Die schöne Müllerin

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>nlwikisource</dbname>
    <base>https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikisource</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikisource</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Overleg hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Auteur</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg auteur</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg pagina</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Index</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Overleg index</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Die schöne Müllerin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20740</id>
    <revision>
      <id>223390</id>
      <parentid>195240</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T15:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wikiludiki</username>
        <id>6327</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Foutje in metrum hersteld</comment>
      <origin>223390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30820" sha1="3k9xes22orj6fcsdwrgm196c3uvhd84" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! 1. Das Wandern || Het trekken
|-
| Das Wandern ist des Müllers Lust,&lt;br&gt;Das Wandern!&lt;br&gt;Das muß ein schlechter Müller sein,&lt;br&gt;Dem niemals fiel das Wandern ein,&lt;br&gt;Das Wandern.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Vom Wasser haben wir's gelernt,&lt;br&gt;Vom Wasser!&lt;br&gt;Das hat nicht Rast bei Tag und Nacht,&lt;br&gt;Ist stets auf Wanderschaft bedacht,&lt;br&gt;Das Wasser.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Das sehn wir auch den Rädern ab,&lt;br&gt;Den Rädern!&lt;br&gt;Die gar nicht gerne stille stehn,&lt;br&gt;Die sich mein Tag nicht müde drehn&lt;br&gt;Die Räder.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Die Steine selbst, so schwer sie sind,&lt;br&gt;Die Steine!&lt;br&gt;Sie tanzen mit den muntern Reihn&lt;br&gt;Und wollen gar noch schneller sein,&lt;br&gt;Die Steine.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O Wandern, Wandern, meine Lust,&lt;br&gt;O Wandern!&lt;br&gt;Herr Meister und Frau Meisterin,&lt;br&gt;Laßt mich in Frieden weiterziehn&lt;br&gt;Und wandern.&lt;br&gt;

|| Het trekken zit mij in het bloed,&lt;br&gt;Het trekken!&lt;br&gt;Ik was een slechte molenaar,&lt;br&gt;Wanneer ik nooit verlangde naar&lt;br&gt;Het trekken.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Het water heeft dat ons geleerd,&lt;br&gt;Het water!&lt;br&gt;Dat staat niet stil, stroomt dag en nacht,&lt;br&gt;Is steeds op verder gaan bedacht,&lt;br&gt;Het water!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Je ziet dat ook de raderen aan,&lt;br&gt;De raderen!&lt;br&gt;Die geen moment stil willen staan,&lt;br&gt;En steeds maar in de rondte gaan,&lt;br&gt;De raderen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
De stenen hoe zwaar die ook zijn,&lt;br&gt;De stenen!&lt;br&gt;Dansen over het verse graan&lt;br&gt;En willen zelfs  nog sneller gaan,&lt;br&gt;De stenen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O trekken, trekken is mijn lust,&lt;br&gt;O trekken!&lt;br&gt;Wel beste baas, beste bazin&lt;br&gt;U gunt mij toch waar ik op zin,&lt;br&gt;Het trekken.&lt;br&gt;
|-
! 2. Wohin? || Waarheen?
|-
| Ich hört' ein Bächlein rauschen&lt;br&gt;Wohl aus dem Felsenquell,&lt;br&gt;Hinab zum Tale rauschen&lt;br&gt;So frisch und wunderhell.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ich weiß nicht, wie mir wurde,&lt;br&gt;Nicht, wer den Rat mir gab,&lt;br&gt;Ich mußte auch hinunter&lt;br&gt;Mit meinem Wanderstab.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Hinunter und immer weiter&lt;br&gt;Und immer dem Bache nach,&lt;br&gt;Und immer frischer rauschte&lt;br&gt;Und immer heller der Bach.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ist das denn meine Straße?&lt;br&gt;O Bächlein, sprich, wohin?&lt;br&gt;Du hast mit deinem Rauschen&lt;br&gt;Mir ganz berauscht den Sinn.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Was sag ich denn vom Rauschen?&lt;br&gt;Das kann kein Rauschen sein:&lt;br&gt;Es singen wohl die Nixen&lt;br&gt;Tief unten ihren Reihn.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Laß singen, Gesell, laß rauschen&lt;br&gt;Und wandre fröhlich nach!&lt;br&gt;Es gehn ja Mühlenräder&lt;br&gt;In jedem klaren Bach.&lt;br&gt;
|| Ik hoorde een beekje ruisen&lt;br&gt;Ontsprongen uit een bron,&lt;br&gt;Snel bergafwaarts ruisen &lt;br&gt;Zo fris en wonderschoon.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Weet niet wat er gebeurde,&lt;br&gt;Wie mij die raad toch gaf,&lt;br&gt;Ik moest en zou naar onder&lt;br&gt;Afdalen met mijn staf.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Naar beneden altijd verder&lt;br&gt;En steeds de beek achterna,&lt;br&gt;Die steeds frisser ruiste&lt;br&gt;En steeds ook zag meer klaar.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Wordt dat dan ook mijn route?&lt;br&gt;Beekje, wat heb je bedacht?&lt;br&gt;Je hebt met al je ruisen&lt;br&gt;Mijn hoofd op hol gebracht.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Wat praat ik toch van ruisen?&lt;br&gt;Gewoon ruisen is het niet:&lt;br&gt;Er zingen waternimfen &lt;br&gt;Daar in de diepte hun lied.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Laat  zingen, makker, laat ruisen,&lt;br&gt;Vervolg vrolijk je pad!&lt;br&gt;In alle heldere beken&lt;br&gt;Draait wel een molenrad.&lt;br&gt;
|-
! 3. Halt! || Halt!
