Overleg gebruiker:Ран-кан

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>nlwikisource</dbname>
    <base>https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikisource</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikisource</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Overleg hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Auteur</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg auteur</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg pagina</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Index</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Overleg index</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Ран-кан</title>
    <ns>3</ns>
    <id>12553</id>
    <revision>
      <id>220253</id>
      <parentid>51785</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T16:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>10337</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>J ansari heeft pagina [[Overleg gebruiker:Ранко Николић]] hernoemd naar [[Overleg gebruiker:Ран-кан]]: Automatisch hernoemd bij het hernoemen van gebruiker “[[Special:CentralAuth/Ранко Николић|Ранко Николић]]” naar “[[Special:CentralAuth/Ран-кан|Ран-кан]]”</comment>
      <origin>51785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215" sha1="feufdnnd2h8622wpmhchmd3zarg170f" xml:space="preserve">{{W}}&lt;br /&gt;Veel succes en plezier hier, &lt;font color=&quot;red&quot; face=&quot;Tahoma&quot; size=&quot;5&quot;&gt;&lt;&amp;zwnj;3&lt;/font&gt;elijke groeten van &amp;nbsp;[[User_talk:ZeaForUs|Klaas]]&amp;#x7c;Z4&amp;#x241f;[[User:ZeaForUs|V]]:&amp;nbsp; 7 okt 2013 19:40 (CEST)</text>
      <sha1>feufdnnd2h8622wpmhchmd3zarg170f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Natuurwetenschappen</title>
    <ns>100</ns>
    <id>20979</id>
    <revision>
      <id>220257</id>
      <parentid>220137</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>+bronnen</comment>
      <origin>220257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31717" sha1="r8aau0p9675880uy59ih69xkivhqmni" xml:space="preserve">{{Infobox hoofdportaal
| afbeelding = P physics violet.png
| informatie = Dit is een overzicht van alle op [[Wikisource:Over Wikisource|Wikisource]] aanwezige bronnen over [[w:Natuurwetenschap|natuurwetenschappen]]. [[Hoofdportaal:Overzicht van alle hoofdportalen|Overzicht van alle hoofdportalen]].
}}
== Algemeen ==
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Algemeen|Algemeen]]

== Natuurkunde ==
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Natuurkunde|Natuurkunde]]

== Scheikunde ==
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Scheikunde|Scheikunde]]

== Astronomie - Natuurkundige aardrijkskunde - Meteorologie en klimatologie ==
=== Astronomie ===
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Astronomie|Astronomie]]

=== Meteorologie ===
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Meteorologie|Meteorologie]]

=== Klimatologie ===
*Phillips, John, Hoeven, J. van der (1857) [[Album der Natuur/1857/Klimaatverandering|‘Over de veranderingen in het klimaat des aardbols, door de geologie aangewezen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;337-347.
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Klimaat Krim, van Hasselt|‘Klimaat van de Krim’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;189.

== Geologie - Geofysica - Hydrosfeer ==
=== Geschiedenis van de geologie - Geologen ===
*v.Ht. (1854) [[Album der Natuur/1854/Bezwaren bij geologische nasporingen, van Hasselt|‘Bezwaren bij geologische nasporingen in de heete gewesten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;382.

=== Geofysica - Geochemie ===
Hierbij ook: Natuurrampen; algemeen
;Aardverschuivingen
*Anoniem (30 januari 1906) [[Het Nieuws van den Dag/1906/Nummer 11069/Bij Lausanne|‘Bij Lausanne worden twee dorpen bedreigd door eene aardverschuiving. […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', vierde blad, p.&amp;nbsp;13.

;Natuurbranden
*Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Palermo den 7 Augusti|‘Palermo den 7 Augusti’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (20 maart 1886) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 24/Nummer 12/De vorige week Donderdag|‘De vorige week Donderdag […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;1].

=== Geologie; algemeen ===
*S. (1857) [[Album der Natuur/1857/Geologische studiën|‘Vereischten bij geologische studiën’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;160.

=== Geologie van Nederland ===
*Faber, F.J. (1933) ''Geologie van Nederland'', 's-Gravenhage: G. Naeff.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (28 juli 1933) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 106/Nummer 34649/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;9.
*Geuns, W.A.J. van (1857) [[Album der Natuur/1857/Riviermonden|‘De monden der rivieren. Een blik op de geschiedenis van den Nederlandschen bodem’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;129-155 en 161-173.

=== Geologie van overige landen ===
;Egypte
*v.L. (1858) [[Album der Natuur/1858/De klokkenberg|‘De Klokkenberg’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;143-144.

;Mexico
*Hg. (1858) [[Album der Natuur/1858/Vreemd gerecht|‘Een vreemd geregt en eene geologische merkwaardigheid’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;93-96.

=== Gesteentekunde ===
;Zwerfkeien
*Staring, W.C.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Keien der heidevelden|‘De keijen onzer heidevelden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;107-128.

==== Mineralogie ====
*v.Hl. (1854) [[Album der Natuur/1854/Barnsteen, van Hasselt|‘Barnsteen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;383.

==== Edelstenen ====
*Anoniem (13 april 1775) [[Amsterdamsche Courant/1775/Nummer 44/In de thans loopende Maand|‘In de thans loopende Maand, zal te Londen by de Koninglyke Beurs in publieke veiling worden verkogt, […] [advertentie]’]], ''Amsterdamsche Donderdagsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Oppervlaktevormen van de aarde ===
==== Algemeen ====
*Oestreich, K. (1933) ''Gedenkboek oestreich. Bundel excursieverslagen 1909-1928, op 16 november 1928 aan Prof. Dr. K. Oestreich door zijn leerlingen bij de herdenking van zijn 20-jarige ambtsvervulling aangeboden'', Groningen: Wolters.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (28 juli 1933) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 106/Nummer 34649/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;9.

==== Gebergten ====
*Hg. (1853) [[Album der Natuur/1853/Hoogste berg en diepste zee, Harting|‘De hoogste berg en de diepste zee’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;254.
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De hoogste berg der aarde|‘De hoogste berg der aarde’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;37.
*Hg. (1858) [[Album der Natuur/1858/De hoogste berg|‘De hoogste berg’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;32.

==== Vulkanen en aardbevingen ====
*Anoniem (1854) [[Album der Natuur/1854/Zwavelmeer Tivoli|‘Het zwavelmeer bij Tivoli in Campanië’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;61-62.

;Aardbevingen
*Anoniem (31 augustus 1885) [[De Tijd/1885/Nummer 11590/Op de canarische eilanden|‘Op de canarische eilanden […]’]], ''De Tijd'', [Eerste Blad], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (20 maart 1886) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 24/Nummer 12/Den 14. ’s avonds|‘Den 14. ’s avonds is een sterke schok van aardbeving waargenomen te Grenada en te Arenas de Rey, in Spanje. […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (19 november 1897) [[De Morgenpost/Jaargang 6/Nummer 1553/Ingekomen giften|‘Ingekomen giften’]], ''De Morgenpost'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (1 juli 1938) [[De Indische Courant/Jaargang 17/Nummer 239/De aardbeving op Celebes|‘De aardbeving op Celebes’]], ''De Indische Courant'', tweede blad, p.&amp;nbsp;I.

;Aardbeving Land van Gulik, juni 1619
*Anoniem ([15 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/Nederlantsche tydinghe den 14 Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 14 Iunius’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].

;Aardbeving in Zuid-India
*Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art2|‘Schrijuen van Lisbona in Portugael’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Vulkanen
*Anoniem (10 augustus 1881) [[Het Nieuws van den Dag/1881/Nummer 3515/Naar men uit Solingen bericht|‘Naar men uit Solingen bericht, heeft in den brandenden berg aldaar een uitbarsting plaats gehad […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;2].

===== Aardbevingen =====
;Aardbeving in Derby, 6 oktober 1683
*Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Londen den 22 October (1)|‘Londen den 22 October’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Aardbeving in Zwitserland, 19 juni 1852
*Anoniem (29 juni 1852) [[Groninger Courant/Jaargang 111/Nummer 52/Van de grenzen, 23 Junij|‘Van de grenzen, 23 Junij’]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Aardbeving in Chili, januari 1939
*Anoniem (26 januari 1939) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36639/Avondblad/15.000 slachtoffers bij aardbevingsramp in Chili|‘15.000 slachtoffers bij aardbevingsramp in Chili. Britsche regeering stelt twee kruisers ter beschikking voor hulpverleening’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (26 januari 1939) [[Nieuwe Apeldoornsche Courant/Jaargang 36/Nummer 12348/Vijftienduizend dooden bij aardbeving in Chili|‘Vijftienduizend dooden bij aardbeving in Chili? Een gansche stad ingestort’]], ''Nieuwe Apeldoornsche Courant'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (27 januari 1939) [[De Telegraaf/Jaargang 47/Nummer 17405/Ochtendblad/Doodencijfer in Chili blijft stijgen|‘Doodencijfer in Chili blijft stijgen. Bittere ellende in Chillán. V.S. bieden hulp aan’]], ''De Telegraaf'', Ochtendblad, tweede blad, p.&amp;nbsp;3.
*Anoniem (31 januari 1939) [[Nieuwe Utrechtsche Courant/Jaargang 11/Nummer 3529/Nieuwe aardschokken in Chili|‘Nieuwe aardschokken in Chili. Autoverkeer wederom bemoeilijkt’]], ''Nieuwe Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (31 januari 1939) [[Ons Noorden/Jaargang 26/Nummer 9072/Chili beducht op nieuwe ramp|‘Chili beducht op nieuwe ramp. Twee aardbevingen vrij sterk gevoeld’]], ''Ons Noorden'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (31 januari 1939) [[Nieuwe Utrechtsche Courant/Jaargang 11/Nummer 3529/Een jongen, die het hoofd koel hield|‘Een jongen, die het hoofd koel hield... Kordaat optreden bij aardbeving’]], ''Nieuwe Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

===== Vulkanen =====
;Ferdinandae
*Anoniem (22 november 1831) [[Groninger Courant/1831/Nummer 93/Hamburg den 15 November|‘Hamburg den 15 November’]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Llaima
*Anoniem (31 januari 1939) [[Nieuwe Utrechtsche Courant/Jaargang 11/Nummer 3529/Nieuwe aardschokken in Chili|‘Nieuwe aardschokken in Chili. Autoverkeer wederom bemoeilijkt’]], ''Nieuwe Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Mauna Loa
*Hg. (1854) [[Album der Natuur/1854/Uitbarsting Mauna Loa 1852, Harting|‘De uitbarsting van den Mauna Loa in 1852’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;97-108.

;Tengger-vulkanen, Oost-Java
*Anoniem (27 maart 1907) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 7/Nummer 86/Ochtendblad/Oost-Indië/Aschregens in het Tenggersche|‘Aschregens in het Tenggersche’]], ''De Nieuwe Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

;Vesuvius
*Bergsma, W.B. (1855) [[Album der Natuur/1855/Journaal, Bergsma|‘Een blaadje uit mijn journaal’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;388-394.

==== Woestijnen, strand en duinen ====
*Winkler, T.C. (1865) ''[[Winkler-Zand en duinen (1865)|Zand en duinen]]'', Dockum: J.J. Hansma.

=== Hydrosfeer ===
==== Zeeën – Getijden – Tsunami’s ====
Hierbij ook: Oceanografische expedities, diepzeeonderzoek
*Anoniem (9 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 98/Avondblad/De lucht bij Kaap Hoorn|‘De lucht bij Kaap Hoorn bevat merkwaardig weinig koolzuur. […]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;2.
*Burg, P. van der (1852) [[Album der Natuur/1852/De Zee of Oceaan, Pieter van der Burg|‘De zee of oceaan’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;270-282.
*Hg. (1853) [[Album der Natuur/1853/Hoogste berg en diepste zee, Harting|‘De hoogste berg en de diepste zee’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;254.
*Marsilli, Lodewyk Ferdinand graave van (1786) ''Natuurkundige beschryving der zeën'', 's Gravenhage: by de Compagnie.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (6 april 1787) [[Leydse Courant/1787/Nummer 42/Natuurkundige beschryving der zeen|‘Natuurkundige beschryving der zeen, door L. F. grave van Marsigli, […] [advertentie]’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

==== Rivieren - Meren ====
===== Rivieren =====
*Eijk, J.A. van (1853) [[Album der Natuur/1853/Mississippi-Missouri, van Eyk|‘Een blik op het gebied der Mississippi-Missouri’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;246-253.

;Rijn
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/Wt Ceulen, den 20. dito|‘Wt Ceulen, den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 6]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Tiber
*Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Italie|‘Italie’, alinea 3]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

===== Meren =====
*Anoniem (1854) [[Album der Natuur/1854/Zwavelmeer Tivoli|‘Het zwavelmeer bij Tivoli in Campanië’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;61-62.

;Dode Zee
*Reitsma, A.T. (1857) [[Album der Natuur/1857/Doode Zee|‘Over de Doode Zee’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;47-64 en 97-116.

;Takht-e Soleyman, Iran
*Reitsma, A.T. (1856) [[Album der Natuur/1856/Takht-i-Soleiman|‘Over het meer Takht-i-Soleiman en den heuvel Zindan-i-Soleiman, in het noordelijk gedeelte van Medie’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;84-94.

==== Holen en grotten ====
*Ekama, C. (1854) [[Album der Natuur/1854/Baumansgrot en Bielsgrot, Ekama|‘De Baumannsgrot en de Bielsgrot in het Harzgebergte’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;254-257.
*Verster, Willy ([1927]) ''De Zuid-Limburgsche grottenwereld'', Valkenburg: Joseph Crolla.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

==== IJs - Gletsjers - Sneeuw - Lawines ====
===== IJs =====
;Algemeen
*Hazeu, W.A. (1855) [[Album der Natuur/1855/IJs, Hazeu|‘Het ijs en de ijsvorming’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;147-160.

;Drijfijs
*Anoniem (28 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 216/Manheim, 27 Dec.|‘{{SIC|Manheim|Mannheim}}, 27 Dec.’]], ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;3].
*Anoniem (31 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 217-218/De vaart op de kanalen van Maastricht op 's-Hertogenbosch en Luik|‘De vaart op de kanalen van Maastricht op ’s-Hertogenbosch en Luik [...]’]], ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Zee-ijs
*Anoniem (28 januari 1914) [[Het Vaderland/Jaargang 46/Nummer 23/Ochtendblad/Zee-ijs|‘Zee-ijs’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, [p.&amp;nbsp;1].

===== Gletsjers =====
*Burg, P. van der (1856) [[Album der Natuur/1856/Gletschers|‘De Gletschers’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;154-193.

===== Sneeuw =====
*Anoniem (24 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 214-215/De Sneeuw|‘De Sneeuw’]], ''Limburger Koerier'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].

===== Lawines =====
*Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Frankfort, den 26sten Februarij|‘Frankfort, den 26sten Februarij’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (10 juli 1910) [[De Maasbode/Jaargang 42/Nummer 10679/Ernstig Alpen-ongeluk|‘Ernstig Alpen-ongeluk’]], ''De Maasbode'', Ochtendblad, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].

== Biologie ==
=== Algemeen ===
==== Tijdschriften en seriewerken - Verzamelde opstellen ====
*''Buiten. Geïllustreerd weekblad aan het buitenleven gewijd'' (1907-1936).&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (18 oktober 1924) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 81/Nummer 289/Avondblad/Weekbladen|‘Weekbladen’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;2.

==== Natuurreservaten en -monumenten; Nederland====
;Kaapse bossen
*Anoniem (19 mei 1930) [[De Telegraaf/Jaargang 38/Nummer 14255/Avondblad/Aankoop Kaapsche bosschen door Doorn|‘Aankoop Kaapsche bosschen door Doorn?’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, Tweede blad, p.&amp;nbsp;5.
*Anoniem (20 juni 1952) [[De Telegraaf/Jaargang 55/Nummer 20167/Gemeente Doorn koopt de Kaapse bossen|‘Gemeente Doorn koopt de Kaapse bossen’]], ''De Telegraaf'', p.&amp;nbsp;3.

==== Natuurreservaten en -monumenten; overige landen====
*Vries, Hugo de (augustus 1904) ''[[Het Yellowstone-Park]]'', Amsterdam: G. Schreuder.

==== Biologische verzamelingen; algemeen – Musea ====
;Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden
*Anoniem (15 december 1897) [[De Telegraaf/Jaargang 5/Nummer 1810/Avond-editie/Nog erger den een pakhuis|‘Nog erger den een pakhuis’]], ''De Telegraaf'', Avond-editie, [Eerste blad], [p.&amp;nbsp;1].

=== Geschiedenis der biologie - Biologen ===
==== Biologen ====
;Oken, Lorenz (1779-1851)
*Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Francfort den 6 September|‘Francfort den 6 September’, alinea 3]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Shipley, Arthur (1861-1927)
*Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Sir Arthur E. Shipley|‘Sir Arthur E. Shipley †’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Weber, Max Wilhelm Carl (1852-1937)
*Anoniem (4 mei 1889) [[Het Vaderland/Jaargang 21/Nummer 105/De hoogleeraar dr. Max Weber|‘De hoogleeraar dr. Max Weber […]’]], ''Het Vaderland'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Went, Friedrich (1863-1935)
*Anoniem (1 oktober 1935) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 108/Nummer 35436/Avondblad/Prof. Went herdacht|‘Prof. Went herdacht. De rede van prof. Van der Hoeven in de Kon. Akademie van Wetenschappen’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;14.

;White, Gilbert (1720-1793)
*D.L. (1856) [[Album der Natuur/1856/Gilbert White|‘Gilbert White’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;571.

=== Biologische techniek ===
==== Microscopie ====
*Ln. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Photographische mikroskoop-voorwerpen|‘Photographische mikroskoop-voorwerpen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;46-47.

==== Prepareren; algemeen - Opzetten van dieren ====
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Om visschen, kruipende dieren enz. te bewaren|‘Om visschen, kruipende dieren enz. te bewaren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;72.

