Wikisource nlwikisource https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikisource Overleg Wikisource Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Hoofdportaal Overleg hoofdportaal Auteur Overleg auteur Pagina Overleg pagina Index Overleg index TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 3809 219284 219276 2026-03-31T12:35:28Z Havang(nl) 4330 219284 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=100 header=1 Current="Esmoreit" next="[[Lippijn]]"/> Bi minen gode Tervogan, Ic ben wel die druefste man Die nie ter werelt lijf ontfinc. Ay mi, benic dan een vondelinc? Op erde nie droever man en waert. Ic waende sijn gheboren van hoger aert, Maer mi dunct ic ben een vont. Nu biddic u, edel roede mont, Dat ghi mi al gader segt Van inde toerde, en al ontdect, Hoe dat mi u vader vant. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Nu benic wel alsoe droeve als ghi. Ic en wijst niet, dat ghi mi waert soe bi, Doen ic sprac die droeve tale. O edel wigant, nu nemet wale: Het quam mi uuut groter minnen vloet. De Jonghelinc O edel wijf, nu maect mi vroet, Hoe die saken comen sijn. Ic plach te segghen `suster mijn', Maer dat moetic nu verkeren; Enen anderen sanc moetic nu leren, Edel wijf, ende spreken u an Ghelijc enen vremden man. Nochtan soe moetic ewelijc bliven U vrient ende ghetrouwen boven allen wiven, Die op erden sijn gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren Ende segt mi, waer ic vonden waert. De jonge vrouwe Damiët Och edel jonghelinc van hogher aert, Na dien dat ghi hebt ghehoert, Soe willict u vertrecken voert, Waer dat u mijn vader vant: In sinen boegaert, scoene wigant, Daer hi hem verwandelen ginc. De Jonghelinc Och edel wijf, berecht mi ene dinc: En hoerdi daer na noit ghewaghen Vrouwen oft joncfrouwen in horen claghen, Dat iement een kint hadde verloren? De jonge vrouwe Damiët O edel jonghelinc uutvercoren, Daer af en hebbic niet ghehoert. De Jonghelinc Ay, soe ben ic van cleinder gheboert, Dat duchtic, ofte uut verren lande. Mamet laete mi noch die scande Verwinnen, dat ic weten moet Wie mi desen lachter doet, Dat ic te vondelinghe was bracht. Nu en willic nemmermeer van enen nacht Ten anderen verbeiden, ic en hebbe vernomen, Van wat gheslachte dat ic ben comen Ende wie dat mijn vader si. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nu blijft bi mi! Ic bids u in die ere van allen vrouwen. Storve mijn vader, ic soude u trouwen, Edel wigant, tot enen man; Esmoreit, soe moghdi dan Sijn van Damast gheweldich here. De Jonghelinc O edel vrouwe, die onnere En sal u nemmermeer ghescien; Dien lachter moet verre van u vlien, Dat ghi sout nemen enden vondelinc. U vader es een hoghe coninc; Ende daer toe sidi soe scoene: Ghi mocht met rechten draghen croene Voer elken man die nu leeft. Mijn herte van groten scaemde beeft, Dat ic al dus hebbe ghevaren. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, laet u mesbaren! Dies biddic u, edel wigant. Al waest dat u mijn vader vant, Dan wert u nemmermeer verweten. Met groten vrouden onghemeten Selen wi leven, ic ende ghi. De Jonghelinc O edel wijf, dies moet ic mi Ewelijc van u beloven. Maer nemmermee en willic hoven Met eneghe wive die nu leeft Ofte die de werelt binnen heeft, Ic en sal tierst, bi Tervogan, Den vader kinnen, die mi wan Ende oec die moeder, die mi droech. O roede mont, ic hebbe ghenoech Hier ghelet, ic wille gaen varen. De jonge vrouwe Damiët O wil nu machic wel misbaren: Ic blive allene in dit verdriet. Vele spreken en doech emmer niet, Dat soe hebbic ondervonden; Vele spreken heeft in meneghen stonden Dicwile beraden toren; Bi vele spreken es die meneghe verloren. Haddic ghesweghen al stillekijn, Soe haddic ic vrouden moghen sijn Bi Esmoreit al mijn leven, Dien ic met spreken hebbe verdreven. Met rechte machic roepen: olas! O wil dat ic niet stom en was, Doen ic sprac dit droeve woert. De Jonghelinc O edel wijf, nu willic voert. Mamet beware u reine lijf! Nu biddic u, wel edel wijf, Groet mi den coninc minen here, Want ic en sal keren nemmermere, Ic en hebbe vonden mijn gheslacht, Ende oec den ghenen, die mi bracht Daer ic te vondelinghe was gheleit. De jonge vrouwe Damiët O scoene jonghelinc Esmoreit, Nu biddic u doet oetmoet, Als ghi van uwer saken sijt vroet, Dat ghi dan wederkeert tot mi. De Jonghelinc O scoene joncfrouwe, van herten vri, Dan salic laten nemmermeer, Ic en sal met enen corten keer, Edel wijf, tot u comen, Als ic die waerheit hebbe vernomen, Bi minen god Tervogant! De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nemet desen bant; Hier in soe waerdie ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden; Edel jonghelinc, dies gheloeft. Ghi selten winden omtrent u hoeft, Ende voerten alsoe openbaer, Op avontuere of iement waer Die u kinnen mochte daer an; Ende peinst om mi, wel scoene man, Want ic blive in groter sorghen. '''Op Sicilië, twee jaar later''' De Jonghelinc Mijn god, die niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Apolijn, Mahoen ende Tervogan! Dese scoene wapen die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri, Dat ic ware van edelen bloede. Mi es emmer alsoe moede, Om dat ic lach daer int ghewonden, Doen ic te vondelinghe was vonden. Ic bender seker af gheboren; Mijn herte seghet mi te voren, Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte, Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken, bi Apolijn! Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen, soe waer mi therte verclaert; Ende waren si dan van hogher aert, Soe waer ic te male van sorgen vri. Sine Moeder O edel jonghelinc, nu comt tot mi Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlijc claghen u verdriet. De Jonghelinc O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict in dit prisoen? Sine Moeder O edel jonghelinc, van herten coen, Al dus moetic ligghen gevaen. Nochtan en hebbic niet mesdaen; Dant mi verraderen al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet: Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] dr9nmb8rpabcw7m6em1hsogq0hrv7f0 219287 219284 2026-03-31T15:21:04Z Havang(nl) 4330 219287 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=102 header=1 Current="Esmoreit" next="[[Lippijn]]"/> Daer hi hem verwandelen ginc. De Jonghelinc Och edel wijf, berecht mi ene dinc: En hoerdi daer na noit ghewaghen Vrouwen oft joncfrouwen in horen claghen, Dat iement een kint hadde verloren? De jonge vrouwe Damiët O edel jonghelinc uutvercoren, Daer af en hebbic niet ghehoert. De Jonghelinc Ay, soe ben ic van cleinder gheboert, Dat duchtic, ofte uut verren lande. Mamet laete mi noch die scande Verwinnen, dat ic weten moet Wie mi desen lachter doet, Dat ic te vondelinghe was bracht. Nu en willic nemmermeer van enen nacht Ten anderen verbeiden, ic en hebbe vernomen, Van wat gheslachte dat ic ben comen Ende wie dat mijn vader si. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nu blijft bi mi! Ic bids u in die ere van allen vrouwen. Storve mijn vader, ic soude u trouwen, Edel wigant, tot enen man; Esmoreit, soe moghdi dan Sijn van Damast gheweldich here. De Jonghelinc O edel vrouwe, die onnere En sal u nemmermeer ghescien; Dien lachter moet verre van u vlien, Dat ghi sout nemen enden vondelinc. U vader es een hoghe coninc; Ende daer toe sidi soe scoene: Ghi mocht met rechten draghen croene Voer elken man die nu leeft. Mijn herte van groten scaemde beeft, Dat ic al dus hebbe ghevaren. De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, laet u mesbaren! Dies biddic u, edel wigant. Al waest dat u mijn vader vant, Dan wert u nemmermeer verweten. Met groten vrouden onghemeten Selen wi leven, ic ende ghi. De Jonghelinc O edel wijf, dies moet ic mi Ewelijc van u beloven. Maer nemmermee en willic hoven Met eneghe wive die nu leeft Ofte die de werelt binnen heeft, Ic en sal tierst, bi Tervogan, Den vader kinnen, die mi wan Ende oec die moeder, die mi droech. O roede mont, ic hebbe ghenoech Hier ghelet, ic wille gaen varen. De jonge vrouwe Damiët O wil nu machic wel misbaren: Ic blive allene in dit verdriet. Vele spreken en doech emmer niet, Dat soe hebbic ondervonden; Vele spreken heeft in meneghen stonden Dicwile beraden toren; Bi vele spreken es die meneghe verloren. Haddic ghesweghen al stillekijn, Soe haddic ic vrouden moghen sijn Bi Esmoreit al mijn leven, Dien ic met spreken hebbe verdreven. Met rechte machic roepen: olas! O wil dat ic niet stom en was, Doen ic sprac dit droeve woert. De Jonghelinc O edel wijf, nu willic voert. Mamet beware u reine lijf! Nu biddic u, wel edel wijf, Groet mi den coninc minen here, Want ic en sal keren nemmermere, Ic en hebbe vonden mijn gheslacht, Ende oec den ghenen, die mi bracht Daer ic te vondelinghe was gheleit. De jonge vrouwe Damiët O scoene jonghelinc Esmoreit, Nu biddic u doet oetmoet, Als ghi van uwer saken sijt vroet, Dat ghi dan wederkeert tot mi. De Jonghelinc O scoene joncfrouwe, van herten vri, Dan salic laten nemmermeer, Ic en sal met enen corten keer, Edel wijf, tot u comen, Als ic die waerheit hebbe vernomen, Bi minen god Tervogant! De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, nemet desen bant; Hier in soe waerdie ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden; Edel jonghelinc, dies gheloeft. Ghi selten winden omtrent u hoeft, Ende voerten alsoe openbaer, Op avontuere of iement waer Die u kinnen mochte daer an; Ende peinst om mi, wel scoene man, Want ic blive in groter sorghen. '''Op Sicilië, twee jaar later''' De Jonghelinc Mijn god, die niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Apolijn, Mahoen ende Tervogan! Dese scoene wapen die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri, Dat ic ware van edelen bloede. Mi es emmer alsoe moede, Om dat ic lach daer int ghewonden, Doen ic te vondelinghe was vonden. Ic bender seker af gheboren; Mijn herte seghet mi te voren, Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte, Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken, bi Apolijn! Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen, soe waer mi therte verclaert; Ende waren si dan van hogher aert, Soe waer ic te male van sorgen vri. Sine Moeder O edel jonghelinc, nu comt tot mi Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlijc claghen u verdriet. De Jonghelinc O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict in dit prisoen? Sine Moeder O edel jonghelinc, van herten coen, Al dus moetic ligghen gevaen. Nochtan en hebbic niet mesdaen; Dant mi verraderen al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet: Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] opg79lsg4sihrmisq5azaerh3kqnhnf 100 6008 219301 218947 2026-03-31T18:22:27Z Vincent Steenberg 280 bronnen toegeviegd/verplaatst 219301 wikitext text/x-wiki {{Infobox hoofdportaal | afbeelding = P history.png | informatie = Dit is een overzicht van alle op [[Wikisource:Over Wikisource|Wikisource]] aanwezige bronnen over [[w:nl:Geschiedenis|geschiedenis]]. [[Hoofdportaal:Overzicht van alle hoofdportalen|Overzicht van alle hoofdportalen]] }} == Algemeen == *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Algemeen|Algemeen]] == Tijdperken == *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tijdperken|Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk]] == Geschiedenis van Afghanistan == === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Mohammed Jakoeb Khan (1849-1923), emir van Afghanistan *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Londen, 24 Dec.|‘Londen, 24 Dec.’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Yakoob Khan’). === Delen van Afghanistan en provincies; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Jalalabad *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Londen, 23 Dec.|‘Londen, 23 Dec.’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. ;Kabul *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Londen, 23 Dec.|‘Londen, 23 Dec.’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. ;Kandahar *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/Londen, 24 April (2)|‘Londen, 24 April’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. == Geschiedenis van Albanië == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;Ca. 1900-ca. 1918 *Anoniem (28 januari 1914) [[Het Vaderland/Jaargang 46/Nummer 23/Ochtendblad/Albanië|‘Albanië’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (28 januari 1914) [[Het Vaderland/Jaargang 46/Nummer 23/Ochtendblad/Nederlandsche officieren in Albanië|‘Nederlandsche officieren in Albanië’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (11 mei 1916) [[De Avondpost/1916/Nummer 9512/Avond-editie/De landvrede in Albanië|‘De landvrede in Albanië’]], ''De Avondpost'', Avond-editie, p.&nbsp;A2. === Delen van Albanië en prefecturen; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Shkodër *Anoniem (11 mei 1916) [[De Avondpost/1916/Nummer 9512/Avond-editie/De landvrede in Albanië|‘De landvrede in Albanië’]], ''De Avondpost'', Avond-editie, p.&nbsp;A2. == Geschiedenis van Australië == === Historische figuren === ==== 20e eeuw ==== ;Lyons, Joseph *Anoniem (9 juli 1935) [[De Gooi- en Eemlander/Jaargang 64/Nummer 159/Australische minister-president bij Roosevelt|‘Australische minister-president bij Roosevelt’]], ''De Gooi- en Eemlander'', eerste blad, p.&nbsp;3. == Geschiedenis van de Balkan == *Oostkamp, J.A. (1828) ''Korte geschied- en aardrijkskundige beschrijving van het tegenwoordige Europisch Turkije. Ten dienste van couranten-lezers'' [tweede druk], Zwolle: Zeehuisen.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (15 september 1828) [[Nederlandsche Staatscourant/1828/Nummer 218/Departement van Binnenlandsche Zaken|‘Departement van Binnenlandsche Zaken [advertentie]’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&nbsp;3-4]. == Geschiedenis van België == *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/België]] == Geschiedenis van Bolivia == === Historische figuren === ;Peñaranda, Enrique (1892-1969) *Anoniem (14 december 1939) [[De Maasbode/Jaargang 72/Nummer 28990/Avondblad/De a.s. presidentsverkiezingen in Bolivia|‘De a.s. presidentsverkiezingen in Bolivia’]], ''De Maasbode'', [eerste blad], [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Bosnië en Herzegovina == *Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1619/19 juni/VVt Venetien, den 31. May. 1619|‘VVt Venetien, den 31. May. 1619’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. == Geschiedenis van Brazilië == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 19e eeuw ==== *Anoniem (2 november 1824) [[Rotterdamsche Courant/1824/Nummer 132/Londen den 29 October|‘Londen den 29 October’, alinea 7]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Peter I van Brazilië (1798-1834) *Anoniem (27 december 1831) [[Leeuwarder Courant/1831/Nummer 103/Parijs, den 19 December|‘Parijs, den 19 December’, alinea 7]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. === Delen van Brazilië en staten; afzonderlijk === ;Allerheiligenbaai *Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Maestricht|‘Wt Maestricht’, alinea 7]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van Colombia == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 19e eeuw ==== *Anoniem (19 juni 1854) [[Algemeen Handelsblad/1854/Nummer 7027/De stoomboot la Plata|‘Londen, Donderdag 15 Junij. De stoomboot la Plata heeft berigten van de West-Indische eilanden aangebragt, […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', [p.&nbsp;1]. ;Colombiaanse Onafhankelijkheidsoorlog *Anoniem (2 november 1824) [[Rotterdamsche Courant/1824/Nummer 132/Londen den 29 October|‘Londen den 29 October’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Hurtado, Manuel José (ca. 1795-1844) *Anoniem (1 december 1825) [[Rotterdamsche Courant/1825/Nummer 144/Londen den 26 November|‘Londen den 26 November’, alinea 2]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Congo-Kinshasa == ;Seyd ben Abed *Anoniem (8 september 1893) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 80/Nummer 2201/De uit Afrika teruggekeerde Britsche missionaris|‘De uit Afrika teruggekeerde Britsche missionaris Swann […]’]], ''Arnhemsche Courant'', Bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Cuba == *Anoniem (12 september 1825) [[Leydse Courant/1825/Nummer 109/Londen den 7 September|‘Londen den 7 September’, alinea 3]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van Curaçao == ;Slavenschip De Stadhouder van Vriesland *Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/Amsterdam den 28 Iuly|‘Amsterdam den 28 Iuly’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van Cyprus == === Historische figuren === ;Osman Pasja (....-1839) *Anoniem (8 augustus 1839) [[De Noordbrabanter/1839/Nummer 95/Een brief uit Chyprus meldt|‘Een brief uit Chyprus van den 8sten Julij meldt, […]’]], ''Noord-Brabander'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Finland == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;Ca. 1939-ca. 1945; Wereldoorlog II *Anoniem (7 juli 1941) [[Leeuwarder Courant/Jaargang 190/Nummer 157/Karelische bevolking richt zich tot Hitler|‘Karelische bevolking richt zich tot Hitler’]], ''Leeuwarder Courant'', [eerste blad], [p. 3]. == Geschiedenis van Ghana == === Delen van Ghana en regio's; afzonderlijk === ==== Ashanti ==== ;Kofi Karikari (ca. 1837-ca. 1884), koning van de Ashanti *Anoniem (23 juli 1873) [[Sumatra-Courant/Jaargang 14/Nummer 59/Afrika’s Westkust|‘Afrika’s Westkust’]], ''Sumatra-Courant'', [p.&nbsp;4] (vermeld als ‘de koning der Ashantijnen’). ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Elmina *Anoniem (23 juli 1873) [[Sumatra-Courant/Jaargang 14/Nummer 59/Afrika’s Westkust|‘Afrika’s Westkust’]], ''Sumatra-Courant'', [p.&nbsp;4]. == Geschiedenis van Guyana == === Economische en sociale geschiedenis; algemeen === ==== Bijzondere onderwerpen ==== ;Plantages *Anoniem (24 november 1785) [[Rotterdamsche Courant/1785/Nummer 141/In de maand Augustus of September 1786|‘In de maand Augustus of September 1786 […] zal men binnen Amsterdam publyk te Koop veilen, de kapitale koffy-plantagie, genaamt La Grange, […] [advertentie]’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 september 1786) [[Leydse Courant/1786/Nummer 115/De Heer J. E. F. Berton|‘De Heer J. E. F. Berton […] zal in de maanden February, Maart of April l787, by publieke veiling in de Colonie de Berbice […] veilen en verkoopen, […] [advertentie]’]], ''Leydse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (25 september 1786) [[Leydse Courant/1786/Nummer 115/Jacob Freni, Abraham van Ketwich, Jan Hendrik Luning en Gerrit Willem van Ophoven|‘Jacob Freni, Abraham van Ketwich, Jan Hendrik Luning en Gerrit Willem van Ophoven, Makelaars, zullen op Heden, Maandag den 25 September, te Amsterdam […] verkoopen […] [advertentie]’]], ''Leydse Courant'', [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van Haïti == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;20e eeuw *Anoniem (28 januari 1914) [[Het Vaderland/Jaargang 46/Nummer 23/Ochtendblad/De opstand in Haïti|‘De opstand in Haïti’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Bobo, Dieu Donné (''fl''. 1842-1851) *Anoniem (2 juli 1852) [[Groninger Courant/Jaargang 111/Nummer 53/Londen, 26 Junij|‘Londen, 26 Junij’]], ''Groninger Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Pommayrac, Alice Euchariste (1863-1948) *Anoniem (28 januari 1914) [[Het Vaderland/Jaargang 46/Nummer 23/Ochtendblad/De opstand in Haïti|‘De opstand in Haïti’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de echtgenoote van Oroste’). === Delen van Haïti en departementen; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Cap-Haïtien *Anoniem (28 januari 1914) [[Het Vaderland/Jaargang 46/Nummer 23/Ochtendblad/De opstand in Haïti|‘De opstand in Haïti’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van India == === Delen van India en deelstaten; afzonderlijk === ==== Koninkrijk Mysore ==== ;Haider Ali van Mysore (1722-1782) *Anoniem (5 augustus 1782) [[Diemer of Watergraafsmeersche Courant/1782/Nummer 93/Engeland|‘Engeland’, alinea 2 en 5]], ''Diemer of Watergraafsmeersche Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Hyder Aly’). ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Nagapattinam *Anoniem (5 augustus 1782) [[Diemer of Watergraafsmeersche Courant/1782/Nummer 93/Engeland|‘Engeland’, alinea 5]], ''Diemer of Watergraafsmeersche Courant'', [p.&nbsp;1] (Nagapattinam vermeld als ‘Negapatnam’). ;Thalassery *Anoniem (5 augustus 1782) [[Diemer of Watergraafsmeersche Courant/1782/Nummer 93/Engeland|‘Engeland’, alinea 2]], ''Diemer of Watergraafsmeersche Courant'', [p.&nbsp;1] (Thalassery vermeld als ‘Tillichery’). == Geschiedenis van Israël == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;Voorgeschiedenis van de staat Israël - Zionisme *Sacher, H. (red.; [1917]) ''Het zionisme en de toekomst der Joden. Opstellen van verschillende schrijvers'', Deventer: Fa. Johs. J. C. van der Burgh.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (4 april 1917) [[Het Nieuws van den Dag/1917/Nummer 15484/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Het Nieuws van den Dag'', Avondblad, 2e blad, p.&nbsp;6. ;20e eeuw *Anoniem (24 februari 1990) ‘Protesten roepen in Israël wrange herinneringen op. Shamir herstelt verspreking over vestiging Sovjet-joden’, ''De Volkskrant'', p.&nbsp;5. *Bouman, Salomon (25 januari 1990) ‘Staking in bezette gebieden tegen joodse emigratie uit USSR’, ''NRC Handelsblad'', p.&nbsp;4. *Naftaniel, R. (27 oktober 1982) ‘Israël als toevluchtsoord nog steeds noodzakelijk. Zionisme heeft niets aan betekenis ingeboet’, ''NRC Handelsblad'', p.&nbsp;7. *Voogd, Fanta (17 maart 1990) ‘Aanzwellende stroom joden uit Sowjet-Unie. Rechts Israël misbruikt alijah vor koloniale aspiraties’, ''De Waarheid'', p.&nbsp;11. == Geschiedenis van Jamaica == ;Spanish Town *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Amsterdam den 22 September|‘Amsterdam den 22 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (Spanish Town vermeld als ‘St. Jago de la Vega’). == Geschiedenis van Kaapverdië == *Anoniem ([22 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/22 juni/Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren'']. == Geschiedenis van Kameroen == === Delen van Kameroen en regio's; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Agborkem (Ossidinge (I)) *Anoniem (3 maart 1904) [[Haagsche Courant/1904/Nummer 6442/In noordwestelijk Kameroen|‘In noordwestelijk Kameroen […]’]], ''Haagsche Courant'', Tweede blad, [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van Korea == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 19e eeuw ==== ;Franse strafexpeditie naar Korea *Anoniem (13 maart 1867) [[De West-Indiër/1867/Nummer 21/Een schrijven uit Shanghai|‘Een schrijven uit Shanghai van 27 Nov., van iemand die de expeditie in Corea heeft bijgewoond, behelst het volgende. […]’]], ''De West-Indiër'', [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Yun Ung-nyeol (1840-1911) *Anoniem (3 maart 1904) [[Haagsche Courant/1904/Nummer 6442/Een nieuw kabinet|‘Een nieuw kabinet is te Seoel gevormd, […]’]], ''Haagsche Courant'', Tweede blad, [p.&nbsp;2] (als ‘Joen-loeng-joel’). == Geschiedenis van Kroatië == === Historische figuren === ==== 20e eeuw ==== ;Cuvaj, Slavko (1851-1931) *Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/Verwarde toestanden|‘Verwarde toestanden’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&nbsp;1. === Delen van Kroatië en provincies; afzonderlijk === ==== Vrijstaat Fiume ==== *Anoniem (7 september 1921) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 78/Nummer 248/Avondblad/Barros|‘Barros’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, D, p.&nbsp;3. ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Zemunik Donji *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Venetien den 5 September|‘Venetien den 5 September’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1] (Zemunik Donji vermeld als ‘Zemonico’). == Geschiedenis van Letland == === Delen van Letland en districten; afzonderlijk === ==== Hertogdom Koerland en Semgallen ==== ;Jacob Kettler (1610-1682), hertog van Koerland en Semgallen *Anoniem (21 februari 1654) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1654/Nummer 8/Wt Hamburgh, den 14 dito|‘Wt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1654]’]], ''Tijdinge uyt verscheyden Quartieren'', [p.&nbsp;2]. ;Ernst Johann Biron (1690-1772) *Anoniem (18 maart 1741) [[Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Petersburg den 21 Febr.|‘Petersburg den 21 Febr.’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de hertog van Courland’). ;Karel van Biron (1728-1801) *Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/’s Gravenhage den 16 January|‘’s Gravenhage den 16 January’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;2]. ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Riga; beleg van Riga, 1656 *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Riga den 2 Augusti|‘Riga den 2 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Libanon == === Delen van Libanon en gouvernementen; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Beiroet *Anoniem (5 december 1840) [[De Noordbrabanter/1840/Nummer 146/Parijs, 1 December|‘Parijs, 1 December’, alinea 4]], ''Noord-Brabander'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Liechtenstein == === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Emanuel van Liechtenstein (1700-1771) *Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Weenen den 19 January|‘Weenen den 19 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Lithouwen == ;17e eeuw *Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1651/Nummer 8/Wt Thoren den 19 dito|‘Wt Thoren den 19 dito. [= 19 januari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Luxemburg == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;17e eeuw *Anoniem (25 februari 1651) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1651/Nummer 8/Wt Luxenburgh den 12 dito|‘Wt Luxenburgh den 12 dito. [= 12 februari 1651]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Charlotte van Luxemburg *Anoniem (15 maart 1922) [[Limburger Koerier/Jaargang 77/Nummer 63/Belgie en Luxemburg|‘Belgie en Luxemburg’]], ''Limburger Koerier'', [p.&nbsp;3]. === Historische figuren === ;Johan van Beck (1588-1648) *Anoniem (5 juni 1640) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1640/Nummer 23/Wt Antwerpen den 2 Iunij|‘Wt Antwerpen den 2 Iunij’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;2] (als ‘Den Oversten Beck’). === Delen van Luxemburg en kantons; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Luxemburg *Anoniem (27 juni 1684) [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/Straetsburg den 19 Juny|‘Straetsburg den 19 Juny’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van Macedonië (regio ) == *Anoniem (3 maart 1904) [[Haagsche Courant/1904/Nummer 6442/De hervorming van Macedonië|‘De hervorming van Macedonië’]], ''Haagsche Courant'', Tweede blad, [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van Maleisië == === Delen van Maleisië en deelstaten; afzonderlijk === ==== Johor ==== ;Temenggong Abdul Rahman (1755-1825), sultan van Johor *Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Londen den 7 September|‘Londen den 7 September’, alinea 6]], ''Leydse Courant'', [p.&nbsp;1-2] (vermeld als ‘den Rajah van Johor’). == Geschiedenis van Marokko == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 20e eeuw ==== *Anoniem (3 maart 1904) [[Haagsche Courant/1904/Nummer 6442/Toestand in Marokko|‘Toestand in Marokko stationair; […]’]], ''Haagsche Courant'', Tweede blad, [p.&nbsp;2]. ;Internationale conventie in Algeciras *Anoniem (30 januari 1906) [[Het Nieuws van den Dag/1906/Nummer 11069/De Marokkaansche Conferentie te Algesiras|‘De Marokkaansche Conferentie te Algesiras […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', vierde blad, p.&nbsp;13. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Mohammed III van Marokko (1710-1790) *Anoniem (5 augustus 1782) [[Diemer of Watergraafsmeersche Courant/1782/Nummer 93/Vrankryk|‘Vrankryk’, alinea 4]], ''Diemer of Watergraafsmeersche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Montenegro == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;19e eeuw *Anoniem (25 april 1854) [[De Tijd/1854/Nummer 2129/Weenen, 22 April|‘Weenen, 22 April’, alinea 5]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;3]. *Anoniem (28 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 216/Weenen, 27 Dec.|‘Weenen, 27 Dec.’]], ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p.&nbsp;3]. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Nicolaas I van Montenegro (1841-1921) *Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/De Zonsverduistering|‘De Zonsverduistering’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&nbsp;1. === Delen van Montenegro en gemeenten; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Cetinje *Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/De Zonsverduistering|‘De Zonsverduistering’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&nbsp;1. == Geschiedenis van Nederland == *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland]] == Geschiedenis van Oezbekistan == === Delen van het land === Hierbij ook: Economische, sociale en cultuurgeschiedenis. ;Karakalpakië *Anoniem (24 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 214-215/Moeder en zoon|‘Moeder en zoon’]], ''Limburger Koerier'', eerste blad, [p.&nbsp;2]. == Geschiedenis van Palestina == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 17e eeuw ==== *Anoniem (9 november 1666) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1666/Nummer 45/Smirna den 12 September|‘Smirna den 12 September’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1]. ==== 20e eeuw ==== *Anoniem (7 september 1921) [[Het Vaderland/Jaargang 53/7 september 1921/Avondblad/Engelsch Witboek|‘Engelsch Witboek’]], ''Het Vaderland'', Avondblad B, p.&nbsp;2. *Bouman, Salomon (25 januari 1990) ‘Staking in bezette gebieden tegen joodse emigratie uit USSR’, ''NRC Handelsblad'', p.&nbsp;4. === Historische figuren === ==== 18e eeuw ==== ;Zahir al-Umar (1689/1690-1775) *Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Livorno den 16 January|‘Livorno den 16 January’, alinea 3]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Bei Omar Cheik’). === Delen van Palestina en gouvernementen; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Semaria *Anoniem (23 mei 1933) [[Het Vaderland/Jaargang 65/23 mei 1933/Avondblad/Reuter meldt uit Jeruzalem|‘Reuter meldt uit Jeruzalem: […]’]], ''Het Vaderland'', Avondblad C, p.&nbsp;1. == Geschiedenis van Panama == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ;Ca. 1918-ca. 1939 *Anoniem (4 januari 1931) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 104/Nummer 33721/Panama in revolutie|‘Panama in revolutie’]], ''Algemeen Handelsblad'', [eerste blad], [p.&nbsp;1]. === Historische figuren === ;Alfaro, Ricardo (1882-1971) *Anoniem (4 januari 1931) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 104/Nummer 33721/Panama in revolutie|‘Panama in revolutie’]], ''Algemeen Handelsblad'', [eerste blad], [p.&nbsp;1]. ;Arias, Arnulfo (1901-1988) *Anoniem (4 januari 1931) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 104/Nummer 33721/Panama in revolutie|‘Panama in revolutie’]], ''Algemeen Handelsblad'', [eerste blad], [p.&nbsp;1]. ;Arosemena, Florencio Harmodio (1872-1945) *Anoniem (4 januari 1931) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 104/Nummer 33721/Panama in revolutie|‘Panama in revolutie’]], ''Algemeen Handelsblad'', [eerste blad], [p.&nbsp;1]. === Delen van Panama en provincies; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Panama Stad *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Cartagena den 14 Mey|‘Cartagena den 14 Mey’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Peru == === Tijdperken; afzonderlijk === ==== 19e eeuw ==== ;Peruvaanse Onafhankelijkheidsoorlog *Anoniem (2 november 1824) [[Rotterdamsche Courant/1824/Nummer 132/Londen den 29 October|‘Londen den 29 October’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. === Delen van Peru en regio's; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Callao *Anoniem (2 november 1824) [[Rotterdamsche Courant/1824/Nummer 132/Londen den 29 October|‘Londen den 29 October’, alinea 6]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Slovenië == === Historische figuren === ==== 20e eeuw ==== ;Šusteršič, Ivan (1863-1925) *Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/Verwarde toestanden|‘Verwarde toestanden’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&nbsp;1. == Geschiedenis van Swaziland == *Anoniem (8 september 1893) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 80/Nummer 2201/Uit Pretoria|‘Uit Pretoria meldt een Reuter-telegram: […]’]], ''Arnhemsche Courant'', Bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Syrië == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 19e eeuw ==== ;Syrische Boerenopstand, 1834-1835 *Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Weenen den 22 Augustus|‘Weenen den 22 Augustus’, alinea 5]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ==== Ca. 1939-ca. 1945; Tweede Wereldoorlog ==== *Anoniem (7 juli 1941) [[Leeuwarder Courant/Jaargang 190/Nummer 157/De strijd in Syrië|‘De strijd in Syrië’]], ''Leeuwarder Courant'', [eerste blad], [p.