|-
| Eine Mühle seh ich blinken&lt;br&gt;Aus den Erlen heraus,	&lt;br&gt;Durch Rauschen und Singen&lt;br&gt;Bricht Rädergebraus.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ei willkommen, ei willkommen,&lt;br&gt;Süßer Mühlengesang!	&lt;br&gt;Und das Haus, wie so traulich!&lt;br&gt;Und die Fenster, wie blank!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und die Sonne, wie helle&lt;br&gt;Vom Himmel sie scheint!&lt;br&gt;Ei, Bächlein, liebes Bächlein,&lt;br&gt;War es also gemeint?&lt;br&gt;
|| Ginds zie ik een molen blinken&lt;br&gt;Tussen het elzenhout,&lt;br&gt;Boven het ruisen en zingen&lt;br&gt;Bruist het rad onverflauwd.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O hoe welkom, o hoe welkom,&lt;br&gt;Heerlijk molengezang!&lt;br&gt;En dat huis, wat gezellig,&lt;br&gt;En de raampjes hoe blank!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
En de zon, hoe helder&lt;br&gt;Met stralende schijn!&lt;br&gt;O beekje, lieflijk beekje,&lt;br&gt;Heeft het zo moeten zijn?&lt;br&gt;
|-
! 4. Danksagung an den Bach || Dankzegging aan de beek
|-
| War es also gemeint,&lt;br&gt;Mein rauschender Freund?&lt;br&gt;Dein Singen, dein Klingen,&lt;br&gt;War es also gemeint?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Zur Müllerin hin!&lt;br&gt;So lautet der Sinn.&lt;br&gt;Gelt, hab' ich's verstanden?&lt;br&gt;Zur Müllerin hin!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Hat sie dich geschickt?&lt;br&gt;Oder hast mich berückt?&lt;br&gt;Das möcht ich noch wissen,&lt;br&gt;Ob sie dich geschickt.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Nun wie's auch mag sein,&lt;br&gt;Ich gebe mich drein:&lt;br&gt;Was ich such, hab ich funden,&lt;br&gt;Wie's immer mag sein.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Nach Arbeit ich frug,&lt;br&gt;Nun hab ich genug&lt;br&gt;Für die Hände, fürs Herze&lt;br&gt;Vollauf genug!&lt;br&gt;
|| Is dit wat jou zint,&lt;br&gt;Mijn ruisende vriend?&lt;br&gt;Jouw zingen en klinken,&lt;br&gt;Is dit wat jou zint?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Naar de mulderin!&lt;br&gt;Dat geef jij mij in.&lt;br&gt;Heb ik dat goed begrepen?&lt;br&gt;Naar de mulderin!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Zond zij jou naar mij?&lt;br&gt;Of die waan schiep jij?&lt;br&gt;Dat wou ik graag weten,&lt;br&gt;Of zij je zond naar mij.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Waaraan ik ook begin, &lt;br&gt;Ik ga er op in:&lt;br&gt;Wat ik zocht, heb ik gevonden.&lt;br&gt;Waaraan ik ook begin.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Werk waar ik om vroeg,&lt;br&gt;Heb ik nu genoeg &lt;br&gt;Voor mijn hart en mijn handen&lt;br&gt;Volop genoeg!&lt;br&gt;
|-
! 5. Am Feierabend || Na het werk&lt;br&gt;
|-
| Hätt ich tausend&lt;br&gt;Arme zu rühren!&lt;br&gt;Könnt ich brausend&lt;br&gt;Die Räder führen&lt;br&gt;Könnt ich wehen&lt;br&gt;Durch alle Haine!&lt;br&gt;Könnt ich drehen&lt;br&gt;Alle Steine!&lt;br&gt;Daß die schöne Müllerin&lt;br&gt;Merkte meinen treuen Sinn!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ach, wie ist mein Arm so schwach!&lt;br&gt;Was ich hebe, was ich trage,&lt;br&gt;Was ich schneide, was ich schlage,&lt;br&gt;Jeder Knappe tut mir's nach.&lt;br&gt;Und da sitz ich in der großen Runde,	&lt;br&gt;In der stillen kühlen Feierstunde,&lt;br&gt;Und der Meister spricht zu allen:&lt;br&gt;Euer Werk hat mir gefallen;&lt;br&gt;Und das liebe Mädchen sagt&lt;br&gt;Allen eine gute Nacht.&lt;br&gt;
|| Had ik duizend&lt;br&gt;Armen gekregen!&lt;br&gt;Kon ik bruisend&lt;br&gt;Een rad bewegen&lt;br&gt;Kon ik waaien&lt;br&gt;Door bos en venen&lt;br&gt;Kon ik draaien&lt;br&gt;Molenstenen!&lt;br&gt;Dat die mooie mulderin&lt;br&gt;Merkte dat ik haar bemin!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ach, wat is mijn arm toch slap!&lt;br&gt;Wat ik til, wat ik kan dragen,&lt;br&gt;Wat ik snijd, wat ik kan zagen,&lt;br&gt;Elke halfwas is even rap.&lt;br&gt;Zit ik in de koele avonduren,&lt;br&gt;Stilletjes voor mij uit te turen,&lt;br&gt;En de baas zegt tegen allen:&lt;br&gt;Jullie werk is mij bevallen;&lt;br&gt;En dan wenst dat schatje zacht&lt;br&gt;Iedereen een goede nacht.&lt;br&gt;
|-
! 6. Der Neugierige || De niewsgierige
|-