=== Theoretische biologie - Biochemie ===
==== Leven en dood ====
*Harting, P. (1854) [[Album der Natuur/1854/Sluimerend Leven, Harting|‘Het sluimerende leven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;147-178.
*H.W. (1852) [[Album der Natuur/1852/Levend en levenloos|‘Levend en levenloos’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;283-286.
*Lubach, D. (1857) [[Album der Natuur/1857/De dood|‘De dood, physiologisch beschouwd’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;225-243 en 257-274.

=== Evolutieleer ===
*Anoniem (6 januari 1904) [[Haagsche Courant/Nummer 6393/Den Haag, 5 Januari/Voor de vereeniging „Geloof en Vrijheid“ zal dezen winter als spreker optreden prof. Chantepie de la Saussaye|‘Voor de vereeniging „Geloof en Vrijheid“ zal dezen winter als spreker optreden prof. Chantepie de la Saussaye, […]’]], ''Haagsche Courant'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;1].
*Darwin, Charles (1860) ''[[Darwin - Het ontstaan der soorten (1860)|Het ontstaan der soorten van dieren en planten door middel van natuurkeus]]'', Haarlem: A.C. Kruseman.
*Hoeven, J. van der (1858) [[Album der Natuur/1858/Dierlijke bewerktuiging|‘Over de opvolging en ontwikkeling der dierlijke bewerktuiging op de oppervlakte onzer planeet in de verschillende tijdperken van haar bestaan’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;33-48.

=== Paleontologie ===
Hierbij ook: Paleobotanie, paleozoölogie, dinosaurussen.
;Algemeen
*Smit Sibinga, G.L. (1948) ''De geschiedenis van het leven op aarde'', Amsterdam: Scheltema &amp; Holkema.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (16 december 1948) [[Leeuwarder Courant/Jaargang 197/Nummer 294/Zo juist verschenen....|‘Zo juist verschenen....’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;6].

;Paleobotanie
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Onderzeesche bosschen langs de kust van westelijk Frankrijk|‘Onderzeesche bosschen langs de kust van westelijk Frankrijk’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;23.
*v.H. (1852) [[Album der Natuur/1852/Hooge ouderdom van Voorwereldlijke Boomen, van Hasselt|‘Hooge ouderdom van voorwereldlijke boomen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;96.
*v.H. (1852) [[Album der Natuur/1852/Fossiele planten Breslau, van Hasselt|‘Verzameling fossiele planten te Breslau’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;222-224.
*Vriese, W.H. de (1853) [[Album der Natuur/1853/Plantengroei der Voorwereld, de Vriese|‘De plantengroei der voorwereld’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;65-96.

;Paleozoölogie
*Anoniem (18 juli 1807) [[Koninklijke Courant/Jaargang 1807/Nummer 173/Versteende oesters|‘Versteende oesters’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;3].
*Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Keulen, den 3den Maart|‘Keulen, den 3den Maart’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Fossile overblijfselen van een reusachtig kruipend dier, gevonden in den Keuper te Liestal bij Bazel|‘Fossile overblijfselen van een reusachtig kruipend dier, gevonden in den Keuper te Liestal bij Bazel’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;50.

=== Plant- en dierkunde; algemeen ===
==== Inleidingen - Hand- en leerboeken ====
==== De levende natuur in woord en beeld ====
==== Flora en fauna van Nederland; algemeen ====
*E. Heimans, Jac.P. Thijsse (1895) ''[[Heimans&amp;Thijsse(1895) - In sloot en plas (1e dr.)|In sloot en plas]]'', Amsterdam: W. Versluys.
*E. Heimans, Jac.P. Thijsse (1907) ''[[Heimans&amp;Thijsse(1907) - Van Vlinders, Bloemen en Vogels (3e dr.)|Van Vlinders, Bloemen en Vogels]]'', Amsterdam: W. Versluys.

==== Flora en fauna van overige landen en streken; algemeen ====
==== Overige onderwerpen ====
;Mimicry
*Ver Huell, Q.M.R. (1855) [[Album der Natuur/1855/Planten- en dierenrijk, Ver Huell|‘Iets aangaande den harmonischen overgang van het planten- tot het dierenrijk’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;289-295.

=== Flora en fauna van bijzondere levensgebieden ===
==== Waterflora en -fauna ====
*E. Heimans, Jac.P. Thijsse (1895) ''[[Heimans&amp;Thijsse(1895) - In sloot en plas (1e dr.)|In sloot en plas]]'', Amsterdam: W. Versluys.

==== Tropenflora en -fauna ====
*Hall, H.C. van (1856) [[Album der Natuur/1856/Keerkringslanden|‘Waarin staan de keerkringslanden achter bij de gematigde luchtstreken?’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;139-151.
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Zuid en Noord|‘Zuid en Noord’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;401-402.

=== Microbiologie ===
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De bloedbeek|‘De bloedbeek’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;72.
*Harting, P. (1854) [[Album der Natuur/1854/Waterdroppels, Harting|‘Waterdroppels, schetsen naar het leven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;1-15.
*L. (1852) [[Album der Natuur/1852/Zonderling eten, Lubach|‘Zonderlinge wijzen van eten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;123-128.
*S. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Invloed van het licht op het leven der Infusoriën|‘Invloed van het licht op het leven der Infusoriën’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;43.

;Pasteur, Louis
*Anoniem (22 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 213/Nederland|‘Nederland’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (28 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 216/Frankrijk|‘Frankrijk’]], ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

== Plantkunde ==
=== Algemeen ===
==== Plantenterminologie en -nomenclatuur ====
*v.H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Arabische plantennamen, van Hasselt|‘Arabische plantennamen, in het Nederlandsch overgebleven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;64.

=== Geschiedenis van de plantkunde ===
*Lubach, D. (1854) [[Album der Natuur/1854/Planten van Pompeji, Lubach|‘De planten van Pompeji’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;16-21.

=== Plantkunde; algemeen ===
==== Hand- en leerboeken ====
*Vries, Hugo de (1878) ''[[De ademhaling der planten (1878)|De ademhaling der planten]]'', Haarlem: H.D. Tjeenk Willink.
*Vries, Hugo de (1886) ''[[De voeding der planten (1886)|De voeding der planten]]'', Haarlem: H.D. Tjeenk Willink.
*Vries, Hugo de (1900) ''[[Het leven der bloem (1900)|Het leven der bloem]]'', Haarlem: H.D. Tjeenk Willink &amp; zoon.

==== Overige onderwerpen ====
;Parasitaire planten
*Eeden, F.W. van (1854) [[Album der Natuur/1854/Woekerplanten, van Eeden|‘De Woekerplanten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;291-312.

=== Algemene plantkunde ===
Hierbij o.a.: Cel- en weefselleer, morfologie, anatomie, fysiologie, chemie
*Eeden, F.W. van (1855) [[Album der Natuur/1855/Melodie der planten, van Eeden|‘De melodie der planten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;267-288.
*Paczkowski (1933) ''Zuivering en verversching van het bloed door planten en kruiden : eene bijdrage tot de behandeling van ziekten door middel van het dieet'', Amsterdam: H.A. van Bottenburg N.V.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (28 juli 1933) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 106/Nummer 34649/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;9.
*Vriese, W.H. de (1852) [[Album der Natuur/1852/Blikken in het Plantenleven, de Vriese|‘Blikken in het planten-leven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;33-58.

;Maagdelijke voortplanting
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Parthenogenesis bij planten|‘Parthenogenesis bij planten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;3-5.

=== Plantengeografie ===
==== Flora van Nederland; algemeen ====
*Eeden, F.W. van (1856) [[Album der Natuur/1856/Dryaden van Holland|‘De dryaden van Holland’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;267-293.
*Uildriks, F.J. van, Vitus Bruinsma (1898) ''[[Plantenschat|Plantenschat. Inleiding tot de kennis der flora van Nederland]]'', Groningen: P. Noordhoff.

==== Flora van overige landen en streken; algemeen ====
===== Kaapverdië =====
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Porcelein, waterkers|‘Porselein, Waterkers’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;153.

===== Spanje =====
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Palmen in Spanje|‘De palmen in Spanje’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;69-70.
*v.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Eetbare zaden|‘Eetbare eikels en pijnzaden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;288.

=== Vegetatietypen ===
==== Bos- en heideflora ====
==== Bergflora ====
==== Strand- en duinflora ====
==== Water- en moerasflora ====
*Vriese, W.H. de (1852) [[Album der Natuur/1852/Waterleliën, de Vriese|‘Waterleliën (Lotus-planten)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;289-319.

==== Overige vegetatietype ====
;Grasland
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Steppen, van Hasselt|‘Steppen, savannes, prairien enz.’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;296-298.

;Tropenflora
*Harting, P. (1852) [[Album der Natuur/1852/Plantengroei Keerkringsgewesten, Harting|‘De Plantengroei in de Keerkringsgewesten. Een tafereel’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;1-21.
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Plantengroei Panama, van Hasselt|‘Plantengroei aan de landengte van Panama’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;30-31.
*v. H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Vruchten bij Lima en Veragua|‘Vruchten, noordelijke en zuidelijke plantenvormen bij Lima en Veragua’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;95-96.

;Vorstbestendige flora
*v.H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Bloemen onder de Sneeuw, van Hasselt|‘Bloemen onder de sneeuw’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;94-95.

=== Sporenplanten ===
==== Wieren (Algen) ====
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De ware aard der zoogenaamde bloedvlekken|‘De ware aard der zoogenaamde bloedvlekken’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;7-8.

==== Zwammen - Paddestoelen ====
*F.A.W.M. (1853) [[Album der Natuur/1853/Truffels, Miquel|‘De truffels’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;187-190.

=== Zaadplanten ===
==== Bomen, struiken en heesters ====
;Algemeen
*Eeden, F.W. van (1856) [[Album der Natuur/1856/Dryaden van Holland|‘De dryaden van Holland’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;267-293.
*v.H. (1852) [[Album der Natuur/1852/Oude en groote boomen in Duitsland, van Hasselt|‘Oude en groote boomen in Duitschland’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;192.

;Groeiwijze van bomen
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Kniehout Reuzengebergte, van Hasselt|‘Het kniehout in het Reuzengebergte’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;63-64.

;Kameeldoorn (Arabië)
*Anoniem (1858) [[Album der Natuur/1858/De kameeldoorn|‘De kameeldoorn’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;128.

;Palmenfamilie
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Palmen in Spanje|‘De palmen in Spanje’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;69-70.

;Heesters
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Azalea Pontica en Rhododendron Ponticum, van Hasselt|‘Azalea pontica en Rhododendron ponticum’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;128.

;Abrikoos
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Groote Abrikozenboom, van Hasselt|‘Groote abrikozenboom’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;384.

;Antiaris
*Hg. (1855) [[Album der Natuur/1855/Zakboom, Harting|‘De Zakboom’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;128.

;Baobab
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Baobab, van Hasselt|‘De Baobab’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;95-96.

;Boompioen (struik)
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Boompioen|‘De Boom-pioen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;298.

;Griekse aardbeiboom
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Aardbezieboom|‘De aardbezieboom’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;134-135.

;Kurkeik
*Harting, P. (1855) [[Album der Natuur/1855/Kurk en Kurkvorming, Harting|‘Kurk en kurkvorming’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;13-29.

;Linde
*Anoniem (17 juli 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 194/De beroemde linde|‘De beroemde linde bij Dortmund in Westfalen, […]’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&amp;nbsp;3].
*Harting, P. (1853) [[Album der Natuur/1853/Wonderboom Haarlemmerhout, Harting|‘De wonderboom in den Haarlemmerhout’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;145-160.

;Manzanillaboom
*v.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Manzinellenboom|‘De Manzinellenboom’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;156-158.

;Parasolwaaierpalm
*Anoniem (4 juni 1904) [[De Courant/Jaargang 11/Nummer 4361/Een knallende plant|‘Een knallende plant’]], ''De Courant'', Bijvoegsel, [p.&amp;nbsp;1].

;Sinaasappelboom
*Hg. (1856) [[Album der Natuur/1856/Zevenhonderdjarige oranjeboomen|‘Zevenhonderdjarige oranjeboomen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;298.

==== Overige zaadplanten; afzonderlijk ====
;Anastatica
*Hall, H.C. van (1854) [[Album der Natuur/1854/Roos van Jericho, van Hall|‘Roos van Jericho’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;385-386.

;Bamboe
*Burg, v.d. (1852) [[Album der Natuur/1852/Bamboes, Van der Burg|‘Buitengewone groeikracht van het bamboes’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;159-160.

;Esparto
*Rossmässler, E.A. (1856) [[Album der Natuur/1856/Espartogras|‘Het esparto-gras’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;129-133.
*v.H. (1858) [[Album der Natuur/1858/Het Esparto-gras|‘Het Esparto-gras’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;30-32.

;Gevlekte scheerling
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Nieuw Alkaloid in Conium maculatum|‘Nieuw Alkaloid in Conium maculatum’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;25.

;Orchideeënfamilie
*v.H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Aankweken Orchideën, van Hasselt|‘Iets over het aankweeken van Orchideën’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;194.

;Saffraankrokus
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Saffraan|‘De saffraan’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;392.

;Schermbloemenfamilie
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Centraal vaatbundelstelsel bij Umbelliferae|‘Centraal vaatbundelstelsel bij Umbelliferae’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;23-24.

;Waterkers
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Porcelein, waterkers|‘Porselein, Waterkers’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;153.

== Dierkunde ==
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Dierkunde|Dierkunde]]

{{hoofdportalen}}

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal natuurwetenschappen]]</text>
      <sha1>r8aau0p9675880uy59ih69xkivhqmni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>220260</id>
      <parentid>220257</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T07:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>bronnen toegevoegd/verplaatst</comment>
      <origin>220260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27918" sha1="jz4m4a0qd183rdhd39j011420hahc36" xml:space="preserve">{{Infobox hoofdportaal
| afbeelding = P physics violet.png
| informatie = Dit is een overzicht van alle op [[Wikisource:Over Wikisource|Wikisource]] aanwezige bronnen over [[w:Natuurwetenschap|natuurwetenschappen]]. [[Hoofdportaal:Overzicht van alle hoofdportalen|Overzicht van alle hoofdportalen]].
}}
== Algemeen ==
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Algemeen|Algemeen]]

== Natuurkunde ==
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Natuurkunde|Natuurkunde]]

== Scheikunde ==
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Scheikunde|Scheikunde]]

== Astronomie - Natuurkundige aardrijkskunde - Meteorologie en klimatologie ==
=== Astronomie ===
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Astronomie|Astronomie]]

=== Meteorologie ===
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Meteorologie|Meteorologie]]

=== Klimatologie ===
*Phillips, John, Hoeven, J. van der (1857) [[Album der Natuur/1857/Klimaatverandering|‘Over de veranderingen in het klimaat des aardbols, door de geologie aangewezen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;337-347.
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Klimaat Krim, van Hasselt|‘Klimaat van de Krim’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;189.

== Geologie - Geofysica - Hydrosfeer ==
=== Geschiedenis van de geologie - Geologen ===
*v.Ht. (1854) [[Album der Natuur/1854/Bezwaren bij geologische nasporingen, van Hasselt|‘Bezwaren bij geologische nasporingen in de heete gewesten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;382.

=== Geofysica - Geochemie ===
Hierbij ook: Natuurrampen; algemeen
;Aardverschuivingen
*Anoniem (30 januari 1906) [[Het Nieuws van den Dag/1906/Nummer 11069/Bij Lausanne|‘Bij Lausanne worden twee dorpen bedreigd door eene aardverschuiving. […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', vierde blad, p.&amp;nbsp;13.

;Natuurbranden
*Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Palermo den 7 Augusti|‘Palermo den 7 Augusti’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (20 maart 1886) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 24/Nummer 12/De vorige week Donderdag|‘De vorige week Donderdag […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;1].

=== Geologie; algemeen ===
*S. (1857) [[Album der Natuur/1857/Geologische studiën|‘Vereischten bij geologische studiën’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;160.

=== Geologie van Nederland ===
*Faber, F.J. (1933) ''Geologie van Nederland'', 's-Gravenhage: G. Naeff.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (28 juli 1933) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 106/Nummer 34649/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;9.
*Geuns, W.A.J. van (1857) [[Album der Natuur/1857/Riviermonden|‘De monden der rivieren. Een blik op de geschiedenis van den Nederlandschen bodem’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;129-155 en 161-173.

=== Geologie van overige landen ===
;Egypte
*v.L. (1858) [[Album der Natuur/1858/De klokkenberg|‘De Klokkenberg’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;143-144.

;Mexico
*Hg. (1858) [[Album der Natuur/1858/Vreemd gerecht|‘Een vreemd geregt en eene geologische merkwaardigheid’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;93-96.

=== Gesteentekunde ===
;Zwerfkeien
*Staring, W.C.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Keien der heidevelden|‘De keijen onzer heidevelden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;107-128.

==== Mineralogie ====
*v.Hl. (1854) [[Album der Natuur/1854/Barnsteen, van Hasselt|‘Barnsteen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;383.

==== Edelstenen ====
*Anoniem (13 april 1775) [[Amsterdamsche Courant/1775/Nummer 44/In de thans loopende Maand|‘In de thans loopende Maand, zal te Londen by de Koninglyke Beurs in publieke veiling worden verkogt, […] [advertentie]’]], ''Amsterdamsche Donderdagsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Oppervlaktevormen van de aarde ===
==== Algemeen ====
*Oestreich, K. (1933) ''Gedenkboek oestreich. Bundel excursieverslagen 1909-1928, op 16 november 1928 aan Prof. Dr. K. Oestreich door zijn leerlingen bij de herdenking van zijn 20-jarige ambtsvervulling aangeboden'', Groningen: Wolters.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (28 juli 1933) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 106/Nummer 34649/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;9.