&nbsp;3]. === Delen van Syrië en gouvernementen; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Damaskus *Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Weenen, den 24sten Februarij|‘Weenen, den 24sten Februarij’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Thailand == === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Damrong Rajanubhab (1862-1943) *Anoniem (1 juli 1938) [[De Indische Courant/Jaargang 17/Nummer 239/Prinselijk bezoek aan Bandoeng|‘Prinselijk bezoek aan Bandoeng. Gezelschap uit Siam’]], ''De Indische Courant'', tweede blad, p.&nbsp;I. ;Paribatra Sukhumbandhu (1881-1944) *Anoniem (1 juli 1938) [[De Indische Courant/Jaargang 17/Nummer 239/Prinselijk bezoek aan Bandoeng|‘Prinselijk bezoek aan Bandoeng. Gezelschap uit Siam’]], ''De Indische Courant'', tweede blad, p.&nbsp;I. ;Rama VII (1893-1941) *Anoniem (19 juli 1929) [[De Indische Courant/Jaargang 8/Nummer 252/De reis van den Siameeschen Koning|‘De reis van den Siameeschen Koning’]], ''De Indische Courant'', derde blad, [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Tsjecho-Slowakije == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 1918-1938 ==== *Anoniem (7 september 1921) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 78/Nummer 248/Avondblad/De kabinetscrisis in Tsjecho-Slowakije|‘De kabinetscrisis in Tsjecho-Slowakije’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, D, p.&nbsp;3. == Geschiedenis van Venezuela == === Historische figuren === ;Bolívar, Simón (1783-1830) *Anoniem (2 november 1824) [[Rotterdamsche Courant/1824/Nummer 132/Londen den 29 October|‘Londen den 29 October’, alinea 4]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 december 1825) [[Rotterdamsche Courant/1825/Nummer 144/Londen den 26 November|‘Londen den 26 November’, alinea 5]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Castro, José Cipriano (1858-1924) *Anoniem (30 januari 1906) [[Het Nieuws van den Dag/1906/Nummer 11069/President Castro van Venezuela|‘President Castro van Venezuela […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', vierde blad, p.&nbsp;13. == Geschiedenis van Wit-Rusland == === Delen van Wit-Rusland en oblasten; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Minks *Anoniem (7 juli 1941) [[Leeuwarder Courant/Jaargang 190/Nummer 157/Duitsche troepen in Minsk|‘Duitsche troepen in Minsk. Stad één rookende puinhoop’]], ''Leeuwarder Courant'', [eerste blad], [p.&nbsp;3]. == Geschiedenis van Zimbabwe == === Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk === ==== 19e eeuw ==== ;Koninkrijk Mthwakazi *Anoniem (8 september 1893) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 80/Nummer 2201/Uit Kaapstad wordt geseind|‘Uit Kaapstad wordt geseind: […]’]], ''Arnhemsche Courant'', Bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. === Vorsten en leden van vorstenhuizen === ;Lobengula (ca. 1836-1894) *Anoniem (8 september 1893) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 80/Nummer 2201/Uit Kaapstad wordt geseind|‘Uit Kaapstad wordt geseind: […]’]], ''Arnhemsche Courant'', Bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. == Geschiedenis van Zuid-Korea == === Historische figuren === ;Rhee, Syngman (1875-1965) *Anoniem (13 juni 1952) [[De Tijd/Jaargang 107/Nummer 35062/Rhee ontboden in parlement|‘Rhee ontboden in parlement. Verbod uitzendingen van de „Voice of America”’]], ''De Tijd'', p.&nbsp;2. === Delen van Zuid-Korea en provincies; afzonderlijk === ==== Plaatsen; afzonderlijk ==== ;Ganghwa-eup *Anoniem (13 maart 1867) [[De West-Indiër/1867/Nummer 21/Een schrijven uit Shanghai|‘Een schrijven uit Shanghai van 27 Nov., van iemand die de expeditie in Corea heeft bijgewoond, behelst het volgende. […]’]], ''De West-Indiër'', [p.&nbsp;1] (Ganghwa-eup vermeld als ‘Kanghoa’). == Geschiedenis van overige landen en werelddelen; afzonderlijk == {| | * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Algerije|Algerije]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Bulgarije|Bulgarije]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/China|China]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Denemarken|Denemarken]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland|Duitsland]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Egypte|Egypte]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Frankrijk|Frankrijk]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Griekenland|Griekenland]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Hongarije|Hongarije]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Ierland|Ierland]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Indonesië|Indonesië]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Iran|Iran]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Italië|Italië]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Japan|Japan]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Malta|Malta]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Mexico|Mexico]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Moldavië|Moldavië]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Oekraïne|Oekraïne]] | style="vertical-align:top;" | * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Oostenrijk|Oostenrijk]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Polen|Polen]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Portugal|Portugal]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Roemenië|Roemenië]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Rusland|Rusland]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Servië|Servië]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Slowakije|Slowakije]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Spanje|Spanje]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Suriname|Suriname]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië|Tsjechië]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tunesië|Tunesië]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Turkije|Turkije]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Verenigd Koninkrijk|Verenigd Koninkrijk]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Verenigde Staten|Verenigde Staten]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Zuid-Afrika|Zuid-Afrika]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Zweden|Zweden]] * [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Zwitserland|Zwitserland]] |} {{hoofdportalen}} [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]] [[en:Portal:History]] [[fa:درگاه:تاریخ]] elmfb0nkqmzaed940a7zvr05scpldii 100 40450 219311 210742 2026-03-31T19:35:29Z Vincent Steenberg 280 +bronnen 219311 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Vorsten en leden van vorstenhuizen in Nederland | afbeelding = Stamboom der Vorsten uit het Huis Oranje-Nassau.jpg | alt = Stamboom van het huis Oranje-Nassau van graaf Willem de Oude tot en met koning Willem III | beschrijving = Bronnen bij vorsten in Nederland en leden van Nederlandse vorstenhuizen. }} == Tot ca. 1581 == Hierbij ook: Gravenhuizen, landvoogden. == Huis van Oranje; algemeen == *''Catalogus der tentoonstelling van voorwerpen betrekking hebbende op het Vorstelijk Stamhuis Oranje-Nassau en op de wapen-, geslacht- en zegelkunde in het algemeen'', Gotische Zaal Noord-einde, Den Haag, augustus-30 september 1880.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (15 september 1880) [[Het Vaderland/Jaargang 12/Nummer 218/Uit goede bron vernemen wij|‘Uit goede bron vernemen wij, […]’]], ''Het Vaderland'', [eerste blad], [p.&nbsp;2]. *Krämer, F.J.L. (1907-1917) ''Archives ou correspondance inédite de la maison d’Orange-Nassau'', Leyde: A.W. Sijthoff.<br>Aankondigingen en recensies: **v.d. M. (27 maart 1907) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 7/Nummer 86/Ochtendblad/Geschiedenis|‘Geschiedenis’]], ''De Nieuwe Courant'', Ochtendblad, [p.&nbsp;3]. == Leden van het Huis van Oranje-Nassau; tot 1813 == Hierbij ook: echtgenoten. ;Albertine Agnes van Nassau (1634-1696) *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Leypzich den 19 Octob.|‘Leypzich den 19 Octob.’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘de oude Vorstinne van Nassauw’). ;Amalia van Solms (1602-1675) *Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/’s Gravenhage den 8 September|‘’s Gravenhage den 8 September’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Catharina Belgica van Nassau (1578-1648) *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/In de Pfalts|‘In de Pfalts staet alles in vorige terminis, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2] (als ‘de Gravinne van Hanau’). *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/Die Gravinne van Hanou|‘Die Gravinne van Hanou […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. ;Hendrik Casimir II van Nassau-Dietz (1657-1696) *Anoniem (2 september 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Donderdageditie, nummer 35/’s Gravenhage den 31 Augusti|‘’s Gravenhage den 31 Augusti’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Leypzich den 19 Octob.|‘Leypzich den 19 Octob.’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘den Prince van Nassauw, Erf-Stadhouder van Vrieslandt’). *Anoniem (27 juni 1684) [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/Leeuwaerden den 24 Juny|‘Leeuwaerden den 24 Juny’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Henriëtte Amalia van Anhalt-Dessau (1666-1726) *Anoniem (2 september 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Donderdageditie, nummer 35/’s Gravenhage den 31 Augusti|‘’s Gravenhage den 31 Augusti’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Leypzich den 19 Octob.|‘Leypzich den 19 Octob.’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘de Princesse van Anhald’). *Anoniem (27 juni 1684) [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/Leeuwaerden den 24 Juny|‘Leeuwaerden den 24 Juny’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘des selfs Gemalinne’). *Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Leeuwaerden den 2 Maert|‘Leeuwaerden den 2 Maert’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘Mevrouwe de Princesse Douariere van Nassau’). ;Henriëtte Catherine van Nassau (1637-1708) *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Leypzich den 19 Octob.|‘Leypzich den 19 Octob.’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘desselfs Gemalinne’). ;Louise de Coligny (1555-1620) *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/De Doorluchtighe Princesse van Orangien|‘De Doorluchtighe Princesse van Orangien […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. ;Louise Henriëtte van Nassau (1627-1667) *Anoniem (3 april 1937) [[De Telegraaf/Jaargang 45/Nummer 16746/Avondblad/Berlijn beleefde eens een periode van Nederlandsche cultuur|‘Berlijn beleefde eens een periode van Nederlandsche cultuur. Groot was de invloed van Louise van Oranje. Uiteindelijk is niet veel meer van dit alles te merken’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, derde blad, p.&nbsp;5. ;Louise Juliana van Nassau (1576-1644) *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (2)#art1al9|‘Met tydinghe vvt Oppenheym vanden 18. September’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6 (vermeld als ‘de Oude Pals-Gravinne’). *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art3|‘Wt Heydelbergh den xx. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6 (vermeld als ‘die oude Palss-Gravinne’). *Anoniem ([ca. 3] november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 3 november#art2|‘Tijdinghe vant Legher van sijn Ex. Marquis Spinola den eersten Nouember, 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘de oude Pfalts Gravinne’). *Anoniem (15 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 5#art4|‘VVt Londen den 9. Ianuarij’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘sijn Grootmoeder’). ;Willem III van Oranje-Nassau (1650-1702) *Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Charleroy den 3 September|‘Charleroy den 3 September’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Roles den 4 September|‘Roles den 4 September’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (2 september 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Donderdageditie, nummer 35/’s Gravenhage den 31 Augusti|‘’s Gravenhage den 31 Augusti’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (23 november 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Dinsdageditie, nummer 47/’s Gravenhage den 21 November|‘’s Gravenhage den 21 November’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (23 november 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Dinsdageditie, nummer 47/Amsterdam den 21 November (1)|‘Amsterdam den 21 November’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (23 november 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Dinsdageditie, nummer 47/Haerlem den 22 November|‘Haerlem den 22 November’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/Londen den 25 July|‘Londen den 25 July’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/’s Gravenhage den 27 July|‘’s Gravenhage den 27 July’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/’s Gravenhage den 28 Iuly|‘’s Gravenhage den 28 Iuly’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Willem V van Oranje-Nassau (1748-1806) *Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/’s Gravenhage den 16 January|‘’s Gravenhage den 16 January’, alinea 2]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/’s Gravenhage den 1 October|‘’s Gravenhage den 1 October’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (31 mei 1781) [[Hollandsche Historische Courant/1781/Nummer 65/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 19]], ''Hollandsche Historische Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (2 juli 1784) [[Nederlandsche Courant/1784/Nummer 79/'s Hage den 30 Juny|‘’s Hage den 30 Juny’, alinea 4]], ''Nederlandsche Courant'', [p.&nbsp;1-2]. ;Overige leden van het Huis van Oranje-Nassau *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Frederik Hendrik van Oranje|Frederik Hendrik van Oranje]] *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Maurits van Oranje|Maurits van Oranje]] *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nederland/Willem van Oranje|Willem van Oranje]] == Leden van het Huis Oranje-Nassau; 1813 - heden == Hierbij ook: echtgenoten. ;Alexander van Oranje-Nassau (1818-1848) *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 11-12]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Albert van Pruisen (1809-1872) *Anoniem (3 augustus 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 62/’s Gravenhage den 29 Julij|‘’s Gravenhage den 29 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Alexander van Oranje-Nassau (1851-1884) *Anoniem (26 augustus 1880) [[De Tijd/1880/Nummer 10075/De negen-en-twintigste verjaardag van Z. K. H. Alexander|‘De negen-en-twintigste verjaardag van Z. K. H. Alexander, […]’]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (15 september 1880) [[Het Vaderland/Jaargang 12/Nummer 218/Voor eenigen tijd (1)|‘Voor eenigen tijd werd door den heer Henri A. A. Drabbe, goudsmid en kunsthaarwerker te Delft, aan Z. K. H. Alexander der Nederlanden, Prins van Oranje een haarwerk aangeboden, […]’]], ''Het Vaderland'', [eerste blad], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/Het Plaatselijk Comité voor de Noordelijke IJszeevaart|‘Het Plaatselijk Comité voor de Noordelijke IJszeevaart […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. ;Anna Paulowna van Rusland (1795-1865) *Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Brussel den 11 September|‘Brussel den 11 September’, alinea 3]], ''Leydse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 11-12]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Emma van Waldeck-Pyrmont (1858-1934) *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/De vice-president van den Raad van State|‘De vice-president van den Raad van State, […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Wij vernemen|‘Wij vernemen, dat […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Zr. Ms. wachtschip|‘Zr. Ms. wachtschip te Amsterdam […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied|‘HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. *Anoniem (10 augustus 1881) [[Het Nieuws van den Dag/1881/Nummer 3515/Het programma der wedloopen|‘Het programma der wedloopen op de heide tusschen Bussum en Hilversum, op Zaterdag 20 Augustus […]’’]], ''Het Nieuws van den Dag'', Eerste Blad, [p.&nbsp;2]. *Anoniem (15 december 1897) [[De Telegraaf/Jaargang 5/Nummer 1810/Avond-editie/Een gift van de Koningin-Regentes|‘Een gift van de Koningin-Regentes’]], ''De Telegraaf'', Avond-editie, [Eerste blad], [p.&nbsp;2]. ;Frederik der Nederlanden (1797-1881) *Anoniem (2 november 1824) [[Rotterdamsche Courant/1824/Nummer 132/Brussel den 31 October|‘Brussel den 31 October’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (30 juni 1828) [[Leydse Courant/Jaargang 1828/Nummer 78/'s Gravenhage den 26 Junij|‘’s Gravenhage den 26 Junij’]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (19 mei 1854) [[Leeuwarder Courant/1854/Nummer 40/Leeuwarden, den 18 Mei|‘Leeuwarden, den 18 Mei’, alinea 8]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (24 mei 1876) [[Het Nieuws van den Dag/1876/Nummer 1909/In de maand Juli|‘In de maand Juli aanstaande zal te ’s Hage plechtig gevierd worden […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied|‘HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/Het Plaatselijk Comité voor de Noordelijke IJszeevaart|‘Het Plaatselijk Comité voor de Noordelijke IJszeevaart […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. ;Hendrik van Mecklenburg-Schwerin (1876-1934) *Anoniem (2 april 1904) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 4/Nummer 93/Avondblad/Het vertrek|‘Het vertrek van H. M. de Koningin en Z. K. H. den Prins naar Italië is thans nader vastgesteld op Maandagavond […]’]], ''De Nieuwe Courant'', Avondblad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 juli 1914) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 242/Nummer 174/De terugkeer van den Prins|‘De terugkeer van den Prins’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', Eerste Blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 juli 1914) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 242/Nummer 174/De Kon. familie in de Residentie|‘De Kon. familie in de Residentie’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', Eerste Blad, [p.&nbsp;1]. ;Hendrik van Oranje-Nassau (1820-1879) *Anoniem (19 mei 1854) [[Leeuwarder Courant/1854/Nummer 40/Leeuwarden, den 18 Mei|‘Leeuwarden, den 18 Mei’, alinea 8]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 4]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/Z. K. H. Prins Hendrik|‘Z. K. H. Prins Hendrik […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (16 september 1872) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1872/Nummer 256/Vereenigde zitting der beide Kamers|‘Vereenigde zitting der beide Kamers op Maandag 16 September 1872, ter opening van de gewone vergadering der Staten-Generaal’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;3]. ;Juliana der Nederlanden (1909-2004) *Anoniem (29 juli 1914) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 242/Nummer 174/De terugkeer van den Prins|‘De terugkeer van den Prins’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', Eerste Blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 juli 1914) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 242/Nummer 174/De Kon. familie in de Residentie|‘De Kon. familie in de Residentie’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', Eerste Blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (9 juli 1926) [[De Avondpost/Jaargang 42/Nummer 13131/Ochtendblad/Hofbericht|‘Hofbericht’]], ''De Avondpost'', Ochtendblad, [p.&nbsp;5]. *Anoniem (3 maart 1932) [[De Nederlander/Jaargang 39/Nummer 11798/Hofberichten|‘Hofberichten’]], ''De Nederlander'', p.&nbsp;3. ;Louise van Pruisen (1808-1870) *Anoniem (5 februari 1827) [[Leydse Courant/1827/Nummer 16/Leyden den 3 Februarij|‘Leyden den 3 Februarij’]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (8 augustus 1839) [[De Noordbrabanter/1839/Nummer 95/Een brief uit Frankfort|‘Brussel, den 5den Augustus. Een brief uit Frankfort meldt de diefstal van al de diamanten der Prinses Frederik, […]’]], ''Noord-Brabander'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 april 1854) [[De Tijd/1854/Nummer 2129/'s Gravenhage, 23 April|‘’s Gravenhage, 23 April’, alinea 2]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;3]. ;Maria Elisabeth Louise Frederika van Pruisen (1855-1888) *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/H. K. H. Prinses Hendrik|‘H. K. H. Prinses Hendrik […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. ;Marianne van Oranje-Nassau (1810-1883) *Anoniem (30 juni 1828) [[Leydse Courant/Jaargang 1828/Nummer 78/'s Gravenhage den 26 Junij|‘’s Gravenhage den 26 Junij’]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (3 augustus 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 62/’s Gravenhage den 29 Julij|‘’s Gravenhage den 29 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Marie van Oranje-Nassau (1841-1910) *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied|‘HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. ;Sophie van Württemberg (1818-1877) *Anoniem (8 augustus 1839) [[De Noordbrabanter/1839/Nummer 95/Men meldt uit ’s Gravenhage|‘Men meldt uit ’s Gravenhage van den 5den dezer […]’]], ''Noord-Brabander'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 april 1854) [[De Tijd/1854/Nummer 2129/'s Gravenhage, 23 April|‘’s Gravenhage, 23 April’]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;3]. *Anoniem (19 mei 1854) [[Leeuwarder Courant/1854/Nummer 40/'s Gravenhage, den 17 Mei|‘’s Gravenhage, den 17 Mei’, alinea 2]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Wilhelmina der Nederlanden (1880-1962) *Anoniem (31 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 217-218/Uit Nederland (1)|‘Uit Nederland. Echt Duitsch’]], ''Limburger Koerier'', eerste blad, [p.&nbsp;2]. *Anoniem (20 februari 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 8/Prijskamp voor een gedenkpenning|‘Prijskamp voor een gedenkpenning’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 8, p.&nbsp;52. *Anoniem (17 april 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 16/De commissie van vereenigde kunstenaars te Amsterdam|‘De commissie van vereenigde kunstenaars te Amsterdam […] schrijft eene serie prijsvragen uit […]’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 16, p.&nbsp;88. *Anoniem (8 mei 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 19/Door de welwillende medewerking van de Firma Wegner en Mottu te Amsterdam worden bij haar verkrijgbaar gesteld|‘Door de welwillende medewerking van de Firma Wegner en Mottu te Amsterdam worden bij haar tegen zeer matigen prijs verkrijgbaar gesteld […]’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 19, p.&nbsp;100. *Anoniem (5 juni 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 23/Een wapen voor de Koningin|‘Een wapen voor de Koningin’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 23, p.&nbsp;112. *Anoniem (12 juni 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 24/Een prijsvraag|‘Een prijsvraag’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 24, p.&nbsp;116. *Anoniem (19 juni 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 25/Prijsvragen|‘Prijsvragen’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 25, p.&nbsp;120. *Anoniem (21 augustus 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 34/De jury|‘De jury voor den wedstrijd ten behoeve van den gedenkpenning, welke H. M. de Koningin wenscht te doen slaan bij gelegenheid harer plechtige inhuldiging […]’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 34, p.&nbsp;158. *Anoniem (2 april 1904) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 4/Nummer 93/Avondblad/Het vertrek|‘Het vertrek van H. M. de Koningin en Z. K. H. den Prins naar Italië is thans nader vastgesteld op Maandagavond […]’]], ''De Nieuwe Courant'', Avondblad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 juli 1914) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 242/Nummer 174/De terugkeer van den Prins|‘De terugkeer van den Prins’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', Eerste Blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 juli 1914) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 242/Nummer 174/De Kon. familie in de Residentie|‘De Kon. familie in de Residentie’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', Eerste Blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (24 april 1919) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 19/Nummer 112/Avondblad/Commissie Koninklijke Hofhouding|‘Commissie Koninklijke Hofhouding’]], ''De Nieuwe Courant'', Avondblad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (7 september 1921) [[Het Vaderland/Jaargang 53/7 september 1921/Avondblad/Voetbal|‘Voetbal. De Koningin gaat naar een voetbalwedstrijd’]], ''Het Vaderland'', Avondblad B, p.&nbsp;2. *Anoniem (9 juli 1935) [[De Gooi- en Eemlander/Jaargang 64/Nummer 159/H. M. de Koningin naar het Loo|‘H. M. de Koningin naar het Loo’]], ''De Gooi- en Eemlander'', eerste blad, p.&nbsp;3. *Muysken, C., Cuypers, Jos.Th.J. (1 mei 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 18/Programma van prijsvragen|‘Programma van prijsvragen. Voor de versiering van enkele stadsgedeelten bij gelegenheid der feestelijke ontvangst van H. M. de Koningin binnen Amsterdam in het jaar 1898’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 18, p.&nbsp;94-96. ;Wilhelmina van Pruisen (1774-1837) *Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Francfort den 6 September|‘Francfort den 6 September’, alinea 3]], ''Leydse Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 7-12]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Willem I der Nederlanden (1772-1843) *Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Groningen, den 22 Julij|‘Groningen, den 22 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Leeuwarden, den 25 Julij|‘Leeuwarden, den 25 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1-2]. *Redactie (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Ter gedachtenisse|‘Ter gedachtenisse aan de jongstverloopene feestdagen’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (3 augustus 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 62/Zwolle den 27 Julij|‘Zwolle den 27 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 7-12]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *W. (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Lied|‘Lied aan den koning bij gelegenheid van hoogstdeszelfs verblijf in Friesland’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Willem II der Nederlanden (1792-1849) *Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Bolsward, den 22 Julij|‘Bolsward, den 22 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Leeuwarden, den 25 Julij|‘Leeuwarden, den 25 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (3 augustus 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 62/Brussel, den 29 Julij|‘Brussel, den 29 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 11-12]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Batavia, den 30sten December|‘Batavia, den 30sten December [1846]’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Redactie (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Ter gedachtenisse|‘Ter gedachtenisse aan de jongstverloopene feestdagen’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Willem III der Nederlanden (1817-1890) *Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Bolsward, den 22 Julij|‘Bolsward, den 22 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Leeuwarden, den 25 Julij|‘Leeuwarden, den 25 Julij’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Nederlanden|‘Nederlanden’, alinea 11-12]], ''Leydsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (8 augustus 1839) [[De Noordbrabanter/1839/Nummer 95/Men meldt uit ’s Gravenhage|‘Men meldt uit ’s Gravenhage van den 5den dezer […]’]], ''Noord-Brabander'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 april 1854) [[De Tijd/1854/Nummer 2129/Heden is Z. M. alhier aangekomen|‘Heden is Z. M. alhier […] aangekomen; […]’]], ''De Tijd'', [p.&nbsp;3]. *Anoniem (19 mei 1854) [[Leeuwarder Courant/1854/Nummer 40/'s Gravenhage, den 17 Mei|‘’s Gravenhage, den 17 Mei’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (19 mei 1854) [[Leeuwarder Courant/1854/Nummer 40/Leeuwarden, den 18 Mei|‘Leeuwarden, den 18 Mei’, alinea 8]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (8 mei 1871) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 58/Nummer 5329/De heer Hugo van den Bogaert te 's Bosch|‘De heer Hugo van den Bogaert te ’s Bosch […]’]], ''Arnhemsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (16 september 1872) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1872/Nummer 256/Vereenigde zitting der beide Kamers|‘Vereenigde zitting der beide Kamers op Maandag 16 September 1872, ter opening van de gewone vergadering der Staten-Generaal’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;3]. *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/De vice-president van den Raad van State|‘De vice-president van den Raad van State, […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Wij vernemen|‘Wij vernemen, dat […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Zr. Ms. wachtschip|‘Zr. Ms. wachtschip te Amsterdam […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied|‘HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. *Anoniem (10 augustus 1881) [[Het Nieuws van den Dag/1881/Nummer 3515/Het programma der wedloopen|‘Het programma der wedloopen op de heide tusschen Bussum en Hilversum, op Zaterdag 20 Augustus […]’’]], ''Het Nieuws van den Dag'', Eerste Blad, [p.&nbsp;2]. *Anoniem (31 januari 1882) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 216/Nummer 26/Z. M. de Koning|‘Z. M. de Koning […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', p.&nbsp;146. *Anoniem (6 maart 1886) [[De Maasbode/Jaargang 18/Nummer 2848/Door het vastraken van een groot schip|‘Door het vastraken van een groot schip in de spoorwegbrug over het Oosterdok te Amsterdam kon de brug eergisterenmorgen geruimen tijd niet worden gesloten, […]’]], ''De Maasbode'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (20 maart 1886) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 24/Nummer 12/In de Karlsbader Nachrichten|‘In de Karlsbader Nachrichten wordt medegedeeld, […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&nbsp;2]. *Redactie (27 juli 1830) [[Leeuwarder Courant/1830/Nummer 60/Ter gedachtenisse|‘Ter gedachtenisse aan de jongstverloopene feestdagen’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Willem Adolf van Wied (1845-1907) *Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied|‘HH. KK. HH. Prins Frederik en de Prins en Prinses von Wied […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&nbsp;581]. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportalen]] [[Categorie:Geschiedenis van Nederland| ]] 86b00xvwhicdllr34si8ggdo9s8qmyy 100 43761 219293 219203 2026-03-31T17:30:34Z Vincent Steenberg 280 bronnen toegevoegd/verplaatst 219293 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Hongarije | afbeelding = A Szent Korona elölről 2.jpg | alt = De Heilige of Stefanskroon van Hongarije | beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Hongarije|geschiedenis van Hongarije]]. }} == Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk == *[[Hoofdportaal:Geschiedenis/Hongarije/Tijdperken|Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk]] == Vorsten en leden van vorstenhuizen == === 18e eeuw === ;Maria Theresia van Oostenrijk (1717-1780) *Anoniem (18 maart 1741) [[Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Regensburg den 9 Maert|‘Regensburg den 9 Maert’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘de Koningin van Ongaryen’). === 19e eeuw === ;Frans Jozef I van Oostenrijk (1830-1916) *Anoniem (1867) [[De Katholieke Illustratie/Jaargang 1/Nummer 4/Frans Joseph bij zijne krooning tot koning van Hongarije|‘Frans Joseph bij zijne krooning tot koning van Hongarije’]], ''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 4, p.&nbsp;25-26. == Historische figuren == === 17e eeuw === ;Balvi (= István Pálffy II (1585-1646)?) *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Weenen den 9. Februarij|‘Wt Weenen den 9. Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Batthyány, Ferenc II *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (2)#art3al4|‘VVt VVeenen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘Budian’). *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Weenen den 13. Ianuarij|‘Wt Weenen den 13. Ianuarij’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2] (als ‘den Budiani’). *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Weenen den 9. Februarij|‘Wt Weenen den 9. Februarij’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Budiani’). *Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Weenen den 9. Februarij|‘Wt Weenen den 9. Februarij’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘de Budiani’). *Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Weenen den 24. Februarij|‘Wt Weenen den 24. Februarij’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘de Budiani’). *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Weenen den 17. Martij|‘Wt Weenen den 17. Martij’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Budiani’). ;Esterházy, Nikolaus (1582/1583-1645) *Anoniem (12 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 september#art1al11|‘Wt Weenen 20. Augusti’, alinea 11]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (2)#art3al4|‘VVt VVeenen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘Esterhasi’). *Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (1)#art3al4|‘Wt Praghe’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-7. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Weenen den 1 October|‘VVt Weenen den 1 October’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (als ‘Hester Hasi’). *Anoniem ([ca. 23] oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 23 oktober#art1al6|‘Wt Weenen den 7. Octobris’, alinea 6-7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7. *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Weenen den 13. Ianuarij|‘Wt Weenen den 13. Ianuarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Weenen den 2. Februarij|‘Wt Weenen den 2. Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Weenen den 3. dito|‘Wt Weenen den 3. dito [= 3 februari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2]. ;Excerhez (= Nikolaus Esterházy?) *Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al10|‘Met Brieuen wt weenen van v. Augusti’, alinea 10]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. ;Forgách, Zsigmond (1559-1621) *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art2|‘VVt Presburgh den 7. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5. *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVt VVeenen den 28. April|‘VVt VVeenen den 28. April’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Heer Palatinus Forgatsch’). *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/Wt VVeenen den 6. Mey|‘Wt VVeenen den 6. Mey’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Heere Palatino’). ;György, Szécsi (''fl''. 1619-1621) *Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt VVeenen den 21. April. 1621|‘VVt VVeenen den 21. April. 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘de Setschi Gheorgh’). *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVt VVeenen den 28. April|‘VVt VVeenen den 28. April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Setschi’). *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/Wt VVeenen den 6. Mey|‘Wt VVeenen den 6. Mey’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Setschi’). *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt VVeenen den 12. dito|‘VVt VVeenen den 12. dito. [= 12 mei 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘den Setsschi’). ;Hommonnay (= George III Druget?) *Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al7|‘Met Brieuen wt weenen van v. Augusti’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. ;Omenay (= George III Druget?) *Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al9|‘Met Brieuen wt weenen van v. Augusti’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. ;Pálffy, Jan (....-1646) *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVt VVeenen den 28. April|‘VVt VVeenen den 28. April’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Hans Palvi’). ;Thurzó, Imre (1598-1621) *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art3|‘Wt Duytslant van Nieuwsol 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (4 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 augustus#art2|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘Emmerich Turso’). *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Praghe den 1. dito|‘VVt Praghe den 1. dito. [= 1 oktober 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2] (als ‘Graef Emerico Thurso’). *Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt VVeenen den 21. April. 1621|‘VVt VVeenen den 21. April. 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘de Grave Emerico Thurso’). ;Thurzó, Szaniszló (1576-1625) *Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt VVeenen den 21. April. 1621|‘VVt VVeenen den 21. April. 1621’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Stenzel Thurso’). ;Zrinski, Jurai V (1599-1626) *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt VVeenen den 4. dito|‘VVt VVeenen den 4. dito. [= 4 september 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Graef van Serin’). *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (2)#art3al4|‘VVt VVeenen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (vermeld als ‘Grave van Serin’). === 18e eeuw === ;Esterházy, Nicolaas I Jozef (1714-1790) *Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/Weenen den 3 January|‘Weenen den 3 January’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘den Vorst Esterhasy van Galantha’). === 19e eeuw === ;Trefort, Ágoston *Anoniem (28 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 216/Oostenrijk|‘Oostenrijk’]], ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p.&nbsp;2]. === 20e eeuw === ;Andrássy, Gyula II (1860-1929) *Anoniem (30 januari 1906) [[Het Nieuws van den Dag/1906/Nummer 11069/Graaf Julius Andrassy|‘Graaf Julius Andrassy had Zaterdag andermaal eene audiëntie van drie kwartier bij den Keizer, […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', vierde blad, p.&nbsp;13. ;Justh, Gyula (1850-1917) *Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/De politieke toestand in Hongarije|‘De politieke toestand in Hongarije’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&nbsp;1. ;Kossuth, Ferenc (1841-1914) *Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/De politieke toestand in Hongarije|‘De politieke toestand in Hongarije’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&nbsp;1. ;Lukács, László (1850-1922) *Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/De politieke toestand in Hongarije|‘De politieke toestand in Hongarije’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&nbsp;1. == Delen van Hongarije en comitaten; afzonderlijk == === Plaatsen; afzonderlijk === ;Boedapest *Anoniem (30 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 april#art5|‘Wt Weenen in Oosten-rijck. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7-8 (vermeld als ‘Pesth’). ;Esztergom *Anoniem (30 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 april#art5|‘Wt Weenen in Oosten-rijck. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7-8 (vermeld als ‘Strigonium’). *Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Uyt het Keyserlijcke Velt-Leger by Barkan den 12 October|‘Uyt het Keyserlijcke Velt-Leger by Barkan den 12 October’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Gran’). *Anoniem (27 juni 1684) [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/Lintz den 17 Juny|‘Lintz den 17 Juny’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Győr *Anoniem (14 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 augustus#art1al6|‘Tijdinghe wt weenen’, alinea 6]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5 (vermeld als ‘Raab’). *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art2|‘VVt Presburgh den 7. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5. *Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (2)#art2al2|‘Tijdinghe vt Weenen vanden 10. Sept. 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 februari/VVt VVeenen, den 7. dito|‘VVt VVeenen, den 7. dito. [= 7 februari 1621]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Raab’). ;Komárom *Anoniem ([ca. 29 mei] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 29 mei#art4al3|‘Wt Weenen 4. Mey 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7 (Komárom vermeld als ‘Comorra’). *Anoniem (12 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 september#art1al11|‘Wt Weenen 20. Augusti’, alinea 11]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8 (Komárom vermeld als ‘Comorra’). *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art2|‘VVt Presburgh den 7. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5. *Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (2)#art2|‘Tijdinghe vt Weenen vanden 10. Sept. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/Men heeft mede tijdinghe|‘Men heeft mede tijdinghe […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2] (Komárom vermeld als ‘Comorra’). ;Kőszeg (Guns) *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Weenen den 3. dito|‘Wt Weenen den 3. dito [= 3 februari 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2]. ;Nagykanizsa *Anoniem (23 november 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Dinsdageditie, nummer 47/Lintz den 9 November|‘Lintz den 9 November’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘Canischa’). ;Sopron *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt VVeenen den 12. dito|‘VVt VVeenen den 12. dito. [= 12 mei 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Oedenburgh’). ;Szeged *Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/Weenen den 16 July|‘Weenen den 16 July’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1] (vermeld als ‘Segedin’). ;Vác (Waitzen) *Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/12 december/VVt VVeenen, den 22 November|‘VVt VVeenen, den 22 November’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportalen]] 40g6htgk9m1gwywoouuenb9rd5sukpe 100 49184 219305 208501 2026-03-31T18:31:08Z Vincent Steenberg 280 +bron 219305 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Denemarken | afbeelding = Danish Royal life guards on smoke break, 1910. (48091246328).jpg | alt = Koninklijke Lijfwacht van Denemarken tijdens een rookpauze, 1910 | beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Denemarken|geschiedenis van Denemarken]]. }} == Algemeen == ;Musea - Tentoonstellingen *Anoniem (18 juli 1807) [[Koninklijke Courant/Jaargang 1807/Nummer 173/Noordsche Oudheden, te Koppenhagen bijeen verzameld|‘Noordsche Oudheden, te Koppenhagen bijeen verzameld’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;3]. == Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk == ;17e eeuw *Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/12 december/De Coninck van Dennemarck|‘De Coninck van Dennemarck […]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Sijne Majesteyt van Denemarcken|‘Sijne Majesteyt van Denemarcken […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Hamburgh, den 14 dito|‘Uyt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1653]’, alinea 3]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&nbsp;1]. ;Aandeel van Denemarken in de Paltse Oorlog, 1621 *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/De Coningh van Denemarcken|‘De Coningh van Denemarcken vaert hoe langher hoe meer voort met sijne lichtinghe, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/De Brieven uyt Hamburg|‘De Brieven uyt Hamburg brenghen mede, dat […]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/Menichte van Crijchsvolck|‘Menichte van Crijchsvolck voor sijne Majesteyt van Denemercken aenghenomen, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/Schrijven van Bremen|‘Schrijven van Bremen […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/Men verstaet|‘Men verstaet dat de Keyser ghesonden hadde aen de Conincklijcke Majesteyt van Denemarcken, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt VVeenen den 12. dito|‘VVt VVeenen den 12. dito. [= 12 mei 1621]’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Het Crijchsvolck vanden Coninc van Denemercken|‘Het Crijchsvolck vanden Coninc van Denemercken […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2] (als ‘Graefschap Schouwenburgh’). == Vorsten en leden van vorstenhuizen == === 17e eeuw === ;Christiaan IV van Denemarken (1577-1648) *Anoniem ([ca. 22 juli] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 22 juli#art1al12|‘Waerachtighe Tijdinghen wt Weenen den 29. Junio 1620’, alinea 12]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. *Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/De Coningh van Denemarcken|‘De Coningh van Denemarcken vaert hoe langher hoe meer voort met sijne lichtinghe, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/Menichte van Crijchsvolck|‘Menichte van Crijchsvolck voor sijne Majesteyt van Denemercken aenghenomen, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/Men verstaet|‘Men verstaet dat de Keyser ghesonden hadde aen de Conincklijcke Majesteyt van Denemarcken, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Het Crijchsvolck vanden Coninc van Denemercken|‘Het Crijchsvolck vanden Coninc van Denemercken […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/Brieven uyt Franckenstein melden|‘Brieven uyt Franckenstein melden, […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. ;Christiaan V van Denemarken (1646-1699) *Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Hamburgh den 6 September (1)|‘Hamburgh den 6 September [1]’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (27 juni 1684) [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/Hamburg den 23 Juny (2)|‘Hamburg den 23 Juny’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Coppenhage den 16 September|‘Coppenhage den 16 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Frederik III van Denemarken (1609-1670) *Anoniem (6 maart 1653) [[Wekelycke Nieus Uyt Vranckryck Engelant Ende andre Plaetsen/1653/Nummer 10#art2al3|‘Vyt s’ Graven-Hage den 6. Martij 1653’, alinea 3]], ''Wekelycke Nieus Uyt Vranckryck Engelant Ende andre Plaetsen'', p.&nbsp;5-7. === 18e eeuw === ;Frederik IV van Denemarken (1671-1730) *Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/Coppenhage den 16 January|‘Coppenhage den 16 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/Uyt het Holsteynse den 19 January|‘Uyt het Holsteynse den 19 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. === 19e eeuw === ;Frederik IV van Denemarken (1768-1839) *Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Berlijn den 26 Augustus|‘Berlijn den 26 Augustus’, alinea 3]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Marie Sophie Frederika van Hessen-Kassel (1767-1852) *Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Berlijn den 26 Augustus|‘Berlijn den 26 Augustus’, alinea 3]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Historische figuren == === 18e eeuw === ;Bernstorff, Andreas Peter (1735-1797) *Anoniem (23 april 1789) [[Opregte Haarlemsche Courant/1789/Nummer 49/Van de Neder-Elve den 17 April|‘Van de Neder-Elve den 17 April’]], ''Oprechte Donderdagse Haarlemse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Hessen-Kassel, Karel van (1744-1836) *Anoniem (23 april 1789) [[Opregte Haarlemsche Courant/1789/Nummer 49/Van de Neder-Elve den 17 April|‘Van de Neder-Elve den 17 April’]], ''Oprechte Donderdagse Haarlemse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Kaas, Ulrich (1677-1746) *Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/Uyt het Holsteynse den 19 January|‘Uyt het Holsteynse den 19 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Paulsen, Mathias von (....-1710) *Anoniem (18 februari 1700) [[Amsterdamsche Courant/1700/Nummer 21/Hamburg den 12 February|‘Hamburg den 12 February’]], ''Amsterdamse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Reedts, Knud (1663-1734) *Anoniem (25 januari 1720) [[Opregte Haarlemsche Courant/1720/Donderdageditie, nummer 4/Uyt het Holsteynse den 19 January|‘Uyt het Holsteynse den 19 January’]], ''Oprechte Haerlemse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. == Koloniale geschiedenis == Hierbij alleen bronnen vanuit de optiek van de koloniserende mogendheid. Voor bronnen geschreven vanuit de gekoloniseerde mogendheid zie het desbetreffende land of gebied. ;Deense Oost-Indische Compagnie *Anoniem ([22 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/22 juni/Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 21. Iunius’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren'']. [[Categorie:Hoofdportaal geschiedenis]] aggicqw9t9rxw5v8m1lyyltr5eex9us 104 51302 219322 166086 2026-03-31T20:23:26Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219322 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" /></noinclude>{{dhr|2}} {{C|{{x-larger|{{sp|WETENSCHAPPELIJK BIJBLA}}D.}}}} {{dhr}} {{lijn|5em}} {{dhr|2}} '''Capillariteit, osmose.''' — De heer {{sc|bede}} bood onlangs aan de Brusselsche Akademie eene verhandeling aan, waarover door {{sc|plateau}} een verslag werd uitgebragt. Wij ontleenen daaraan het volgende. {{sc|B}}. ving zijn onderzoek aan met de herhaling eener proef van {{sc|magnus}}, daarin bestaande, dat eene glazen buis aan het eene einde met een blaas gesloten, dan met water gevuld en met het open einde in kwikzilver gedompeld wordt. Als een gevolg van de verdamping van het water aan de oppervlakte der blaas, stijgt het kwikzilver in de buis. {{sc|B}}. zag het in drieëntwintig dagen 79 millim. klimmen, derhalve 3,4 millim. in vierentwintig uren. Eene buis met alkohol, op dezelfde wijze ingerigt, vertoonde in denzelfden tijd slechts eene klimming van 6 millim., eene met ether in het geheel geene, evenmin met terpentijn. {{sc|B}}. schrijft dit verschijnsel daaraan toe, dat deze vochten de blaas niet doordringen. Om de intensiteit van het verschijnsel te vermeerderen, verving {{sc|B}}. de blaas door een fleschje van poreuse klei, in welks hals de glazen buis sloot, die in het kwikzilver dompelde. Door acht te slaan op den thermometer en psychrometer, overtuigde zich nu {{sc|B}}., dat de opklimming gelijken tred hield met den voor de verdamping meer of minder gunstigen toestand der omgevende lucht. Echter verminderde de snelheid der opklimming allengs, hetgeen {{sc|B}}. toeschrijft aan de omstandigheid, dat de poriën in de klei van ongelijke grootte waren, en dat door de grootere lucht in den toestel drong, die eindelijk het verschijnsel geheel deed ophouden. Met het doel om deze proef aan te wenden ter verklaring der osmose, bezigde hij, behalve zuiver water, ook oplossingen van salpeterzure soda van verschillenden graad van concentratie, en vulde daarmede buizen, die opeerstgenoemde wijze aan hun eene einde met een stuk blaas verbonden waren. Hij nam nu waar, dat altijd de opstijging van het kwikzilver, waarin deze buizen gedompeld stonden, het snelst plaats had bij het zuiver water en dat de snelheid verminderde met den meerderen concentratie-graad der oplossingen. Daaruit<noinclude>{{rh|{{gap}}{{smaller|1862.}}||{{smaller|8}}{{gap}}}}</noinclude> 8itczarli2h7xh7e693u5q5ywot091b 104 51422 219321 166452 2026-03-31T20:21:26Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219321 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|56|ALBUM DER NATUUR. — WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|}}</noinclude>te heffen en zoo voort, kan men in den recipient of buis een bijna onbegrensde luchtverdunning te weeg brengen. {{sc|Toepler}} nu heeft op deze inrigting twee aanmerkingen. De eerste en meest beteekenende is, dat de kraan bij het gebruik wel door slijting ondigt worden kan, de tweede dat het niet dan door eene groote kunstvaardigheid van den vervaardiger mogelijk is om ook hier eene schadelijke ruimte te vermijden. De top van den bol moet namelijk zeer geleidelijk en als 't ware trechtervormig in het kanaal van den kraansleutel overgaan, opdat niet daaronder eene ringvormige ruimte, door het kwik niet, maar door dampkringlucht van gewone spanning wel gevuld, overblijve, welke lucht even als die in de schadelijke ruimte der gewone luchtpompen werkt en dus de werking van den toestel verlangzaamt en eindelijk doet ophouden. {{sc|Toepler's}} inrigting maakt de kraan overbodig. De top van den grooten bol draagt bij hem een glazen buis, die, naar beneden tot bijna aan den voet van den toestel omgebogen, daar met het open eind in een bakje met kwik staat. Onder aan dien bol is zijdelings eene tweede buis aangebragt, die naar boven is opgebogen tot eene hoogte van ongeveer 8 palmen boven haar ondereind en daar weder naar beneden is gebogen om aan haar andere uiteinde in verbinding te worden gebragt met de ruimte, die luchtledig moet gemaakt worden. De barometerbuis onder aan den grooten bol, de caoutchoucbuis en de trechter zijn geheel gelijk aan dezelfde deelen der {{sc|geisler}}sche inrigting. Vooral wanneer men de moeite neemt om naar aanleiding van bovenstaande beschrijving een klein schema der inrigting te ontwerpen, zal hare werking niet moeijelijk te begrijpen zijn. Bij het opheffen des met kwik gevulden trechters ontsnapt de in den grooten bol aanwezige lucht door het kwik in het onderste bakje. Bij het lager plaatsen van dien trechter wordt die bol met verdunde lucht uit den recipient gevuld, die bij een tweede opheffen van den trechter niet weder naar hare vorige plaats kan terugkeeren, omdat, zoodra het kwik den bol weder begint te vullen, het de opening van de buis, die naar den recipient leidt, afsluit. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} {{lijn|5em}}{{dhr|2}}<noinclude></noinclude> iar7boszklxct1ytzylgql505bvs5av 104 51519 219329 195168 2026-03-31T20:43:01Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219329 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|60|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>geheele ligchaamsgedaante zeer op slangen gelijken. ''Amphisbaena'' en ''Anguis'' hebben vier, ''Pseudopus'' vijf zulke ''foramina''. Ook verschilt de door het foramen ingenomen plaats bij onderscheidene slangen-familiën. Zoo vond T. als regel, dat bij alle slangen, die een rudiment van een bekken en van achterste ledematen hebben, derhalve bij alle ''Peropodes'', het ''foramen'' gelegen is vóór het midden van het ligchaam van het os dentale en dat het daarentegen bij alle andere slangen achter dit midden begint. Het was dan ook op grond daarvan, dat T. den bedoelden fossilen slang tot eerstgenoemde afdeeling bragt. (''Arch. f. Naturgeschichte'', 1861. H. 4, S. 326). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Zoogdieren op IJsland.''' — Deze zijn — met uitsluiting der cetaceën — de volgende soorten, van welke de van elders ingevoerde door een *, de slechts toevallig en in enkele exemplaren waargenomene door een † zijn aangeduid. ''Vespertilio pipistrellus†; Canis familiaris*; Canis lagopus; Felis domestica *; Ursus maritimus†; Trichechus rosmarus; Phoca vitulina; Ph. groenlandica; Ph. barbata; Ph. foetida; Stemmatopus cristatus'' (''Cystophora borealis'' {{sc|nills}}.); ''Lepus timidus*'' (welligt uitgeroeid); ''Mus decumanus*; Mus musculus*; Arvicola oeconomus; Bos taurus*; Ovis aries*; Capra hircus*. Cervus tarandus*'' (in 1770 ingevoerd, thans in vrij groote kudden in verwilderden staat; IJslands bodem is voor sleden te oneffen en te veel door rivieren doorsneden); ''Equus caballus*; Sus scrofa*''. ({{sc|Preyer's}} ''u''. {{sc|zirkels}} ''Reise'' u.s.w. S. 380 fgg.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Ontwikkeling der entozoën.''' — In de zitting van 5 Mei jl. der ''Academie des Sciences'' werd eene mededeeling gelezen van {{sc|pouchet}} en {{sc|verdier}} van Rouen, handelende over de verhuizing en ontwikkeling der entozoën. De wetenschap neemt, op grond der waarnemingen van een aantal der nieuwste zoölogen en physiologen, als een feit aan, dat zekere entozoën of ingewandwormen in het ligchaam van zekere diersoorten in den toestand van maskers leven, en slechts na hunne verhuizing in het ligchaam van eene andere diersoort tot hare volkomene ontwikkeling geraken. Zoo houdt men het er voor, dat de ''Coenurus cerebralis'' der schapen alleen in de ingewanden van den hond zich tot een lintworm (''Taenia coenurus'') ontwikkelt, dat de menschenlintworm (''T. solium'') uit den blaasworm der varkens (''Cysticercus cellulosae'') ontstaat, enz. P. en V. beweren echter de proefnemingen hieromtrent, die men als beslissend beschouwde, zonder gevolg te hebben herhaald; zij zijn daardoor tot lijnregt tegenovergestelde besluiten gekomen; bepaaldelijk brengt ''coenurus cerebralis'' geen ''taenia coenurus'' voort; en zij nemen dien ten gevolge niet meer de noodzakelijkheid aan van verhuizingen voor de volkomene ontwikkeling der entozoën<noinclude></noinclude> o0ou7142k50umi2l02x9w9apyhc37m7 219330 219329 2026-03-31T20:43:19Z DoekeHellema 16849 219330 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|60|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>geheele ligchaamsgedaante zeer op slangen gelijken. ''Amphisbaena'' en ''Anguis'' hebben vier, ''Pseudopus'' vijf zulke ''foramina''. Ook verschilt de door het ''foramen'' ingenomen plaats bij onderscheidene slangen-familiën. Zoo vond T. als regel, dat bij alle slangen, die een rudiment van een bekken en van achterste ledematen hebben, derhalve bij alle ''Peropodes'', het ''foramen'' gelegen is vóór het midden van het ligchaam van het os dentale en dat het daarentegen bij alle andere slangen achter dit midden begint. Het was dan ook op grond daarvan, dat T. den bedoelden fossilen slang tot eerstgenoemde afdeeling bragt. (''Arch. f. Naturgeschichte'', 1861. H. 4, S. 326). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Zoogdieren op IJsland.''' — Deze zijn — met uitsluiting der cetaceën — de volgende soorten, van welke de van elders ingevoerde door een *, de slechts toevallig en in enkele exemplaren waargenomene door een † zijn aangeduid. ''Vespertilio pipistrellus†; Canis familiaris*; Canis lagopus; Felis domestica *; Ursus maritimus†; Trichechus rosmarus; Phoca vitulina; Ph. groenlandica; Ph. barbata; Ph. foetida; Stemmatopus cristatus'' (''Cystophora borealis'' {{sc|nills}}.); ''Lepus timidus*'' (welligt uitgeroeid); ''Mus decumanus*; Mus musculus*; Arvicola oeconomus; Bos taurus*; Ovis aries*; Capra hircus*. Cervus tarandus*'' (in 1770 ingevoerd, thans in vrij groote kudden in verwilderden staat; IJslands bodem is voor sleden te oneffen en te veel door rivieren doorsneden); ''Equus caballus*; Sus scrofa*''. ({{sc|Preyer's}} ''u''. {{sc|zirkels}} ''Reise'' u.s.w. S. 380 fgg.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Ontwikkeling der entozoën.''' — In de zitting van 5 Mei jl. der ''Academie des Sciences'' werd eene mededeeling gelezen van {{sc|pouchet}} en {{sc|verdier}} van Rouen, handelende over de verhuizing en ontwikkeling der entozoën. De wetenschap neemt, op grond der waarnemingen van een aantal der nieuwste zoölogen en physiologen, als een feit aan, dat zekere entozoën of ingewandwormen in het ligchaam van zekere diersoorten in den toestand van maskers leven, en slechts na hunne verhuizing in het ligchaam van eene andere diersoort tot hare volkomene ontwikkeling geraken. Zoo houdt men het er voor, dat de ''Coenurus cerebralis'' der schapen alleen in de ingewanden van den hond zich tot een lintworm (''Taenia coenurus'') ontwikkelt, dat de menschenlintworm (''T. solium'') uit den blaasworm der varkens (''Cysticercus cellulosae'') ontstaat, enz. P. en V. beweren echter de proefnemingen hieromtrent, die men als beslissend beschouwde, zonder gevolg te hebben herhaald; zij zijn daardoor tot lijnregt tegenovergestelde besluiten gekomen; bepaaldelijk brengt ''coenurus cerebralis'' geen ''taenia coenurus'' voort; en zij nemen dien ten gevolge niet meer de noodzakelijkheid aan van verhuizingen voor de volkomene ontwikkeling der entozoën<noinclude></noinclude> l0ni31ptujqlk827tcafb5i2entee7p 219331 219330 2026-03-31T20:43:49Z DoekeHellema 16849 219331 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|60|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>geheele ligchaamsgedaante zeer op slangen gelijken. ''Amphisbaena'' en ''Anguis'' hebben vier, ''Pseudopus'' vijf zulke ''foramina''. Ook verschilt de door het ''foramen'' ingenomen plaats bij onderscheidene slangen-familiën. Zoo vond T. als regel, dat bij alle slangen, die een rudiment van een bekken en van achterste ledematen hebben, derhalve bij alle ''Peropodes'', het ''foramen'' gelegen is vóór het midden van het ligchaam van het os dentale en dat het daarentegen bij alle andere slangen achter dit midden begint. Het was dan ook op grond daarvan, dat T. den bedoelden fossilen slang tot eerstgenoemde afdeeling bragt. (''Arch. f. Naturgeschichte'', 1861, H. 4, S. 326). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Zoogdieren op IJsland.''' — Deze zijn — met uitsluiting der cetaceën — de volgende soorten, van welke de van elders ingevoerde door een *, de slechts toevallig en in enkele exemplaren waargenomene door een † zijn aangeduid. ''Vespertilio pipistrellus†; Canis familiaris*; Canis lagopus; Felis domestica *; Ursus maritimus†; Trichechus rosmarus; Phoca vitulina; Ph. groenlandica; Ph. barbata; Ph. foetida; Stemmatopus cristatus'' (''Cystophora borealis'' {{sc|nills}}.); ''Lepus timidus*'' (welligt uitgeroeid); ''Mus decumanus*; Mus musculus*; Arvicola oeconomus; Bos taurus*; Ovis aries*; Capra hircus*. Cervus tarandus*'' (in 1770 ingevoerd, thans in vrij groote kudden in verwilderden staat; IJslands bodem is voor sleden te oneffen en te veel door rivieren doorsneden); ''Equus caballus*; Sus scrofa*''. ({{sc|Preyer's}} ''u''. {{sc|zirkels}} ''Reise'' u.s.w. S. 380 fgg.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Ontwikkeling der entozoën.''' — In de zitting van 5 Mei jl. der ''Academie des Sciences'' werd eene mededeeling gelezen van {{sc|pouchet}} en {{sc|verdier}} van Rouen, handelende over de verhuizing en ontwikkeling der entozoën. De wetenschap neemt, op grond der waarnemingen van een aantal der nieuwste zoölogen en physiologen, als een feit aan, dat zekere entozoën of ingewandwormen in het ligchaam van zekere diersoorten in den toestand van maskers leven, en slechts na hunne verhuizing in het ligchaam van eene andere diersoort tot hare volkomene ontwikkeling geraken. Zoo houdt men het er voor, dat de ''Coenurus cerebralis'' der schapen alleen in de ingewanden van den hond zich tot een lintworm (''Taenia coenurus'') ontwikkelt, dat de menschenlintworm (''T. solium'') uit den blaasworm der varkens (''Cysticercus cellulosae'') ontstaat, enz. P. en V. beweren echter de proefnemingen hieromtrent, die men als beslissend beschouwde, zonder gevolg te hebben herhaald; zij zijn daardoor tot lijnregt tegenovergestelde besluiten gekomen; bepaaldelijk brengt ''coenurus cerebralis'' geen ''taenia coenurus'' voort; en zij nemen dien ten gevolge niet meer de noodzakelijkheid aan van verhuizingen voor de volkomene ontwikkeling der entozoën<noinclude></noinclude> 2tkub4iuwkwgv9akctxe15beb9ldzs4 104 51523 219323 166090 2026-03-31T20:24:50Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219323 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh|58|ALBUM DER NATUUR.