den hoghen lande. Ic sal oec pinen om haer scande, Der coninghinne<ref>''Om haer scande der coninghinne'', zeer gewone constructie in het Mnl., zie beneden op vs. 972.</ref>, mijns oems wijf, Dat hi nemmermeer sijn lijf 55 Met haer en sal delen<ref>Deze beide regels geven te kennen, dat hij nooit meer gemeenschap met haar zal hebben, de koene strijder.</ref> die wigant <ref>''Wigant'' d. i. ''strijder, krijgsheld''; waarnaast ''wijch'' d. i. ''strijd''. {{asc|HOFFMANN}} ''Hor. Belg.'' V 43 teekent aan: »Auffallend ist, dasz es (nam. wigant) sich nur bei den Aventüren-Dichtern findet; bei Melis Stoke kommt es gar nicht vor, bei Helu nur einmal (vs. 5926) und bei Maerlant habe ich es bisher noch nicht gefunden."</ref>. Aldus soe sal mi bliven dlant, Machic<ref>''Machic'' d. i. ''kan ik'', hetgeen ''mogen'' in 't Mnl. geregeld beteekent.</ref> volbringhen dese dinc. {{gap|5em}}{{sp|Meester.}} Waer sidi, hoghe gheboren coninc Van Damast, gheweldich<ref name=machtig>''Gheweldich'' d. i. ''machtig. Ghewelt'' wordt meestal gebruikt in den zin van kracht, vermogen, macht, waaraan het denkbeeld van hevigheid en</ref> heer ? </poem><noinclude></noinclude> 93l40gl9aq6ez1he3f7oxv5b1dtux40 219195 219118 2026-03-30T11:14:04Z Havang(nl) 4330 219195 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem>{{sup|45}}Ic sal daer omme pinen<ref>''Pinen'' d. i. ''moeite doen'', primitief: ''arbeiden, werken''. ''Die Hemelychede der Hemelyckeid'' (ed. {{asc|CLARISSE}}) vs. 993 : ::::''Pinen'' na maeltiden verswaert d. i. plenus venter non studet libenter. In Renout heeten de arbeiders, het werkvolk, ''die piners''. B. v. vs. 1791 : ::::Die ''piners'' (temmermannen ende mesnaren: vs. 1696) hadden groten toren ::::Dat hen Renout so dede tevoren ::::Dat hi dat werc allene dede. ''Hem (zich) pinen is zich inspannen. Pinen hoe'' verschilt in beteekenis niet van ''pinen dat'' (vs. 54), verg. de aanteekening van {{asc|CLARISSE}} bl. 312 vlgg.</ref> nacht ende dach, Hoe ic dat wecht verderven<ref>''Verderven'' d. i. ''ten verderve brengen''.</ref> mach; Ic saelt versmoren oft verdrincken : Daer salic nacht ende dach om dincken, Al soudic daer omme liden pijn<ref>''Pijn'' d. i. ''pijn, smart''. Zie boven vs. 45. Primitief : ''arbeid, moeite, inspanning'', verg. ''Rijmb. Gloss.'' in voce.</ref> . {{sup|50}} Ic sal noch selve de coninc sijn Van Cecilien, den hoghen lande. Ic sal oec pinen om haer scande, Der coninghinne<ref>''Om haer scande der coninghinne'', zeer gewone constructie in het Mnl., zie beneden op vs. 972.</ref>, mijns oems wijf, Dat hi nemmermeer sijn lijf {{sup|55}} Met haer en sal delen<ref>Deze beide regels geven te kennen, dat hij nooit meer gemeenschap met haar zal hebben, de koene strijder.</ref> die wigant <ref>''Wigant'' d. i. ''strijder, krijgsheld''; waarnaast ''wijch'' d. i. ''strijd''. {{asc|HOFFMANN}} ''Hor. Belg.'' V 43 teekent aan: »Auffallend ist, dasz es (nam. wigant) sich nur bei den Aventüren-Dichtern findet; bei Melis Stoke kommt es gar nicht vor, bei Helu nur einmal (vs. 5926) und bei Maerlant habe ich es bisher noch nicht gefunden."</ref>. Aldus soe sal mi bliven dlant, Machic<ref>''Machic'' d. i. ''kan ik'', hetgeen ''mogen'' in 't Mnl. geregeld beteekent.</ref> volbringhen dese dinc. {{gap|5em}}{{sp|Meester.}} Waer sidi, hoghe gheboren coninc Van Damast, gheweldich<ref name=machtig>''Gheweldich'' d. i. ''machtig. Ghewelt'' wordt meestal gebruikt in den zin van kracht, vermogen, macht, waaraan het denkbeeld van hevigheid en</ref> heer ? </poem><noinclude></noinclude> hqu8r1gk8tedt2q0mo1jr0seraqfnni 104 85361 219116 2026-03-29T14:21:02Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219116 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=machtig>misbruik van macht nog niet verbonden is. ''L. Sp. Gloss''. Hetzelfde geldt van ''ghewout. Gheweldich van'' d. i. ''machtig over'' b. v. ''L. Sp.'' II 40 vs. 11 : ::::Ende Octavianus Augustus ::::Was deerste keiser, wi vindent dus ::::''Gheweldich'' van al aertrike.</ref><poem> {{sup|60}}Mijn herte es mi van rouwen<ref>''Rouwe'' d. i. ''smart. Rouwe hebben'' met den 2en nval of met ''van'' is ''bedroefd zijn over''.</ref> seer Van saken, die ic hebbe ghesien. {{gap|5em}}{{sp|De coninc.}} Platus meester, wat sal gescien, Daer ghi aldus om tachter<ref>''Tachter sijn'' d. i. ''in verslagenheid zijn, in neerslachtigheid verkeeren''. In het ''Mul. Wb.'' wordt aangehaald de plaats uit {{asc|V. VLOTEN'S}} ''Verzameling van Nederlandsche Prozastukken'' bl. 78 : Also dat dat heel coninerije daer zeer om ''tafter'' (d. i. ''te after; after'' nu is ''achter'') was ende in zwaren verdriet.</ref> sijt ? {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Her coninc, te nacht te metten tijt<ref>''Metten tijt'' d. i. de tijd der ''horae matutinae'', van den vroegdienst in de R. C. Kerk. ''Te nacht te metten tijt'' is dus ''tegen den ochtend''.</ref> {{sup|65}} Was ic daer buten opdat velt, Daer sachic die locht alsoe ghestelt Ende die planeten ant fiermament, Dat in kerstenrijc een kint Gheboren es van hogher weerde {{sup|70}} Dat u sal doeden metten sweerde, Her coninc here, ende nemen dlijf, Ende u dochter sal sijn sijn wijf, Ende kerstenheit<ref>''Kerstenheit ontfaen'' d. i. ''het kristendom ontvangen, gedoopt worden''. Het is hetzelfde als ''kerstendom ontfaen'', waar als actief tegenover staat: ''kersten of kerstijn doen'' d. i. ''tot kristen maken, doopen. L. Sp.'' II 39 vs: 235 : ::::Ende wi alle zijn sine lede (nam. van Kristus) Die ''ontfaen'' hebben ''kerstenhede''; I 39 vs. 160 : ::::Oude ende jonghe, meerre ende minder ::::Die ''dat kerstendom ontfaen''; Rijmb. vs. 2144 vlg.: ::::''Dede'' hise ''kerstin'' alle III .</ref> sal si ontfaen. {{gap|5em}}{{sp|De coninc}}. Meester, nu doet mi verstaen, </poem><noinclude></noinclude> 2ip1z6gwcg1pz2v17g5zfzmqlsajeka 0 85362 219119 2026-03-29T15:35:55Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219119 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Installatie van mr. Hanlo’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s35" tosection="s35"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] tj5edkrbqlpdgmzumrqbbuswrqmepr3 0 85363 219120 2026-03-29T15:47:35Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219120 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Treffend was de belangstelling waarmede het stoffelijk overschot van den heer L. Plette […] werd ter ruste gelegd. […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s36" tosection="s36"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] r6eewmgvx887czkvq0wbjlubm8t1l7t 0 85364 219121 2026-03-29T16:05:58Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219121 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Het Haagsche Comité voor volksfeesten […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s37" tosection="s37"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] h34bkeo8n2d5svllid7qwrar9jijswq 0 85365 219123 2026-03-29T17:01:23Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219123 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Nutsspaarbank’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s38" tosection="s38"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] m5m473sjx8d4odwxy16xqmujoozns2e 0 85366 219124 2026-03-29T18:03:05Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219124 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Per ss. Turnen Severin […] is gevankelijk uit Boekarest naar Hamburg overgebracht de aannemer J. C. de Br. uit Rotterdam, […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s39" tosection="s39"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] 5ut4jb37k0amyellgfkunf3ckz22vj9 0 85367 219125 2026-03-29T18:30:19Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219125 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘De tentoonstelling van werkstukken en teekeningen der leerlingen van de Ambachtsschool […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s40" tosection="s40"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] 1gv12nt88pirm81ddctfwvt34qrjvig 104 85368 219126 2026-03-29T18:30:52Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219126 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE LENTE, DEN ZOMER EN DEN HERFST.|259}}</noinclude>boomen en struiken des winters dood waren, geene levenskracht daarin meer werkzaam was, dan zou de thermometer tusschen deze en de buitenlucht geen verschil in warmtegraad mogen aanwijzen, — en toch zullen wij het tegendeel waarnemen. Men bore b.v. in een boom eene horizontaal loopende opening, die tot aan het middelpunt gaat, plaatse er een thermometer in en vulle de overgebleven opening weder met het houtboorsel aan; de thermometer zal rijzen en eene hoogere temperatuur aanwijzen, dan die van de buitenlucht. Hoe komt dat? Omdat de boom door zijne wortels niet alleen vochtigheid, maar tevens warmte uit den bodem opneemt, en, deze hooger zijnde dan de buitenlucht, rijst de thermometer. En toch zullen er nog zijn, die den winter als een tijdperk van rust in het groote leven der natuur beschouwen. Maar dat zij zich vergissen is zeker, want in dat groote laboratorium wordt 's winters ook gewerkt en vorst, sneeuw en regen aangewend als levenwekkende middelen voor de plantenwereld. Geene kracht ter wereld is beter in staat om na een vochtigen dampkring rotsen en andere geologische produkten in bouwbare aarde te veranderen dan de vorst; in den winter is geen kleed beter beschuttend voor wortels, vruchtjes en zaden, die in den bodem aanwezig zijn, dan het schijnbaar kille sneeuwkleed, want slechte geleider van de warmte als het is, dwingt het de warmte om in den grond te blijven. Gelukkig is het dus, wanneer de winter zijne sneeuwvlokken over de aarde heenspreidt, en dubbel weldadig zal de sneeuw werken, wanneer zij, door de lentezon ontdooijende, als een met voedingsstoffen opgehoopt vocht, wortels, vruchtjes en zaden drenkt. Is de winter mistig, regenachtig — laten wij niet klagen; ook dàt is nuttig, omdat daardoor de plant in het voorjaar den bodem, als met humusrijk vocht doorweekt, voorbereid vindt. De natuuronderzoeker vindt dus overal en altijd, zelfs in het barre van den winter, nog eene bron van leven, waar een ander dood of verstijving meent op te merken. Deze blijft staan bij de rinkelende takken, het dorre grastapijt, bij het stille vogelenheir of het verschuilen van de insektenwereld, maar gene ziet verder en hoewel hij geen bladeren aan tak of twijgen<noinclude></noinclude> snkspsuii1l1k0d8rp5bcdewxzu5ts9 104 85369 219127 2026-03-29T18:34:17Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219127 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|260|HET PLANTENLEVEN IN DEN WINTER,|}}</noinclude>vindt, begroet hij toch als zoodanig de knoppen. Hij gaat hunne karakterstieke plaatsing na, bewondert de verschillende beschuttende knopomhulsels en beschouwt hunnen inwendigen bouw nader, om, kan het zijn, op te sporen, uit welke deelen zij opgebouwd zijn, welke deelen het eerst zullen ontplooijen, welke later zullen ontwikkelen enz. En wat zou men uit die nadere beschouwing van de knoppen dan wel leeren? Dat men herfst- of winterknoppen en lenteknoppen moet onderscheiden, en dat de meening, dat de knoppen, die in het najaar reeds aan boomen en struiken gevonden worden, in den zomer de boomen en struiken met hunne bladeren zouden versieren, niet geheel juist is. In den herfstknop ligt wel de kiem voor de bladeren, die in de lente en den zomer zich zullen ontwikkelen, maar de bladeren, die, na de zwelling der knoppen, in het voorjaar het eerst ontwikkelen, blijven niet lang aan boom of struik. Deze bladeren, die meestal ongesteeld zijn en eene andere gedaante hebben, dan die later te voorschijn treden, maken het buitenste bekleedsel van den knop, op het knopomhulsel volgende, uit; zijn deze ontplooid, of liever tijdens hare ontwikkeling, wordt in het centrale gedeelte van den knop de lengtegroei van het stengeltje voortgezet en worden er blaadjes gevormd, die niet alleen eene andere gedaante hebben, dan de reeds ontplooide, maar ook meestal gesteeld zijn. Zijn deze bladeren geheel ontwikkeld, dan laat de boom zijn voorjaars-tooi vallen en de zomer-bladeren zijn in zijne plaats getreden; droeg hij tevens bloemknoppen, dan zijn deze ook ontplooid of sommige reeds tot vrucht vervormd. Zijn de vruchten volgroeid, dan worden de andere deelen der plant prijs gegeven aan die groote instelling in de natuur, waaraan al wat leeft, al wat ademhaalt, moet voldoen en aan den bodem datgene weder gegeven, wat het er aan ontnomen heeft; dat ook doet de boom tweemaal in het jaar, eens in de nalente of in den voorzomer en nog eens in den nazomer of in den herfst. Wij weten nu, dat er 's winters ook een leven in de plant werkzaam is, een leven in de knoppen, en dat er dus ook aangroeijing van hout, vorming van houtstof, moet plaats hebben. De geringe stofwisseling, die er evenwel 's winters tusschen de planten en den dampkring<noinclude></noinclude> 62q24r3pj49r80i16u651u4htoxkrgv 104 85370 219128 2026-03-29T18:38:30Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219128 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE LENTE, DEN ZOMER EN DEN HERFST.|261}}</noinclude>plaats heeft, heeft ten gevolge, dat de vochtbeweging slechts zeer gering is en langzaam van beneden naar boven plaats heeft. De naald- of dennenboomen maken op dezen algemeenen regel eene uitzondering, en hebben wij straks reeds gezien, dat zij in het midden van den winter hunne zaden tot rijpheid brengen, wij weten ook allen, dat zij des winters hunne bladeren behouden en die eerst in het voorjaar afwerpen. De vochtbeweging moet bij hen dus in den winter (evenals zeer waarschijnlijk ook bij den hulst, het klimop en andere altijd groenblijvende planten) schier even krachtig plaats hebben als in den zomer en hun hout ook even sterk aangroeijen als dit bij andere boomen in den zomer geschiedt. Maar ook nog andere planten geven ons de bewijzen, dat er 's winters een verhoogd plantenleven werkzaam is; wij behoeven dan ook slechts de bladmossen, levermossen en korstmossen te noemen om u het bewijs te leveren, dat zij in het barre saizoen hunne schoone vruchtvormen tot rijpheid brengen. De bron van alle leven, — de warmte, — is dus in den winter ook nog niet opgedroogd, want vorming van voedsel of voedingsvocht en voeding zijn alleen denkbaar, alleen mogelijk, wanneer er warmte genoeg voorhanden is. Wij hebben straks reeds gezegd, dat de boom 's winters zijne inwendige warmte uit den bodem put; maar des zomers, wanneer hij met zijn bladtooi uitgedost is, nemen de bladeren ook nog, warmte uit de dampkringslucht op en dan werken wortels en bladeren te zamen om hem dien overvloed van voedingsstoffen te verschaffen, die hij tot de vorming van al zijne overige deelen zoo noodig heeft. Maar de wortels hebben ook nog een anderen pligt te vervullen; zij moeten namelijk, door het opnemen van de warmte uit den bodem, boomen en struiken voor bevriezen behoeden. De zorg der natuur spreekt ten deze dan ook weder duidelijk op de Alpen en in het hooge noorden, want daar hebben de boomen, hoewel zij laag van stam en kort van takken zijn, wortels, die zeer diep in den bodem dringen. Ook de zoogenaamde overblijvende planten worden in den winter door de warmte van den bodem in het leven gehouden. Alle knol- en bolgewassen en vele andere planten verliezen in het najaar, hetzij<noinclude></noinclude> lrmrnguila2sb99twn52wdq2ku27xqj 104 85371 219129 2026-03-29T18:42:19Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219129 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|262|HET PLANTENLEVEN IN DEN WINTER,|}}</noinclude>door verdorring, hetzij door de vorst, hunne bovenaardsche stengels; maar aan hunne onderaardsche stengels (in den knol, den bol of wortelstok) bewaren zij even zoo goed hunne knoppen als de boom, en wij behoeven u dan ook slechts de lelie's, de standelkruiden (orchideae), de looksoorten, narcissen, grassen, aspergie's, potentilla's, zuring, varens, paeonia's, clematis, enz. te noemen, om u van de waarheid te overtuigen. Kleinere planten moeten op de Alpen en in het hooge noorden door de sneeuw tegen de vorst beschut worden; sneeuwt het niet en vriest het hevig, dan moet ook het zaad, dat in den bodem is, tot in het hart bevriezen — of wetenschappelijk uitgedrukt: het kiemknopje of dat deel van het zaad, waarin reeds een stengeltje en de beginselen van blaadjes gevormd zijn, worden door de vorst gedood. De kiem, zooals hieruit blijkt, heeft dus overeenkomst met den knop; want evenals in den knop eene langzaam voortgaande ontwikkeling van de knopdeelen tot stengeltje, bladeren en bloemen plaats heeft, zoo ook begint in den winter dezelfde ontwikkeling in de kiem van het zaad tot de zoo even genoemde deelen. En wanneer dit niet zoo was, hoe zou het dan mogelijk zijn, dat door een enkelen warmen voorjaarsregen bosch en veld en weide als door een tooverslag met het weelderigste groen zou kunnen prijken. Wordt door de natuur of somtijds ook door den mensch aan de plant geene beschutting tegen de koude aangeboden, dan blijft zij slechts zoo lang leven als de warmte van den bodem en hare eigen warmte die van de buitenlucht overtreft; zijn die bronnen uitgeput, dan bevriezen zij. Het tot hout gevormde gedeelte van stam en takken bevriest evenwel zeldzaam, maar wel de jeugdige deelen, zoo als b.v. de knoppen en de, nog niet tot hout vervormde, herfstloten. Wij kunnen dit laatste b.v. waarnemen aan den wijnstok en de framboos, en het eerste verschijnsel bij onze koolsoorten en vooral bij zetmeel bevattende plantendeelen, zoo als aardappelen, dahlia's enz. De vraag rijst bij ons op, welke veranderingen er wel door het bevriezen van planten of deelen er van plaats grijpen, zoodat zij daardoor geheel ongeschikt gemaakt worden om te kunnen blijven leven. {{nop}}<noinclude></noinclude> s6sfqeeacg5f8z7tn6d0k2y2ue77tem 104 85372 219130 2026-03-29T18:47:27Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219130 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE LENTE, DEN ZOMER EN DEN HERFST.|263}}</noinclude>Om die vraag te kunnen beantwoorden moeten wij nagaan, of er verschil bestaat tusschen de oude en jonge deelen van eene plant. Het hout is de hoogst ontwikkelde stof, waartoe de cellen gedurende haren levensloop zich kunnen ontwikkelen. De stof, waaruit de houtcellen gevormd worden, waaraan zij haar ontstaan te danken hebben, is het zetmeel, dat in den herfst in groote hoeveelheden in de jeugdige (nog werkzame) cellen wordt opgehoopt om in het voorjaar, zoodra de plant weder krachtiger begint te leven, verbruikt te worden. Door eene scheikundige omzetting wordt het zetmeel in dextrine of zetmeelgom (wij zullen deze stof in het vervolg gom noemen), suiker, cellulose of eelstof en houtstof omgezet en worden dus uit het zetmeel al de volgende stoffen gevormd. Wanneer nu in het voorjaar het zetmeel in de plant begint te verminderen, dan is de omzetting van zetmeel in gom en suiker begonnen en wij nemen dan tevens een verhoogd leven waar; nieuwe deelen, nieuwe individuën worden er gevormd. Bevriest het zetmeel (wij bedoelen hier het zetmeel, dat zich in de zetmeelcellen en de plant bevindt), dan heeft daardoor ook eene scheikundige omzetting plaats, het verliest een gedeelte water en wordt in eene andere stof omgezet. Zijne scheikundige zamenstelling komt dan met de houtstof overeen en hieruit volgt, dat het dan ongeschikt is geworden om er nieuwe deelen uit te vormen; het plantenleven is daardoor opgeheven en zoodanige plant is en blijft dood. De bevroren deelen krijgen een zoeten smaak, dat wij b.v. aan bevroren aardappelen en andere zetmeel bevattende plantendeelen kunnen waarnemen. De als volksvoedingsmiddel bekende boerenkool wordt, wanneer men haar laat bevriezen, smakelijker, en dat dit geene verbeelding is kan op wetenschappelijke gronden bewezen worden, want daardoor wordt het zetmeel in suiker omgezet, terwijl door het vernielen der celwanden, zij als van zelve ook malscher wordt. Zoo lang als de plant bevroren blijft is zij hard, omdat de inhoud der cellen verstijfd is; ontdooit zij, dan wordt zij slap en valt in elkander, want door het bevriezen is het volumen van het cellensap grooter geworden en daardoor ook de celhuid gebarsten: zoo lang het dus vriest, is alles aan elkander gekristalliseerd, — maar het begint te dooijen en het beeld valt ineen. {{nop}}<noinclude></noinclude> dpxjyp2899c3y8324tdpavd8pixoypy 104 85373 219131 2026-03-29T18:54:05Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219131 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|261|PLANTENIEVEN IN DEN WINTER,|}}</noinclude>Dat boomen en heesters in zeer strenge winters veel te lijden hebben, hebben wij straks reeds gezegd, hoewel het niet de tot hout overgegane deelen, maar wel de nog jeugdige houtcellen (het splint) zijn, die geheel en al bevriezen kunnen; deze bomen en heesters krijgen dan de zoo karakteristieke scheuren. Uit dit alles zou men kunnen afleiden,, dat in het hooge noorden of in strenge winters, zonder beschutting, geen plant of dier kon blijven leven, wanneer wij geen bewijzen hadden, die het tegenspraken. Eene eencellige wiersoort, de zoogenaamde roode sneeuw,, vermenigvuldigt zich bewonderenswaardig spoedig, trots de grootst denkbare koude; te midden van de gletschers leeft de 200 beroemde gletscher-vloo en wien is het niet bekend, dat hier te lande in de tuinen de ''Helleborus'' of wrangwortel in het laatst van December of het begin van Januarij zijne witte bloemen ontwikkelt. Zij toch moeten allen nog warmte genoeg uit den bodem opnemen om te kunnen blijven leven en zich te ontwikkelen, en die warmte is bij sommige zoo overvloedig voorhanden at de onder de sneeuw bloeijende blaauwe ''Soldanella'' een ontdooiden koker rondom zijn bloemstengel vormt. De meeste planten beginnen evenwel in het voorjaar eerst dan te ontwikkelen, wanneer dampkringslucht en bodem eene genoegzame hoeveelheid warmte van de koesterende zonnestralen hebben opgenomen. Hebben wij in het laatst van Maart of in het begin van April reeds vele warme dagen, dan gaan vele planten en vele Knoppen hun einde te gemoet, omdat nachtvorsten dan soms in een paar uren weder vernietigen, wat in eenige warme voorjaarsdagen was ontwikkeld. Voor onze graangewassen kunnen die nachtvorsten wel schadelijk, maar niet doodelijk werken, omdat de kiem van de uitzaaijing af er aan gewoon was geworden om bij warme dagen voor te groeijen, bij koude weder niet te ontwikkelen. Anders is dit evenwel bij onze vruchtboomen, en menige perzik en abrikoos en soms ook kers, appel en peer gaat zijn ondergang te gemoet, wanneer zij zich door de warme lentezon lieten verleiden om hunne verwarmende omhulsels te openen; zij toch dachten niet, dat achter die koesterende stralen de nog alles doodende koude verscholen lag.