==== Gebergten ====
*Hg. (1853) [[Album der Natuur/1853/Hoogste berg en diepste zee, Harting|‘De hoogste berg en de diepste zee’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;254.
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De hoogste berg der aarde|‘De hoogste berg der aarde’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;37.
*Hg. (1858) [[Album der Natuur/1858/De hoogste berg|‘De hoogste berg’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;32.

==== Vulkanen en aardbevingen ====
*Anoniem (1854) [[Album der Natuur/1854/Zwavelmeer Tivoli|‘Het zwavelmeer bij Tivoli in Campanië’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;61-62.

;Aardbevingen
*Anoniem (31 augustus 1885) [[De Tijd/1885/Nummer 11590/Op de canarische eilanden|‘Op de canarische eilanden […]’]], ''De Tijd'', [Eerste Blad], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (20 maart 1886) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 24/Nummer 12/Den 14. ’s avonds|‘Den 14. ’s avonds is een sterke schok van aardbeving waargenomen te Grenada en te Arenas de Rey, in Spanje. […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (19 november 1897) [[De Morgenpost/Jaargang 6/Nummer 1553/Ingekomen giften|‘Ingekomen giften’]], ''De Morgenpost'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (1 juli 1938) [[De Indische Courant/Jaargang 17/Nummer 239/De aardbeving op Celebes|‘De aardbeving op Celebes’]], ''De Indische Courant'', tweede blad, p.&amp;nbsp;I.

;Aardbeving Land van Gulik, juni 1619
*Anoniem ([15 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/Nederlantsche tydinghe den 14 Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 14 Iunius’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].

;Aardbeving in Zuid-India
*Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art2|‘Schrijuen van Lisbona in Portugael’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Vulkanen
*Anoniem (10 augustus 1881) [[Het Nieuws van den Dag/1881/Nummer 3515/Naar men uit Solingen bericht|‘Naar men uit Solingen bericht, heeft in den brandenden berg aldaar een uitbarsting plaats gehad […]’]], ''Het Nieuws van den Dag'', Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;2].

===== Aardbevingen =====
;Aardbeving in Derby, 6 oktober 1683
*Anoniem (30 oktober 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Zaterdageditie, nummer 44/Londen den 22 October (1)|‘Londen den 22 October’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Aardbeving in Zwitserland, 19 juni 1852
*Anoniem (29 juni 1852) [[Groninger Courant/Jaargang 111/Nummer 52/Van de grenzen, 23 Junij|‘Van de grenzen, 23 Junij’]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Aardbeving in Chili, januari 1939
*Anoniem (26 januari 1939) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36639/Avondblad/15.000 slachtoffers bij aardbevingsramp in Chili|‘15.000 slachtoffers bij aardbevingsramp in Chili. Britsche regeering stelt twee kruisers ter beschikking voor hulpverleening’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (26 januari 1939) [[Nieuwe Apeldoornsche Courant/Jaargang 36/Nummer 12348/Vijftienduizend dooden bij aardbeving in Chili|‘Vijftienduizend dooden bij aardbeving in Chili? Een gansche stad ingestort’]], ''Nieuwe Apeldoornsche Courant'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (27 januari 1939) [[De Telegraaf/Jaargang 47/Nummer 17405/Ochtendblad/Doodencijfer in Chili blijft stijgen|‘Doodencijfer in Chili blijft stijgen. Bittere ellende in Chillán. V.S. bieden hulp aan’]], ''De Telegraaf'', Ochtendblad, tweede blad, p.&amp;nbsp;3.
*Anoniem (31 januari 1939) [[Nieuwe Utrechtsche Courant/Jaargang 11/Nummer 3529/Nieuwe aardschokken in Chili|‘Nieuwe aardschokken in Chili. Autoverkeer wederom bemoeilijkt’]], ''Nieuwe Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (31 januari 1939) [[Ons Noorden/Jaargang 26/Nummer 9072/Chili beducht op nieuwe ramp|‘Chili beducht op nieuwe ramp. Twee aardbevingen vrij sterk gevoeld’]], ''Ons Noorden'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (31 januari 1939) [[Nieuwe Utrechtsche Courant/Jaargang 11/Nummer 3529/Een jongen, die het hoofd koel hield|‘Een jongen, die het hoofd koel hield... Kordaat optreden bij aardbeving’]], ''Nieuwe Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

===== Vulkanen =====
;Ferdinandae
*Anoniem (22 november 1831) [[Groninger Courant/1831/Nummer 93/Hamburg den 15 November|‘Hamburg den 15 November’]], ''Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Llaima
*Anoniem (31 januari 1939) [[Nieuwe Utrechtsche Courant/Jaargang 11/Nummer 3529/Nieuwe aardschokken in Chili|‘Nieuwe aardschokken in Chili. Autoverkeer wederom bemoeilijkt’]], ''Nieuwe Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Mauna Loa
*Hg. (1854) [[Album der Natuur/1854/Uitbarsting Mauna Loa 1852, Harting|‘De uitbarsting van den Mauna Loa in 1852’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;97-108.

;Tengger-vulkanen, Oost-Java
*Anoniem (27 maart 1907) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 7/Nummer 86/Ochtendblad/Oost-Indië/Aschregens in het Tenggersche|‘Aschregens in het Tenggersche’]], ''De Nieuwe Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

;Vesuvius
*Bergsma, W.B. (1855) [[Album der Natuur/1855/Journaal, Bergsma|‘Een blaadje uit mijn journaal’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;388-394.

==== Woestijnen, strand en duinen ====
*Winkler, T.C. (1865) ''[[Winkler-Zand en duinen (1865)|Zand en duinen]]'', Dockum: J.J. Hansma.

=== Hydrosfeer ===
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Hydrosfeer|Hydrosfeer]]

== Biologie ==
=== Algemeen ===
==== Tijdschriften en seriewerken - Verzamelde opstellen ====
*''Buiten. Geïllustreerd weekblad aan het buitenleven gewijd'' (1907-1936).&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (18 oktober 1924) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 81/Nummer 289/Avondblad/Weekbladen|‘Weekbladen’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;2.

==== Natuurreservaten en -monumenten; Nederland====
;Kaapse bossen
*Anoniem (19 mei 1930) [[De Telegraaf/Jaargang 38/Nummer 14255/Avondblad/Aankoop Kaapsche bosschen door Doorn|‘Aankoop Kaapsche bosschen door Doorn?’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, Tweede blad, p.&amp;nbsp;5.
*Anoniem (20 juni 1952) [[De Telegraaf/Jaargang 55/Nummer 20167/Gemeente Doorn koopt de Kaapse bossen|‘Gemeente Doorn koopt de Kaapse bossen’]], ''De Telegraaf'', p.&amp;nbsp;3.

==== Natuurreservaten en -monumenten; overige landen====
*Vries, Hugo de (augustus 1904) ''[[Het Yellowstone-Park]]'', Amsterdam: G. Schreuder.

==== Biologische verzamelingen; algemeen – Musea ====
;Rijksmuseum van Natuurlijke Historie, Leiden
*Anoniem (15 december 1897) [[De Telegraaf/Jaargang 5/Nummer 1810/Avond-editie/Nog erger den een pakhuis|‘Nog erger den een pakhuis’]], ''De Telegraaf'', Avond-editie, [Eerste blad], [p.&amp;nbsp;1].

=== Geschiedenis der biologie - Biologen ===
==== Biologen ====
;Oken, Lorenz (1779-1851)
*Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Francfort den 6 September|‘Francfort den 6 September’, alinea 3]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Shipley, Arthur (1861-1927)
*Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Sir Arthur E. Shipley|‘Sir Arthur E. Shipley †’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Weber, Max Wilhelm Carl (1852-1937)
*Anoniem (4 mei 1889) [[Het Vaderland/Jaargang 21/Nummer 105/De hoogleeraar dr. Max Weber|‘De hoogleeraar dr. Max Weber […]’]], ''Het Vaderland'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Went, Friedrich (1863-1935)
*Anoniem (1 oktober 1935) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 108/Nummer 35436/Avondblad/Prof. Went herdacht|‘Prof. Went herdacht. De rede van prof. Van der Hoeven in de Kon. Akademie van Wetenschappen’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;14.

;White, Gilbert (1720-1793)
*D.L. (1856) [[Album der Natuur/1856/Gilbert White|‘Gilbert White’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;571.

=== Biologische techniek ===
==== Microscopie ====
*Ln. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Photographische mikroskoop-voorwerpen|‘Photographische mikroskoop-voorwerpen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;46-47.

==== Prepareren; algemeen - Opzetten van dieren ====
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Om visschen, kruipende dieren enz. te bewaren|‘Om visschen, kruipende dieren enz. te bewaren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;72.

=== Theoretische biologie - Biochemie ===
==== Leven en dood ====
*Harting, P. (1854) [[Album der Natuur/1854/Sluimerend Leven, Harting|‘Het sluimerende leven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;147-178.
*H.W. (1852) [[Album der Natuur/1852/Levend en levenloos|‘Levend en levenloos’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;283-286.
*Lubach, D. (1857) [[Album der Natuur/1857/De dood|‘De dood, physiologisch beschouwd’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;225-243 en 257-274.

=== Evolutieleer ===
*Anoniem (6 januari 1904) [[Haagsche Courant/Nummer 6393/Den Haag, 5 Januari/Voor de vereeniging „Geloof en Vrijheid“ zal dezen winter als spreker optreden prof. Chantepie de la Saussaye|‘Voor de vereeniging „Geloof en Vrijheid“ zal dezen winter als spreker optreden prof. Chantepie de la Saussaye, […]’]], ''Haagsche Courant'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;1].
*Darwin, Charles (1860) ''[[Darwin - Het ontstaan der soorten (1860)|Het ontstaan der soorten van dieren en planten door middel van natuurkeus]]'', Haarlem: A.C. Kruseman.
*Hoeven, J. van der (1858) [[Album der Natuur/1858/Dierlijke bewerktuiging|‘Over de opvolging en ontwikkeling der dierlijke bewerktuiging op de oppervlakte onzer planeet in de verschillende tijdperken van haar bestaan’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;33-48.

=== Paleontologie ===
Hierbij ook: Paleobotanie, paleozoölogie, dinosaurussen.
;Algemeen
*Smit Sibinga, G.L. (1948) ''De geschiedenis van het leven op aarde'', Amsterdam: Scheltema &amp; Holkema.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (16 december 1948) [[Leeuwarder Courant/Jaargang 197/Nummer 294/Zo juist verschenen....|‘Zo juist verschenen....’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;6].

;Paleobotanie
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Onderzeesche bosschen langs de kust van westelijk Frankrijk|‘Onderzeesche bosschen langs de kust van westelijk Frankrijk’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;23.
*v.H. (1852) [[Album der Natuur/1852/Hooge ouderdom van Voorwereldlijke Boomen, van Hasselt|‘Hooge ouderdom van voorwereldlijke boomen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;96.
*v.H. (1852) [[Album der Natuur/1852/Fossiele planten Breslau, van Hasselt|‘Verzameling fossiele planten te Breslau’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;222-224.
*Vriese, W.H. de (1853) [[Album der Natuur/1853/Plantengroei der Voorwereld, de Vriese|‘De plantengroei der voorwereld’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;65-96.

;Paleozoölogie
*Anoniem (18 juli 1807) [[Koninklijke Courant/Jaargang 1807/Nummer 173/Versteende oesters|‘Versteende oesters’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&amp;nbsp;3].
*Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Keulen, den 3den Maart|‘Keulen, den 3den Maart’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Fossile overblijfselen van een reusachtig kruipend dier, gevonden in den Keuper te Liestal bij Bazel|‘Fossile overblijfselen van een reusachtig kruipend dier, gevonden in den Keuper te Liestal bij Bazel’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;50.

=== Plant- en dierkunde; algemeen ===
==== Inleidingen - Hand- en leerboeken ====
==== De levende natuur in woord en beeld ====
==== Flora en fauna van Nederland; algemeen ====
*E. Heimans, Jac.P. Thijsse (1895) ''[[Heimans&amp;Thijsse(1895) - In sloot en plas (1e dr.)|In sloot en plas]]'', Amsterdam: W. Versluys.
*E. Heimans, Jac.P. Thijsse (1907) ''[[Heimans&amp;Thijsse(1907) - Van Vlinders, Bloemen en Vogels (3e dr.)|Van Vlinders, Bloemen en Vogels]]'', Amsterdam: W. Versluys.

==== Flora en fauna van overige landen en streken; algemeen ====
==== Overige onderwerpen ====
;Mimicry
*Ver Huell, Q.M.R. (1855) [[Album der Natuur/1855/Planten- en dierenrijk, Ver Huell|‘Iets aangaande den harmonischen overgang van het planten- tot het dierenrijk’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;289-295.

=== Flora en fauna van bijzondere levensgebieden ===
==== Waterflora en -fauna ====
*E. Heimans, Jac.P. Thijsse (1895) ''[[Heimans&amp;Thijsse(1895) - In sloot en plas (1e dr.)|In sloot en plas]]'', Amsterdam: W. Versluys.

==== Tropenflora en -fauna ====
*Hall, H.C. van (1856) [[Album der Natuur/1856/Keerkringslanden|‘Waarin staan de keerkringslanden achter bij de gematigde luchtstreken?’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;139-151.
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Zuid en Noord|‘Zuid en Noord’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;401-402.

=== Microbiologie ===
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De bloedbeek|‘De bloedbeek’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;72.
*Harting, P. (1854) [[Album der Natuur/1854/Waterdroppels, Harting|‘Waterdroppels, schetsen naar het leven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;1-15.
*L. (1852) [[Album der Natuur/1852/Zonderling eten, Lubach|‘Zonderlinge wijzen van eten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;123-128.
*S. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Invloed van het licht op het leven der Infusoriën|‘Invloed van het licht op het leven der Infusoriën’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;43.

;Pasteur, Louis
*Anoniem (22 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 213/Nederland|‘Nederland’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (28 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 216/Frankrijk|‘Frankrijk’]], ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

== Plantkunde ==
=== Algemeen ===
==== Plantenterminologie en -nomenclatuur ====
*v.H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Arabische plantennamen, van Hasselt|‘Arabische plantennamen, in het Nederlandsch overgebleven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;64.

=== Geschiedenis van de plantkunde ===
*Lubach, D. (1854) [[Album der Natuur/1854/Planten van Pompeji, Lubach|‘De planten van Pompeji’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;16-21.

=== Plantkunde; algemeen ===
==== Hand- en leerboeken ====
*Vries, Hugo de (1878) ''[[De ademhaling der planten (1878)|De ademhaling der planten]]'', Haarlem: H.D. Tjeenk Willink.
*Vries, Hugo de (1886) ''[[De voeding der planten (1886)|De voeding der planten]]'', Haarlem: H.D. Tjeenk Willink.
*Vries, Hugo de (1900) ''[[Het leven der bloem (1900)|Het leven der bloem]]'', Haarlem: H.D. Tjeenk Willink &amp; zoon.

==== Overige onderwerpen ====
;Parasitaire planten
*Eeden, F.W. van (1854) [[Album der Natuur/1854/Woekerplanten, van Eeden|‘De Woekerplanten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;291-312.

=== Algemene plantkunde ===
Hierbij o.a.: Cel- en weefselleer, morfologie, anatomie, fysiologie, chemie
*Eeden, F.W. van (1855) [[Album der Natuur/1855/Melodie der planten, van Eeden|‘De melodie der planten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;267-288.
*Eeden, F.W. van (1858) [[Album der Natuur/1858/Natuurdrift|‘Het leven der planten als natuurdrift’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;161-182.
*Paczkowski (1933) ''Zuivering en verversching van het bloed door planten en kruiden : eene bijdrage tot de behandeling van ziekten door middel van het dieet'', Amsterdam: H.A. van Bottenburg N.V.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (28 juli 1933) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 106/Nummer 34649/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;9.
*Vriese, W.H. de (1852) [[Album der Natuur/1852/Blikken in het Plantenleven, de Vriese|‘Blikken in het planten-leven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;33-58.

;Maagdelijke voortplanting
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Parthenogenesis bij planten|‘Parthenogenesis bij planten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;3-5.

=== Plantengeografie ===
==== Flora van Nederland; algemeen ====
*Eeden, F.W. van (1856) [[Album der Natuur/1856/Dryaden van Holland|‘De dryaden van Holland’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;267-293.
*Uildriks, F.J. van, Vitus Bruinsma (1898) ''[[Plantenschat|Plantenschat. Inleiding tot de kennis der flora van Nederland]]'', Groningen: P. Noordhoff.

==== Flora van overige landen en streken; algemeen ====
===== Kaapverdië =====
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Porcelein, waterkers|‘Porselein, Waterkers’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;153.

===== Spanje =====
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Palmen in Spanje|‘De palmen in Spanje’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;69-70.
*v.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Eetbare zaden|‘Eetbare eikels en pijnzaden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;288.

=== Vegetatietypen ===
==== Bos- en heideflora ====
==== Bergflora ====
==== Strand- en duinflora ====
==== Water- en moerasflora ====
*Vriese, W.H. de (1852) [[Album der Natuur/1852/Waterleliën, de Vriese|‘Waterleliën (Lotus-planten)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;289-319.

==== Overige vegetatietype ====
;Grasland
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Steppen, van Hasselt|‘Steppen, savannes, prairien enz.’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;296-298.

;Tropenflora
*Harting, P. (1852) [[Album der Natuur/1852/Plantengroei Keerkringsgewesten, Harting|‘De Plantengroei in de Keerkringsgewesten. Een tafereel’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;1-21.
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Plantengroei Panama, van Hasselt|‘Plantengroei aan de landengte van Panama’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;30-31.
*v. H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Vruchten bij Lima en Veragua|‘Vruchten, noordelijke en zuidelijke plantenvormen bij Lima en Veragua’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;95-96.

;Vorstbestendige flora
*v.H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Bloemen onder de Sneeuw, van Hasselt|‘Bloemen onder de sneeuw’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;94-95.