|}}</noinclude>blijkt, dat deze des te moeijelijker door het vlies heengaan, naarmate zij meer van het zout opgelost houden. De toepassing hiervan op de verschijnselen der osmose is duidelijk. Wanneer een vlies twee vochten scheidt, dan zal datgene, hetwelk het gemakkelijkst door het vlies heengaat, ook in de grootste hoeveelheid naar de andere zijde worden overgevoerd. B. heeft dit nog op eene andere wijze nader aangetoond. Hij sloot eene glazen huis aan de eene zijde met een blaas en goot er vervolgens water en een kleine hoeveelheid kwikzilver in; daarop keerde hij de buis om in een molglas, waarin zich kwikzilver op den bodem bevond, en plaatste haar goed vertikaal daarin. Toen vulde hij het glas verder met alkohol, zoodat de buis en de blaas geheel onder dit laatste vocht gedompeld waren. Weldra begon het kwikzilver te klimmen in de buis, op gelijke wijze alsof zij in de lucht was geweest. (''l'Institut'',1862, p. 159). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Rubidium in de asch van planten.''' — Het door de spectraal-analyse nieuwlings ontdekte metaal, het rubidium, schijnt tot de meest verspreide te behooren. Volgens eene mededeeling van den heer {{sc|grandeau}} aan de Fransche Akademie (zitting van den 19 Mei j.l.), komt het voor in de asch van mangelwortels, van tabak, koffij, thee en in wijnsteen, derhalve in druivensap. Rijk daaraan zijn vooral de koffij en de mangelwortels. Door eene behandeling der asch van laatstgenoemde op groote schaal, heeft G. zich reeds 400 gram zuiver chlor-rubidium verschaft. In de asch van koolzaad, kakao, suikerriet en van eenige soorten van wier vond hij dit metaal niet. (''l'Institut'', 1862, p. 161). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Myeline en cholesterine in het plantenrijk.''' — Met den naam van myeline heeft {{sc|virchow}} eene stof bestempeld, die men verkrijgt door verschillende dierlijke stoffen, hersens, eijerdooijer, de kristallens enzv., met alkohol uit te trekken en vervolgens het vocht in een waterbad uit te dampen, totdat al de alkohol verjaagd is. De overblijvende vetachtige, hygroskopische extractmassa, met water onder het mikroskoop gebragt, vertoont die eigendommelijke vormen van lissen, draden met aanzwellingen enzv., die men ook aan de uit doorgesneden zenuwbuisjes tredende stof waarneemt. Deze myeline is echter een mengsel van verschillende stoffen. {{sc|Beneke}} heeft haar nu ook in het plantenrijk ontdekt. Hij zag dat het na uittrekking met alkohol uit erwten verkregen extract geheel dergelijke eigenschappen vertoont. Ook in verschillende andere zaden en in bloemdeelen nam hij dezelfde stof waar. Evenals in het dierenrijk is ook in het plantenrijk de myeline steeds vergezeld van cholesterine. B. heeft deze<noinclude></noinclude> f5k5dzpdwvkicdx5krzjddawzkjzz8e 104 52142 219316 166084 2026-03-31T20:05:26Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219316 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|55}}</noinclude>geven slechts onafgebroken spectra, zonder strepen, zelfs indien zij, wat sommige daarvan niet doen, eene kleuring der vlam te weeg brengen. 5. Niet elke gekleurde vlam brengt strepen in 't spectrum te weeg. (Phosphorzuur, tellurigzuur, wolframzuur). 6. De praktische bruikbaarheid der spectraalanalyse is dus beperkt tot de herkenning van een zeker niet zeer groot aantal elementen en hunne verbindingen. In een noot doet {{sc|simmler}} opmerken, dat hij hierbij die analyse in haren gewonen vorm, met behulp eener {{sc|bunsen}}sche gaslamp bepaaldelijk op het oog heeft, terwijl hij aangaande de spectra, die op andere wijzen, b.v. door zeer krachtige elektrische vonken zijn voortgebragt, niets beslist. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Luchtpompen zonder kranen of kleppen.''' — In een opstel in {{sc|Dingler}}'s ''Polytechnisch Journal''. CLXIII. S. 224, geeft {{sc|toepler}} eene beschrijving, eerst van de luchtpomp, die {{sc|geisler}} te Bonn bezigt om zijne bekende buizen luchtledig te maken, en vervolgens van eene door hem verbeterde inrigting dierzelfde pomp. Voor zoover dit zonder afbeelding mogelijk is, willen wij trachten die beide beschrijvingen hier weder te geven. {{sc|Geisler's}} pomp is als 't ware eene gewone barometerbuis, van onderen omgebogen en met een bolletje voorzien. Ook van boven evenwel draagt deze buis een bol en wel een zeer grooten, van 800 tot 1000 kub, centimeters inhoud. Deze bol heeft aan den top eene even als hij geheel van glas vervaardigde driewegkraan, waardoor zijne inwendige ruimte in verbinding kan gebragt worden, hetzij met de buitenlucht, hetzij met de boven aan die kraan verbonden recipient of buis, welke men luchtledig maken wil. Het bolletje onder aan de eerstgenoemde barometerbuis staat met behulp van eene caoutchouchuis van ongeveer een el lang in verbinding met het onderste gedeelte van een glazen vat van geschikten vorm en grootte, een trechter b.v. of eene omgekeerde flesch, die men bij de barometerbuis plaatsen kan, òf op dezelfde hoogte met het onderste bolletje, òf nog iets hooger dan de bovenste bol. Doet men het laatste, terwijl de glazen kraan zoo gesteld is, dat de ruimte in dien bol met de buitenlucht gemeenschap heeft en giet men eene genoegzame hoeveelheid kwik in den trechter, dan vult dit den bol en de huis geheel. Draait men, als dit geschied is, den kraansleutel een kwartslag om, zoodat nu de verbinding met de buitenlucht opgeheven en die met het te evacueren voorwerp geopend is, en geeft men aan den trechter zijn laagsten stand, dan daalt het kwik, nu slechts door de dampkringdrukking gedragen, uit dezen bol in den trechter. Door nu de kraan te verstellen, den trechter weder op<noinclude></noinclude> rgo57gsolq0abv2fzxe99nysaqnntw1 219317 219316 2026-03-31T20:06:40Z DoekeHellema 16849 219317 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|55}}</noinclude>geven slechts onafgebroken spectra, zonder strepen, zelfs indien zij, wat sommige daarvan niet doen, eene kleuring der vlam te weeg brengen. 5. Niet elke gekleurde vlam brengt strepen in 't spectrum te weeg. (Phosphorzuur, tellurigzuur, wolframzuur). 6. De praktische bruikbaarheid der spectraalanalyse is dus beperkt tot de herkenning van een zeker niet zeer groot aantal elementen en hunne verbindingen. In een noot doet {{sc|simmler}} opmerken, dat hij hierbij die analyse in haren gewonen vorm, met behulp eener {{sc|bunsen}}sche gaslamp bepaaldelijk op het oog heeft, terwijl hij aangaande de spectra, die op andere wijzen, b.v. door zeer krachtige elektrische vonken zijn voortgebragt, niets beslist. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Luchtpompen zonder kranen of kleppen.''' — In een opstel in {{sc|Dingler}}'s ''Polytechnisch Journal''. CLXIII, S. 224, geeft {{sc|toepler}} eene beschrijving, eerst van de luchtpomp, die {{sc|geisler}} te Bonn bezigt om zijne bekende buizen luchtledig te maken, en vervolgens van eene door hem verbeterde inrigting dierzelfde pomp. Voor zoover dit zonder afbeelding mogelijk is, willen wij trachten die beide beschrijvingen hier weder te geven. {{sc|Geisler's}} pomp is als 't ware eene gewone barometerbuis, van onderen omgebogen en met een bolletje voorzien. Ook van boven evenwel draagt deze buis een bol en wel een zeer grooten, van 800 tot 1000 kub, centimeters inhoud. Deze bol heeft aan den top eene even als hij geheel van glas vervaardigde driewegkraan, waardoor zijne inwendige ruimte in verbinding kan gebragt worden, hetzij met de buitenlucht, hetzij met de boven aan die kraan verbonden recipient of buis, welke men luchtledig maken wil. Het bolletje onder aan de eerstgenoemde barometerbuis staat met behulp van eene caoutchouchuis van ongeveer een el lang in verbinding met het onderste gedeelte van een glazen vat van geschikten vorm en grootte, een trechter b.v. of eene omgekeerde flesch, die men bij de barometerbuis plaatsen kan, òf op dezelfde hoogte met het onderste bolletje, òf nog iets hooger dan de bovenste bol. Doet men het laatste, terwijl de glazen kraan zoo gesteld is, dat de ruimte in dien bol met de buitenlucht gemeenschap heeft en giet men eene genoegzame hoeveelheid kwik in den trechter, dan vult dit den bol en de huis geheel. Draait men, als dit geschied is, den kraansleutel een kwartslag om, zoodat nu de verbinding met de buitenlucht opgeheven en die met het te evacueren voorwerp geopend is, en geeft men aan den trechter zijn laagsten stand, dan daalt het kwik, nu slechts door de dampkringdrukking gedragen, uit dezen bol in den trechter. Door nu de kraan te verstellen, den trechter weder op<noinclude></noinclude> 7wki7iclhdqray40ayji8m684b7uwrr 219318 219317 2026-03-31T20:07:26Z DoekeHellema 16849 219318 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|55}}</noinclude>geven slechts onafgebroken spectra, zonder strepen, zelfs indien zij, wat sommige daarvan niet doen, eene kleuring der vlam te weeg brengen. 5. Niet elke gekleurde vlam brengt strepen in 't spectrum te weeg. (Phosphorzuur, tellurigzuur, wolframzuur). 6. De praktische bruikbaarheid der spectraalanalyse is dus beperkt tot de herkenning van een zeker niet zeer groot aantal elementen en hunne verbindingen. In een noot doet {{sc|simmler}} opmerken, dat hij hierbij die analyse in haren gewonen vorm, met behulp eener {{sc|bunsen}}sche gaslamp bepaaldelijk op het oog heeft, terwijl hij aangaande de spectra, die op andere wijzen, b.v. door zeer krachtige elektrische vonken zijn voortgebragt, niets beslist. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Luchtpompen zonder kranen of kleppen.''' — In een opstel in {{sc|Dingler}}'s ''Polytechnisch Journal''. CLXIII, S. 224, geeft {{sc|toepler}} eene beschrijving, eerst van de luchtpomp, die {{sc|geisler}} te Bonn bezigt om zijne bekende buizen luchtledig te maken, en vervolgens van eene door hem verbeterde inrigting dierzelfde pomp. Voor zoover dit zonder afbeelding mogelijk is, willen wij trachten die beide beschrijvingen hier weder te geven. {{sc|Geisler's}} pomp is als 't ware eene gewone barometerbuis, van onderen omgebogen en met een bolletje voorzien. Ook van boven evenwel draagt deze buis een bol en wel een zeer grooten, van 800 tot 1000 kub. centimeters inhoud. Deze bol heeft aan den top eene even als hij geheel van glas vervaardigde driewegkraan, waardoor zijne inwendige ruimte in verbinding kan gebragt worden, hetzij met de buitenlucht, hetzij met de boven aan die kraan verbonden recipient of buis, welke men luchtledig maken wil. Het bolletje onder aan de eerstgenoemde barometerbuis staat met behulp van eene caoutchouchuis van ongeveer een el lang in verbinding met het onderste gedeelte van een glazen vat van geschikten vorm en grootte, een trechter b.v. of eene omgekeerde flesch, die men bij de barometerbuis plaatsen kan, òf op dezelfde hoogte met het onderste bolletje, òf nog iets hooger dan de bovenste bol. Doet men het laatste, terwijl de glazen kraan zoo gesteld is, dat de ruimte in dien bol met de buitenlucht gemeenschap heeft en giet men eene genoegzame hoeveelheid kwik in den trechter, dan vult dit den bol en de huis geheel. Draait men, als dit geschied is, den kraansleutel een kwartslag om, zoodat nu de verbinding met de buitenlucht opgeheven en die met het te evacueren voorwerp geopend is, en geeft men aan den trechter zijn laagsten stand, dan daalt het kwik, nu slechts door de dampkringdrukking gedragen, uit dezen bol in den trechter. Door nu de kraan te verstellen, den trechter weder op<noinclude></noinclude> h9nicx3aqifbs7n9ygyuubmxu86hus3 219319 219318 2026-03-31T20:10:23Z DoekeHellema 16849 219319 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|55}}</noinclude>geven slechts onafgebroken spectra, zonder strepen, zelfs indien zij, wat sommige daarvan niet doen, eene kleuring der vlam te weeg brengen. 5. Niet elke gekleurde vlam brengt strepen in 't spectrum te weeg. (Phosphorzuur, tellurigzuur, wolframzuur). 6. De praktische bruikbaarheid der spectraalanalyse is dus beperkt tot de herkenning van een zeker niet zeer groot aantal elementen en hunne verbindingen. In een noot doet {{sc|simmler}} opmerken, dat hij hierbij die analyse in haren gewonen vorm, met behulp eener {{sc|bunsen}}sche gaslamp bepaaldelijk op het oog heeft, terwijl hij aangaande de spectra, die op andere wijzen, b.v. door zeer krachtige elektrische vonken zijn voortgebragt, niets beslist. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Luchtpompen zonder kranen of kleppen.''' — In een opstel in {{sc|Dingler}}'s ''Polytechnisch Journal''. CLXIII, S. 224, geeft {{sc|toepler}} eene beschrijving, eerst van de luchtpomp, die {{sc|geisler}} te Bonn bezigt om zijne bekende buizen luchtledig te maken, en vervolgens van eene door hem verbeterde inrigting dierzelfde pomp. Voor zoover dit zonder afbeelding mogelijk is, willen wij trachten die beide beschrijvingen hier weder te geven. {{sc|Geisler's}} pomp is als 't ware eene gewone barometerbuis, van onderen omgebogen en met een bolletje voorzien. Ook van boven evenwel draagt deze buis een bol en wel een zeer grooten, van 800 tot 1000 kub. centimeters inhoud. Deze bol heeft aan den top eene even als hij geheel van glas vervaardigde driewegkraan, waardoor zijne inwendige ruimte in verbinding kan gebragt worden, hetzij met de buitenlucht, hetzij met de boven aan die kraan verbonden recipient of buis, welke men luchtledig maken wil. Het bolletje onder aan de eerstgenoemde barometerbuis staat met behulp van eene caoutchoucbuis van ongeveer een el lang in verbinding met het onderste gedeelte van een glazen vat van geschikten vorm en grootte, een trechter b.v. of eene omgekeerde flesch, die men bij de barometerbuis plaatsen kan, òf op dezelfde hoogte met het onderste bolletje, òf nog iets hooger dan de bovenste bol. Doet men het laatste, terwijl de glazen kraan zoo gesteld is, dat de ruimte in dien bol met de buitenlucht gemeenschap heeft en giet men eene genoegzame hoeveelheid kwik in den trechter, dan vult dit den bol en de huis geheel. Draait men, als dit geschied is, den kraansleutel een kwartslag om, zoodat nu de verbinding met de buitenlucht opgeheven en die met het te evacueren voorwerp geopend is, en geeft men aan den trechter zijn laagsten stand, dan daalt het kwik, nu slechts door de dampkringdrukking gedragen, uit dezen bol in den trechter. Door nu de kraan te verstellen, den trechter weder op<noinclude></noinclude> ngn93esza7f8u5kjz6gz590renfa8lk 219320 219319 2026-03-31T20:19:10Z DoekeHellema 16849 219320 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|55}}</noinclude>geven slechts onafgebroken spectra, zonder strepen, zelfs indien zij, wat sommige daarvan niet doen, eene kleuring der vlam te weeg brengen. 5. Niet elke gekleurde vlam brengt strepen in 't spectrum te weeg. (Phosphorzuur, tellurigzuur, wolframzuur). 6. De praktische bruikbaarheid der spectraalanalyse is dus beperkt tot de herkenning van een zeker niet zeer groot aantal elementen en hunne verbindingen. In een noot doet {{sc|simmler}} opmerken, dat hij hierbij die analyse in haren gewonen vorm, met behulp eener {{sc|bunsen}}sche gaslamp bepaaldelijk op het oog heeft, terwijl hij aangaande de spectra, die op andere wijzen, b.v. door zeer krachtige elektrische vonken zijn voortgebragt, niets beslist. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Luchtpompen zonder kranen of kleppen.''' — In een opstel in {{sc|Dingler}}'s ''Polytechnisch Journal''. CLXIII, S. 224, geeft {{sc|toepler}} eene beschrijving, eerst van de luchtpomp, die {{sc|geisler}} te Bonn bezigt om zijne bekende buizen luchtledig te maken, en vervolgens van eene door hem verbeterde inrigting dierzelfde pomp. Voor zoover dit zonder afbeelding mogelijk is, willen wij trachten die beide beschrijvingen hier weder te geven. {{sc|Geisler's}} pomp is als 't ware eene gewone barometerbuis, van onderen omgebogen en met een bolletje voorzien. Ook van boven evenwel draagt deze buis een bol en wel een zeer grooten, van 800 tot 1000 kub. centimeters inhoud. Deze bol heeft aan den top eene even als hij geheel van glas vervaardigde driewegkraan, waardoor zijne inwendige ruimte in verbinding kan gebragt worden, hetzij met de buitenlucht, hetzij met de boven aan die kraan verbonden recipient of buis, welke men luchtledig maken wil. Het bolletje onder aan de eerstgenoemde barometerbuis staat met behulp van eene caoutchoucbuis van ongeveer een el lang in verbinding met het onderste gedeelte van een glazen vat van geschikten vorm en grootte, een trechter b.v. of eene omgekeerde flesch, die men bij de barometerbuis plaatsen kan, òf op dezelfde hoogte met het onderste bolletje, òf nog iets hooger dan de bovenste bol. Doet men het laatste, terwijl de glazen kraan zoo gesteld is, dat de ruimte in dien bol met de buitenlucht gemeenschap heeft en giet men eene genoegzame hoeveelheid kwik in den trechter, dan vult dit den bol en de buis geheel. Draait men, als dit geschied is, den kraansleutel een kwartslag om, zoodat nu de verbinding met de buitenlucht opgeheven en die met het te evacueren voorwerp geopend is, en geeft men aan den trechter zijn laagsten stand, dan daalt het kwik, nu slechts door de dampkringdrukking gedragen, uit dezen bol in den trechter. Door nu de kraan te verstellen, den trechter weder op<noinclude></noinclude> g89qkq8jp53f294ojijpmxkuadi81xo 104 52280 219324 166088 2026-03-31T20:38:35Z DoekeHellema 16849 /* Gevalideerd */ 219324 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|59}}</noinclude>stof, in genoegzame hoeveelheid om haar aan eene elementair-analyse te onderwerpen, uit erwten bereid. Voor den door hem daartoe ingeslagen weg verwijzen wij echter naar het verslag over zijne onderzoekingen, door hem gegeven in de ''Ann. d. Chemie u. Pharmacie'', Bd. CXXII, S. 49. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Plantenoverblijfselen in eenen ouden Egyptischen tigchelsteen.''' — {{sc|Unger}} deelde in de zitting van den 9 Jan. j.l, der Weener Akademie de uitkomsten mede van een onderzoek van eenen tigchelsteen, afkomstig uit de oude Egyptische stad Eileithya. De organische, nog herkenbare overblijfselen daarin bestonden uit verschillende plantaardige en dierlijke deelen, waaronder nog 8 plantensoorten bepaalbaar waren. Zij onderscheiden zich niet van de planten, welke thans nog in Egypte en Nubië voorkomen en daar gekweekt worden. Acht gevende op den ouderdom van dien tigchelsteen, welke men op 5500 tot 4000 jaren kan schatten, volgt derhalve daaruit, dat Egypte sedert dien tijd geene veranderingen in den plantengroei, noch in het klimaat heeft ondergaan. U. hoopt door uitgebreider onderzoekingen van dezelfde bouwstof, welke hij uit Egypte zal trachten te bekomen, nog meer licht over de vroegere flora van dit land te zullen kunnen verspreiden. (''Bonplandia'', 1862. S. 81). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Padden en boomvorschen tot verdelging der rupsen.''' — Een der meest verachte dieren, de pad, wordt tegenwoordig in Engeland bij duizenden opgekocht en zelfs van het vasteland ingevoerd, omdat men daarin het werkzaamste middel tegen die pest der moestuinen, de rupsen, erkend heeft. Hetzelfde geldt van den boomvorsch met betrekking tot de rupsen der vruchtboomen. Een enkel koopman in naturaliën te Londen heeft in den vorigen zomer 40.000 boomvorschen, die hij uit den Harz liet komen, aan bezitters van vruchtboomen verkocht, het stuk tegen 1 tot 2 shilling, tot een bedrag van meer dan 20.000 gulden. (''Bonplandia'', 1862. S. 78). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Het foramen mentale der slangen.''' — Een fossile slang, waarvan de stelselmatige plaatsing onzeker was, gaf aan {{sc|troschel}} aanleiding om in de plaats door het foramen mentale ingenomen, een nieuw kenmerk te vinden, dat in twijfelachtige gevallen van dien aard met vrucht kan worden toegepast. Zijn onderzoek leerde hem vooreerst: dat, met zeer zeldzame uitzonderingen, in het os dentale der slangen slechts een enkel foramen mentale voorkomt, in tegenstelling met de hagedisachtige dieren, welke er altijd verscheidene bezitten. Deze regel gaat door ook voor de zoodanigen, die overigens door hunne<noinclude></noinclude> 64khfr9075dn4ll3zm47yva9thz7t9j 219325 219324 2026-03-31T20:38:56Z DoekeHellema 16849 219325 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|59}}</noinclude>stof, in genoegzame hoeveelheid om haar aan eene elementair-analyse te onderwerpen, uit erwten bereid. Voor den door hem daartoe ingeslagen weg verwijzen wij echter naar het verslag over zijne onderzoekingen, door hem gegeven in de ''Ann. d. Chemie u. Pharmacie'', Bd. CXXII, S. 49. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Plantenoverblijfselen in eenen ouden Egyptischen tigchelsteen.''' — {{sc|Unger}} deelde in de zitting van den 9 Jan. j.l. der Weener Akademie de uitkomsten mede van een onderzoek van eenen tigchelsteen, afkomstig uit de oude Egyptische stad Eileithya. De organische, nog herkenbare overblijfselen daarin bestonden uit verschillende plantaardige en dierlijke deelen, waaronder nog 8 plantensoorten bepaalbaar waren. Zij onderscheiden zich niet van de planten, welke thans nog in Egypte en Nubië voorkomen en daar gekweekt worden. Acht gevende op den ouderdom van dien tigchelsteen, welke men op 5500 tot 4000 jaren kan schatten, volgt derhalve daaruit, dat Egypte sedert dien tijd geene veranderingen in den plantengroei, noch in het klimaat heeft ondergaan. U. hoopt door uitgebreider onderzoekingen van dezelfde bouwstof, welke hij uit Egypte zal trachten te bekomen, nog meer licht over de vroegere flora van dit land te zullen kunnen verspreiden. (''Bonplandia'', 1862. S. 81). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Padden en boomvorschen tot verdelging der rupsen.''' — Een der meest verachte dieren, de pad, wordt tegenwoordig in Engeland bij duizenden opgekocht en zelfs van het vasteland ingevoerd, omdat men daarin het werkzaamste middel tegen die pest der moestuinen, de rupsen, erkend heeft. Hetzelfde geldt van den boomvorsch met betrekking tot de rupsen der vruchtboomen. Een enkel koopman in naturaliën te Londen heeft in den vorigen zomer 40.000 boomvorschen, die hij uit den Harz liet komen, aan bezitters van vruchtboomen verkocht, het stuk tegen 1 tot 2 shilling, tot een bedrag van meer dan 20.000 gulden. (''Bonplandia'', 1862. S. 78). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Het foramen mentale der slangen.''' — Een fossile slang, waarvan de stelselmatige plaatsing onzeker was, gaf aan {{sc|troschel}} aanleiding om in de plaats door het foramen mentale ingenomen, een nieuw kenmerk te vinden, dat in twijfelachtige gevallen van dien aard met vrucht kan worden toegepast. Zijn onderzoek leerde hem vooreerst: dat, met zeer zeldzame uitzonderingen, in het os dentale der slangen slechts een enkel foramen mentale voorkomt, in tegenstelling met de hagedisachtige dieren, welke er altijd verscheidene bezitten. Deze regel gaat door ook voor de zoodanigen, die overigens door hunne<noinclude></noinclude> 96ylhckwgwbn98743cju42s8pdus1wz 219326 219325 2026-03-31T20:39:54Z DoekeHellema 16849 219326 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|59}}</noinclude>stof, in genoegzame hoeveelheid om haar aan eene elementair-analyse te onderwerpen, uit erwten bereid. Voor den door hem daartoe ingeslagen weg verwijzen wij echter naar het verslag over zijne onderzoekingen, door hem gegeven in de ''Ann. d. Chemie u. Pharmacie'', Bd. CXXII, S. 49. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Plantenoverblijfselen in eenen ouden Egyptischen tigchelsteen.''' — {{sc|Unger}} deelde in de zitting van den 9 Jan. j.l. der Weener Akademie de uitkomsten mede van een onderzoek van eenen tigchelsteen, afkomstig uit de oude Egyptische stad Eileithya. De organische, nog herkenbare overblijfselen daarin bestonden uit verschillende plantaardige en dierlijke deelen, waaronder nog 8 plantensoorten bepaalbaar waren. Zij onderscheiden zich niet van de planten, welke thans nog in Egypte en Nubië voorkomen en daar gekweekt worden. Acht gevende op den ouderdom van dien tigchelsteen, welke men op 5500 tot 4000 jaren kan schatten, volgt derhalve daaruit, dat Egypte sedert dien tijd geene veranderingen in den plantengroei, noch in het klimaat heeft ondergaan. U. hoopt door uitgebreider onderzoekingen van dezelfde bouwstof, welke hij uit Egypte zal trachten te bekomen, nog meer licht over de vroegere flora van dit land te zullen kunnen verspreiden. (''Bonplandia'', 1862, S. 81). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Padden en boomvorschen tot verdelging der rupsen.''' — Een der meest verachte dieren, de pad, wordt tegenwoordig in Engeland bij duizenden opgekocht en zelfs van het vasteland ingevoerd, omdat men daarin het werkzaamste middel tegen die pest der moestuinen, de rupsen, erkend heeft. Hetzelfde geldt van den boomvorsch met betrekking tot de rupsen der vruchtboomen. Een enkel koopman in naturaliën te Londen heeft in den vorigen zomer 40.000 boomvorschen, die hij uit den Harz liet komen, aan bezitters van vruchtboomen verkocht, het stuk tegen 1 tot 2 shilling, tot een bedrag van meer dan 20.000 gulden. (''Bonplandia'', 1862. S. 78). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Het foramen mentale der slangen.''' — Een fossile slang, waarvan de stelselmatige plaatsing onzeker was, gaf aan {{sc|troschel}} aanleiding om in de plaats door het foramen mentale ingenomen, een nieuw kenmerk te vinden, dat in twijfelachtige gevallen van dien aard met vrucht kan worden toegepast. Zijn onderzoek leerde hem vooreerst: dat, met zeer zeldzame uitzonderingen, in het os dentale der slangen slechts een enkel foramen mentale voorkomt, in tegenstelling met de hagedisachtige dieren, welke er altijd verscheidene bezitten. Deze regel gaat door ook voor de zoodanigen, die overigens door hunne<noinclude></noinclude> bsgxx4rjoy2k6cu35euntibnlq1ompx 219327 219326 2026-03-31T20:40:23Z DoekeHellema 16849 219327 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|59}}</noinclude>stof, in genoegzame hoeveelheid om haar aan eene elementair-analyse te onderwerpen, uit erwten bereid. Voor den door hem daartoe ingeslagen weg verwijzen wij echter naar het verslag over zijne onderzoekingen, door hem gegeven in de ''Ann. d. Chemie u. Pharmacie'', Bd. CXXII, S. 49. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Plantenoverblijfselen in eenen ouden Egyptischen tigchelsteen.''' — {{sc|Unger}} deelde in de zitting van den 9 Jan. j.l. der Weener Akademie de uitkomsten mede van een onderzoek van eenen tigchelsteen, afkomstig uit de oude Egyptische stad Eileithya. De organische, nog herkenbare overblijfselen daarin bestonden uit verschillende plantaardige en dierlijke deelen, waaronder nog 8 plantensoorten bepaalbaar waren. Zij onderscheiden zich niet van de planten, welke thans nog in Egypte en Nubië voorkomen en daar gekweekt worden. Acht gevende op den ouderdom van dien tigchelsteen, welke men op 5500 tot 4000 jaren kan schatten, volgt derhalve daaruit, dat Egypte sedert dien tijd geene veranderingen in den plantengroei, noch in het klimaat heeft ondergaan. U. hoopt door uitgebreider onderzoekingen van dezelfde bouwstof, welke hij uit Egypte zal trachten te bekomen, nog meer licht over de vroegere flora van dit land te zullen kunnen verspreiden. (''Bonplandia'', 1862, S. 81). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Padden en boomvorschen tot verdelging der rupsen.''' — Een der meest verachte dieren, de pad, wordt tegenwoordig in Engeland bij duizenden opgekocht en zelfs van het vasteland ingevoerd, omdat men daarin het werkzaamste middel tegen die pest der moestuinen, de rupsen, erkend heeft. Hetzelfde geldt van den boomvorsch met betrekking tot de rupsen der vruchtboomen. Een enkel koopman in naturaliën te Londen heeft in den vorigen zomer 40.000 boomvorschen, die hij uit den Harz liet komen, aan bezitters van vruchtboomen verkocht, het stuk tegen 1 tot 2 shilling, tot een bedrag van meer dan 20.000 gulden. (''Bonplandia'', 1862, S. 78). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Het foramen mentale der slangen.''' — Een fossile slang, waarvan de stelselmatige plaatsing onzeker was, gaf aan {{sc|troschel}} aanleiding om in de plaats door het foramen mentale ingenomen, een nieuw kenmerk te vinden, dat in twijfelachtige gevallen van dien aard met vrucht kan worden toegepast. Zijn onderzoek leerde hem vooreerst: dat, met zeer zeldzame uitzonderingen, in het os dentale der slangen slechts een enkel foramen mentale voorkomt, in tegenstelling met de hagedisachtige dieren, welke er altijd verscheidene bezitten. Deze regel gaat door ook voor de zoodanigen, die overigens door hunne<noinclude></noinclude> 1v7khflam0gfxoxdrmkj4gr264m64xx 219328 219327 2026-03-31T20:42:25Z DoekeHellema 16849 219328 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="DoekeHellema" />{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|59}}</noinclude>stof, in genoegzame hoeveelheid om haar aan eene elementair-analyse te onderwerpen, uit erwten bereid. Voor den door hem daartoe ingeslagen weg verwijzen wij echter naar het verslag over zijne onderzoekingen, door hem gegeven in de ''Ann. d. Chemie u. Pharmacie'', Bd. CXXII, S. 49. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Plantenoverblijfselen in eenen ouden Egyptischen tigchelsteen.''' — {{sc|Unger}} deelde in de zitting van den 9 Jan. j.l. der Weener Akademie de uitkomsten mede van een onderzoek van eenen tigchelsteen, afkomstig uit de oude Egyptische stad Eileithya. De organische, nog herkenbare overblijfselen daarin bestonden uit verschillende plantaardige en dierlijke deelen, waaronder nog 8 plantensoorten bepaalbaar waren. Zij onderscheiden zich niet van de planten, welke thans nog in Egypte en Nubië voorkomen en daar gekweekt worden. Acht gevende op den ouderdom van dien tigchelsteen, welke men op 5500 tot 4000 jaren kan schatten, volgt derhalve daaruit, dat Egypte sedert dien tijd geene veranderingen in den plantengroei, noch in het klimaat heeft ondergaan. U. hoopt door uitgebreider onderzoekingen van dezelfde bouwstof, welke hij uit Egypte zal trachten te bekomen, nog meer licht over de vroegere flora van dit land te zullen kunnen verspreiden. (''Bonplandia'', 1862, S. 81). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Padden en boomvorschen tot verdelging der rupsen.''' — Een der meest verachte dieren, de pad, wordt tegenwoordig in Engeland bij duizenden opgekocht en zelfs van het vasteland ingevoerd, omdat men daarin het werkzaamste middel tegen die pest der moestuinen, de rupsen, erkend heeft. Hetzelfde geldt van den boomvorsch met betrekking tot de rupsen der vruchtboomen. Een enkel koopman in naturaliën te Londen heeft in den vorigen zomer 40.000 boomvorschen, die hij uit den Harz liet komen, aan bezitters van vruchtboomen verkocht, het stuk tegen 1 tot 2 shilling, tot een bedrag van meer dan 20.000 gulden. (''Bonplandia'', 1862, S. 78). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}} {{dhr}} '''Het foramen mentale der slangen.''' — Een fossile slang, waarvan de stelselmatige plaatsing onzeker was, gaf aan {{sc|troschel}} aanleiding om in de plaats door het ''foramen mentale'' ingenomen, een nieuw kenmerk te vinden, dat in twijfelachtige gevallen van dien aard met vrucht kan worden toegepast. Zijn onderzoek leerde hem vooreerst: dat, met zeer zeldzame uitzonderingen, in het ''os dentale'' der slangen slechts een enkel ''foramen mentale'' voorkomt, in tegenstelling met de hagedisachtige dieren, welke er altijd verscheidene bezitten. Deze regel gaat door ook voor de zoodanigen, die overigens door hunne<noinclude></noinclude> qa00q9aaf3tcrbu6qsbk73azygn3p2u 100 76945 219307 211066 2026-03-31T19:00:35Z Vincent Steenberg 280 +bron 219307 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van het her&shy;tog&shy;dom Palts-Neuburg | afbeelding = Reilly 164.jpg | alt = omvang van het hertogdom Palts-Neuburg in 1792 | beschrijving = Bronnen bij de geschiedenis van het [[w:nl:Vorstendom Palts-Neuburg|hertogdom Palts-Neuburg]]. }} == Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk == ;Ca. 1648-ca. 1815 *Anoniem (26 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/Ceulen den 22 Augusti|‘Ceulen den 22 Augusti’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&nbsp;1]. == Vorsten en leden van vorstenhuizen == ;Filips Willem van de Palts (1615-1690) *Anoniem (27 juni 1684) [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/Ceulen den 23 Juny|‘Ceulen den 23 Juny’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘den Vorst van Nieuburgh’). ;Wolfgang Willem van de Palts-Neuburg (1578-1653) *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/Wt VVeenen den 24. dito|‘Wt VVeenen den 24. dito. [= 24 maart 1621]’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Hertoch Wolfgang Wilhelm Palsgrave’). *Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt den Palts den 27. dito|‘VVt den Palts den 27. dito. [= 27 april 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2] (als ‘den Hertoch van Nieuburgh’). *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/Wt VVeenen den 6. Mey|‘Wt VVeenen den 6. Mey’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1] (als ‘Die Vorst van Neuburgh’). *Anoniem (1622) ''[[Belegeringe van Papenmuts]]'', t’Amsterdam: By Dirck Evertsen Lons. *Anoniem (1622) ''[[Waerachtige Afbeeldinge van de Belegeringe der stercke Schantz Pfaffen-Mutz|Waerachtige Afbeeldinge van de Belegeringe der stercke Schantz Pfaffen-Mutz. De welcke is Belegert geworden van zijne Vorstelijcke Doorluchticheydt den Hertoch van Nieuborch, den 25. Julij 1622]]'', T’Hantwerpen: By Abraham Verhoeven. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]] qnhp0kgigqad33r099158rzkqgt8zfh 100 77407 219315 205434 2026-03-31T20:04:54Z Vincent Steenberg 280 +bron 219315 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Hamburg | afbeelding = PPN612294064 Hambourg (1730).jpg | alt = Plattegrond van Hamburg uit 1730 | beschrijving = Bronnen bij de geschiedenis van [[w:Hamburg|Hamburg]] }} == Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk == === Ca. 1500-ca. 1648 === ;Oorlog met de hertogen van Brunswijk-Lüneburg en Brunswijk-Wolfenbüttel *Anoniem (16 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 juli (1)#art4|‘Wt Ceulen van 21. ditto. [= 21 juni 1620]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. ;Aankomst van Frederik V van de Palts in Hamburg, 22 februari 1621 *Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Hamburgh den 24, Februarij|‘Wt Hamburgh den 24, Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. === Ca. 1648-ca. 1815 === ;Versterking militie te voet en te paard *Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/Hamburg den 19 September|‘Hamburg den 19 September’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Zitting van de raad van Hamburg, 24 juli 1698 *Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/Hamburg den 25 July|‘Hamburg den 25 July’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. === Ca. 1815-ca. 1871 === ;Cholera-epidemie, 1831 *Anoniem (22 november 1831) [[Groninger Courant/1831/Nummer 93/Hamburg den 15 November|‘Hamburg den 15 November’, alinea 2]], ''Groninger Courant'', [p.&nbsp;1]. == Historische figuren == ;Meurer, Heinrich (1643-1690) *Anoniem (27 juni 1684) [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/Amsterdam den 26 Juny (1)|‘Amsterdam den 26 Juny’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]] 7tl9t0hlbccr4i1frpyt8qjzutmhdbe 100 79915 219298 209258 2026-03-31T17:55:32Z Vincent Steenberg 280 +bron 219298 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Keulen | afbeelding = KölnArnoldMercator.png | alt = Plattegrond van Keulen, 1570 | beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Keulen|geschiedenis van Keulen]] }} == Geschiedenis van tijdperken; afzonderlijk == === 17e eeuw === *Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (2)#art3|‘Wt Colen 9. Octobris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5. *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/Wt Ceulen, den 20. April|‘Wt Ceulen, den 20. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt den Palts den 27. dito|‘VVt den Palts den 27. dito. [= 27 april 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2]. ;Decreet van de keizer om Keulen de beschermen tegen de Fransen *Anoniem (27 juni 1684) [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/Regensburg den 19 Juny|‘Regensburg den 19 Juny’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. == Historische figuren == ;Wissius, Johann Jakob (1619-1688) *Anoniem (23 november 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Dinsdageditie, nummer 47/Ceulen den 19 November|‘Ceulen den 19 November’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2] (vermeld als ‘den Burgermeester Wisschius’). [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]] hb8j3f0ws7zsggotw0pzz68wc6pwli9 104 83168 219295 215254 2026-03-31T17:51:15Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 219295 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" />{{RH|166|''Schouburgh der''|}}</noinclude>de bladeren; op dat ’er op de plaats niets zouw vallen, ’t geen ons werk verkraayde. Dit stuk ging op deze wyze aan; maar ik die door het geritsel der bladen zoo wel niet konde hooren als zy, welke beneden stonden, en gevolgelyk zig al hadden voort gepakt op het aankomen van Hoogstraten, eer ik het gewaar wierd, wert gezien van hem, noch in dat postuur staande, door de glazen van de Keuken, dat ik gewaar wierd, den stok daar liet, en my in allereil van de plaats weg maakte. Nu was die toeleg ontdekt, en elk van ons schrikte vast voor de roskam: doch het viel beter uit dan wy ons hadden voorgestelt. Na verloop van een half uur kwam Hoogstraten met dien zelven stok eerst by myn makkers, daar naar ook in myn vertrek, en ging met den stok zelven achter aan slepende driewerf om den Ezel daar ik voor zat, zonder te spreken; doch riep (na dat hy een wyl tyts achter my gestaan had) myne medemaats, vertoonde den stok, daar het Pennemes vooraan gebonden was, en zeide, ''Waar of dit werktuig toe gedient heeft? een Pennemes haakswyze voor aan een Raagstok gebonden''? doch niemant van ons gaf antwoort, maar wy stonden met d’oogen naar d’aard gewend, even als de misdadigen in de Vierschaar. Eindelyk (naar dat hy den stok een reis of zes, daar het Pennemes gebonden was had gekeerd en bekeken) begon hy te zeggen, ''Zie, dit is al heel vernuftig verzonnen wie of de vinder daar van is''? ''’t zoude waarlyk goed zyn om de Druiven, als zy wat hoog hangen, te bereiken, en was hy niet lang genoeg, men kon licht een ledig vat nemen, om ’er op te staan. Maar weetje wat'', (vervolgde hy) ''zulks te ondernemen is met kommer vermengt, want het Vat kon licht den''<noinclude>{{rechts|''bo''-}}</noinclude> 9n8qipdstfjgcxydtm6jnwel9jihknq 104 85376 219309 219219 2026-03-31T19:31:35Z Vincent Steenberg 280 typo 219309 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude><section begin="s1"/>en veel Ongarise Ossen; boven dien soude den selven Generael Wachtmr. noch een schoone Turckse Zabel bekomen hebben. <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{gap}}Leypzich den 19 Octob. Onsen Ceurvorst sal sig, na men meent, nu al tot Potzdam by den Ceurvorst van Brandenburg bevinden, van der selver Abouchement wert seer verscheyden gesproken, en oordeelen eenige, dat het over de Holsteynsse saecken sal wesen, doch andere, wegens de tegenwoordige conjuncture van tijt. Den Vorst van Anhalt, by sig hebbende een Suite van 100 Paerden, en 3 Kameelen, nevens eenige gevangene Turcken, welcke aen hem door den Keyser zijn vereert, is over Dessau te rug na sijn Ceurvorstel: Doorl: van Brandenburg vertrocken: desselfs Gemalinne is met den Prince van Nassauw, Erf-Stadhouder van Vrieslandt, in der haest na Dietz, aen de Laen, vertrocken, alsoo haer Suster, en de oude Votstinne van Nassauw, nevens haer Dochter, aen de Kinder pokjes aldaer sieck leggen; zy werden echter binnen 4 Weken weder tot Dessau verwacht, als wanneer het Byleger van hooggem. Prince van Nassau, Erf-Stadhouder van Vrieslant, met de Princesse van Anhald sal gehouden werden. <section end="s2"/> <section begin="s3"/>{{gap}}Coppenhage den 19 October. De Fransse Oorlogs-Vloot gingh heden voor 8 dagen onder zeyl; haer Commandeur, voerende de vlagge, gaf negen schooten, en wierdt door onsen Admirael Generael met 9 schooten weder beantwoordt. Gisteren arriveerde alhier den Heer Generael Guldenleeuw. <section end="s3"/> <section begin="s4"/>{{gap}}Coppenhage den 19 October. Onse Vloot wert vast opgeleyt, behalvens eenige kleyne Scheepjes, welcke noch in Zee sullen kruyssen, om te beletten, dat ’er geen Transport van Volck geschiedt. Uyt Vranckrijck werden groote Remisen verwacht. Onse wervingen buyten ’s Landts, en voornamentlijck in Pruyssen, Coerlant, en op andere Plaetsen, gaen noch sterck voort, gevende verscheyde Ceur-Brandenburghse Capiteynen haer Volck aen de onse over. <section end="s4"/> <section begin="s5"/>{{gap}}Regensburg den 21 October. De Deputatie van wegens ’t Rijck aen den Heer Grave van Windisgratz is noch niet geschiet, alsoo de Ceurvorstel. Gedeputeerden niet eer daer toe willen resolveren, voor dat sy bescheyt dien aengaende van haer Principalen hebben. Ondertusschen blyven deselve echter noch de voortsetting van de onafgedane Quæstie quomodo & quamdiu? in puncto Armistitii, recommanderen. <section end="s5"/> <section begin="s6"/>{{gap}}Ceulen den 26 October. Zedert het vertreck van de Gedeputeerden deser Stadt na ’t K. Hof, is het hier geheel stil geweest. Den Heer Bosch, Ceur-Brandenburgsen Gesant, en den Baron Godens, bevinden sigh alhier. <section end="s6"/> <section begin="s7"/>{{gap}}Hamburg den 26 October. De Matrosen, die in Holsteyn geworven zijn, werden tot Coppenhage geëmbarqueert, om na Kiel en soo verder nae Altena gevoert te werden. De Sweden werven in Pruyssen en Coerlant seer sterck. <section end="s7"/> <section begin="s8"/>{{c|{{larger|{{sp|VRANCKRYC|0.5em}}K.}}}} <section end="s8"/> <section begin="s9"/>{{gap}}Parijs den 26 October. Men verwacht Monsr. du Quêne hier in ’t kort ten Hove, om wegens de saecken van Algiers een pertinent Verhael aen den Coning te geven. De Spaenssen doen na de kant van Catalonien veel Volckx komen, en zijn onlangs 800 van hare Ruyters door Puicerda gepasseert, ’t welck al eenige alarm aen onse Guarnisoenen tot Mont-Louis en Prat heeft gegeven. Men gelooft, dat de Staten van Languedocq voor dit Jaer 2 Millioenen en 300000 Ronden tot een Don Gratuit aen den Coningh sullen geven, behalven noch iets voor d’onkosten van ’t Koninglijck Canael, en de communicatie, die men van ’t ged. Canael tot aen de Rivier de Aude maeckt. Men wil oock, dat den President Riquet met Monsr. de Saignelay wegens ’ ged. Canael en de Haven van Cette handelt, en dat de laetste de eerste sal rembourseren; men hoopt, dat dan de Wercken aen ’t ged. Canael beter sullen gaen, also daer alles nu by na begint omver te vallen, en ’t Canael als sig selfs te stoppen. Van Toulouse heeft men veel Salpeter na Rochefort gebracht, om Buskruyt voor de Zee-Vloot daer van te maken. Monsr. Pelletier heeft aen den Coningh een exacte staet van de saecken, soo als Monsr. Colbert die met sijn doodt gelaten heeft, gegeven, en segt men, dat daer uyt bevonden is, dat aen ’t een en ’t ander wel 110 Miilioenen schuldig is. Men spreekt, als of sijn Majesteyt een Voyagie na Vlaenderen sal doen, maer onseker. <section end="s9"/> <section begin="s10"/>{{c|{{larger|{{sp|NEDERLANDE|0.5em}}N.}}}} <section end="s10"/> <section begin="s11"/>{{gap}}Gent den 27 October. Voorleden Sondag, ten 4 uren, wierden de Poorten alhier gesloten, om een Escorte na Audenaerde te doen. Den Mareschal d’Humieres leyt noch tot Lessines; hy heeft van Doornick de rest van d’Artillery, Pontons, Munitie, en andere Oorloghs-Instrumenten, nae sijn Leger tot Lessines ontboden. Den Prince van Vaudemont, hebbende in Bergen in Henegouwen en Aeth eenige Cavallery en Dragonders geleyt, is voorleden Saturdag weder tot Brussel aengekomen. Den Franssen Intendant tot Maubeuge heeft alle de roode Wijnen voor de Nederlandtse Kooplieden gearresteert. <section end="s11"/> <section begin="s12"/>{{gap}}Brussel den 27 October. Na de wederkomst van den Heer de Tilladet, die den Koningh van Vranckrijck na Engelandt gesonden heeft, wert seer verlanght, alsoo men alsdan hoopt te vernemen, wat uytslag de tegenwoordige Franse Proceduren in dese Landen sullen hebben. Ondertusschen betonen de Franssen genoeghsaem in alle hare Actien, dat sy weynigh genegentheyt tot Oorlog hebben, maer dat sy ons alleen door hare Extorsien soecken te bederven. D’Onse van Luxemburg hebben de Casteeltjes van Bertrange en Cantery, en de Franssen die van Remich en Wasserbillich, laten springen. Men is noyt soo besig ten Hove wegens de saeken van de Militie geweest als tegenwoordig. Onse Troupen vermeerderen dagelijcks. De remontering van de Cavallery advanceert oock ongemeen, en heeft sijn Excellentie den Heer Marquis de Grana aen een gedeelte van deselve nieuwe Klederen laten uytdeelen. De Hollantse Cavallerye en Infanterye onthout sig noch tot Hombeecq by Mechelen, houdende de Officiers een goede Krijgs-discipline onder deselve. De Franssen onthouden sig mede tot Lessines, alschoon eergisteren het gerucht liep, dat den Mareschal d’Humieres ordre gekregen had, om sigh in de geconquesteerde Landen te retireren. Niet-tegenstaende ged. Mareschal aen de Fransse Onderdanen seer scherp verboden heeft, om aen onse Intendanten niets te betalen, soo laten deselve echter niet na, om Geldt te brengen. De Formulieren van de Passepoorten zijn reeds onder de Pers. De Franssen hebben tot Maubeuge de Wijnen van een seecker Koopman deser Stadt, nae dat sy eerst de Rechten van ’t uytgaen daer van hadden doen betalen, geconfisqueert. De Franssen en Switsers beginnnen seer te verlopen, zijnde van de morgen noch 19 op een mael hier gekomen. De drie Burgers, die hier van Antwerpen zijn gevangen gebracht, om dat sy Autheurs van ’t laetste Tumult aldaer waren, hebben op Maendag in den Raedt van Brabant haer Sententie ontfangen, zijnde een gecondemneert, om onthooft, een andere om opgehangen, en de derde om uytgebannen te werden, met Confiscatie van alle hunne Goederen; in gevolge van dien wierdt op gisteren het Schavot en de Galg opgericht, en was ’er oock al veel Volck op de been, om haer te sien executeren; doch sijn Excellentie, door de Magistraet van Antwerpen seer sterck daer toe aengesocht zijnde, heeft haer het Leven geschoncken. <section end="s12"/> <section begin="s13"/>{{gap}}Brussel den 27 October. Monsr. de Montal heeft die van Halle laten sommeeren, om de rest van haer opgeleyde Contributien te komen betalen, of dat hy, by faute van dien, gem. Plaets sal laten springen. Den Mareschal d’Humieres heeft diergelijcke dreygementen aen die van Nienove laten doen. De Franssen hebben ordre gegeven, om op alle onse Partyen, die zy sullen ontmoeten, Vuur te geven. De Dragonders van Salcedo tot Aeth hebben eenige Fransse Officiers en Soldaten geattrappeert, en goede buyt bekomen. Daer is een Regiment Ruyters van hier na Charleroy gesonden. <section end="s13"/> <section begin="s14"/>{{gap}}’s Gravenhage den 28 October. Wegens de Vergaderinge van de Heeren Staten van Hollant en West-Vrieslant is als noch niet veranderlijckx te berichten. Sijn Keyserl. Majesteyt heeft soo wel aen haer Hoog Mog: als aen sijn Hoogheyt den Heere Prince van Orange by Missive het ontset van Weenen, als ’t doenmaels verkregen en noch gevolgde succes der Christen-Wapenen tegens die van de Turcken, bekent gemaeckt, lauderende daer by seer de Officien, die haer Hoog Mog: ten besten van de gemeene saecke adhiberen, en dat deselve ten dien eynde bereyts 8000 Man, tot voldoeninge harer Traktaten, in de Spaensse Nederlanden hebben gesonden, hopende dat deselve daer in verder sullen continueren. <section end="s14"/> <section begin="s15"/>{{gap}}Amsterdam den 29 October. Schipper Floris Luytjes, komende met sijn Schip uyt de Oost-Zee van Parnou, is op gisteren alhier gearriveert; hy rapporteert ’s Landts Vloot gesien te hebben by Schagen, 20 Seylen sterck, den Heer Admirael Willem Bastiaensz. voor uyt zeylende met een favorabele Windt, en cours stellende na Gottenburg. Gemelde Schipper segt voorts, dat op Lezouw heeft sien sitten een Hollantse Fluyt, die men verstaet een Ballast-Schip te zijn: hy had oock op het selve Rif sien sitten een Schip, waer aen noch witte Vleugels gebleven waren, soo dat men wil, dat het selve wel een Frans Oorlogh-schip mocht geweest zijn, doch sulcks werdt niet gecrediteert. Van het Engels Schip de Henrietta Maria werdt geschreven, dat het selve by Napels verbrandt is. Van de Muscovisse Vloot is sedert laetst noch een Schip binnen gekomen, soo dat nu maer 3 Schepen mancqueren, als de Boer, de St. Jores en de Bonte Koe. <section end="s15"/> <section begin="s16"/>{{gap}}Amsterdam den 29 Octob. het Retour-schip ’t Huys te Stryen is mede behouden binnen gekomen. Tot Genoua is aengekomen ’t Schip de Marta, Schipper Joost Gillesz. ’t Scheepje de Koopman van Enchuysen, komende van Curassou, en horende tot Enchuysen, is in de Maze binnen gelopen, zijnde aen sijn Ronthout beschadigt. Noch is elders een Lorrendrayer gearriveert, welck tyding brengt, dat de Spaensse Vloot na Nova Spangien tot Vera Cruys was aengekomen: Oock was hy by den bekenden Zee-Rover, genaemt van Hoorn, geweest, welcke 4 Schepen en 2 Branders by sig hadde. Tot Havre de Grace is gearriveert een Schip, genaemt de Triton, ’t welk op de hoogte van 48 Graden by onse 5 laetst gearriveerde Retourschepen had geweest, waer uyt soude hebben verstaen, dat het Frans Schip de Son tot Bantam was blyven leggen. Men heeft hier eenig gerucht gehad, als of de Engelsse Mamora hadden ingenomen; doch also de Engelsse Brieven melden, dat de Engelsse Vloot tot Tanger gearriveert is, en hier van niet weten, wert ’t selve niet aengenomen. <section end="s16"/> <section begin="s17"/>{{gap}}Burgermeesteren en Regeerders tot Oost- en West-Zaendam notificeren, dat op haer aenstaende Jaer-Marckt, die staet gehouden te werden den 14 November, niet sullen getollereert werden eenige Comedianten, Koordedanssers, Vertoningen, Quacksalvers, &c. <section end="s17"/> <section begin="s18"/>{{gap}} {{gap}}Also binnen Zutphen overleden is eenen Willem Claesz., geboortig, soo men bericht wert, tot Aurick, in Oost-Vrieslandt, en sig tot Zutphen voorn. lange Jaren geneert hebbende met het opmaken, droogen en verkopen van Beeste-Hair, sonder dat aldaer iemant is, die na den Bloede sig desselfs Nalatenschap kan aenmatigen; soo wert versocht alle die gene, die na Rechten vermeynen naeste Erfgenamen van hem te zijn, sig ten spoedigsten aen de Secretarye aldaer met behoorlijke Arrestatien en suffisante Documenten te willen vervoegen. <section end="s18"/> <section begin="s19"/>{{gap}}Tot Rotterdam, by Pieter Tonneman, Papierverkoper, wert uytgegeven: De verbetering der Gedachten, omtrent Waerheyt en Valsheyt; of nieuwe Logica, om alles wel te begrijpen, te oordeelen, en t’onthouden: door Doctor Petrus à Balen. In 8. <section end="s19"/> <section begin="s20"/>{{gap}}Op den 27 October is tot Haerlem verloren een Obligatie, ten laste van den Lande van Hollant en West-Vrieslant, ten Comptoire van de Heer Mr. Salomon van Echten, Ontfanger over Haerlem, staende in blanco, in dato den 20 Augusti 1674, No. 3., Fo. 1623, ter Somme van 821 Gl: 7 st., zijnde van de Capitale Leening: Die deselve gevonden heeft, geliefese te behandigen aen de Beurs-Knegt tot Amsterdam, of tot Haerlem by de Weduwe van Abrah. Serengiers, in de groote Hout-straet, by ’t Verwulft, sal een Vereering genieten. <section end="s20"/> <section begin="s21"/>{{gap}}Werdt bekent gemaeckt, dat met het begin van November maer een Kaegh van Leyden op Amsterdam, als oock van Amsterdam op Leyden, ’s morgens ten 9 uren sal afvaren, sullende daer in tot den laetsten February werden gecontinueert. <section end="s21"/> <section begin="s22"/>{{lijn}} {{c|{{larger|Gedruckt tot Haerlem, by {{sp|ABRAHAM CASTELEY}}N, Stads-Drucker, op de Marckt, in de Blye Druck. Den 30 October, 1683.}}}} <section end="s22"/><noinclude></noinclude> jg4yyh50gon5ldx561a08zv3dw631s4 219310 219309 2026-03-31T19:35:00Z Vincent Steenberg 280 typo 219310 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude><section begin="s1"/>en veel Ongarise Ossen; boven dien soude den selven Generael Wachtmr. noch een schoone Turckse Zabel bekomen hebben. <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{gap}}Leypzich den 19 Octob. Onsen Ceurvorst sal sig, na men meent, nu al tot Potzdam by den Ceurvorst van Brandenburg bevinden, van der selver Abouchement wert seer verscheyden gesproken, en oordeelen eenige, dat het over de Holsteynsse saecken sal wesen, doch andere, wegens de tegenwoordige conjuncture van tijt. Den Vorst van Anhalt, by sig hebbende een Suite van 100 Paerden, en 3 Kameelen, nevens eenige gevangene Turcken, welcke aen hem door den Keyser zijn vereert, is over Dessau te rug na sijn Ceurvorstel: Doorl: van Brandenburg vertrocken: desselfs Gemalinne is met den Prince van Nassauw, Erf-Stadhouder van Vrieslandt, in der haest na Dietz, aen de Laen, vertrocken, alsoo haer Suster, en de oude Vorstinne van Nassauw, nevens haer Dochter, aen de Kinder pokjes aldaer sieck leggen; zy werden echter binnen 4 Weken weder tot Dessau verwacht, als wanneer het Byleger van hooggem. Prince van Nassau, Erf-Stadhouder van Vrieslant, met de Princesse van Anhald sal gehouden werden. <section end="s2"/> <section begin="s3"/>{{gap}}Coppenhage den 19 October. De Fransse Oorlogs-Vloot gingh heden voor 8 dagen onder zeyl; haer Commandeur, voerende de vlagge, gaf negen schooten, en wierdt door onsen Admirael Generael met 9 schooten weder beantwoordt. Gisteren arriveerde alhier den Heer Generael Guldenleeuw. <section end="s3"/> <section begin="s4"/>{{gap}}Coppenhage den 19 October. Onse Vloot wert vast opgeleyt, behalvens eenige kleyne Scheepjes, welcke noch in Zee sullen kruyssen, om te beletten, dat ’er geen Transport van Volck geschiedt. Uyt Vranckrijck werden groote Remisen verwacht. Onse wervingen buyten ’s Landts, en voornamentlijck in Pruyssen, Coerlant, en op andere Plaetsen, gaen noch sterck voort, gevende verscheyde Ceur-Brandenburghse Capiteynen haer Volck aen de onse over. <section end="s4"/> <section begin="s5"/>{{gap}}Regensburg den 21 October. De Deputatie van wegens ’t Rijck aen den Heer Grave van Windisgratz is noch niet geschiet, alsoo de Ceurvorstel. Gedeputeerden niet eer daer toe willen resolveren, voor dat sy bescheyt dien aengaende van haer Principalen hebben. Ondertusschen blyven deselve echter noch de voortsetting van de onafgedane Quæstie quomodo & quamdiu? in puncto Armistitii, recommanderen. <section end="s5"/> <section begin="s6"/>{{gap}}Ceulen den 26 October. Zedert het vertreck van de Gedeputeerden deser Stadt na ’t K. Hof, is het hier geheel stil geweest. Den Heer Bosch, Ceur-Brandenburgsen Gesant, en den Baron Godens, bevinden sigh alhier. <section end="s6"/> <section begin="s7"/>{{gap}}Hamburg den 26 October. De Matrosen, die in Holsteyn geworven zijn, werden tot Coppenhage geëmbarqueert, om na Kiel en soo verder nae Altena gevoert te werden. De Sweden werven in Pruyssen en Coerlant seer sterck. <section end="s7"/> <section begin="s8"/>{{c|{{larger|{{sp|VRANCKRYC|0.5em}}K.}}}} <section end="s8"/> <section begin="s9"/>{{gap}}Parijs den 26 October. Men verwacht Monsr. du Quêne hier in ’t kort ten Hove, om wegens de saecken van Algiers een pertinent Verhael aen den Coning te geven. De Spaenssen doen na de kant van Catalonien veel Volckx komen, en zijn onlangs 800 van hare Ruyters door Puicerda gepasseert, ’t welck al eenige alarm aen onse Guarnisoenen tot Mont-Louis en Prat heeft gegeven. Men gelooft, dat de Staten van Languedocq voor dit Jaer 2 Millioenen en 300000 Ronden tot een Don Gratuit aen den Coningh sullen geven, behalven noch iets voor d’onkosten van ’t Koninglijck Canael, en de communicatie, die men van ’t ged. Canael tot aen de Rivier de Aude maeckt. Men wil oock, dat den President Riquet met Monsr. de Saignelay wegens ’ ged. Canael en de Haven van Cette handelt, en dat de laetste de eerste sal rembourseren; men hoopt, dat dan de Wercken aen ’t ged. Canael beter sullen gaen, also daer alles nu by na begint omver te vallen, en ’t Canael als sig selfs te stoppen. Van Toulouse heeft men veel Salpeter na Rochefort gebracht, om Buskruyt voor de Zee-Vloot daer van te maken. Monsr. Pelletier heeft aen den Coningh een exacte staet van de saecken, soo als Monsr. Colbert die met sijn doodt gelaten heeft, gegeven, en segt men, dat daer uyt bevonden is, dat aen ’t een en ’t ander wel 110 Miilioenen schuldig is. Men spreekt, als of sijn Majesteyt een Voyagie na Vlaenderen sal doen, maer onseker. <section end="s9"/> <section begin="s10"/>{{c|{{larger|{{sp|NEDERLANDE|0.5em}}N.}}}} <section end="s10"/> <section begin="s11"/>{{gap}}Gent den 27 October. Voorleden Sondag, ten 4 uren, wierden de Poorten alhier gesloten, om een Escorte na Audenaerde te doen. Den Mareschal d’Humieres leyt noch tot Lessines; hy heeft van Doornick de rest van d’Artillery, Pontons, Munitie, en andere Oorloghs-Instrumenten, nae sijn Leger tot Lessines ontboden. Den Prince van Vaudemont, hebbende in Bergen in Henegouwen en Aeth eenige Cavallery en Dragonders geleyt, is voorleden Saturdag weder tot Brussel aengekomen. Den Franssen Intendant tot Maubeuge heeft alle de roode Wijnen voor de Nederlandtse Kooplieden gearresteert. <section end="s11"/> <section begin="s12"/>{{gap}}Brussel den 27 October. Na de wederkomst van den Heer de Tilladet, die den Koningh van Vranckrijck na Engelandt gesonden heeft, wert seer verlanght, alsoo men alsdan hoopt te vernemen, wat uytslag de tegenwoordige Franse Proceduren in dese Landen sullen hebben. Ondertusschen betonen de Franssen genoeghsaem in alle hare Actien, dat sy weynigh genegentheyt tot Oorlog hebben, maer dat sy ons alleen door hare Extorsien soecken te bederven. D’Onse van Luxemburg hebben de Casteeltjes van Bertrange en Cantery, en de Franssen die van Remich en Wasserbillich, laten springen. Men is noyt soo besig ten Hove wegens de saeken van de Militie geweest als tegenwoordig. Onse Troupen vermeerderen dagelijcks. De remontering van de Cavallery advanceert oock ongemeen, en heeft sijn Excellentie den Heer Marquis de Grana aen een gedeelte van deselve nieuwe Klederen laten uytdeelen. De Hollantse Cavallerye en Infanterye onthout sig noch tot Hombeecq by Mechelen, houdende de Officiers een goede Krijgs-discipline onder deselve. De Franssen onthouden sig mede tot Lessines, alschoon eergisteren het gerucht liep, dat den Mareschal d’Humieres ordre gekregen had, om sigh in de geconquesteerde Landen te retireren. Niet-tegenstaende ged. Mareschal aen de Fransse Onderdanen seer scherp verboden heeft, om aen onse Intendanten niets te betalen, soo laten deselve echter niet na, om Geldt te brengen. De Formulieren van de Passepoorten zijn reeds onder de Pers. De Franssen hebben tot Maubeuge de Wijnen van een seecker Koopman deser Stadt, nae dat sy eerst de Rechten van ’t uytgaen daer van hadden doen betalen, geconfisqueert. De Franssen en Switsers beginnnen seer te verlopen, zijnde van de morgen noch 19 op een mael hier gekomen. De drie Burgers, die hier van Antwerpen zijn gevangen gebracht, om dat sy Autheurs van ’t laetste Tumult aldaer waren, hebben op Maendag in den Raedt van Brabant haer Sententie ontfangen, zijnde een gecondemneert, om onthooft, een andere om opgehangen, en de derde om uytgebannen te werden, met Confiscatie van alle hunne Goederen; in gevolge van dien wierdt op gisteren het Schavot en de Galg opgericht, en was ’er oock al veel Volck op de been, om haer te sien executeren; doch sijn Excellentie, door de Magistraet van Antwerpen seer sterck daer toe aengesocht zijnde, heeft haer het Leven geschoncken. <section end="s12"/> <section begin="s13"/>{{gap}}Brussel den 27 October. Monsr. de Montal heeft die van Halle laten sommeeren, om de rest van haer opgeleyde Contributien te komen betalen, of dat hy, by faute van dien, gem. Plaets sal laten springen. Den Mareschal d’Humieres heeft diergelijcke dreygementen aen die van Nienove laten doen. De Franssen hebben ordre gegeven, om op alle onse Partyen, die zy sullen ontmoeten, Vuur te geven. De Dragonders van Salcedo tot Aeth hebben eenige Fransse Officiers en Soldaten geattrappeert, en goede buyt bekomen. Daer is een Regiment Ruyters van hier na Charleroy gesonden. <section end="s13"/> <section begin="s14"/>{{gap}}’s Gravenhage den 28 October. Wegens de Vergaderinge van de Heeren Staten van Hollant en West-Vrieslant is als noch niet veranderlijckx te berichten. Sijn Keyserl. Majesteyt heeft soo wel aen haer Hoog Mog: als aen sijn Hoogheyt den Heere Prince van Orange by Missive het ontset van Weenen, als ’t doenmaels verkregen en noch gevolgde succes der Christen-Wapenen tegens die van de Turcken, bekent gemaeckt, lauderende daer by seer de Officien, die haer Hoog Mog: ten besten van de gemeene saecke adhiberen, en dat deselve ten dien eynde bereyts 8000 Man, tot voldoeninge harer Traktaten, in de Spaensse Nederlanden hebben gesonden, hopende dat deselve daer in verder sullen continueren. <section end="s14"/> <section begin="s15"/>{{gap}}Amsterdam den 29 October. Schipper Floris Luytjes, komende met sijn Schip uyt de Oost-Zee van Parnou, is op gisteren alhier gearriveert; hy rapporteert ’s Landts Vloot gesien te hebben by Schagen, 20 Seylen sterck, den Heer Admirael Willem Bastiaensz. voor uyt zeylende met een favorabele Windt, en cours stellende na Gottenburg. Gemelde Schipper segt voorts, dat op Lezouw heeft sien sitten een Hollantse Fluyt, die men verstaet een Ballast-Schip te zijn: hy had oock op het selve Rif sien sitten een Schip, waer aen noch witte Vleugels gebleven waren, soo dat men wil, dat het selve wel een Frans Oorlogh-schip mocht geweest zijn, doch sulcks werdt niet gecrediteert. Van het Engels Schip de Henrietta Maria werdt geschreven, dat het selve by Napels verbrandt is. Van de Muscovisse Vloot is sedert laetst noch een Schip binnen gekomen, soo dat nu maer 3 Schepen mancqueren, als de Boer, de St. Jores en de Bonte Koe. <section end="s15"/> <section begin="s16"/>{{gap}}Amsterdam den 29 Octob. het Retour-schip ’t Huys te Stryen is mede behouden binnen gekomen. Tot Genoua is aengekomen ’t Schip de Marta, Schipper Joost Gillesz. ’t Scheepje de Koopman van Enchuysen, komende van Curassou, en horende tot Enchuysen, is in de Maze binnen gelopen, zijnde aen sijn Ronthout beschadigt. Noch is elders een Lorrendrayer gearriveert, welck tyding brengt, dat de Spaensse Vloot na Nova Spangien tot Vera Cruys was aengekomen: Oock was hy by den bekenden Zee-Rover, genaemt van Hoorn, geweest, welcke 4 Schepen en 2 Branders by sig hadde. Tot Havre de Grace is gearriveert een Schip, genaemt de Triton, ’t welk op de hoogte van 48 Graden by onse 5 laetst gearriveerde Retourschepen had geweest, waer uyt soude hebben verstaen, dat het Frans Schip de Son tot Bantam was blyven leggen. Men heeft hier eenig gerucht gehad, als of de Engelsse Mamora hadden ingenomen; doch also de Engelsse Brieven melden, dat de Engelsse Vloot tot Tanger gearriveert is, en hier van niet weten, wert ’t selve niet aengenomen. <section end="s16"/> <section begin="s17"/>{{gap}}Burgermeesteren en Regeerders tot Oost- en West-Zaendam notificeren, dat op haer aenstaende Jaer-Marckt, die staet gehouden te werden den 14 November, niet sullen getollereert werden eenige Comedianten, Koordedanssers, Vertoningen, Quacksalvers, &c. <section end="s17"/> <section begin="s18"/>{{gap}} {{gap}}Also binnen Zutphen overleden is eenen Willem Claesz., geboortig, soo men bericht wert, tot Aurick, in Oost-Vrieslandt, en sig tot Zutphen voorn. lange Jaren geneert hebbende met het opmaken, droogen en verkopen van Beeste-Hair, sonder dat aldaer iemant is, die na den Bloede sig desselfs Nalatenschap kan aenmatigen; soo wert versocht alle die gene, die na Rechten vermeynen naeste Erfgenamen van hem te zijn, sig ten spoedigsten aen de Secretarye aldaer met behoorlijke Arrestatien en suffisante Documenten te willen vervoegen. <section end="s18"/> <section begin="s19"/>{{gap}}Tot Rotterdam, by Pieter Tonneman, Papierverkoper, wert uytgegeven: De verbetering der Gedachten, omtrent Waerheyt en Valsheyt; of nieuwe Logica, om alles wel te begrijpen, te oordeelen, en t’onthouden: door Doctor Petrus à Balen. In 8. <section end="s19"/> <section begin="s20"/>{{gap}}Op den 27 October is tot Haerlem verloren een Obligatie, ten laste van den Lande van Hollant en West-Vrieslant, ten Comptoire van de Heer Mr. Salomon van Echten, Ontfanger over Haerlem, staende in blanco, in dato den 20 Augusti 1674, No. 3., Fo. 1623, ter Somme van 821 Gl: 7 st., zijnde van de Capitale Leening: Die deselve gevonden heeft, geliefese te behandigen aen de Beurs-Knegt tot Amsterdam, of tot Haerlem by de Weduwe van Abrah. Serengiers, in de groote Hout-straet, by ’t Verwulft, sal een Vereering genieten. <section end="s20"/> <section begin="s21"/>{{gap}}Werdt bekent gemaeckt, dat met het begin van November maer een Kaegh van Leyden op Amsterdam, als oock van Amsterdam op Leyden, ’s morgens ten 9 uren sal afvaren, sullende daer in tot den laetsten February werden gecontinueert. <section end="s21"/> <section begin="s22"/>{{lijn}} {{c|{{larger|Gedruckt tot Haerlem, by {{sp|ABRAHAM CASTELEY}}N, Stads-Drucker, op de Marckt, in de Blye Druck. Den 30 October, 1683.