| Ich frage keine Blume,&lt;br&gt;Ich frage keinen Stern,&lt;br&gt;Sie können mir alle nicht sagen,&lt;br&gt;Was ich erführ so gern.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ich bin ja auch kein Gärtner,&lt;br&gt;Die Sterne stehn zu hoch;&lt;br&gt;Mein Bächlein will ich fragen,&lt;br&gt;Ob mich mein Herz belog.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O Bächlein meiner Liebe,&lt;br&gt;Wie bist du heut so stumm?&lt;br&gt;Will ja nur eines wissen,&lt;br&gt;Ein Wörtchen um und um.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ja heißt das eine Wörtchen,&lt;br&gt;Das andre heißet Nein,&lt;br&gt;Die beiden Wörtchen&lt;br&gt;Schließen die ganze Welt mir ein.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O Bächlein meiner Liebe,&lt;br&gt;Was bist du wunderlich!&lt;br&gt;Will's ja nicht weitersagen,&lt;br&gt;Sag, Bächlein, liebt sie mich?&lt;br&gt;
|| Ik vraag het niet aan bloemen,&lt;br&gt;Noch aan de sterren boven,&lt;br&gt;Die kunnen mij niet vertellen,&lt;br&gt;Wat ik graag wil geloven.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ik ben ook geen tuinder,&lt;br&gt;De sterren staan te hoog;&lt;br&gt;Mijn beekje wil ik vragen,&lt;br&gt;Of mijn hart mij bedroog.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O beekje van mijn liefde,&lt;br&gt;Waarom vandaag zo stil?&lt;br&gt;Ik wil één woordje horen,&lt;br&gt;Eén woordje maakt verschil.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ja heet het ene woordje,&lt;br&gt;Het andere luidt Nee,&lt;br&gt;Die beide woordjes&lt;br&gt;Maken uit mijn wel of wee.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O beekje van mijn liefde,&lt;br&gt;Waarom geen medelij!&lt;br&gt;Vertel het heus niet verder,&lt;br&gt;Beekje, houdt zij van mij?&lt;br&gt;
|-
! 7. Ungeduld || Ongeduld
|-
| Ich schnitt es gern in alle Rinden ein,&lt;br&gt;Ich grüb es gern in jeden Kieselstein,&lt;br&gt;Ich möcht es sä'n auf jedes frische Beet&lt;br&gt;Mit Kressensamen, der es schnell verrät,&lt;br&gt;Auf jeden weißen Zettel möcht ich's schreiben:&lt;br&gt;Dein ist mein Herz und soll es ewig bleiben.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ich möcht mir ziehen einen jungen Star,&lt;br&gt;Bis daß er spräch die Worte rein und klar,&lt;br&gt;Bis er sie spräch mit meines Mundes Klang,	&lt;br&gt;Mit meines Herzens vollem, heißem Drang;&lt;br&gt;Dann säng er hell durch ihre Fensterscheiben:&lt;br&gt;Dein ist mein Herz und soll es ewig bleiben.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Den Morgenwinden möcht ich's hauchen ein,&lt;br&gt;Ich möcht es säuseln durch den regen Hain;&lt;br&gt;Oh, leuchtet' es aus jedem Blumenstern!&lt;br&gt;Trüg es der Duft zu ihr von nah und fern!&lt;br&gt;Ihr Wogen, könnt ihr nichts als Räder treiben?&lt;br&gt;Dein ist mein Herz und soll es ewig bleiben.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ich meint, es müßt in meinen Augen stehn,&lt;br&gt;Auf meinen Wangen müßt man's brennen sehn,&lt;br&gt;Zu lesen wär's auf meinem stummen Mund,&lt;br&gt;Ein jeder Atemzug gäb's laut ihr kund,&lt;br&gt;Und sie merkt nichts von all dem bangen Treiben:&lt;br&gt;Dein ist mein Herz und soll es ewig bleiben.&lt;br&gt;
|| Te lezen op boombast voor iedereen,&lt;br&gt;Gekrast op iedere gladde kiezelsteen,&lt;br&gt;Op elk stuk bouwland strooi ik tuinkerszaad&lt;br&gt;Dat snel ontkiemt en mij dus snel verraadt,&lt;br&gt;Op ieder stuk papier zou ik het graag schrijven:&lt;br&gt;Mijn hart behoort jou en zal dat eeuwig blijven.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Een jonge spreeuw rust ik uit met spraak,&lt;br&gt;Tot hij de taal beheerst, oefenen wij vaak,&lt;br&gt;Tot hij spreekt als ware het met mijn mond, &lt;br&gt;Dat jij de volheid van mijn hart doorgrondt;&lt;br&gt;Dan zingt hij zonder enig overdrijven:&lt;br&gt;Mijn hart behoort jou en zal dat eeuwig blijven.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ik wil het blazen in de ochtendwind,&lt;br&gt;Tot alle bomen het ruisen gelijkgezind;&lt;br&gt;Laat geuren alle bloemen in het veld!&lt;br&gt;Dat jullie geur haar mijn lofzang vertelt!&lt;br&gt;Water, kun je slechts raderen aandrijven?&lt;br&gt;Mijn hart behoort jou en zal dat eeuwig blijven.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Spreekt uit mijn ogen niet mijn verlangen,&lt;br&gt;Getuigen niet mijn brandende wangen,&lt;br&gt;Als zeg ik niets, spreekt niettemin mijn mond,&lt;br&gt;En elke ademtocht bazuint het rond,&lt;br&gt;En zij merkt niets, hoe dan mijn passie beschrijven:&lt;br&gt;Mijn hart behoort jou en zal dat eeuwig blijven.&lt;br&gt;