=== Sporenplanten ===
==== Wieren (Algen) ====
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De ware aard der zoogenaamde bloedvlekken|‘De ware aard der zoogenaamde bloedvlekken’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;7-8.

==== Zwammen - Paddestoelen ====
*F.A.W.M. (1853) [[Album der Natuur/1853/Truffels, Miquel|‘De truffels’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;187-190.

=== Zaadplanten ===
==== Bomen, struiken en heesters ====
;Algemeen
*Eeden, F.W. van (1856) [[Album der Natuur/1856/Dryaden van Holland|‘De dryaden van Holland’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;267-293.
*v.H. (1852) [[Album der Natuur/1852/Oude en groote boomen in Duitsland, van Hasselt|‘Oude en groote boomen in Duitschland’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;192.
*v.H. (1858) [[Album der Natuur/1858/Het zuchten der boomen|‘Het zuchten der boomen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;159-160.

;Buxus
*R. (1858) [[Album der Natuur/1858/Volksbenaming|‘Eene aloude volksbenaming verklaard’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;155-157.

;Groeiwijze van bomen
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Kniehout Reuzengebergte, van Hasselt|‘Het kniehout in het Reuzengebergte’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;63-64.

;Kameeldoorn (Arabië)
*Anoniem (1858) [[Album der Natuur/1858/De kameeldoorn|‘De kameeldoorn’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;128.

;Palmenfamilie
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Palmen in Spanje|‘De palmen in Spanje’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;69-70.

;Heesters
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Azalea Pontica en Rhododendron Ponticum, van Hasselt|‘Azalea pontica en Rhododendron ponticum’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;128.

;Abrikoos
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Groote Abrikozenboom, van Hasselt|‘Groote abrikozenboom’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;384.

;Antiaris
*Hg. (1855) [[Album der Natuur/1855/Zakboom, Harting|‘De Zakboom’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;128.

;Baobab
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Baobab, van Hasselt|‘De Baobab’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;95-96.

;Boompioen (struik)
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Boompioen|‘De Boom-pioen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;298.

;Griekse aardbeiboom
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Aardbezieboom|‘De aardbezieboom’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;134-135.

;Kurkeik
*Harting, P. (1855) [[Album der Natuur/1855/Kurk en Kurkvorming, Harting|‘Kurk en kurkvorming’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;13-29.

;Linde
*Anoniem (17 juli 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 194/De beroemde linde|‘De beroemde linde bij Dortmund in Westfalen, […]’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&amp;nbsp;3].
*Harting, P. (1853) [[Album der Natuur/1853/Wonderboom Haarlemmerhout, Harting|‘De wonderboom in den Haarlemmerhout’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;145-160.

;Manzanillaboom
*v.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Manzinellenboom|‘De Manzinellenboom’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;156-158.

;Parasolwaaierpalm
*Anoniem (4 juni 1904) [[De Courant/Jaargang 11/Nummer 4361/Een knallende plant|‘Een knallende plant’]], ''De Courant'', Bijvoegsel, [p.&amp;nbsp;1].

;Sinaasappelboom
*Hg. (1856) [[Album der Natuur/1856/Zevenhonderdjarige oranjeboomen|‘Zevenhonderdjarige oranjeboomen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;298.

==== Overige zaadplanten; afzonderlijk ====
;Anastatica
*Hall, H.C. van (1854) [[Album der Natuur/1854/Roos van Jericho, van Hall|‘Roos van Jericho’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;385-386.

;Bamboe
*Burg, v.d. (1852) [[Album der Natuur/1852/Bamboes, Van der Burg|‘Buitengewone groeikracht van het bamboes’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;159-160.

;Esparto
*Rossmässler, E.A. (1856) [[Album der Natuur/1856/Espartogras|‘Het esparto-gras’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;129-133.
*v.H. (1858) [[Album der Natuur/1858/Het Esparto-gras|‘Het Esparto-gras’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;30-32.

;Gevlekte scheerling
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Nieuw Alkaloid in Conium maculatum|‘Nieuw Alkaloid in Conium maculatum’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;25.

;Orchideeënfamilie
*v.H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Aankweken Orchideën, van Hasselt|‘Iets over het aankweeken van Orchideën’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;194.

;Saffraankrokus
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Saffraan|‘De saffraan’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;392.

;Schermbloemenfamilie
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Centraal vaatbundelstelsel bij Umbelliferae|‘Centraal vaatbundelstelsel bij Umbelliferae’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;23-24.

;Waterkers
*v.H. (1856) [[Album der Natuur/1856/Porcelein, waterkers|‘Porselein, Waterkers’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;153.

== Dierkunde ==
*[[Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Dierkunde|Dierkunde]]

{{hoofdportalen}}

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal natuurwetenschappen]]</text>
      <sha1>jz4m4a0qd183rdhd39j011420hahc36</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1856 en 1857.djvu/883</title>
    <ns>104</ns>
    <id>29770</id>
    <revision>
      <id>220249</id>
      <parentid>104638</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */ +anker</comment>
      <origin>220249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="n4wivngtyn32ptyzlh5ljpnujti60cy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|67}}&lt;/noinclude&gt;aardschen arbeid gebezigd worden, en van het licht verstoken zijn, verliezen eindelijk alle haren, even als ook de oogen wezenlijke veranderingen ondergaan. Daar men, luidens de mededeeling van F., niet weet, van waar het door hem vermelde paard afstamt, zoo kan het wel zijn, dat het van ouders afkomstig was, die de genoemde verandering ondergaan en haar eindelijk op hunne nakomelingschap overgedragen hebben. (''Froriep's Notizen''. 1857. Bd. II. S. 329).
{{r|D. L.|4em}}
{{dhr}}
{{anker|De eigenlijke aard van het Staal}}'''De eigenlijke aard van het Staal.''' De Heer {{asc|C. Binks}} heeft voor weinige weken in de ''Society of Arts'' te Londen eene voordragt gehouden: &quot;over sommige verschijnselen bij de bereiding van ijzer en bij de verandering van ijzer in staal,&quot; die ons bekend is geworden door een verslag daarvan in het ''Mechanics magazine'' van Julij. Staal wordt tot nog toe gehouden voor eene verbinding van ijzer met omstreeks l pCt. koolstof, veelal, wel is waar, ook met andere stoffen vermengd of verbonden, maar waarin toch deze laatste naar aard en hoeveelheid zoo veranderlijk zijn, dat zij niet als wezenlijke bestanddeelen van het staal mogen worden beschouwd. Door de onderzoekingen van {{asc|Schafhäutl}} en {{asc|Marchand}} weet men welke bijzondere rol de stikstof, vooral in hare verbinding met kool, als Cyanogenium, bij den overgang van ijzer tot staal door cementatie speelt. {{sc|Binks}} haalt de namen dezer onderzoekers aan, maar, naar het boven aangehaald verslag te oordeelen, schijnt hem hun arbeid slechts onvolkomen bekend te zijn. Hij ziet in de stikstof meer dan een voermiddel voor de kool bij de cementatie, en beweert dat zij een wezenlijk en noodzakelijk bestanddeel van het staal uitmaakt. Hij geeft de uitkomsten aan van een groot aantal proefnemingen, die allen het vóór hem bekende feit bewijzen, dat gloeijend ijzer alleen dan tot staal kan overgaan, wanneer het gedurende een genoegzamen tijd in aanraking wordt gehouden met zelfstandigheden, die nevens kool- ook stikstofhoudend zijn. Bovendien geeft hij de analyse van eenige staalsoorten, die omstreeks ⅕ pCt. stikstof tegen driemaal zooveel koolstof bleken te bevatten.

In de discussie, die op deze voordragt in de ''Society of Arts'' volgde, werd teregt gewezen op de omstandigheid, dat des sprekers beschouwing van de stikstof als noodzakelijk bestanddeel van het staal niet gemakkelijk overeen te brengen is met eenige bekende feiten, vooral niet met de bereiding van staal door gedeeltelijke ontkooling van gietijzer en door zamensmelting van dit met staafijzer, welke beide, ook bij zijne eigene&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n4wivngtyn32ptyzlh5ljpnujti60cy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1858 en 1859.djvu/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>31438</id>
    <revision>
      <id>220250</id>
      <parentid>126218</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T14:25:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>typo</comment>
      <origin>220250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="590" sha1="ojf40v4xwzxeljdnqicknxb1soikg5o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Hansmuller&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
{{C|{{xxx-larger|'''ALBUM DER NATUUR'''.}}

{{rule|5em}} 

EEN WERK 

{{x-larger|TER VERSPREIDING VAN NATUURKENNIS}} 

{{smaller|ONDER BESCHAAFDE LEZERS}} 

{{x-larger|{{sp|VAN ALLERLEI STAND.}}}}

{{x-smaller|ONDER REDACTIE VAN}}

{{larger|{{sc|P. HARTING, D. LUBACH}} {{x-smaller|EN}} {{sc|W. M. LOGEMAN.}}}}
 
{{rule|5em}} 

{{larger|'''NIEUWE REEKS.'''}}


{{x-larger|1858.}}
{{dhr|2}}
{{c|[[File:Het leve der bloem(1900) Paginadeco.png|120px]]}}
{{dhr|2}}
GRONINGEN ,&lt;/br&gt;
{{larger|{{x-smaller|DE}}{{sc| ERVEN C. M.}}{{x-smaller| VAN }}{{sc| BOLHUIS HOITSEMA.}}}}
&lt;/br&gt;
1858.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojf40v4xwzxeljdnqicknxb1soikg5o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1858 en 1859.djvu/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>32077</id>
    <revision>
      <id>220252</id>
      <parentid>106495</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <origin>220252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="81juyh75t1dc9thwxn9ygmz3835htju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|42|OVER DE OPVOLGING EN ONTWIKKELING DER DIERLIJKE|}}&lt;/noinclude&gt;Om nu de zwarigheid van achtereenvolgende scheppingen te ontwijken, hebben sommige schrijvers zich voorgesteld, dat de thans levende planten- en dierensoorten door verandering uit de vroegere planten- en dierensoorten ontstaan zouden zijn, die wij gewoonlijk als uitgestorven beschouwen. Onder hen, die zoodanig eene meening voordragen, zijn er, zoo ver ik weet geene, die haar in alle bijzonderheden op de fossile dieren en planten hebben toegepast. Zij zullen althans, zoo ik mij niet bedrieg, bij deze beschouwing toch moeten erkennen, dat vele soorten van de vroegere tijdperken der aarde geheel zijn uitgestorven. Want, om b.v. de twee thans bekende soorten van het geslacht ''Nautilus'' als gewijzigde nakomelingen van de veelkamerige schelpdieren der berglagen te beschouwen, heeft men de meer dan honderd soorten van dat geslacht niet noodig, die van de oudste silurische tot de tertiaire lagen toe, elkander opvolgen, om nu niet eens van de nog veel talrijker Ammoniten te spreken, die in de tegenwoordige dierenwereld geene vertegenwoordigers vinden.

Wanneer men eenmaal zulk eene veranderlijkheid der soorten aanneemt, begeeft men zich op het ruime veld der meeningen, waarbij de redenering, of laat ons liever zeggen, de verbeelding de gapingen aanvult, die de regtstreeksche waarneming overlaat&lt;ref&gt; Ik gebruik hier, met eene geringe wijziging, de woorden van mijnen hooggeachten vriend {{sc|p. harting}} in de Aanteekeningen op zijne ''&quot;Voorwereldlijke Scheppingen&quot;'' Tiel 1857, 8vo, bl. 367.&lt;/ref&gt;. Het zij ons genoeg op eene zwarigheid te hebben gewezen, die men gewoonlijk verzwijgt. Wil men de thans levende soorten als gewijzigde nakomelingen van de soorten der geologische perioden beschouwen, dan hebben wij aan de eene zijde ongetwijfeld zeer veel ontbrekends door hypothesen aan te vullen, maar aan de andere zijde hebben wij ook veel overvloedigs, dat wij voor onze ontwikkelingstheorie niet gebruiken kunnen. Een onbevooroordeeld onderzoek leert ons, dat sommige familiën in de eene,&lt;ref follow=p41&gt;gen thans meer belemmerd wordt, evenmin kan de geologie aan zulke banden worden gelegd. Wij moeten echter opmerken, dat, hoe men ook over den ouderdom der aarde denken moge, de slotsom van het onderzoek steeds tot eenen eersten oorsprong geleiden moet, waaromtrent de diepzinnigste wetenschap niet anders zeggen kan dan het eenvoudige: In den beginne schiep God hemel en aarde,&quot; de woorden, waarmede het eerste Hoofdstuk van het eerste Bijbelboek aanvangt.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{smallrefs}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81juyh75t1dc9thwxn9ygmz3835htju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Album der Natuur/1858/Dierlijke bewerktuiging</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36947</id>
    <revision>
      <id>220256</id>
      <parentid>118170</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>titel</comment>
      <origin>220256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="9axa0300vsyg25e7xuj7l8dm3vdpfk5" xml:space="preserve">{{Koptekst
 | Titel = Over de opvolging en ontwikkeling der dierlijke bewerktuiging op de oppervlakte onzer planeet in de verschillende tijdperken van haar bestaan
 | Schrijver = Jan van der Hoeven
 | Vertaler = 
 | Sectie = 
 | Vorige = 
 | Volgende = 
 | wikidata = 
 | Jaar = 1858
 | Opmerkingen = 'Over de opvolging en ontwikkeling der dierlijke bewerktuiging op de oppervlakte onzer planeet, in de verschillende tijdperken van haar bestaan' werd gepubliceerd in ''[[Album der Natuur]]'' ([[Album der Natuur/1858|zevende jaargang (1858)]], pp. [[Pagina:Album der Natuur 1858 en 1859.djvu/33|53]]-48. Dit werk is in het publieke domein.
}}

&lt;pages index=&quot;Album der Natuur 1858 en 1859.djvu&quot; from=53 to=68  /&gt;

{{lijn|5em|align=left}}
{{smallrefs}}

{{DEFAULTSORT:Dierlijke bewerktuiging, van de Hoeven}}
[[Categorie:Album der Natuur 1858]]</text>
      <sha1>9axa0300vsyg25e7xuj7l8dm3vdpfk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Album der Natuur/1858/De kameeldoorn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36956</id>
    <revision>
      <id>220255</id>
      <parentid>118199</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T18:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>-rode link</comment>
      <origin>220255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="4f5cicaauv3dqpy2yyqen1ew9w0s7sp" xml:space="preserve">{{Koptekst
 | Titel = De kameeldoorn
 | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
 | Vertaler = 
 | Sectie = 
 | Vorige = 
 | Volgende = 
 | wikidata = 
 | Jaar = 1858
 | Opmerkingen = 'De kameeldoorn,' werd gepubliceerd in ''[[Album der Natuur]]'' ([[Album der Natuur/1858|zevende jaargang (1858)]], pp. [[Pagina:Album der Natuur 1858 en 1859.djvu/154|128]]. Dit werk is in het publieke domein.
}}

&lt;pages index=&quot;Album der Natuur 1858 en 1859.djvu&quot; from=154 fromsection=&quot;Kameeldoorn&quot; to=154  /&gt;


{{smallrefs}}

{{DEFAULTSORT:Kameeldoorn, anoniem}}
[[Categorie:Album der Natuur 1858]]</text>
      <sha1>4f5cicaauv3dqpy2yyqen1ew9w0s7sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Album der Natuur/1858/Volksbenaming</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36963</id>
    <revision>
      <id>220258</id>
      <parentid>118215</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T19:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>-rode link</comment>
      <origin>220258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="620" sha1="dx2pjn5dih7ltnbkjzwd0dphiuegkft" xml:space="preserve">{{Koptekst
 | Titel = Eene aloude volksbenaming verklaard
 | Schrijver = |Override_schrijver = R.
 | Vertaler = 
 | Sectie = 
 | Vorige = 
 | Volgende = 
 | wikidata = 
 | Jaar = 1858
 | Opmerkingen = 'Eene aloude volksbenaming verklaard,' werd gepubliceerd in ''[[Album der Natuur]]'' ([[Album der Natuur/1858|zevende jaargang (1858)]], pp. [[Pagina:Album der Natuur 1858 en 1859.djvu/181|155]]-157. Dit werk is in het publieke domein.
}}

&lt;pages index=&quot;Album der Natuur 1858 en 1859.djvu&quot; from=181 to=184 tosection=&quot;Volksbenaming&quot; /&gt;

{{smallrefs}}

{{DEFAULTSORT:Volksbenaming, R}}
[[Categorie:Album der Natuur 1858]]</text>
      <sha1>dx2pjn5dih7ltnbkjzwd0dphiuegkft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Dierkunde</title>
    <ns>100</ns>
    <id>51474</id>
    <revision>
      <id>220251</id>
      <parentid>220184</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T15:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>+bronnen</comment>
      <origin>220251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24369" sha1="k82x391scigin9mhfniqq6cpkbblndb" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam = Dierkunde
| afbeelding = Common clownfish curves dnsmpl.jpg
| alt = Twee driebandanemoonvissen zoeken beschutting in een zeeanemoon
| beschrijving = Dit is een overzicht van alle op [[Wikisource:Over Wikisource|Wikisource]] aanwezige bronnen over [[w:Zoölogie|dierkunde]].
}}
== Algemeen ==
=== Dierenbescherming; algemeen ===
Hierbij ook: Bedreigde diersoorten, vivisectie
*Anoniem (1 december 1873) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1873/Nummer 331/De min. van binnenl. zaken|‘De min. van binnenl. zaken heeft aan het door de Haagsche Vereen. tot bescherming van dieren gedaan verzoek betreffende de proeven op levende dieren reeds voldaan, […]’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&amp;nbsp;1].

;Nederlandsche Bond tot Bestrijding der Vivisectie
*Anoniem (23 maart 1905) [[De Noord Brabanter/Jaargang 76/Nummer 3947/De alg. vergadering|‘De alg. vergadering van den Nederl. Bond tot bestrijding der vivisectie, […]’]], ''De Noord Brabanter'', [p.&amp;nbsp;2].

