Wikisource nlwikisource https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikisource Overleg Wikisource Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Hoofdportaal Overleg hoofdportaal Auteur Overleg auteur Pagina Overleg pagina Index Overleg index TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 3809 219455 219387 2026-04-02T13:51:45Z Havang(nl) 4330 219455 wikitext text/x-wiki <pages index="Henri Ernest Moltzer, De Middelnederlandsche dramatische poëzie (1875).pdf"from=71 to=110 header=1 Current="Esmoreit" next="[[Lippijn]]"/> De Jonghelinc Bi Mamet minen here, Vrouwe, dan sal ic u weigheren niet. Wi moghen mallec anderen ons verdriet Claghen, want ghi sijt ghevaen, Ende groet verdriet es mi ghedaen, Want ic te vondelinghe was gheleit. Ende desen bant, in gherechter waerheit, Daer soe lachic in ghewonden, Lieve vrouwe, doen ic was vonden; Ende voeren al dus openbaer, Op avontuere oft iement waer, Die mi kinnen mochte daer an. Sine Moeder Nu segt mi, wel scoene man, Wette iet waer ghi vonden waert? De Jonghelinc O lieve vrouwe, enen boegaert Te Damast, in ware dinc, Daer soe vant mi die coninc, Die mi op ghehouden heeft. Sine Moeder Ay god, die alle doeghden gheeft, Die moet sijn ghebenedijt! Van herten benic nu verblijdt, Dat ic gheleeft hebbe den dach, Dat ic mijn kint anescouwen mach. Mijn herte mochte wel van vrouden breken: Ic sie mijn kint, ende ic hoert spreken, Daer ic om lide dit swaer tormint. Sijt willecome, wel lieve kint. Esmoreit, ic ben u moeder Ende ghi mijn kint, dies sijt vroeder, Want ic maecte metter hant, Esmoreit, selve dien bant; Daer in soe haddic u ghewonden, Esmoreit, doen ghi waert vonden Ende ghi mi ghenomen waert. De Jonghelinc O lieve moeder, segt mi ter vaert, Hoe heet de vader die mi wan? Sine Moeder Dats van Ceciliën die hoghe man Es u vader, scoene jonghelinc, Ende van HongheriËn die coninc Es die lieve vader mijn. Ghi en mocht niet hogher gheboren sijn Int kerstenrijc, verre noch bi. De Jonghelinc O lieve moeder, nu segt mi: Waer omme lighdi al dus ghevaen? Sine Moeder O lieve kint, dat heeft ghedaen Een verrader valsch ende quaet, Die uwen vader gaf den raet, Dat ic u selve hadde versmoert. De Jonghelinc O wi der jammerliker moert! Die dat mijn vader, den coninck, riet, Bracht mi oec in dit verdriet, Dat ic te vondelinghe was gheleit. Ay, ende of ic die waerheit Wijste, wie dat hadde ghedaen: Die doot soude hi daer omme ontfaen, Bi minen god Apolijn! Ay lieve moeder mijn, Nu en willic langer beiden niet; Ic wil u corten dit verdriet. Aen minen vader den hogen baroen, Dat ghi u bringhe uut desen prisoen, Dat sal mine ierste bede sijn. Danc hebbe Mamet ende Apolijn, Ende die sceppere, die mi ghewrachte, Dat ic hebbe vonden mijn gheslachte Ende oec die moeder die mi droech. Mijn herte met rechte in vrouden loech, Doen ic anesach die moeder mijn. Sine Moeder Oetmoedech god, nu moetti sijn Gheloeft, ghedanct in allen stonden - Mijn lieve kint hebbic nu vonden, Die mi nu verloesten sal -, Want die vroude es sonder ghetal, Die nu mijn herte van binnen drijft. '''Op Sicilië''' Robbrecht O wil enen dief, die men ontlijft, En mochte niet soe droeve ghesijn Als ic nu ben int herte mijn, Want ic duchte grote scanden. Haddickene doot met minen handen, Doen ickenne vercocht, soe waer hi doot. Ay, ic hebbe den anxt soe groet, Dat mi daer af sal comen toren, Want comet uut, ic ben verloren, Dat icken vercochte den Sarrasijn. De Kersten Coninc Gaet henen, Robbrecht, neve mijn, tot mijnder vrouwe der coninghinnen, Die ic ewelijc met herten moet minnen Ende oec bliven onderdaen, Want icxse ghehouden hebbe ghevaen Sonder verdiente ende buten scout; Dat rout mijnder herten menichfout, Dat ic haer hebbe gheweest soe wreet. Gaet henen ende haeltse mi ghereet, Ende laetse haer scoene kint anscouwen. Robbrecht Her coninc here, in rechter trouwen, Dat willic alte gherne doen. Robbrecht Comt, edel vrouwe, uut desen prisoen, Daer ghi dus langhe in hebt gelegen. Ghi selt anesien den jonghen degen, Esmoreit den jonghelinc. Mijn herte van binnen vroude ontfinc, Doen ic anesach den scoenen wigant. De Kersten Coninc O edele vrouwe, gheeft mi u hant, Ende wilt mi dese mesdaet vergheven, Want ic ewelijc, al mijn leven, Soe willic u dienere sijn. Want die scouden die sijn mijn. Dat hebbic nu wel vernomen, Want Esmoreit, ons kint es comen, Een scoen vol wassen jonghelinc. Ic bidde u om gode, die ontfinc Die doot van minnen: vergevet mi. De Vrouwe O edel here, van herten vri, Ic wils u alte gherne vergheven, Want alle minen druc es achterbleven Ende al mijn toren ende al mijn leit. Waer es mijn lieve kint Esmoreit? Roepten mi voert ende laetten mi sien. Robbrecht Och edel vrouwe, dat sal u ghescien. Waer sidi, Esmoreit, neve mijn? De Jonghelinc Ic ben hier, bi Apolijn! O Mamet ende Mahoen, Lieve vader, hoghe baroen, Die moet u gheven goeden dach Ende oec mijnder moeder, die ic noit en sach Meer dan nu te deser tijt. Ic ben al mijnder droefheit quijt Die ic in mijn herte ontfinc. Doen ic vernam, dat ic een vondelinc Was, doen waert ic die droefste man, Die nie ter werelt lijf ghewan; Maer het es mi al ten besten vergaen. De Kersten Coninc, Sijn Vader O Esmoreit, doet mi nu verstaen Ende segt mi: waer hebdi ghewoent? De Jonghelinc Met enen coninc, die es ghecroent Te Damast, her vader mijn. Hi es een edel Sarrasijn, Die vant mi in sinen bogaert, Ende hi heeft een dochter van hoger aert, Die mi soe blidelijc ontfinc. Doen mi haer vader, die coninc, Vant, doen wert si mijn moeder Ende hielt mi op al haren broeder, Daer icxse ewelijc om minnen moet. Die heeft mi al ghemaect vroet, Hoe dat mi haer vader vant, Ende dat ic lach in desen bant, Doen haer vader mi haer bracht. De Vrouwe Dits die bant, die ic selve wrachte, Esmoreit, wel scoene man. Ic setter uus vader wapen an, (Men macht noch sien in drie paertiën) Ende oec die wapen van Hongheriën, Om dat ghi daer uut sijt gheboren. Soe haddic u soe uut vercoren, Dat icken maecte tuwer eren, Dat mi ter droefheit moeste verkeren, Esmoreit, doen ic u verloes. Ic bidde gode, die sijn cruce coes, Dat hijt hèm te recht wille vergheven, Die mi anedede dat bitter leven, Daer ic soe langhe in hebbe ghesijn. De Jonghelinc O lieve moeder, bi Apolijn, En was nie ondaet noch moert, Si en moeten comen voert, Ende in dinde werden si gheloent. Robbrecht Bi den here, die was ghecroent Met eenre croenre van doerijn! Esmoreit, neve mijn, Wistict, wie dat hadde ghedaen, Die doot soude hi daer omme ontfaen, Ofte hi ontsoncke mi in die eerde; Ic soudene seker met minen sweerde Dooden ofte nemen dlijf. Ay mi, oft ic den keytijf Wiste, die u den lachter dede, Hi en soude mi niet in kerstenhede Ontsitten; hi ware seker doot. De Vrouwe Nu willen wi leven in vrouden groet Ende alle droefheit willen wi vergheten, Want met vrouden onghemeten Soe es