{{nop}}<noinclude></noinclude> 8csi7xlp0a70ej8763pvuba85kt786j 106 85374 219132 2026-03-29T18:58:11Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219132 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=tijdschrift |Taal=nl |wikidata= |Titel=Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant |Ondertitel= |Deel= |Auteur= |Vertaler= |Redacteur= |Illustrator= |Stroming= |Jaar=1683 |Uitgever= |Plaats= |Druk= |OorspronkelijkeUitgave= |Key= |doe_wikidata= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |DBNL= |Bron=pdf |Afbeelding= |Voortgang=V |Delen= |Pagina's=<pagelist 1=1 /> |Opmerkingen=Zie [[:Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] |NestedInhoud= |Breedte= |Css= |Header= |Footer= }} a1o229xrnwx5057pgsa2yv3j1ej03qe 219133 219132 2026-03-29T18:58:39Z Vincent Steenberg 280 219133 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=tijdschrift |Taal=nl |wikidata= |Titel=Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant |Ondertitel= |Deel= |Auteur= |Vertaler= |Redacteur= |Illustrator= |Stroming= |Jaar=1683 |Uitgever= |Plaats= |Druk= |OorspronkelijkeUitgave= |Key= |doe_wikidata= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |DBNL= |Bron=pdf |Afbeelding=1 |Voortgang=V |Delen= |Pagina's=<pagelist 1=1 /> |Opmerkingen=Zie [[:Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] |NestedInhoud= |Breedte= |Css= |Header= |Footer= }} 7v7q6bbf9rpv9bxz745j1dzhpb4cq0g 104 85375 219134 2026-03-29T18:59:42Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 219134 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude><section begin="s1"/> {| style="width:100%;" | style="width:40%;vertical-align:bottom;" | {{xx-larger|Oprechte Haerlemse}} | style="width:20%;" | [[Bestand:Oprechte Haerlemsche Courant vol 1737 no 006 coat of arms.jpg|100px|center]] | style="width:40%;vertical-align:bottom;text-align:right;" | {{xx-larger|N{{sup|o}}. 44.}} <br> <br> {{xx-larger|Saturdaegse Courant.}} |} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{c|{{larger|{{sp|BARBARYE|0.5em}}N.}}}} <section end="s2"/> <section begin="s3"/>{{initiaal|Z}}Alee den 30 Augusti. Na dat wy mei het Scheepje de Johanna Cornelia van Amsterdam waren tzeyl gegaen, de wil hebbende na de Canarisse Eylanden, en gekomen waren op de hoogte van 38 Graden en 25 Minuten buyten de Portugaelse Kust, zagen wy des morgens een Rover met 12 Stucken en 10 Bassen, welcke 150 Mannen op had: hy toonde ons een Algiersse Vlag, en wy de Prince; hy sont aen ons sijn Sloep, roepende, maekt een Tou klaer, wy zijn Algiersse: 2 Man van haer tot ons over komende, vraegden na onse Turckse Vry-Brief, die wy toonden; wy vroegen oock nae haer Pas, maer sy antwoorden, dat de Schipper dan aen Boort komen most, doch dat sulks onnodig was, also wy wel tien konden, dat sy Algiersse waren: sy voeren daer op wel na Boort, doch quamen naderhandt met haer Boot wederom, en dwongen ons door haer Houwers en Pistoolen om te wijcken; sy dooden een van ons Volk en visten de rest, die over Boort sprongh, op. Van dese Somer zijn hier wel 14 Hollantse en 3 Engelsse Schepen opgebracht. <section end="s3"/> <section begin="s4"/>{{c|{{larger|{{sp|TURCKYE|0.5em}}N.}}}} <section end="s4"/> <section begin="s5"/>{{gap}}Smirna den eersten September. In het Canael van Xio onthouden sig 11 Schepen; sommige willen, dat het Fransse, en andere, dat het Rovers zijn. Hier is men seer ontstelt over de groote Nederlage voor Weenen, voor welcke Stadt de Turcken seggen, dat wel 100000 Mannen, en onder deselve seer veel groote Personagien, gebleven zijn. <section end="s5"/> <section begin="s6"/>{{c|{{larger|{{sp|ITALIE}}N.}}}} <section end="s6"/> <section begin="s7"/>{{gap}}Genoua den 9 Octob. Tot Porto Longone zijn reets 29 Spaensse Galeyen van Napels gearriveert. <section end="s7"/> <section begin="s8"/>{{gap}}Roma den 9 October. Den Poolssen Secretaris Talenti heeft van den Paus het Ridderschap van St. Pieter, ’t welck 150 Scudi jaerlijckx kan opbrengen, en dan noch een Pensioen van 200 Scudi in Spangien, bekomen: Den Prins van Palestrina heeft hem oock een Gout Crucifix voor sijn Coningh gegeven. De Spaensse Zee-Armade is voorbv Civita Vecchia gepasseert. <section end="s8"/> <section begin="s9"/>{{gap}}Livorno den 11 October. Den 6 deser is alhier gearriveert het Schip Maria Rosa, Capit. Thomas Achtien, Engelsman, komende van Londen, mancquerende van daer 65, van Cadix 40, Mallaga 39, Alicanten 20, en Barcelona 8 dagen. Den 8 dito ’t Schip de Liefde, Cap. Adriaen Broin, Hollander, komende en mancquerende van Smirna 33 dagen, van Corfu van den 15 September, en van Messina van dee eersten deser. En op heden ’t Schip Thomas en Pieter, Capit. Richard Lene, Engelsman, komende van Alessandretta in 42, en van Messina in 12 dagen. <section end="s9"/> <section begin="s10"/>{{gap}}Livorno den 11 October. Met het Schip de Liefde, van Smirna met het Convoy van Capiteyn Marrevelt vertrocken, en alleen hier gearriveert, heeft men tydinge, dat deselve boven Corfu heeft ontmoet twee Tripoleesse Rovertjes, by haer hebbende een Venetiaensse Prijs met Hout, welcke gemelde Capiteyn Marrevelt haer weder afgenomen, en 50 Turcken gevangen gekregen had, doch sonder Gevecht; maer dat hy, tot Messina gekomen, verstaen hebbende de Stilstant van Wapenen, die tusschen de Hollanders en Tripolesen gemaeckt is, niet alleen het Scheepje ontslagen had, maer oock nae Tripoli is gaen convoyeren, om het selve van de Maltheser Galeyen te bevryden, ’t welck de oorsaeck is, dat deselve Capiteyn hier noch niet is gekomen. <section end="s10"/> <section begin="s11"/>{{gap}}Venetien den 15 October. Den 5 deser is alhier gearriveert het Schip St. Spiridion, Capit. Francisco Picolo, komende van Constantinopolen en Smirna. Den 6 dito de Koopmans Galey St. Antonio di Padoua, Cap. Francisco Dragazzo, komende van Spalatro. Den 13 ’t Schip Madonna di Faranamani, Capit. Jacob Predicari, komende van Zanten: Item de Pinck St. Zorzi, Capit. Zafiri Policala, komende van Tripoli di Barbaria en Zanten: Item ’t Fregat St. Antonio di Padoua, Capit. Gerolamo Banovich, komende van Trapani: En dan noch ’t Schip Madonna de Sisia, Schipper Vizzo Micalici, komende van Cefalonien. <section end="s11"/> <section begin="s12"/>{{gap}}Venetien den 15 October. Men heeft hier eenige advysen uyt Constantinopolen, dat de outste Prince, Broeder van den Grooten Sultan, met de nagelaten Schat van de Sultane, sijn overleden Moeder, eenigh Volck aen neemt, om sig op de Throon van ’t Ottomannisse Rijck te stellen, als pretenderende, dat deselve hem toekomt. Van Zanten heeft men advys, dat den Grooten Sultan weder tot Adrianopolen is gearriveert. <section end="s12"/> <section begin="s13"/>{{c|{{larger|{{sp|ENGELAN|0.5em}}T, &c.}}}} <section end="s13"/> <section begin="s14"/>{{gap}}Londen den 22 October. Van Newmarket heeft men adrys, dat den Coningh tot Audley-end door verscheyde Edelluyden opgewacht is geweest, welcke hem alle congratuleerden over sijn verlossingh van het laetste schrickelijck Complot. De Sherifs van Nortfolck, Suffolck en Cambridge hebben des anderendaegs sijn Majesteyt mede wesen opwachten. Op Woensdagh begonden de Sessien in de Old-Baly, alwaer des Conings Commissie, constituerende den Lord Major tot Rechter van dat Hof, als te voren, wiert gelesen: alle de Rechters, en verscheyde van de Aldermans, zijn daer in oock geconstitueert, om Pleydoyen van de Kroon, van Oyer en Terminer, en van ’t vrylaten uyt de Gevangenis, te mogen houden: Vervolgens nam den Lord Chef-Justicier Jeofferyes sijn plaets aen de rechter handt van den Lord Mayor. In dese Sessien heeft men een Indictement opgestelt tegens een Constapele die over eenige tijdt een Capiteyn van de Trainbands in ’t storen van een Vergadering abuseerde. De Persoon, welcke voor eenige tijdt Mr. Welch in Cancelary-lane doode, is alleen schuldigh aen Man-slag bevonden. De Weduwe van de geene, die in de Executie van de Lord Russel wiert gedoot, heeft een Appel tegens de Persoon, die het gedaen heeft, ingebracht. Eenen Mr. Fletcher, zijnde een Doctor, die men beschulgt, dat het storen van een Vergaderingh verhindert heeft, is in 100 Ponden Boete gecondemneert, en gevangen geset, tot dat hy dese Somme sal hebben betaelt. Van de Gevangens, die zedert eenige dagen met behendigheyt uyt Gatehouse zijn gevlucht, heeft men ’er weder een gekregen. Voorleden Woensdagh nach ontstont een Brandt aen de lage zyde van St. Jaems, welcke, voor dat die geblust konde werden, eenige kleyne Huysen en Stallen consumeerde. Tot Mansfeild en in ’t Graefschap Darby is de laetste Aertbeving mede geweest, durende ruym een half uur; in de eerste Plaets is weynig schade geschiet, doch in ’t Graefschap is een Dorp geweest, alwaer de Huysen altemael omgeworpen en verstroyt zijn; 5 a 6 Huysen waren met Familien en alles door de Aerde als ingeswolgen. De Sessien in de Old-Baly zijn noch niet ge-eyndigt. <section end="s14"/> <section begin="s15"/>{{gap}}Londen den 22 October. Den 19 deser is sijn Koninckl. Hoogheyt na Newmarket vertrocken; men meent, dat het Hof daer wel eenigen tijdt mocht blijven, ten zy het weder daer in eenige verandering brengt. Haer Koninckl. Hoogheyt en de Princesse Anna bevinden sig noch alhier, soo men meent, om by de Koninginne over de doot van haer Broeder de Condoleantie af te leggen. Men heeft wel opmercking gehad, dat de Aldermans, als sy met den Lord Mayor gingen, haer gewoonlijcke Klederen niet aengedaen hadden; doch nu, dat sy weder herstelt zijn, gaen sy als voor heen gekleet. <section end="s15"/> <section begin="s16"/>{{gap}}Londen den 22 October. Men heeft advys, dat des Conings vloot, gecommandeert door den Lord Darthmouth, tot Tanger is gearriveert, soo dat men in ’t korte staet te horen, wat deselve sal ondernemen. Men heeft hier eenig advys, dat de Fransse Troupen, op de instantie van onsen Coningh, uyt Vlaenderen sullen trecken; ’t welck waer zijnde, een groote Pas tot een Vrede in de Christenheyt soude konnen geven. <section end="s16"/> <section begin="s17"/>{{c|{{larger|{{sc|Duytsland}} en d’aengrensende {{sc|Rycken}}.}}}} <section end="s17"/> <section begin="s18"/>{{gap}}Uyt het Keyserlijcke Velt-Leger by Barkan den 12 October. Na dat Barkan door ons is ingenomen, t’eenemael geruineert en afgebrant, hebben sijn Konincklijcke Majesteyt van Poolen en den Heer Hertog van Lottharingen ’s anderen daegs het Te Deum Laudamus laten singen, en van beyde syden de Stucken Geschut drie mael met scherp op Gran laten lossen. Op gisteren avont zijn de Schepen tot de Schip brug aengekomen, welcke een uur van Gran tot in een Eylandt sal geslagen werden; en soo dra als men aldaer een Cortijne opgerecht sal hebben, sal de andere helft van de Schip-brugge oock gelegt, de Volckeren daer over gebracht, en Gran geattacqueert werden. Op morgen verwacht men de Ceur-Beyersse en Franckisse Troupen in ’t Leger, doch de Cavallerye van die Volckeren gaet weder in ’t Rijck na huys, alsoo ’er groot gebreck aen Voeragie, die wel 3 a 4 Mijlen verre gehaelt moet werden, is. Op heden zijn de Ceur-Brandenburgse Volckeren oock by de Konincklijcke Armee gekomen, doch niet in soo grooten getal, als men wel gemeent hadde. Het laetste verlies van den Vyant werde nu alleen op 6000 Man gereeckent, en bevinden sig by de Keyserl. en Koninckl. Armeen 1200 Gevangenen, benevens den Bassa van Silistrien; den Bassa van Aleppo is doot gebleven: van de Keyserl: Volckeren is weynig Volck doot en gequetst. Na men tyding heeft soude den Grooten Visier met 24000 Man van Ossen na Gran in aentocht zijn geweest, doch op de tyding van ’t slaen der sijne weder te rugge na Ossen getrocken wesen, na dat alvoorens een stercke Besetting in Gran hadde gelegt. Den Heer Hertog van Lottharingen gaet dickwils met den Heer Generael Velt-Marschalck den Grave van Starrenberg en andere hooge Officiers uyt, om de half-geleyde Schip brug te recognoseeren. De Turcken scbieten gedurig met haer Geschut uyt Gran in ons Leger, maer konnen niet raken: De Janitsaren schieten mede met Dobbel haecken van onder de Stadts Muren op de Ruyters, welcke haer Paerden in den Donauw laten drincken. <section end="s18"/> <section begin="s19"/>{{gap}}Weenen den 17 October. Men heeft alhier de naem van onsen Bisschop, een algemeen Jubilé, ’t welck door den Paus toegestaen is, om voor de geluckige Progressen van de Christelijcke Wapemem tegens de Turcken te bidden, gepubliceert. Daer werdt noch gedurig veel Voorraet na ’t Keyserl. Hof gevoert, alsoo ’t selve geresolveert is, om van de Winter tot Lints te blyven. <section end="s19"/> <section begin="s20"/>{{gap}}Wurtzburg den 20 October. Men meent, dat de Franckise Cavallery weder herwaerts sal komen, doch d’Infantery noch eenigen tijdt in Ongaryen blyven campeeren, en dan in Moravien in de Winter quartieren trecken. In de voorledene Weeck is veel Buyt, die de onse in ’t ontset van Weenen bekomen hebben, hier door gepasseert, bestaende die van den Generael Wachtmr. Thungen in 2 Kameelen, 4 Buffels, en 72 Ongarise Ossen, en die van den Oversten Luyt. Cob in een Turckse Wagen, van 2 groote Buffels getrocken, waer in {{SIC|genige|eenige}} Turckse Kleederen waren,<section end="s20"/><noinclude></noinclude> 1w5eppnbmga2zhbobvos55ybm6v4mcp 219138 219134 2026-03-29T19:05:44Z Vincent Steenberg 280 typo 219138 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude><section begin="s1"/> {| style="width:100%;" | style="width:40%;vertical-align:bottom;" | {{xx-larger|Oprechte Haerlemse}} | style="width:20%;" | [[Bestand:Oprechte Haerlemsche Courant vol 1737 no 006 coat of arms.jpg|100px|center]] | style="width:40%;vertical-align:bottom;text-align:right;" | {{xx-larger|N{{sup|o}}. 44.}} <br> <br> {{xx-larger|Saturdaegse Courant.}} |} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{c|{{larger|{{sp|BARBARYE|0.5em}}N.}}}} <section end="s2"/> <section begin="s3"/>{{initiaal|Z}}Alee den 30 Augusti. Na dat wy met het Scheepje de Johanna Cornelia van Amsterdam waren tzeyl gegaen, de wil hebbende na de Canarisse Eylanden, en gekomen waren op de hoogte van 38 Graden en 25 Minuten buyten de Portugaelse Kust, zagen wy des morgens een Rover met 12 Stucken en 10 Bassen, welcke 150 Mannen op had: hy toonde ons een Algiersse Vlag, en wy de Prince; hy sont aen ons sijn Sloep, roepende, maekt een Tou klaer, wy zijn Algiersse: 2 Man van haer tot ons over komende, vraegden na onse Turckse Vry-Brief, die wy toonden; wy vroegen oock nae haer Pas, maer sy antwoorden, dat de Schipper dan aen Boort komen most, doch dat sulks onnodig was, also wy wel tien konden, dat sy Algiersse waren: sy voeren daer op wel na Boort, doch quamen naderhandt met haer Boot wederom, en dwongen ons door haer Houwers en Pistoolen om te wijcken; sy dooden een van ons Volk en visten de rest, die over Boort sprongh, op. Van dese Somer zijn hier wel 14 Hollantse en 3 Engelsse Schepen opgebracht. <section end="s3"/> <section begin="s4"/>{{c|{{larger|{{sp|TURCKYE|0.5em}}N.}}}} <section end="s4"/> <section begin="s5"/>{{gap}}Smirna den eersten September. In het Canael van Xio onthouden sig 11 Schepen; sommige willen, dat het Fransse, en andere, dat het Rovers zijn. Hier is men seer ontstelt over de groote Nederlage voor Weenen, voor welcke Stadt de Turcken seggen, dat wel 100000 Mannen, en onder deselve seer veel groote Personagien, gebleven zijn. <section end="s5"/> <section begin="s6"/>{{c|{{larger|{{sp|ITALIE}}N.}}}} <section end="s6"/> <section begin="s7"/>{{gap}}Genoua den 9 Octob. Tot Porto Longone zijn reets 29 Spaensse Galeyen van Napels gearriveert. <section end="s7"/> <section begin="s8"/>{{gap}}Roma den 9 October. Den Poolssen Secretaris Talenti heeft van den Paus het Ridderschap van St. Pieter, ’t welck 150 Scudi jaerlijckx kan opbrengen, en dan noch een Pensioen van 200 Scudi in Spangien, bekomen: Den Prins van Palestrina heeft hem oock een Gout Crucifix voor sijn Coningh gegeven. De Spaensse Zee-Armade is voorbv Civita Vecchia gepasseert. <section end="s8"/> <section begin="s9"/>{{gap}}Livorno den 11 October. Den 6 deser is alhier gearriveert het Schip Maria Rosa, Capit. Thomas Achtien, Engelsman, komende van Londen, mancquerende van daer 65, van Cadix 40, Mallaga 39, Alicanten 20, en Barcelona 8 dagen. Den 8 dito ’t Schip de Liefde, Cap. Adriaen Broin, Hollander, komende en mancquerende van Smirna 33 dagen, van Corfu van den 15 September, en van Messina van dee eersten deser. En op heden ’t Schip Thomas en Pieter, Capit. Richard Lene, Engelsman, komende van Alessandretta in 42, en van Messina in 12 dagen. <section end="s9"/> <section begin="s10"/>{{gap}}Livorno den 11 October. Met het Schip de Liefde, van Smirna met het Convoy van Capiteyn Marrevelt vertrocken, en alleen hier gearriveert, heeft men tydinge, dat deselve boven Corfu heeft ontmoet twee Tripoleesse Rovertjes, by haer hebbende een Venetiaensse Prijs met Hout, welcke gemelde Capiteyn Marrevelt haer weder afgenomen, en 50 Turcken gevangen gekregen had, doch sonder Gevecht; maer dat hy, tot Messina gekomen, verstaen hebbende de Stilstant van Wapenen, die tusschen de Hollanders en Tripolesen gemaeckt is, niet alleen het Scheepje ontslagen had, maer oock nae Tripoli is gaen convoyeren, om het selve van de Maltheser Galeyen te bevryden, ’t welck de oorsaeck is, dat deselve Capiteyn hier noch niet is gekomen. <section end="s10"/> <section begin="s11"/>{{gap}}Venetien den 15 October. Den 5 deser is alhier gearriveert het Schip St. Spiridion, Capit. Francisco Picolo, komende van Constantinopolen en Smirna. Den 6 dito de Koopmans Galey St. Antonio di Padoua, Cap. Francisco Dragazzo, komende van Spalatro. Den 13 ’t Schip Madonna di Faranamani, Capit. Jacob Predicari, komende van Zanten: Item de Pinck St. Zorzi, Capit. Zafiri Policala, komende van Tripoli di Barbaria en Zanten: Item ’t Fregat St. Antonio di Padoua, Capit. Gerolamo Banovich, komende van Trapani: En dan noch ’t Schip Madonna de Sisia, Schipper Vizzo Micalici, komende van Cefalonien. <section end="s11"/> <section begin="s12"/>{{gap}}Venetien den 15 October. Men heeft hier eenige advysen uyt Constantinopolen, dat de outste Prince, Broeder van den Grooten Sultan, met de nagelaten Schat van de Sultane, sijn overleden Moeder, eenigh Volck aen neemt, om sig op de Throon van ’t Ottomannisse Rijck te stellen, als pretenderende, dat deselve hem toekomt. Van Zanten heeft men advys, dat den Grooten Sultan weder tot Adrianopolen is gearriveert. <section end="s12"/> <section begin="s13"/>{{c|{{larger|{{sp|ENGELAN|0.5em}}T, &c.}}}} <section end="s13"/> <section begin="s14"/>{{gap}}Londen den 22 October. Van Newmarket heeft men adrys, dat den Coningh tot Audley-end door verscheyde Edelluyden opgewacht is geweest, welcke hem alle congratuleerden over sijn verlossingh van het laetste schrickelijck Complot. De Sherifs van Nortfolck, Suffolck en Cambridge hebben des anderendaegs sijn Majesteyt mede wesen opwachten. Op Woensdagh begonden de Sessien in de Old-Baly, alwaer des Conings Commissie, constituerende den Lord Major tot Rechter van dat Hof, als te voren, wiert gelesen: alle de Rechters, en verscheyde van de Aldermans, zijn daer in oock geconstitueert, om Pleydoyen van de Kroon, van Oyer en Terminer, en van ’t vrylaten uyt de Gevangenis, te mogen houden: Vervolgens nam den Lord Chef-Justicier Jeofferyes sijn plaets aen de rechter handt van den Lord Mayor. In dese Sessien heeft men een Indictement opgestelt tegens een Constapele die over eenige tijdt een Capiteyn van de Trainbands in ’t storen van een Vergadering abuseerde. De Persoon, welcke voor eenige tijdt Mr. Welch in Cancelary-lane doode, is alleen schuldigh aen Man-slag bevonden. De Weduwe van de geene, die in de Executie van de Lord Russel wiert gedoot, heeft een Appel tegens de Persoon, die het gedaen heeft, ingebracht. Eenen Mr. Fletcher, zijnde een Doctor, die men beschulgt, dat het storen van een Vergaderingh verhindert heeft, is in 100 Ponden Boete gecondemneert, en gevangen geset, tot dat hy dese Somme sal hebben betaelt. Van de Gevangens, die zedert eenige dagen met behendigheyt uyt Gatehouse zijn gevlucht, heeft men ’er weder een gekregen. Voorleden Woensdagh nach ontstont een Brandt aen de lage zyde van St. Jaems, welcke, voor dat die geblust konde werden, eenige kleyne Huysen en Stallen consumeerde. Tot Mansfeild en in ’t Graefschap Darby is de laetste Aertbeving mede geweest, durende ruym een half uur; in de eerste Plaets is weynig schade geschiet, doch in ’t Graefschap is een Dorp geweest, alwaer de Huysen altemael omgeworpen en verstroyt zijn; 5 a 6 Huysen waren met Familien en alles door de Aerde als ingeswolgen. De Sessien in de Old-Baly zijn noch niet ge-eyndigt. <section end="s14"/> <section begin="s15"/>{{gap}}Londen den 22 October. Den 19 deser is sijn Koninckl. Hoogheyt na Newmarket vertrocken; men meent, dat het Hof daer wel eenigen tijdt mocht blijven, ten zy het weder daer in eenige verandering brengt. Haer Koninckl. Hoogheyt en de Princesse Anna bevinden sig noch alhier, soo men meent, om by de Koninginne over de doot van haer Broeder de Condoleantie af te leggen. Men heeft wel opmercking gehad, dat de Aldermans, als sy met den Lord Mayor gingen, haer gewoonlijcke Klederen niet aengedaen hadden; doch nu, dat sy weder herstelt zijn, gaen sy als voor heen gekleet. <section end="s15"/> <section begin="s16"/>{{gap}}Londen den 22 October. Men heeft advys, dat des Conings vloot, gecommandeert door den Lord Darthmouth, tot Tanger is gearriveert, soo dat men in ’t korte staet te horen, wat deselve sal ondernemen. Men heeft hier eenig advys, dat de Fransse Troupen, op de instantie van onsen Coningh, uyt Vlaenderen sullen trecken; ’t welck waer zijnde, een groote Pas tot een Vrede in de Christenheyt soude konnen geven. <section end="s16"/> <section begin="s17"/>{{c|{{larger|{{sc|Duytsland}} en d’aengrensende {{sc|Rycken}}.