;Nederlandsche Vereeniging tot Bescherming van Dieren
*Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Rotterdam, 21 Februari|‘Rotterdam, 21 Februari’, alinea 2]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Zoölogische verzamelingen ===
*Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Zoölogisch Museum|‘Zoölogisch Museum. Verzameling Europeesche vlinders’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

=== Dierenterminologie ===
;Soort
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Over de bepaling van het begrip van soort, vooral der Vogelen|‘Over de bepaling van het begrip van soort, vooral der Vogelen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;11-14.

== Geschiedenis van de dierkunde ==
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De dierkunde der oude Grieken en Romeinen|‘De dierkunde der oude Grieken en Romeinen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;25-26.

== Dierkunde; Algemeen ==
=== Dierentuinen ===
*Anoniem (2 september 1904) [[De Tijd/Nummer 17335/Kasteel &quot;de Haar&quot;|‘Kasteel „de Haar”’]], ''De Tijd'', [p.&amp;nbsp;5].

;Diergaarde Blijdorp, Rotterdam
*Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Het bestuur der Rotterdamsche Diergaarde|‘Het bestuur der Rotterdamsche Diergaarde […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (15 september 1880) [[Het Vaderland/Jaargang 12/Nummer 218/De leeuwin|‘De leeuwin in de diergaarde te Rotterdam […]’]], ''Het Vaderland'', [eerste blad], [p.&amp;nbsp;2].

*Anoniem (14 april 1905) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 78/Nummer 24408/Ochtendblad/Rotterdamsche Diergaarde|‘Rotterdamsche Diergaarde’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, [p.&amp;nbsp;2].

;Haagse Dierebntuin
*Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/Uit goede bron vernemen wij|‘Uit goede bron vernemen wij […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&amp;nbsp;1].

;Ménagerie du Jardin des Plantes, Parijs
*Hg. (1856) [[Album der Natuur/1856/Kraamvisite bij een aap|‘Eene kraamvisite bij een aap’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;72-73.

=== Overige onderwerpen ===
*Lubach, D. (1854) [[Album der Natuur/1854/Dierlijke Volkomenheid, Lubach|‘Dierlijke volkomenheid en hare verschillende trappen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;355-381.

;Diergaarde Pezon, Limoges
*Anoniem (2 januari 1893) [[Limburger Koerier/Jaargang 48/Nummer 1/Uit Frankrijk/Ontzettende worsteling|‘Ontzettende worsteling’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].

== Dierenanatomie en -fysiologie ==
Hierbij o.a.: Camouflage bij dieren
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Vivianietvorming in het dierlijk ligchaam|‘Vivianietvorming in het dierlijk ligchaam’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;44-45.
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De capsulae suprarenales, de milt en de schildklieren|‘De capsulae suprarenales, de milt en de schildklieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;40.
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Suikervormende stof in de lever|‘Suikervormende stof in de lever’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;41.
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Kristallens|‘Kristallens’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;65.
*Ln. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Warmte, enkel door spiercontractie opgewekt|‘Warmte, enkel door spiercontractie opgewekt’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;16.

;Bioluminescentie
*Harting, P. (1852) [[Album der Natuur/1852/Het lichten van Dieren, Harting|‘Het lichten van dieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;225-250.

;Maagdelijke voortplanting
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Parthenogenesis bij dieren|‘Parthenogenesis bij dieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;1-3.

== Dierensociologie en -ecologie ==
*D.L. (1856) [[Album der Natuur/1856/Dierengevechten|‘Dierengevechten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;294-297.

== Dierengeografie en -typen ==
=== Algemeen ===
*Kampen, P.N. van (1929) ''De geographische verspreiding der dieren (zoölogische geographie)'', Amsterdam: Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (4 juli 1929) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 102/Nummer 33176/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;10.

=== Fauna van Nederland; algemeen ===
=== Fauna van andere landen en streken; algemeen ===
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Fransche Fauna|‘Fransche Fauna’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;70-71.

== Ongewervelde dieren ==
=== Weekdieren ===
Hierbij ook: Schelpen
;Schelpdieren; algemeen
*Harting, P. (1857) [[Album der Natuur/1857/Zeespinners|‘Iets over zeespinners’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;348-352.

;Crassostrea virginica
*Hg. (1855) [[Album der Natuur/1855/Arend gevangen door oester, Harting|‘Een Arend gevangen door een oester’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;192.

;Inktvissen
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Bloed van Cephalapoden|‘Bloed van Cephalapoden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;52.

;Oesters
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De schelpen der Acephalen|‘De schelpen der Acephalen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;30-32.

;Paalworm
*Harting, P. (1857) [[Album der Natuur/1857/Borende schelpdieren|‘De borende schelpdieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;289-315.

;Bijzondere onderwerpen
*Harting, P. (1857) [[Album der Natuur/1857/Oorsprong der parelen|‘De oorsprong der Parelen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;120-128.
*Macgowan, D.J., Hoeven, J. van der (1857) [[Album der Natuur/1857/Parelen in China|‘Over parelen en het maken van parelen in China’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;244-256.

=== Wormen ===
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Schijnbaar uit de lucht gevallen wormen|‘Schijnbaar uit de lucht gevallen wormen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;41-42.
*Leuckart, Rud. (1856) ''Die Blasenbandwürmer und ihre Entwicklung. Zugleich ein Beitrag zur Kenntniss der Cysticercusleber'', Giessen: J. Ricker'sche Buchhandlung.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**J.v.d.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Die Blasenbandwürmer|‘Die Blasenbandwürmer’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;33-34.
*Phelsum, M. van (1762) ''Historia physiologica Arscaridum'', Leovardiae: Apud Wigerum Wigeri.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/Te Leeuwarden|‘Te Leeuwarden by W. Wigeri word thans uitgegeven. […] [advertentie]’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*Phelsum, M. van (1769) ''Historia Ascaridum Pathalogica'', Leovardiae: Apud Wigerum Wigeri.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/Te Leeuwarden|‘Te Leeuwarden by W. Wigeri word thans uitgegeven. […] [advertentie]’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Insecten ===
==== Algemeen ====
*Lubach, D. (1857) [[Album der Natuur/1857/Insekten die metaal doorboren|‘Over insekten die metaal doorboren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;376-379.
*Merian, Maria Sibylla ([1705]) ''[[Merian - Metamorphosis (1705)|Metamorphosis insectorum Surinamensium]]'', Amsterdam: [s.n.].

==== Bijen ====
*Hoeven, J. van der (1853) [[Album der Natuur/1853/Leeftijd der bijen, van der Hoeven|‘Iets over den leeftijd der bijen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;375-381.
*v.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Bijen|‘De bijen verstaan elkander’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;380-381.

==== Mieren ====
*v.H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Mieren in Zuid-Amerika, van Hasselt|‘De mieren in Zuid-Amerika’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;92-93.
*Ver Huell, Q.M.R. (1854) [[Album der Natuur/1854/Nog iets over Mieren van Zuid-Amerika, Ver Huell|‘Nog iets over de mieren van Zuid-Amerika’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;179-184.

==== Vlinders en rupsen ====
*Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Zoölogisch Museum|‘Zoölogisch Museum. Verzameling Europeesche vlinders’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.
*Ver Huell, Q.M.R. (1853) [[Album der Natuur/1853/Hagel, Harting|‘Over een verschijnsel bij sommige vlindersoorten waargenomen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;59-62.

;Springboonmot (Cydia deshaisiana)
*Anoniem (2 januari 1893) [[Limburger Koerier/Jaargang 48/Nummer 1/Uit Amerika/Dansende gewassen|‘Dansende gewassen’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].

==== Kevers ====
;Balroller
*Hg. (1856) [[Album der Natuur/1856/Balroller|‘De Balroller’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;152.

;Elater
*Hoeven, J. van der (1855) [[Album der Natuur/1855/Lichten Zuid-Amerikaanse springkever, Van der Hoeven|‘Eenige woorden over het lichten van een Zuid-Amerikaanschen springkever’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;205-211.

;Spinnende waterkevers
*Mulder, Claas (1855) [[Album der Natuur/1855/Spinnende Watertorren, Mulder|‘Spinnende Watertorren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;33-56.

==== Overige insecten ====
;Bedwantsen
*Anoniem (6 april 1787) [[Leydse Courant/1787/Nummer 42/By Johannes van Leen|‘By Johannes van Leen, Schilder op de Varken Markt te Dordrecht, is te bekomen […] [advertentie]’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Desoria
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Desoria, het diertje van de zwarte sneeuw|‘Desoria, het diertje van de zwarte sneeuw’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;25.

;Spinnen
*Hasselt, A.W.M. van (1857) [[Album der Natuur/1857/Spinnen|‘Natuurhistorische schets der Spinnen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;1-23 en 65-82.

;Waterjuffers
*Hg. (1854) [[Album der Natuur/1854/Verhuizing waterjuffers, Harting|‘Verhuizing van waterjuffers’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;384-385.

== Gewervelde dieren ==
=== Algemeen ===
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Hermaphroditische werveldieren|‘Hermaphroditische werveldieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;6.
*Harting, P. (1856) [[Album der Natuur/1856/Staart der gewervelden|‘De staart der gewervelde dieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;299-330.

=== Vissen ===
==== Algemeen ====
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Over de elektrische visschen|‘Over de elektrische visschen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;45-46.
*Hasselt, A.W.M. van (1855) [[Album der Natuur/1855/Vissen, van Hasselt|‘Natuurhistorische schets der visschen, en van hunne beteekenis voor den mensch’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;97-122 en 161-188.
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Bloedsomloopstelsel bij de visschen|‘Bloedsomloopstelsel bij de visschen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;79.
*Müller, Johannes (1857) ‘Ueber die Fische, welche Töne von sich geben und die Entstehung dieser Töne. (Nach einem in der Akademie der Wissenschaften zu Berlin am 10. Januar 1856 gehaltenen Vortrag.)’, ''Archiv für Anatomie, Physiologie und wissenschaftliche Medicin, in Verbindung mit mehreren Gelehrten'', 1857, p.&amp;nbsp;249-279.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**J.v.d.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Joh. Müller|‘Joh. Müller, Ueber die Fische, welche Töne von sich geben und die Entstehung dieser Töne. (Nach einem in der Akademie der Wissenschaften zu Berlin am 10. Januar 1856 gehaltenen Vortrag.) Archiv für Anatomie und Physiol. 1857’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;76-79.
*Winkler, T.C. (1858) [[Album der Natuur/1858/Vliegende visch|‘De vliegende visch van 1857 en de vliegende visch van 1657’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;19-30.

==== Vissensoorten; afzonderlijk ====
;Astroblepus cyclopus
*Winkler, T.C. (1857) [[Album der Natuur/1857/Vulkanisch visje|‘Een vulkanisch vischje’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;87-94.

;Baars
*Winkler, T.C. (1857) [[Album der Natuur/1857/Baars|‘Eenige bijzonderheden over den Baars’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;181-191.

;Europese meerval
*Lubach, D. (1852) [[Album der Natuur/1852/De Europeesche Meerval, Lubach|‘De Europeesche meerval’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;209-213.

;Goudvis
*Winkler, T.C. (1857) [[Album der Natuur/1857/Goudvisch|‘Iets over den goudvisch’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;321-333.

;Haring
*Hoeven, J. van der (1852) [[Album der Natuur/1852/Haring, Van der Hoeven|‘De Haring en de Haringvangst. Eene schets’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;161-175.

;Karper
*Winkler, T.V. (1857) [[Album der Natuur/1857/Karper|‘De karper’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;275-287.

;Malapterurus electricus
*Bilharz, Theodor (1857) ''Das elektrische Organ des Zitterwelses, anatomisch beschrieben'', Leipzig: Verlag von Wilhelm Engelmann.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Dr. Theodor Bilharz|‘Dr. Theodor Bilharz. Das elektrische Organ des Zitterwelses, anatomisch beschrieben. Leipzig, fol. 1857’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;76-79.

;Pietermannen
*Winkler, T.C. (1857) [[Album der Natuur/1857/Pieterman|‘Iets over den Pieterman’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;24-32.

=== Amfibieën en reptielen ===
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Verstijvings-verschijnselen bij reptilien|‘Verstijvings-verschijnselen bij reptilien’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;5.
*Hasselt, A.W.M. van (1852) [[Album der Natuur/1852/Natuur-historische schets Giftslangen, van Hasselt|‘Natuur-historische schets der Slangen, in het bijzonder der Giftslangen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;65-86, 97-115.

;Ratelslang
*D.L. (1854) [[Album der Natuur/1854/Betooverend vermogen Ratelslang, Lubach|‘Het betooverend vermogen der ratelslang’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;109-112.

;Slangen; algemeen
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Tandstelsel der slangen|‘Tandstelsel der slangen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;37-38.

;Trachycephalus typhonius
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Boom-Kikvorsch Guyana, van Hasselt|‘De groote boom-kikvorsch van Guyana’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;31-32.

=== Vogels; algemeen ===
*Daalder Dz., J. (1910) ''[[Vogelkiekjes]]'', Amsterdam: W. Versluys.
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Over de bepaling van het begrip van soort, vooral der Vogelen|‘Over de bepaling van het begrip van soort, vooral der Vogelen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;11-14.

;Anatidae
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Bastaarden van de familie der Eenden|‘Bastaarden van de familie der Eenden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;65-66.

==== Vogels van Nederland; algemeen ====
Hierbij ook: Vogels van afzonderlijke streken.
*Keulemans, J.G. (1869-1876) ''[[Onze vogels in huis en tuin]]'', Leyden: P.W.M. Trap.

==== Vogels van andere landen en streken; algemeen ====
;Kaapverdië
*Keulemans, J.G. (1866) [[Keulemans - Vogels van de Kaap-Verdische Eilanden (1866)|‘Opmerkingen over de vogels van de Kaap-Verdische Eilanden en van Prins-Eiland (Ilhado Principe) in de bogt van Guinea gelegen’]], ''Nederlandsch Tijdschrift voor de Dierkunde'', deel 3, p.&amp;nbsp;363-401.

;Nieuw-Zeeland
*Hoeven, J. van der (1853) [[Album der Natuur/1853/Vogels zonder Vleugels van Nieuw-Zeeland, van der Hoeven|‘Over vogels zonder vleugels van Nieuw-Zeeland’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;1-18.

;West-Afrika
*Hartlaub, G. (1857) ''System der Ornithologie West-Afrika's'', Bremen: C. Schünemann.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Eenige ornithologische opmerkingen|‘Eenige ornithologische opmerkingen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;74-75.

=== Vogelsoorten - Vogels; afzonderlijk ===
;Amerikaanse ekster (Pica hudsonia)
*Anoniem (15 maart 1928) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 85/Nummer 75/Ochtendblad/Het optreden van een nieuwe voedingswijze bij de Amerikaansche Ekster|‘Het optreden van een nieuwe voedingswijze bij de Amerikaansche Ekster’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, B, p.&amp;nbsp;3.

;Amerikaanse zeearend
*Hg. (1855) [[Album der Natuur/1855/Arend gevangen door oester, Harting|‘Een Arend gevangen door een oester’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;192.

;Dinornis†
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

;Dodo†
*D.L. (1853) [[Album der Natuur/1853/Nieuwe afbeelding Dodo, Lubach|‘Over eene nieuw ontdekte afbeelding van den Dodo’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;255.
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.
*Vrolik, W. (1853) [[Album der Natuur/1853/Over den Dodo of Dronte, Vrolik|‘Over den Dodo of Dronte’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;177-186.

;Kasuarissen
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

;Kiwi’s
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

;Kolibries
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Kolibri, van Hasselt|‘De Kolibri’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;93-94.

;Lammergier
*J.C.d.L. (1854) [[Album der Natuur/1854/Lammergier|‘De Lammergier’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;313-322.

;Notenkraker
*W.V. (1853) [[Album der Natuur/1853/Notenkraker vormt voorraadschuur, Vrolik|‘Beschrijving der wijze waarop de notenkraker zich eene voorraadschuur vormt’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;384.

;Olifantsvogel
*W.V. (1855) [[Album der Natuur/1855/Iets over den Epyornis, Vrolik|‘Iets over den Epyornis’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;57-58.

;Oranje rotshaan
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Het Kliphoen of de Dansvogel, van Hasselt|‘Het kliphoen of de dansvogel’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;382-383.

;Orpheuswinterkoning
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Muziekvogel Guyana, van Hasselt|‘De muziek-vogel van Guyana’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;256.

;Rhea (geslacht)
*Hg. (1852) [[Album der Natuur/1852/Struisvogel, Harting|‘De struisvogel en zijne eijeren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;320.
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

;Struisvogels
*Anoniem (1852) [[Album der Natuur/1852/Arabische overlevering|‘Eene Arabische overlevering’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;191.
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

=== Zoogdieren ===
==== Walvisachtigen - Zeeroofdieren ====
Hierbij ook: dolfijnen
*Cl.M. (1854) [[Album der Natuur/1854/Walrussen, Mulder|‘Talrijkheid van walrussen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;63-64.
*Hoeven, J. van der (1856) [[Album der Natuur/1856/Walvisachtigen en dolfijnen in het bijzonder|‘Over walvischachtige dieren in ’t algemeen en dolfijnen in het bijzonder’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;371-391.

==== Hoefdieren ====
*Müller, Karl (1856) [[Album der Natuur/1856/Giraffe|‘De Giraffe’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;393-400.

;Megaloceros giganteus †
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Beenderen van het Reuzenhert, tegelijk met overblijfselen van menschelijke kunstvlijt gevonden|‘Beenderen van het Reuzenhert, tegelijk met overblijfselen van menschelijke kunstvlijt gevonden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;90-91.

==== Knaagdieren - Haasachtigen ====
;Muis
*Cl.M. (1855) [[Album der Natuur/1855/Muizen, Mulder|‘Verscheidenheden van muizen; teekeningen van de Van Veen’s’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;190-191.