mijn herte nu bevaen. De Coninc Esmoreit sone, nu laet ons gaen Ende laet ons met vrouden sijn. Maer Mamet ende Apolijn, Die sou moetti nu vertiën Ende ghelove ane mariën Ende ane god, den oversten vader, Die ons ghemaect heeft alle gader, Ende al dat in die werelt leeft Met sijnre const ghemaect heeft; Die sonne ende die mane ende dach ende nacht Heeft hi ghemaect met sijnder cracht, Ende oec hemel ende ertrijc Ende loef ende gras in dier ghelijc; Daer soe moetti gheloven an. De Jonghelinc Vader here, soe biddic hem dan, Den oversten god van den troene, Dat hi Damiët die scoene Beware boven al dat leeft, Want si mi op ghehouden heeft. Daer omme eest recht dat icse minne, Van Damast die jonghe coninghinne, Damiët dat edel wijf. Ay god, bewaert haer reine lijf, Want si es noyael ende goet; Met rechten dat icse minnen moet Boven alle die leven op eertrijc; En dadicx niet, soe haddic onghelijc, Want si es mi van herten vrient. Robbrecht Esmoreit neve, dat goet verdient. Nu willen wi alle droefheit vergheten. Met bliden moede willen wi gaen eten, Want die tafel es bereit. '''Te Damascus''' De jonge vrouwe Damiët Ay ende waer mach Esmoreit Merren, dat hi niet en comt? Ic duchte, dat hi es verdoemt Ochte ghestorven quader doot; Ofte hi es in vrouden groet, Dat hi mi dus heeft vergheten. Ic sal nochtan die waerheit weten, Hoe die saken met hem staen, Al soudic daer om die werelt doen gaen. Waer sidi, Platus, meester vroet? Meester Edel vrouwe, ghetrouwe ende goet, Tot uwen dienste ben ic bereit. De jonge vrouwe Damiët Meester, nu willic Esmoreit gaen soeken van lande te lande, Al soudic daer omme liden scande Ende hongher ende dorst ende jeghenspoet. Het es ene dinc dat wesen moet: Gherechte minne dwinct mi daer tu. Lieve meester, nu biddic u, Dat ghijs mi niet af en gaet, Ghi en blijft bi mi ende gheeft mi raet, Hoe dat wine vinden moghen. Meester Vrouwe, nu sijt in goeden hoghen: Na dien dat ghijs begeert Ende ghi den jonghelinc hebdt soe weert Soe willen wi soeken den hoeghen man. De jonge vrouwe Damiët Platus, meester, gawi dan Ghelijc of wi waren pilgherijm. '''Op Sicilië''' Damiët Ay, en sal hier iement sijn, Die ons beiden iet sal gheven, Twe pilghrijms, die sijn verdreven Ende vanden roevers afgheset? De Jonghelinc Ay, daer hoeric Damiët spreken. Hoerdicse nie? O weerde maghet sente marie, Ende hoe ghelijc soe sprect si hare, Damiët der scoender care, Van Damast die scoene coninghinne, Die ic boven alle vrouwen minne, Die op der eerden sijn gheboren. Nu sprect op ende laet mi hoeren: Ghi sprect haer boven maten ghelijc. De jonge vrouwe Damiët Waer ic te Damast in conincrijc, Esmoreit, wel scoene man, Soe soudic haer bat gheliken dan, Maer nu sta ic al een pilgherijm. De Jonghelinc O Damiët, vrouwe mijn, Ende sidi dit, wel edel wijf? Mijn herte, mijn ziele ende mijn lijf Met rechten in vrouden leven mach, Want ic nie liever gast en sach, Die noit op eertrike was gheboren. Och edel wijf, nu laet mi hoeren: Hoe sidi comen in dit lant? De jonge vrouwe Damiët O Esmoreit, wel scoene wigant, Mi dochte, ic hadde u gheren gesien, Maer en mocht mi niet ghescien, Ic en moeste daer omme liden pijn. Doen maectic mi als een pilgherijm Ende come al dus ghedoelt doer dlant, Ende nam Platus metter hand, Dat hi soude mijn behoeder sijn. De Jonghelinc Waer side, liever vader mijn? Comt tot hier, ghi moetse scouwen, Die vol minnen ende vol trouwen Haer herte tot miwaert draecht. Het es recht dat si mi behaecht: Si heet soe vele doer mi ghedaen. De Coninc Soe willicse met blider herten ontfaen. Sijt willecome, Damiëte wel scoene, Ghi selt in Ceciliën crone Draghen boven al die leve: Ic salse minen sone opgheven, Ende ghi selt seker werden sijn wijf, Want ic hebbe soe ouden lijf, Dat icse nemmeer ghedragen en can. Robbrecht Her coninc oem, bi sente jan, Esmoreit hi es wel weert; Hi wert een ridder wide vermeert Ende die wapene wel hantiert. Desen raet dunct mi goet gevisiert, Dat hi die crone van u ontfa. Damiët, nu comt hier na, Ghi selt werden jonghe coninghinne. Meester Hulpt Mamet! dat ic niet uut minen sinne En come, dat verwondert mi. O Esmoreit, edel ridder vri, Die man brachte u in al dit verdriet. Wat hi u seght, hine meines niet; Hi hevet tuweert al valschen gront. Ic cochte u jeghen hem om dusent pont Van finen goude, dat ic hem gaf. De Jonghelinc Meester, nu segt mi daer af, Hoe die saken gheleghen sijn. Meester O Esmoreit, bi Apolijn, Dies es leden achttien jaer, Dat ic quam ghereden daer, Esmoreit, op die selve stede. Nu hoert, wat die keitijf dede: Daer soude hi u seker hebben versmoert; Hi sprac tot u soe felle woert, Dat ghi hem sijn rike sout ondergaen. Ghi moeste hem emmer iet bestaen, Dat hoerdic wel an sijn ghelaet. De Jonghelinc Meester, vertrect mi alden staet; Dies biddic u uuter maten sere, Want ic sta al buten kere, Dat ic die waerheit niet en weet, Die mijnre moeder dat groete leet Ende mi dien lachter mochte anedoen. Meester O Esmoreit, bi Mahoen, Het heeft ghedaen die selve man, Bi minen god Tervogan, Hi soude u hebben ghenomen dlijf, Want hi vermaets hem, die keitijf. Ic hoeret inde sprac hem aen, Ende seide hem, het ware quaet gedaen, Dat hi soude dooden den jonghen voeght, Alsoe dat ic u jeghen hem cocht Om dusent pont van goude roet. De Jonghelinc Bi den here die mi gheboet, Die ondaet sal ghewroken sijn, Eer ic sal eten of drincken wijn. Nu moetti uwen indach doen. Waer sidi vader, hoghe baroen, Ende Robberecht die mordenaer? Robbrecht Bi desen here, dan es niet waer! Esmoreit, neve mijn, Ic hebbe oit goet ende ghetrouwe gesijn, In was noit moerdenaer no verrader. De Jonghelinc Swijt, pute soene, het es noch quader, Die ondaet die ghi hebt gewracht. Hoe quam dat nie in u ghedacht, Te vercopen uwes slefs gheboren bloet, Ende maket minen vader vroet, Dat mijn moeder hadde ghedaen? Robbrecht Daer willic in een crijt voer gaen, Esmoreit, wel coene wigant, Es hier enech man int dlant Die mi dat wilt tiën an. Meester Swijt al stille, quaet tieran, Ghi soutten hebben doot ghesteken, Ende haddic mi niet hoeren spreken, Daer ic ten aenganghe quam gereden. Ic en was nie soe wel te vreden, Als dat icken jeghen u cochte om gelt. Ic gaeft u al onghetelt In een foertsier was yvorijn. Noch soude ment vinden in uwe scrijn; Daer willic onder setten mijn lijf. De Jonghelinc Ay mi, Robberecht, fel keitijf, Met rechten ic u wel haten mach! Ghi selt nu hebben uwen doemsdach. Al die werelt en holpe u niet. Robbrecht hanctmen hier '''Epiloog''' De Jonghelinc Noch Aldus eest menechwerf gesciet: Quade werken comen te quaden loene, Maer reine herten spannen croene, Die vol doeghden sijn ende vol trouwen. Daer omme radic, heren ende vrouwen, Dat ghi u herte in doeghden stelt; Soe wordi in dinde met gode verselt, Daer boven inden hoghen troene, Daer die ingelen singhen scoene. Dies onne ons die