|-
! 8. Morgengruss || Morgengroet
|-
| Guten Morgen, schöne Müllerin!&lt;br&gt;Wo steckst du gleich das Köpfchen hin,&lt;br&gt;Als wär dir was geschehen?&lt;br&gt;Verdrießt dich denn mein Gruß so schwer?&lt;br&gt;Verstört dich denn mein Blick so sehr?&lt;br&gt;So muß ich wieder gehen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O laß mich nur von ferne stehn,&lt;br&gt;Nach deinem lieben Fenster sehn,&lt;br&gt;Von ferne, ganz von ferne!&lt;br&gt;Du blondes Köpfchen, komm hervor!&lt;br&gt;Hervor aus eurem runden Tor,&lt;br&gt;Ihr blauen Morgensterne!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ihr schlummertrunknen Äugelein,&lt;br&gt;Ihr taubetrübten Blümelein,&lt;br&gt;Was scheuet ihr die Sonne?&lt;br&gt;Hat es die Nacht so gut gemeint,&lt;br&gt;Daß ihr euch schließt und bückt und weint&lt;br&gt;Nach ihrer stillen Wonne?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Nun schüttelt ab der Träume Flor&lt;br&gt;Und hebt euch frisch und frei empor&lt;br&gt;In Gottes hellen Morgen!&lt;br&gt;Die Lerche wirbelt in der Luft,&lt;br&gt;Und aus dem tiefen Herzen ruft&lt;br&gt;Die Liebe Leid und Sorgen.&lt;br&gt;
|| Goede morgen, mooi molenaarskind!&lt;br&gt;Je kijkt weg, houd je voor mij blind, &lt;br&gt;Alsof je bent geschrokken?&lt;br&gt;Mishaagt mijn groet je dan zozeer?&lt;br&gt;Of raakt mijn blik soms aan je eer?&lt;br&gt;Dan ben ik weer vertrokken.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Oh, laat mij dan op afstand staan,&lt;br&gt;Alleen je raampje gade slaan,&lt;br&gt;Van verre, van heel verre!&lt;br&gt;Jij blond kopje mag ik misschien&lt;br&gt;Door je ronde raampjes even zien&lt;br&gt;Jouw blauwe morgensterren?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
En open je oogjes toch gauw,&lt;br&gt;Jullie bloempjes bedekt met dauw,&lt;br&gt;Waarom de zon vermeden?&lt;br&gt;Heeft de nacht je soms geschonken,&lt;br&gt;Dat jij je opsluit nog slaapdronken&lt;br&gt;Vele gelukzaligheden?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Sta op, onttrek je aan de nacht&lt;br&gt;En zie wat je stralend toelacht&lt;br&gt;In Gods zonnige morgen!&lt;br&gt;De leeuwerik vliegt hoog in de lucht&lt;br&gt;Bezingt vol hartstocht in zijn vlucht&lt;br&gt;Al.liefdes leed en zorgen.&lt;br&gt;
|-&lt;br&gt;
|-
! 9. Des Müllers Blumen || De bloemen van de molenaar
|-
| Am Bach viel kleine Blumen stehn,&lt;br&gt;Aus hellen blauen Augen sehn;&lt;br&gt;Der Bach, der ist des Müllers Freund,&lt;br&gt;Und hellblau Liebchens Auge scheint,&lt;br&gt;Drum sind es meine Blumen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Dicht unter ihrem Fensterlein,&lt;br&gt;Da will ich pflanzen die Blumen ein,	&lt;br&gt;Da ruft ihr zu, wenn alles schweigt,&lt;br&gt;Wenn sich ihr Haupt zum Schlummer neigt,&lt;br&gt;Ihr wißt ja, was ich meine.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und wenn sie tät die Äuglein zu&lt;br&gt;Und schläft in süßer, süßer Ruh,&lt;br&gt;Dann lispelt als ein Traumgesicht&lt;br&gt;Ihr zu: Vergiß, vergiß mein nicht!&lt;br&gt;Das ist es, was ich meine.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und schließt sie früh die Laden auf,&lt;br&gt;Dann schaut mit Liebesblick hinauf:&lt;br&gt;Der Tau in euren Äugelein,&lt;br&gt;Das sollen meine Tränen sein,&lt;br&gt;Die will ich auf euch weinen.&lt;br&gt;
|| Aan de beek zijn de bloemen blauw,&lt;br&gt;De kleur van de ogen van jou;&lt;br&gt;De beek, die is mijn grote vriend,&lt;br&gt;Je ogen hebben mijn blik verdiend,&lt;br&gt;Het zijn mijn lievelingsbloemen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Vlak onder haar vensterraam,&lt;br&gt;Wil ik bloemen planten gaan,&lt;br&gt;Die roepen haar toe, als alles zwijgt,&lt;br&gt;Wanneer haar hoofd tot sluimeren neigt,&lt;br&gt;Je weet, wat ik zeggen.wil.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
En als zij dan haar ogen sluit,&lt;br&gt;In rust hoort geen enkel geluid, &lt;br&gt;Dan hoort zij in een droom dit lied&lt;br&gt;Met als refrein: Vergeet mij niet!&lt;br&gt;Dat is, wat ik zeggen wil.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Gaan vroeg haar luiken open,&lt;br&gt;Kijk vol liefde dan naar boven:&lt;br&gt;De druppels dauw in jullie hart, &lt;br&gt;Dat zijn de tranen van mijn smart,&lt;br&gt;Die op jullie zijn gevallen.&lt;br&gt;