==== Aapachtigen ====
;Mensapen, primaten
*Vrolik, W. (1854) [[Album der Natuur/1854/Anthropomorphen, Vrolik|‘De Anthropomorphen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;113-146.

==== Roofdieren ====
;Berberleeuw†
*Jong van Rodenburgh, [C.M.] de (1854) [[Album der Natuur/1854/Leeuwen Noord-Afrika, van Rodenburgh|‘De leeuwen in Noord-Afrika. Eene schets naar het leven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;259-273.

;Wolven
*Anoniem (20 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 212/Uit Italië|‘Uit Italië’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (2 januari 1893) [[Limburger Koerier/Jaargang 48/Nummer 1/Uit Rumenië|‘Uit Rumenië’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].

==== Overige zoogdieren ====
Hierbij o.a.: Buideldieren, insecteneters
;Drievingerige luiaard
*Lubach, D. (1852) [[Album der Natuur/1852/Een wanklank in de harmonie der schepping, Lubach|‘Een wanklank in de harmonie der schepping’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;257-269.

===== Insecteneters =====
;Mollen
*Anoniem ([augustus] 1867) [[De Katholieke Illustratie/Jaargang 1/Nummer 1/De mol|‘De mol’]], ''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 1, p.&amp;nbsp;8.

;Reuzenmiereneters
*Owen, Richard (1857) ‘On the Anatomy of the great Ant-eater (Myrmecophaga jubata)’, ''Transactions of the Zoological Society of Londen, jrg. 4, p.&amp;nbsp;117 ''sqq''.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**J.v.d.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Owen|‘Owen. On the Anatomy of the great Ant-eater (Myrmecophaga jubata) Transact. of the Zoolog. Society. Vol. IV, p. 117 en vervolg’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;73-74.

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal natuurwetenschappen]]</text>
      <sha1>k82x391scigin9mhfniqq6cpkbblndb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/472</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84531</id>
    <revision>
      <id>220270</id>
      <parentid>217679</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T11:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="ecrpsik16zkxwhmmlw3zpn10rdv2739" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|68|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;botanicus {{sc|g. mann}}. Het hoogste punt wordt gevormd door twee in elkanders nabijheid gelegen spitsen, die bij de inlanders den gezamenlijken naam van Mongo Lobah, d.i. Godenberg, dragen, doch die {{sc|burton}} met de namen Victoria en Albert onderscheidde. De eerste is 13.270, de laatste 13.553. E. voeten hoog. Bij het verblijf op den top daalde de thermometer gedurende den nacht tot 27° Fahr., zoodat het zeer wel mogelijk is, dat ook op dezen berg, even als op den bijna even ver bezuiden de linie in oostelijk Afrika gelegen Kilimandscharo, soms de sneeuw een tijdlang blijft liggen. Het geheele Camerungehergte bestaat uit eene reeks van vulkanen, gelijk talrijke uitgebrande kraters en oude lavastroomen getuigen. Iets beneden den Albertkrater vonden de reizigers nog eene rookende solfatara, zoodat derhalve de vulkanische werkzaamheid aldaar nog niet geheel heeft opgehouden. ({{sc|Perterm.}} ''Geograph. Mitth.'', 1863, p. 179.). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Nog iets over de fossile onderkaak van Moulin-Quignon.''' — De heer {{sc|scipion gras}} is opgekomen tegen de verzekering van den heer {{sc|hebert}}, dat allen, die Saint-Acheul bezocht hadden, het daaromtrent eens waren, dat de aldaar in het diluvium gevonden overblijfselen van menschelijke kunstvlijt ter zelfder tijd onder dat diluvium bedolven zijn geraakt als die der verlorene diersoorten. Die eenstemmigheid bestaat niet. Wat hem aangaat, na eene zorgvuldige studie van dat diluvium is hij overtuigd, dat het doorgegraven kan zijn geweest in zeer oude tijden om den wil der daarin bevatte vuursteenen, en dat de sporen dier doorgravingen, als zijnde zij van kleine afmetingen en sedert lang ingestort, volkomen kunnen zijn verloren gegaan. Het terrein van Moulin-Quignon kan evenzeer geremanieerd zijn. Het gemis aan teekenen van afslijting bij de daar te midden van zeer harde en allen min of meer gerolde keisteenen gevonden onderkaak is een feit, waarover men te los heeft heen geloopen. Het is voldoende om te doen betwijfelen, dat dat been met de genoemde steenen door eene diluviale strooming daar heen is gevoerd, waar het ontdekt is. (''Compt. rend''., Tom. LVI, pag. 1097).
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Vaten der planten.''' — Naar aanleiding van het aan de ''Académie des Sciences'' medegedeelde van den heer {{sc|gris}}, over het bevat zijn van voedingsvocht in de planten-vaten (Bijblad, bladz. 63), maakt de heer {{sc|p. dalimier}} opmerkzaam op zijne sedert vier jaren genomen proeven. Na een geheel ongeschonden tak eener plant te hebben afgesneden, werd aan het afgesneden einde eene caoutschouk-buis bevestigd, die gemeenschap had met een réservoir met zamengeperste lucht. Werd nu de kraan geopend en de punt van den tak of de&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ecrpsik16zkxwhmmlw3zpn10rdv2739</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/471</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84532</id>
    <revision>
      <id>220269</id>
      <parentid>217680</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2750" sha1="8ipbz8645jqe1ncy9qh4zd0y88adksu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|67}}&lt;/noinclude&gt;'''Verandering der toonhoogte door geleiding.'''—De heer {{sc|sidney ringer}}, vroeger assistent aan het ''University College'' te Londen, had waargenomen, dat de toonhoogte van het hartgeruisch verschilt al naar gelang van den aard van het den toon geleidende ligchaam. Dit gaf hem aanleiding tot het doen van eenige onderzoekingen daaromtrent met verschillende stoffen. De wijze, waarop de proef in het werk werd gesteld, was in het algemeen de volgende. Een stemvork werd eerst, zonder in aanraking met een resonerend ligchaam te zijn, digt aan het oor gehouden, daarop geplaatst op en eindelijk achter de te onderzoeken stof, zoodat het geluid daardoor heen gehoord werd. Al naar gelang van den aard der stof, d. i. al naar gelang deze vast, vloeibaar of gasvormig was, werden kleine wijzigingen in de proef gemaakt, welke wij hier kortheidshalve voorbijgaan. Bij verscheidene der proeven was Dr. {{sc|wijlde}}, directeur van het philharmonisch gezelschap, tegenwoordig.

De uitkomsten dezer proefnemingen, kort zamengevat, waren de volgende.

Alle soorten van hout verlagen den toon, dennenhout het meest. Ook door ivoor wordt de toon verlaagd. Glas en ijzer verhoogen daarentegen den toon. Door de spierzelfstandigheid van het hart wordt de toon verlaagd, door huiden bindweefsel verhoogd.

Alle vloeistoffen verhoogen den toon, doch in verschillenden graad: water minder dan alkohol en ether; eene oplossing van koolzure soda in water verhoogt den toon des te meer naar mate de hoeveelheid opgeloste koolzure soda grooter is; zwavelzure baryt, in water zwevende, vehoogde den toon meer dan eenig ander vocht.

In de lucht klimt de toonhoogte in verhouding met den afstand. De echo van een musikalen toon is hooger dan deze.

Ter verklaring der bovengenoemde verschijnselen doet {{sc|S. R}}. opmerken, dat alle zelfstandigheden, die den toon verlagen, poreus zijn, zoodat er daarin vermoedelijk herhaalde terugkaatsingen plaats grijpen, waardoor interferentiën ontstaan, die het aantal der trillingen verminderen. Wat de verhooging van den toon betreft, zoo gaat deze, waar zij plaats grijpt, steeds gepaard met eene vermindering der toonsterkte, of, met andere woorden, hoe slechter geleider eene stof voor het geluid is, des te meer verhoogt zij den toon. Zwakke toonen worden meer verhoogd dan sterke. (''Proc. of the Roy. Soc''., X, p. 276; ''Ann. d. Phys. u. Chem''., 1863, CXVIII, p. 636).
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Bestijging van het Camerun-gebergte in westelijk Afrika.''' — Onlangs is dit gebergte, dat in de nabijheid van de linie gelegen is, voor het eerst bestegen door den bekenden Engelschen reiziger {{sc| r. burton}} en den Duitschen&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ipbz8645jqe1ncy9qh4zd0y88adksu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/469</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84533</id>
    <revision>
      <id>220267</id>
      <parentid>217681</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="gwrx7diljfpkrawgi4ln2s7kcs4nup1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2}}
{{C|{{x-larger|{{sp|WETENSCHAPPELIJK BIJBLA}}D.}}}}
{{dhr}}
{{lijn|5em}}
{{dhr|2}}

'''Sporen van het bestaan van menschen in het pliocene tijdvak.''' — In den omtrek van Chartres, in het dal en aan den linkeroever van de Eure, bestaat eene laag, bij de geologen wel bekend als de vindplaats van zeer talrijke overblijfselen van ''Elephas meridionalis, Rhinoceros leptorhinus, Hippopotamus major'', verscheidene groote soorten van Herten, van eene groote en eene kleinere soort van ''Bos'', van paarden en andere zoogdieren. Eenigen brengen deze laag tot het pliocene tijdvak, derhalve tot het laatste gedeelte der tertiaire periode. In elk geval is zij ouder dan de gronden van het eigenlijke diluvium, waarin de beenderen van ''Elephas primigenius'' en van andere gelijktijdig met dezen geleefd hebbende zoogdieren worden aangetroffen, en dagteekent vermoedelijk van voor den zoogenaamden ijstijd.

{{sc|Desnoyens}} nu deelde in de zitting van 8 Junij j.l. der ''Fransche akademie'' mede, dat hij, bij het onderzoek van eenige door hem zelven daar gevonden beenderen, alsmede van vele andere, die in verschillende verzamelingen bewaard worden, daaraan overlangs en overdwars loopende groeven ontdekt heeft, die hem toeschenen op geene andere wijze te kunnen ontstaan zijn dan door snijdende werktuigen, zooals de vuursteenen beitels en messen, die bij het afschrappen der beenderen gebruikt werden. Hij staaft de juistheid dezer gevolgtrekking door een aantal bijzonderheden, waarin wij hem hier niet kunnen volgen, en leidt ten slotte uit deze waarnemingen het besluit af, dat de mensch reeds tijdgenoot van ''Elephas meridionalis'' enz., zoude geweest zijn. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Stikstof-kringloop in het dierlijk organisme.''' — {{sc|Bischoff}} en {{sc|voit}} hadden uit hunne reeds voor eenigen tijd genomen proeven het besluit afgeleid, dat al de in het voedsel bevatte stikstof, die niet in het organisme tot opbouw der weefsels wordt verbruikt, weder in de faeces en de urine wordt teruggevonden. Van verschillende zijden is men tegen dit besluit opgekomen, hetwelk in strijd scheen met andere uitkomsten, van {{sc|regnault}} en {{sc|reiset, boussinguault}} enz. De volgende proef, door {{sc|voit}} genomen, schijnt nu inderdaad&lt;noinclude&gt;{{rh|{{gap}}{{smaller|1863.}}||{{smaller|9}}{{gap}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gwrx7diljfpkrawgi4ln2s7kcs4nup1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/468</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84534</id>
    <revision>
      <id>220266</id>
      <parentid>217682</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="ayk55067mj5n0vsnh0zdmqcw9iu1xtb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|64|ALBUM DER NATUUR. — WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|}}&lt;/noinclude&gt;hoeveelheid glycose voegt, vormt er zich een rood praecipitaat van koperoxydule, dat, onder het mikroskoop beschouwd, bestaat uit kleine korreltjes, die donker-, bijna zwartbruin gekleurd zijn. Laat men nu in plaats van glycose eenige droppels plantensap daarin vallen, dan verkrijgt men hetzelfde praecipitaat. Dompelt men in hetzelfde vocht gedurende een oogenblik dikke stukken versch kastanje-, berken-, populierhout, gelijk {{sc|G}}. dit in dit voorjaar gedaan heeft, en onderzoekt men dan dunne doorsneden van dit hout onder het mikroskoop, dan ziet men den inwendigen wand der groote vaten bedekt met een praecipitaat van koperoxydule, zoodat hun loop in de dikte der houtlagen zelfs voor het bloote of enkel met eene loup gewapende oog aangeduid wordt door zeer zigtbare roodachtige strepen. Dit zelfde praecipitaat is ook zeer overvloedig in de cellen van de mergstralen, en G. meent uit dit alles te mogen besluiten, dat de vaten der planten, althans in het voorjaar, vocht bevatten, dat analoog met, of denkelijk hetzelfde is als het sap, dat zich in de plantencellen bevindt. (''Compt. rend''., Tom. LVI, pag. 1048).
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
{{lijn|5em}}{{dhr}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ayk55067mj5n0vsnh0zdmqcw9iu1xtb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/467</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84535</id>
    <revision>
      <id>220265</id>
      <parentid>217683</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="awcyxsqmw1vlp1p74a1k5imfolefp29" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|63}}&lt;/noinclude&gt;gevondene onderkaak, met andere uit de steen-, brons- en oude ijzerperiode. Die resultaten komen hierop neder:

1. De onderkaak van Moulin-Quignon behoorde aan een korthoofdigen persoon van kleine statuur uit de steenperiode;

2. Men kan de aanwezigheid van dit zelfde menschenras door verschillende opeenvolgende perioden heen volgen;

3. Dat ras heeft herkenbare afstammelingen nagelaten onder de thans levende bewoners van Europa, van het noorden af, en, wanneer wij den westelijken boord van ons vasteland volgen, tot in Sicilië. (''Compt. rend''., Tom. LVI pag. 1001.)
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Oudheid van het menschelijk geslacht.''' — Reeds vroeger heeft de heer {{sc|E. robert}} zich verzet tegen de gevolgtrekking, die men trok uit het vinden van vuursteenen bijlen, in gezelschap van overblijfselen van dieren uit het diluvium, in de grindputten van Abbeville, enz., dat namelijk de primitive mensch gelijktijdig zou geleefd hebben met de uitgestorvene groote dikhuidige dieren van het diluvium. In de vorige maand heeft hij aan de ''Académie des Sciences'' eene nota gezonden, waarin hij wijst op de omstandigheid, dat men onder de voortbrengselen van kunstvlijt uit den primitiven tijd nooit of nimmer voorwerpen van ivoor heeft gevonden. Nu is het bekend, dat overal, waar elefanten gevonden worden, de inboorlingen, hoe ruw en onbeschaafd zij zijn mogen, voorwerpen uit ivoor vervaardigen. De menschen uit de oude steenperioden hebben wél voorwerpen uit been en hartshoorn, maar niet uit ivoor vervaardigd. De oplossing van dit feit is, volgens {{sc|R}}., dat die menschen niet ten tijde van den ''Elephas primigenius'' enz. geleefd hebben. (''Compt. rend''., Tom. XVI, pag. 955.)
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Verrigting der vaten in de planten.''' — {{sc|Adr. de jussieu, richard, ad. brongniart}}, en, onder de planten-physiologen van den laatsten tijd, {{sc|decaisne}} en {{sc|naudin}}, en in 't algemeen de Fransche planten-physiologen beweren, dat de vaten der planten sapvoerend zijn, althans gedurende zekere tijden des jaars. De meeste Duitsche planten-physiologen daarentegen houden het er voor, dat de vaten der planten, nadat zij eenmaal gevormd zijn, geen vocht, maar lucht voeren. De heer {{sc|gris}} heeft getracht dit punt op te helderen en wel door gebruik te maken van het vocht van {{sc|fehling}}. Dit vocht, waarvan veel gebruik gemaakt wordt ter ontdekking van glycose, blijft helder wanneer het gekookt wordt, maar zoo men bij het kokende vocht eene zeer kleine&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>awcyxsqmw1vlp1p74a1k5imfolefp29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/466</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84536</id>
    <revision>
      <id>220264</id>
      <parentid>217684</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2686" sha1="7dh828ux8zlibidvsxt4e9sguzlbaga" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|62|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;platinabuis en daarom heen steeds waterstof voert, dan verkrijgt men aan het andere einde een mengsel van koolzuur, kooloxydgas en waterstof (met waterdamp? Reft).