hemelsche vader! Nu segt: amen, alle gader. amen Meester God, die neme ons allen in hoeden! Nu hoert, ghi wise ende ghi vroede: Hier soe moghdi merken ede verstaen, Hoe Esmoreit ene wrake heeft ghedaen Over Robberecht sinen neve al hier ter stede. ''Dit toneelspel werd soms gevolgd door de [[Lippijn|sotternie van Lippijn]] ingeleid door de volgende regels'': Elc blive sittene in sinen vrede, Niemen en wille thuusweert gaen : Ende sotheit sal men u spelen gaen Die cort sal sijn, doe ic u weten. Wie honger heeft, hi mach gaen eten, Ende gaet alle dien graet neder. Genoeghet u, soe comt alle mergen weder. [[Categorie:Middeleeuwse teksten]] [[Categorie:Afkomstig van Project Laurens Jz Coster]] 8ikqbuvd7vw9jcnqfudy1vwshc8g3il 104 35785 219456 115267 2026-04-02T15:40:23Z Vincent Steenberg 280 typo 219456 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" />{{RH|<big><big>V R 28</big></big>|8|}}</noinclude>dier vergadering gepubliceerd werd. Bij deze voordracht was de heer Einstein aanwezig, die door den Voorzitter werd wel­kom gebeeten en zelf zijne theorie nog nader toelichtte. Voorts hield de heer Lorentz een voordracht in de Februari-vergadering (Verslag Februari, blz. 954). <br>{{gap}}Mededeelingen ter opneming in het Verslag der vergade­ringen werden aangeboden: <br>{{gap}}1<small>^o</small>. door den heer H. A. Lorentz, namens: <br>{{gap}}''a''. den heer T. van Lohuizen (Verslag Mei, blz. 53); <br>{{gap}}''b''. de heeren L. S. Ornstein en H. C. Burger (Verslag Juni, blz. 183); <br>{{gap}}''c''. de heeren L. S. Ornstein en F. Zernike (Verslag Sep­tember, blz. 281); <br>{{gap}}''d''. den heer P. Ehrenfest (Verslag October, blz. 390); <br>{{gap}}''e''. den heer H. Coster (Verslag October, blz. 391); <br>{{gap}}''f''. den heer J. Tresling (Verslag Maart); <br>{{gap}}''g''. den heer H. Hulshof (Verslag Maart); <br>{{gap}}''h''. den heer L. Hamburger (Verslag April); <br>{{gap}}2<small>^o</small>. door den heer P. Zeeman, mede namens: <br>{{gap}}''a''. mej. A. Snethlage (Verslag Mei. blz. 64); <br>{{gap}}''b''. namens den heer P. A. van der Harst (Verslag Juni, blz. 170); <br>{{gap}}''c''. mede namens mej. A. Snethlage en de heeren W. de Groot en G. C. Dibbetz (Verslag April); <br>{{gap}}3<small>^o</small>. door den heer H. Kamerlingh Onnes (Verslag Mei, blz. 111; Verslag Juni, blz. 218), <br>{{gap}}en namens: <br>{{gap}}''a''. den heer G. Nordstrom (Verslag Mei, blz. 97); <br>{{gap}}''b''. den heer N. H . Kolkmeijer (Verslag Januari, blz. 767); <br>{{gap}}''c''. den heer F. Zernike (Verslag Februari, blz. 954); <br>{{gap}}4<small>^o</small>. door den heer W. H. Julius, namens: <br>{{gap}}''a''. den heer K. F . Niessen (Verslag Mei, blz. 87); <br>{{gap}}''b''. den heer H. Groot (Verslag September, blz. 312); <br>{{gap}}''c''. den heer W. J. H. Moll (Verslag November, blz. 566; Verslag Maart); <br>{{gap}}5<small>^o</small>. door den heer P. Ehrenfest, mede namens den heer V. Tzkal (Verslag Februari, blz. 906). {{gap}}V. ''Physiologie''. {{gap}}Voordrachten werden gehouden door den heer C. Winkler (Verslag Mei, blz. 4) en den heer H. Zwaardemaker (Verslag October, blz. 370). <br>{{gap}}Ter plaatsing in het Verslag der vergaderingen werden mededeelingen aangeboden: <br>{{gap}}1<small>^o</small>. door den heer H. Zwaardemaker, mede namens den heer H. Zeehuisen (Verslag Mei, blz. 11; Verslag April); mede namens den heer F. Hogewind (Verslag October,<noinclude><references/></noinclude> aq4147jjb9a3di537x5su3y9pzt207m 100 42137 219465 180599 2026-04-03T08:15:18Z Vincent Steenberg 280 +bronnen 219465 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Natuurkunde | afbeelding = Einstein formula on blackboard 20190401.jpg | alt = Massa-energierelatie uitgedrukt in de bekende formule | beschrijving = Dit is een overzicht van alle op [[Wikisource:Over Wikisource|Wikisource]] aanwezige bronnen over [[w:Natuurkunde|natuurkunde]]. }} == Algemeen == === Tijdschriften en overige seriële publicaties === *''De Natuur. Populair geïllustreerd maandschrift, gewijd aan de natuurkundige wetenschappen en hare toepassingen'' (1881-1930).<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (12 december 1913) [[Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant/1913/Nummer 292/De Natuur|‘De Natuur’]], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', eerste blad, [p.&nbsp;2]. === Geschiedenis der natuurkunde - Natuurkundigen === ;Anderson, Carl (1905-1991) *Anoniem (21 augustus 1935) [[Nieuwe Venlosche Courant/Jaargang 73/Nummer 195/Kosmische stralen|‘Kosmische stralen Vier expedities uitgezonden’]], ''Nieuwe Venlosche Courant'', tweede blad, [p.&nbsp;3]. *Anoniem (13 november 1936) [[Bataviaasch Nieuwsblad/Jaargang 51/Nummer 316/Nieuwe Nobelprijs-winnaars|‘Nieuwe Nobelprijs-winnaars. Eugene O’Neill, Dr. Paul Debeije, Dr. V. F. Hess en Dr. C. D. Anderson’]], ''Bataviaasch Nieuwsblad'', eerste blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 november 1936) [[De Tijd/Jaargang 92/Nummer 29102/Avondblad/De Nobelprijs|‘De Nobelprijs voor natuur- en scheikunde’]], ''De Tijd'', Avondblad, [p.&nbsp;5]. *Anoniem (24 december 1936) [[De Sumatra Post/Jaargang 38/Nummer 300/Nobelfeest in Stockholm|‘Nobelfeest in Stockholm’]], ''De Sumatra Post'', derde blad, [p.&nbsp;2]. ;Clay, Jacob (1882-1955) *Anoniem (21 augustus 1935) [[Nieuwe Venlosche Courant/Jaargang 73/Nummer 195/Kosmische stralen|‘Kosmische stralen Vier expedities uitgezonden’]], ''Nieuwe Venlosche Courant'', tweede blad, [p.&nbsp;3]. ;Curie, Marie (1867-1934) *Anoniem (20 oktober 1910) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 83/Nummer 26405/Ochtendblad/Mevrouw Curie te Leiden|‘Mevrouw Curie te Leiden’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, p.&nbsp;6. *Anoniem (24 april 1912) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 99/Nummer 7916/Middaguitgave/Radiumstandaard|‘Radiumstandaard’]], ''Arnhemsche Courant'', middaguitgeve, tweede blad, [p.&nbsp;1]. ;Debye, Peter (1884-1966) *Anoniem (13 november 1936) [[Bataviaasch Nieuwsblad/Jaargang 51/Nummer 316/Nieuwe Nobelprijs-winnaars|‘Nieuwe Nobelprijs-winnaars. Eugene O’Neill, Dr. Paul Debeije, Dr. V. F. Hess en Dr. C. D. Anderson’]], ''Bataviaasch Nieuwsblad'', eerste blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 november 1936) [[De Tijd/Jaargang 92/Nummer 29102/Avondblad/De Nobelprijs|‘De Nobelprijs voor natuur- en scheikunde’]], ''De Tijd'', Avondblad, [p.&nbsp;5]. *Anoniem (24 december 1936) [[De Sumatra Post/Jaargang 38/Nummer 300/Nobelfeest in Stockholm|‘Nobelfeest in Stockholm’]], ''De Sumatra Post'', derde blad, [p.&nbsp;2]. ;Ehrenfest, Paul (1880-1933) *Anoniem (27 maart 1932) [[Het Vaderland/Jaargang 63/27 maart 1932/Ochtendblad/Waar groote geleerden als leerlingen zitten|‘Waar groote geleerden als leerlingen zitten. College in kamer 306. De Sitter, de mathematische virtuoos’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad C, p.