}}}} <section end="s17"/> <section begin="s18"/>{{gap}}Uyt het Keyserlijcke Velt-Leger by Barkan den 12 October. Na dat Barkan door ons is ingenomen, t’eenemael geruineert en afgebrant, hebben sijn Konincklijcke Majesteyt van Poolen en den Heer Hertog van Lottharingen ’s anderen daegs het Te Deum Laudamus laten singen, en van beyde syden de Stucken Geschut drie mael met scherp op Gran laten lossen. Op gisteren avont zijn de Schepen tot de Schip brug aengekomen, welcke een uur van Gran tot in een Eylandt sal geslagen werden; en soo dra als men aldaer een Cortijne opgerecht sal hebben, sal de andere helft van de Schip-brugge oock gelegt, de Volckeren daer over gebracht, en Gran geattacqueert werden. Op morgen verwacht men de Ceur-Beyersse en Franckisse Troupen in ’t Leger, doch de Cavallerye van die Volckeren gaet weder in ’t Rijck na huys, alsoo ’er groot gebreck aen Voeragie, die wel 3 a 4 Mijlen verre gehaelt moet werden, is. Op heden zijn de Ceur-Brandenburgse Volckeren oock by de Konincklijcke Armee gekomen, doch niet in soo grooten getal, als men wel gemeent hadde. Het laetste verlies van den Vyant werde nu alleen op 6000 Man gereeckent, en bevinden sig by de Keyserl. en Koninckl. Armeen 1200 Gevangenen, benevens den Bassa van Silistrien; den Bassa van Aleppo is doot gebleven: van de Keyserl: Volckeren is weynig Volck doot en gequetst. Na men tyding heeft soude den Grooten Visier met 24000 Man van Ossen na Gran in aentocht zijn geweest, doch op de tyding van ’t slaen der sijne weder te rugge na Ossen getrocken wesen, na dat alvoorens een stercke Besetting in Gran hadde gelegt. Den Heer Hertog van Lottharingen gaet dickwils met den Heer Generael Velt-Marschalck den Grave van Starrenberg en andere hooge Officiers uyt, om de half-geleyde Schip brug te recognoseeren. De Turcken scbieten gedurig met haer Geschut uyt Gran in ons Leger, maer konnen niet raken: De Janitsaren schieten mede met Dobbel haecken van onder de Stadts Muren op de Ruyters, welcke haer Paerden in den Donauw laten drincken. <section end="s18"/> <section begin="s19"/>{{gap}}Weenen den 17 October. Men heeft alhier de naem van onsen Bisschop, een algemeen Jubilé, ’t welck door den Paus toegestaen is, om voor de geluckige Progressen van de Christelijcke Wapemem tegens de Turcken te bidden, gepubliceert. Daer werdt noch gedurig veel Voorraet na ’t Keyserl. Hof gevoert, alsoo ’t selve geresolveert is, om van de Winter tot Lints te blyven. <section end="s19"/> <section begin="s20"/>{{gap}}Wurtzburg den 20 October. Men meent, dat de Franckise Cavallery weder herwaerts sal komen, doch d’Infantery noch eenigen tijdt in Ongaryen blyven campeeren, en dan in Moravien in de Winter quartieren trecken. In de voorledene Weeck is veel Buyt, die de onse in ’t ontset van Weenen bekomen hebben, hier door gepasseert, bestaende die van den Generael Wachtmr. Thungen in 2 Kameelen, 4 Buffels, en 72 Ongarise Ossen, en die van den Oversten Luyt. Cob in een Turckse Wagen, van 2 groote Buffels getrocken, waer in {{SIC|genige|eenige}} Turckse Kleederen waren,<section end="s20"/><noinclude></noinclude> 8rx33j8o7o8qmav2fljjz3wp48rcfu2 219177 219138 2026-03-30T10:22:34Z Vincent Steenberg 280 typo 219177 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude><section begin="s1"/> {| style="width:100%;" | style="width:40%;vertical-align:bottom;" | {{xx-larger|Oprechte Haerlemse}} | style="width:20%;" | [[Bestand:Oprechte Haerlemsche Courant vol 1737 no 006 coat of arms.jpg|100px|center]] | style="width:40%;vertical-align:bottom;text-align:right;" | {{xx-larger|N{{sup|o}}. 44.}} <br> <br> {{xx-larger|Saturdaegse Courant.}} |} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{c|{{larger|{{sp|BARBARYE|0.5em}}N.}}}} <section end="s2"/> <section begin="s3"/>{{initiaal|Z}}Alee den 30 Augusti. Na dat wy met het Scheepje de Johanna Cornelia van Amsterdam waren tzeyl gegaen, de wil hebbende na de Canarisse Eylanden, en gekomen waren op de hoogte van 38 Graden en 25 Minuten buyten de Portugaelse Kust, zagen wy des morgens een Rover met 12 Stucken en 10 Bassen, welcke 150 Mannen op had: hy toonde ons een Algiersse Vlag, en wy de Prince; hy sont aen ons sijn Sloep, roepende, maekt een Tou klaer, wy zijn Algiersse: 2 Man van haer tot ons over komende, vraegden na onse Turckse Vry-Brief, die wy toonden; wy vroegen oock nae haer Pas, maer sy antwoorden, dat de Schipper dan aen Boort komen most, doch dat sulks onnodig was, also wy wel tien konden, dat sy Algiersse waren: sy voeren daer op wel na Boort, doch quamen naderhandt met haer Boot wederom, en dwongen ons door haer Houwers en Pistoolen om te wijcken; sy dooden een van ons Volk en visten de rest, die over Boort sprongh, op. Van dese Somer zijn hier wel 14 Hollantse en 3 Engelsse Schepen opgebracht. <section end="s3"/> <section begin="s4"/>{{c|{{larger|{{sp|TURCKYE|0.5em}}N.}}}} <section end="s4"/> <section begin="s5"/>{{gap}}Smirna den eersten September. In het Canael van Xio onthouden sig 11 Schepen; sommige willen, dat het Fransse, en andere, dat het Rovers zijn. Hier is men seer ontstelt over de groote Nederlage voor Weenen, voor welcke Stadt de Turcken seggen, dat wel 100000 Mannen, en onder deselve seer veel groote Personagien, gebleven zijn. <section end="s5"/> <section begin="s6"/>{{c|{{larger|{{sp|ITALIE}}N.}}}} <section end="s6"/> <section begin="s7"/>{{gap}}Genoua den 9 Octob. Tot Porto Longone zijn reets 29 Spaensse Galeyen van Napels gearriveert. <section end="s7"/> <section begin="s8"/>{{gap}}Roma den 9 October. Den Poolssen Secretaris Talenti heeft van den Paus het Ridderschap van St. Pieter, ’t welck 150 Scudi jaerlijckx kan opbrengen, en dan noch een Pensioen van 200 Scudi in Spangien, bekomen: Den Prins van Palestrina heeft hem oock een Gout Crucifix voor sijn Coningh gegeven. De Spaensse Zee-Armade is voorbv Civita Vecchia gepasseert. <section end="s8"/> <section begin="s9"/>{{gap}}Livorno den 11 October. Den 6 deser is alhier gearriveert het Schip Maria Rosa, Capit. Thomas Achtien, Engelsman, komende van Londen, mancquerende van daer 65, van Cadix 40, Mallaga 39, Alicanten 20, en Barcelona 8 dagen. Den 8 dito ’t Schip de Liefde, Cap. Adriaen Broin, Hollander, komende en mancquerende van Smirna 33 dagen, van Corfu van den 15 September, en van Messina van den eersten deser. En op heden ’t Schip Thomas en Pieter, Capit. Richard Lene, Engelsman, komende van Alessandretta in 42, en van Messina in 12 dagen. <section end="s9"/> <section begin="s10"/>{{gap}}Livorno den 11 October. Met het Schip de Liefde, van Smirna met het Convoy van Capiteyn Marrevelt vertrocken, en alleen hier gearriveert, heeft men tydinge, dat deselve boven Corfu heeft ontmoet twee Tripoleesse Rovertjes, by haer hebbende een Venetiaensse Prijs met Hout, welcke gemelde Capiteyn Marrevelt haer weder afgenomen, en 50 Turcken gevangen gekregen had, doch sonder Gevecht; maer dat hy, tot Messina gekomen, verstaen hebbende de Stilstant van Wapenen, die tusschen de Hollanders en Tripolesen gemaeckt is, niet alleen het Scheepje ontslagen had, maer oock nae Tripoli is gaen convoyeren, om het selve van de Maltheser Galeyen te bevryden, ’t welck de oorsaeck is, dat deselve Capiteyn hier noch niet is gekomen. <section end="s10"/> <section begin="s11"/>{{gap}}Venetien den 15 October. Den 5 deser is alhier gearriveert het Schip St. Spiridion, Capit. Francisco Picolo, komende van Constantinopolen en Smirna. Den 6 dito de Koopmans Galey St. Antonio di Padoua, Cap. Francisco Dragazzo, komende van Spalatro. Den 13 ’t Schip Madonna di Faranamani, Capit. Jacob Predicari, komende van Zanten: Item de Pinck St. Zorzi, Capit. Zafiri Policala, komende van Tripoli di Barbaria en Zanten: Item ’t Fregat St. Antonio di Padoua, Capit. Gerolamo Banovich, komende van Trapani: En dan noch ’t Schip Madonna de Sisia, Schipper Vizzo Micalici, komende van Cefalonien. <section end="s11"/> <section begin="s12"/>{{gap}}Venetien den 15 October. Men heeft hier eenige advysen uyt Constantinopolen, dat de outste Prince, Broeder van den Grooten Sultan, met de nagelaten Schat van de Sultane, sijn overleden Moeder, eenigh Volck aen neemt, om sig op de Throon van ’t Ottomannisse Rijck te stellen, als pretenderende, dat deselve hem toekomt. Van Zanten heeft men advys, dat den Grooten Sultan weder tot Adrianopolen is gearriveert. <section end="s12"/> <section begin="s13"/>{{c|{{larger|{{sp|ENGELAN|0.5em}}T, &c.}}}} <section end="s13"/> <section begin="s14"/>{{gap}}Londen den 22 October. Van Newmarket heeft men adrys, dat den Coningh tot Audley-end door verscheyde Edelluyden opgewacht is geweest, welcke hem alle congratuleerden over sijn verlossingh van het laetste schrickelijck Complot. De Sherifs van Nortfolck, Suffolck en Cambridge hebben des anderendaegs sijn Majesteyt mede wesen opwachten. Op Woensdagh begonden de Sessien in de Old-Baly, alwaer des Conings Commissie, constituerende den Lord Major tot Rechter van dat Hof, als te voren, wiert gelesen: alle de Rechters, en verscheyde van de Aldermans, zijn daer in oock geconstitueert, om Pleydoyen van de Kroon, van Oyer en Terminer, en van ’t vrylaten uyt de Gevangenis, te mogen houden: Vervolgens nam den Lord Chef-Justicier Jeofferyes sijn plaets aen de rechter handt van den Lord Mayor. In dese Sessien heeft men een Indictement opgestelt tegens een Constapele die over eenige tijdt een Capiteyn van de Trainbands in ’t storen van een Vergadering abuseerde. De Persoon, welcke voor eenige tijdt Mr. Welch in Cancelary-lane doode, is alleen schuldigh aen Man-slag bevonden. De Weduwe van de geene, die in de Executie van de Lord Russel wiert gedoot, heeft een Appel tegens de Persoon, die het gedaen heeft, ingebracht. Eenen Mr. Fletcher, zijnde een Doctor, die men beschulgt, dat het storen van een Vergaderingh verhindert heeft, is in 100 Ponden Boete gecondemneert, en gevangen geset, tot dat hy dese Somme sal hebben betaelt. Van de Gevangens, die zedert eenige dagen met behendigheyt uyt Gatehouse zijn gevlucht, heeft men ’er weder een gekregen. Voorleden Woensdagh nach ontstont een Brandt aen de lage zyde van St. Jaems, welcke, voor dat die geblust konde werden, eenige kleyne Huysen en Stallen consumeerde. Tot Mansfeild en in ’t Graefschap Darby is de laetste Aertbeving mede geweest, durende ruym een half uur; in de eerste Plaets is weynig schade geschiet, doch in ’t Graefschap is een Dorp geweest, alwaer de Huysen altemael omgeworpen en verstroyt zijn; 5 a 6 Huysen waren met Familien en alles door de Aerde als ingeswolgen. De Sessien in de Old-Baly zijn noch niet ge-eyndigt. <section end="s14"/> <section begin="s15"/>{{gap}}Londen den 22 October. Den 19 deser is sijn Koninckl. Hoogheyt na Newmarket vertrocken; men meent, dat het Hof daer wel eenigen tijdt mocht blijven, ten zy het weder daer in eenige verandering brengt. Haer Koninckl. Hoogheyt en de Princesse Anna bevinden sig noch alhier, soo men meent, om by de Koninginne over de doot van haer Broeder de Condoleantie af te leggen. Men heeft wel opmercking gehad, dat de Aldermans, als sy met den Lord Mayor gingen, haer gewoonlijcke Klederen niet aengedaen hadden; doch nu, dat sy weder herstelt zijn, gaen sy als voor heen gekleet. <section end="s15"/> <section begin="s16"/>{{gap}}Londen den 22 October. Men heeft advys, dat des Conings vloot, gecommandeert door den Lord Darthmouth, tot Tanger is gearriveert, soo dat men in ’t korte staet te horen, wat deselve sal ondernemen. Men heeft hier eenig advys, dat de Fransse Troupen, op de instantie van onsen Coningh, uyt Vlaenderen sullen trecken; ’t welck waer zijnde, een groote Pas tot een Vrede in de Christenheyt soude konnen geven. <section end="s16"/> <section begin="s17"/>{{c|{{larger|{{sc|Duytsland}} en d’aengrensende {{sc|Rycken}}.}}}} <section end="s17"/> <section begin="s18"/>{{gap}}Uyt het Keyserlijcke Velt-Leger by Barkan den 12 October. Na dat Barkan door ons is ingenomen, t’eenemael geruineert en afgebrant, hebben sijn Konincklijcke Majesteyt van Poolen en den Heer Hertog van Lottharingen ’s anderen daegs het Te Deum Laudamus laten singen, en van beyde syden de Stucken Geschut drie mael met scherp op Gran laten lossen. Op gisteren avont zijn de Schepen tot de Schip brug aengekomen, welcke een uur van Gran tot in een Eylandt sal geslagen werden; en soo dra als men aldaer een Cortijne opgerecht sal hebben, sal de andere helft van de Schip-brugge oock gelegt, de Volckeren daer over gebracht, en Gran geattacqueert werden. Op morgen verwacht men de Ceur-Beyersse en Franckisse Troupen in ’t Leger, doch de Cavallerye van die Volckeren gaet weder in ’t Rijck na huys, alsoo ’er groot gebreck aen Voeragie, die wel 3 a 4 Mijlen verre gehaelt moet werden, is. Op heden zijn de Ceur-Brandenburgse Volckeren oock by de Konincklijcke Armee gekomen, doch niet in soo grooten getal, als men wel gemeent hadde. Het laetste verlies van den Vyant werde nu alleen op 6000 Man gereeckent, en bevinden sig by de Keyserl. en Koninckl. Armeen 1200 Gevangenen, benevens den Bassa van Silistrien; den Bassa van Aleppo is doot gebleven: van de Keyserl: Volckeren is weynig Volck doot en gequetst. Na men tyding heeft soude den Grooten Visier met 24000 Man van Ossen na Gran in aentocht zijn geweest, doch op de tyding van ’t slaen der sijne weder te rugge na Ossen getrocken wesen, na dat alvoorens een stercke Besetting in Gran hadde gelegt. Den Heer Hertog van Lottharingen gaet dickwils met den Heer Generael Velt-Marschalck den Grave van Starrenberg en andere hooge Officiers uyt, om de half-geleyde Schip brug te recognoseeren. De Turcken scbieten gedurig met haer Geschut uyt Gran in ons Leger, maer konnen niet raken: De Janitsaren schieten mede met Dobbel haecken van onder de Stadts Muren op de Ruyters, welcke haer Paerden in den Donauw laten drincken. <section end="s18"/> <section begin="s19"/>{{gap}}Weenen den 17 October. Men heeft alhier de naem van onsen Bisschop, een algemeen Jubilé, ’t welck door den Paus toegestaen is, om voor de geluckige Progressen van de Christelijcke Wapemem tegens de Turcken te bidden, gepubliceert. Daer werdt noch gedurig veel Voorraet na ’t Keyserl. Hof gevoert, alsoo ’t selve geresolveert is, om van de Winter tot Lints te blyven. <section end="s19"/> <section begin="s20"/>{{gap}}Wurtzburg den 20 October. Men meent, dat de Franckise Cavallery weder herwaerts sal komen, doch d’Infantery noch eenigen tijdt in Ongaryen blyven campeeren, en dan in Moravien in de Winter quartieren trecken. In de voorledene Weeck is veel Buyt, die de onse in ’t ontset van Weenen bekomen hebben, hier door gepasseert, bestaende die van den Generael Wachtmr. Thungen in 2 Kameelen, 4 Buffels, en 72 Ongarise Ossen, en die van den Oversten Luyt. Cob in een Turckse Wagen, van 2 groote Buffels getrocken, waer in {{SIC|genige|eenige}} Turckse Kleederen waren,<section end="s20"/><noinclude></noinclude> 8u00k7eo3cqbknxu6yqu9o7yfsye094 219193 219177 2026-03-30T11:12:19Z Vincent Steenberg 280 typo 219193 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude><section begin="s1"/> {| style="width:100%;" | style="width:40%;vertical-align:bottom;" | {{xx-larger|Oprechte Haerlemse}} | style="width:20%;" | [[Bestand:Oprechte Haerlemsche Courant vol 1737 no 006 coat of arms.jpg|100px|center]] | style="width:40%;vertical-align:bottom;text-align:right;" | {{xx-larger|N{{sup|o}}. 44.}} <br> <br> {{xx-larger|Saturdaegse Courant.}} |} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{c|{{larger|{{sp|BARBARYE|0.5em}}N.}}}} <section end="s2"/> <section begin="s3"/>{{initiaal|Z}}Alee den 30 Augusti. Na dat wy met het Scheepje de Johanna Cornelia van Amsterdam waren tzeyl gegaen, de wil hebbende na de Canarisse Eylanden, en gekomen waren op de hoogte van 38 Graden en 25 Minuten buyten de Portugaelse Kust, zagen wy des morgens een Rover met 12 Stucken en 10 Bassen, welcke 150 Mannen op had: hy toonde ons een Algiersse Vlag, en wy de Prince; hy sont aen ons sijn Sloep, roepende, maekt een Tou klaer, wy zijn Algiersse: 2 Man van haer tot ons over komende, vraegden na onse Turckse Vry-Brief, die wy toonden; wy vroegen oock nae haer Pas, maer sy antwoorden, dat de Schipper dan aen Boort komen most, doch dat sulks onnodig was, also wy wel tien konden, dat sy Algiersse waren: sy voeren daer op wel na Boort, doch quamen naderhandt met haer Boot wederom, en dwongen ons door haer Houwers en Pistoolen om te wijcken; sy dooden een van ons Volk en visten de rest, die over Boort sprongh, op. Van dese Somer zijn hier wel 14 Hollantse en 3 Engelsse Schepen opgebracht. <section end="s3"/> <section begin="s4"/>{{c|{{larger|{{sp|TURCKYE|0.5em}}N.}}}} <section end="s4"/> <section begin="s5"/>{{gap}}Smirna den eersten September. In het Canael van Xio onthouden sig 11 Schepen; sommige willen, dat het Fransse, en andere, dat het Rovers zijn. Hier is men seer ontstelt over de groote Nederlage voor Weenen, voor welcke Stadt de Turcken seggen, dat wel 100000 Mannen, en onder deselve seer veel groote Personagien, gebleven zijn. <section end="s5"/> <section begin="s6"/>{{c|{{larger|{{sp|ITALIE}}N.}}}} <section end="s6"/> <section begin="s7"/>{{gap}}Genoua den 9 Octob. Tot Porto Longone zijn reets 29 Spaensse Galeyen van Napels gearriveert. <section end="s7"/> <section begin="s8"/>{{gap}}Roma den 9 October. Den Poolssen Secretaris Talenti heeft van den Paus het Ridderschap van St. Pieter, ’t welck 150 Scudi jaerlijckx kan opbrengen, en dan noch een Pensioen van 200 Scudi in Spangien, bekomen: Den Prins van Palestrina heeft hem oock een Gout Crucifix voor sijn Coningh gegeven. De Spaensse Zee-Armade is voorbv Civita Vecchia gepasseert. <section end="s8"/> <section begin="s9"/>{{gap}}Livorno den 11 October. Den 6 deser is alhier gearriveert het Schip Maria Rosa, Capit. Thomas Achtien, Engelsman, komende van Londen, mancquerende van daer 65, van Cadix 40, Mallaga 39, Alicanten 20, en Barcelona 8 dagen. Den 8 dito ’t Schip de Liefde, Cap. Adriaen Broin, Hollander, komende en mancquerende van Smirna 33 dagen, van Corfu van den 15 September, en van Messina van den eersten deser. En op heden ’t Schip Thomas en Pieter, Capit. Richard Lene, Engelsman, komende van Alessandretta in 42, en van Messina in 12 dagen. <section end="s9"/> <section begin="s10"/>{{gap}}Livorno den 11 October. Met het Schip de Liefde, van Smirna met het Convoy van Capiteyn Marrevelt vertrocken, en alleen hier gearriveert, heeft men tydinge, dat deselve boven Corfu heeft ontmoet twee Tripoleesse Rovertjes, by haer hebbende een Venetiaensse Prijs met Hout, welcke gemelde Capiteyn Marrevelt haer weder afgenomen, en 50 Turcken gevangen gekregen had, doch sonder Gevecht; maer dat hy, tot Messina gekomen, verstaen hebbende de Stilstant van Wapenen, die tusschen de Hollanders en Tripolesen gemaeckt is, niet alleen het Scheepje ontslagen had, maer oock nae Tripoli is gaen convoyeren, om het selve van de Maltheser Galeyen te bevryden, ’t welck de oorsaeck is, dat deselve Capiteyn hier noch niet is gekomen. <section end="s10"/> <section begin="s11"/>{{gap}}Venetien den 15 October. Den 5 deser is alhier gearriveert het Schip St. Spiridion, Capit. Francisco Picolo, komende van Constantinopolen en Smirna. Den 6 dito de Koopmans Galey St. Antonio di Padoua, Cap. Francisco Dragazzo, komende van Spalatro. Den 13 ’t Schip Madonna di Faranamani, Capit. Jacob Predicari, komende van Zanten: Item de Pinck St. Zorzi, Capit. Zafiri Policala, komende van Tripoli di Barbaria en Zanten: Item ’t Fregat St. Antonio di Padoua, Capit. Gerolamo Banovich, komende van Trapani: En dan noch ’t Schip Madonna de Sisia, Schipper Vizzo Micalici, komende van Cefalonien. <section end="s11"/> <section begin="s12"/>{{gap}}Venetien den 15 October. Men heeft hier eenige advysen uyt Constantinopolen, dat de outste Prince, Broeder van den Grooten Sultan, met de nagelaten Schat van de Sultane, sijn overleden Moeder, eenigh Volck aen neemt, om sig op de Throon van ’t Ottomannisse Rijck te stellen, als pretenderende, dat deselve hem toekomt. Van Zanten heeft men advys, dat den Grooten Sultan weder tot Adrianopolen is gearriveert. <section end="s12"/> <section begin="s13"/>{{c|{{larger|{{sp|ENGELAN|0.5em}}T, &c.}}}} <section end="s13"/> <section begin="s14"/>{{gap}}Londen den 22 October. Van Newmarket heeft men advys, dat den Coningh tot Audley-end door verscheyde Edelluyden opgewacht is geweest, welcke hem alle congratuleerden over sijn verlossingh van het laetste schrickelijck Complot. De Sherifs van Nortfolck, Suffolck en Cambridge hebben des anderendaegs sijn Majesteyt mede wesen opwachten. Op Woensdagh begonden de Sessien in de Old-Baly, alwaer des Conings Commissie, constituerende den Lord Major tot Rechter van dat Hof, als te voren, wiert gelesen: alle de Rechters, en verscheyde van de Aldermans, zijn daer in oock geconstitueert, om Pleydoyen van de Kroon, van Oyer en Terminer, en van ’t vrylaten uyt de Gevangenis, te mogen houden: Vervolgens nam den Lord Chef-Justicier Jeofferyes sijn plaets aen de rechter handt van den Lord Mayor. In dese Sessien heeft men een Indictement opgestelt tegens een Constapele die over eenige tijdt een Capiteyn van de Trainbands in ’t storen van een Vergadering abuseerde. De Persoon, welcke voor eenige tijdt Mr. Welch in Cancelary-lane doode, is alleen schuldigh aen Man-slag bevonden. De Weduwe van de geene, die in de Executie van de Lord Russel wiert gedoot, heeft een Appel tegens de Persoon, die het gedaen heeft, ingebracht. Eenen Mr. Fletcher, zijnde een Doctor, die men beschulgt, dat het storen van een Vergaderingh verhindert heeft, is in 100 Ponden Boete gecondemneert, en gevangen geset, tot dat hy dese Somme sal hebben betaelt. Van de Gevangens, die zedert eenige dagen met behendigheyt uyt Gatehouse zijn gevlucht, heeft men ’er weder een gekregen. Voorleden Woensdagh nach ontstont een Brandt aen de lage zyde van St. Jaems, welcke, voor dat die geblust konde werden, eenige kleyne Huysen en Stallen consumeerde. Tot Mansfeild en in ’t Graefschap Darby is de laetste Aertbeving mede geweest, durende ruym een half uur; in de eerste Plaets is weynig schade geschiet, doch in ’t Graefschap is een Dorp geweest, alwaer de Huysen altemael omgeworpen en verstroyt zijn; 5 a 6 Huysen waren met Familien en alles door de Aerde als ingeswolgen. De Sessien in de Old-Baly zijn noch niet ge-eyndigt. <section end="s14"/> <section begin="s15"/>{{gap}}Londen den 22 October. Den 19 deser is sijn Koninckl. Hoogheyt na Newmarket vertrocken; men meent, dat het Hof daer wel eenigen tijdt mocht blijven, ten zy het weder daer in eenige verandering brengt. Haer Koninckl. Hoogheyt en de Princesse Anna bevinden sig noch alhier, soo men meent, om by de Koninginne over de doot van haer Broeder de Condoleantie af te leggen. Men heeft wel opmercking gehad, dat de Aldermans, als sy met den Lord Mayor gingen, haer gewoonlijcke Klederen niet aengedaen hadden; doch nu, dat sy weder herstelt zijn, gaen sy als voor heen gekleet. <section end="s15"/> <section begin="s16"/>{{gap}}Londen den 22 October. Men heeft advys, dat des Conings vloot, gecommandeert door den Lord Darthmouth, tot Tanger is gearriveert, soo dat men in ’t korte staet te horen, wat deselve sal ondernemen. Men heeft hier eenig advys, dat de Fransse Troupen, op de instantie van onsen Coningh, uyt Vlaenderen sullen trecken; ’t welck waer zijnde, een groote Pas tot een Vrede in de Christenheyt soude konnen geven. <section end="s16"/> <section begin="s17"/>{{c|{{larger|{{sc|Duytsland}} en d’aengrensende {{sc|Rycken}}.