{{sc|D}}. en {{sc|T}}. stellen zich voor deze proefnemingen te herhalen met eene buis, vervaardigd uit platina, dat volgens {{sc|deville's}} manier gesmolten is. Het nu gebruikte was slechts op de vroegere wijze zamengesmeed.
{{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Afstamming der zoogenaamde Heidens.''' — In de zitting der ''Ethnological Society'' van 17 Febr. j.l. sprak de heer {{sc|j. crawfurd}} hierover. De eerste verschijning der heidens in Europa was, zegt hij, gelijktijdig met de ontdekking van Amerika en van de nieuwe vaart op Indie, maar niemand dacht er toen aan hun eene Hindoesche afkomst toe te schrijven; dit geschiedde eerst in den nieuweren tijd. De gronden hiervoor bestaan in het uiterlijk voorkomen des volks, in hunne taal en in de geschiedenis hunner verhuizingen. De slotsom, waartoe {{sc|C}}. kwam, is deze, dat de heidens, toen zij voor vier eeuwen eerst in het westen van Europa verschenen, reeds een zeer gemengd ras waren, en dat de tegenwoordige heidens nog veel meer gemengd zijn. In het Aziatische gedeelte van hun stam is waarschijnlijk een klein deel Hindoesch bloed. Strikt genomen zijn zij niet meer Hindoes van afkomst, dan zij Perziers, Turken, Wallachen of Europeers zijn, daar zij een mengsel van al deze volken zijn, en dat in verhoudingen, die niet bepaald kunnen worden.
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''De fossile onderkaak van Moulin-Quignon''' (zie bladz. 49) heeft tot veel bespreking en geschrijf aanleiding gegeven. {{sc|Falconer}} had die kaak voor niet fossiel, maar door de arbeiders in de grindputten ondergeschoven verklaard, op grond dat bij onderzoek een aantal kaken uit den historischen tijd de eigenschappen van de gevondene kaak vertoonden, dat de bij die kaak gevonden steenen bijlen, naar het getuigenis van {{sc|evans}} en {{sc|prestwich}}, bepaald nagemaakt waren, en eene menschenkies, alsmede ter zelfder plaatse gevonden, eene nog versche kies bleek te zijn. Ook {{sc|a. tylor}} verklaarde de kaak voor ondergestoken (''Anthrop. Review'', No. 1, pag. 177 en 166), In de ''Comptes rendus'' van 18 Mei tot 1 Junij vindt men deze kwestie, in verband met de daaruit te trekken gevolgen, uitvoerig besproken door {{sc|elie de beaumont, milne-edwards, quatrefages, pruner-bey, hebert}}, enz. Wij willen van al deze besprekingen geen verslag geven, en maken hier alleen melding van de resultaten, die {{sc|pruner-bey}} getrokken heeft uit de vergelijking der&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7dh828ux8zlibidvsxt4e9sguzlbaga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/470</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84537</id>
    <revision>
      <id>220268</id>
      <parentid>217685</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T10:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2867" sha1="dfkw55ap7u62igo09w3teejuz59kmtd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|66|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;dit, besluit te wettigen. Hij voederde gedurende 124 dagen een duif met erwten, waarvan het stikstofgehalte naauwkeurig bepaald werd. Dit bedroeg in het geheel 149,4 gram. In de verzamelde urine en faeces werden 145,9 gr. stikstof teruggevonden; doch de duif was intusschen 70 gr. zwaarder geworden. Aangenomen zijnde, dat deze gewigtsvermeerdering in eiwitachtige stoffen bestond, dan zijn daarin 2.4 gr. stikstof bevat, zoodat derhalve de geheele hoeveelheid daarvan 148,3 gr. bedroeg. (''Ann. d. Chem. u. Pharm''., 1863, II Suppl., H. 2, p. 238). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Eene vermoedelijke phosphorescentie.''' — Een photograaph, de heer {{sc|m. gaume}}, heeft herhaaldelijk opgemerkt, dat, wanneer hij des namiddags eene photographie maakte van een gebouw of ander voorwerp, dat gedeelte, hetwelk des morgens door de zon beschenen was, maar op het oogenblik zelf in de schaduw was, een merkelijk sterkeren indruk maakte dan andere gedeelten, welke voortdurend in de schaduw waren geweest, in weerwil dat de verlichting van beiden tijdens het maken der photographie even sterk was. Hij vermoedt, dat de oorzaak van dit verschil moet gezocht worden in de nog voortgaande phosphorescentie van vroeger door de zon beschenen ligchamen en beroept zich daarbij op de bekende proeven van {{sc|niepce de saint-victor}} (''Les Mondes'', 1863, p. 200). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Koolstof en koolwaterstof in een aërolith.''' — Voor eenigen tijd ontdekte {{sc|wohler}} sporen van beiden in twee aërolithen, waarvan de eene gevallen was te Kaba in Hongarije, de andere in Zuid-Afrika. Een nieuw dergelijk feit wordt thans medegedeeld door {{sc|boscoë}}, die eene naauwkeurige analyse heeft gemaakt van een stukje van den beroemden aërolith van Alais. Hij vond daarin, behalve eene aanmerkelijke hoeveelbeid koolstof, vermoedelijk in den toestand van graphit, ½ procent van een hydrocarburetum, dat zich als naaldvormige kristalletjes afzet, wanneer de massa met ether wordt behandeld, en ruim 1 proc. vrijen zwavel, dat hij verdamping van den ether als octaëdrische kristalletjes achterblijft. Te oordeelen naar het smeltingspunt, zoude het hydrocarburetum overeenstemmen met de zoogenaamde minerale was, die {{sc|kraus}} in den bruinkool van Uznach heeft ontdekt, waaraan hij den naam van ''Kontite'' heeft gegeven, en welke uit gelijke aequivalenten koolstof en waterstof bestaat en bij 114° smelt. Op onze aarde ontstaan de koolwaterstofverbindingen alleen onder den onmiddellijken of verwijderden invloed van het leven. Bestonden er dus ook levende wezens op de ligchamen, waarvan de aërolithen een deel hebben uitgemaakt? (''Les Mondes'', p. 121).

{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dfkw55ap7u62igo09w3teejuz59kmtd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/465</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84540</id>
    <revision>
      <id>220263</id>
      <parentid>217701</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T09:02:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2836" sha1="gg6kf9hlm46kxts5vkblkjxy6qhfzr6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|61}}&lt;/noinclude&gt;het eerste geval bijna niet en in het tweede 35° afwijken. De wederstand in het eerste gedeelte der middenstof is dus veelmalen geringer dan die in het tweede.

In stikstof, bij eene spanning van 5 m.m., rees een thermometer in de donkere ruimte bij de positive elektrode van 18 tot 32° in 6 minuten en te gelijker tijd rees een andere thermometer in den lichtkrans rondom de negative yan 18 tot 40°. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Poreusheid van platina.''' — {{sc|H. st. claire deville}} en {{sc|troost}} hebben aan de ''Académie des Sciences'' in hare zitting van 25 Mei j.l. eene nota ingeleverd over het meten van hooge warmtegraden. In het voornaamste onderwerp, dat zij daarbij behandelen, kunnen wij hier niet treden, daar het betrekking heeft op eenen arbeid van {{sc|edmond becquerel}}, die minder voor een uittreksel geschikt is. Maar {{sc|D}}. en {{sc|T}}. deelen daarbij proefnemingen mede, die op zich zelve en afgescheiden van haar verband met pyrometrie te belangrijk zijn om ze hier met stilzwijgen voorbij te gaan.

Eene platinabuis, zonder soldeersel uit een massief stuk gedreven en getrokken, werd in eene wijdere van porselein geplaatst en de ringvormige ruimte daar rondom zoo goed mogelijk luchtdigt gemaakt. Men ziet, het is de toestel van {{sc|deville}} voor de ''dissociatie'', waarin de binnenste buis, van poreus aardewerk, door eene van platina is vervangen (zie hiervoor blz. 30 en 38). Om de platinabuis, dus dóór de porseleinen, wordt een stroom zuiver en droog waterstofgas geleid, en dóór de platinabuis dampkringslucht. Bij gewonen warmtegraad blijft deze onveranderd; maar wanneer men den toestel in een fornuis verhit, dan vermindert de zuurstof in die lucht al meer en meer en er komt waterdamp voor in de plaats, zoodat eindelijk bij eene temperatuur, die op 1100° C. geschat werd, de platinabuis, terwijl daar aan het eene einde slechts drooge dampkringlucht instroomt, aan het andere niets dan stikstof en waterdamp levert. Tegelijk bemerkt men, dat er aan ditzelfde uiteinde van den toestel veel minder waterstof uit de porseleinen buis uitstroomt, dan er aan het andere einde wordt ingevoerd. Waterstof wordt dus door gloeijend platina doorgelaten, alsof dit poreus aardewerk ware. En er is meer. Als de temperatuur nog hooger wordt, dan bevat het uitstroomend mengsel van waterdamp en stikstof bovendien nog eene merkbare hoeveelheid vrije waterstof, en als men nu de in de buitenruimte toestroomende waterstof plotseling afsluit en de afvoerbuis in kwik dompelt, dan stijgt dit daarin tot eene hoogte van 602 m.m., terwijl de barometerstand 753 bedraagt, en dit niettegenstaande deze buitenruimte niet volkomen luchtdigt is.

Als men in plaats van dampkringslucht zuiver en droog koolzuur door de&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gg6kf9hlm46kxts5vkblkjxy6qhfzr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/464</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84541</id>
    <revision>
      <id>220262</id>
      <parentid>217702</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2846" sha1="9bpa8m2fkcxibzhuhrojvczj9js7aif" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|60|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;proef wordt nu die afstand zoo gekozen, dat de afwijking van het naaldsysteem in een met de elektroden verbonden galvanometer telkens even groot, b.v. 30° zij. Uit dien afstand laat zich dan de stroomsterkte door eene eenvoudige rekening vinden.

De gassen, waardoor de stroom van een {{sc|ruhmkorff}}-apparaat van middelbare grootte werd geleid, waren waterstof, stikstof en dampkringlucht op verschillende graden van verdunning.

In overeenstemming met andere onderzoekers vond ook {{sc|d. l. r.}}, dat die gassen, vooral waterstof, toenemen in geleidingsvermogen naarmate hunne spanning afneemt, totdat dit voor eene bepaalde spanning, die voor laatstgenoemd gas met een manometerstand van 2 m.m. overeenkomt, zijn maximum bereikt. De vermindering van het geleidingsvermogen in dit gas door eene nog sterkere verdunning, die door anderen was waargenomen, heeft {{sc|d. l. r}}. evenwel niet bevestigd gevonden. Bij de spanning, welke met het maximum van zijn geleidingsvermogen overeen komt, is de wederstand van elke gaskolom met zijne lengte evenredig. De invloed der doorsneden is ook zeer merkbaar, zonder dat het mogelijk is geweest daarvoor eene bepaalde wet te vinden.

Wanneer men in eene buis, waarin het gas zoo verdund is, dat het de bekende stratifikatien in het elektrisch licht zeer breed vertoont, en terwijl dit plaats heeft, een weinig van hetzelfde gas inlaat, zooveel, dat de spanning van b.v. 1 tot 1¼ of 1½ m.m. daardoor aangroeit, dan ziet men dit nieuwe gas aanleiding geven tot eene voorbijgaande en zich van de eene laag tot de andere voortplantende verandering van het verschijnsel, voor wier nadere bijzonderheden wij naar de bovengenoemde bron moeten verwijzen en die, volgens {{sc|de la rive}}, zeer spreekt ten voordeele van de verklaring, welke {{sc|riess}} van de stratifikatien heeft gegeven. Volgens dezen geleerde zoude dit verschijnsel ontstaan uit eene reeks van door de opvolgende ontladingen voortgebragte verdigtingen en verdunningen der luchtvormige middenstof, waardoor de elektriciteit zich beweegt. De verdigte en daardoor meer geleidende lagen zouden donker blijven, terwijl de verdunde en dus minder geleidende lichtend worden, evenals van een keten van zilver en platinadraad de schakels van dit laatste metaal gloeijend worden en de zilveren niet, door een en denzelfden stroom, die door de keten wordt geleid.

Twee andere reeksen van proefnemingen hebben uitkomsten opgeleverd, die deze verklaring van {{sc|riess}} ten volle bevestigen. Twee kleine platinaplaatjes van 7 m.m. middellijn op steeds denzelfden afstand van elkaar gedompeld of in de donkere ruimte rondom het positive, of in de helder lichtende aureole rondom het negative pooleinde, doen het naaldsysteem eens galvanometers, waarmede zij verbonden zijn, bij waterstof op eene spanning van 2 m.m., in&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9bpa8m2fkcxibzhuhrojvczj9js7aif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/463</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84542</id>
    <revision>
      <id>220261</id>
      <parentid>217703</parentid>
      <timestamp>2026-04-24T08:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="ntgkjpb8skas9xgfumc88k72jupc97c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|59}}&lt;/noinclude&gt;neutra. {{sc|L}}. zag zulks bij ''Formica cunicularia, fusca, flava, truncata, Myrmica ruginodis, laevinodis, sculellaris, caespitum''. Echter kunnen die van onderscheidene maatschappijen derzelfde soort in grootte verschillen. Van daar dat onder de neutra van ''F. fusca'' en ''cunicularia'', die als arbeiders of slaven in de koloniën van ''Polyergus rufescens'' dienen, individu's van verschillende grootte voorkomen.

3°. Andere soorten, t.w. ''Formica rufa, congerens, exsecta'' en ''sanguinea, Myrmica'' (''Atta'') ''subterranea'' en ''structor'' hebben tweederlei vorm van neutra, kleinere. en grootere, welke laatste de soldaten der termieten herinneren en ook een betrekkelijk grooteren kop hebben. Zij arbeiden echter evenals de kleinere, en beiden verdedigen ook de kolonie.

4°, De neutra van nog andere soorten: ''Formica marginata, fallax, pubescens'', van ''Myrmica pallidula'', verschillen onderling zeer in grootte, zoodat sommige individu's viermaal grooter dan andere zijn, doch met vele tusschengrootten, die onmerkbaar in elkander overgaan. De ovarien zijn bij de grootsten het meest ontwikkeld. {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Een nieuwe Indri.''' — Van het merkwaardige tot de halfapen behoorende geslacht ''Lichanotus'' {{sc|ill}}. of ''Indris'' {{sc|geoffr}}, waarvan tot hiertoe slechts ééne soort bekend was, namelijk ''Lich. brevicaudatus'' of ''I. niger'', is door {{sc|vinson}} eene tweede soort ontdekt, die zich door zijne geelachtig witte vacht, naakte ooren en iets langeren staart onderscheidt en daarom door hem ''Indris albus'' genoemd is. Zij bewoont met de eerste de bosschen van Madagascar. (''Ann. d. Scienc. nat. Zool''., 4me sér. XIX, p. 253). {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''De voortleiding der elektriciteit in zeer verdunde gassen.''' — Twee maanden geleden heeft de beroemde hoogleeraar {{sc|a. de la rive}}, te Genéve, aan de ''Académie des Sciences'' te Parijs eene verhandeling aangeboden over dit onderwerp. Hij geeft daarvan een uittreksel in de ''Archives des Sciences naturelles'', XVII, bl. 53. Het volgende is een overzigt van het belangrijkste, dat daarin wordt medegedeeld.

De spanning der gassen werd gemeten door een kwikmanometer, die met veel zorg is vervaardigd en waarmede men, met behulp van een cathetometer, verschillen tot van 0,02 millimeters kan waarnemen. De stroomsterkte werd gemeten door eene zeer fraai gevondene wijziging der methode, die {{sc|poggendorff}} heeft aangegeven tot het ontwerpen van eene tabel der stroomsterkten voor eenen galvanometer. In een bakje met gedestilleerd water, waardoor de stroom, dien men meten wil, steeds wordt heengeleid, worden twee elektroden van {{sc|wollaston}} gedompeld. De afstand tusschen beide kan door een micrometerschroef worden veranderd en tegelijk gemeten tot op 0,1 mm. Bij elke&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ntgkjpb8skas9xgfumc88k72jupc97c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/462</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84543</id>
    <revision>
      <id>220248</id>
      <parentid>217704</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2828" sha1="da5di0qpct79pm18vbyo5uxgw3u18e4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|58|ALBUM DER NATUUR.|}}&lt;/noinclude&gt;parenchym, evenals in monocotyledone stammen. Bovendien is het elementaire maaksel der vaatbundels zeer verschillend van dat der ware coniferen. Eindelijk stempelt het eenige paar groote bladeren, welke niet anders dan de persisterende cotyledonen zijn, dit gewas tot een wezen geheel ''sui generis''.
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Afwisselend verschijnen van verschillende soorten van Fungi.''' — Dr. {{sc|thélèphe desmartis}} te Bordeaux maakte reeds in 1853 de opmerking, dat, sedert het verschijnen van de ''Oidium Tuckeri'', het schimmelplantje, dat de wijnstokken verwoest, de ''Botrytis Solani'', welke het aardappelloof aantast, en de ''Ustilago carbo'' op de maisvelden, het getal der grootere Fungi, ''Agaricus, Boletus'' enz., zeer was afgenomen. Volgens hem is deze vermindering van laatstgenoemden in den loop der laatste jaren, gedurende welke de eerstgenoemde kleine schimmelplantjes voortgegaan zijn zich sterk te vermenigvuldigen, blijven voortbestaan. Daarentegen zijn in den herfst van het vorige jaar de grootere paddenstoel-soorten weder veel overvloediger geworden, blijkens de hoeveelheid, die er dagelijks van op de markt te Bordeaux werd gebragt. Hij meent daaruit te kunnen voorspellen, dat de kleinere schimmelplantjes, die zooveel schade hebben aangerigt, hun verdwijnen nabij zijn (''Les Mondes'', 1863, p. 170).

Zal die voorspelling bewaarheid worden? {{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Hybriden.''' — In den tuin van de ''Zoological Society'', te Londen, zijn door
{{sc|salter}} proeven genomen over het voortbrengen van hybriden door onderlinge paring van ''Gallus Bankiva, G. Sonnerattii'' en ''G. furcatus''. Het algemeene resultaat dezer proeven is: dat, hoewel de paring niet zelden vruchtbaar was, en zelfs eenige hybriden der eerste generatie weder vruchtbaar met elkander paarden, toch reeds bij de tweede generatie de ontwikkeling der kuikens in de eijeren onvolkomen was, zoodat langs dien weg geene blijvende tusschensoorten of rassen konden ontstaan. (''Natur. Hist. Review'' 1863, April, p. 276).
{{r|[[Auteur:Pieter Harting (1812-1885) |{{sc|Hg.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''De neutra onder de mieren.''' — {{sc|Ch. lespus}} deelt in de ''Ann. d. Scienc. natur''., Zool., 4me sér. XIX, p. 241, de uitkomsten mede van onderzoekingen over de neutra of arbeiders van een groot aantal soorten van mieren. Zij zijn, kort zamengevat, de volgende.

1°. Alle de ''neutra'' der mieren zijn onontwikkelde wijfjes. Bij allen vond {{sc|L}}. meer of minder duidelijke sporen van ovarien, en bij sommige soorten nam hij zelfs het eijerleggen waar, doch hij zag daaruit nimmer larven komen.