&nbsp;2. ;Einstein, Albert (1879-1955) *Anoniem (14 april 1931) [[Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië/Jaargang 8/Nummer 2/Einstein doceerend leerling|‘Einstein doceerend leerling. Twee nieuwe leerstellingen — Zijn theorie is nog niet volledig. Verdere berekeningen noodig’]], ''Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië'', derde blad, [p.&nbsp;2]. *Anoniem (27 maart 1932) [[Het Vaderland/Jaargang 63/27 maart 1932/Ochtendblad/Waar groote geleerden als leerlingen zitten|‘Waar groote geleerden als leerlingen zitten. College in kamer 306. De Sitter, de mathematische virtuoos’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad C, p.&nbsp;2. ;Epstein, Paul Sophus (1883-1966) *Anoniem (27 maart 1932) [[Het Vaderland/Jaargang 63/27 maart 1932/Ochtendblad/Waar groote geleerden als leerlingen zitten|‘Waar groote geleerden als leerlingen zitten. College in kamer 306. De Sitter, de mathematische virtuoos’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad C, p.&nbsp;2. ;Hess, Victor (1883-1964) *Anoniem (13 november 1936) [[Bataviaasch Nieuwsblad/Jaargang 51/Nummer 316/Nieuwe Nobelprijs-winnaars|‘Nieuwe Nobelprijs-winnaars. Eugene O’Neill, Dr. Paul Debeije, Dr. V. F. Hess en Dr. C. D. Anderson’]], ''Bataviaasch Nieuwsblad'', eerste blad, [p.&nbsp;1]. *Anoniem (18 november 1936) [[De Tijd/Jaargang 92/Nummer 29102/Avondblad/De Nobelprijs|‘De Nobelprijs voor natuur- en scheikunde’]], ''De Tijd'', Avondblad, [p.&nbsp;5]. *Anoniem (24 december 1936) [[De Sumatra Post/Jaargang 38/Nummer 300/Nobelfeest in Stockholm|‘Nobelfeest in Stockholm’]], ''De Sumatra Post'', derde blad, [p.&nbsp;2]. ;Millikan, Robert (1868-1953) *Anoniem (27 maart 1932) [[Het Vaderland/Jaargang 63/27 maart 1932/Ochtendblad/Waar groote geleerden als leerlingen zitten|‘Waar groote geleerden als leerlingen zitten. College in kamer 306. De Sitter, de mathematische virtuoos’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad C, p.&nbsp;2. *Anoniem (21 augustus 1935) [[Nieuwe Venlosche Courant/Jaargang 73/Nummer 195/Kosmische stralen|‘Kosmische stralen Vier expedities uitgezonden’]], ''Nieuwe Venlosche Courant'', tweede blad, [p.&nbsp;3]. ;Natuurkundig Genootschap te Leeuwarden (1797-1959) *Anoniem (19 mei 1854) [[Leeuwarder Courant/1854/Nummer 40/Leeuwarden, den 18 Mei|‘Leeuwarden, den 18 Mei’, alinea 2]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Neddermeyer, Seth (1907-1988) *Anoniem (21 augustus 1935) [[Nieuwe Venlosche Courant/Jaargang 73/Nummer 195/Kosmische stralen|‘Kosmische stralen Vier expedities uitgezonden’]], ''Nieuwe Venlosche Courant'', tweede blad, [p.&nbsp;3]. ;Neher, Henry Victor (1904-1999) *Anoniem (21 augustus 1935) [[Nieuwe Venlosche Courant/Jaargang 73/Nummer 195/Kosmische stralen|‘Kosmische stralen Vier expedities uitgezonden’]], ''Nieuwe Venlosche Courant'', tweede blad, [p.&nbsp;3]. ;Tolman, Richard Chace (1881-1948) *Anoniem (14 april 1931) [[Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië/Jaargang 8/Nummer 2/Einstein doceerend leerling|‘Einstein doceerend leerling. Twee nieuwe leerstellingen — Zijn theorie is nog niet volledig. Verdere berekeningen noodig’]], ''Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië'', derde blad, [p.&nbsp;2]. *Anoniem (27 maart 1932) [[Het Vaderland/Jaargang 63/27 maart 1932/Ochtendblad/Waar groote geleerden als leerlingen zitten|‘Waar groote geleerden als leerlingen zitten. College in kamer 306. De Sitter, de mathematische virtuoos’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad C, p.&nbsp;2. === Maten en gewichten - IJkwezen === *Anoniem ([augustus] 1867) [[De Katholieke Illustratie/Jaargang 1/Nummer 1/Paardenkracht|‘Paardenkracht’]], ''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 1, p.&nbsp;8. *Anoniem (8 april 1924) [[Limburgsch Dagblad/Jaargang 7/Nummer 83/Geleen/Herijk|‘Herijk’]], ''Limburgsch Dagblad'', [p.&nbsp;3]. == Algemene natuurkunde == === Relativiteitstheorie === *Hentschel, Willibald (1921) ''Das Relativitätsprinzip im Rahmen einer Gesamtansicht von Welt und Mensch'', Leipzig, Hartenstein im Erzgebirge: Erich Matthes.<br>Aankondigingen en recensies: **[Theo van Doesburg] (juni 1921) [[De Stijl/Jaargang 4/Nummer 6/Ontvangen boeken en tijdschriften|‘Ontvangen boeken en tijdschriften’]], ''De Stijl'', jrg. 4, nr. 6, p.&nbsp;95. == Experimentele natuurkunde == == Mechanica == === Mechanica van het stoffelijk punt === === Mechanica van de gassen === *Anoniem (9 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 98/Avondblad/De lucht bij Kaap Hoorn|‘De lucht bij Kaap Hoorn bevat merkwaardig weinig koolzuur. […]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&nbsp;2. == Thermodynamica == == Magnetisme en elektriciteit == *Eijk, J.A. van (1852) [[Album der Natuur/1852/Het St. Elmusvuur, van Eijk|‘Het St. Elmusvuur’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&nbsp;251-256. *Ln. (1857) [[Album der Natuur/1857/Elektrische huizen|‘Elektrische huizen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&nbsp;316-319. *Ln. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Het aluminium als geleider voor de electriciteit|‘Het aluminium als geleider voor de electriciteit’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, Wetenschappelijk Bijblad, p.&nbsp;8. == Licht == *Willigen, V.S.M. van der (1856) [[Album der Natuur/1856/Geluid en licht|‘Geluid verzwakt geluid en licht gevoegd bij licht, geeft duisternis’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&nbsp;235-254. === Kleurenleer - Kleurenpsychologie === *Ostwald, Wilhelm (1918-1922) ''Die Farbenlehre'', Leipzig: Unesma.<br>Aankondigingen en recensies: **[Theo van Doesburg] (oktober 1919) [[De Stijl/Jaargang 2/Nummer 12/Rondblik|‘Rondblik’]], ''De Stijl'', jrg. 2, nr. 12, p.&nbsp;140-144, met name 142-143, met name 143. == Bouw van de materie - Molecuulfysica - Atoomfysica – Kernfysica - Isotopen - Elementaire deeltjes == == Trillingen en golven == *Burg, P. van der (1854) [[Album der Natuur/1854/Groote uitwerkselen van kleine bewegingen, van der Burg|‘Groote uitwerkselen van zeer kleine bewegingen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&nbsp;227-248. === Elektromagnetische trillingen en golven === ;Kosmische straling *Anoniem (21 augustus 1935) [[Nieuwe Venlosche Courant/Jaargang 73/Nummer 195/Kosmische stralen|‘Kosmische stralen Vier expedities uitgezonden’]], ''Nieuwe Venlosche Courant'', tweede blad, [p.&nbsp;3]. === Geluidsleer === *Willigen, V.S.M. van der (1856) [[Album der Natuur/1856/Geluid en licht|‘Geluid verzwakt geluid en licht gevoegd bij licht, geeft duisternis’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&nbsp;235-254. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportalen]] [[de:Physik]] [[en:Portal:Physics]] [[ru:Физика]] shnu35e8xbi1kubck7cmnsaw9dtcbgh 104 83170 219460 215256 2026-04-02T18:06:05Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 219460 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" />{{RH|168|''Schouburgh der''|}}</noinclude>invoerde, met voornemen om het op een Tafereel te doen schryven, en te hangen in de Munters Kapel, daar hy begraven leit; maar de nyd belette zulks. Men mag hem wel onder de gelukkige Schilders van zyn Eeuw tellen, wyl hy door de Fortuin begunstigt, meest voorwint gezeilt heeft.<br>{{gap}}Zyn Broeder Johan, of Hans van Hoogstraten, (want dus wilde hy genoemt zyn) jonger dan hy, was mede aan de Konst, zyn naam vind ik geboekt op de Lyst van St. Lucas Konstgezellen te Dordrecht op ’t jaar 1649. Hy is met zynen Broeder te gelyk aan ’t Hof te Weenen geweest daar hy ook gestorven is.<br>{{gap}}In de Mengeldichten van F. v. Hoogstraten vind ik t’zyner gedagtenisse. {{c|Gedenkschrift op}} {{c|{{sc|{{sp|JAN van HOOGSTRATE}}N,}}}} {{c|''In de Galery der Kruiskerke te Weenen''.}} {{block center|{{gedicht|''Ik had de Konst op ’t hoogst’ gedragen'', {{gap}}''Toen een'' <ref>{{fine|''Quaedam species morbi comitialis''.}}</ref> ''Harpy my nederhiel'': ''De dood, om my dien roem t’ ontjagen'', {{gap}}''Myn jeugt ’t ontydig overviel''.}}}} {{gap}}Zeker Konstig Marmersteene Beeldhouder, vrint van S. v. Hoogstraten, vereerde zyn Grafstee met een Marmersteene kintje, verbeeldende de vergankelykheit van ’s Menschen leven.<br>{{gap}}’T was smartig voor myn Meester dat zulk<noinclude>{{rechts|een}}</noinclude> 07qn51ce66cd9ist7g6tfvdnoso1vw9 104 85576 219453 2026-04-02T13:34:56Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219453 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><poem> {{gap|5em}}{{sp|De jonghelinc}}. Mijn god, dien niet en es verborghen, Die moet nu mijn troester sijn! O Mamet ende Appolijn, {{sup|595}} Mahoen ende Tervogan, Dese scoene wapen<ref>''Wapen'' voor ''wapene'', hier in de beteekenis van ''armoieries, geslachtswapen''.<br>''Die hier staen an'' d. i. ''die hierop staan gewerkt : aen'' geeft hier aanhechting of verbinding te kennen (verg. ''Mnl. Wb.'' bl. 53 onderaan), immers de moeder verklaart vs. 657: »Want ic maecte metterhant selve dien band," zij had er dus zijn vaders wapen op geborduurd, vs. 778: ::::Ic setter uws vader wapen an.</ref> die hier staen an, Mochten si toe behoren mi, Soe waer ic int herte wel vri<ref>''Vri'' d. i. ''verheugd'', {{asc|HOFFMANN}} heeft ''froh, erfreut'': verg. vs. 105, 198, 576 en het daar aangeteekende. »''Vri'' — voegt hij er bij — muss gar vielerlei Bedeutungen gehabt haben, die sich oft nur aus dem Zusammenhange errathen lässen," maar die niettemin altemaal uit eene en dezelfde grondbeteekenis kunnen worden afgeleid, vooral als men bedenkt, welk aanzien in de Middeleeuwen de stand der vrijen heeft genoten.<br>Zoo is de overgang van ''vrij'' tot ''vroolijk, blijde'', zeer zeker geleidelijk: zeggen wij niet nog: »Vrijheid blijheid"?</ref>, Dat ic ware van edelen bloede. 600 Mi es emmer<ref>''Emmer:'' zie op vs. 160.<br>''Te moede. Moed (gemoed)'' werd in het Mnl. niet alleen van de ''gemoedsgesteldheid'' gebruikt, maar ook van zaken van ''verstand'' en ''geweten'', zoodat het ''meening, gedachte'' enz. te kennen geeft. ''Aesopet'' XXXIV vs. 9: ::::Soe dat hi ''dochte'' in sijnen ''moet;'' {{asc|STOKE}} VII vs. 1208: ::::Sonder Gode nes gheen goet, ::::Noch best, noch beter. Dats mijn ''moet''. ''Te moede zijn'' kan dus even goed ''gevoelen'' als ''denken, meenen, vermoeden'' te kennen geven, en daarom, gelijk {{asc|SERRURE}} doet, uitnemend worden vertaald door présumer.</ref> alsoe te moede, Om dat ic lach daer in ghewonden Doen ic te vondelinghe was vonden : Ic bender seker af gheboren; Mijn herte<ref>''Herte''. Het ''hart'' is in het Mnl. ook de zetel der wijsheid, ''Rijmb.'' vs. 11155: ::::Ic gheve di ''therte'' so vroet, ::::Dat, voor di, noit menschen ''moet (gemoed)'' ::::Dies ghelike wart ghesien.</ref> seghet mi te voren<ref name="Te voren">''Te voren segghen'' d. i. ''voorzeggen. Te voren'' toch is niet alleen te</ref>,</poem><noinclude></noinclude> 0wv6ctj6l37nhz7cxl2ghexsilb7v4m 104 85577 219454 2026-04-02T13:49:40Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 219454 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><ref name="Te voren">''voorschijn'' (zie op vs. 168 boven), maar ook ''vooraf, van te voren''. Zie ''Rein.'' en ''Beatr. Gloss.''</ref><poem> {{sup|605}} Want ic daer in ghewonden lach. Ic nemmermeer vroude ghewinnen en mach, Ic en hebbe vonden mijn gheslachte Ende die mi oec te vondelinghe brachte, Ic souts hem danken<ref>''Danken'' met den tweeden nval der zaak en den derden des persoons.</ref>, bi Apolijn ; {{sup|610}} Ay, mochtic noch vader ende moeder mijn Scouwen<ref>''Scouwen'' d. i. ''zien''.<br>''Verclaert. Verclaren'' is ''klaar maken (clarificare)'' en ''klaar worden'', hier het eerste meer bepaald met ''klaar'' in de beteekenis van ''helder''. De jonghelinc wil zeggen dat, als hij zijne ouders terug zal zien, alle duisternis uit zijn gemoed zal zijn geweken.</ref>, soe waer mi therte verclaert ; Ende waren si dan van hogher aert<ref>''Aert.'' Verg. vs. 112, 472, alwaar dezelfde uitdrukking. Zij beteekent hetzelfde als ''van edelen bloede'' vs. 288 d. i. ''van edele afkomst''. Zie ''M. Lp. Gloss.''</ref>, Soe waer ic te male van sorgen vri. {{gap|5em}}{{sp|Sine moeder}}. O edel jonghelinc, nu comt tot mi {{sup|615}} Ende sprect jeghen mi een woert, Want ic hebbe u van verre ghehoert Jammerlije claghen u verdriet. {{gap|5em}}{{sp|De jonghelinc}}. O scoene vrouwe, wats u ghesciet, Dat ghi al dus lict<ref>''Lict:'' aldus in het Handschrift voor ''leghet'' of ''leecht'' of ''leit''.</ref> in dit prisoen ? {{gap|5em}}{{sp|Sine moeder}}. {{sup|620}}O edel jonghelinc van herten coen, Aldus moetic ligghen ghevaen, Nochtan en hebbic niet mesdaen, Want mi verraderen<ref>''Verraderen.'' Lees: ''verraderie'', eene emendatie, welke ik zie, dat ook {{asc|VERWIJS}} hier heeft gemaakt: ''Bloeml.'' III bl. 176. In het Handschrift staat echter duidelijk ''verraderen''.</ref> al doet. O scoene kint, nu maect mi vroet {{sup|625}}Hoe sidi comen in dit lant Ende wie gaf u dien bant ? Berecht mi dat, wel scoene jonchere. </poem><noinclude></noinclude> 8h25ch1ud7epe2t2zssca1msreaokgi 106 85578 219457 2026-04-02T16:27:27Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219457 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=tijdschrift |Taal=nl |wikidata= |Titel=Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië |Ondertitel= |Deel= |Auteur= |Vertaler= |Redacteur= |Illustrator= |Stroming= |Jaar=1931 |Uitgever= |Plaats= |Druk= |OorspronkelijkeUitgave= |Key= |doe_wikidata= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |DBNL= |Bron=djvu |Afbeelding=1 |Voortgang=V |Delen= |Pagina's=<pagelist 1="derde blad, 2" /> |Opmerkingen=[[Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië/Jaargang 8/Nummer 2/Einstein doceerend leerling]] |NestedInhoud= |Breedte= |Css= |Header= |Footer= }} b2nq75xdjsf9lbqmlbk23abv2ziukyq 104 85579 219458 2026-04-02T16:27:52Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 219458 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude>{{c|{{x-larger|'''Einstein doceerend leerling.'''