}}}} <section end="s17"/> <section begin="s18"/>{{gap}}Uyt het Keyserlijcke Velt-Leger by Barkan den 12 October. Na dat Barkan door ons is ingenomen, t’eenemael geruineert en afgebrant, hebben sijn Konincklijcke Majesteyt van Poolen en den Heer Hertog van Lottharingen ’s anderen daegs het Te Deum Laudamus laten singen, en van beyde syden de Stucken Geschut drie mael met scherp op Gran laten lossen. Op gisteren avont zijn de Schepen tot de Schip brug aengekomen, welcke een uur van Gran tot in een Eylandt sal geslagen werden; en soo dra als men aldaer een Cortijne opgerecht sal hebben, sal de andere helft van de Schip-brugge oock gelegt, de Volckeren daer over gebracht, en Gran geattacqueert werden. Op morgen verwacht men de Ceur-Beyersse en Franckisse Troupen in ’t Leger, doch de Cavallerye van die Volckeren gaet weder in ’t Rijck na huys, alsoo ’er groot gebreck aen Voeragie, die wel 3 a 4 Mijlen verre gehaelt moet werden, is. Op heden zijn de Ceur-Brandenburgse Volckeren oock by de Konincklijcke Armee gekomen, doch niet in soo grooten getal, als men wel gemeent hadde. Het laetste verlies van den Vyant werde nu alleen op 6000 Man gereeckent, en bevinden sig by de Keyserl. en Koninckl. Armeen 1200 Gevangenen, benevens den Bassa van Silistrien; den Bassa van Aleppo is doot gebleven: van de Keyserl: Volckeren is weynig Volck doot en gequetst. Na men tyding heeft soude den Grooten Visier met 24000 Man van Ossen na Gran in aentocht zijn geweest, doch op de tyding van ’t slaen der sijne weder te rugge na Ossen getrocken wesen, na dat alvoorens een stercke Besetting in Gran hadde gelegt. Den Heer Hertog van Lottharingen gaet dickwils met den Heer Generael Velt-Marschalck den Grave van Starrenberg en andere hooge Officiers uyt, om de half-geleyde Schip brug te recognoseeren. De Turcken scbieten gedurig met haer Geschut uyt Gran in ons Leger, maer konnen niet raken: De Janitsaren schieten mede met Dobbel haecken van onder de Stadts Muren op de Ruyters, welcke haer Paerden in den Donauw laten drincken. <section end="s18"/> <section begin="s19"/>{{gap}}Weenen den 17 October. Men heeft alhier de naem van onsen Bisschop, een algemeen Jubilé, ’t welck door den Paus toegestaen is, om voor de geluckige Progressen van de Christelijcke Wapemem tegens de Turcken te bidden, gepubliceert. Daer werdt noch gedurig veel Voorraet na ’t Keyserl. Hof gevoert, alsoo ’t selve geresolveert is, om van de Winter tot Lints te blyven. <section end="s19"/> <section begin="s20"/>{{gap}}Wurtzburg den 20 October. Men meent, dat de Franckise Cavallery weder herwaerts sal komen, doch d’Infantery noch eenigen tijdt in Ongaryen blyven campeeren, en dan in Moravien in de Winter quartieren trecken. In de voorledene Weeck is veel Buyt, die de onse in ’t ontset van Weenen bekomen hebben, hier door gepasseert, bestaende die van den Generael Wachtmr. Thungen in 2 Kameelen, 4 Buffels, en 72 Ongarise Ossen, en die van den Oversten Luyt. Cob in een Turckse Wagen, van 2 groote Buffels getrocken, waer in {{SIC|genige|eenige}} Turckse Kleederen waren,<section end="s20"/><noinclude></noinclude> 21g87s2e1e34a9rt6f7smv5ahwo7j9m 104 85376 219135 2026-03-29T19:00:34Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 219135 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude><section begin="s1"/>en veel Ongarise Ossen; boven dien soude den selven Generael Wachtmr. noch een schoone Turckse Zabel bekomen hebben. <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{gap}}Leypzich den 19 Octob. Onsen Ceurvorst sal sig, na men meent, nu al tot Potzdam by den Ceutvorst van Brandenburg bevinden, van der selver Abouchement wert seer verscheyden gesproken, en oordeelen eenige, dat het over de Holsteynsse saecken sal wesen, doch andere, wegens de tegenwoordige conjuncture van tijt. Den Vorst van Anhalt, by sig hebbende een Suite van 100 Paerden, en 3 Kameelen, nevens eenige gevangene Turcken, welcke aen hem door den Keyser zijn vereert, is over Dessau te rug na sijn Ceurvorstel: Doorl: van Brandenburg vertrocken: desselfs Gemalinne is met den Prince van Nassauw, Erf-Stadhouder van Vrieslandt, in der haest na Dietz, aen de Laen, vertrocken, alsoo haer Suster, en de oude Votftinne van Nassauw, nevens haer Dochter, aen de Kinder pokjes aldaer sieck leggen; zy werden echter binnen 4 Weken weder tot Dessau verwacht, als wanneer het Byleger van hooggem. Prince van Nassau, Erf-Stadhouder van Vrieslant, met de Princesse van Anhald sal gehouden werden. <section end="s2"/> <section begin="s3"/>{{gap}}Coppenhage den 19 October. De Fransse Oorlogs-Vloot gingh heden voor 8 dagen onder zeyl; haer Commandeur, voerende de vlagge, gaf negen schooten, en wierdt door onsen Admirael Generael met 9 schooten weder beantwoordt. Gisteren arriveerde alhier den Heer Generael Guldenleeuw. <section end="s3"/> <section begin="s4"/>{{gap}}Coppenhage den 19 October. Onse Vloot wert vast opgeleyt, behalvens eenige kleyne Scheepjes, welcke noch in Zee sullen kruyssen, om te beletten, dat ’er geen Transport van Volck geschiedt. Uyt Vranckrijck werden groote Remisen verwacht. Onse wervingen buyten ’s Landts, en voornamentlijck in Pruyssen, Coerlant, en op andere Plaetsen, gaen noch sterck voort, gevende verscheyde Ceur-Brandenburghse Capiteynen haer Volck aen de onse over. <section end="s4"/> <section begin="s5"/>{{gap}}Regensburg den 21 October. De Deputatie van wegens ’t Rijck aen den Heer Grave van Windisgratz is noch niet geschiet, alsoo de Ceurvorstel. Gedeputeerden niet eer daer toe willen resolveren, voor dat sy bescheyt dien aengaende van haer Principalen hebben. Ondertusschen blyven deselve echter noch de voortsetting van de onafgedane Quæstie quomodo & quamdiu? in puncto Armistitii, recommanderen. <section end="s5"/> <section begin="s6"/>{{gap}}Ceulen den 16 October. Zedert het vertreck van de Gedeputeerden deser Stadt na ’t K. Hof, is het hier geheel stil geweest. Den Heer Bosch, Ceur-Brandenburgsen Gesant, en den Baron Godens, bevinden sigh alhier. <section end="s6"/> <section begin="s7"/>{{gap}}Hamburg den 16 October. De Matrosen, die in Holsteyn geworven zijn, werden tot Coppenhage geëmbarqueert, om na Kiel en soo verder nae Altena gevoert te werden. De Sweden werven in Pruyssen en Coerlant seer sterck. <section end="s7"/> <section begin="s8"/>{{c|{{larger|{{sp|VRANCKRYC|0.5em}}K.}}}} <section end="s8"/> <section begin="s9"/>{{gap}}Parijs den 26 October. Men verwacht Monsr. du Quêne hier in ’t kort ten Hove, om wegens de saecken van Algiers een pertinent Verhael aen den Coning te geven. De Spaenssen doen na de kant van Catalonien veel Volckx komen, en zijn onlangs 800 van hare Ruyters door Puicerda gepasseert, ’t welck al eenige alarm aen onse Guarnisoenen tot Mont-Louis en Prat heeft gegeven. Men gelooft, dat de Staten van Languedocq voor dit Jaer 2 Millioenen en 300000 Ronden tot een Don Gratuit aen den Coningh sullen geven, behalven noch iets voor d’onkosten van ’t Koninglijck Canael, en de communicatie, die men van ’t ged. Canael tot aen de Rivier de Aude maeckt. Men wil oock, dat den President Riquet met Monsr. de Saignelay wegens ’ ged. Canael en de Haven van Cette handelt, en dat de laetste de eerste sal rembourseren; men hoopt, dat dan de Wercken aen ’t ged. Canael beter sullen gaen, also daer alles nu by na begint omver te vallen, en ’t Canael als sig selfs te stoppen. Van Toulouse heeft men veel Salpeter na Rochefort gebracht, om Buskruyt voor de Zee-Vloot daer van te maken. Monsr. Pelletier heeft aen den Coningh een exacte staet van de saecken, soo als Monsr. Colbert die met sijn doodt gelaten heeft, gegeven, en segt men, dat daer uyt bevonden is, dat aen ’t een en ’t ander wel 110 Miilioenen schuldig is. Men spreekt, als of sijn Majesteyt een Voyagie na Vlaenderen sal doen, maer onseker. <section end="s9"/> <section begin="s10"/>{{c|{{larger|{{sp|NEDERLANDE|0.5em}}N.}}}} <section end="s10"/> <section begin="s11"/>{{gap}}Gent den 27 October. Voorleden Sondag, ten 4 uren, wierden de Poorten alhier gesloten, om een Escorte na Audenaerde te doen. Den Mareschal d’Humieres leyt noch tot Lessines; hy heeft van Doornick de rest van d’Artillery, Pontons, Munitie, en andere Oorloghs-Instrumenten, nae sijn Leger tot Lessines ontboden. Den Prince van Vaudemont, hebbende in Bergen in Henegouwen en Aeth eenige Cavallery en Dragonders geleyt, is voorleden Saturdag weder tot Brussel aengekomen. Den Franssen Intendant tot Maubeuge heeft alle de roode Wijnen voor de Nederlandtse Kooplieden gearresteert. <section end="s11"/> <section begin="s12"/>{{gap}}Brussel den 27 October. Na de wederkomst van den Heer de Tilladet, die den Koningh van Vranckrijck na Engelandt gesonden heeft, wert seer verlanght, alsoo men alsdan hoopt te vernemen, wat uytslag de tegenwoordige Franse Proceduren in dese Landen sullen hebben. Ondertusschen betonen de Franssen genoeghsaem in alle hare Actien, dat sy weynigh genegentheyt tot Oorlog hebben, maer dat sy ons alleen door hare Extorsien soecken te bederven. D’Onse van Luxemburg hebben de Casteeltjes van Bertrange en Cantery, en de Franssen die van Remich en Wasserbillich, laten springen. Men is noyt soo besig ten Hove wegens de saeken van de Militie geweest als tegenwoordig. Onse Troupen vermeerderen dagelijcks. De remontering van de Cavallery advanceert oock ongemeen, en heeft sijn Excellentie den Heer Marquis de Grana aen een gedeelte van deselve nieuwe Klederen laten uytdeelen. De Hollantse Cavallerye en Infanterye onthout sig noch tot Hombeecq by Mechelen, houdende de Officiers een goede Krijgs-discipline onder deselve. De Franssen onthouden sig mede tot Lessines, alschoon eergisteren het gerucht liep, dat den Mareschal d’Humieres ordre gekregen had, om sigh in de geconquesteerde Landen te retireren. Niet-tegenstaende ged. Mareschal aen de Fransse Onderdanen seer scherp verboden heeft, om aen onse Intendanten niets te betalen, soo laten deselve echter niet na, om Geldt te brengen. De Formulieren van de Passepoorten zijn reeds onder de Pers. De Franssen hebben tot Maubeuge de Wijnen van een seecker Koopman deser Stadt, nae dat sy eerst de Rechten van ’t uytgaen daer van hadden doen betalen, geconfisqueert. De Franssen en Switsers beginnnen seer te verlopen, zijnde van de morgen noch 19 op een mael hier gekomen. De drie Burgers, die hier van Antwerpen zijn gevangen gebracht, om dat sy Autheurs van ’t laetste Tumult aldaer waren, hebben op Maendag in den Raedt van Brabant haer Sententie ontfangen, zijnde een gecondemneert, om onthooft, een andere om opgehangen, en de derde om uytgebannen te werden, met Confiscatie van alle hunne Goederen; in gevolge van dien wierdt op gisteren het Schavot en de Galg opgericht, en was ’er oock al veel Volck op de been, om haer te sien executeren; doch sijn Excellentie, door de Magistraet van Antwerpen seer sterck daer toe aengesocht zijnde, heeft haer het Leven geschoncken. <section end="s12"/> <section begin="s13"/>{{gap}}Brussel den 27 October. Monsr. de Montal heeft die van Halle laten sommeeren, om de rest van haer opgeleyde Contributien te komen betalen, of dat hy, by faute van dien, gem. Plaets sal laten springen. Den Mareschal d’Humieres heeft diergelijcke dreygementen aen die van Nienove laten doen. De Franssen hebben ordre gegeven, om op alle onse Partyen, die zy sullen ontmoeten, Vuur te geven. De Dragonders van Salcedo tot Aeth hebben eenige Fransse Officiers en Soldaten geattrappeert, en goede buyt bekomen. Daer is een Regiment Ruyters van hier na Charleroy gesonden. <section end="s13"/> <section begin="s14"/>{{gap}}’s Gravenhage den 28 October. Wegens de Vergaderinge van de Heeren Staten van Hollant en West-Vrieslant is als noch niet veranderlijckx te berichten. Sijn Keyserl. Majesteyt heeft soo wel aen haer Hoog Mog: als aen sijn Hoogheyt den Heere Prince van Orange by Missive het ontset van Weenen, als ’t doenmaels verkregen en noch gevolgde succes der Christen-Wapenen tegens die van de Turcken, bekent gemaeckt, lauderende daer by seer de Officien, die haer Hoog Mog: ten besten van de gemeene saecke adhiberen, en dat deselve ten dien eynde bereyts 8000 Man, tot voldoeninge harer Traktaten, in de Spaensse Nederlanden hebben gesonden, hopende dat deselve daer in verder sullen continueren. <section end="s14"/> <section begin="s15"/>{{gap}}Amsterdam den 29 October. Schipper Floris Luytjes, komende met sijn Schip uyt de Oost-Zee van Parnou, is op gisteren alhier gearriveert; hy rapporteert ’s Landts Vloot gesien te hebben by Schagen, 20 Seylen sterck, den Heer Admirael Willem Bastiaensz. voor uyt zeylende met een favorabele Windt, en cours stellende na Gottenburg. Gemelde Schipper segt voorts, dat op Lezouw heeft sien sitten een Hollantse Fluyt, die men verstaet een Ballast-Schip te zijn: hy had oock op het selve Rif sien sitten een Schip, waer aen noch witte Vleugels gebleven waren, soo dat men wil, dat het selve wel een Frans Oorlogh-schip mocht geweest zijn, doch sulcks werdt niet gecrediteert. Van het Engels Schip de Henrietta Maria werdt geschreven, dat het selve by Napels verbrandt is. Van de Muscovisse Vloot is sedert laetst noch een Schip binnen gekomen, soo dat nu maer 3 Schepen mancqueren, als de Boer, de St. Jores en de Bonte Koe. <section end="s15"/> <section begin="s16"/>{{gap}}Amsterdam den 29 Octob. het Retour-schip ’t Huys te Stryen is mede behouden binnen gekomen. Tot Genoua is aengekomen ’t Schip de Marta, Schipper Joost Gillesz. ’t Scheepje de Koopman van Enchuysen, komende van Curassou, en horende tot Enchuysen, is in de Maze binnen gelopen, zijnde aen sijn Ronthout beschadigt. Noch is elders een Lorrendrayer gearriveert, welck tyding brengt, dat de Spaensse Vloot na Nova Spangien tot Vera Cruys was aengekomen: Oock was hy by den bekenden Zee-Rover, genaemt van Hoorn, geweest, welcke 4 Schepen en 2 Branders by sig hadde. Tot Havre de Grace is gearriveert een Schip, genaemt de Triton, ’t welk op de hoogte van 48 Graden by onse 5 laetst gearriveerde Retourschepen had geweest, waer uyt soude hebben verstaen, dat het Frans Schip de Son tot Bantam was blyven leggen. Men heeft hier eenig gerucht gehad, als of de Engelsse Mamora hadden ingenomen; doch also de Engelsse Brieven melden, dat de Engelsse Vloot tot Tanger gearriveert is, en hier van niet weten, wert ’t selve niet aengenomen. <section end="s16"/> <section begin="s17"/>{{gap}}Burgermeesteren en Regeerders tot Oost- en West-Zaendam notificeren, dat op haer aenstaende Jaer-Marckt, die staet gehouden te werden den 14 November, niet sullen getollereert werden eenige Comedianten, Koordedanssers, Vertoningen, Quacksalvers, &c. <section end="s17"/> <section begin="s18"/>{{gap}} {{gap}}Also binnen Zutphen overleden is eenen Willem Claesz., geboortig, soo men bericht wert, tot Aurick, in Oost-Vrieslandt, en sig tot Zutphen voorn. lange Jaren geneert hebbende met het opmaken, droogen en verkopen van Beeste-Hair, sonder dat aldaer iemant is, die na den Bloede sig desselfs Nalatenschap kan aenmatigen; soo wert versocht alle die gene, die na Rechten vermeynen naeste Erfgenamen van hem te zijn, sig ten spoedigsten aen de Secretarye aldaer met behoorlijke Arrestatien en suffisante Documenten te willen vervoegen. <section end="s18"/> <section begin="s19"/>{{gap}}Tot Rotterdam, by Pieter Tonneman, Papierverkoper, wert uytgegeven: De verbetering der Gedachten, omtrent Waerheyt en Valsheyt; of nieuwe Logica, om alles wel te begrijpen, te oordeelen, en t’onthouden: door Doctor Petrus à Balen. In 8. <section end="s19"/> <section begin="s20"/>{{gap}}Op den 27 October is tot Haerlem verloren een Obligatie, ten laste van den Lande van Hollant en West-Vrieslant, ten Comptoire van de Heer Mr. Salomon van Echten, Ontfanger over Haerlem, staende in blanco, in dato den 20 Augusti 1674, No. 3., Fo. 1623, ter Somme van 821 Gl: 7 st., zijnde van de Capitale Leening: Die deselve gevonden heeft, geliefese te behandigen aen de Beurs-Knegt tot Amsterdam, of tot Haerlem by de Weduwe van Abrah. Serengiers, in de groote Hout-straet, by ’t Verwulft, sal een Vereering genieten. <section end="s20"/> <section begin="s21"/>{{gap}}Werdt bekent gemaeckt, dat met het begin van November maer een Kaegh van Leyden op Amsterdam, als oock van Amsterdam op Leyden, ’s morgens ten 9 uren sal afvaren, sullende daer in tot den laetsten February werden gecontinueert. <section end="s21"/> <section begin="s22"/>{{lijn}} {{c|{{larger|Gedruckt tot Haerlem, by {{sp|ABRAHAM CASTELEY}}N, Stads-Drucker, op de Marckt, in de Blye Druck. Den 30 October, 1683.}}}} <section end="s22"/><noinclude></noinclude> 2k9j21f6nr4akw9hsy34ljtxj49oxdc 104 85377 219136 2026-03-29T19:02:18Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219136 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE LENTE, DEN ZOMER EN DEN HERFST.|}}</noinclude>Uit hetgeen wij gezegd hebben, kan dus het bewijs getrokken worden, dat de natuur nooit rust en er dus, ook in onze streken, aan geen rust in het plantenrijk te denken valt, De planten rusten, zooals wij ook rusten,—zij leven minder opgewekt, even als wij in den slaap ook minder levendig leven, terwijl enkele uitzonderingen op dezen regel ons leeren kunnen, dat er onder de planten even zoo goed wakers voorkomen als er menschen zijn, die weinig behoefte aan slaap hebben. Om het verhoogd plantenleven u duidelijk te maken, hadden wij dan ook niet naar het hooge noorden of de Alpen behoeven te gaan; ook hier hebben wij voorbeelden genoeg aan te wijzen, want zijn korst- en loofmossen en zwammen als het ware niet de brug, die den herfst aan de lente verbindt? In Februarij verrast ons reeds het sneeuwklokje en iets later komen de anemone's of hepatica's met hare roode, blaauwe of witte bloempjes ons tegenlagchen, terwijl de meibloempjes, paardebloemen en anderen al zeer spoedig volgen; maar van October af ontleenen de mossen (''Hypnum, Bryum, Muium, Dicranum'', enz.) voortdurend warmte aan de aarde, om trots wind en storm, sneeuw of vorst die aan te wenden tot vorming van hunne zoo schoone vruchtdoozen. {{dhr}}{{lijn|5em}}{{dhr}} Het is de 21ste Maart. Van de noordpool tot de midpool is de aarde verlicht en op alle plaatsen zijn dag en nacht weder even lang Voor de zuidpool gaat de zon onder, de herfst begint, voor de noordpool gaat zij op, het is daar {{sc|lente}}. De zon, die van den 23 September ons hoe langer hoe meer genaderd was, gaat weder van ons af tot den 21 Junij, om dan weder naar ons toe te komen. Van den 21 Maart beschrijft zij een grooteren boog aan den hemel, vertoeft er langer en zendt hare stralen, die hoe langer hoe meer den loodregten stand naderen, neder, totdat op den 21 Junij dien stand bereikt hebben. De nachten worden korter —, meer warmte wordt er uitgestraald, — het herleefde leven in de natuur is begonnen. De dampkring is zoel<noinclude></noinclude> jux1x8v8xnaohzgcjdegxkxcar6k12v 0 85378 219137 2026-03-29T19:04:37Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219137 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Zalee den 30 Augusti’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s3 tosection=s3/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] q05lxxsd0rgvv9xhm9oweix993g0s7b 104 85379 219139 2026-03-29T19:15:04Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219139 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> {{sup|75}} Wanneer soe<ref>''Wanneer soe. So'' voorafgegaan of gevolgd door eenig vnw. of bijw. geeft hetzelfde te kennen als het Lat. ''-cumque'', ons ''alzoo'', iets algemeens dus. ''So wie, so wat, so welc, so wanneer'' of ''wie so, wat so, welc so, hoe so, wanen so'' enz. enz. Zie {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' I bl. 44 en {{asc|CLARISSE}} ''Hem. d. Hem.'' bl. 178. {{asc|DE VRIES}} ''L. Sp. Gloss''. in voce. ''L. Sp.'' I 6 vs. 24 : ::::Ende ''so wanneer'' die ziele sneeft ::::So is die ynghel verzeert. Het ''So'' in vs. 77 is het zoog. ''expletivum'', dat duizendmaal voorkomt: Mettien ''so'' sprak Ysaac; met minen stave ''so'' hebbic enz. enz. Als prof. {{asc|DAVID}} ''Rijmb''. vs. 519 ook met het expletieve ''so'' verklaren wil (zie ''gloss''. in voce ''so'') vergist hij zich stellig : 't is daar ''als, wanneer'': ::::Up wat daghe ''so'' durè of ets d. i. ''ten dage, als'' (of ''indien'') ''gij daarvan eet.''</ref> was dat kint gheboren? {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Te nacht, her coninc, als ghi mocht horen, Soe wort gheboren dat jonghelinc<ref>''Jonghelinc'' d. i. ''jong mensch van beiderlei kunne. Ferguut'' (ed. {{asc|VISSCHER}}) vs. 798. ''Ouderlingh'' wordt door KIL. verklaard als ''senior, ouder.''</ref>. Sijn vader es een hoghe<ref>''Hoghe'' d. i. ''hoghe geboren'' (vs. 58).</ref> coninc Van Cecilien in kersten lant. {{gap|5em}}{{sp|De coninc}}. {{sup|80}}Meester, nu soe doet mi bekant<ref>''Bekant doen'' d. i. ''kond doen, bekend maken met''. {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' II bl. 327.</ref>, Selen dese saken moeten sijn ? {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Jaes, her coninc, bi Apolijn<ref>''Jaes'' d. i. ''ja zij'' nam. de zaken. Zoo ook ''neens'' van ''neen si, jay'' voor ''ja hi''. {{asc|HUYD}}. op ''Stoke'' II bl. 519. :''Apolijn'' d. i. ''Apollo''. Men placht in de middeleeuwen te vloeken bij wat los en vast was, bij »Santen" van alle natiën en tongen en talen.</ref> Ofte en doe cracht van groter hoeden<ref>''Ofte en'' d. i. ''indien niet. Ofte, of'' en ''ochte, ocht'' voor ''indien'' is zeer gewoon. Zie {{asc|CLARISSE}}, ''Hem. d. Hem.'' bl. 327. Zoo b. v. ''Ferg''. vs. 2292: ::::Heer Ridder, hier es gerechte int lant ::::''Oft’'' ic u iet hebbe mesdaen. ''Doen'' beteekent hier 'tzelfde als doen in de welbekende zegswijze : »dat moet het 'em doen", d. i. ''te weeg brengen, veroorzaken, uitwerken''. Ook in 't Mnl. als zoodanig gebruikelijk, b. v. ''M. Lp''. I vs. 1278 : ::::En ''dede'' hope, therte brake', waarbij te verstaan ''het'', dus: ''indien het'' enz. {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' II bl. 503.</ref>.</poem><noinclude></noinclude> qb13ak6mv5clhgva2jl8t2bxs63h72r 219140 219139 2026-03-29T19:18:29Z Havang(nl) 4330 219140 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> {{sup|75}} Wanneer soe<ref>''Wanneer soe. So'' voorafgegaan of gevolgd door eenig vnw. of bijw. geeft hetzelfde te kennen als het Lat. ''-cumque'', ons ''alzoo'', iets algemeens dus. ''So wie, so wat, so welc, so wanneer'' of ''wie so, wat so, welc so, hoe so, wanen so'' enz. enz. Zie {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' I bl. 44 en {{asc|CLARISSE}} ''Hem. d. Hem.'' bl. 178. {{asc|DE VRIES}} ''L. Sp. Gloss''. in voce. ''L. Sp.'' I 6 vs. 24 : ::::Ende ''so wanneer'' die ziele sneeft ::::So is die ynghel verzeert. Het ''So'' in vs. 77 is het zoog. ''expletivum'', dat duizendmaal voorkomt: Mettien ''so'' sprak Ysaac; met minen stave ''so'' hebbic enz. enz. Als prof. {{asc|DAVID}} ''Rijmb''. vs. 519 ook met het expletieve ''so'' verklaren wil (zie ''gloss''. in voce ''so'') vergist hij zich stellig : 't is daar ''als, wanneer'': ::::Up wat daghe ''so'' durè of ets d. i. ''ten dage, als'' (of ''indien'') ''gij daarvan eet.''