|-
! 10. Tränenregen || Een regen van tranen
|-
| Wir saßen so traulich beisammen&lt;br&gt;Im kühlen Erlendach,&lt;br&gt;Wir schauten so traulich zusammen&lt;br&gt;Hinab in den rieselnden Bach.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Der Mond war auch gekommen,&lt;br&gt;Die Sternlein hinterdrein,&lt;br&gt;Und schauten so traulich zusammen&lt;br&gt;In den silbernen Spiegel hinein.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ich sah nach keinem Monde,&lt;br&gt;Nach keinem Sternenschein,&lt;br&gt;Ich schaute nach ihrem Bilde,&lt;br&gt;Nach ihren Augen allein.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und sahe sie nicken und blacken&lt;br&gt;Herauf aus dem seligen Bach,&lt;br&gt;Die Blümlein am Ufer, die blauen,&lt;br&gt;Sie nickten und blickten ihr nach.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und in den Bach versunken&lt;br&gt;Der ganze Himmel schien&lt;br&gt;Und wollte mich mit hinunter&lt;br&gt;In seine Tiefe ziehn.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und über den Wolken und Sternen,&lt;br&gt;Da rieselte munter der Bach&lt;br&gt;Und rief mit Singen und Klingen:&lt;br&gt;Geselle, Geselle, mir nach!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Da gingen die Augen mir über,&lt;br&gt;Da ward es im Spiegel so kraus;&lt;br&gt;Sie sprach: Es kommt ein Regen,&lt;br&gt;Ade, ich geh nach Haus.&lt;br&gt;
|| Wij zaten zo gezellig samen,&lt;br&gt;De elzen spiegelden zich in de beek,&lt;br&gt;Wij keken zo gezellig samen&lt;br&gt;Naar het water dat terug keek.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
De maan was ook gekomen,&lt;br&gt;De sterren nog er achteraan,&lt;br&gt;Zij keken zo gezellig samen&lt;br&gt;Zich in de zilveren spiegel aan.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ik keek niet naar de maan,&lt;br&gt;Noch wat aan sterren verscheen,&lt;br&gt;Ik keek enkel naar haar beeld,&lt;br&gt;Naar haar ogen alleen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
En zag die knikken en kijken&lt;br&gt;Vanuit de wonderschone beek,&lt;br&gt;De bloemen die op haar ogen lijken,&lt;br&gt;Zij knikten en blikten waar zij keek.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Aan de hemel in de beek verzonken&lt;br&gt;Zie ik de sterren die ik zo bemin,&lt;br&gt;Zij lijken mij te verlokken:&lt;br&gt;Kom ook de diepte in.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
En boven de sterren en wolken,&lt;br&gt;Murmelde monter de beek&lt;br&gt;Het kabbelen scheen te vertolken:&lt;br&gt;Kom ook, gezel, wat ik je smeek!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Toen liepen mijn ogen vol,&lt;br&gt;De beelden vervloeiden zacht;&lt;br&gt;Zij sprak: Het regent, dat ik hol&lt;br&gt;Naar huis, ajuus en goedenacht.&lt;br&gt;
|-
! 11. Mein! || Mijn!
|-
| Bächlein, laß dein Rauschen sein!&lt;br&gt;Räder, stellt euer Brausen ein!&lt;br&gt;All ihr muntern Waldvögelein,&lt;br&gt;Groß und klein,&lt;br&gt;Endet eure Melodein!&lt;br&gt;Durch den Hain&lt;br&gt;Aus und ein&lt;br&gt;Schalle heut ein Reim allein:&lt;br&gt;Die geliebte Müllerin ist mein!&lt;br&gt;Mein!&lt;br&gt;Frühling, sind das alle deine Blümelein?&lt;br&gt;Sonne, hast du keinen hellern Schein?&lt;br&gt;Ach, so muß ich ganz allein&lt;br&gt;Mit dem seligen Worte mein&lt;br&gt;Unverstanden in der weiten Schöpfung sein!&lt;br&gt;
|| Beekje, staak je ruisen!&lt;br&gt;Raderen, stop het bruisen!&lt;br&gt;Alle vogels groot en klein,&lt;br&gt;Hoe monter jullie ook zijn,&lt;br&gt;Stel jullie vrolijk geluid&lt;br&gt;Mijnentwille even uit!&lt;br&gt;Door het hele woud&lt;br&gt;Schalt nu in honderdvoud&lt;br&gt;Slechts één refrein: Joechei!&lt;br&gt;Het lieve molenaarskind is van mij!&lt;br&gt;Van mij!&lt;br&gt;Voorjaar, is dat al je bloemenpracht?&lt;br&gt;Zon, schijn je niet veel te zacht?&lt;br&gt;Ach, dan wordt mijn lied niet verstaan,&lt;br&gt;Moet ik onbegrepen in de schepping staan!&lt;br&gt;
|-
! 12. Pause || Pause
|-