}}}} {{lijn|5em}} {{c|'''Twee nieuwe leerstellingen — Zijn theorie is nog niet volledig.'''}} {{lijn|4em}} {{c|{{larger|'''Verdere berekeningen noodig.'''}}}} {{lijn|4em}} {{gap}}Einde Febr. verliet prof. Einstein Californië, waar hij bijna twee maanden vertoefde, om via New York den 4den Maart met de „Deutschland“ naar Berlijn scheep te gaan. Ofschoon Einstein, zooals hij herhaaldelijk te kennen gaf, naar Amerika ging om te leeren en niet om te onderwijzen, heeft hij den Anterikaanschen onderzoekers talrijke aanwijzingen gegeven voor experimenteelen arbeid, doch vóór alles twee leerstellingen van principieele beteekenis gepubliceerd. <br>{{gap}}Eenige weken geleden maakte Einstein de eerste van de door hem gevonden vergelijkingen bekend, welke zijn theorie over het „Vereenvoudigd veld“ formuleert. De groote beteekenis van deze vergelijking bestaat hierin, dat daardoor voor de eerste maal het electromagnetisme, de graviatie, het licht en de ruimte in onderling verband zijn gebracht. Zooals Einstein mededeelde is zijn vereenvoudigde theorie nog lang niet volledig. In zijn vergelijking zouden vier {{SIC|onbebekende|onbekende}} hoeveelheden voorkomen, welke hij zelf binnenkort door berekeningen hoopt vast te stellen. Eerst daarna zal men zijn nieuwe vergelijkingen kunnen onderzoeken. <br>{{gap}}De tweede nieuwe theorie betreft de uitzetting van het heelal. Met betrekking tot dit vraagstuk heeft Einstein een der hoofdpunten van zijn vroegere stelling teruggenomen. Zooals bekend is, nam hij vroeger het standpunt in, dat het heelal resp. de ruimte begrensd was. Tegenwoordig is hij van een tegenovergestelde meening en verklaart, dat zijn nieuwe zienswijze eender eerste gevolgtrekkingen is uit zijn vereenvoudigde veld-theorie. <br>{{gap}}„Men kan de ruimte, onverschillig van welke vergelijking men uitgaat, niet voor begrensd houden”, verklaarde Einstein. „Dit is echter nog niet het laatste woord over dit onderwerp.” <br>{{gap}}Voor de Amerikaansche geleerden met wie Einstein in nauw contact was, is de beteekenis van zijn nieuwe leerstellingen echter nog lang niet duidelijk. Zoo verklaarde dr. Richard C. Tolman van het Technologisch Instituut van Californië: „Wij zouden allen gaarne willen weten, waaruit eigenlijk de nieuwe ontdekkingen van Einstein bestaan. Ofschoon hij voor studie-doeleinden is gekomen, staan wij als leerlingen tegenover hem. Het moge juist zijn, dat hij door zijn bezoek aan het Mount Wilson-Observatorium veel geleerd heeft op het gebied van astronomische mechanica, doch ik ben er van overtuigd, dat hij onzen astronomen nog veel meer van de mathematische astronomie heeft geleerd en ofschoon prof. Einstein van zichzelf beweerde, dat hij slechts weinig van astronomie wist, bleek toch wel, dat zijn kennis hiervan veel verder reikte dan hij oorspronkelijk had toegegeven.” — (Un. Press.) {{lijn|4em}}<noinclude></noinclude> hkl2u8h2k2p0jpv2yeucywzlwodaon3 0 85580 219459 2026-04-02T16:29:47Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219459 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Einstein doceerend leerling. Twee nieuwe leerstellingen — Zijn theorie is nog niet volledig. Verdere berekeningen noodig’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië'', dinsdag 14 april 1931, derde blad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië vol 008 no 002 Einstein doceerend leerling.djvu" from=1 to=1/> [[Categorie:Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië]] 4vf1rzjqag2nvzw3hur7vh0s6k99o9n 106 85581 219461 2026-04-02T19:43:49Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219461 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=tijdschrift |Taal=nl |wikidata= |Titel=Het Vaderland |Ondertitel= |Deel= |Auteur= |Vertaler= |Redacteur= |Illustrator= |Stroming= |Jaar=1932 |Uitgever= |Plaats= |Druk= |OorspronkelijkeUitgave= |Key= |doe_wikidata= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |DBNL= |Bron=pdf |Afbeelding=1 |Voortgang=C |Delen= |Pagina's=<pagelist 1="Ochtendblad C, 2" /> |Opmerkingen=[[Het Vaderland/Jaargang 63/27 maart 1932/Ochtendblad/Waar groote geleerden als leerlingen zitten]] |NestedInhoud= |Breedte= |Css= |Header= |Footer= }} 52ljyypbshy87dup03ivhtcgjtpw058 104 85582 219462 2026-04-02T19:44:44Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 219462 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude>{{c|{{x-larger|WAAR GROOTE GELEERDEN ALS LEERLINGEN ZITTEN}}}} {{lijn|6em}} {{c|{{larger|''COLLEGE IN KAMER 306''}}}} {{lijn|3em}} {{c|{{larger|''De Sitter, de mathematische virtuoos''}}}} {{lijn|3em}} {{gap}}Uniek onder de moderne inrichtingen van onderwijs is de International School of Advanced Science in Pasadena welke haar jaarlijkschen cursus van twee maanden heeft afgewerkt, Men behoeft maar te zeggen, dat Einstein daar als leeraar en als leerling fungeert om te doen uitkomen, dat het een school is zooals er nog nooit een is geweest. Ze ontstond, niet wegens de bekoorlijkheid van het klimaat in Californië, maar doordat de laboratoria en andere faciliteiten van het California Institute of Technology en het Mount Wilson Observatorium onderzoekers gelegenheden boden, welke ze nergens elders zouden kunnen vinden. Het Institute of Technology, onder leiding van dr. Millikan, de man van de theorie van den kosmischen straal, is een der groote wereldcentra voor abstract wetenschappelijk werk geworden. <br>{{gap}}De geleerden komen van heel de wereld over, niet om door den grooten kijker te zien, maar om de resultaten van de waarnemingen der sterrekundigen te bestudeeren en om andere geleerden te ontmoeten, die met hetzelfde doel komen. De ontmoeting, de uitwisseling van denkbeelden, de lezingen — dat zijn de doelen en de kern van de International School. <br>{{gap}}En wat een lijst van studenten biedt ze, zegt C. Hall in de New York Times, let eens op de namen: <br>{{gap}}prof. Albert Einstein van Berlijn, de eerste die de relativiteitstheorie verkondigde; <br>{{gap}}dr. Robert A. Millikan, Nobelprijswinnaar, die de theorie verdedigt, dat de wereld in de ruimte opbouwt in plaats van afgebroken wordt; <br>{{gap}}dr. Harlow Shapley van het Harvard Observatorium, autoriteit op het gebied van de verdeeling der sterren; <br>{{gap}}dr. Edwin P. {{SIC|Hussle|Hubble}} van het Mount Wilson Observatorium, beroemd om zijn