2°. Het meerendeel der Europésche soorten heeft slechts éénen vorm van&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>da5di0qpct79pm18vbyo5uxgw3u18e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/461</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84544</id>
    <revision>
      <id>220247</id>
      <parentid>217705</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="g888ijvyt7ycii3acy9melqkwne7e4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2}}
{{C|{{x-larger|{{sp|WETENSCHAPPELIJK BIJBLA}}D.}}}}
{{dhr}}
{{lijn|5em}}
{{dhr|2}}

'''Welwitschia.''' — In den jaargang 1861, ''Wetens. Bijbl''., bl. 78, hebben wij reeds berigt gegeven van de ontdekking eener allerzonderlingste plant in de zandige streken van zuid-westelijk Afrika door dr. {{sc|wellwitsch}}. Ten einde in geene noodelooze herhaling te vervallen, verwijzen wij onze lezers naar de toen gegeven beschrijving van hare algemeene gedaante. Thans is over dit zelfde gewas eene uitvoerige verhandeling verschenen, door {{sc|hooker}}, in de ''Transactions of the Linnean Society'', XXXIV, I. Zijn onderzoek heeft hem in deze plant, waaraan hij ter eere des ontdekkers den naam van ''Welwitschia'' heeft gegeven, eene menigte van bijzonderheden doen kennen, waardoor dit gewas inderdaad tot een morphologisch raadsel wordt, daar het als het ware trekken in zich vereenigt, welke aan geheel verschillende typen toebehooren, en in dit opzigt den ''Lepidoseren'' en den ''Amphioxus'' onder de dieren op zijde komt. Wij kunnen hier {{sc|hooker}} niet in de vele merkwaardige, door hem medegedeelde bijzonderheden volgen, maar stippen alleen het volgende aan. Door de inflorescentie is ''Welwitschia'' het naast verwant met de ''Gnetaceae'', doch er zijn tweederlei soort van bloeikegels, waarvan de eene vrouwelijke en de andere hermaphroditische bloemen dragen. Dit laatste is tot hiertoe bij geene enkele andere gymnosperme plant waargenomen. Bovendien geeft het centrale, d.i. vrouwelijke deel in de hermaphroditische bloem aanleiding tot verschillende opvattingen. Het gelijkt op een pistillum, eindigende met een stigma, doch het wordt niet bevrucht. De vraag ontstaat nu: is hier een carpellum aanwezig zooals bij de angiosperme planten, of is, in weerwil van de schijnbare gelijkenis op een waar pistillum, hier toch een naakt ovulum, zooals hij alle ware gymnospermen. {{sc|Hooker}} meent, dat inderdaad het laatste het geval is. Echter is eene toenadering tot de angiospermen onmiskenbaar. Maar ook het maaksel van den zeer korten, bovenwaarts in eene zeer breede schijf uitloopenden stam is van dien aard, dat men, alleen daarop afgaande, in twijfel zoude staan, of het gewas niet veeleer tot de Monocotyledonen moet gebragt worden. Een groot deel der vaatbundels is namelijk gesloten en staat verspreid in het&lt;noinclude&gt;{{rh|{{gap}}{{smaller|1863.}}||{{smaller|8}}{{gap}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g888ijvyt7ycii3acy9melqkwne7e4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/460</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84545</id>
    <revision>
      <id>220246</id>
      <parentid>217706</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2221" sha1="hooync6bz2wxgnt41y823y70ul15iyz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|56|ALBUM DER NATUUR. — WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|}}&lt;/noinclude&gt;'''Oprigting van een anthropologisch genootschap te Londen.''' — Heb ik vroeger hier de oprigting der ''Société anthropologique de Paris'' vermeld, zoo moet ik van de oprigting van een dergelijk genootschap te Londen: ''The Anthropological Society of London'', berigt geven. Dit genootschap heeft op den 24 Februarij j.l. zijne eerste vergadering gehouden, die door den president, den heer {{sc|james hunt}}, geopend is met eene rede over de studie der anthropologie, waarin ik tot mijn genoegen ideen over den inhoud der anthropologie en over hare verhouding tot andere wetenschappen heb terug gevonden, die bijna geheel overeenkomen met hetgeen ik zelf daarover elders heb gezegd. Thans is het eerste nummer van het tijdschrift der ''Society'' verschenen onder den titel van ''The Anthropological Review and Journal of the Anthropological Society of London''.

Zoude er geene mogelijkheid bestaan, dat de weinigen, die in ons Vaderland in Anthropologie en Ethnologie belang stellen, zich, zoo men wil met dergelijken in Belgie, vereenigden tot een Nederlandsch genootschap voor anthropologie? {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Kleine menschelijke hersenen.''' — In de zitting der boven aangekondigde ''Society'' las de heer {{sc|r.t. gore}} een opstel over de &quot;microcephalische hersenen van eene vrouwelijke idioot.&quot; Deze vrouw was, toen zij stierf, twee en veertig jaren oud, vijf voet lang, wel geevenredigd, behalve het hoofd, en gezond, maar hare verstandelijke vermogens stonden gelijk met die van een kind van drie jaren, dat begint te spreken. Hare hersenen wogen (versch zonder de vliezen) 283,75 grammen. De lengte er van is nu, na lange maceratie in alkohol, 77 mill., de grootste breedte van elk hemispherium 50 mill. Andere merkwaardigheden bij deze hersenen, de kleinste, die ooit bij een volwassen mensch gevonden zijn, moeten wij hier met stilzwijgen voorbijgaan en daaromtrent verwijzen op het opstel zelf van {{sc|gore}}, ''Anthrop. Review'', pag. 168 en de bespreking er van door {{sc|owen}} en anderen (''Ibid''., pag. 187).
{{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}
{{lijn|5em}}{{dhr}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hooync6bz2wxgnt41y823y70ul15iyz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/459</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84546</id>
    <revision>
      <id>220245</id>
      <parentid>217707</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="hom4cfjcin1k2dg7otrll2mba75kn2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|55}}&lt;/noinclude&gt;aan, dat {{sc|miller}} bij het gebruik van twee rheophoren, elk van een verschillend metaal, steeds de spectra van die beide metalen gephotographieerd verkreeg. Dit bevestigt ten volle de uitkomsten, voor eenige jaren langs geheel verschillenden weg verkregen door den hoogleeraar {{sc|van breda}} te Haarlem, die aantoonden, dat overbrenging van stof in den elektrischen lichtboog niet, zoo als men tot dien tijd geloofde, geschiedde van de positive naar de negatieve pool alleen, maar ook van de laatste naar de eerste.
{{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Perspomp zonder hennippakking.''' — {{sc|Joule}} heeft in eene verhandeling, bij de ''Litterary and philosophical society'' te Manchester gehouden (''Mechanics magazine'' en daaruit {{sc|dinglers}} ''Polytechn. Journal'' CLXVIII, S.99), de gunstige uitkomsten beschreven, die hij verkregen heeft met eene perspomp, waarin de zuiger in plaats van zooals gewoonlijk bij de pompen met dompelaar door eene pakkingbus boven aan den pompcylinder te gaan, daarin slechts zoo naauwsluitend als met eene genoegzame bewegelijkheid bestaanbaar is op en neder kan bewogen worden, zonder eenig smeermiddel. De beide cylinders van die pomp zijn 5 palmen lang en daarin beweegt zich een zuiger van de halve lengte en 5 centimeters middellijn. Deze groote lengte maakt, dat slechs zeer weinig lucht tusschen deze en den binnenwand der cylinders kan ontsnappen, ook zelfs wanneer men met dit werktuig lucht tot op zestien dampkringen verdigt. Vooral voor heete lucht en overhitte stoom is nu zulk eene pomp, daar olie en vet spoedig daarbij ontleed worden, zeker zeer aanbevelingswaard. {{r|[[Auteur:Wilhelmus Martinus Logeman|{{sc|Ln.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}.

'''Uitsterven van inboorlingen in Europeesche kolonien.''' — Wederom een voorbeeld hiervan leveren de inboorlingen van de kolonie Victoria op Nieuw-Holland. In een daarover officieel openbaar gemaakt berigt, werd het tegenwoordige aantal der daar nog overige oorspronkelijke bewoners als niet meer dan 2165 personen opgegeven. Deze trekken van plaats tot plaats en slenteren rond bij de steden en goudgraverijen, de zucht tot drinken neemt bij hen de overheid, en er schijnt weinig hoop te bestaan om den toestand van dit ras in eenig opzigt te verbeteren. Men verzorgt hen van kleederen en voedsel, en zij zijn daarvoor dankbaar; waarschijnlijk zouden zij echter dat alles liever missen dan er voor werken. Intusschen arbeiden enkelen gedurende een gedeelte des jaars. Daar men hun geheele uitsterven voorziet, doet men moeite om wapenen en gereedschappen van hun stam te verzamelen, opdat eenige authenlieke getuigen van hunne levenswijze bewaard mogen blijven. Ook is men begonnen een woordenboek van hunne taal op te maken. ({{sc|Petermann's}} ''Geogr, Mitth''. 1863, III, S. 110.) {{r|[[Auteur:Douwe Lubach|{{sc|D.L.}}]]{{gap|4em}}}}
{{dhr}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hom4cfjcin1k2dg7otrll2mba75kn2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1863.djvu/457</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84548</id>
    <revision>
      <id>220244</id>
      <parentid>217709</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T13:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>220244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="9v31jzjpgk6923auv31ufttkkeq4d5w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD.|53}}&lt;/noinclude&gt;condenseren komt (onder de meer bekende gassen) uitsluitend aan de zuurstof (in den toestand van antozon) toe.

4°. Elke oxydatie wordt voorafgegaan door eene splitsing der neutrale zuurstof in ozon en antozon. Het antozon wordt daarbij gewoonlijk vrij en kan onder gunstige omstandigheden erkend worden aan zijn vermogen om HO&lt;sup&gt;{{smaller|2}}&lt;/sup&gt; of nevels te vormen.

5°. De nevel bij de langzame oxydatie van phosphorus ontstaande, de rook van smeulende vuren, tabaksrook, kruiddamp enz. zijn antozonnevels, d.i. waterdamp door antozon tot blaasjes gecondenseerd.

6°. De wolkenvorming in de atmospheer heeft haren oorsprong in de aanhoudende oxydatiën, welke aan de aardoppervlakte plaats grijpen en waardoor eene evenredige hoeveelheid antozon in de lucht wordt gebragt, welks nevelvormend vermogen zich onder gunstige omstandigheden (verdunning of afkoeling) in het ontstaan van wolken openbaart.{{r|{{sc|Gg.}}{{gap|4em}}}}
{{dhr}}

'''Photographische doorschijnendheid van verschillende ligchamen.''' — Prof. {{sc|miller}}
te Cambridge heeft aan de ''Royal Society'' te Londen (''Phil. Magazine'', vol. 25, pag. 304) voor eenigen tijd de uitkomsten medegedeeld van eene uitgebreide reeks van onderzoekingen over dit onderwerp en over de spectra van de elektrische vonk bij gebruik van rheophoren van verschillend metaal. Hij heeft deze spectra alle gephotographieerd en daar vroegere onderzoekingen hem reeds hadden bewezen, dat een groot deel der meest chemisch werkende stralen door vele doorschijnende ligchamen worden opgeslorpt, was zijne eerste zorg om de meest gebruikelijke daarvan in dit opzigt te onderzoeken, ten einde zoo mogelijk voor de prisma's en lenzen eene te vinden, evenzoo diactinisch — dat is voor chemisch werkende stralen doordringbaar — als kwarts, maar niet zooals dit dubbel brekend, en tegelijk van grooter brekend vermogen.

Daartoe liet hij het licht der vonk van een krachtig Ruhmkorff-apparaat gaan, eerst door eene laag van de te onderzoeken zelfstandigheid en vervolgens door eene spleet en een prisma en lens; beide van kwarts, Het zoo gevormde spectrum werd opgevangen op eene met iodzilver voor 't licht gevoelig gemaakte collodionlaag en na gewoonlijk vijf minuten werkens werd het daardoor verkregen beeld op de gewone wijze ontwikkeld en gefixeerd. Uit de kracht en de lengte der zoo gephotographieerde spectra werd nu besloten tot den meerderen of minderen graad van diactinisme der tusschen geplaatste zelfstandigheden. Als algemeene uitkomsten verkreeg {{sc|miller}} hierdoor:

1°. Zelfstandigheden, die in doorschijnendheid voor de zigtbare stralen overeenstemmen, verschillen grootelijks in diactinisme.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9v31jzjpgk6923auv31ufttkkeq4d5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Ранко Николић</title>
    <ns>3</ns>
    <id>85831</id>
    <redirect title="Overleg gebruiker:Ран-кан" />
    <revision>
      <id>220254</id>
      <timestamp>2026-04-23T16:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J ansari</username>
        <id>10337</id>
      </contributor>
      <comment>J ansari heeft pagina [[Overleg gebruiker:Ранко Николић]] hernoemd naar [[Overleg gebruiker:Ран-кан]]: Automatisch hernoemd bij het hernoemen van gebruiker “[[Special:CentralAuth/Ранко Николић|Ранко Николић]]” naar “[[Special:CentralAuth/Ран-кан|Ран-кан]]”</comment>
      <origin>220254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="dteajwrvkn3f4htwq5jk7bq6tlhaek7" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Overleg gebruiker:Ран-кан]]</text>
      <sha1>dteajwrvkn3f4htwq5jk7bq6tlhaek7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Hydrosfeer</title>
    <ns>100</ns>
    <id>85832</id>
    <revision>
      <id>220259</id>
      <timestamp>2026-04-24T07:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>begin</comment>
      <origin>220259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4585" sha1="4qaoxk3ru8raho470y4ghi1ci2iqykm" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam = Hydrosfeer
| afbeelding = Iceberg Ilulissat.jpg
| alt = IJsberg voor de kust van Groenland
| beschrijving = Dit is een overzicht van alle op [[Wikisource:Over Wikisource|Wikisource]] aanwezige bronnen over de [[w:Hydrosfeer|hydrosfeer]].
}}
== Zeeën – Getijden – Tsunami’s ==
Hierbij ook: Oceanografische expedities, diepzeeonderzoek
*Anoniem (9 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 98/Avondblad/De lucht bij Kaap Hoorn|‘De lucht bij Kaap Hoorn bevat merkwaardig weinig koolzuur. […]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;2.
*Burg, P. van der (1852) [[Album der Natuur/1852/De Zee of Oceaan, Pieter van der Burg|‘De zee of oceaan’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;270-282.
*Hg. (1853) [[Album der Natuur/1853/Hoogste berg en diepste zee, Harting|‘De hoogste berg en de diepste zee’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;254.
*Marsilli, Lodewyk Ferdinand graave van (1786) ''Natuurkundige beschryving der zeën'', 's Gravenhage: by de Compagnie.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (6 april 1787) [[Leydse Courant/1787/Nummer 42/Natuurkundige beschryving der zeen|‘Natuurkundige beschryving der zeen, door L. F. grave van Marsigli, […] [advertentie]’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

== Rivieren - Meren ==
=== Rivieren ===
*Eijk, J.A. van (1853) [[Album der Natuur/1853/Mississippi-Missouri, van Eyk|‘Een blik op het gebied der Mississippi-Missouri’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;246-253.

;Rijn
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/Wt Ceulen, den 20. dito|‘Wt Ceulen, den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 6]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Tiber
*Anoniem (14 april 1837) [[Leydse Courant/1837/Nummer 45/Italie|‘Italie’, alinea 3]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

=== Meren ===
*Anoniem (1854) [[Album der Natuur/1854/Zwavelmeer Tivoli|‘Het zwavelmeer bij Tivoli in Campanië’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;61-62.

;Dode Zee
*Reitsma, A.T. (1857) [[Album der Natuur/1857/Doode Zee|‘Over de Doode Zee’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;47-64 en 97-116.

;Takht-e Soleyman, Iran
*Reitsma, A.T. (1856) [[Album der Natuur/1856/Takht-i-Soleiman|‘Over het meer Takht-i-Soleiman en den heuvel Zindan-i-Soleiman, in het noordelijk gedeelte van Medie’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;84-94.

== Holen en grotten ==
*Ekama, C. (1854) [[Album der Natuur/1854/Baumansgrot en Bielsgrot, Ekama|‘De Baumannsgrot en de Bielsgrot in het Harzgebergte’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;254-257.
*Verster, Willy ([1927]) ''De Zuid-Limburgsche grottenwereld'', Valkenburg: Joseph Crolla.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

== IJs - Gletsjers - Sneeuw - Lawines ==
=== IJs ===
;Algemeen
*Hazeu, W.A. (1855) [[Album der Natuur/1855/IJs, Hazeu|‘Het ijs en de ijsvorming’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;147-160.

;Drijfijs
*Anoniem (28 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 216/Manheim, 27 Dec.|‘{{SIC|Manheim|Mannheim}}, 27 Dec.’]], ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;3].
*Anoniem (31 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 217-218/De vaart op de kanalen van Maastricht op 's-Hertogenbosch en Luik|‘De vaart op de kanalen van Maastricht op ’s-Hertogenbosch en Luik [...]’]], ''Limburger Koerier'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Zee-ijs
*Anoniem (28 januari 1914) [[Het Vaderland/Jaargang 46/Nummer 23/Ochtendblad/Zee-ijs|‘Zee-ijs’]], ''Het Vaderland'', Ochtendblad, [p.&amp;nbsp;1].

=== Gletsjers ===
*Burg, P. van der (1856) [[Album der Natuur/1856/Gletschers|‘De Gletschers’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;154-193.

=== Sneeuw ===
*Anoniem (24 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 214-215/De Sneeuw|‘De Sneeuw’]], ''Limburger Koerier'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].

=== Lawines ===
*Anoniem (6 maart 1847) [[Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant/1847/Nummer 19/Frankfort, den 26sten Februarij|‘Frankfort, den 26sten Februarij’]], ''Provinciale Geldersche en Nijmeegsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (10 juli 1910) [[De Maasbode/Jaargang 42/Nummer 10679/Ernstig Alpen-ongeluk|‘Ernstig Alpen-ongeluk’]], ''De Maasbode'', Ochtendblad, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal natuurwetenschappen]]</text>
      <sha1>4qaoxk3ru8raho470y4ghi1ci2iqykm</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>