| Meine Laute hab ich gehängt an die Wand, &lt;br&gt;Hab sie umschlungen mit einem grünen Band&lt;br&gt;Ich kann nicht mehr singen, mein Herz ist zu voll,&lt;br&gt;Weiß nicht, wie ich's in Reime zwingen soll.&lt;br&gt;Meiner Sehnsucht allerheißesten Schmerz &lt;br&gt;Durft ich aushauchen in Liederscherz, &lt;br&gt;Und wie ich klagte so süß und fein,&lt;br&gt;Glaubt ich doch, mein Leiden wär nicht klein.&lt;br&gt;Ei, wie groß ist wohl meines Glückes Last,&lt;br&gt;Daß kein Klang auf Erden es in sich faßt?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Nun, liebe Laute, ruh an dem Nagel hier!&lt;br&gt;Und weht ein Lüftchen über die Saiten dir,&lt;br&gt;Und streift eine Biene mit ihren Flügeln dich,&lt;br&gt;Da wird mir so bange, und es durchschauert mich.&lt;br&gt;Warum ließ ich das Band auch hängen so lang?&lt;br&gt;Oft fliegt's um die Saiten mit seufzendem Klang.&lt;br&gt;Ist es der Nachklang meiner Liebespein?&lt;br&gt;Soll es das Vorspiel neuer Lieder sein?&lt;br&gt;
|| Ik heb mijn luit gehangen aan de wand,&lt;br&gt;Heb haar omwikkeld met een groene band&lt;br&gt;Ik kan niet meer zingen, mijn hart is te vol,&lt;br&gt;De zinnen gaan mank of klinken hol.&lt;br&gt;Mijn vurig verlangen en hevige smart&lt;br&gt;Kan ik vertolken als vrolijke bard,&lt;br&gt;Maar als ik zoet mijn klacht bezing,&lt;br&gt;Houd ik toch mijn leed voor niet gering.&lt;br&gt;Oh, hoe zwaar is van mijn geluk de last,&lt;br&gt;Dat geen klank op aarde er bij past?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Nu, lieve luit, vind aan de muur je rust!&lt;br&gt;En worden je snaren door de wind gekust,&lt;br&gt;Worden zij door bijenvleugels geroerd,&lt;br&gt;Dan vrees ik, word ik door onrust beroerd.&lt;br&gt;Waarom rustte ook de band zo lang?&lt;br&gt;Waait die om de snaren, ik hoor gezang.&lt;br&gt;Gezucht als weerklank van mijn liefdespijn?&lt;br&gt;Zou het een voorspel van nieuwe liederen zijn?&lt;br&gt;
|-
! 13. Mit dem grünen Lautenbande || Met de groene band van de luit
|-
| »Schad um das schöne grüne Band,&lt;br&gt;Daß es verbleicht hier an der Wand,&lt;br&gt;Ich hab das Grün so gern!«&lt;br&gt;So sprachst du, Liebchen, heut zu mir;&lt;br&gt;Gleich knüpf ich's ab und send es dir:&lt;br&gt;Nun hab das Grüne gern!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ist auch dein ganzer Liebster weiß,&lt;br&gt;Soll Grün doch haben seinen Preis,&lt;br&gt;Und ich auch hab es gern.&lt;br&gt;Weil unsre Lieb ist immergrün,&lt;br&gt;Weil grün der Hoffnung Fernen blühn,&lt;br&gt;Drum haben wir es gern.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Nun schlinge in die Locken dein&lt;br&gt;Das grüne Band gefällig ein,&lt;br&gt;Du hast ja's Grün so gern.&lt;br&gt;Dann weiß ich, wo die Hoffnung wohnt,&lt;br&gt;Dann weiß ich, wo die Liebe thront,&lt;br&gt;Dann hab ich's Grün erst gern.&lt;br&gt;
|| “Jammer van de groene band,&lt;br&gt;Dat die verbleekt hier aan de wand,&lt;br&gt;Ik houd zo veel van groen!”&lt;br&gt;Dat zei je, liefje, mij vandaag;&lt;br&gt;Ik knip die af en zend hem je graag:&lt;br&gt;Geniet maar van je groen!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Al is je minnaar wit van tint,&lt;br&gt;Het groen dient eveneens bemind,&lt;br&gt;En ook ik zie het graag.&lt;br&gt;Want onze liefde is blijvend groen,&lt;br&gt;En groen heeft ook met hoop van doen,&lt;br&gt;Daarom zien wij het graag.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Dus vlecht de band maar door je haar&lt;br&gt;De kleuren passen bij elkaar,&lt;br&gt;Je houdt zo veel van groen.&lt;br&gt;Dan weet ik, waar de hoop nu woont,&lt;br&gt;Dan weet ik, waar de liefde troont,&lt;br&gt;Dan houd ik echt van groen.&lt;br&gt;
|-
! 14. Der Jäger || De jager
|-
| Was sucht denn der Jäger am Mühlbach hier?&lt;br&gt;Bleib, trotziger Jäger, in deinem Revier!&lt;br&gt;Hier gibt es kein Wild zu jagen für dich,&lt;br&gt;Hier wohnt nur ein Rehlein, ein zahmes, für mich,&lt;br&gt;Und willst du das zärtliche Rehlein sehn,&lt;br&gt;So laß deine Büchsen im Walde stehn,&lt;br&gt;Und laß deine klaffenden Hunde zu Haus,&lt;br&gt;Und laß auf dem Horne den Saus und Braus,&lt;br&gt;Und schere vom Kinne das struppige Haar,&lt;br&gt;Sonst scheut sich im Garten das Rehlein fürwahr.&lt;br&gt;Doch besser, du bliebest im Walde dazu&lt;br&gt;Und ließest die Mühlen und Müller in Ruh.&lt;br&gt;Was taugen die Fischlein im grünen Gezweig?&lt;br&gt;Was will den das Eichhorn im bläulichen Teich?&lt;br&gt;Drum bleibe, du trotziger Jäger, im Hain,&lt;br&gt;Und laß mich mit meinen drei Rädern allein;&lt;br&gt;Und willst meinem Schätzchen dich machen beliebt,&lt;br&gt;So wisse, mein Freund, was ihr Herzchen betrübt:&lt;br&gt;Die Eber, die kommen zur Nacht aus dem Hain&lt;br&gt;Und brechen in ihren Kohlgarten ein	&lt;br&gt;Und treten und wühlen herum in dem Feld:&lt;br&gt;Die Eber, die schieß, du Jägerheld!&lt;br&gt;