studie betreffende eiland heelals; <br>{{gap}}dr. Richard C. Tolman van het California Institute of Technology, die de relativiteitstheorie zoo uitgebreid heeft dat ze Einstein zelf haast als een conservatief doet lijken; <br>{{gap}}dr. Paul Ehrenfest van de Leidsche universiteit; <br>{{gap}}dr. Paul S. Epstein, Einsteins medewerker in Berlijn; <br>{{gap}}prof. Henri Norris Russell van Princeton, die erkend wordt als een der grootste wiskundige-sterrekundigen, welke Amerika ooit heeft opgeleverd; <br>{{gap}}dr. W. de Sitter, van de Leidsche universiteit, een ware mathematische virtuoos, een leerling van Einstein en een leermeester naar wien Einstein graag luistert. {{c|<nowiki>* * *</nowiki>}} {{gap}}Sterrekunde, natuurkunde en scheikunde vinden een ontmoetingsplaats in Pasadena, want ieder heeft iets bij te dragen aan een verklaring van het heelal. Als de verklaringen niet kloppen, als wat de subatomiscne physici zien als ze in hun onmerkbaar kleine werelden staren, niet in overeenstemming kan worden gebracht met wat de astronomen zien als ze door de lichtjaren staren met hun nebulae, zooveel te meer zijn deze bijeenkomsten dan noodig en zooveel te vruchtbaarder kunnen ze zijn. <br>{{gap}}De term school is geen spreekwijze al zijn er geen examens en geen klassen. De heele inrichting is academisch. Dit jaar had Einstein zijn werkkamer in kamer 306, op de derde verdieping van het Norman Bridge Laboratorium van het Institute of Technology. <br>{{gap}}Er is geen personenlift en hij en het gehoor van dertig geleerden voor wie hij nu en dan in deze kamer een lezing hield, moesten steeds de trappen op en af. Grootere bijeenkomsten werden gehouden in een zaal op de tweede verdieping van dit gebouw. Einstein woonde in het Athenaeum — de club van het instituut — vlak bij. {{c|<nowiki>* * *</nowiki>}} {{gap}}Het onderwijs in de school van Pasadena lijkt uiterlijk op dat overal elders. Er zijn een klas, een leeraar, een aanwijsstok, een stuk krijt en een bord; soms worden lichtbeelden op het doek geworpen. Er kan b.v. een mededeeling op het bulletin verschijnen als deze: <br>{{gap}}Seminarium voor theoretische physica, Vrijdag 19 Februari, kamer 306, Morman Bridge Laboratorium. Onderwerp en spreker zullen later bekend gemaakt worden <br>{{gap}}De woorden kamer 306 vertellen hun eigen verhaal. De spreker zal Einstein zijn en het onderwerp een phase van de groote relativiteitstheorie. <br>{{gap}}In deze bijeenkomst is er niets bizonders aan de leerlingen te zien. Eenigen zijn gladgeschoren, anderen hebben een baard. De meerderheid rookt een pijp, slechts enkelen sigaretten. De best gekleede leerling is ongetwijfeld dr. Millikan, die er eerder als een welvarende bankier uitziet. Einstein draagt hetzelfde pak dat hij droeg toen hij een jaar geleden in Pasadena was. Hij kan opstaan, zich aankleeden en de 200 el van het Athenaeum naar het laboratorium doen in tien minuten. {{c|<nowiki>* * *</nowiki>}} {{gap}}De teekenachtige legende dat er maar twaalf menschen ter wereld zijn, die de relativiteit begrijpen, wordt door deze school der grooten gelogenstraft. Einsteins wetenschappelijk auditorium volgt zijn snellen stroom van woorden en figuren met de diepe aandacht van musici die luisteren naar een symphonie, welke door een superbe orkest wordt uitgevoerd. Maar ze anticipeeren het onderwerp, ze maken zelfs correcties. <br>{{gap}}Een scholier, de 33-jarige dr. Aristotle D. Michael, lang, zwart van haar, zenuwachtig, rijdt in zijn stoel en zegt op het laatst: Pardon professor, u hebt een k vergeten rechts in uw vergelijking. <br>{{gap}}De stroom Duitsch — want deze taal, door de meeste geleerden verstaan, spreekt Einstein bij voorkeur — wordt onderbroken. De groote physicus kijkt scherp naar zijn figuren, ziet dat de k inderdaad mist en weet door haar vlug er in te voegen, zijn mathematisch heelal voor instorting te behoeden. Hij gaat voort met zijn demonstratie. Hij heeft een methode van een in de klas er uit te pikken en meer direct tot hem te praten. Misschien is het dr. Fritz Zwicky van den staf van het Instituut, die bergen met hem klimt als hij geen nieuwe theorie afleidt. Misschien is het dr. Millikan. In elk geval de knik van begrijpen komt zonder dralen. <br>{{gap}}Deze mannen denken met Einstein, anticipeeren de symbolen voor hij ze neerschrijft, voorzien als schaakspelers zijn volgenden zet. Onder hun uiterlijke ongedwongenheid zijn ze in spanning. Wie zou het ook niet als het heelal herbouwd wordt onder zijn oogen en niet tijd en ruimte wordt gegoocheld als met de sinaasappelen in de hand van een jongleur! De zon verschrompelt tot een atoom. De sterren tot zandkorrels. De geest springt in een oogwenk naar gebieden in den hemel, waaruit zelfs een lichtstraal een millioen jaren noodig heeft om tot ons te komen. {{c|<nowiki>* * *</nowiki>}} {{gap}}De eenige hoorders, die zich in de kosmische kou gelaten voelen terwijl dit alles gebeurt, zijn de handvol reporters, die binnengekomen zijn. Een van hen ging bij zoo’n gelegenheid met eenig vertrouwen zitten, omdat hij „Duitsch verstaat”. Een uur later, toen het bord overdekt was met hieroglyphische vergelijkingen door snel verdwijnend krijt neergekrabbeld met een witte, krachtige, maar plompe hand, erkende deze luisteraar spijtig, dat hij geen „Duitsch met een Egyptisch accent” verstaat en ging maar een caricatuur van den grooten spreker teekenen op zijn blank kopypapier. <br>{{gap}}Na het einde van de lezing haasten de reporters zich naar de hal om een der sterrenleerlingen aan te houden om zoo een populaire uiteenzetting van de les van den dag te krijgen. Dr. Millikan meent, „dat het allemaal te technisch is om het publiek belang in te boezemen”. Anderen moeten dadelijk ergens anders zijn. Eindelijk verschijnen Einstein zelf en zijn trouwe metgezel Epstein en den laatste wordt verzocht te vertellen wat er gebeurd is. <br>{{gap}}Dr. Einstein, {{grijs|[v]}}ertelt Epstein met een twinkeling van zijn oogen, verzoekt me u te vertellen wat hij zegt. Hij zegt, dat hij eens een vrouw had, electromagnetisme, en een man, gravitatie. Maar hij kon ze niet bij elkaar houden. Nu zegt hij, dat hij ze bij elkaar heeft. Wat kan nu nog natuurlijker zijn? De twee geleerden lachen hartelijk en stappen weg naar de lichten van het Athenaeum. <br>{{gap}}De reporters krijgen wat hulp van een doctor, dien ze snappen in de bibliotheek van het laboratorium en nemen verder hun toevlucht tot de laatste editie van een encyclopaedie, voor een uiteenzetting van de veldtheorie. Maar een lezing van Einstein verslaan is geen werk voor een broekje. {{c|<nowiki>* * *</nowiki>}} {{gap}}Als De Sitter, slank, met sombere oogen, peinzend, leest in zijn zacht Engelsch, met het bekoorlijke Hollandsche accent, heeft hij een gehoor, dat even aandachtig is als dat hetwelk naar Einstein