</ref> was dat kint gheboren? {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Te nacht, her coninc, als ghi mocht horen, Soe wort gheboren dat jonghelinc<ref>''Jonghelinc'' d. i. ''jong mensch van beiderlei kunne. Ferguut'' (ed. {{asc|VISSCHER}}) vs. 798. ''Ouderlingh'' wordt door KIL. verklaard als ''senior, ouder.''</ref>. Sijn vader es een hoghe<ref>''Hoghe'' d. i. ''hoghe geboren'' (vs. 58).</ref> coninc Van Cecilien in kersten lant. {{gap|5em}}{{sp|De coninc}}. {{sup|80}}Meester, nu soe doet mi bekant<ref>''Bekant doen'' d. i. ''kond doen, bekend maken met''. {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' II bl. 327.</ref>, Selen dese saken moeten sijn ? {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Jaes, her coninc, bi Apolijn<ref>''Jaes'' d. i. ''ja zij'' nam. de zaken. Zoo ook ''neens'' van ''neen si, jay'' voor ''ja hi''. {{asc|HUYD}}. op ''Stoke'' II bl. 519. :''Apolijn'' d. i. ''Apollo''. Men placht in de middeleeuwen te vloeken bij wat los en vast was, bij »Santen" van alle natiën en tongen en talen.</ref> Ofte en doe cracht van groter hoeden<ref name=Craght>''Ofte en'' d. i. ''indien niet. Ofte, of'' en ''ochte, ocht'' voor ''indien'' is zeer gewoon. Zie {{asc|CLARISSE}}, ''Hem. d. Hem.'' bl. 327. Zoo b. v. ''Ferg''. vs. 2292: ::::Heer Ridder, hier es gerechte int lant ::::''Oft’'' ic u iet hebbe mesdaen. ''Doen'' beteekent hier 'tzelfde als doen in de welbekende zegswijze : »dat moet het 'em doen", d. i. ''te weeg brengen, veroorzaken, uitwerken''. Ook in 't Mnl. als zoodanig gebruikelijk, b. v. ''M. Lp''. I vs. 1278 : ::::En ''dede'' hope, therte brake', waarbij te verstaan ''het'', dus: ''indien het'' enz. {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' II bl. 503.</ref>.</poem><noinclude></noinclude> mwu6l0agniwzj2ygsd8xyo7msx3w1il 219141 219140 2026-03-29T19:20:08Z Havang(nl) 4330 219141 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> {{sup|75}} Wanneer soe<ref>''Wanneer soe. So'' voorafgegaan of gevolgd door eenig vnw. of bijw. geeft hetzelfde te kennen als het Lat. ''-cumque'', ons ''alzoo'', iets algemeens dus. ''So wie, so wat, so welc, so wanneer'' of ''wie so, wat so, welc so, hoe so, wanen so'' enz. enz. Zie {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' I bl. 44 en {{asc|CLARISSE}} ''Hem. d. Hem.'' bl. 178. {{asc|DE VRIES}} ''L. Sp. Gloss''. in voce. ''L. Sp.'' I 6 vs. 24 : ::::Ende ''so wanneer'' die ziele sneeft ::::So is die ynghel verzeert. Het ''So'' in vs. 77 is het zoog. ''expletivum'', dat duizendmaal voorkomt: Mettien ''so'' sprak Ysaac; met minen stave ''so'' hebbic enz. enz. Als prof. {{asc|DAVID}} ''Rijmb''. vs. 519 ook met het expletieve ''so'' verklaren wil (zie ''gloss''. in voce ''so'') vergist hij zich stellig : 't is daar ''als, wanneer'': ::::Up wat daghe ''so'' durè of ets d. i. ''ten dage, als'' (of ''indien'') ''gij daarvan eet.''</ref> was dat kint gheboren? {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Te nacht, her coninc, als ghi mocht horen, Soe wort gheboren dat jonghelinc<ref>''Jonghelinc'' d. i. ''jong mensch van beiderlei kunne. Ferguut'' (ed. {{asc|VISSCHER}}) vs. 798. ''Ouderlingh'' wordt door KIL. verklaard als ''senior, ouder.''</ref>. Sijn vader es een hoghe<ref>''Hoghe'' d. i. ''hoghe geboren'' (vs. 58).</ref> coninc Van Cecilien in kersten lant. {{gap|5em}}{{sp|De coninc}}. {{sup|80}}Meester, nu soe doet mi bekant<ref>''Bekant doen'' d. i. ''kond doen, bekend maken met''. {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' II bl. 327.</ref>, Selen dese saken moeten sijn ? {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Jaes, her coninc, bi Apolijn<ref>''Jaes'' d. i. ''ja zij'' nam. de zaken. Zoo ook ''neens'' van ''neen si, jay'' voor ''ja hi''. {{asc|HUYD}}. op ''Stoke'' II bl. 519. :''Apolijn'' d. i. ''Apollo''. Men placht in de middeleeuwen te vloeken bij wat los en vast was, bij »Santen" van alle natiën en tongen en talen.</ref> Ofte en doe cracht van groter hoeden<ref name=Cracht>''Ofte en'' d. i. ''indien niet. Ofte, of'' en ''ochte, ocht'' voor ''indien'' is zeer gewoon. Zie {{asc|CLARISSE}}, ''Hem. d. Hem.'' bl. 327. Zoo b. v. ''Ferg''. vs. 2292: ::::Heer Ridder, hier es gerechte int lant ::::''Oft’'' ic u iet hebbe mesdaen. ''Doen'' beteekent hier 'tzelfde als doen in de welbekende zegswijze : »dat moet het 'em doen", d. i. ''te weeg brengen, veroorzaken, uitwerken''. Ook in 't Mnl. als zoodanig gebruikelijk, b. v. ''M. Lp''. I vs. 1278 : ::::En ''dede'' hope, therte brake', waarbij te verstaan ''het'', dus: ''indien het'' enz. {{asc|HUYD}}. ''Stoke'' II bl. 503.</ref>.</poem><noinclude></noinclude> kq9u368sv09297gf2tl1ufsnw0bz112 0 85380 219142 2026-03-29T19:28:07Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219142 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Smirna den eersten September’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s5 tosection=s5/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] t3izakuoxp49in5snxzccom51wntxov 104 85381 219143 2026-03-29T19:29:52Z Ben the Bear09 16243 /* Proefgelezen */ 219143 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ben the Bear09" /></noinclude>te geven, en hem zijn wildheid en overmoed af te leeren. Na een paar weken begon Akka te voelen, dat de tijd naderde, dat ze zou ruiën, en niet in staat zijn te vliegen. Een heele maand lang zou ze geen voedsel voor den jongen arend kunnen halen, en hij zou moeten verhongeren. "Gorgo," zei Akka op een dag tegen hem. "Nu kan ik niet meer bij je komen met visch. Nu moeten we zien of je beneden in 't dal kunt komen, zoodat ik je eten kan blijven geven. Je moet kiezen tusschen hier boven te verhongeren, of naar beneden te springen in 't dal. Maar ook dàt kan je het leven kosten." Zonder zich een oogenblik te bedenken, klom de jonge arend op den rand van het nest, verwaardigde zich nauwelijks om den afstand van daar naar het dal te meten met zijn oogen, sloeg zijn vleugeltjes uit, en begaf zich op weg. Hij tuimelde een paar maal rond in de lucht, maar gebruikte zijn vleugels toch zooveel, dat hij tamelijk ongedeerd op den grond kwam. Daar beneden bracht Gorgo den zomer door met de jonge gansjes, en werd een goede kameraad voor hen. Daar hij zich als een jonge gans beschouwde, probeerde hij op dezelfde manier te leven als zij, en als ze in 't meer gingen zwemmen, ging hij mee, totdat hij bijna verdronken was. Hij voelde er zich erg door vernederd, dat hij geen zwemmen kon leeren, en ging er zich bij Akka over beklagen. "Waarom kan ik toch niet zwemmen, als de anderen?" vroeg hij. "Je hebt te krommen klauwen en te groote teenen gekregen, terwijl je daar boven op de rotsen lag," zei Akka. "Maar wees daar maar niet bedroef om. Je zult nog best een flinke vogel worden." Al gauw waren de vleugels van den jongen arend zoo groot, dat ze hem konden dragen, maar niet vóór den herfst , toen de jonge gansjes leerden vliegen, kwam het in hem op, dat hij ze kon gebruiken om te vliegen. En nu kwam er een heerlijke tijd voor hem, want in dit spel was hij de eerste. Zijn kameraden bleven nooit langer in de lucht, dan ze moesten, maar hij was daar bijna den heelen dag, en oefende zich in de vliegkunst. Nog was hij er niet achter gekomen, dat hij tot een ander geslacht dan de ganzen hoorde, maar hij merkte toch allerlei op, wat hem verbaasde, en hij deed Akka voortdurend vragen. "Waarom loopen hoenders en muizen hard weg, als ze mijn schaduw op de rotsen zien?" vroeg hij. "Ze zijn niet zoo bang voor de andere jonge ganzen." "Je vleugels zijn vergroeid, terwijl je op de rotsen woonde," zei Akka. "Daar schrikken die kleine dieren van. Maar wees jij daar maar niet bedroef om. Je zult toch wel een flinke vogel worden."<noinclude></noinclude> b5oivwraht7x19ef1lsbgx5nc89uzqr 219156 219143 2026-03-30T06:59:58Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219156 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude>te geven, en hem zijn wildheid en overmoed af te leeren. Na een paar weken begon Akka te voelen, dat de tijd naderde, dat ze zou ruiën, en niet in staat zijn te vliegen. Een heele maand lang zou ze geen voedsel voor den jongen arend kunnen halen, en hij zou moeten verhongeren. "Gorgo," zei Akka op een dag tegen hem. "Nu kan ik niet meer bij je komen met visch. Nu moeten we zien of je beneden in 't dal kunt komen, zoodat ik je eten kan blijven geven. Je moet kiezen tusschen hier boven te verhongeren, of naar beneden te springen in 't dal. Maar ook dàt kan je het leven kosten." Zonder zich een oogenblik te bedenken, klom de jonge arend op den rand van het nest, verwaardigde zich nauwelijks om den afstand van daar naar het dal te meten met zijn oogen, sloeg zijn vleugeltjes uit, en begaf zich op weg. Hij tuimelde een paar maal rond in de lucht, maar gebruikte zijn vleugels toch zooveel, dat hij tamelijk ongedeerd op den grond kwam. Daar beneden bracht Gorgo den zomer door met de jonge gansjes, en werd een goede kameraad voor hen. Daar hij zich als een jonge gans beschouwde, probeerde hij op dezelfde manier te leven als zij, en als ze in 't meer gingen zwemmen, ging hij mee, totdat hij bijna verdronken was. Hij voelde er zich erg door vernederd, dat hij geen zwemmen kon leeren, en ging er zich bij Akka over beklagen. "Waarom kan ik toch niet zwemmen, als de anderen?" vroeg hij. "Je hebt te krommen klauwen en te groote teenen gekregen, terwijl je daar boven op de rotsen lag," zei Akka. "Maar wees daar maar niet bedroef om. Je zult nog best een flinke vogel worden." Al gauw waren de vleugels van den jongen arend zoo groot, dat ze hem konden dragen, maar niet vóór den herfst, toen de jonge gansjes leerden vliegen, kwam het in hem op, dat hij ze kon gebruiken om te vliegen. En nu kwam er een heerlijke tijd voor hem, want in dit spel was hij de eerste. Zijn kameraden bleven nooit langer in de lucht, dan ze moesten, maar hij was daar bijna den heelen dag, en oefende zich in de vliegkunst. Nog was hij er niet achter gekomen, dat hij tot een ander geslacht dan de ganzen hoorde, maar hij merkte toch allerlei op, wat hem verbaasde, en hij deed Akka voortdurend vragen. "Waarom loopen hoenders en muizen hard weg, als ze mijn schaduw op de rotsen zien?" vroeg hij. "Ze zijn niet zoo bang voor de andere jonge ganzen." "Je vleugels zijn vergroeid, terwijl je op de rotsen woonde," zei Akka. "Daar schrikken die kleine dieren van. Maar wees jij daar maar niet bedroef om. Je zult toch wel een flinke vogel worden."<noinclude></noinclude> jm289oaktegkv6yxc2hv9tjsyxmlioj 104 85382 219144 2026-03-29T19:36:28Z Ben the Bear09 16243 /* Proefgelezen */ 219144 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ben the Bear09" /></noinclude> Toen de arend goed kon vliegen, leerde hij zich zelf visschen en kikvorschen vangen, maar al gauw begon hij daar ook over na te denken. "Hoe komt het toch, dat ik van visschen en kikvorschen leef?" zei hij. "Dat doen de andere jongen ganzen niet. "Dat komt, omdat ik geen ander eten had om je t geven, terwijl je boven op de rotsen woonde," zei Akka. "Maar wees er maar niet bedroefd om, je zult toch wel een flinke vogel worden." Toen de wilde ganzen in den herfst gingen verhuizen, vloog Gorgo midden in den troep. Nog altijd beschouwde hij zich als een van hen. Maar de lucht was vol vogels, die naar het zuiden trokken, en die geraakten in groote opschudding, toen Akka zich vertoonde, met een arend in haar gevolg. De troep wilde ganzen was aanhoudend door zwermen nieuwsgierigen omringd, die luide hun verwondering te kennen gaven. Akka verzocht hun te zwijgen, maar het was niet mogelijk zóóveel rappe tongen te binden. "Waarom noemen ze mij toch een arend?" vroeg Gorgo onophoudelijk, en werd meer en meer geprikkeld. "Zien ze dan niet, dat ik een wilde gans ben? Ik ben geen vogelverslinder, die zijnsgelijken opeet. Hoe durven ze mij zoo'n leelijken naam geven?" Op een dag vlogen ze over een boerderij, waar veel kippen op den mesthoop liepen te pikken. "Een arend, een arend!" riepen ze, en begonnen hard weg te loopen, om een schuilplaats te vinden. Maar Gorgo, die altijd arenden had hooren noemen als wilde boosdoeners, schoot neer op 't veld en sloeg zijn klauwen in een van de kippen. "Ik zal je leeren, dat ik geen arend ben!" riep hij boos en pikte naar haar met den snavel. Op hetzelfde oogenblik hoorde hij, hoe Akka hem riep hoog in de lucht, en hij kwam gehoorzaam naar boven. De wilde gans vloog op hem toe, en begon hem te tuchtigen. "Wat doe je daar," riep ze, en pikte naar hem. "Was je misschien van plan die arme kip te verscheuren? Schaam je je niet?" Maar toen de arend zonder verweer de bestraffing van de wilde gans aannam, steeg er een storm van gelach en spottende woorden op uit de groote vogelscharen, die hen omringden. De arend hoorde dat, en keerde zich naar Akka met boozen blik, alsof hij haar wilde aanvallen. Maar hij veranderde snel van voornemen, steeg met sterken wiekslag hoog in de lucht, steeg zoo hoog, dat geen geroep hem meer kon bereiken, en dreef daar boven rond, zoolang de wilde ganzen hem konden zien. Drie dagen later vertoonde hij zich weer in den troep van de wilde ganzen. "Nu weet ik wie ik ben," zei hij tegen Akka. "Omdat ik<noinclude></noinclude> 3yb55kk9kzf6cxqbvce8mjay95ft9tt 219157 219144 2026-03-30T07:01:33Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219157 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude><nowiki /> Toen de arend goed kon vliegen, leerde hij zich zelf visschen en kikvorschen vangen, maar al gauw begon hij daar ook over na te denken. "Hoe komt het toch, dat ik van visschen en kikvorschen leef?" zei hij. "Dat doen de andere jongen ganzen niet. "Dat komt, omdat ik geen ander eten had om je te geven, terwijl je boven op de rotsen woonde," zei Akka. "Maar wees er maar niet bedroefd om, je zult toch wel een flinke vogel worden." Toen de wilde ganzen in den herfst gingen verhuizen, vloog Gorgo midden in den troep. Nog altijd beschouwde hij zich als een van hen. Maar de lucht was vol vogels, die naar het zuiden trokken, en die geraakten in groote opschudding, toen Akka zich vertoonde, met een arend in haar gevolg. De troep wilde ganzen was aanhoudend door zwermen nieuwsgierigen omringd, die luide hun verwondering te kennen gaven. Akka verzocht hun te zwijgen, maar het was niet mogelijk zóóveel rappe tongen te binden. "Waarom noemen ze mij toch een arend?" vroeg Gorgo onophoudelijk, en werd meer en meer geprikkeld. "Zien ze dan niet, dat ik een wilde gans ben? Ik ben geen vogelverslinder, die zijnsgelijken opeet. Hoe durven ze mij zoo'n leelijken naam geven?" Op een dag vlogen ze over een boerderij, waar veel kippen op den mesthoop liepen te pikken. "Een arend, een arend!" riepen ze, en begonnen hard weg te loopen, om een schuilplaats te vinden. Maar Gorgo, die altijd arenden had hooren noemen als wilde boosdoeners, schoot neer op 't veld en sloeg zijn klauwen in een van de kippen. "Ik zal je leeren, dat ik geen arend ben!" riep hij boos en pikte naar haar met den snavel. Op hetzelfde oogenblik hoorde hij, hoe Akka hem riep hoog in de lucht, en hij kwam gehoorzaam naar boven. De wilde gans vloog op hem toe, en begon hem te tuchtigen. "Wat doe je daar," riep ze, en pikte naar hem. "Was je misschien van plan die arme kip te verscheuren? Schaam je je niet?" Maar toen de arend zonder verweer de bestraffing van de wilde gans aannam, steeg er een storm van gelach en spottende woorden op uit de groote vogelscharen, die hen omringden. De arend hoorde dat, en keerde zich naar Akka met boozen blik, alsof hij haar wilde aanvallen. Maar hij veranderde snel van voornemen, steeg met sterken wiekslag hoog in de lucht, steeg zoo hoog, dat geen geroep hem meer kon bereiken, en dreef daar boven rond, zoolang de wilde ganzen hem konden zien. Drie dagen later vertoonde hij zich weer in den troep van de wilde ganzen. "Nu weet ik wie ik ben," zei hij tegen Akka. "Omdat ik<noinclude></noinclude> hwpoqvess4wqv0h98e121v4srgtqt9v 104 85383 219145 2026-03-29T19:37:36Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219145 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Cracht>''Cracht van groter hoeden'' d. i. ''invloed of macht van groote behoedzaamheid. Rijmb. Gloss.'' Er staat dus : dat alleen eene groote mate van behoedzaamheid de voorspelling van lucht, planeten en firmament ten goede kan keeren.</ref><poem> Maer wildi werken na den vroeden<ref>''Werken na den vroeden'' d. i. ''verstandig te werk gaan'', eig.: ''te werk gaan overeenkomstig hetgeen vroed is'', zooals in ''Hem. d. Hem.'' vs. 1999 ''na de wet werken'' beteekent ''de wet opvolgen''.</ref>, {{sup|85}} Ic sal u enen raet visieren<ref>''Visieren'' d. i. ''uitdenken'', het Fransche ''viser''. Het woord komt ook onder den verbasterden vorm van ''verzieren'' voor, maar heeft toch met ''verzieren'' (''orner'') alleen den klank gemeen.</ref> Hoe ende in wat manieren<ref>''Hoe ende in wat manieren'', dergelijke tautolegomena zijn in het Mnl. zeer gewoon. Voorbeelden er van geven {{asc|NOORDEWIER}} ''Nederd. Regtsoudheden'' bl. 4 en {{asc|JONCKBLOET'' ''Rein.'' bl. XXIV.</ref>. Dat ghi selt bliven in uwen staet, Want enen goeden scarpen raet Waer hier goet toe gheoerdeneert<ref>''Gheoerdeneert. Oerdineren'' of ''ordoneren'' is ''in orde brengen, beschikken'': verg. M. Lp., Gloss.'' en de daar aangetogen plaatsen. ''Enen raet (dat even als in ''raet vinden'' enz. zooveel wil zeggen als ''een plan ordineren'') is dus ''een plan beramen''. ''Scarp'' (waartegenover bij {{asc|STOKE}} I vs. 1141 vlgg. ''zochte'' d. i. ''zacht'') beteekent ''doortastend, afdoend'': verg. t. a. pl. X vs. 789 en 793.</ref>. {{gap|5em}}{{sp|De coninc}}. {{sup|90}} Ay, nu soe benic ghescofeert<ref>''Ghescofeert. Scoferen'' of ''scofferen'' d. i. ''verslaan'' b. v. den vijand ; ''hem (zich) scofferen'' is ''beschaamd worden''. Het deelw. wil zeggen: ''verslagen, onthutst. L. Sp. Gloss.''</ref>! Van der saken, die ghi mi telt<ref>''Telt'' van ''tellen'' (soms ''talen'') d. i. ''vertellen'', v.w. ''tale'' d. i. ''verhaal''.</ref> Es mijn herte alsoe ontstelt, Dat ic mi niet gheraden<ref>''Gheraden'' d. i. ''raden, raad geven''. Het vers beteekent: ''dat ik geen raad weet''.</ref> en can. Maer ghi sijt soe wisen<ref>''Wisen'' d. i. ''wijs een''.</ref> man, {{sup|95}} Platus meester, lieve vrient, Ende hebdi mi langhe met trouwen ghedient Ende meneghen wisen raet ghegheven, Dat ic in eren altoes ben bleven : Nu biddic u, meester ghetrouwe ende goet, {{sup|100}}Dat ghi al metter spoet<ref name=Al> ''Al metter spoet''. In dergelijke uitdrukkingen dient ''al'' tot versterking</ref></poem><noinclude></noinclude> m45dy7bozsaoxjhszlxagv2w5mkcdn5 219164 219145 2026-03-30T07:13:21Z Havang(nl) 4330 219164 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Cracht>''Cracht van groter hoeden'' d. i. ''invloed of macht van groote behoedzaamheid. Rijmb. Gloss.'' Er staat dus : dat alleen eene groote mate van behoedzaamheid de voorspelling van lucht, planeten en firmament ten goede kan keeren.</ref><poem> Maer wildi werken na den vroeden<ref>''Werken na den vroeden'' d. i. ''verstandig te werk gaan'', eig.: ''te werk gaan overeenkomstig hetgeen vroed is'', zooals in ''Hem. d. Hem.'' vs. 1999 ''na de wet werken'' beteekent ''de wet opvolgen''.</ref>, {{sup|85}} Ic sal u enen raet visieren<ref>''Visieren'' d. i. ''uitdenken'', het Fransche ''viser''. Het woord komt ook onder den verbasterden vorm van ''verzieren'' voor, maar heeft toch met ''verzieren'' (''orner'') alleen den klank gemeen.</ref> Hoe ende in wat manieren<ref>''Hoe ende in wat manieren'', dergelijke tautolegomena zijn in het Mnl. zeer gewoon. Voorbeelden er van geven {{asc|NOORDEWIER}} ''Nederd. Regtsoudheden'' bl. 4 en {{asc|JONCKBLOET'' ''Rein.'' bl. XXIV.</ref>. Dat ghi selt bliven in uwen staet, Want enen goeden scarpen raet Waer hier goet toe gheoerdeneert<ref>''Gheoerdeneert. Oerdineren'' of ''ordoneren'' is ''in orde brengen, beschikken'': verg. M. Lp., Gloss.'' en de daar aangetogen plaatsen. ''Enen raet (dat even als in ''raet vinden'' enz. zooveel wil zeggen als ''een plan ordineren'') is dus ''een plan beramen''. ''Scarp'' (waartegenover bij {{asc|STOKE}} I vs. 1141 vlgg. ''zochte'' d. i. ''zacht'') beteekent ''doortastend, afdoend'': verg. t. a. pl. X vs. 789 en 793.</ref>. {{gap|5em}}{{sp|De coninc}}. {{sup|90}} Ay, nu soe benic ghescofeert<ref>''Ghescofeert. Scoferen'' of ''scofferen'' d. i. ''verslaan'' b. v. den vijand ; ''hem (zich) scofferen'' is ''beschaamd worden''. Het deelw. wil zeggen: ''verslagen, onthutst. L. Sp. Gloss.''</ref>! Van der saken, die ghi mi telt<ref>''Telt'' van ''tellen'' (soms ''talen'') d. i. ''vertellen'', v.w. ''tale'' d. i. ''verhaal''.</ref> Es mijn herte alsoe ontstelt, Dat ic mi niet gheraden<ref>''Gheraden'' d. i. ''raden, raad geven''. Het vers beteekent: ''dat ik geen raad weet''.</ref> en can. Maer ghi sijt soe wisen<ref>''Wisen'' d. i. ''wijs een''.</ref> man, {{sup|95}} Platus meester, lieve vrient, Ende hebdi mi langhe met trouwen ghedient Ende meneghen wisen raet ghegheven, Dat ic in eren altoes ben bleven : Nu biddic u, meester ghetrouwe ende goet, {{sup|100}}Dat ghi al metter spoet<ref name=Al>''Al metter spoet''. In dergelijke uitdrukkingen dient ''al'' tot versterking</ref></poem><noinclude></noinclude> 1sl2c3w516lhhrd7p9953ovwpcpfn4e 0 85384 219146 2026-03-29T19:40:13Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219146 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Genoua den 9 Octob.’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s7 tosection=s7/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] 6mqo8ioawk683h3335dpu51owmf6mes 104 85385 219148 2026-03-29T19:41:54Z Ben the Bear09 16243 /* Proefgelezen */ 219148 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ben the Bear09" /></noinclude>een arend ben, moet ik leven, zooals het een arend betaamt, maar mij dunkt, dat we toch wel goede vrienden kunne blijven. U of een van de uwen zal ik nooit aanvallen." Maar Akka had er haar eer in gesteld, dat het haar zou gelukken, een arend tot een zachten en ongevaarlijken vogel op te voeden, en ze kon niet verdragen, dat hij naar zijn eigen goedvinden zou leven. "Meen je, dat ik goede vrienden wil zijn met een vogelverslinder?" vroeg ze. "Leef zooals ik het je heb geleerd. En dan mag je als vroeger in mijn gevolg meê gaan." Beiden waren ze trotsch en onbuigzaam, en geen van hen wilde toegeven. Dit eindigde hiermee, dat Akka den arend verbood zich in haar nabijheid te vertoonen, en ze was zóó boos op hem, dat niemand zijn naam in haar tegenwoordigheid durfde noemen. Sinds dien tijd trok Gorgo door het land, alleen en door iedereen verafschuwd, zooals alle groote roovers. Hij was vaak somber gestemd, en zeker verlangde hij vaak terug naar den tijd, toen hij meende, dat hij een wilde gans was, en met de vroolijke jonge gansjes speelde. Onder de dieren was hij heel beroemd om zijn dapperheid; Zij zeiden gewoonlijk, dat hij voor niets en niemand bang was, behalve voor zijn pleegmoeder Akka. Ze plachten ook van hem te zeggen, dat hij nooit een wilde gans had aangedurfd. {{lijn|5em}} {{c|IN GEVANGENSCHAP.