|| Wat zoekt de jager aan de molenbeek ?&lt;br&gt;Blijf, opschepper, liever bij je eigen kreek!&lt;br&gt;Hier vind je immers geen prooi voor je jacht,&lt;br&gt;Alleen een tam reetje dat mij is bedacht,&lt;br&gt;En.kom je voor dat fijne reetje misschien,&lt;br&gt;Laat dan vooral je geweer niet zien,&lt;br&gt;En breng je blaffende honden niet mee,&lt;br&gt;En laat je hoorn met rust, blaas geen hoezee,&lt;br&gt;En scheer beslist die stoppels van je kin,&lt;br&gt;Want anders vlucht het reetje de hof nog in.&lt;br&gt;Maar liever blijf je diep in het woud,&lt;br&gt;Wat hier gemalen wordt dat laat je koud.&lt;br&gt;Wat zoeken vissen tussen de struiken?&lt;br&gt;Ooit een eekhoorn in een vijver zien duiken?&lt;br&gt;Daarom ga, stoere jager, snel weer op pad,&lt;br&gt;En laat mij alleen met mijn molenrad;&lt;br&gt;En wil je bij mijn schatje een wit voetje halen,&lt;br&gt;Dan zeg ik jou, vriendje, hoe te betalen:&lt;br&gt;De zwijnen komen ’s nachts uit het bos&lt;br&gt;En wroeten in de moestuin erop los,&lt;br&gt;Vertrappen en woelen, vernielen het veld:&lt;br&gt;Schiet die maar eens af, jij jagerheld!&lt;br&gt;
|-
! 15. Eifersucht und Stolz || Jaloezie en trots
|-
| Wohin so schnell, so kraus und wild, mein lieber Bach?&lt;br&gt;Eilst du voll Zorn dem frechen Brüder Jäger nach?&lt;br&gt;Kehr um, kehr um, und schilt erst deine Müllerin&lt;br&gt;Für ihren leichten, losen, kleinen Flattersinn.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Sahst du sie gestern abend nicht am Tore stehn,&lt;br&gt;Mit langem Halse nach der große Straße sehn?&lt;br&gt;Wenn vom den Fang der Jäger lustig zieht nach Haus,&lt;br&gt;Da steckt kein sittsam Kind den Kopf zum Fenster 'naus.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Geh, Bächlein, hin und sag ihr das; doch sag ihr nicht,&lt;br&gt;Hörst du, kein Wort von meinem traurigen Gesicht.&lt;br&gt;Sag ihr: Er schnitzt bei mir sich eine Pfeif' aus Rohr&lt;br&gt;Und bläst den Kindern schöne Tänz' und Lieder vor.&lt;br&gt;
|| Waarheen zo snel, mijn beste beek, ben je kwaad?&lt;br&gt;Dat jij vertoornd de brutale jager na gaat?&lt;br&gt;Keer om, berisp eerst de dochter van je molenaar&lt;br&gt;Om haar lichtzinnig, frivool en ijdel gebaar.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Zag je haar gisterenavond aan de deur niet staan,&lt;br&gt;Haar ogen reikhalzend langs de straatweg gaan?&lt;br&gt;Als van de jacht de jager huiswaarts keert met zijn buit,&lt;br&gt;Steekt een keurig meisje haar hoofd niet het venster uit.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Toe, beekje, ga en zeg haar dat; maar spreek haar niet,&lt;br&gt;Geen woord hoor, beloof je dat, over mijn verdriet.&lt;br&gt;Zeg haar: Vandaag sneed hij bij mij van riet een fluit&lt;br&gt;En danste al spelend voor de kinderen uit.&lt;br&gt;
|-
! 16. Die liebe Farbe || De lievelingskleur
|-
| In Grün will ich mich kleiden,&lt;br&gt;In grüne Tränenweiden:&lt;br&gt;Mein Schatz hat's Grün so gern.&lt;br&gt;Will suchen einen Zypressenhain,&lt;br&gt;Eine Heide von grünen Rosmarein:&lt;br&gt;Mein Schatz hat's Grün so gern.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Wohlauf zum fröhlichen Jagen!&lt;br&gt;Wohlauf durch Heid' und Hagen!&lt;br&gt;Mein Schatz hat's Jagen so gern.&lt;br&gt;Das Wild, das ich jage, das ist der Tod;&lt;br&gt;Die Heide, die heiß ich die Liebesnot:&lt;br&gt;Mein Schatz hat's Jagen so gern.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Grabt mir ein Grab im Wasen,&lt;br&gt;Deckt mich mit grünem Rasen:&lt;br&gt;Mein Schatz hat's Grün so gern.&lt;br&gt;Kein Kreuzlein schwarz, kein Blümlein bunt,&lt;br&gt;Grün, alles grün so rings und rund!&lt;br&gt;Mein Schatz hat's Grün so gern.&lt;br&gt;