}}}} <section end="s22"/><noinclude></noinclude> 9cw99tt5t9rssonqmkciqkrta944qaz 104 85466 219280 2026-03-31T12:07:28Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219280 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Besceit> ::::''Omne judicium dedit filio,'' ::::Dit Latijn luidt also. Verg. 't Hgd. ''Bescheid'' in {{asc|GRIMM'S}} ''Wbch''.</ref><poem> {{sup|405}}Dat ic onsculdich moet vonden<ref>''Vonden'' evenals ''bescheit'' ook als rechtsterm in gebruik. K{{asc|IL}}. heeft ''vinden ende wijsen het oordeel'' d. i. ''invenire, exacte cognoscere et dicere sententiam''. Verg. {{asc|NOORDEWIER}} t. a. pl. bl. 408. ''Vonden'' voor ''gevonden'' is ons ''bevonden''.</ref> sijn. {{gap|6em}}_______ {{gap|5em}}{{sp|De jonghelinc}}. O Tervogant ende Apolijn, Hoe mach mijn suster, dat edel wijf, Ghehebben alsoe reine lijf, Dat si ghenen man en mint {{sup|410}}Noch in heydenesse ne genen en kint Die si woude hebben tot enen man? Bi minen god Tervogan, Si heeft emmer een edel natuere, Ofte si mint ene creatuere {{sup|415}}Heimelike, daer ic niet af en weet. Want si en es emmer niet bereet<ref>''Bereet'' d. i. ''bereid, gereed, beschikbaar''. {{asc|VERWIJS}} ''Bloeml. Gloss.'' De vertaling van vs. 416 en 417 luidt bij {{asc|SERRURE}}: »car elle ne sent de penchant pour aucun homme."</ref> Tot eneghe man die nu leeft. Ic waent, haer Mamet al ingheeft, Dat si heeft soe edele<ref>''Edele'' (verg. vs. 413) d. i. ''hemelsch''. V{{asc|AN WIJN}} ''Letter- en Geschiedk. Aantt. op de Rymkronyk van Jan van Heelu'' (ed. {{asc|JONCKBLOET}} en {{asc|KROON}}) bl. 69. »Edelre. Dit was de titel dien men ten dezen tijde aan de grootste vorsten gaf", dus de hoogste titel.</ref> aert. {{sup|420}} Dit es mijnder liever suster bogaert : Hier plecht<ref>''Plecht'' d. i. ''pleegt'' van ''pleghen'' (of ''plien''), ''plach, plaghen, gheploghen'' (of ''gheploen''). De verkorte vorm ''plecht'' is analoog met ''et'' (voor ''eet''); ''sprect'' (voor ''spreect''); ''brect'' (voor ''breect''), en in de gebied. wijs, zooals bekend is, zeer gewoon.</ref> haer wandelinghe te sijn. Bi minen god Apolijn, Ic wilder mi oec in vermeiden<ref>''Vermeiden (hem)'' d. i. ''(zich) verlustigen, (zich) vermeien''. Het simplex ''meien (hem)'' werd in gelijken zin gebezigd; ''meyevaren'' en ''varen meyen'' beteekent ''zich gaan verlustigen''. Verg. {{asc|DE JAGER}} ''Verscheidenheden'' bl. 238.</ref> gaen, </poem><noinclude></noinclude> 3yhmeddfvkz1hk8jks3qgdodhw2vanx 104 85467 219281 2026-03-31T12:17:40Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219281 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> Want die vaec comt mi aen<ref>''Comt mi aen'' d. i. ''overvalt me. Aencomen'' met eene zaak als onderwerp en met den derden nval des persoons geeft te kennen overkomen, somtijds in goede, doch meest in ongunstige opvatting. ''Mnl. Wb.''</ref>: {{sup|425}}Ic wil hier slapen ende nemen rast<ref>''Rast'' d. i. ''rust''.</ref>. {{gap|6em}}_______ {{gap|2em}}{{sp|De jonghe vrouwe Damiet}}. Ay mi, ay mi, hoe groten last Dragic al stille int herte binnen ! Ic ben bevaen<ref>''Bevaen'' d. i. ''bevangen'' van ''bevaen'', dat in het Mnl. in gunstigen en in ongunstigen zin werd gebezigd, en dan met het voorz. ''met'' of ''in. Bevaen met hongre'' b. v. en ''in nide bevaen''.</ref> met sterker minnen, Die ic heimelije in mijn herte draghe. {{sup|430}}O Apolijn, ic u dat claghe Dat mijn herte enen man soe mint, Nochtan dat sijs niet en kint Sijn gheboerte noch sijn gheslacht. Maer het doet der minnen cracht, {{sup|435}}Si heeft mi vast in haren bant. Ay, doene<ref>''Doene'' d. i. ''doe en, toen hem''. In vs. 438 lees ik met {{asc|DE VRIES}} voor ''ende gaffen : hi gaffen''.</ref> mijn vader vant Ende bracht mi den jonghelinc Ende gaffen mi als vondelinc, Dat ic soude sijn suster ende moeder : {{sup|440}}Hi waent dat hi es mijn broeder, Maer hi en bestaet mi twint. Nochtan hebbickenne ghemint Boven alle creatueren, Want hi es edel van natueren {{sup|445}}Ende oec van enen hoghen moede<ref>''Hoghen moede'' d. i. ''homoet, fierheid'' in goeden zin. ''M. Lp. Gloss.''</ref>; Hi es coenlijc<ref>''Coenlijc'' lees ''kenlijc'', zie ''L. Sp. Gloss.'' in voce.</ref> van edelen bloede, Al was hi te vondelinghe gheleit; Mijn herte mi van binnen seit Dat hi es hoghe gheboren. {{sup|450}}O Esmoreit uutvercoren, Edel ende vroem<ref>''Vroem'' d. i. ''dapper. M. Lp. IV'' vs. 1475 : Hi was starc ende ''vroom'' ter hant.</ref>, scone wigant, </poem><noinclude></noinclude> qzva9cbdn1kfpflsbhhw9uupuh3x985 219282 219281 2026-03-31T12:22:57Z Havang(nl) 4330 219282 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> Want die vaec comt mi aen<ref>''Comt mi aen'' d. i. ''overvalt me. Aencomen'' met eene zaak als onderwerp en met den derden nval des persoons geeft te kennen overkomen, somtijds in goede, doch meest in ongunstige opvatting. ''Mnl. Wb.''</ref>: {{sup|425}}Ic wil hier slapen ende nemen rast<ref>''Rast'' d. i. ''rust''.</ref>. {{gap|6em}}_______ {{gap|2em}}{{sp|De jonghe vrouwe Damiet}}. Ay mi, ay mi, hoe groten last Dragic al stille int herte binnen ! Ic ben bevaen<ref>''Bevaen'' d. i. ''bevangen'' van ''bevaen'', dat in het Mnl. in gunstigen en in ongunstigen zin werd gebezigd, en dan met het voorz. ''met'' of ''in. Bevaen met hongre'' b. v. en ''in nide bevaen''.</ref> met sterker minnen, Die ic heimelije in mijn herte draghe. {{sup|430}}O Apolijn, ic u dat claghe Dat mijn herte enen man soe mint, Nochtan dat sijs niet en kint Sijn gheboerte noch sijn gheslacht. Maer het doet der minnen cracht, {{sup|435}}Si heeft mi vast in haren bant. Ay, doene<ref>''Doene'' d. i. ''doe en, toen hem''. In vs. 438 lees ik met {{asc|DE VRIES}} voor ''ende gaffen : hi gaffen''.</ref> mijn vader vant Ende bracht mi den jonghelinc Ende gaffen mi als vondelinc, Dat ic soude sijn suster ende moeder : {{sup|440}}Hi waent dat hi es mijn broeder, Maer hi en bestaet mi twint. Nochtan hebbickenne ghemint Boven alle creatueren, Want hi es edel van natueren {{sup|445}}Ende oec van enen hoghen moede<ref>''Hoghen moede'' d. i. ''homoet, fierheid'' in goeden zin. ''M. Lp. Gloss.''</ref>; Hi es coenlijc<ref>''Coenlijc'' lees ''kenlijc'', zie ''L. Sp. Gloss.'' in voce.</ref> van edelen bloede, Al was hi te vondelinghe gheleit; Mijn herte mi van binnen seit Dat hi es hoghe gheboren. {{sup|450}}O Esmoreit uutvercoren, Edel ende vroem<ref name=Vroom>''Vroem'' d. i. ''dapper. M. Lp. IV'' vs. 1475 : Hi was starc ende ''vroom'' ter hant.</ref>, scone wigant, </poem><noinclude></noinclude> o848dhql3e9o04v2lvwabee4ew5z5mf 104 85468 219283 2026-03-31T12:34:13Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219283 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Vroom>''Vromel'' en ''vromech'' geven hetzelfde te kennen. ''Vromecheit'' is ''dapperheid'', ''vromelike'' bijw. ''dapperlijk''.</ref><poem> Doen u mijn lieve vader vant, Dies es leden bi ghetale<ref>''Dies''. Deze tweede nval hangt af van ''leden'' d. i. ''geleden'' en beteekent ''van dien tijd af'': {{asc|KAUSLER}} ''Denkmäler'' enz . III bl. 210 vs. 196.<br>''Bi ghetale'' d. i. ''der Zahl nach'', volgens {{asc|HOFFMANN}} ''Hor. Belg.'' III bl. 128 en V bl. 112, dus ongeveer ons ''ten getale van. Floris'' vs. 615: ::::Van silvere hondert ''bi ghetale''.</ref> Achtien jaer, dat weet ic wale, {{sup|455}} Hebdi gheweest mijn minnekijn<ref>''Minnekijn'' d. i. ''liefje''. {{asc|CLIGNETT}} en {{asc|STEENWINKEL}} hebben er bl. 114 vlgg. van hun ''Aantt. op'' {{asc|MAERL.}} ''Spieghel Historiael'' een en ander over gegeven. »''Minne'' wordt bij onze oude schrijvers genomen, om iemand, wien men liefde en genegenheid toedraagt, mede aan te spreken. Zoowel door eene vrouw tegen eenen man als door eenen man tegen eene vrouw." ''Minnekijn daarentegen'' — zegt {{asc|HUYD.}} ''Stoke'' II bl. 473 — is het meestal als Zij tot Hem sprak.</ref>. O uutvercoren deghen fijn<ref>''Fijn'' d. i. ''uitstekend''. »Tot grondbeteekenis had het woord die van ''voldoende'' aan de eischen zijner natuur, dus in zijne soort voortreffelijk." D{{asc|E VRIES}} ''L. Sp. Gloss.'' Vandaar dat in de middeleeuwen toen het geloof, ook het ongerijmdste, nog als ''algemeen'' gangbare munt in omloop was, ''fijn int ghelove'' zonder eenige hatelijke bijbeteekenis werd gebruikt, en eenvoudig ''oprecht, getrouw in den geloove'', wilde zeggen.</ref>, Ewelije blivic in dit verdriet, Want ic en wils u ghewaghen<ref>''Ghewaghen'' wordt met den tweeden nval geconstrueerd: ''des ghewaghen''.</ref> niet : Dadict, mijn vader name mi dlijf. {{gap|5em}}{{sp|De jonghelinc.}} {{sup|460}} O uutvercoren edel wijf, Ende benic dan een vondelinc ? Ic waende mijn here de coninc, Edel wijf, hadde ghesijn mijn vader Ende ghi mijn suster, dat wendic al gader, {{sup|465}} Ende beide<ref>''Ende beide'' nam. ''ende wi beide''.</ref> gheweest van enen bloede. Ay ! mi es nu alsoe wee<ref>''Wee'' d. i. ''droevig'', waartegenover staat ''wel'', zooals in de uitdrukking ''wel of wee hebben, Rijmb.'' vs. 27974: ::::Nochtan, hadden si ''wel of wee'', ::::Moesten si wiken in die stat. De constructie ''het wordt mij wee'' was de gewone : Rein. vs. 3218: ::::Ten eersten ''wart haer so wee'', ::::Dat enz. enz.</ref> te moede! </poem><noinclude></noinclude> 43ko8qyg43pbove09gt5sa1hqo6gex3 104 85469 219285 2026-03-31T15:03:59Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219285 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> Bi minen gode Tervogan, Ic ben wel die druefste man Die nie ter werelt lijf ontfine<ref>''Lijf ontfinc'' d. i. ''geboren werd'' van ''lijf (leven) ontfaen''.</ref>. {{sup|470}}Ay mi, benic dan een vondelinc, Op erde nie droever man en waert. Ic waende sijn van hogher aert, Maer mi dunct ic ben een vont. Nu biddic u, edel roede mont, {{sup|475}}Dat ghi mi al gader<ref>''Al gader'' d. i. ''geheel en al, ten volle, Floris'' vs. 2318: ::::Ic sal der waerheit lien ''al gader'', d. i. ''ten volle'' bekennen; ook: ''al te zamen, Rijmb.'' vs. 2779: ::::Sine broedre haettene ''alle ghader;'' ook volstrekt, stellig zooals boven vs. 464.</ref> segt Van inde toerde<ref>''Van inde toerde'' d. i. ''van het begin tot het einde. Oort'' beteekent primitief ''uiterste, rand, grens.'' Op eene bepaalde zaak toegepast kan het dus zoowel begin als einde te kennen geven, al naarmate men de zaak van dezen of van genen kant beschouwt. ''Van inde toorde'' of ''torde'' is derhalve eigenlijk ''van het eene einde tot het andere''. Over het woord heeft {{asc|DE VRIES}} ''N. Werken van de Maatschappij v. N. Letterk.'' VI bl. 161 vlgg. breedvoerig gehandeld.<br>''Al'' d. i. ''geheel''. Zie ''Mnl. Wb''.</ref> ende al ontdect, Hoe dat mi uw vader vant. {{gap|2em}}{{sp|De jonghe joncfrou Damiet}}. O Esmoreit, wel scoene wigant, Nu benic wel alsoe droeve als ghi. {{sup|480}}Ic en wijst niet dat ghi mi waert so bi<ref>''Bi'' d. i. ''nabij. L. Sp.'' II 5 vs. 123: ::::Ooc liep die niemare ::::Onder die Joden hier ende dare, ::::Dattie tijt ''bi'' ware, enz.</ref>, Doen ic sprac die droeve tale. O edel wigant, nu nemet wale: Het quam mi uut groter minnen vloet. {{gap|5em}}{{sp|De jonghelinc}}. O edel wijf, nu maect mi vroet<Ref name=Vroet>''Maect mi vroet'' d. i. ''zeg mij. Vroet maken'' verschilt van ons ''wijs maken'' hierin, dat het in gunstigen en in ongunstigen zin wordt gebruikt. ''In ongunstigen: [[Lippijn]]'' vs. 124: ::::En trouwen, soe en benic al niet blint ::::Al soudijs mi gherne maken vroet; hier beneden vs. 976:</ref>, </poem><noinclude></noinclude> kbleru6zwrrfjoph9cgnb906ohlcgxa 104 85470 219286 2026-03-31T15:17:14Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219286 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref follow=Vroet> ::::Ende ''maket'' minen vader vroet, ::::Dat (d. i. ''dat het'') mijn moeder hadde ghedaen? ''in gunstigen'': ''Carel'' vs. 459: :::Indien dat ghi mi ''maket vroet'', :::Wat nootsaken dat u doet :::Dat ghi hier comt te nacht, waar het, zooals ook vs. 478 en in de variant van vs. 496, ''certiorem facere'' beteekent.</ref><poem> {{sup|485}}Hoe die saken comen sijn. Ic plach te segghen „suster mijn", Maer dat moetic nu verkeren<ref>''Verkeren'' d. i. ''veranderen. Verkeren'' werd zoowel transitief als intransitief gebruikt. M{{asc|AERLANT}} zegt van het lot dat het »''verkeert'' telker uren." ''Wap. Mart.'' I vs. 143. Zie {{asc|CLARISSE}} ''Hem. d. Hem.'' bl. 201.</ref>. Enen anderen sanc moetic nu leren, Edel wijf, ende spreken u an {{sup|490}} Ghelijc enen vremden man. Nochtan soe moetic ewelijc bliven U vrient ende ghetrouwe<ref>''U vrient ende ghetrouwe. Vrient'' en ''ghetrouwe'' zijn beide bnwoorden; het eerste beteekent ''genegen'', zie b. v. {{asc|MAERLANT}} ''Spiegel Historiael'' (edd. {{asc|DE VRIES}} en {{asc|VERWIJS}}) P. I B. II 49 vs. 69 vlgg.: ::::Byas riet al openbare, ::::Dat niemen anderen so ''vrient'' ware, ::::Hine (of ''hij'') mochtene haten, alsi woude, ::::Lichte wat daventure doen soude ; ''ghetrouwe'', namelijk u, dus ''u boven allen wiven getrouw''.</ref> boven allen wiven, Die op der erden sijn gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren {{sup|495}}Ende segt mi waer ic vonden waert. {{gap|2em}}{{sp|De jonghe joncfrou Damiet.}} Och edel jonghelinc van hogher aert, Na dien dat<ref>''Na dien dat'' d. i. ''nadat''. De zin zal dus wezen: ''nu gij eenmaal wat hebt gehoord, omdat gij hebt geluisterd. Nadat'' en ''omdat'' geven zeer verwante begrippen te kennen, al moge ''postea'' niet altijd ''propterea'' wezen. Zoo is b. v. ''Beatr.'' vs. 893 ''na dat'' ongetwijfeld hetzelfde als ''omdat'', gelijk {{asc|JONCKBLOET}} in 't ''Gloss.'' het verklaart : ::::Houtse wel, ic saelt u lonen, ::::Dat ghijs u niet en selt becronen (''beklagen''), ''Na dat'' si u sijn ghelaten.</ref> ghi hebt ghehoert Soe willict u vertrecken voert, Waer dat u mijn vader vant : {{sup|500}}In sinen boegaert, scoene wigant, </poem><noinclude></noinclude> 7av574dcny00zouqu847xplp5cq08oj 106 85471 219288 2026-03-31T17:12:09Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219288 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=tijdschrift |Taal=nl |wikidata= |Titel=Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant |Ondertitel= |Deel= |Auteur= |Vertaler= |Redacteur= |Illustrator= |Stroming= |Jaar=1684 |Uitgever= |Plaats= |Druk= |OorspronkelijkeUitgave= |Key= |doe_wikidata= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |DBNL= |Bron=pdf |Afbeelding=1 |Voortgang=C |Delen= |Pagina's=<pagelist 1=1 /> |Opmerkingen=Zie [[:Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] |NestedInhoud= |Breedte= |Css= |Header= |Footer= }} krhpbpwj2xzpv7v84v6zgybahvrz3jb 104 85472 219289 2026-03-31T17:12:50Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 219289 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude><section begin="s1"/>{{gap}}Lintz den 16 Juny. Voorleden Sondag zijn hier twee Staffetten van den Heer Hertog van Lottharingen gearriveert, welcke aen sijn Keyserlijcke Majesteyt hebben bericht, dat de Keyserlijcke Hooft-Armee, hoewel men hem van veel meerder hadde verseeckert, nu alleen in 25000 Man bestont, en dat in tegendeel de Turcken, volgens het advys van de Kondschappers, met een Armee van 80000 Man tegens hem in de Marsch waren, met uytdruckelijcke verklaring, dat hy met een soo geringh aental Volcx tegens soo een groote vyandtlijcke Krijgs-Macht, sonder oogschijnlijck gevaer, niet konde aengaen en veel minder eenige Offensive Operatien ondernemen; te meer, also de Malcontenten, met hulp van 5000 Turcken en Tartaren, een Inval in Moravien dreygden te doen, en de Voor-Troupen daer van bereyts in het Gespanschap Zurach waren aengekomen. Ondertusschen heeft men van hier verscheyde Couriers afgesonden, als een aen den Ceurvorst van Saxen, een ander aen den Ceurvorst van Brandenburgh, en een derde aen den Opper- en Neder-Rijnse Creytz, om, soo men wil, aen die Vorsten mede voor te dragen, dat sijn Keyserlijcke Majesteyt gesint is den Stilstant van Wapenen, gelijck als Vranckrijck die eerst heeft voorgestelt, aen te nemen. Den Ceurvorst van Beyeren heeft aen de voornoemde Ceurvorsten mede eenige Gesanten gesonden, en haer ’t gevaer van ’t Rijck bekent gemaeckt. De 4 Compagnien van ’t Regiment van Beck, die hier te Lande zijn geinquartiert, hebben nu ordre bekomen, om na de Hooft-Armee in Ongaryen te vertrecken. De Wervingen der Recruten werden in alle Keyserlijcke Erflanden ernstig voortgeset. Op gisteren is sijn Keyserlijcke Majesteyt weder na Cammer en verder afgereyst. <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{gap}}Lintz den 17 Juny. Wegens de afwesentheyt van ’t Hof is van hier weynig te berichten. Uyt Poolen heeft men advys, dat sijn Konincklijcke Majesteyt met sijn gantsche Armee bereyts op de Grensen van Moldavien is gekomen, en dat den Vorst van dat Landt met sijn Aenhangh by hem is gearriveert, soo dat men hoopt in ’t korte iets van daer te sullen horen. Den Vorst Lubomirsky is met 3000 Man mede na Ongaryen in de Marsch: hy sal in Opper-Ongaryen blyven, en met het Corps onder den Generael Schults conjungeren. Den 12 deser heeft de Keyserlijcke Hooft-Armee by Gran gestaen, en wacht noch na de Regimenten, die uyt Silesien en Moravien in de Marsch zijn. Door dien de Keyserlijcke Armee sig in soo veel partyen moet verdeelen, sal deselve niet veel van belang konnen voornemen; doch de Turcken sullen mede geen overgroote Macht te Velde konnen brengen. Alschoon men geresolveert was, om Pest aen te tasten, soo vreest men echter, dat Vicegrad, ’t welck dicht aen den Donauw legt, die Rivier soude sluyten, invoegen men wel genootsaeckt sal zijn, om ’t selve eerst aen te tasten. Tot Gran werdt met alle macht aen de Brug gearbeyt. <section end="s2"/> <section begin="s3"/>{{gap}}Munchen den 16 Juny. De verovering van de Stad Luxemburg verset alhier en elders het voorgenomene Concept, en heeft men derhalven weynig verandering. Het Rendevous onser Volckeren blijft evenwel vast-gestelt. Sijn Ceurvorstel: Doorl: bevint sigh tot Starenberg, maer wert op heden alhier verwacht, als wanneer een geheyme Conferentie gehouden, en een vaste Resolutie genomen sal werden, hoe veel duysent Man dat men na Ongaryen sal senden; de gantsche Artillerye is noch alhier. <section end="s3"/> <section begin="s4"/>{{gap}}Regensburg den 19 Juny. Vermits het Ceur-Mentzise Directorium de ingebrachte Keyserlijcke Commissions-Decreten, waer over by de Gesanten al eenige urgeringen zijn gevallen, noch niet ter Dictature heeft willen brengen, werdt in alle de publijcke Deliberatien weynig gedaen, doch men meent, dat met de verandering der saecken, en dat Luxemburg reets in Fransse handen is, de affaires in ’t kort sullen veranderen. Sijn Keyserlijcke Majesteyt heeft weder een Commissions-Decreet ingegaen, met recommandatie aen de Standen des Rijckx, dat zy de Stad Ceulen, als oordeelende die niet buyten gevaer, van alles souden helpen voorsien. <section end="s4"/> <section begin="s5"/>{{gap}}Straetsburg den 19 Juny. De Brieven van Metz brengen mede, dat wel 4000 Man te Voet en 1000 Ruyters zijn gecommandeert, om na ’t Elsas te marcheren, maer dat die noch niet konden komen, om dat aen de Stadt Luxemburgh soo veel te repareren viel. De Franssen konnen sigh niet genoeg verwonderen over de groote Voorraet, welcke sy in die Plaets hebben gevonden. Den Bisschop van Straetsburgh en Prins Felix Egon van Mourbach laten hare Vruchten, Bagagie en Meubelen uyt het Elsas in veele Schepen nae Bon voeren, waer uyt sommige vreemde speculatien maecken. <section end="s5"/> <section begin="s6"/>{{gap}}Coppenhage den 20 Juny. Sijn Hooge Excell: Guldenleeuw is alhier onpasselijck aengekomen; des selfs Dochters en sijn Soon zijn mede aen de Maselen sieck; oock is eene daer van overleden, welke na Noorwegen is gevoert, om daer ter Aerde geset te werden. Alle de Volckeren uyt Zeelandt zijn na Holsteyn afgevoert, en bevint sig aldaer nu met de Manschap, die uyt Noorwegen is gekomen, een Armee van 30000 Man, doch wat daer mede voorgenomen sal werden, is onseker. Na men uyt Holsteyn advys heeft, is de Marsch onser Vockeren gecontramandeert, en de Monstering van de Armee tot den 11 July uytgestelt, soo dat men meent, dat men aen onse kant van dit Jaer voor geen Oorlog heeft te duchten, te meer, also men segt, dat onsen Coning in ’t kort hier weder sal zijn. Men blijft noch al spargeren, dat sijn Koningl: Majesteyt en den Ceurvorst van Brandenburg by den ander sullen komen. Onse Troupen in Holsteyn werden ondertusschen wijt uytgebreyt, om te beter te konnen subsisteren. <section end="s6"/> <section begin="s7"/>{{gap}}Hamburg den 23 Juny. Van Berlijn heeft men advys, dat daer wel alles tot de Marsch paraet was gemaeckt, dat het Regiment van den Ceur-Prins oock voor-by die Stadt nae Havelant was gemarcheert, en dat noch 2 andere Regimenten ordre hadden, om sigh by de Troupen die in ’t Landt van Meckelenburg lagen, te vervoegen, doch dat alles weder opgeschort was, soo dat’er goede hoop scheen, dat noch alles in der minne soude afloopen. Aldaer was een Gesant van den Ceurvorst van Beyeren gekomen, en nae sijn Ceurvorstel. Doorl. tot Potzdam vertrocken, welcke men seyde, dat in Commissie had, om uyt de naem van sijn Keyserlijke Majesteyt seer redelijcke Conditien aen den Ceurvorst van Brandenburgh voor te stellen. De Lunenburgse Gesanten, die sigh een Maent lang stil gehouden hadden, quamen nu weder ten Hove, en hadden genotificeert, dat haer Heeren en Meesters op Keyserl. ordre Besetting in Domitz hadden gelegt. <section end="s7"/> <section begin="s8"/>{{gap}}Hamburg den 23 Juny. Sijn Koninckl. Majesteyt van Denemarcken bevint sigh noch tot Itzehoe, en sal aldaer een tijdt langh blyven. Den 14 deser wierdt sijn Koninckl. Majesteyt van Sweden in Ooster-Gotlant verwacht, om aldaer de Monstering over2 Regimenten, welcke aldaer leggen, te doen. <section end="s8"/> <section begin="s9"/>{{gap}}Ceulen den 23 Juny. Den Vorst van Nieuburgh arriveerde op gisteren seer onverwacht tot Humig by de Stadt Gulick. Den Generalen Commissaris van de Franciscaner Monnicken in Italien heeft aen den Pausselijcken Nuntius tot Lintz 100000 Guldens, om in de Hof-Kamer te brengen, overgemaeckt, met belofte, dat in ’t kort noch meerder sal volgen. <section end="s9"/> <section begin="s10"/>{{c|{{larger|{{sp|NEDERLANDE}}N.}}}} <section end="s10"/> <section begin="s11"/>{{gap}}Leeuwaerden den 24 Juny. Sijn Furstel: Doorl: Prins Hendrick Casimier van Nassauw, Erf-Stadhouder en Capiteyn Generael van Vrieslandt, is den 21 deser van Hervorden, alwaer sigh des selfs Gemalinne met de Princesse van Anhalt bevinden, vertrocken, en op gisteren weder alhier in dese Provintie gekomen. <section end="s11"/> <section begin="s12"/>{{gap}}’s Gravenhage den 25 Juny. Na dat haer Hoog Mog. de Heeren Staten Generael gisteren een positive Resolutie genomen hadden, om den Treves aen te nemen, en daer van aen den Heer Grave d’Avaux, Extraordinaris Ambassadeur van Vranckrijck, door de Heeren van Werckendam, Blocklant, Dijckvelt, Bormannie, Kuyper en Bergius kennisse gegeven hadden, soo heeft deselve belooft, dat de Troupen, onder ’t Commando van den Mareschal de Schomberg staende, sullen af-marcheren, en daer op twee Expressen, d’een aen den Koning en den anderen aen desen Mareschal, afgesonden. Haer Ed. Groot Mog. de Heeren Staten van Hollandt en West-Vrieslant zijn heden desen voor-middag compleet vergadert geweest, en desen achter-middagh de Heeren Staten Generael, die dan morgen ochtent ten 8 uren wederom compleet staen te vergaderen, ende sullen ten 10 uren de Heeren Mininsters van de Geallieerden met de Heeren haer Hoog Mog. Gedeputeerden tot de Buytenlantse Saken in Conferentie treden. Ondertusschen zijn verscheyde Couriers van hier met dese Resolutie soo en daer het behoort afgesonden. De verzegelde Papieren zijn aen de Heeren Gedeputeerden van Amsterdam ontzegelt gerestitueert. <section end="s12"/> <section begin="s13"/>{{gap}}Amsterdam den 26 Juny. Van Hamburg is advys, dat den geapprehendeerden Burgermeester aldaer weder vry gelaten is, doch dat hy sijn dienst afgeleyt heeft, en reets een ander in sijn Plaets verkoren was; men meent, dat hy voor 50000 Rijckxds. heeft moeten Borg stellen, om geen andere dienst aen te nemen: De Lunenburgers hebben om dit doen eenige Hamburgse Effecten en Personen gearresteert, dan de Personen waren oock weder los gelaten. Tot Luyck is weder eenig Tumult geweest, en was aldaer seker Burgermeesters Huys aengetast, om den Burgermeester daer uyt te lichten, doch hy was niet gevonden. <section end="s13"/> <section begin="s14"/>{{gap}}Amsterdam den 26 Juny. De Schepen, van Smirna komende, staen van Mallaga met de eerste goede Windt weder de reyse aen te nemen. De 4 Schepen van de Spaensse Armade, die, volgens het schryven met de voorgaende Post uyt Spangien, uyt de Baey van Cadix waren geseylt, om iet te gaen visschen van haer gebleven Admirael, hebben ontmoet by ’t Naeu van de Straet 2 Hollantse Fluyten uyt Tessel met Masten, die door haer wierden genomen, en in Gibraltar zijn opgebracht, alsoo sy meenden, dat dese Fluyten nae Toulon souden gedestineert zijn: Item is oock door de Spaensse verovert een Frans Schip, met Suycker van Lissabon, en noch een ander van Bordeaux komende, gemonteert met 12 Stucken, willende nae Marsilien. Op gisteren liepen 2 Oorlog-schepen uyt Tessel in Zee, het eene om op de Oost-Indische Schepen te kruyssen, en het ander om te convoyeren na Bilboa, en met hem 2 Koopvaerdyschepen. De verdere Schepen, daer by-na gereet leggende, souden heden of morgen eerst monsteren of Admiraelschap maecken, om ten eersten te vertrecken. De Brieven van Lissabon maecken geen mentie van ’t blyven van een rijck geladen Schip. De geruchten van Cartegena werden oock niet gelooft. <section end="s14"/> <section begin="s15"/>{{gap}}De Regenten van ’t Huys-Arme Weeshuys tot Alckmaer sullen sekerlijck den 28 Juny, ’s morgens ten 9 uren, verkopen alle hare Lakenen, bestaende in verscheyde soorten van Breed-Lijsten, bereyde en onbereyde, sonder eenige van deselve te sullen ophouden. <section end="s15"/> <section begin="s16"/>{{gap}}De Liefhebbers van de Muzijck werden bekent gemaeckt, dat in de jonge Roelof-steeg, in ’t Muzijck-Stuck, tot Amsterdam, werden verkocht alle de Airs, om te speelen op de Viool, a 3, 4, 5 en 6 Partyen, van d’Operaes van Amadis, nagesien en verbetert van alle druck en andere Fouten, als oock vermeerdert met veele dingen; gelijck mede het Air-Boeck, om te singen; mitsgaders alle de Airs van de Violons van d’Operaes van de Triomphe d’Amour: oock werden noch verkocht 2 Guitaer-Boeken, ’t eene voor de gene, die wel konnen speelen, en ’t ander voor die ’t begeren te leeren, waer in de Fondamenten staen, en self de Woorden onder de Stucken, om te singen. <section end="s16"/> <section begin="s17"/>{{gap}}Tot Rotterdam by Pieter Tonneman, Papierverkoper, wert uytgegeven: de verbetering der Gedachten, omtrent waerheyt en valsheyt, of ware Logica; leerende de Redenen van andere t’ondersoeken, om haer sin te verstaen; waer in, behalven die van Wereltlijke Schrijvers, de voorname swarigheden over d’uytlegging der H. Schriftuur opgelost werden. Zijn oock te bekomen t’Amsterd. by J. Rieuwertsz. <section end="s17"/> <section begin="s18"/>{{gap}}Tot Gorinchem, by Adriaen van Cappel en Zacharias Smient, is gedruckt en wert uytgegeven het Testament in 18, met een groote Colonel Letter, op uytstekend wit Papier, en curieus gedruckt, zijnde seer beknopt, om in de Sack te steken; deselve zijn oock by haer gebonden in Segreyn, Spaens-leer en France-bant te bekomen, als mede alle Kerck-sorteringen, by haer gedruckt, voor een civile Prijs. <section end="s18"/> <section begin="s19"/>{{c|{{larger|Gedruckt tot Haerlem, by {{sp|ABRAHAM CASTELEY}}N, Stads-Drucker, op de Marckt, in de Blye Druck. Den 27 Juny, 1684.}}}} <section end="s19"/><noinclude></noinclude> sv5dez3pqkxcij8p8006pyhjgaqjkwt 0 85473 219290 2026-03-31T17:15:18Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219290 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Lintz den 16 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s1" tosection="s1"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] f31n473d8xqx8w2048662qwudsarcxf 0 85474 219291 2026-03-31T17:17:38Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219291 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Lintz den 17 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s2" tosection="s2"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] 90ahm72t2nz24t5hfn5yq4l4133ol5q 100 85475 219292 2026-03-31T17:30:14Z Vincent Steenberg 280 begin 219292 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Hongarije; tijdperken | afbeelding = Reconstruction drawing of the Governor's Palace at Aquincum when Hadrian once lived (Budapest) (37039835261).jpg | alt = reconstructie van het Romeinse gouvernementspaleis in Aquincum | beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Hongarije|geschiedenis van Hongarije]] naar tijdperk }} == 17e eeuw == ;Algemeen *Anoniem ([15 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt VVeenen den 22. dito|‘VVt VVeenen den 22. dito [= 22 mei 1619]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren'']. *Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1619/19 juni/VVt Prage, den 2. dito|‘VVt Prage, den 2. dito. [= 2 juni 1619]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c''. *Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/VVt Venetien den 17. April|‘VVt Venetien den 17. April’, alinea 5]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (4 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/4 augustus#art2|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. *Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/21 augustus/Wt Weenen den 5. dito|‘Wt Weenen den 5. dito. [= 5 augustus 1620]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/28 augustus/VVt Weenen den 12 dito|‘VVt Weenen den 12 dito. [= 12 augustus 1620]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/18 september/VVt Weenen den 2. dito|‘VVt Weenen den 2. dito. [= 2 september 1620]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt VVeenen den 4. dito|‘VVt VVeenen den 4. dito. [= 4 september 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt VVeenen den 26. dito|‘VVt VVeenen den 26. dito. [= 26 september 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Praghe den 29. September|‘VVt Praghe den 29. September’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Hongaarse opstanden, 1619-1626 *Anoniem (30 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 april#art5|‘Wt Weenen in Oosten-rijck. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7-8. *Anoniem ([ca. 29 mei] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 29 mei#art4al2|‘Wt Weenen 4. Mey 1620’, alinea 2-3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. *Anoniem (12 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 juni#art3|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. *Anoniem (14 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 augustus#art1al10|‘Tijdinghe wt weenen’, alinea 10]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al8|‘Met Brieuen wt weenen van v. Augusti’, alinea 8]], [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al10|10]] en [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al11|11]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. *Anoniem (26 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art1al3|‘Met Brieuen wt weenen van x. Augusti’, alinea 3-4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7. *Anoniem (23 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 september (1)#art1|‘VVt VVeenen den 26. Augusti 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art2|‘VVt Presburgh den 7. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5. *Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (2)#art3|‘VVt VVeenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. *Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (2)#art2|‘Tijdinghe vt Weenen vanden 10. Sept. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/Men heeft mede tijdinghe|‘Men heeft mede tijdinghe […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (1)#art1|‘Tijdinghe wt weenen in Oostenrijck’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (14 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 oktober (1)#art3al4|‘Wt Praghe’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-7. *Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/17 oktober/VVt Weenen den 1 October|‘VVt Weenen den 1 October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem ([ca. 23] oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 23 oktober#art1al6|‘Wt Weenen den 7. Octobris’, alinea 6-7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-7. *Anoniem (23 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 oktober (1)#art5|‘VVt Brussel 15, October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. *Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (2)#art1|‘Tijdinghe wt weenen in Oostenrijck xxviij. Oct. 1620’, alinea 2-3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Weenen den 11. dito|‘Wt Weenen den 11. dito. [= 11 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Weenen den 15. dito|‘Wt Weenen den 15. dito. [= 15 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1620/12 december/VVt VVeenen, den 22 November|‘VVt VVeenen, den 22 November’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 1#art1|‘Tydinghe vvt VVeenen van December, 1620’, alinea 3-5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;2-4. *Anoniem (25 januari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/25 januari/Wt Ips den 5. dito|‘Wt Ips den 5. dito. [= 5 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt VVeenen, den 9. dito|‘VVt VVeenen, den 9. dito. [= 9 januari 1621]’, alinea 2-3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/29 januari/VVt Prage, den 10. dito|‘VVt Prage, den 10. dito. [= 10 januari 1621]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Brin in Moravien den 26. December|‘Wt Brin in Moravien den 26. December’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Weenen den 9. Ianuarij|‘Wt Weenen den 9. Ianuarij’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Praghe den 13. dito|‘Wt Praghe den 13. dito. [= 13 januari 1621]’, alinea 6]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Weenen den 13. Ianuarij|‘Wt Weenen den 13. Ianuarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Weenen den 2. Februarij|‘Wt Weenen den 2. Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Weenen den 3. dito|‘Wt Weenen den 3. dito [= 3 februari 1621]’, alinea 2 en 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2]. *Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 februari/VVt VVeenen, den 7. dito|‘VVt VVeenen, den 7. dito. [= 7 februari 1621]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Weenen den 9. Februarij|‘Wt Weenen den 9. Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Weenen den 9. Februarij|‘Wt Weenen den 9. Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Weenen den 17. dito|‘Wt Weenen den 17. dito [= 17 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Weenen den 24. Februarij|‘Wt Weenen den 24. Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Praghe den 2. Martij|‘Wt Praghe den 2. Martij’ alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Weenen den 17. Martij|‘Wt Weenen den 17. Martij’, alinea 4-5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Hongaarse opstanden; vredesonderhandelingen in Bratislava *Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art2al4|‘Wt Weenen in Oostenrijck 18. Januarij 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art4al3|‘Wt Cracouw in Polen’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. ;Hongaarse opstanden; vrede met Gabriël Bethlen *Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art5|‘Wt den Legher van Duytslandt, met eenen Extraordinaris Courier ghearriveert den xxiij. Februarij 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. *Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art6|‘Wt Weenen in oostenrijck 5. Februarij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;7-8. *Anoniem ([10] april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/april#art1al5|‘Wt Weenen xj. Meert 1620’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. ;Hongaarse opstanden; diplomatieke missie naar Istanbul *Anoniem ([ca. 26 mei 1620]) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Extract wt sekere Missive geschreuen wt Constantinopelen#art1|‘Wt Constantinopelen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. ;Hongaarse opstanden; inname van Marchegg door het keizerlijke leger *Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (2)#art1al3|‘Tijdinghe wt weenen, van den 13. Mey 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. ;Hongaarse opstanden; strooptocht van de Kozakken, juni 1620 *Anoniem ([ca. 22 juli] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 22 juli#art1al2|‘Waerachtighe Tijdinghen wt Weenen den 29. Junio 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. ;Hongaarse opstanden; Franse ambassadeurs bezoeken Gabriël Bethlen *Anoniem (6 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/6 november#art3|‘Wt Weenen in Oostenrijck’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-8. ;Hongaarse opstanden; beleg van het kasteel van Bratislava *Anoniem (6 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/6 november#art3|‘Wt Weenen in Oostenrijck’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-8. ;Hongaarse opstanden; vredesonderhandelingen in Hainburg *Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Weenen den 3. dito|‘Wt Weenen den 3. dito. [= 3 maart 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Heylbrun den 10. Martij|‘Wt Heylbrun den 10. Martij’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (27 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/27 maart/Wt Breslauw den 1. Martij|‘Wt Breslauw den 1. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (27 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/27 maart/Wt Weenen den 10. Martij|‘Wt Weenen den 10. Martij’, alinea 2-4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Weenen den 17. Martij|‘Wt Weenen den 17. Martij’, alinea 3, 5 en 6]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/Wt VVeenen den 24. dito|‘Wt VVeenen den 24. dito. [= 24 maart 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/21 april/VVt VVeenen, den 7. April|‘VVt VVeenen, den 7. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &c./1621/26 april/VVt VVeenen, den 10. April|‘VVt VVeenen, den 10. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &c.'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt VVeenen den 21. April. 1621|‘VVt VVeenen den 21. April. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVt VVeenen den 28. April|‘VVt VVeenen den 28. April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/Door dien den Keyser|‘Door dien den Keyser gheen Perdoen voor alle de Geconfedereerde in Hongheren heeft willem vergunnen […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. ;Hongaarse opstanden; inval in Moravië, maart 1621 *Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Breslauw den 11. Martij|‘Wt Breslauw den 11. Martij’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Hongaarse opstanden; inname van Bratislava door het keizerlijke leger, 1621 *Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVt VVeenen den 28. April|‘VVt VVeenen den 28. April’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/Wt VVeenen den 6. Mey|‘Wt VVeenen den 6. Mey’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. *Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt VVeenen den 12. dito|‘VVt VVeenen den 12. dito. [= 12 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1]. ;Inval door de kozakken *Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art4al2|‘Wt Cracouw in Polen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. ;Hongaarse landdag, april 1620 *Anoniem (8 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/8 mei (1)#art1|‘Gheschreuen wt weenen den viij. April’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. ;Hongaarse landdag in Banská Bystrica, mei-juni 1620 *Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (1)#art1al3|‘Wt Weenen in Oostenrijck 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (2)#art1|‘Tijdinghe wt weenen, van den 13. Mey 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (12 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 juni#art3al2|‘Wt Weenen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-7. *Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art1al2|‘wt weenen in Oostenrijck. Met Tijdinghe van den lesten Mey 1620’, alinea 2-3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-6. *Anoniem (16 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 juli (1)#art1al4|‘wt weenen in Oostenrijck. Gheschreven den 12. Junij’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art2|‘Wt Nieuwensol vanden 12. Junij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4. *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art3al2|‘Wt Weenen 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art6al2|‘Wt Praghe 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;8. *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art3|‘Wt Duytslant van Nieuwsol 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art4|‘Wt Weenen van xxiiij. Junij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;6-8. *Anoniem (21 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 juli#art1al5|‘Wt Praghe. Gheschreven den xxix. Junij’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem ([ca. 22 juli] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 22 juli#art1al7|‘Waerachtighe Tijdinghen wt Weenen den 29. Junio 1620’, alinea 7-9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. *Anoniem (30 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 juli (1)#art1al5|‘Wt Weenen met brieven van 8. Julio 1620. van diuersche plaetsen’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. ;Tartaren in Turks Hongarije, ca. mei 1620 *Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art4al2|‘Wt Preslauw in der Slesien’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;8. ;Hongaarse landdag, juli 1620 *Anoniem (8 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/8 augustus#art1|‘Tijdinge wt Neuwensol alwaer den Hongherschen Landt-dach vergaert is, met Bethlehem Gabor. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (14 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 augustus#art1al9|‘Tijdinghe wt weenen’, alinea 9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-5. *Anoniem (18 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/18 augustus (1)#art2al2|‘Tijdinghe wt Niewensol van 18. ditto. [= 18 juli 1620]’, alinea 2-3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;5-6. *Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al6|‘Met Brieuen wt weenen van v. Augusti’, alinea 6]] en [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al9|9]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. *Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (2)#art2al7|‘Wt Praghe den 7. Augusti’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-7. *Anoniem (12 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 september#art1al5|‘Wt Weenen 20. Augusti’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. *Anoniem (23 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 september (2)#art2|‘VVt Nieuvvensol in Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;4-5. ;Verkiezing van Gabriël Bethlen tot koning van Hongarije, 20 augustus 1620 *Anoniem (12 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 september#art1al8|‘Wt Weenen 20. Augusti’, alinea 8]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-8. ;Hongaarse landdag, 5 (?) november 1620 *Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (2)#art1al4|‘Tijdinghe wt weenen in Oostenrijck xxviij. Oct. 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&nbsp;3-4. *Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Weenen den 15. dito|‘Wt Weenen den 15. dito. [= 15 november 1620]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;2]. ;Invallen door de Kozakken, februari 1621 *Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Weenen den 3. dito|‘Wt Weenen den 3. dito [= 3 februari 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&nbsp;1-2]. ;Kuruc, 1671-1711 *Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Weenen den 13 Augusti|‘Weenen den 13 Augusti’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&nbsp;1]. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]] dz17yb63lydlljgvm00jru5e0jv4sf7 0 85476 219294 2026-03-31T17:42:44Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219294 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Munchen den 16 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s3" tosection="s3"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] ghx1nw9gpcmr5d62ajb7izkqzpv10v8 14 85477 219296 2026-03-31T17:51:32Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219296 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant]] kq43wqonzlnai9dn5kmyqfjz4qcydur 0 85478 219297 2026-03-31T17:52:35Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219297 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Regensburg den 19 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s4" tosection="s4"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] hgfeclaukui8bye8r2fao20aw7lkpy8 0 85479 219299 2026-03-31T17:56:37Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219299 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Straetsburg den 19 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s5" tosection="s5"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] oot27f8z4d9kbpl4c7fm14o21s6m8z0 100 85480 219300 2026-03-31T18:22:08Z Vincent Steenberg 280 begin 219300 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van Japan | afbeelding = Map of Japan (Jotokuji Fukui).jpg | alt = laat 16e-eeuwse Byōbu met kaart van Japan | beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Japan|geschiedenis van Japan]] }} == Vorsten en leden van vorstenhuizen == ;Komatsu Akihito (1846-1903) *Anoniem (26 juli 1902) [[Het Vaderland/Jaargang 34/Nummer 174/Prins Komatsu|‘Prins Komatsu, […]’]], ''Het Vaderland'', Eerste Blad, [p.&nbsp;1]. ;Komei (1831-1867) *Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Batavia, den 30sten December|‘Batavia, den 30sten December [1846]’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&nbsp;1]. == Delen van Japan en prefecturen; afzonderlijk == ;Minami Torishima (Marcuseiland) *Anoniem (26 juli 1902) [[Het Vaderland/Jaargang 34/Nummer 174/Uit Tokio|‘Uit Tokio is een Japansch ambtenaar naar Marcuseiland vertrokken […]’]], ''Het Vaderland'', Eerste Blad, [p.&nbsp;1]. === Plaatsen; afzonderlijk === ;Sasebo *Anoniem (3 maart 1904) [[Haagsche Courant/1904/Nummer 6442/Japansche verliezen|‘Japansche verliezen’]], ''Haagsche Courant'', Tweede blad, [p.&nbsp;2]. ;Tokio (Edo) *Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Batavia, den 30sten December|‘Batavia, den 30sten December [1846]’, alinea 2]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&nbsp;1]. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]] 05xfd7zfiauqy587ikjjbqysuhud5ta 0 85481 219302 2026-03-31T18:24:01Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219302 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Coppenhage den 20 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s6" tosection="s6"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] qo6a435o79tytspyswflj1qyhite7ke 0 85482 219303 2026-03-31T18:25:38Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219303 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Hamburg den 23 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s7" tosection="s7"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] 55jxufqy5jrj5hu5ei0hznpl2fywgib 0 85483 219304 2026-03-31T18:26:35Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219304 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Hamburg den 23 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s8" tosection="s8"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] 84u3rn63l3okwpdi1spd8lq15a0er0q 0 85484 219306 2026-03-31T18:54:24Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219306 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Ceulen den 23 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s9" tosection="s9"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] kpba7fckds8508fyirkymm6x48r94do 0 85485 219308 2026-03-31T19:07:54Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219308 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Leeuwaerden den 24 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s11" tosection="s11"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] 9xr4u7z4ajz0ntun6b01b7sjruz3jaj 0 85486 219312 2026-03-31T19:37:07Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219312 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘’s Gravenhage den 25 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s12" tosection="s12"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] 1pguhyehsi71wn3ed2nvmubt5749t5m 219313 219312 2026-03-31T19:40:00Z Vincent Steenberg 280 Vincent Steenberg heeft de pagina [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/’s Gravenhage den 25 Juny]] hernoemd naar [[Opregte Haarlemsche Courant/1684/Dinsdageditie, nummer 26/’s Gravenhage den 25 Juny]] zonder een doorverwijzing achter te laten 219312 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘’s Gravenhage den 25 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s12" tosection="s12"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] 1pguhyehsi71wn3ed2nvmubt5749t5m 0 85487 219314 2026-03-31T20:02:01Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219314 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Amsterdam den 26 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s13" tosection="s13"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] rh01k5nzopfdr1ivethvm296c3llokl 104 85488 219332 2026-04-01T07:48:32Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219332 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" /></noinclude>{{dhr|2}} {{c|{{xx-larger|'''DE BEKERPLANTEN,'''}} {{smaller|DOOR}} {{Larger|C. A. J. A. OUDEMANS.}}}} {{dhr}}{{lijn|5em}}{{dhr}} Het is eene alom erkende, ja zelfs tot een spreekwoord geworden waarheid, dat personen, die verafgelegen landen bezocht of uitgestrekte reizen gemaakt hebben, in hunne verhalen niet altijd te vertrouwen zijn, althans aan veel waars dikwerf veel onwaars vastknoopen, of, wil men eene zachtere uitdrukking, datgene, wat zij werkelijk waarnamen, òf overdrijven, òf wel wijzigen, inkleeden of versieren, al naar gelang hunne verbeeldingskracht bij 't weergeven hunner indrukken in meerdere of mindere maté werkzaam is. Reeds aan {{sc|plinius}}, een der oudste geschiedschrijvers onzer jaartelling (geb. a°. 33, † a°. 79), werd ten laste gelegd, dat hij bij het zamenstellen zijner ''Historia naturalis'' niet altijd even behoedzaam te werk ging, en zich niet ontzag zijne dikwerf zoo voortreffelijke beschrijvingen nu en dan met fabelen af te wisselen. Ook de tijd, waarin wij leven, levert voorbeelden op van dusdanige dwalingen van den menschelijken geest (men denke slechts aan het verhaal van boombladen, die in sprinkhanen veranderden, door een bekend schrijver voorgedragen in zijn: ''Nederlandsch Oost-Indië; reizen, gedaan gedurende het tijdvak van'' 1852—1857). Wat vroeger zoo was, is dus nog zoo, en het is wel aan te nemen, dat het bekende fransche spreekwoord zijne toepassing altijd vinden zal. Het komt mij voor, dat aan de eerste berigten, die in der tijd tot<noinclude>{{rh|{{gap|2em}}1863.||19{{gap|2em}}}}</noinclude> 8pr93b8xix7h28igm9gf21xlogwvna5 104 85489 219333 2026-04-01T07:51:16Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219333 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|290|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>ons kwamen en van planten gewaagden, die bekers of urnen voortbragten, met een drinkbaar vocht gevuld, en voorzien van een deksel, 'twelk gedurende den regen zich openen en bij droog weder zich sluiten zou; bekers, die hun inhoud over de plant, welke hen droeg, zouden uitstorten, zoodra deze behoefte kreeg aan vocht, of dien zouden bewaren tot gerief van den een of anderen reiziger, die in oorspronkelijke bosschen of woestenijen vruchteloos en smachtend naar lafenis had rondgezien, geen beter lot beschoren was dan aan vele verhalen van {{Sc|plinius}} In vroeger, en aan de fabel van het in een sprinkhaan veranderende blad van den tegenwoordigen tijd — dat zij met schouderophalen aangehoord, en, althans door verstandigen, voor sprookjes werden gehouden. En te regt; want om gaafweg te gelooven wat hierboven werd neergeschreven, zou men allereerst de stelling moeten huldigen, dat de planten — althans die, waarvan gesproken werd — denk- en wilskracht bezaten, en zoo iets toch is, als geheel in strijd met al wat wij van de plantenwereld weten, bezwaarlijk aan te nemen. Toch is er in 't verhaal der bekerplanten iets waars, juist zooals er ook aan andere opgesmukte vertelsels veelal iets geloofwaardigs ten grondslag ligt. De volgende regels mogen er toe strekken om dat ware in een helder licht te stellen. Ook al houden wij alle sprookjes terug, waarmede men de geschiedenis der bekerplanten getracht heeft op te sieren, toch zal er zooveel belangrijks te zeggen overblijven, dat wij vrijelijk kunnen hopen, dat hetgeen thans volgen zal, de aandacht van de lezers van dit Album niet geheel onwaardig zal zijn. Men verstaat onder bekerplanten zoodanige gewassen, die met holle, op bekers, kannetjes of urnen gelijkende, en meestentijds met een waterachtig vocht gevulde werktuigen getooid zijn. In Europa komen zij niet voor, maar wel in de vier andere werelddeelen, alwaar zij nu eens in maagdelijke wouden, dan eens op bergruggen of droogen steengrond, dan weder in boschmoerassen worden aangetroffen. Niet tegenstaande den verren afstand en de ontoegankelijkheid harer oorspronkelijke groeiplaatsen; in spijt van de zorgen, die zoowel aan hare overbrenging als aan hare verdere opkweeking verbonden zijn, heeft men de bekerplanten toch naar ons werelddeel weten over te<noinclude></noinclude> awpf7gaqvihuwjh28wsr0ehs7ed7s3y 104 85490 219334 2026-04-01T07:55:30Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219334 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|291}}</noinclude>voeren. In wélonderhouden kruidtuinen, ook in Nederland, worden zij dan ook zelden gemist; en het is vooral in die inrigtingen, wier nuttigheid en waarde voor de wetenschap niet zelden te gering worden aangeslagen, dat men vele belangrijke bijzonderheden in 't leven dier gewassen heeft leeren kennen; bijzonderheden, die, uit den aard der zaak, voor den reizenden natuuronderzoeker verborgen moesten blijven, of, in andere gevallen, slechts onvolledig door hem konden worden toegelicht. De naam van bekerplanten, zeer goed gekozen om in 't algemeen die gewassen aan te duiden, welke urnen voortbrengen, is echter evenmin geschikt om ons eenig denkbeeld te geven van de verwantschap, waarin de soorten, tot die planten behoorend, jegens elkander staan, als van de verschillen, welke door eene onderlinge vergelijking dier soorten aan 't licht worden gebragt. Die naam kan dus als collectiefnaam beschouwd worden, en het is aan de aanwijzingen en bemoeijingen der beroemdste systeemkundigen toe te schrijven, dat wij tegenwoordig weten, dat men de bekerplanten — voor zoo verre die thans bekend zijn — in vier groepen of geslachten verdeelen kan, welke door de namen ''Nepenthes, Sarracenia, Cephalotus'' en ''Darlingtonia'' worden aangeduid. Het verdient opmerking, dat elk der vroeger genoemde vier werelddeelen zijne eigene soort van bekerplanten voortbrengt, en dat de vormen, eigen aan het eene werelddeel, behoudens een paar uitzonderingen, in het andere niet worden weergevonden. Zoo is ''Nepenthes'' bijna geheel van Aziatischen, ''Cephalotus'' uitsluitend van Australischen oorsprong, en zoo worden ''Sarracenia'' en ''Darlingtonia'' niet anders dan in Amerika aangetroffen. Op het eiland Madagascar, 't welk tot Afrika behoort, heeft men eene soort van ''Nepenthes'', en op Nieuw-Guinea, 't welk men tot Australië brengt, eene andere van hetzelfde geslacht gevonden. Met het oog echter op de betrekkelijke ligging van deze eilanden en die van den Oost-Indischen Archipel, laten deze feiten zich vrij voldoende verklaren, en houden zij op zoo bevreemdend te zijn als men oppervlakkig wel meenen zou. Wij zullen ieder der zoo even genoemde geslachten thans een weinig naauwkeuriger gadeslaan, en wenden ons dus het eerst tot het geslacht. {{nop}}<noinclude></noinclude> 49o4wft0lw174651t9h58n7cwucmi8i 104 85491 219335 2026-04-01T08:01:31Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219335 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|292|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>{{c|{{larger|NEPENTHES.}}}} Deze naam dagteekent van het jaar 1735, en werd door {{sc|linneaus}}, onder toevoeging van het woord destillatorta, gegeven aan eene of meer soorten van bekerplanten, die vóór of in zijn tijd van Madagascar, Ceylon en de Molukken naar Europa waren overgevoerd. Het woord destillatorta toont duidelijk genoeg aan, dat reeds {{sc|linneaus}} bekend was met het feit, dat de bekers der bekerplanten een zeker vocht bevatten, terwijl al verder uit die benaming kan worden opgemaakt, dat dezelfde geleerde den oorsprong van dat vocht in de plant zelve zocht en niet buiten haar. De naam Nepenthes, afgeleid van het Grieksche vijzev0ije, werd door {{sc|linneaus}} voor de bedoelde gewassen gekozen, omdat in zijn tijd het sprookje rondging, dat het vocht uit de bekers der bekerplanten — even als de door {{sc|homerus}} in zijne Odyssea onder denzelfden naam bedoelde, en, naar men vooronderstelt, uit Egypte afkomstige stof, — vrolijkmakende eigenschappen bezitten zou. Het geslacht Nepenthes is, in den waren zin des woords, tropisch. Zooals wij hier boven mededeelden, waren daarvan, ten tijde van {{sc|linneaus}}, reeds soorten uit Madagascar, Ceylon en de Molukken bekend. Latere onderzoekingen leerden, dat ook Java, Sumatra, Banka, Borneo, Celebes, Singapore, Bintang, Cochinchina en eindelijk ook Nieuw-Guinea soorten van Nepenthes voortbrengen; en zoo kunnen wij dus vaststellen, dat de door {{sc|Linneaus}} onder laatstgenoemden naam beschreven groep van bekerplanten hoofdzakelijk op de eilanden der Indische zee te huis behoort, en, met terzijdestelling van Madagascar en Nieuw-Guinea, van Aziatischen oorsprong is. Gelijk uit de beschrijvingen van {{sc|jack, wallich, reinwardt, korthals}} en andere natuuronderzoekers blijken kan, die het voorregt genoten, de onbeschrijfelijk schoone, weelderige, en onder duizenden en duizenden vormen zich openbarende plantenwereld van tropisch Azië met eigen oogen te aanschouwen, bewonen de Nepenthessen bij voorkeur de lager gelegen moerassen der daar zoo talrijke en uitgestrekte maagdelijke wouden. Slechts enkele soorten werden op steenigen bodem en op bergruggen aangetroffen, doch, zooals gezegd, deze maken verreweg de minderheid uit. Met hunne overblijvende en toch grootendeels kruidachtige, slanke en lange stengels, die de<noinclude></noinclude> or5hbtaz1ae1du0pvv4e67wqvjbl6ym 104 85492 219336 2026-04-01T08:05:19Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219336 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|293}}</noinclude>kracht niet hebben zich opgerigt te houden, kruipen de Nepenthessen òf langs den bodem voort — en dat wel dikwerf over eene aanzienlijke uitgestrektheid — òf slingeren zij zich om andere gewassen heen, terwijl zij daarmede niet zelden eene ongekende hoogte bereiken. Dáár, waar de bedoelde bekerplanten kunstmatig worden grootgebragt, in onze warme kassen, staat men dikwerf over de weelderigheid van haar groei niet minder dan over de gemakkelijkheid verwonderd, waarmede oude spruiten, door wortel te slaan, in zelfstandige individuën veranderen; hoeveel te treffender moet dat schouwspel dan niet zijn, waar men het in al zijne volheid geniet, en waar, onder het koepeldak van eeuwenheugende boomen, ontelbare stengels een digt gordijn vormen en den reiziger met hun lichtgroen loof en niet zelden prachtig gekleurde bekers, den doortogt beletten! Maar het wordt tijd, dat wij met de onderdeelen der Nepenthessen en hare wijze van leven meer van nabij kennis maken, en onze lezers eene zigtbare voorstelling geven van de planten, die ons op 't oogenblik bezig houden. De Nepenthessen dan (zie fig. 1, ontleend aan de ''tuinbouw-Flora'', van wijlen den hoogl. {{sc|de vriese}}, deel I) zijn overblijvende planten, die in den grond bevestigd zijn door middel van een bijna horizontaal kruipenden wortelstok, waarvan vooral de zwarte kleur de aandacht trekt, en die aan zijn top dikwerf zoodanig in omvang toeneemt en van vorm verandert, dat hij aldaar het voorkomen krijgt van een knol. Er is geen twijfel aan, dat dit knolvormig voortbrengsel den bovenaardschen stengel, waar deze door de eene of andere omstandigheid te niet gaat, overleeft, en, even als andere dergelijke vleezige organen, het vermogen bezit, om onder gunstige omstandigheden op nieuw uit te loopen. Uit een en denzelfden wortelstok ontstaan, op onregelmatige afstanden, veelal verscheidene spruiten; onder deze is er echter altijd eene, die de anderen in groei verre vooruit is, en hierop zoude men derhalve, vooral in een later ontwikkelingstijdperk, den naam van hoofdstengel kunnen toepassen. De stengels der Nepenthessen zijn, zoodra zij eene eenigzins aanzienlijke lengte bereikt hebben, aan hun lager gedeelte, op enkele verspreide bladgroepen na, geheel bladerloos, en verder rolrond en<noinclude></noinclude> 97ki4kt3ouzb5r56v057w0o4cvnmfpo 104 85493 219337 2026-04-01T08:08:26Z WeeJeeVee 2844 /* Problematisch */ 219337 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="WeeJeeVee" />{{rh|294|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>houtig; hooger op daarentegen (zie fig. 1) bebladerd, kruidachtig en {{image missing}} Fig. 1. Bovenst gedeelte eener plant van N. Rafflesiana, verkleind (ontleend aan de ''Tuinbouw-Flora'' van {{sc|de vriese}}).