}} Gorgo was nog maar drie jaar oud, en had er nog niet aan gedacht een vrouw te zoeken en zich ergens te vestigen, toen hij op een dag werd gevangen door een jager en aan de Schans verkocht. Daar waren al een paar andere arenden. Die werde gevangen gehouden in een kooi, van ijzer en staaldraad gemaakt. De kooi stond buiten in de vrije lucht, en was zoo groot, dat men er een paar boomen had kunnen planten, en een vrij groot hunnebed bouwen, opdat de arende er zich thuis zouden voelen. Maar toch tierden de vogels niet. Ze zaten bijna den heelen dag op een en dezelfde plaats. Hun mooie, donkere veeren werden ruig en dof, en hun oogen staarden met hopeloos verlangen in de lucht omhoog. De eerste week, dat Gorgo gevangen zat, was hij nog wakker en levendig, maar toen begon een zware droomerigheid over hem te komen. Hij bleef stil op dezelfde plaats zitten, als de andere arenden, staarde recht voor zich uit zonder iet te zien,<noinclude></noinclude> 3ceybj05bmb451frk4wilodrjj15k5d 219158 219148 2026-03-30T07:03:30Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219158 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude>een arend ben, moet ik leven, zooals het een arend betaamt, maar mij dunkt, dat we toch wel goede vrienden kunne blijven. U of een van de uwen zal ik nooit aanvallen." Maar Akka had er haar eer in gesteld, dat het haar zou gelukken, een arend tot een zachten en ongevaarlijken vogel op te voeden, en ze kon niet verdragen, dat hij naar zijn eigen goedvinden zou leven. "Meen je, dat ik goede vrienden wil zijn met een vogelverslinder?" vroeg ze. "Leef zooals ik het je heb geleerd. En dan mag je als vroeger in mijn gevolg meê gaan." Beiden waren ze trotsch en onbuigzaam, en geen van hen wilde toegeven. Dit eindigde hiermee, dat Akka den arend verbood zich in haar nabijheid te vertoonen, en ze was zóó boos op hem, dat niemand zijn naam in haar tegenwoordigheid durfde noemen. Sinds dien tijd trok Gorgo door het land, alleen en door iedereen verafschuwd, zooals alle groote roovers. Hij was vaak somber gestemd, en zeker verlangde hij vaak terug naar den tijd, toen hij meende, dat hij een wilde gans was, en met de vroolijke jonge gansjes speelde. Onder de dieren was hij heel beroemd om zijn dapperheid; Zij zeiden gewoonlijk, dat hij voor niets en niemand bang was, behalve voor zijn pleegmoeder Akka. Ze plachten ook van hem te zeggen, dat hij nooit een wilde gans had aangedurfd. {{lijn|5em}} {{c|{{ascd|IN GEVANGENSCHAP.}}}} Gorgo was nog maar drie jaar oud, en had er nog niet aan gedacht een vrouw te zoeken en zich ergens te vestigen, toen hij op een dag werd gevangen door een jager en aan de Schans verkocht. Daar waren al een paar andere arenden. Die werden gevangen gehouden in een kooi, van ijzer en staaldraad gemaakt. De kooi stond buiten in de vrije lucht, en was zoo groot, dat men er een paar boomen had kunnen planten, en een vrij groot hunnenbed bouwen, opdat de arende er zich thuis zouden voelen. Maar toch tierden de vogels niet. Ze zaten bijna den heelen dag op een en dezelfde plaats. Hun mooie, donkere veeren werden ruig en dof, en hun oogen staarden met hopeloos verlangen in de lucht omhoog. De eerste week, dat Gorgo gevangen zat, was hij nog wakker en levendig, maar toen begon een zware droomerigheid over hem te komen. Hij bleef stil op dezelfde plaats zitten, als de andere arenden, staarde recht voor zich uit zonder iets te zien,<noinclude></noinclude> io640vqw964751f7c5jupyn3u0pzxlb 219163 219158 2026-03-30T07:10:18Z Havang(nl) 4330 219163 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude>een arend ben, moet ik leven, zooals het een arend betaamt, maar mij dunkt, dat we toch wel goede vrienden kunne blijven. U of een van de uwen zal ik nooit aanvallen." Maar Akka had er haar eer in gesteld, dat het haar zou gelukken, een arend tot een zachten en ongevaarlijken vogel op te voeden, en ze kon niet verdragen, dat hij naar zijn eigen goedvinden zou leven. "Meen je, dat ik goede vrienden wil zijn met een vogelverslinder?" vroeg ze. "Leef zooals ik het je heb geleerd. En dan mag je als vroeger in mijn gevolg meê gaan." Beiden waren ze trotsch en onbuigzaam, en geen van hen wilde toegeven. Dit eindigde hiermee, dat Akka den arend verbood zich in haar nabijheid te vertoonen, en ze was zóó boos op hem, dat niemand zijn naam in haar tegenwoordigheid durfde noemen. Sinds dien tijd trok Gorgo door het land, alleen en door iedereen verafschuwd, zooals alle groote roovers. Hij was vaak somber gestemd, en zeker verlangde hij vaak terug naar den tijd, toen hij meende, dat hij een wilde gans was, en met de vroolijke jonge gansjes speelde. Onder de dieren was hij heel beroemd om zijn dapperheid; Zij zeiden gewoonlijk, dat hij voor niets en niemand bang was, behalve voor zijn pleegmoeder Akka. Ze plachten ook van hem te zeggen, dat hij nooit een wilde gans had aangedurfd. {{lijn|5em}} {{c|{{asc|IN GEVANGENSCHAP.}}}} Gorgo was nog maar drie jaar oud, en had er nog niet aan gedacht een vrouw te zoeken en zich ergens te vestigen, toen hij op een dag werd gevangen door een jager en aan de Schans verkocht. Daar waren al een paar andere arenden. Die werden gevangen gehouden in een kooi, van ijzer en staaldraad gemaakt. De kooi stond buiten in de vrije lucht, en was zoo groot, dat men er een paar boomen had kunnen planten, en een vrij groot hunnenbed bouwen, opdat de arende er zich thuis zouden voelen. Maar toch tierden de vogels niet. Ze zaten bijna den heelen dag op een en dezelfde plaats. Hun mooie, donkere veeren werden ruig en dof, en hun oogen staarden met hopeloos verlangen in de lucht omhoog. De eerste week, dat Gorgo gevangen zat, was hij nog wakker en levendig, maar toen begon een zware droomerigheid over hem te komen. Hij bleef stil op dezelfde plaats zitten, als de andere arenden, staarde recht voor zich uit zonder iets te zien,<noinclude></noinclude> 024p5vyfspqryogv24sx8mrqfz051ix 104 85386 219149 2026-03-29T19:48:44Z Ben the Bear09 16243 /* Proefgelezen */ 219149 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ben the Bear09" /></noinclude>en had er geen besef meer van, hoe de dagen voorbijgingen. Op een morgen, toen Gorgo in zijn gewone dofheid verzonken zat, hoorde hij, hoe iemand hem riep beneden op den grond. Hij was zoo soezig, dat hij nauwelijks in staat was zijn oogen naar beneden te richten. "Wie roept me daar?" vroeg hij. "Maar Gorgo, herken je me niet? Ik ben Duimelot, die met de wilde ganzen rondvloog." "Is Akka ook gevangen?" vroeg Gorgo op een toon, alsof hij zijn gedachten trachtte te ordenen na een langen slaap. "Neen, Akka en de witte ganzerik en de heele troep zitten zeker behouden en wel in Lapland op het oogenblik," zei de jongen. "Ik alleen zit hier gevangen." Terwijl de jongen sprak, zag hij, dat Gorgo de oogen afwendde, en rechtuit in de lucht ging staren, zooals vroeger. "Koningsarend!" riep de jongen. "Ik heb nog niet vergeten, dat je me eens naar de wilde ganzen hebt teruggebracht, en dat je het leven van de witten ganzerik hebt gespaard. Zeg me, of ik je niet op een of andere manier kan helpen!" Gorgo hief nauwelijks het hoofd op. "Stoor me niet, Duimelot!" zei hij. "Ik zat te droomen, dat ik vrij rondzwierf, hoog in de lucht. Ik wil niet wakker wezen." "Je moet je wat bewegen, en opletten, wat er om je heen gebeurt," vermaande de jongen. "Anders zul je er gauw even ellendig uitzien, als de andere arenden." "Ik wou, dat ik al was als zij. Zij zijn zoo ver weg in hun droomen, dat niets hen meer kan storen," zei de arend. Toen de nacht kwam, en alle arenden sliepen, klonk een zacht schrapen langs het net van staaldraad, dat hun kooi van boven bedekte. De twee oude en suffe gevangenen lieten zich door dat gedruisch niet storen, maar Gorgo werd wakker. "Wie is daar? Wie beweegt zich daar op het dak?" vroeg hij. "'t Is Duimelot, Gorgo,' antwoordde de jongen. "Ik zit hier het staaldraad door te vijlen, dan kun je wegvliegen." De arend hief den kop op, en zag in den lichten nacht, hoe de jongen aan het staaldraadnet zat te vijlen, dat over de kooi gespannen was. Hij voelde een oogenblik hoop, maar toen nam de moedeloosheid weer de overhand. "Ik ben een groote vogel, Duimelot," zei hij. "Hoe zou je zooveel draden kunnen losvijlen, dat ik er uit kon komen. 't Is beter, dat je met dat werk ophoudt, en me met rust laat." "Slaap jij maar, en stoor je niet aan mij," antwoordde de jongen. "Ik kom van nacht niet klaar en ook morgen niet, maar ik wil toch probeeren je vrij te maken, eer je heelemaal voor goed ongelukkig ben."<noinclude></noinclude> 8pmq54a0qliw8eyx4ead5vv1jhqqwya 219159 219149 2026-03-30T07:04:59Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219159 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude>en had er geen besef meer van, hoe de dagen voorbijgingen. Op een morgen, toen Gorgo in zijn gewone dofheid verzonken zat, hoorde hij, hoe iemand hem riep beneden op den grond. Hij was zoo soezig, dat hij nauwelijks in staat was zijn oogen naar beneden te richten. "Wie roept me daar?" vroeg hij. "Maar Gorgo, herken je me niet? Ik ben Duimelot, die met de wilde ganzen rondvloog." "Is Akka ook gevangen?" vroeg Gorgo op een toon, alsof hij zijn gedachten trachtte te ordenen na een langen slaap. "Neen, Akka en de witte ganzerik en de heele troep zitten zeker behouden en wel in Lapland op het oogenblik," zei de jongen. "Ik alleen zit hier gevangen." Terwijl de jongen sprak, zag hij, dat Gorgo de oogen afwendde, en rechtuit in de lucht ging staren, zooals vroeger. "Koningsarend!" riep de jongen. "Ik heb nog niet vergeten, dat je me eens naar de wilde ganzen hebt teruggebracht, en dat je het leven van de witten ganzerik hebt gespaard. Zeg me, of ik je niet op een of andere manier kan helpen!" Gorgo hief nauwelijks het hoofd op. "Stoor me niet, Duimelot!" zei hij. "Ik zat te droomen, dat ik vrij rondzwierf, hoog in de lucht. Ik wil niet wakker wezen." "Je moet je wat bewegen, en opletten, wat er om je heen gebeurt," vermaande de jongen. "Anders zul je er gauw even ellendig uitzien, als de andere arenden." "Ik wou, dat ik al was als zij. Zij zijn zoo ver weg in hun droomen, dat niets hen meer kan storen," zei de arend. Toen de nacht kwam, en alle arenden sliepen, klonk een zacht schrapen langs het net van staaldraad, dat hun kooi van boven bedekte. De twee oude en suffe gevangenen lieten zich door dat gedruisch niet storen, maar Gorgo werd wakker. "Wie is daar? Wie beweegt zich daar op het dak?" vroeg hij. "'t Is Duimelot, Gorgo,' antwoordde de jongen. "Ik zit hier het staaldraad door te vijlen, dan kun je wegvliegen." De arend hief den kop op, en zag in den lichten nacht, hoe de jongen aan het staaldraadnet zat te vijlen, dat over de kooi gespannen was. Hij voelde een oogenblik hoop, maar toen nam de moedeloosheid weer de overhand. "Ik ben een groote vogel, Duimelot," zei hij. "Hoe zou je zooveel draden kunnen losvijlen, dat ik er uit kon komen. 't Is beter, dat je met dat werk ophoudt, en me met rust laat." "Slaap jij maar, en stoor je niet aan mij," antwoordde de jongen. "Ik kom van nacht niet klaar en ook morgen niet, maar ik wil toch probeeren je vrij te maken, eer je heelemaal voor goed ongelukkig ben."<noinclude></noinclude> gsdab9h1xg5p2fj5ra3h9sk6p4jni16 104 85387 219150 2026-03-29T19:55:02Z Ben the Bear09 16243 /* Proefgelezen */ 219150 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ben the Bear09" /></noinclude> Gorgo verzonk weer in diepen slaap, maar toen hij den volgenden morgen wakker werd, zag hij toch, dat er al een heeleboel draden waren doorgevijld. Dien dag, voelde hij zich niet zoo dof als den vorigen. Hij sloeg met de vleugels, en sprong op de boomen heen en weer, om de stijfheid uit de leden te krijgen. Op een morgen, juist toen het eerste krieken van den dag aan den hemel was te zien, wekte Duimelot den arend. "Probeer het nu, Gorgo," zei hij. De arend zag op. De jongen had werkelijk zooveel draden doorgevijld, dat er nu een groot gat in het staaldraadnet was. Gorgo bewoog de vleugels, en zette af van den steen naar boven. Een paar maal mislukte het, en hij viel terug in de kooi. Maar eindelijk kwam hij gelukkig naar buiten in de vrije lucht. Hij steeg met fiere vlucht tot dicht bij de wolken. De kleine Duimelot zat hem met een weemoedig gezicht na te zien, en wenschte, dat er ook eens iemand zou komen, om hem de vrijheid te geven. De jongen was nu al thuis op de Schans. Hij had met alle dieren, die daar waren, kennis gemaakt, en met vele van hen vriendschap gesloten. En hij moest erkennen, dat er veel te zien en te leeren was, en dat 't hem niet moeilijk viel den tijd om te krijgen. Maar wel gingen zijn gedachten alle dagen met groot verlangen naar Maarten, den ganzerik, en de andere reisgenooten. "Was ik maar niet door mijn belofte gebonden," dacht hij, "dan zou ik wel een vogel vinden, die me bij hen brengen wou." 't Kan wel vreemd lijken, dat Klement Larsson den jongen de vrijheid niet had teruggegeven, maar men moet wel bedenken, hoe de kleine speelman in de war was, toen hij de Schans verliet. Den morgen toen hij heenging, had hij er wel aan gedacht het eten voor het dwergje in een blauwen schotel buiten te zetten, maar ongelukkig had hij er geen kunnen vinden. Toen waren alle menschen van Skaane, de Laplanders, de Dalecarliërs, de arbeiders van de gebouwen en de tuinbazen gekomen, om hem goeden dag te zeggen, en hij had geen tijdmeer gehad om den blauwen schotel te halen. De tijd van vertrekken was gekomen, en eindelijk had hij geen anderen uitweg gezien, dan een jongen Laplander om hulp te vragen. "Een van 't kleine volkje woont hier op de Schans," had hij gezegd, "en ik geef hem elken morgen wat eten. Wil je mij het genoegen doen, die restjes hier te nemen, een blauwen schotel er voor te koopen, en die morgen met wat pap en melk onder de stoep van het hutje uit Bollnäs te zetten?" De jongen keen verbaasd, maar Klement had geen tijd de zaak nader te verklaren, want hij moest naar de trein. De Laplander was dan ook werkelijk naar de stad gegaan, om<noinclude></noinclude> kmsmyqoak0ofj58zaiitjgj1bsih6pi 219160 219150 2026-03-30T07:06:47Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219160 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude><nowiki /> Gorgo verzonk weer in diepen slaap, maar toen hij den volgenden morgen wakker werd, zag hij toch, dat er al een heeleboel draden waren doorgevijld. Dien dag, voelde hij zich niet zoo dof als den vorigen. Hij sloeg met de vleugels, en sprong op de boomen heen en weer, om de stijfheid uit de leden te krijgen. Op een morgen, juist toen het eerste krieken van den dag aan den hemel was te zien, wekte Duimelot den arend. "Probeer het nu, Gorgo," zei hij. De arend zag op. De jongen had werkelijk zooveel draden doorgevijld, dat er nu een groot gat in het staaldraadnet was. Gorgo bewoog de vleugels, en zette af van den steen naar boven. Een paar maal mislukte het, en hij viel terug in de kooi. Maar eindelijk kwam hij gelukkig naar buiten in de vrije lucht. Hij steeg met fiere vlucht tot dicht bij de wolken. De kleine Duimelot zat hem met een weemoedig gezicht na te zien, en wenschte, dat er ook eens iemand zou komen, om hem de vrijheid te geven. De jongen was nu al thuis op de Schans. Hij had met alle dieren, die daar waren, kennis gemaakt, en met vele van hen vriendschap gesloten. En hij moest erkennen, dat er veel te zien en te leeren was, en dat 't hem niet moeilijk viel den tijd om te krijgen. Maar wel gingen zijn gedachten alle dagen met groot verlangen naar Maarten, den ganzerik, en de andere reisgenooten. "Was ik maar niet door mijn belofte gebonden," dacht hij, "dan zou ik wel een vogel vinden, die me bij hen brengen wou." 't Kan wel vreemd lijken, dat Klement Larsson den jongen de vrijheid niet had teruggegeven, maar men moet wel bedenken, hoe de kleine speelman in de war was, toen hij de Schans verliet. Den morgen toen hij heenging, had hij er wel aan gedacht het eten voor het dwergje in een blauwen schotel buiten te zetten, maar ongelukkig had hij er geen kunnen vinden. Toen waren alle menschen van Skaane, de Laplanders, de Dalecarliërs, de arbeiders van de gebouwen en de tuinbazen gekomen, om hem goeden dag te zeggen, en hij had geen tijd meer gehad om den blauwen schotel te halen. De tijd van vertrekken was gekomen, en eindelijk had hij geen anderen uitweg gezien, dan een jongen Laplander om hulp te vragen. "Een van 't kleine volkje woont hier op de Schans," had hij gezegd, "en ik geef hem elken morgen wat eten. Wil je mij het genoegen doen, die restjes hier te nemen, een blauwen schotel er voor te koopen, en die morgen met wat pap en melk onder de stoep van het hutje uit Bollnäs te zetten?" De jongen keen verbaasd, maar Klement had geen tijd de zaak nader te verklaren, want hij moest naar de trein. De Laplander was dan ook werkelijk naar de stad gegaan, om<noinclude></noinclude> koabcp30j0n50mbcf30cyh397vts9xd 104 85388 219151 2026-03-29T20:01:28Z Ben the Bear09 16243 /* Proefgelezen */ 219151 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ben the Bear09" /></noinclude>een schotel te koopen, maar toen hij geen geschikten blauwen vond, kocht hij een witten. En in dien witten zette hij trouw elken morgen eten buiten. Zoo was de jongen niet van zijn belofte ontheven geworden. Hij wist, dat Klement weg was, maar zelf mocht hij niet heengaan. Dien nacht verlangde de jongen meer dan anders naar zijn vrijheid, en dat kwam, doordat het nu echt lente en bijna zomer was geworden. Hij had het wel moeilijk gehad met kou en ruw weer op reis, en toen hij eerst op de Schans kwam, had hij gedacht, dat het misschien wel goed was, dat hij de reis moest afbreken, want hij was zeker doodgevroren, als hij in Mei in Lapland gekomen was. Maar nu was het warm geworden, het veld stond groen, berken en populieren waren met bladeren als van zij, met weerschijn getooid, de kerseboomen — ja, alle mogelijke vruchtboomen stonden vol bloesems, de bessestruiken hadden al kleine vruchtjes aan de takken, de eiken wikkelden heel voorzichtig hun bladeren los; erwten, kool en boonen groeiden op de tuinbedden op de Schans. "Nu zal het ook wel mooi en warm in Lapland zijn," dacht de jongen. "Ik zou graag op den rug van Maarten, den gznerik, zitten op zoo'n mooien morgen. 't Zou heerlijk zijn in de warme, stille lucht rond te rijden, en neer te zien op de velden, zooals die daar nu liggen, versierd en getooide met groen gras en mooie bloemen." Daar zat hij aan te denken, toen de arend op eens schuin uit de lucht neerschoot, en naast hem kwam zitten op het dak van de kooi. "Ik wilde mijn vleugels probeeren om te zien, of ze nog goed waren," zei Gorgo. "Je dacht toch niet, dat ik je hier in gevangenschap achter zou laten? Ga nu op mijn rug zitten, dan zal ik je bij je reisgenooten terugbrengen." "Neen, dat is onmogelijk!" zei de jongen. "Ik heb mijn woord gegeven, dat ik hier blijven zou, tot ik verlof kreeg om heen te gaan." "Wat vertel je toch voor onzin," zei Gorgo. "Eerst hebben ze je tegen je zin hierheen gebracht, en toen hebben ze je laten beloven hier te blijven! Je kunt toch wel begrijpen, dat je zoo'n belofte niet hoeft na te komen." "Ja, dat moet ik toch," zei de jongen. "Ik dank je wel, want je meent het goed, maar je kunt me niet helpen." "Zoo, kan ik dat niet?" zei Gorgo. "Dat zul je eens zien." En meteen pakte hij Niels Holgersson beet met zijn grooten klauwen, vloog met hem hoog op naar de wolken des hemels, en verdween toen in de richting van het noorden. {{lijn|5em}}<noinclude></noinclude> c0wrege1ac53ppsg1fqsv9towof48ga 219161 219151 2026-03-30T07:08:37Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219161 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Havang(nl)" /></noinclude>een schotel te koopen, maar toen hij geen geschikten blauwen vond, kocht hij een witten. En in dien witten zette hij trouw elken morgen eten buiten. Zoo was de jongen niet van zijn belofte ontheven geworden. Hij wist, dat Klement weg was, maar zelf mocht hij niet heengaan. Dien nacht verlangde de jongen meer dan anders naar zijn vrijheid, en dat kwam, doordat het nu echt lente en bijna zomer was geworden. Hij had het wel moeilijk gehad met kou en ruw weer op reis, en toen hij eerst op de Schans kwam, had hij gedacht, dat het misschien wel goed was, dat hij de reis moest afbreken, want hij was zeker doodgevroren, als hij in Mei in Lapland gekomen was. Maar nu was het warm geworden, het veld stond groen, berken en populieren waren met bladeren als van zij, met weerschijn getooid, de kerseboomen — ja, alle mogelijke vruchtboomen stonden vol bloesems, de bessestruiken hadden al kleine vruchtjes aan de takken, de eiken wikkelden heel voorzichtig hun bladeren los; erwten, kool en boonen groeiden op de tuinbedden op de Schans. "Nu zal het ook wel mooi en warm in Lapland zijn," dacht de jongen. "Ik zou graag op den rug van Maarten, den ganzerik, zitten op zoo'n mooien morgen. 't Zou heerlijk zijn in de warme, stille lucht rond te rijden, en neer te zien op de velden, zooals die daar nu liggen, versierd en getooide met groen gras en mooie bloemen." Daar zat hij aan te denken, toen de arend op eens schuin uit de lucht neerschoot, en naast hem kwam zitten op het dak van de kooi. "Ik wilde mijn vleugels probeeren om te zien, of ze nog goed waren," zei Gorgo. "Je dacht toch niet, dat ik je hier in gevangenschap achter zou laten? Ga nu op mijn rug zitten, dan zal ik je bij je reisgenooten terugbrengen." "Neen, dat is onmogelijk!" zei de jongen. "Ik heb mijn woord gegeven, dat ik hier blijven zou, tot ik verlof kreeg om heen te gaan." "Wat vertel je toch voor onzin," zei Gorgo. "Eerst hebben ze je tegen je zin hierheen gebracht, en toen hebben ze je laten beloven hier te blijven! Je kunt toch wel begrijpen, dat je zoo'n belofte niet hoeft na te komen." "Ja, dat moet ik toch," zei de jongen. "Ik dank je wel, want je meent het goed, maar je kunt me niet helpen." "Zoo, kan ik dat niet?" zei Gorgo. "Dat zul je eens zien." En meteen pakte hij Niels Holgersson beet met zijn grooten klauwen, vloog met hem hoog op naar de wolken des hemels, en verdween toen in de richting van het noorden. {{lijn|5em}}<noinclude></noinclude> gutfv8ehhqcsqshq5rkjq8zd3eynrki 0 85389 219162 2026-03-30T07:09:33Z Havang(nl) 4330 /* Gevalideerd */ 219162 wikitext text/x-wiki <pages Index="Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf" from=305 to=313 header=1 /> r2lcg99t1tyhj9g8olntgpmlbpss4i2 104 85390 219165 2026-03-30T07:34:01Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219165 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Al>der beteekenis van andere woorden, als 't ware om uit te drukken, dat zij in hunne volle kracht worden bedoeld," b. v. ''al sonder beiden; al sonder sparen; al noch heden'' enz. ''Mnl. Wb.'' bl. 177. Verg. vs. 108 ''alte hant''.