luistert. Hij is een mathematicus van het eerste water, speelt op het heelal, lichtjaren, ruimte en tijd, als hij op een muziekinstrument zou doen. Hij trekt het heelal uit elkaar en drukt het weer in elkaar alsof het een harmonica was van onbepaalde afmetingen, ontlokt er mathematische muziek aan, soms liefelijk, soms snijdend futuristisch. Hij schept een kosmos, welke in elkaar schijnt te zullen vallen als iemand ook maar even met zijn arm wuift. Of hij wil er u een geven, waarin het onmogelijk zal zijn ook maar een arm op te heffen. <br>{{gap}}Hij komt op een van die groote onstandvastigen welke de physici in verwarring brengen. Het heelal begon maar een paar duizend millioen jaar geleden uit te zetten vertelt hij zijn klas, „eerst gisteren” om in astrologi{{grijs|[sch]}}en tijd-termen te spreken. Maar de sterren zijn duizenden malen ouder dan die paar duizend millioen jaar. De klas weet dat dit waar is. Humason en Hubble zijn er en zij hebben verre nebulae gesnapt, terwijl ze van ons weg renden en van elkaar en hebben schijnbaar bewezen, dat het heelal schijnbaar verder explodeert. Maar dit schijnt te beduiden, dat de sterren ouder dan het heelal zijn, wat een absurditeit is. Hubble onderstelt dat de explosie van het heelal niet werkelijk is, maar schijn. De Sitter neemt Hubbles eigen verklaring, op fotografische platen vastgelegd, als bewijs der realiteit. <br>{{gap}}Wat kan er gedaan worden? Niets blijkbaar. De groote De Sitter uit dan de meening, dat twee evolutieprocessen aan het werk zijn — een voor het heelal en een voor de sterren zelf. Hij zelf noch de klas is bevredigd door deze onderstelling. Ze graven, zooals in de woestijn naar water gegraven wordt, naar die „{{SIC|interdepence|interdependence}} absolute, foreseen, ordained, decreed”, waar Kiplings McAndrew van zong. Maar ze kunnen haar niet vinden. {{c|<nowiki>* * *</nowiki>}} {{gap}}Zeer nederig zijn deze groote mannen, al behooren zij tot de koninklijke lijn van Thales, Archimedes, Euclides, Galilei en Newton. In hun nederigheid vertellen ze soms aan de klas dat het heelal nooit gekend zal worden, dat de menschelijke geest te zwak is om zijn onmetelijke {{SIC|komische|kosmische}} grootheid te begrijpen of het geheim van zijn structuur te omvatten, dat de groote les, welke alles duidelijk zou maken, wellicht nooit door eenigen leerling op eenige school geleerd zal worden. <br>{{gap}}Maar ze sluiten de verspreide gelederen van formules en gaan voort. De vierde dimensie is niet genoeg. Einstein zegt kalmpjes tot de klas: „Ik ben gedwongen een vijfde dimensie in te voeren om gravitatie, licht en electromagnetisme met de ruimte vast te schakelen”, juist als of een hoogere macht hem naar den rand van een afgrond duwde. Zichtbare, tastbare realiteit is van geen beteekenis voor hem; het zou een fictie van menschelijke zinnen kunnen zijn. De vergelijkingen op het bord zijn het eenige dat telt. <br>{{gap}}De sprekers critiseeren elkaars theorieën en hun eigen theorieën van gisteren ongemakkelijk. Het oude heelal van Einstein van tien jaar geleden is verbrijzeld. Al wat er van over is is de conceptie van tijd-ruimte. En ook die zal wellicht veranderd worden, vertelt Einstein zijn klas, als hij er in slaagt gravitatie aan licht te lasschen. <br>{{gap}}Jeans, die een jaar geleden aanwezig was, zette zijn beeld van den dood van het heelal, van het terug gaan van alle materie ten laatste in inactiviteit, uiteen. Millikan, een vechter, en enthousiast, houdt staande dat de materie wordt opgebouwd in de ruimte en dat de kosmische stralen worden gevormd uit de ontmoetingen van electronen en protonen. Einstein luistert en {{SIC|glimlach|glimlacht}} bevestigend. Gorde relaviteit is dat. Over het geheel helt Pasadena naar Millikan over. Of naar Tolman, die heroische vergelijkingen heeft uitgewerkt voor de klas, om uit te leggen, dat het heelal is als een groote long, die afwisselend uitzet en inkrimpt, cycli van milliarden jaren door. <br>{{gap}}Maar de finale verklaring schijnt nog ver weg te liggen. Zelfs zoo de bewegingen der sterren en nevelvlekken tot wet zouden worden verklaard, zou het interieur van het atoom nog verklaard moeten worden. De aanhangers der moderne „hoeveelheid-theorie” houden staande dat wet en orde geen plaats in het atoom hebben. Maar het heelal is gemaakt van atomen. Hoe kan er wet in het geheel en anarchie in de deelen zijn? {{c|<nowiki>* * *</nowiki>}} {{gap}}Deze „leerlingen” van Pasadena vertegenwoordigen de nieuwe houding der natuurkundige wetenschap over de heele wereld. De oude stevige dogma’s van de negentiende en begin der twintigste eeuw zijn weg. De machtigste intellecten staan verbluft. Ze gaan naar school in de hoop dat een of anderen dag een leeraar hun zal kunnen vertellen wat ze erkennen niet te weten. <br>{{gap}}De groote telescopen, de X-straalbuis welke 2.000.000 volts gebruikt en 30 voet lang is; het reusachtige brandglas, 27 voet hoog, dat de hoogste temperaturen welke ooit door den mensch zijn bereikt, uit de zonnestralen moet wekken; de groote spectrohelioscoop ter bestudeering van de zonnestralen; het apparaat waardoor de verbrijzeling van gasatomen door de kosmische stralen kan worden gefotografeerd; de multikristallen-spectrograaf, met welker hulp men hoopt, de geheimen van het electroon te kunnen fotografeeren — deze wonderbaarlijke instrumenten wekken den leek tot eerbied op. <br>{{gap}}Maar de geleerden worden er niet door bedot. Zij hebben geen illusies van grandeur. Zij weten dat ze slechts kinderen zijn die naar school gaan en dat de meerderjarigheid van het menschelijk begrijpen nog ver af is.<noinclude></noinclude> 1fjl7lt7qaqbibpcl7ov1xtooqan2ca 0 85583 219463 2026-04-02T19:46:57Z Vincent Steenberg 280 nieuw 219463 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Waar groote geleerden als leerlingen zitten. College in kamer 306. De Sitter, de mathematische virtuoos’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad voor Nederlandsch-Indië'', dinsdag 14 april 1931, derde blad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Het Vaderland vol 063 1932-03-27 Ochtendblad WAAR GROOTE GELEERDEN ALS LEERLINGEN ZITTEN.pdf" from=1 to=1/> [[Categorie:Het Vaderland, Jaargang 063]] kp4xfu22iaybr0bbbuq81akoicxx24x 219464 219463 2026-04-02T19:48:28Z Vincent Steenberg 280 219464 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Waar groote geleerden als leerlingen zitten. College in kamer 306. De Sitter, de mathematische virtuoos’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''Het Vaderland'', zondag 27 maart 1932, Ochtendblad C, p.&nbsp;2. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Het Vaderland vol 063 1932-03-27 Ochtendblad WAAR GROOTE GELEERDEN ALS LEERLINGEN ZITTEN.pdf" from=1 to=1/> [[Categorie:Het Vaderland, Jaargang 063]] tdr8ty7avqrc7fq1a6dx6bm4pmlmfyd