<noinclude></noinclude> j0n5m6m46ic02uis1xsne1i16qfoia5 0 85494 219338 2026-04-01T08:11:31Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219338 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Amsterdam den 26 Juny’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s14" tosection="s14"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] qn2x0vmz9f3ou53frfon573f1skcle2 0 85495 219339 2026-04-01T08:13:31Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219339 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘De Regenten van ’t Huys-Arme Weeshuys tot Alckmaer sullen […] den 28 Juny […] verkopen […] [advertentie]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s15" tosection="s15"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] jz7jffegl85g90ivw1zd9kfcotmxulc 0 85496 219340 2026-04-01T08:16:06Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219340 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘De Liefhebbers van de Muzijck werden bekent gemaeckt, […] [advertentie]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s16" tosection="s16"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] ks0togedq9xbv6p2d7435dpsxmagryp 104 85497 219341 2026-04-01T08:16:56Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219341 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|295}}</noinclude>meest driekant. Somwijlen ziet men hen met bladachtige vleugels getooid, d.w.z. tusschen de plaatsen van aanhechting der bladen van groene vliezige randen voorzien. Jonge stengels zijn altijd behaard, soms zelfs zeer sterk en in 't oog loopend, en dientengevolge dikwerf bleeker groen dan oudere, die dat harig overtreksel verloren hebben. Zijn die haren bruin, zooals bij ''N. ampullaria'', waar zij bovendien niet worden afgeworpen, dan wordt de kleur des stengels daardoor ook aanzienlijk gewijzigd. Langs deze stengels nu vindt men, in regelmatige orde, de werktuigen vastgezeten, welke wij hierboven met den naam van bladen bestempelden, en die tot de vreemdste voortbrengselen van het plantenrijk behooren. Er is bij die bladen, al naar mate zij onmiddellijk na de kieming of later worden voortgebragt, lagere of hoogere deelen der plant innemen, in de nabijheid der bloemtrossen voorkomen of niet, vrij wat verschil op te merken. Achtereenvolgens wenschen wij die verschillen dan ook na te gaan; doch het komt ons, ter bereiking van dat doel, het wenschelijkst voor, daarbij niet op de chronologische orde van het ontstaan der bladen te letten, en onze beschrijving te beginnen met dien vorm, die het algemeenst voorkomt; anders gezegd: waaronder verreweg de meeste bladen van elke volwassen plant zich voordoen. Onze fig. 1 is zeer geschikt om onze lezers met dien algemeensten aller vormen bekend te maken. Inderdaad zien wij in de bedoelde afbeelding alle bladen, op enkele der hoogste na, bestaan: uit een vlak uitgespreid, breeder of smaller, elliptisch of langwerpig onderdeel (''a''), dat wij voortaan de groene plaat zullen noemen; een draadvormig aanhangsel, 't welk uit den top van dat onderdeel ontspringt (''c''), en dat wij rank zullen heeten; eindelijk uit een hol en van een deksel voorzien werktuig (''c''), dat de grootste overeenkomst met een kannetje heeft. — Beschouwen wij elk dier onderdeelen thans van meer nabij, en bepalen wij onze aandacht daartoe het allereerst bij de groene plaat, die het naast bij den stengel gezeten is. Deze groene plaat dan doet zich òf onder een ovalen, òf onder een langwerpigen (zooals in onze figuur), òf wel onder een lancetvorm voor, heeft een gaven rand, en eene zeer krachtige hoofd- of<noinclude></noinclude> 611lpnhbyj3qadhy8bai63iiso759yf 0 85498 219342 2026-04-01T08:18:05Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219342 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Tot Rotterdam by Pieter Tonneman, Papierverkoper, wert uytgegeven: […] [advertentie]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s17" tosection="s17"/> == Overige vindplaatsen == *Anoniem (4 juli 1684) ‘Tot Rotterdam by Pieter Tonneman, Papierverkoper, wert uytgegeven: […] [advertentie]’, ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] fpbijd1t02bwzsub0w7elj0r3nwvlt4 0 85499 219343 2026-04-01T08:20:41Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219343 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Tot Gorinchem, by Adriaen van Cappel en Zacharias Smient, is gedruckt en wert uytgegeven […] [advertentie]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', 27 juni 1684, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Opregte Haarlemsche Courant 1684 Tuesday ed no 26.pdf" from=2 to=2 fromsection="s18" tosection="s18"/> [[Categorie:Opregte Haarlemsche Courant, 1684]] 1qbsytdexe3vossd31ggb717mbh8f2l 104 85500 219344 2026-04-01T08:21:23Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219344 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|296|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>middennerf, ter zijde van welke laatste links en regts twee of meer dunnere, maar toch altijd vooruitspringende zijnerven gevonden worden, die, uit den voet van het werktuig ontsprongen, bijna evenwijdig aan zijn rand naar boven gaan, en zich aan zijn top op nieuw vereenigen, om daarna gezamenlijk, en met de hoofdnerf, tot de vorming van het meer of minder sterk ontwikkeld rankvormig aanhangsel bij te dragen. Al deze nerven nu, welke zich over de geheele lengte van het vliezige werktuig uitstrekken, liggen aan zijne onderzijde; daarboven echter vindt men een stelsel van uiterst fijne, op zeer geringe afstanden van elkander uit de hoofdnerf ontspringende, herhaaldelijk vertakte, anastomoserende, en in eene min of meer schuinsche rigting zich naar den rand begevende takjes. Nerven en takjes vormen eene soort van netwerk, dat, even als elders, met den naam van skelet bestempeld, en, door weeking der groene platen in water, afzonderlijk verkregen kan worden. Bij sommige soorten van Nepenthes versmalt zich het beschrevene orgaan naar zijn voet vrij spoedig (''N. Bongso, ampullaria, melamphora, gracilis''), bij andere daarentegen (''N. destillatoria, Rafflesiana, laevis, villosa'') slechts langzamerhand, waaruit als van zelf voortvloeit, dat het in het eene geval een gesteeld, in het andere een ongesteeld voorkomen hebben zal. Onvermeld mag hierbij niet gelaten worden, dat de groene plaat, in beide gevallen, nu eens op de plaats harer inplanting plotseling afbreekt (''N. Bongso, ampullaria, destillatoria'', enz.), en zich dan weder naar beneden, links en regts van den stengel, voortzet, waardoor deze laatste een gevleugeld uiterlijk verkrijgt (''N. gracilis, Boschiana, villosa''). Ook mag niet over 't hoofd worden gezien, dat het gesteelde voorkomen met den ouderdom duidelijker op den voorgrond treedt, zoodat men onder aan de stengels van ''N. Bongso'' en ''ampullaria'' dikwerf platen aantreft, die met de hoogere niet in allen deele overeenkomen. Naar boven eindigen de groene platen meest spits; enkele malen evenwel ook stomp. Hare lengte bedraagt zelden minder dan 10, wisselt echter meest af tusschen 13½ en 27 centim., en mag bij sommige soorten, zooals ''N. Rafflesiana, Boschtana'' en ''villosa'', op 4 à 5 decim, geschat worden. Hiermede in overeenstemming, wisselt de breedte af tusschen 4 en 10 centim.<noinclude></noinclude> qw2o922xfugj4bxwj99rtv8lofxbppk 0 85501 219345 2026-04-01T08:23:57Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219345 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Een jonge dame […] kwam […] tot de ontdekking, dat zij haar beurs […] had verloren’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s41" tosection="s41"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] a7gazgyne0l4eupi1654mvilu64qizt 104 85502 219346 2026-04-01T08:24:49Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|297}}</noinclude>De aard der groene platen is vliezig of papierachtig. Bij gedroogde voorwerpen doen zij zich niet zelden voor als stevig perkament. De groene platen eindigen altijd in een steelvormig aanhangsel, dat zich als de voortzetting der hoofd- of middennerf kennen doet, en waarin ook de fijnere overlangsche nerven overloopen. Dit aanhangsel of de zoogenoemde rank (Fig. 1, 2 en 3 ''b'') kan lang of kort zijn (de aanzienlijke lengte van 4 decim. vond ik bij ''N. Rafflesiana''), is echter nooit vertakt, en toont altijd neiging om zich spiraalswijs, d.i. als een kurketrekker, op te winden. Voor zoo ver die ranken geene bekers dragen — en dit gebeurt bij de twee of drie bladen, die het naast bij een bloemtros gezeten zijn — ziet men haar dan ook, even als de klawieren der Erwt en van den Wijnstok, zich om andere voorwerpen heenslingeren, en hiervan is dan ook het gevolg, dat de daarvoor anders veel te tengere stengel der Nepenthessen een opgerigten stand aanneemt. Het aantal windingen dier ranken bedraagt zelden meer dan drie of vier. Meestal echter zijn zij wijd uit elkander geplaatst, en hebben zij eene aanzienlijke middellijn. Ook die ranken, welke bekers dragen, maken kronkelingen; zij slingeren zich echter niet om andere voorwerpen heen. Na de laatste winding volbragt te hebben, rigten zij zich weer op, en hierdoor wordt aan de bekers zelven een opgerigte stand verzekerd. Alle rankvormige aanhangselen zijn aan de naar boven gekeerde zijde vlak en aan de naar onder gekeerde bolrond. De bekers, die tot de vreemdste organen behooren, welke door het plantenrijk worden voortgebragt, hebben velerhande gedaanten, en verschillen voor 't overige ook zeer in grootte en kleur, zoodat het niet zelden mogelijk is, aan de bekers alléén de soort van Nepenthes te onderkennen, waarvan zij afkomstig zijn. De voornaamste vormen, waaronder zij zich voordoen, zijn die van een trechter (''N. Bongso''), een aan zijn voet min of meer gezwollen cilinder (''N. gracilis, Boschiana, laevis, phyllamphora''), of van eene ton (''N. ampullaria''), waarbij echter valt op te merken, dat de mond van het orgaan, door de zeer verschillende hoogten, welke zijne rug- en voorvlakte bereiken (gene is altijd veel hooger dan deze), een hellend<noinclude></noinclude> juubfanmmc48cffboz0j9bmsupivjc9 0 85503 219347 2026-04-01T08:25:27Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219347 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘In het Westeinde […] werd hedenmiddag een 60-jarig man door een wagen over den buik gereden. […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s42" tosection="s42"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] 9au7clyuf7s3ig5yf6ipv0ll9cjitfx 0 85504 219348 2026-04-01T08:26:35Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219348 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘De Nederlandsche Bond voor Ziekenverpleging, afd. ’s-Gravenhage, […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s43" tosection="s43"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] 525ckk9r0qbnro43ajv4avg8a0hwler 104 85505 219349 2026-04-01T08:29:28Z WeeJeeVee 2844 /* Problematisch */ 219349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="WeeJeeVee" />{{rh|298|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>voorkomen heeft. Overgangen tusschen de genoemde vormen komen evenwel niet zelden voor. {{image missing}} Fig. 2. Een der lagere kannetjes van fig. 1 (ontleend aan de ''Tuinbouw-Flora'' van van {{sc|de vriese}}) {{image missing}} Fig. 3. Een der hoogere kannetjes van fig. 1 (ontleend aan de ''Tuinbouw-Flora'' van {{sc|de vriese}}). De kleur van de uitwendige oppervlakte der bekers wisselt af tusschen groen, geelgroen, licht violet en geelgroen met paarse of purperen<noinclude></noinclude> 89qkmat61iqf6pamlb4hv0emd1mgrem 104 85506 219350 2026-04-01T08:35:24Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|299}}</noinclude>vlekken. Het laatste is 't geval bij ''N. Rafflesiana'' en ''villosa'', en de bekers dezer soorten zijn dan ook om hunne sierlijkheid bekend en geroemd. Ook de grootte der urnen is aan vrij wat wisseling onderhevig. De kleinste gaan 5½ à 11 centim. niet te boven (''N. ampullaria, Bongso, Korthalsiana'', enz.); men vindt er echter ook middelmatige van 13½ — 27 centim. (''N. phylamphora'' en eenige andere soorten), en eindelijk ook kolossaal ontwikkelde van 3 à 4 decim., zooals bij ''N. Rafflesiana'' en ''villosa''. Bij onze verdere beschouwing van de bekers der Nepenthessen is het noodig, een onderscheid te maken tusschen het eigenlijk gezegde kruikje (fig. 1, 2 en 3 ''c'') en het deksel (fig. 1, 2 en 8 ''d''), waarmede dit aanvankelijk gesloten is. Buiten en behalve de eigenschappen, waarop wij zoo even, als eigen aan de bekers der Nepenthessen, gewezen hebben, komen er, meer bijzonder voor 't kruikje (''c''), nog eenige andere in aanmerking, die te belangrijk zijn, dan dat wij haar met stilzwijgen zouden kunnen voorbijgaan. Vooreerst kan het den aandachtigen beschouwer van zulk een kruikje niet ontgaan, dat daarin 3 sterke nerven, aangevoerd door den steel of de rank waarop het kruikje gezeten is, in eene regte lijn van beneden naar boven loopen, en dat wel in dier voege, dat twee daarvan (fig. 2 en 3 ''n n'') veel nader bij elkander liggen dan bij de derde; waarbij nog valt op te merken, dat eerstgenoemden de voorzijde innemen, laatstgenoemde daarentegen aan de rugzijde (d.i. die zijde, welke het deksel draagt) aangetroffen wordt (men lette b.v. op verschillende bekers van fig. 1). Eenige opmetingen (bij ''N. Rafflesiana'' en ''laevis'') leerden mij, dat de afstand tusschen de rugnerf en eene der beide voorste ongeveer 2½ maal grooter is dan die tusschen de beide voorste nerven onderling (bij ''N. laevis'' was de verhouding als 1: 2½, bij ''N. Rafflesiana'' als 2½: 6). Dat ieder kruikje door de wijze, waarop de drie hoofdnerven daarin gelegen zijn, in drie vlakken, twee zijvlakken namelijk en een voorvlak, verdeeld wordt, is duidelijk. Behalve de 3 hoofdnerven, neemt men op ieder vlak nog andere, wel in vertikale rigting loopende, maar toch veel minder duidelijke nerven waar, en daartusschen ten slotte nog<noinclude></noinclude> fub8hu08minnfb9ltuxh4ygqfy3lg4r 0 85507 219351 2026-04-01T08:37:36Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219351 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Aan het departement van Justitie werd heden aanbesteed […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s44" tosection="s44"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] ab3f0lt5e8u0s0gy0iupe1jx8n89n57 104 85508 219352 2026-04-01T08:38:51Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|300|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>minder verhevene, die zich echter door haar min of meer horizontalen loop onderscheiden. Wat wij bij de groene platen waarnamen, nl. dat het stelsel van dwarsloopende nerven niet in hetzelfde vlak lag met de overlangs loopende, troffen wij bij de kruikjes op nieuw aan. Aan de buitenste oppervlakte dezer organen waren laatstgenoemde, aan hunne binnenste eerstgenoemde nerven verspreid; en hieruit zou, indien wij eene vergelijking tusschen de kruikjes en de groene platen wenschten te maken, kunnen worden afgeleid, dat de buitenste oppervlakte van gene met den onder-, en zoo ook omgekeerd hare binnenste met den bovenkant van deze overeen zouden stemmen. Het aantal overlangs loopende bijnerven aan het voorvlak der kruikjes is nooit aanzienlijk en bedraagt doorgaans niet meer dan 1 of 2, hetgeen echter niet belet, dat zij zich in vrij vele takken splitsen, en zóó met de dwars loopende, dieper gelegene, een zeer duidelijk netwerk vormen. Aan de zijvlakken is het aantal overlangs loopende bijnerven veel aanzienlijker. Ook hier echter doen vele daarvan zich als takken kennen van andere, dikkere, die onmiddellijk door den rankvormigen steel worden aangevoerd. Door het elkander kruisen der twee verschillende nervenstelsels, waarover wij hierboven spraken, zijn ook die zijvlakken van een duidelijk netwerk voorzien. Ofschoon zulks bij eene oppervlakkige beschouwing niet in het oog loopt, zoo is het toch bij een naauwlettender onderzoek niet twijfel achtig, dat de overlangs loopende nerven der zijvlakken, die aan de nerf der rugzijde evenwijdig zijn, niet aan den hellenden mond van het kruikje eindigen, maar daarlangs naar boven stijgen, en zoo eindelijk het punt bereiken, waar het deksel (''d'') is vastgehecht. Ook hier echter breken zij nog niet af. Van uit dit punt toch gaan er sommige over in het haak- of spoorvormige aanhangsel (fig. 2 ''s''), 'twelk steeds aan den voet des deksels wordt waargenomen, terwijl weder andere zich in het deksel zelf verspreiden en daar al weder een duidelijk netwerk vormen. De beide nerven, waardoor het voorvlak der kruikjes begrensd wordt, zijn dikwerf van vliezige, ingesnedene, of, als ware het, met franje geborduurde kammen voorzien (fig. 2 ''k k''). Het mag opmerkelijk<noinclude></noinclude> rqtelhqmticym8tdzxc1577f3oauw0n 0 85509 219353 2026-04-01T08:38:53Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219353 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Krachtens lastgeving der rechtbank te Rotterdam […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s45" tosection="s45"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] skte8ft1tv7t5oc7ewfb668hbz2m755 0 85510 219354 2026-04-01T08:40:07Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219354 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘De heer J. F. L. Schneider, bibliothecaris der Polytechnische School te Delft […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s46" tosection="s46"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] boxex91lrgsv9irkuit9pbttyx8d78f 0 85511 219355 2026-04-01T08:43:34Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219355 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘In den afgeloopen nacht is te Delft overleden de heer L. A. van Meerten, […]’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s47" tosection="s47"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] mv830ye2w30l9e62pa7j1p7zalifi2b 104 85512 219356 2026-04-01T08:45:15Z WeeJeeVee 2844 /* Problematisch */ 219356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|301}}</noinclude>heeten, dat die kammen bij de meeste Nepenthessen alleen aan de lagere kruikjes voorkomen, en, naarmate men de plant hooger onderzoekt, langzamerhand of plotseling verdwijnen (zie b.v. het verschil tusschen den beker van fig. 2 en fig. 3). Bij ''N. fimbriata, macrostachya'' en ''ampullaria'' zijn echter ook de hoogere kruikjes daarvan voorzien. Zeer sterk ontwikkeld vindt men haar bij ''N. Rafflesiana'' en ''villosa'', en hier dragen zij dan ook niet weinig tot de sierlijkheid der bekers bij. Aan den mond van alle kruikjes, hoogere zoowel als lagere, neemt men nog een orgaan waar, dat wij niet onopgemerkt mogen voorbijgaan. Wij bedoelen den geplooiden boord, in de fig. 2 en 3 door de letter ''f'' aangegeven. Bij zeer jonge bekers wordt die boord van buiten niet waargenomen, doch vindt men hem, onder het nog gesloten deksel, #n het kruikje verscholen. Het is op dat tijdstip duidelijk, dat hij niet anders voorstelt dan den naar binnen omgekrulden en sierlijk geteekenden bekerzoom. Zoodra het deksel zich geopend heeft, rijst die zoom, en dat wel zoodanig, dat hij eindelijk naar buiten begint over te hellen, en, zich daar ook een weinig omkrullend (fig. 4), den afgeronden vorm aanneemt, waaronder hij bij volwassen bekers wordt aangetroffen. De binnenrand des zooms, die met fijne tandjes of wimpers geboord is, is in de nabijheid van de aanhechtingsplaats des deksels lang niet zoo volkomen opgerold als lager, en hiervan is dan ook het gevolg, dat men, juist onder het deksel, ter plaatse waar de mond van het kruikje het smalst is, aan beide zijden een vlies ziet afhangen (men vergelijke fig. 3), welks fijngedoornde rand onmiddellijk de {{image missing}} Fig.4. Vertikale doorsnede van een kannetje van ''N. phyllamphora'', waaruit men kan zien, hoe de geplooide zoom aan den mond van het kruikje gevormd wordt (naar eene teekening van den schrijver). aandacht trekt. Voor het overige doen wij opmerken, dat elk ribbetje van den geplooiden zoom een vaatbundel bevat, en dat de wimpers of doorntjes, die zich als voortzettingen van die ribbetjes doen kennen, dan ook als de ver vooruitstekende uiteinden dier vaatbundels beschouwd moeten worden. Dikwijls treft de opgerolde zoom het oog door schitterende kleuren, zooals b.v. bij ''N. villosa'',<noinclude></noinclude> ghfzclk8qnbpun978nj4on6qrtk78ie 0 85513 219357 2026-04-01T08:46:50Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219357 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Officieele berichten’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Nieuwe Courant'', zaterdag 2 april 1904, Avondblad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Nieuwe Courant vol 004 no 093 Avondblad.pdf" from="2" to="2" fromsection="s48" tosection="s48"/> [[Categorie:De Nieuwe Courant, Jaargang 004, Nummer 093]] b89elpnf6xmo9dk0syuovy9l3jjffua 104 85514 219358 2026-04-01T08:49:56Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh|302|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>waar een purperen gloed over zijne oppervlakte is uitgespreid, en bij ''N. Rafflesiana'', waar roodbruine of purperen strepen op een groen veld worden aangetroffen. Het orgaan, dat in elke beschrijving der Nepenthessen deksel genoemd wordt, is een vliezig plaatje van een zeer verschillend voorkomen, doch dat noch door middel van eene geleding of scharnier met het kruikje verbonden is, noch, bij volwassen bekers, op den mond van het kruikje past (zie fig. 1, 2 en 3 ''d''). Al wat men omtrent het zich openen en sluiten van dat deksel verhaald heeft, behoort tot het rijk der fabelen. Bij zeer jeugdige kruikjes is de mond wel is waar door het deksel volkomen afgesloten, doch zoodra beide elkander hebben losgelaten, naderen zij elkander nimmer meer, en verandert buitendien de mond van het kruikje zoo in 't oog loopend, dat er van een passen van het deksel op dien mond geen sprake meer wezen kan. In {{sc|de candolle}}'s ''Physiologie végetale'' (1832, p. 870) wordt de beweegbaarheid van het deksel der Nepenthessen nog als een feit voorgesteld. {{sc|treviranus}} ontkende haar voor de in trekkassen waargenomen ''N. destillatoria''. Van meer gewigt echter is de verklaring van {{sc|korthals}}, die de Nepenthessen onder de keerkringen op hare oorspronkelijke groeiplaatsen waarnam, dat hem zulk een sluiten en zich weder openen der bedoelde deksels nimmer is voorgekomen. Het deksel der Nepenthessen is altijd gaaf van rand, en vertoont, tegen het licht gehouden, een duidelijk net van grovere en fijnere nerven, Laatstgenoemden ontspringen allen uit het punt van aanhechting des deksels, hetwelk altijd aan die zijde van het kruikje gelegen is, welke bolrond uitstaat, en waarover de nerf heenloopt, die de twee zijvlakken van het kruikje van elkander scheidt. Even boven den voet van het deksel, vindt men bij alle Nepenthessen cen spoorvormig aanhangsel (fig. 2 ''s''),'t welk naar beneden en voren gerigt en in zooverre merkwaardig is, als daarin door {{sc|j.d. hooker}} de organische top van het Nepenthesblad gezien wordt. Alvorens tot de beschouwing van het inwendig maaksel der bekers over te gaan, moeten wij nog even terugkomen op het verschil, 't welk men bij alle Nepenthessen tusschen de lagere en hoogere bekers<noinclude></noinclude> qxhwqm9u78bazmzzqim8k8zzkz6nz20 104 85515 219359 2026-04-01T08:53:59Z WeeJeeVee 2844 /* Niet proefgelezen */ 219359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="WeeJeeVee" />{{rh||DE BEKERPLANTEN.|303}}</noinclude>aantreft, en waaromtrent wij hierboven reeds een enkel woord in het midden bragten. Vooreerst openbaart zich dat verschil in de grootte, daar toch de hoogere bekers de lagere in den regel in uitgebreidheid overtreffen; maar verder ook in den vorm, in het al of niet voorkomen der kammen aan de voorzijde der kruikjes, en eindelijk ook in de gedaante van het deksel. Bij verscheiden Nepenthessen zijn de lagere bekers veel meer tonvormig dan de hoogere (vergelijk de verschillende bekers van fig. 1 en dezelfden vergroot voorgesteld in fig. 2 en 3), die, door hunne slankheid, veeleer tot den trechter- of cilindervorm naderen. Daarbij komt dan, dat de bladachtige kammen veel krachtiger ontwikkeld zijn bij gene (fig. 2) dan bij deze, ja zelfs, bij de hoogste kruikjes, in het meerendeel der gevallen òf in 't geheel niet meer te zien (fig. 3), òf teruggebragt zijn tot eene lijst van wimpers, aan de beide nerven der voorvlakte ingeplant. Eindelijk is ook het deksel der lagere bekers in zoo verre van dat der hoogere verschillend, als het eerste gewoonlijk langwerpiger, het laatste meer in de breedte. uitgegroeid is. Het bezigtigen van levende zoowel als van gedroogde exemplaren van Nepenthes had aanvankelijk het vermoeden bij mij doen ontstaan, dat de lagere en hoogere bekers, behalve in de hier boven genoemde eigenschappen, nog in een ander opzigt van elkander verschillen zouden, en wel in de wijze, waarop zij door hun rankvormigen steel gedragen worden; want het is uit onze fig. 1, als ook uit de fig. 2 en 3, waarvan de 1e ons een lageren, de 2e een hoogeren beker voorstelt van dezelfde plant (''N. Rafflesiana''), duidelijk, dat die steel in het eene geval (fig. 2) naar de voor-, en in het andere (fig. 3) naar de rugzijde gekeerd is. Ik heb echter dat vermoeden, althans in dien zin, dat op de uitgesproken stelling geene uitzonderingen zouden voorkomen, bij het bezigtigen van de platen van het werk van {{sc|korthals}} en van levende exemplaren van ''N. laevis, destillatoria'' en ''phyllamphora'' uit den Amsterdamschen hortus, weder laten varen; evenwel kan ik verzekeren, dat het verschil in stand tusschen beker en steel, waarop hier boven gedoeld werd, zeer menigvuldig wordt aangetroffen, en dat de oorzaak van het verschijnsel niet in eene gewijzigde kromming of draaijing van den bekersteel gelegen is. {{nop}}<noinclude></noinclude> t9aho401hw60xzspqpxatm43232ld3b 104 85516 219360 2026-04-01T08:58:02Z WeeJeeVee 2844 /* Problematisch */ 219360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="WeeJeeVee" /></noinclude> 304 DE BEKERPLANTEN. Behalve hoogere en lagere bekers, die door ranken gedragen worden, brengen de Nepenthessen er nog andere voort, die niet op stelen rusten, maar die òf onmiddellijk aan het uiteinde eener groene plaat bevestigd, òf, zooals zij daar zijn, d.i. zonder steunsel hoegenaamd, aan de moederplant zijn vastgehecht (fig. 5). Deze beide soorten van bekers worden echter nooit anders dan bij zeer jeugdige individuën waargenomen, die men uit zaad gekweekt heeft. Bij elke kieming van Nepentheszaden ziet {{image missing}} Fig, 5. Kiemende plant eener N. van Borneo vergroot (naar {{sc|hooker}}), ''z z'' zaadlobben; ''a a'' kruikjes. men, na de zaadlobben, allereerst geheel zittende (fig. 5 ''a''), iets hooger andere bekers voor den dag komen, die door eene groene plaat gedragen worden; daarop volgen dan later de gesteelde van tweeërlei vorm; en uit dit alles blijkt dus, dat de Nepenthessen, bij perioden, door vierderlei soort van bekers getooid worden, waarvan schier alleen de gesteelde vormen meer algemeen bekend en bij volwassen planten waar te nemen zijn. De geheel zittende bekers, die het eerst op de zaadlobben volgen (ibid), missen- den geribden zoom, waardoor bij alle hoogere de mond omgeven is. — Beschouwen wij thans de inwendige oppervlakte des bekers van meer nabij, dan dient in de eerste plaats vermeld, dat deze, in verreweg de meeste gevallen, in twee scherp afgebakende streken gescheiden is, namelijk eene doffe en als bedauwde, en eene glanzige. Hiervan neemt gene, die doorgaans de minste uitgebreidheid heeft, de hoogste, deze de laagste plaats in. Volgens {{sc|korthals}} worden er ook wel lagere kamdragende bekers gevonden, wier binnenste oppervlakte geheel glanzig is, en zouden de hoogere van ''Nepenthes Rafflesiana'' en ''Madagascariensis'' hetzelfde vertoonen. Of dit laatste juist is, durf ik<noinclude></noinclude> 9dyuny85eurihbt28efxebgrelp8c07 219362 219360 2026-04-01T08:58:43Z WeeJeeVee 2844 header 219362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="WeeJeeVee" />{{rh|304|DE BEKERPLANTEN.|}}</noinclude>Behalve hoogere en lagere bekers, die door ranken gedragen worden, brengen de Nepenthessen er nog andere voort, die niet op stelen rusten, maar die òf onmiddellijk aan het uiteinde eener groene plaat bevestigd, òf, zooals zij daar zijn, d.i. zonder steunsel hoegenaamd, aan de moederplant zijn vastgehecht (fig. 5). Deze beide soorten van bekers worden echter nooit anders dan bij zeer jeugdige individuën waargenomen, die men uit zaad gekweekt heeft. Bij elke kieming van Nepentheszaden ziet {{image missing}} Fig, 5. Kiemende plant eener N. van Borneo vergroot (naar {{sc|hooker}}), ''z z'' zaadlobben; ''a a'' kruikjes. men, na de zaadlobben, allereerst geheel zittende (fig. 5 ''a''), iets hooger andere bekers voor den dag komen, die door eene groene plaat gedragen worden; daarop volgen dan later de gesteelde van tweeërlei vorm; en uit dit alles blijkt dus, dat de Nepenthessen, bij perioden, door vierderlei soort van bekers getooid worden, waarvan schier alleen de gesteelde vormen meer algemeen bekend en bij volwassen planten waar te nemen zijn. De geheel zittende bekers, die het eerst op de zaadlobben volgen (ibid), missen- den geribden zoom, waardoor bij alle hoogere de mond omgeven is. — Beschouwen wij thans de inwendige oppervlakte des bekers van meer nabij, dan dient in de eerste plaats vermeld, dat deze, in verreweg de meeste gevallen, in twee scherp afgebakende streken gescheiden is, namelijk eene doffe en als bedauwde, en eene glanzige. Hiervan neemt gene, die doorgaans de minste uitgebreidheid heeft, de hoogste, deze de laagste plaats in. Volgens {{sc|korthals}} worden er ook wel lagere kamdragende bekers gevonden, wier binnenste oppervlakte geheel glanzig is, en zouden de hoogere van ''Nepenthes Rafflesiana'' en ''Madagascariensis'' hetzelfde vertoonen. Of dit laatste juist is, durf ik<noinclude></noinclude> cfhst4v7ulxhiuyua4w2me1ricf50p3 104 85517 219361 2026-04-01T08:58:12Z Ben the Bear09 16243 /* Proefgelezen */ 219361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ben the Bear09" /></noinclude>{{x-larger|{{c|XXXI.}} {{c|OVER GÄSTRIKLAND.}}}} {{lijn|5em}} {{c|DE KOSTBARE GORDEL}} De arend vloog door, tot hij een heel eind ten noorden van Stockholm gekomen was. Daar daalde hij neer op een heuvel in 't bosch, en liet den greep los, waarmeê hij den jongen vasthield. Maar nauwelijks voelde deze zich vrij, of hij begon zoo hard, als hij maar kon, naar de stad terug te loopen. De arend nam een grooten sprong, hij haalde den jongen in, en legde een poot over hem heen. "Ben je van plan naar je gevangenis terug te gaan," vroeg hij. "Wat heb je met mij te maken? Ik mag toch gaan, waar ik wil. Je hebt niets over mij te zeggen," zei de jongen, en probeerde weg te komen. Toen pakte de arend hem weer met zijn sterke pooten, vloog op, en zette weer koers naar het noorden met den jongen over heel Uppland, en hield niet stol, vóór hij aan den grooten waterval van Elvkarleby kwam. Hij streek neer op een steen, die midden in de beek lag, vlak onder den bruisenden waterval, en liet opnieuw zijn gevangene los. De jongen zag dadelijk, dat 't hier niet mogelijk was, den arend te ontkomen. Boven hen kwam de witte schuimwand van het water neerstorten, en om hem heen bruiste wild 't water van den stroom. Hij was er verbitterd over, dat hij op die manier tot een woordbreker was gemaakt. Hij keerde den arend den rug toe, en wilde geen woord met hem spreken. Maar nu de vogel den jongen op een plaats had gezet, vanwaar hij niet weg kon loopen, vertelde hij hem, dat hij door Akka van Kebnekaise was opgevoed, en dat hij ongenoegen met zijn pleegmoeder had gehad. "En nu begrijp je misschien, Duimelot," zei hij eindelijk, "waarom ik je naar de wilde ganzen terug wou brengen. Ik heb gehoord, dat je bij Akka hoog staat aangeschreven, en nu was ik van plan<noinclude></noinclude> gs6qtc34mik1euyfp76ba5frneulalc 104 85518 219363 2026-04-01T09:05:03Z Ben the Bear09 16243 /* Proefgelezen */ 219363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ben the Bear09" /></noinclude>je te vragen, of je niet zoudt kunnen maken, dat we weer goede vrienden werden." Zoodra de jongen begreep, dat de arend hem niet alleen uit koppigheid had meêgenomen, werd hij vriendelijk tegen hem. "Ik zou je heel graag helpen met wat je me vraagt," zei hij, "maar ik ben door mijn belofte gebonden." En nu vertelde hij op zijn beurt aan den arend, hoe hij gevangen was geweest, en dat Klement Larsson de Schans had verlaten zonder hem zijn vrijheid te geven. Maar de arend wilde in geen geval zijn plannen opgeven. "Luister nu, Duimelot!" zei hij. "Mijn vleugels kunnen je brengen waar je ook wezen wilt, en mijn oogen kunnen vinden, wat je ook zoekt. Vertel me hoe de man er uitziet, die je die belofte afnam, en ik zal hem zoeken, en je bij hem brengen! Dan moet jij maar zorgen, dat hij je de vrijheid teruggeeft." Dat vond de jongen een goed voorstel. "Ik kan wel merken, Gorgo, dat je zoo'n wijzen vogel als Akka tot pleegmoeder hebt gehad," zei hij. Hij beschreef toen Klement Larsson heel nauwkeurig, en voegde er bij, dat hij op de Schans had hooren zeggen, dat de kleine speelman in Hälsingland thuishoorde. "We zullen heel Hälsingland doorzoeken, van Lingbo tot Meilammeer, van den grooten berg tot Horsland," zei de arend. "En morgen zul je met den man kunnen spreken." "Nu beloof je zeker meer, dan je kunt houden," zei de jongen. "Ik zou toch een prul van een arend zijn, als ik dat niet eens kon," antwoordde Gorgo. Toen Gorgo en Duimelot van Elvkarleby weggingen, waren ze goede vrinden, en de jongen reed op den rug van den arend. Toen nu de reizigers over een boschrijke streek in Gästrikland hadden gereisd, streek Gorgo neer op den top van een kalen bergtop, en toen de jongen op 't veld was neergesprongen, zei de arend: "Hier is wild in 't bosch en ik denk, dat ik mijn gevangenschap niet kan vergeten, en me niet recht vrij voelen, eer ik p de jacht ben geweest. Je bent toch niet bang, als ik je hier alleen laat?" "O neen," zei de jongen. "Je kunt heengaan, waar je wilt, als je maar tegen zonsondergang terug ben," zei de arend, en vloog weg. De jongen voelde zich wel heel alleen en verlaten, toen hij op een steen zat uit te zien over de kale bergvlakte en de groote bosschen, die er om heen lagen. Maar hij had er nog niet lang gezeten, voor hij gezang hoorde, dat beneden uit het dal kwam, en toen hij daarheen keek, zag hij iets lichts, dat zich bewoog tusschen de boomen. Hij zag al gauw, dat het een blauw en gele vlag was, en hij begreep door het gezang en het blij gejuich, dat hij hoorde, dat de vlag voor een heelen optocht van menschen<noinclude></noinclude> i7djbgiro39lat2bqgkcadzvf6k0xhy