</ref><poem> Wilt hulpen<ref>''Hulpen'' d. i. ''helpen''.</ref> vinden enen raet, Soe dat ic blive in minen staet Ende vanden jonghelinc onghequelt<ref>''Onghequelt'' d. i. ''ongedeerd'': K{{asc|IL}}. ''non molestatus''.</ref>, Daer ghi mi dus vele af<ref>''Dus'' d. i. ''zoo''. B. v. ''dusghedaen'' in het Mnl. voor ''zoodanig''; ''Rijmb.'' vs. 6083: ''dus sere'' voor ''zoo zeer''; vs. 18516 ''dus groot'' voor zoo groot; vs. 32101 ''dus edel'' voor ''zoo edel''.<br>''Af'' d. i. ons ''van''; ''af'' staat tot ''van'' in het Mnl. als ''mede'' en ''toe'' tot ''met'' en ''tot''; b. v. ''hier ave (af); daer af; waer af; niegerincs ave''.</ref> telt, {{sup|105}}Dat ic sijns mach wesen vri<ref>''Vri wesen'', met ''van'' en met den 2{{sup|en}} nval geconstrueerd, is, zooals {{asc|HOFFMANN}} vertaalt, ''sicher sein vor, gerust wezen. Hem. d. Hem.'' bl. 274. K{{asc|IL}}. heeft ''tutus, securus''.</ref>. {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Her coninc here<ref>''Her coninc here''. Verg. vs. 71, enz. »Her voor mansnamen — zegt {{asc|DAVID}} ''Rijmb. Gloss.'' — beantwoordt aan het huidige ''Heer'', gelijk ''Ver'' aan het huidige ''Vrouw''." ''Here Her Coninc; Here Her Keyser; Here Her Grave; Vrouwe Ver Conincginne; Ver Eva; Ver Venus'', enz. ''Heere Her'' komt overeen met het Fransche ''Monseigneur Messire''; ''Vrouwe Ver'' met het Hoogd. ''Fraue Frô''. Zie {{asc|HUYD}}. op ''Stoke'' II bl. 147. ''Deutsche Classiker des Mittelalters'' I ''Gloss''. op ''Frô''.</ref>, soe hoert na mi: Edel baroen, edel wigant, Ghi selt mi gheven alte hant<ref>''Alte hant'' d. i. ''terstond. L. Sp. Gloss.''</ref> Enen scat met mi te voeren, {{sup}}110 Ende ic sal in corten uren Daer waert riden onghespaert<ref name=Sparen>''Onghespaert'' d. i. ''onverwijld''. Verg. vs. 132. ''Sparen'' is ''dralen''. De »heilige engel" spreekt tot Karel in ''Carel ende Elegast'' (ed. {{asc|JONCKBLOET}}) vs. 33 : ::::Wapent u, sit op u paert ::::Haestelike, ''niet en spaert''; ''toef niet'', en hij bij zich zelven (vs. 113) : ::::Ende ic nu moet stelen varen (gaan) ::::Sonder enich langher sparen. S{{asc|TOKE}} III vs. 1032 : ::::Als de Gravinne dat verstaet, ::::Wort si gram, en dede ghebieden, ::::Met haesten groot, al haer lieden,</ref>.</poem><noinclude></noinclude> 3r2tck0awdtrdkqv4o72mf6gfpn0tca 219196 219165 2026-03-30T11:15:43Z Havang(nl) 4330 219196 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Al>der beteekenis van andere woorden, als 't ware om uit te drukken, dat zij in hunne volle kracht worden bedoeld," b. v. ''al sonder beiden; al sonder sparen; al noch heden'' enz. ''Mnl. Wb.'' bl. 177. Verg. vs. 108 ''alte hant''.</ref><poem> Wilt hulpen<ref>''Hulpen'' d. i. ''helpen''.</ref> vinden enen raet, Soe dat ic blive in minen staet Ende vanden jonghelinc onghequelt<ref>''Onghequelt'' d. i. ''ongedeerd'': K{{asc|IL}}. ''non molestatus''.</ref>, Daer ghi mi dus vele af<ref>''Dus'' d. i. ''zoo''. B. v. ''dusghedaen'' in het Mnl. voor ''zoodanig''; ''Rijmb.'' vs. 6083: ''dus sere'' voor ''zoo zeer''; vs. 18516 ''dus groot'' voor zoo groot; vs. 32101 ''dus edel'' voor ''zoo edel''.<br>''Af'' d. i. ons ''van''; ''af'' staat tot ''van'' in het Mnl. als ''mede'' en ''toe'' tot ''met'' en ''tot''; b. v. ''hier ave (af); daer af; waer af; niegerincs ave''.</ref> telt, {{sup|105}}Dat ic sijns mach wesen vri<ref>''Vri wesen'', met ''van'' en met den 2{{sup|en}} nval geconstrueerd, is, zooals {{asc|HOFFMANN}} vertaalt, ''sicher sein vor, gerust wezen. Hem. d. Hem.'' bl. 274. K{{asc|IL}}. heeft ''tutus, securus''.</ref>. {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Her coninc here<ref>''Her coninc here''. Verg. vs. 71, enz. »Her voor mansnamen — zegt {{asc|DAVID}} ''Rijmb. Gloss.'' — beantwoordt aan het huidige ''Heer'', gelijk ''Ver'' aan het huidige ''Vrouw''." ''Here Her Coninc; Here Her Keyser; Here Her Grave; Vrouwe Ver Conincginne; Ver Eva; Ver Venus'', enz. ''Heere Her'' komt overeen met het Fransche ''Monseigneur Messire''; ''Vrouwe Ver'' met het Hoogd. ''Fraue Frô''. Zie {{asc|HUYD}}. op ''Stoke'' II bl. 147. ''Deutsche Classiker des Mittelalters'' I ''Gloss''. op ''Frô''.</ref>, soe hoert na mi: Edel baroen, edel wigant, Ghi selt mi gheven alte hant<ref>''Alte hant'' d. i. ''terstond. L. Sp. Gloss.''</ref> Enen scat met mi te voeren, {{sup|110}} Ende ic sal in corten uren Daer waert riden onghespaert<ref name=Sparen>''Onghespaert'' d. i. ''onverwijld''. Verg. vs. 132. ''Sparen'' is ''dralen''. De »heilige engel" spreekt tot Karel in ''Carel ende Elegast'' (ed. {{asc|JONCKBLOET}}) vs. 33 : ::::Wapent u, sit op u paert ::::Haestelike, ''niet en spaert''; ''toef niet'', en hij bij zich zelven (vs. 113) : ::::Ende ic nu moet stelen varen (gaan) ::::Sonder enich langher sparen. S{{asc|TOKE}} III vs. 1032 : ::::Als de Gravinne dat verstaet, ::::Wort si gram, en dede ghebieden, ::::Met haesten groot, al haer lieden,</ref>.</poem><noinclude></noinclude> 3t77g7cv2umuf0t0uhwlsw5zc0vuprb 104 85391 219166 2026-03-30T07:51:09Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219166 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Sparen> ::::Dat si trecken te scepe waert. ::::En — si dedent ''onghespaert''. Zelfs ''Rijmb.'' vs. 21768 zou ik aan ''sparen'' (''épargner'') niet durven denken, zooals {{asc|DAVID}} ''Gloss.'' in voce doet.</ref><poem> Den jonghelinc van hogher aert Sal ic ghecrighen met miere const. Ic bidde Mamette om sine onst<ref>''Mamette'' d. i. ''Mohammed.''<br>''Onst'' d. i. ''gunst''. Ook ''jonst'' was gebruikelijk, evenals nevens ''onnen'' de vorm ''jonnen''.</ref>, {{sup|115}}Dat icken ghewinnen moet<ref>''Moet'' d. i. ''moge. Moeten'' beteekent in 't Mnl. bij wenschen en verwenschingen geregeld ''mogen'', b. v. God ''moet u gheven dit of dat; God moet di horen; God moete wreken'' enz. enz., verg. vs. 216.</ref> met eren, Want nemmermeer en menic<ref>''Menic'' van ''menen'' d. i. ''van plan zijn''. Tegenwoordig nog als zoodanig in gebruik, b. v. »ik ''meende'' zus of zoo laat thuis te zijn."</ref> te keren, Ic salne<ref>''Ic salne'' ... d. i. ''of ik zal hem''.</ref> u bringhen in uwer ghewout. Daer omme seldi mi selver ende gout, Her coninc, gheven in miere ghewelt. {{sup|120}}Ic salne stelen of copen om ghelt. Ofte ghecrighen met enegher<ref>''Enegher'' d. i. ''eenigerlei''.</ref> list : Aldus hebbic den raet gheghist<ref>''Gheghist'' d. i. ''uitgedacht. Conjicere, cogitare, opinari'' zegt {{asc|KIL}}. ''Iets ghissen'' zal dus wezen ''iets als zijne meening aanmerken, ergens voor zijn.'Ghissen op iets'' is ''ergens op bedacht zijn'', b. v. ''M. Lp.'' II vs. 37: ::::Ghi vrouwen, eernstelick ''daer op ghist'': ::::Heeft hi mit wille eens ghemist, ::::Hi speelt dat spil wel anderwerff.</ref>, Dan sal hi u vri eighen<ref>''U vri eighen'' d. i. ''lijfeigene waarover gij de vrije beschikking hebt. Bloeml. Gloss.'' in voce. ''Eighen'' nam. of ''eighijn'' is hetzelfde als ''eighijnman. L. Sp.'' I 48 vs. 77: ::::Coninc noch lant en hebben si (nam. de Joden) ::::Mar si sitten onvri ::::Ende ''eyghen'' onder alle heren. ''Vrij'' beteekent ''onbezwaard'', hetgeen blijkt uit dit bijv. naamw. ''vrij eigen'', dat zooveel wil zeggen als ''durchslacht eigen'' en ''lood'' (d. i. ''alod''-) ''eigen'' d. i. ''volslagen eigen, louter eigen''. N{{asc|OORDEWIER}} ''Regtsoudh.'' bl. 208/9.</ref> sijn, Hi sal werden een goet payijn<ref>''Payijn'' d. i. ''paien, heiden''.</ref>, {{sup|125}}Na onser wet selen wine leren : Aldus soe seldi bliven in eren. </poem><noinclude></noinclude> chwheqvdo8i2ljg1l9qwsks439zcn4m 104 85392 219167 2026-03-30T07:51:52Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219167 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" /></noinclude>{{dhr}} {{c|{{x-larger|'''HET PLANTENLEVEN IN DEN WINTER, DE LENTE, DEN ZOMER EN DEN HERFST: '''}} {{smaller|DOOR}} {{larger|[[Auteur:Theodorus Hendrik Arnoldus Jacobus Abeleven|Th. H. A. J. ABELEVEN]]:}} {{sc|K. Müller}} gevolgd.}} {{dhr}}{{lijn|5em}}{{dhr}} Het is de 23sten September, en voor de tweede maal in het jaar zijn dag en nacht even lang. De schijnbare boog, dien de zon aan den hemel beschrijft, wordt kleiner, hare stralen vallen schuiner op vlakte en bosschen, op bergen, steden en gehuchten neder, doch missen het vermogen om de aarde en den dampkring van die warmte te voorzien, die het plantenrijk noodig heeft om zijn dos te kunnen behouden. Stond de zon, evenals aan de polen in den zomer, onafgebroken aan den horizont, dan zou zij nog eene zee van warmte in den dampkring en over de aarde verspreiden, maar thans blijft zij te kort boven ons verwijlen, terwijl de weinige warmte, die zij uitstroomt, maar al te gretig door de dampkringslucht en de aarde wordt opgezogen. Wat vroeger als dauw tot drenking van den bodem en de plant diende, wordt eerlang rijp; wat als een zacht besproeijende regen nederdroppelde, wordt sneeuw en wat als eene alom leven verspreidende ader door menig landschap kronkelde, langs menige stad vloeide<noinclude>{{rh|{{gap|2em}}1863.||17{{gap|2em}}}}</noinclude> tuxtv5vx1c7b6kaz80p6e136wkluxc6 104 85393 219169 2026-03-30T08:00:15Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219169 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|258|MET PLANTENLEVEN IN DEN WINTER,|}}</noinclude>en den schoonen onbewolkten hemel in zich afspiegelde, zal weldra tot ijs verstijfd zijn. Het koude jaargetijde is begonnen. De winter met al zijne hardheid, doch niettemin met al zijne schoonheid is verschenen en het plantenrijk, gedwongen in verandering te deelen, heeft het winterkleed aangetogen. De zoo opvallend schoone afwisseling, het karakter van de lente, den zomer en den herfst, is verdwenen; het plantenrijk heeft geene bladeren,, bloemen en vrachten meer en slechts hier en daar geeft een laat bloeijend plantje nog eenig leven aan het landschap. Weldra is alles met een wit kleed bedekt en alle leven schijnbaar uitgedoofd. Rondom ons is alles verstijfd, want dat lijkkleed heeft de grove levensader der natuur tot stilstand gedwongen. Zou dat Kleed werkelijk eene doode natuur bedekken? Gelukkig, dat wij deze vraag ontkennend kunnen beantwoorden, want zelfs in het strengste van den winter is er geene werkeloosheid in de natuur waar te nemen, Voor de ontwikkeling der plantendeelen is thans een tijdperk van rust ingetreden; maar daarom zijn de planten nog niet dood, men zou ze eerder slapende kunnen of mogen noemen. Zij leven, — maar dat leven is minder opgewekt, zij rusten als het ware; wanneer wij rusten, heeft er bij ons ook nog stofwisseling plaats, maar deze is minder krachtig; de plant, een levend wezen zijnde, zet dus in haar tijdperk van rust, in den winter, ook stoffen om, ten einde het voedende daaruit op te nemen, maar zij doet het niet zoo als in de andere jaargetijden. Hoe gering deze omzetting ook zijn moge, zoo leveren toch alle overblijvende planten het bewijs, dat zij werkelijk plaats heeft; want hoe zou het anders mogelijk kunnen zijn, dat de knoppen, tot in het strengste van den winter, in het leven bleven en groeiden. Dan alleen wanneer de planten stoffen opnemen en verwerken, is leven en groei denkbaar, en wanneer zou dat niet noodig zijn? Onder vele voorbeelden noemen wij slechts, dat de gewone spar in het strengste van den winter (Januarij) zijne zaden tot rijpheid brengt. Verder weten wij, dat alle doode ligchamen eene temperatuur aannemen, die gelijk staat met dien van den dampkring. Wanneer nu<noinclude></noinclude> fo0cs19hnsueefk7jcv1uqhusgn2ekn 0 85394 219170 2026-03-30T08:49:03Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219170 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Roma den 9 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s8 tosection=s8/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] bbljc5ei7wbfi2m6v56sczo14i0zspn 104 85395 219171 2026-03-30T09:38:34Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219171 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> Hi sal wenen <ref>''Wenen'' d. i. ''wanen''.</ref> dat ghi sijn vader sijt. Nu lichtelijc <ref>''Lichtelijc'' d. i. ''vlug'' of — zooals {{asc|HOFFMANN}} vertaalt — ''fluks. Lichtheid'' in de ''Hem. d. Hem.'' vs. 887 kan niet anders dan ''vlugheid'' beteekenen, Verg. {{asc|CLARISSE}} bl. 361, en {{asc|KIL}}. heeft ''licht, velox''.</ref>, hets meer dan tijt, Ic wil gaen varen <ref>''Varen'': is in het Mnl. veel algemeener dan ons ''varen'', het wordt van »allerlei reizen, 'tzij te scheep of te wagen, te voet of te paard" gebruikt. Hier is het ''rijden'', dat ook wel op ''waghenen varen'' heet.</ref> metter spoet. {{gap|5em}}{{sp|De coninc}}. {{sup|130}} Platus meester, desen raetes goet. Gaet henen ende haest u metter vaert <ref>''Metter vaert'' d. i. ''terstond. Tervaert, varinghe, varine'' beteekenen volkomen hetzelfde, zoo ook ''ter jaghet'' b.v. ''Ferg.'' vs. 1530.</ref>, Ic wille dat ghi niet en spaert. Nemt scats ghenoech in uwer ghewelt Metter ghisschen <ref>''Metter ghisschen''. Een waar kruis voor den uitlegger! H{{asc|OFFMANN}} beroept zich op het Mhgd. ''goufe'' d. i. ''holte der hand'' (verg. ''Mhgd. Wbuch'' van {{asc|BENECKE}} in voce) en het Nd. ''göpse'' van dezelfde beteekenis (''Göps, beide Hände voll'' heeft {{asc|FREHSE}} in het ''Wb. zu Fritz Reuter's sämmtlichen Werken'') en verklaart het: »so viel man in die Höhlung der beiden zusammengehaltenen Hände aufnehmen kann"; {{asc|VERWIJS}} schrijft ''Bloeml. Gloss.'' in voce: ''Ghische'' d. i. ''gift'' met een vraagtecken; {{asc|KILIAEN}} beweert dat de uitdrukking ''met der ghisschen gheven'' wil zeggen: ''dare ut fors fert numeri aut mensurae nulla habitâ ratione : nullo discrimine, delectu aut numero : prolixe et affatim dare'', dus zal ''met der ghisschen'' ons ''bij de gis'' zijn. Ik houd er voor, dat de laatste het heeft geraden, vooral als ik let op het voorgaande ''ghenoech'': precies kon de koning niet zeggen, hoeveel Platus moest meênemen, hij drukte hem daarom alleen op het hart, dat hij »genoech", al naar hij zelf giste dat hij noodig had, moest meêpakken ; hij behoefde 't ook niet tot op een paar centen na te tellen, »onghetelt." Een en ander bewijst, dunkt mij, dat {{asc|KILIAEN}} het aan het het rechte eind heeft.</ref> onghetelt, {{sup|135}} Ende brinct mi den jonghelinc, Dies biddic u boven alle dinc, Ende en spaert daer ane ghenen cost, Want ik hebbe soe groten lost Dat ic den jonghelinc soude bescouwen. {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. {{sup|140}}Her coninc here, in rechter trouwen, Ic sal daer omme pinen dach ende nacht. </poem><noinclude></noinclude> rf2c2dwr27pm6ffa1o5bsdrrwxj7onb 104 85396 219172 2026-03-30T09:52:55Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219172 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> {{gap|5em}}{{sp|Robbrecht}}. En trouwen, ic hebbe soe lange ghewacht Dat ic ghecreghen hebbe mijn begheert. Dese jonghelinc die es soe weert<ref>''Weert met'' d. i. ''dierbaar bij''. » Adjectiva en verba de achting of waarde uitdrukkende waarin iemand bij een ander staat, werden oudtijds dikmaals met het voorzetsel met verbonden": ''Rijmb. Gloss.'' Zoo b. v. ''vercoren met, uitverkoren bij ; ommaer met, onaangenaam aan,'' enz. Zie ''Vanden Levene O. H.'' vs. 4715, waar {{asc|VERMEULEN}} (''Gloss.'' in voce ''wert'') ten onrechte meende, dat ''met'' verkeerd was blijven staan : het staat er uitstekend.</ref> {{sup|145}} Met minen oem den ouden grisen Ende metter moeder, dien<ref>''Dien'' d. i. ''die en, die hem''.</ref> soe prisen, Dat si nie scoender kint en saghen: Dese blisscap salic hen verjaghen, Want het gheeft mynder herten pijn. 150 Vermalendijdt<ref>''Vermalendijdt'' d. i. ''vervloekt'' van ''vermalendien'' of ''vermaledien''.</ref> moestu sijn Ende die u oec ter werelt bracht, Want ic nie sent<ref>''Sent'' d. i. ''sedert dien tijd, daarna''.</ref> dach noch nacht Blisscap int herte en conde ghewinnen. Al souden si beide daer omme ontsinnen<ref>''Ontsinnen'' d. i. ''krankzinnig worden. Die Rose'' (ed. {{asc|VERWIJS}}) vs. 2549: ::::Gevalt dat gise nine siet, ::::So cust die porte, en lates niet, ::::Daer dat helichdoem woent binnen, ::::Daer gi omme waent ontsinnen. Zie hier beneden vs. 160 : ''ontsint'' d. i. ''stapelgek''.</ref>, {{sup|155}} Dijn lijf dat heeftu nu verloren : Ic sal di in enen put versmoren Ofte sterven doen een ergher doet. {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. O vrient, dat ware jammer groet : Heet dunct mi sijn soe scone kint. {{sup|160}} Ghi sijt emmer te male<ref name=Male>''Emmer'' d. i. ''stellig, gewis. Rijmb.'' vs. 10287: ::::Want David hem (Uria) lettren ghaf, ::::Ende screef Joabbe daer af, ::::Dat hine sette in den zwaersten stoot, ::::Daer hi ''emmer'' dan blive doot, d. i. ''waar hij bepaald den dood zoude vinden''.<br>''Te male'' d. i. ''te gelijk, in eens'', ook ''geheel en al'', zooals ''M. Lp.'' III vs. 403:</ref> ontsint, </poem><noinclude></noinclude> hhfergw3ltb7rxj9gt67ydrmi8v8bak 219197 219172 2026-03-30T11:16:35Z Havang(nl) 4330 219197 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> {{gap|5em}}{{sp|Robbrecht}}. En trouwen, ic hebbe soe lange ghewacht Dat ic ghecreghen hebbe mijn begheert. Dese jonghelinc die es soe weert<ref>''Weert met'' d. i. ''dierbaar bij''. » Adjectiva en verba de achting of waarde uitdrukkende waarin iemand bij een ander staat, werden oudtijds dikmaals met het voorzetsel met verbonden": ''Rijmb. Gloss.'' Zoo b. v. ''vercoren met, uitverkoren bij ; ommaer met, onaangenaam aan,'' enz. Zie ''Vanden Levene O. H.'' vs. 4715, waar {{asc|VERMEULEN}} (''Gloss.'' in voce ''wert'') ten onrechte meende, dat ''met'' verkeerd was blijven staan : het staat er uitstekend.</ref> {{sup|145}} Met minen oem den ouden grisen Ende metter moeder, dien<ref>''Dien'' d. i. ''die en, die hem''.</ref> soe prisen, Dat si nie scoender kint en saghen: Dese blisscap salic hen verjaghen, Want het gheeft mynder herten pijn. {{sup|150}}Vermalendijdt<ref>''Vermalendijdt'' d. i. ''vervloekt'' van ''vermalendien'' of ''vermaledien''.</ref> moestu sijn Ende die u oec ter werelt bracht, Want ic nie sent<ref>''Sent'' d. i. ''sedert dien tijd, daarna''.</ref> dach noch nacht Blisscap int herte en conde ghewinnen. Al souden si beide daer omme ontsinnen<ref>''Ontsinnen'' d. i. ''krankzinnig worden. Die Rose'' (ed. {{asc|VERWIJS}}) vs. 2549: ::::Gevalt dat gise nine siet, ::::So cust die porte, en lates niet, ::::Daer dat helichdoem woent binnen, ::::Daer gi omme waent ontsinnen. Zie hier beneden vs. 160 : ''ontsint'' d. i. ''stapelgek''.</ref>, {{sup|155}} Dijn lijf dat heeftu nu verloren : Ic sal di in enen put versmoren Ofte sterven doen een ergher doet. {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. O vrient, dat ware jammer groet : Heet dunct mi sijn soe scone kint. {{sup|160}} Ghi sijt emmer te male<ref name=Male>''Emmer'' d. i. ''stellig, gewis. Rijmb.'' vs. 10287: ::::Want David hem (Uria) lettren ghaf, ::::Ende screef Joabbe daer af, ::::Dat hine sette in den zwaersten stoot, ::::Daer hi ''emmer'' dan blive doot, d. i. ''waar hij bepaald den dood zoude vinden''.<br>''Te male'' d. i. ''te gelijk, in eens'', ook ''geheel en al'', zooals ''M. Lp.'' III vs. 403:</ref> ontsint, </poem><noinclude></noinclude> cqd5v912rpqdc3rf3h1rodll7qo7486 100 85397 219174 2026-03-30T10:17:35Z Vincent Steenberg 280 begin 219174 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van het hertogdom Mantua | afbeelding = Carte du duché de Mantoue et de Mirandole, dressé sur les memoires de F. Leandre Alberti de Magin Cantelli.jpg | alt = omvang van het hertogdom Mantua, 2e kwart 18e eeuw (grijsgroen) | beschrijving = Bronnen bij de geschiedenis van het [[w:Hertogdom Mantua|hertogdom Mantua]] }} == Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk == === 17e eeuw === *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art3al5|‘Wt Weenen 1620’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Romen den 10. November, 1620|‘Wt Romen den 10. November, 1620’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. == Vorsten en leden van vorstenhuizen == ;Carlo III Gonzaga (1629-1665) *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Milanen den 2 Augusti|‘Milanen den 2 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. ;Ferdinando Gonzaga (1587-1626), hertog van Mantua en Montferrat *Anoniem (5 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 december (2)#art1al17|‘Cataloghe vande Coninghen, Princen, Graeven, ende andere Vorsten, met den Keyser Ferdinandvs II. opentlijck houdende tegen de Vnie der Caluinisten, ende alle Adherente Protestanten’, alinea 17]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621|‘VVt Roomen den 2. Ianuarij, 1621’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621|‘VVt Venetien, den 8. Iannuarij, 1621’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *[[Nieuwe Tijdinghen/1622 014b]] *[[Nieuwe Tijdinghen/1622 014a]] ;Ferdinando Carlo Gonzaga (1652-1708) *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Venetien den 8 September|‘Venetien den 8 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]] 24an8p46f8xuwwtb3be4hhxg9qr1pjq 0 85398 219176 2026-03-30T10:21:38Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219176 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Livorno den 11 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s9 tosection=s9/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] s53jrumkda1wnhrmymg9qsfcjanpt1h 219178 219176 2026-03-30T10:22:49Z Vincent Steenberg 280 Vincent Steenberg heeft de pagina [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Livorno den 11 October]] hernoemd naar [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Livorno den 11 October (1)]] zonder een doorverwijzing achter te laten 219176 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Livorno den 11 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s9 tosection=s9/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] s53jrumkda1wnhrmymg9qsfcjanpt1h 104 85399 219179 2026-03-30T10:22:50Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219179 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Male> ::::So langhe dat si ''te male'' verdwaelde. Ons vers beteekent: ''gij zijt bepaald stapelgek.''</ref><poem> Dat ghi wilt doden dese jonge gheboert<ref>''Gheboert'' d. i. ''kind''. Ons ''geboorte'' luidde Mnl. ook wel ''ghebornesse''. Verg. {{asc|KIL}}. ed. {{asc|HASSELT}} bl. 157.</ref>. Maer ghi sijt daer op ghestoert<ref>''Ghestoert'' d. i. ''vertoornd, verstoord. L. Sp. Gloss.''</ref>, Dat hoeric wel ane uw ghelaet<ref>''Ghelaet'' d. i. ''misbaar, lawaai'', eig. ''uiterlijk voorkomen. Rein.'' vs. 1210 : ::::Hi makede een gheroep so groot, ::::Met enen jammerliken ''ghelate'', ::::Dat (d. i. ''dat het'') Reinaert horde upter strate, enz. d. i. ''met een jammerlijk misbaar''. De meester geeft alzoo niet te kennen, dat hij hem heeft verstaan, maar dat hij het aan hem heeft gemerkt, want uit ''L. Sp.'' II 28 vs. 85 blijkt ten duidelijkste, dat ''gelaat'' niet in zich bevat ''woord'': ::::Die leeuwen vielen op haer knien, ::::Ende namen oorlof mettien, ::::''Niet met woorden, mer mit ghelaten.'' D{{asc|E VRIES}} ''L. Sp. Gloss.'' in voce vertaalt ''met ghelate'' (of ''en'') dan ook: ''met uiterlijke teekenen, door houding en manieren uitgedrukt'': verg. alhier vs. 945.</ref>. Ic bidde u, vertrect<ref>''Vertrect'' d. i. ''verhaal van vertrekken''. Zie vs. 237 ; 498 enz. enz.</ref> mi uwen staet: {{sup|165}}Waer omme sidi daer op soe gram<ref>''Gram'' d. i. ''boos''.</ref>? {{gap|5em}}{{sp|Robbrecht}}. Vrient, doen hi ter werelt quam Ende van sijnder moeder wert gheboren, Quam mi in minen slape te voren<ref>''Te voren'' d. i. ''te voorschijn'' ; zoo is ''te voren bringhen'' hetzelfde als ''voortbringhen; te voren legghen'' als ''voortlegghen'' d. i. ''voorstellen, onder het oog brengen. Voortcomen'' of ''te voren comen'' is als het passief van ''voortbringhen (te voorschijn brengen, verhalen, vermelden'') aan te merken, en beteekent dus ''verhaald worden, geopenbaard worden, verschijnen. Rijmb.'' vs. 14747: ::::Baruc sijn clere die screef die woort, ::::So dat ''(dat het) quam'' ten ''(den?)'' coninc ''voort''; ::::Ende als hi die woort heeft verstaen, enz. enz.; {{asc|BLOMMAERT}} Oudvlaemsche Gedichten I bl. 27 vs. 2306: ::::Andromaca was seker das ''(des, daarvan)'' ::::Want ''(want 't)'' hare ''te voren comen'' was, immers vs. 2317 lezen wij dat zij zelve zegt: ::::De Gode dedent mi verstaen en vs. 2321: ::::Die Gode hebbent mi vertoent.</ref>, Dat hi mi nemen soude mijn leven : {{sup|170}} Dies benic in sorghen<ref>''In sorghen'' d. i. ''in angst en vreeze'', evenals ''sorghen vreezen'' beteekent.</ref> bleven, </poem><noinclude></noinclude> jbey0jp0ymmjqo5nmaktnwe7u118kov 219181 219179 2026-03-30T10:23:51Z Havang(nl) 4330 219181 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Male> ::::So langhe dat si ''te male'' verdwaelde. Ons vers beteekent: ''gij zijt bepaald stapelgek.''</ref><poem> Dat ghi wilt doden dese jonge gheboert<ref>''Gheboert'' d. i. ''kind''. Ons ''geboorte'' luidde Mnl. ook wel ''ghebornesse''. Verg. {{asc|KIL}}. ed. {{asc|HASSELT}} bl. 157.</ref>. Maer ghi sijt daer op ghestoert<ref>''Ghestoert'' d. i. ''vertoornd, verstoord. L. Sp. Gloss.''</ref>, Dat hoeric wel ane uw ghelaet<ref>''Ghelaet'' d. i. ''misbaar, lawaai'', eig. ''uiterlijk voorkomen. Rein.'' vs. 1210 : ::::Hi makede een gheroep so groot, ::::Met enen jammerliken ''ghelate'', ::::Dat (d. i. ''dat het'') Reinaert horde upter strate, enz. d. i. ''met een jammerlijk misbaar''. De meester geeft alzoo niet te kennen, dat hij hem heeft verstaan, maar dat hij het aan hem heeft gemerkt, want uit ''L. Sp.'' II 28 vs. 85 blijkt ten duidelijkste, dat ''gelaat'' niet in zich bevat ''woord'': ::::Die leeuwen vielen op haer knien, ::::Ende namen oorlof mettien, ::::''Niet met woorden, mer mit ghelaten.'' D{{asc|E VRIES}} ''L. Sp. Gloss.'' in voce vertaalt ''met ghelate'' (of ''en'') dan ook: ''met uiterlijke teekenen, door houding en manieren uitgedrukt'': verg. alhier vs. 945.</ref>. Ic bidde u, vertrect<ref>''Vertrect'' d. i. ''verhaal van vertrekken''. Zie vs. 237 ; 498 enz. enz.</ref> mi uwen staet: {{sup|165}}Waer omme sidi daer op soe gram<ref>''Gram'' d. i. ''boos''.</ref>? {{gap|5em}}{{sp|Robbrecht}}. Vrient, doen hi ter werelt quam Ende van sijnder moeder wert gheboren, Quam mi in minen slape te voren<ref>''Te voren'' d. i. ''te voorschijn'' ; zoo is ''te voren bringhen'' hetzelfde als ''voortbringhen; te voren legghen'' als ''voortlegghen'' d. i. ''voorstellen, onder het oog brengen. Voortcomen'' of ''te voren comen'' is als het passief van ''voortbringhen (te voorschijn brengen, verhalen, vermelden'') aan te merken, en beteekent dus ''verhaald worden, geopenbaard worden, verschijnen. Rijmb.'' vs. 14747: ::::Baruc sijn clere die screef die woort, ::::So dat ''(dat het) quam'' ten ''(den?)'' coninc ''voort''; ::::Ende als hi die woort heeft verstaen, enz. enz.; {{asc|BLOMMAERT}} Oudvlaemsche Gedichten I bl. 27 vs. 2306: ::::Andromaca was seker das ''(des, daarvan)'' ::::Want ''(want 't)'' hare ''te voren comen'' was, immers vs. 2317 lezen wij dat zij zelve zegt: ::::De Gode dedent mi verstaen en vs. 2321: ::::Die Gode hebbent mi vertoent.</ref>, Dat hi mi nemen soude mijn leven : {{sup|170}} Dies benic in sorghen<ref name=Sorghen>''In sorghen'' d. i. ''in angst en vreeze'', evenals ''sorghen vreezen'' beteekent.</ref> bleven, </poem><noinclude></noinclude> f541dced1k25mdqe1kv1d3kqv061lrb 0 85400 219180 2026-03-30T10:23:32Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219180 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Livorno den 11 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s10 tosection=s10/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] 5678dchjje246lrww5pzlxbeg3me01t 104 85401 219182 2026-03-30T10:30:16Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219182 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|266|HET PLANTENLEVEN IN DEN WINTER,|}}</noinclude>geworden; de leeuwerik is ontwaakt en laat, in het luchtruim opstijgende, zijn vrolijk gezang hooren; de nachtegaal boeit door zijn rollende toonen den wandelaar of is in aantogt, terwijl de ooijevaar reeds bezig is met het sprokkelen van hout om zijn verheven zetel te bouwen. De wind, als met vochtdeelen overbezwangerd, laat een eigenaardig geruisch hooren en deelt aan ons een gevoel mede, alsof hij over zoele, vochtige vlakten gestreken heeft. Het ijs berst en het sneeuwkleed wordt opgelost, spoediger wanneer de bodem zwart, langzamer wanneer hij schraal of zandig is, en wanneer wij hier de algemeene natuurwet op toepassen, dat zwarte ligchamen de warmtestralen opslorpen, witte daarentegen ze meer terugkaatsen, dan is ook dit raadsel voor velen opgelost; overigens kunnen wij uit het smelten van de sneeuw nog leeren, dat zij op vette gronden vroeger ontdooit, dan op zand- of steengronden. Dat de lente of liever het lenteleven niet overal op denzelfden tijd begint, weten wij allen bij ondervinding; de hoogte-ligging van sommige plaatsen boven de oppervlakte van de zee, de gemiddelde jaarlijksche temperatuur, de heerschende winden en de vochtigheidstoestand van de dampkringslucht hebben zeker een grooten invloed op het vroeger of later verschijnen van de lente. De meteorologie, die al zoo vele zaken aan het licht heeft gebragt, zoo vele treffende uitkomsten heeft medegedeeld, zal ten deze ook niet stilstaan, en in dat vertrouwen moeten wij naar haar dan onze blikken ook wenden, totdat zij ons eens, door tal van waarnemingen gesteund, zal opgeven, wanneer hier, wanneer daar, de lente zal of moet beginnen. Tot dusverre moet de ontwikkeling van de bladknoppen onze gids zijn, en hij, die b.v. oranjeboomen heeft, plaatst ze in deze streken niet buiten de oranjerie, voordat de witte moerbezienboom zijne knoppen begint te ontplooijen. De zwellende knoppen zijn het dus, die ons eene verandering in de temperatuur van den dampkring aanwijzen, en met dat zwellen heeft er in 'de plant ook eene sterkere vochtbeweging plaats. Het zetmeel, die in water onoplosbare stof, sedert het najaar bijna ongebruikt in de cellen opgehoopt, wordt thans oplosbaar gemaakt en werkt mede om nieuwe cellen, nieuwe weefsels, nieuwe deelen te<noinclude></noinclude> 87hls2kjvz7vv1mrrcusvkbeiuzlbl4 104 85402 219183 2026-03-30T10:33:15Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219183 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE LENTE, DEN ZOMER EN DEN HERFST.|267}}</noinclude>vormen. Dat het zetmeel in gom en suiker veranderd wordt, hebben wij reeds medegedeeld en voegen er nog bij, dat het onder den invloed van stikstof-bevattende zelfstandigheden medewerkt om celstof te vormen. Hieruit volgt dus als van zelf, dat alle jeugdige plantendeelen, behalve eene groote hoeveelheid suikerachtige stoffen, nog rijk zijn aan stikstof bevattende (eiwitachtige) stoffen en daarom zoo veel voedende kracht bezitten. Het is om deze stoffen, dat wij in het voorjaar zoo veel insekten rondom de jeugdige plantendeelen zien fladderen, want toch ook deze hebben, evenals wij, groote behoefte aan stikstof bevattend voedsel. — Onder deze insekten bekleeden de meikevers eene eerste plaats en wij worden dan ook in het voorjaar niet aangenaam gestemd, wanneer wij niet alleen het jeugdige frissche groen, maar soms knoppen en jonge takjes aan hunne vraatlust zien prijs gegeven. Zij kunnen soms eene vreeselijke plaag worden en daarom ware het te wenschen, dat sommige aan elkander grenzende gemeenten, die veel door kevers geplaagd worden, de handen ineen sloegen en een reglement tot verdelging dezer insekten vaststelden; de gedoode kevers zouden dan nog eene voortreffelijke meststof kunnen opleveren, omdat zij zich met veel stikstof bevattend voedsel gevoed hebben. Hierdoor zou dan ook weder bewezen worden, dat in de natuur het eene dienstbaar is aan het andere, de eene stof verbruikt wordt ten koste van de andere. De kevers komen en gaan weder heen, andere insekten komen en gaan ook weder heen, — doch zij komen niet, noch gaan heen, voordat de stoffen, die zij voor hun onderhoud noodig hebben aan boom, of struik, of plantje ontwikkeld zijn of opgehouden hebben te bestaan. Met de lente begint eene nieuwe ontwikkeling, onverklaarbaar, onbegrijpelijk voor velen, schoon en wondervol voor hem, die lust heeft om de natuur, zoo veel hij vermag, in hare verborgen werkplaatsen te bespieden en te bestuderen. De ontkieming, de knopvorming en ontwikkeling, vroeger onbegrijpelijk, staan thans opgeklaard voor ons, en aan de physiologie, door de scheikunde ondersteund, hebben wij het te danken.<noinclude></noinclude> 54d0reibyu8xev96a13h1qe6ibrnxlx 104 85403 219184 2026-03-30T10:35:46Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219184 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" /> {{rh|268|HET PLANTENLEVEN IN DEN WINTER, |}}</noinclude>Wanneer wij b.v. 2 deelen zetmeel (stijfsel) met 4 deelen koud water vermengen en er dan nog 20 deelen kokend water bijvoegen, wordt er eene brij gevormd; voegt men bij deze brij nu piantenlijm en houdt het mengsel op eene temperatuur van 60° {{sc|cels}}., dan wordt het dunvloeijend, terwijl deze vloeistof tot stroopsdikte uitgedampt, bij bekoeling kristalliseert (zetmeelsuiker). Diezelfde omzetting nu heeft bij de ontkieming en bij den aangroei van nieuwe deelen in de zetmeel bevattende cellen plaats. Een graankorrel (gerst, rogge, tarwe) b.v. bestaat uit een bekleedsel en een netwerk van cellen, die opgevuld zijn met zetmeel, terwijl tusschen deze beiden in de plantenlijm zich bevindt. Bij de kieming worden zetmeel en plantenlijm oplosbaar, en gom en suiker gevormd; deze twee stoffen zijn noodig om het jonge individu te voeden, evenals de moedermelk het eerste noodige voedsel uitmaakt van het kind en het jonge zoogdier. Wat de natuur in elken zetmeel bevattenden zaadkorrel verwerkt en omzet, dat doen wij kunstmatig in het mout voor onze bierbrouwerijen en brandewijnstokerijen; dat doen wij in onze broodbakkerijen; dat heeft er met de meeste spijzen in onzen mond plaats, wanneer wij ze lang kaauwen. De stof, die én bij de kieming én in de andere genoemde gevallen die omzetting van het zetmeel bevordert, noemen wij ''diastase''. Of die stof bij alle nieuwe vormingen eene hoofdrol speelt, is wel schijnbaar zeker, maar nog niet geheel en al uitgemaakt, maar dat de stikstof, en dus ook de stikstof bevattende plantendeelen, eene groote rol in het leven der planten spelen, is zeker. Missen de cellen de eigenschap om nieuwe cellen voort te brengen, dan bevatten zij ook geen stikstof meer, en wij behoeven slechts de houtcellen te noemen om dit duidelijk te maken; deze toch leven in betrekking tot den geheelen boom, maar op zich zelve beschouwd, zijn zij dood, beter gezegd: werkeloos. Een voorbeeld moge dit duidelijk maken. Men zage een tak van een boom; waren nu alle cellen geschikt om nieuwe deelen voort te brengen, dan zouden wij over de geheele vlakte nieuwe deelen (knoppen) zien ontwikkelen; dit heeft niet plaats, want wij zien alleen aan den omtrek van den tak knopjes ontstaan, terwijl de naar<noinclude></noinclude> srhfye9zujqh4kamzqvpgai989ns7ni 104 85404 219185 2026-03-30T10:38:35Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219185 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE LENTE, DEN ZOMER EN DEN HERFST.|269}}</noinclude>binnen gelegen vlakte geen bewijs van leven meer vertoont. Dat de reeds gevormde jaarringen niet grooter worden, moge hier als bewijs nog bijgevoegd worden. De oude scheikundigen zeiden: alleen stoffen, die vloeibaar zijn of vloeibaar gemaakt worden, kunnen zich met elkander scheikundig verbinden. Is deze stelling van toepassing op de anorganische stoffen, ten volle is dit waar voor de vorming van alle plantaardige en dierlijke organismen, want geen van deze kunnen gevormd, kunnen onderhouden of gevoed worden, tenzij de stoffen, die zij daarvoor noodig hebben, in opgelosten toestand aangevoerd of opgenomen worden. Dat de warmte hierbij ook grooten invloed uitoefent, valt niet te betwijfelen; bij de meeste dieren is dan ook de warmte zeer goed waar te nemen en bij de planten ook, want de thermometer wijst b.v. een verhoogden warmtegraad aan in sommige bloemen en zeer duidelijk in het schutblad, dat de bloeiwijze der aronskelken omgeeft. Dat de opgenomen voedingsstoffen door de geheele plant moeten gevoerd worden, is duidelijk; maar hoe heeft dat plaats? Vroeger schreef men dit toe aan capillariteit of het vermogen van vochten om in haarfijne buisjes op te zuigen. Hoewel men nu in zoodanige buisjes dit verschijnsel kan waarnemen, zoo heeft dit opzuigen toch zijn grenzen en bovendien bevatten de buizen (vaten) in de plant wel in sommige tijden van het jaar, maar niet altijd vochten, terwijl de voedingsvochten, door den wortel opgenomen, door de geheele plant heengevoerd worden, zelfs tot aan het uiterste knopje. De vochten moesten dus in de plant door eene andere kracht opgevoerd worden en die kracht zou weldra gekend worden. Men deed de ontdekking, dat sommige dierlijke en plantaardige vliezgn (eene blaas b.v.) de eigenschap bezitten dat, wanneer men vloeistoffen of opgeloste stoffen, die een verschillend soortelijk gewigt hebben, er in bewaarde, de eene er door henen gevoerd werd, de andere niet. Om dit verschijnsel duidelijk te kunnen waarnemen, neme men eene lange cilindervormige glazen buis, en spanne om een van hare uiteinden een dierlijk vlies — b.v. eene blaas, — men vulle nu die buis met eene oplossing van suiker, gom of iets dergelijks en plaatse haar met het gesloten einde in een<noinclude></noinclude> 9l1ta6onqqv7ir8eg35emhrgjkgctbc 104 85405 219186 2026-03-30T10:45:27Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219186 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Sorghen>Van daar bij {{asc|BREDEROO}} nog ''sorgroud'' en ''sorgvuldig'' voor ''hachelijk'', en ''sorgen'' voor ''vreezen'', op verscheidene plaatsen.</ref><poem> Dat ic noit sent en conste gheduren<ref>''Gheduren'' d. i. ''duur hebben''. Het is ongeveer ons ''geen rust of duur hebben''.</ref>, Ende ic hebbe ghewacht<ref>''Ghewacht'' van ''wachten'' d. i. ''op zijn qui vive wezen. Wachten'' beteekent ''waken, acht geven''; vandaar zoowel ''bewaken'' en ''wachten op'' als ''bespieden'' en ''loeren op''. Het is zoowel trans. als intrans., en wordt in het laatste geval geconstruëerd met een voorzetsel of met den 2{{sup|en}} nval.</ref> van uren turen Ende hebben ghestolen der moeder sijn. Ic meine dat ic nu sinen fijn<ref>''Fijn'' d. i. ''einde. Fijn doen'' beteekent hetzelfde als ''finieren, een einde maken aan'', hetgeen passive wordt uitgedrukt door fijn nemen, eindigen. Doen'' met een zelfst. nwoord als omschrijving van de onbep. wijs komt evenals in het Grieksch veelvuldig voor in het Mnl. zooals tegenwoordig ''maken. Ghebare doen; doen ghewach; sinen onscult doen; haesticheit doen; ontfermicheit doen'' voor ''ghebaren'' (Mnl.); ''gewagen; zich verontschuldigen; zich haasten'' en ''zich ontfermen''. Verg. {{as|CLARISSE}} ''Hem. d. Hem.'' bl. 241 vlg. :''Sinen fijn doen'' is dus zooveel als ''hem dooden'', wat ook wel heet ''sinen ende doen''.</ref> {{sup|175}}Doen sal, eer hi mi ontgaet. {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Vrient, ic sal u beteren raet Gheven, wildi na mi hoeren. Segt mi : wanen<ref>''Wanen'' d. i. ''van waar'', hier ''uit wie''.</ref> es hi gheboren ? Dies<ref>''Dies'' hangt af van ''bidden''. :''Doer'' d. i. ''bij'' in den zin van ''om—wil''.</ref> biddic u doer Apolijn. {{sup|180}}Hi mochte van selker gheboerten<ref>''Hi mochte van selker gheboerten sijn'' d. i. ''s'il était d'une certaine naissance'' volgens {{asc|SERRURE}}, m. i. minder juist. Vergeleken met de plaats uit ''Car. ende El.'' vs. 346 : ::::Hi mach sule sijn, ic sal ghewinnen ::::Sijn ors ende dat hi hevet an: meen ik dat de vertaling moet luiden: ''van welke afkomst hij zou mogen zijn,'' ik enz. Maar hoe het is te rijmen met vs. 194 vlgg., waaruit blijkt, dat Platus het kind alleen hierom voorgeeft te willen koopen, omdat het van ''hooge'' geboorte is, vat ik niet ; of schuilt hier eene fout?</ref> sijn, Ic salne copen alte hande Ende voerene met mi uten lande In heydenesse, des sijt wijs<ref name=Heyd>''Heydenesse'' d. i. ''het heidensche land''.<br>''Des sijt wijs'' d. i. ''weet dit'', eene zeer gewone stoplap van hetzelfde ge-</ref>, </poem><noinclude></noinclude> 8w0t8ow1gpkp829ldi87m3yw8bjbu9w 0 85406 219187 2026-03-30T10:52:01Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219187 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Venetien den 15 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s11 tosection=s11/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] iynnsaxl22j563ygqzacntjhe9ve0ng 219188 219187 2026-03-30T10:53:06Z Vincent Steenberg 280 Vincent Steenberg heeft de pagina [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Venetien den 15 October]] hernoemd naar [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Venetien den 15 October (1)]] zonder een doorverwijzing achter te laten 219187 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Venetien den 15 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s11 tosection=s11/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] iynnsaxl22j563ygqzacntjhe9ve0ng 0 85407 219189 2026-03-30T10:53:45Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219189 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Venetien den 15 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s12 tosection=s12/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] jw26d21q5oupggvak2i31ny0pcrdd5c 104 85408 219190 2026-03-30T11:10:05Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219190 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Heyd>halte als ''dat wet wale; dat segghic u; des sijt vroet'' enz. De schrijver van ''Renout'' is daar bijzonder sterk in.</ref><poem> In ene stat, het Balderijs<ref>''Balderijs'' d, i. Bassora, z.o. van Bagdad. (?)</ref>, {{sup|185}}Die doer<ref>''Doer'' d. i. ''au-delà de'', zooals {{asc|SERRURE}} vertaalt: verg. vs. 215.</ref> Torkien es gheleghen. {{gap|5em}}{{sp|Robbrecht}}. Vrient, wildi den jonghen deghen<ref>''Deghen'' is niet zooals {{asc|HOFFMANN}} in het ''Gloss.'' heeft ''Knabe'' maar ''held. Ferg''. vs. 222 wordt Percheval b. v. zoo genoemd. In het ''Nibelungenlied'' is »Giselher ein waetlicher ''Degen''," vs. 11.</ref> Copen, ic sal u segghen dan Wiene droech ende wiene wan Sal ic u segghen alte gader: {{sup|190}}Die coninc van Cecilien es sijn vader. Een wigant hoghe gheboren. Ende sijn moeder, als ghi moghet hoeren. Es conincs dochter van Hongherien. {{gap|5em}}{{sp|Meester}}. Vrient, es hi van dier partien<ref>''Paertien'' d. i. ''geslacht''. »Gelijk ''partye'' in de beteekenis van ''deel, aandeel'' aan het Fr. ''partie'' beantwoordt, zoo komt het elders met ''parti'' overeen, en beteekent dus ''de partij, het gezamenlijke aantal der tot iemand behoorende personen''". Zoo beteekent het ''geslacht; huisgezin; aanhang; bende; volk'', enz. Verg. ''L. Sp. Gloss.'' en ''Rijmb. Gloss.''</ref>, {{sup|195}}Soe es die jonghelinc mijn gherief<ref>''Gherief'' d. i. ''voordeel'', hier: ''een kolfje naar mijn hand''. De schoone Sandrijn zegt tot haar minnaar, dat zij geen man ter wereld kent (''Lanseloet'' vs. 99): ::::Die ic so verre betrouwen soude, ::::Ghinc ic met hem spelen in den woude. ::::Hi soude doen met mi sijn ''gherief''.</ref>: Ic salne copen, eest u lief. Nu sprect op, hoe<ref>''Hoe?'' d. i. ''op welke wijze?'' hier ''tegen welken prijs?'' </ref> gheefdine mi? {{gap|5em}}{{sp|Robbrecht}}. Vrient, dies moghdi wesen vri<ref>''Dies moghdi wesen vri'' d. i. ''dies moghdi wesen vroet'' vs. 207. Verg. {{asc|HOFFMANN}} ''Gloss,'' op ''vri''.</ref>: Om dusent pont van goude ghetelt.<ref>''Om—ghetelt'' d. i. ''voor de som van— contant geld''.</ref> </poem><noinclude></noinclude> pysbpzagisgrk9crtv0j0liu39zb8x7 0 85409 219191 2026-03-30T11:11:45Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219191 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Londen den 22 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s14 tosection=s14/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] dwatjglzenhojlk82m3zgr69d6rryxj 0 85410 219198 2026-03-30T11:26:25Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219198 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Londen den 22 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s15 tosection=s15/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] bo9jg3ezmyn1tsvro6albz2ocum45k6 0 85411 219199 2026-03-30T11:47:32Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219199 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Londen den 22 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s16 tosection=s16/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] prz0bxqk6cu9ex4zjsgi7omba4yobr3 0 85412 219200 2026-03-30T11:51:28Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219200 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Uyt het Keyserlijcke Velt-Leger by Barkan den 12 October’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', 30 oktober 1683, [p.&nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1683 Saturday ed no 44.pdf" from=1 to=1 fromsection=s18 tosection=s18/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1683]] cw2wv2pryqx08xxelpdffs7xun8zd8x