|| In het groen wil ik mij kleden,&lt;br&gt;In wilgengroen mij vertreden:&lt;br&gt;Mijn schat houdt zo van groen.&lt;br&gt;Ik zoek een  bos waar cypressen zijn,&lt;br&gt;Een hei met groene rozemarijn.&lt;br&gt;Mijn schat houdt zo van groen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Vooruit nu vrolijk jagen!&lt;br&gt;Vooruit door heide en hagen!&lt;br&gt;Mijn schat houdt zo van jagen.&lt;br&gt;Het wild, dat ik najaag, dat is de dood;&lt;br&gt;De heide, die noem ik de liefdesnood:&lt;br&gt;Mijn schat houdt zo van jagen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ik wens een graf in het veld,&lt;br&gt;In het groen.ter aarde besteld:&lt;br&gt;Mijn schat houdt zo van groen.&lt;br&gt;Geen zwart kruis, geen bloemen met kleur,&lt;br&gt;Groen, alles groen, slechts groene fleur!&lt;br&gt;Mijn schat houdt zo van groen.&lt;br&gt;
|-
! 17. Die böse Farbe || De gewraakte kleur
|-
| Ich möchte ziehn in die Welt hinaus,&lt;br&gt;Hinaus in die weite Welt;&lt;br&gt;Wenn's nur so grün, so grün nicht wär,&lt;br&gt;Da draußen in Wald und Feld!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ich möchte die grünen Blätter all&lt;br&gt;Pflücken von jedem Zweig,&lt;br&gt;Ich möchte die grünen Gräser all&lt;br&gt;Weinen ganz totenbleich.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ach Grün, du böse Farbe du,&lt;br&gt;Was siehst mich immer an&lt;br&gt;So stolz, so keck, so schadenfroh,&lt;br&gt;Mich armen weißen Mann?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ich möchte liegen vor ihrer Tür&lt;br&gt;In Sturm und Regen und Schnee.&lt;br&gt;Und singen ganz leise bei Tag und Nacht&lt;br&gt;Das eine Wörtchen: Ade!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Horch, wenn im Wald ein Jagdhorn schallt,&lt;br&gt;Da klingt ihr Fensterlein!&lt;br&gt;Und schaut sie auch nach mir nicht aus,&lt;br&gt;Darf ich doch schauen hinein.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O binde von der Stirn dir ab&lt;br&gt;Das grüne, grüne Band;&lt;br&gt;Ade, ade! Und reiche mir&lt;br&gt;Zum Abschied deine Hand!&lt;br&gt;
|| Het liefst trok ik de wijde wereld in,&lt;br&gt;Ver weg van wat mij kwelt;&lt;br&gt;Was de wereld maar niet zo groen,&lt;br&gt;Daarbuiten in bos en veld!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Van elke twijg en tak wil ik graag&lt;br&gt;Plukken al het groene blad&lt;br&gt;En met mijn tranen bleken het gras,&lt;br&gt;Zodat het geen kleur meer had.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ach groen, jij kwalijke kleur,&lt;br&gt;Wat kijk je toch vol hoon,&lt;br&gt;Zo fier en trots met leedvermaak,&lt;br&gt;Neer op mijn arm wit persoon.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ik zou graag liggen voor haar deur,&lt;br&gt;Word weer en wind niet beu.&lt;br&gt;En zachtjes zingen dag en nacht &lt;br&gt;Dat ene woordje: Adieu!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Hoor, als in het woud een hoorn schalt,&lt;br&gt;Vlug opent zich haar raam!&lt;br&gt;Al kijkt zij ook naar mij niet uit,&lt;br&gt;Zie ik haar toch even staan.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
O maak los uit je haar&lt;br&gt;De groene, groene band;&lt;br&gt;Adieu, adieu! En reik mij&lt;br&gt;Ten afscheid nog je hand!&lt;br&gt;
|-
! 18. Trockne Blumen || Verdroogde bloemen
|-
| Ihr Blümlein alle,&lt;br&gt;Die sie mir gab,&lt;br&gt;Euch soll man legen&lt;br&gt;Mit mir ins Grab.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Wie seht ihr alle&lt;br&gt;Mich an so weh,&lt;br&gt;Als ob ihr wüßtet,&lt;br&gt;Wie mir gescheh?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ihr Blümlein alle,&lt;br&gt;Wie welk, wie blaß?&lt;br&gt;Ihr Blümlein alle,&lt;br&gt;Wovon so naß?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ach, Tränen machen&lt;br&gt;Nicht maiengrün,&lt;br&gt;Machen tote Liebe&lt;br&gt;Nicht wieder blühn.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und Lenz wird kommen,&lt;br&gt;Und Winter wird gehn,&lt;br&gt;Und Blümlein werden&lt;br&gt;Im Grase stehn.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und Blümlein liegen&lt;br&gt;In meinem Grab,&lt;br&gt;Die Blümlein alle,&lt;br&gt;Die sie mir gab.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Und wenn sie wandelt&lt;br&gt;Am Hügel vorbei&lt;br&gt;Und denkt im Herzen:&lt;br&gt;Der meint' es treu!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Dann, Blümlein alle,&lt;br&gt;Heraus, heraus!&lt;br&gt;Der Mai ist kommen,&lt;br&gt;Der Winter ist aus.&lt;br&gt;
|| Jullie bloemen,&lt;br&gt;Die zij mij gaf,&lt;br&gt;Dat men jullie legt&lt;br&gt;Bij mij in het graf.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Hoe kijken jullie&lt;br&gt;Mij droevig aan,&lt;br&gt;Alsof jullie wisten,&lt;br&gt;Wat ik heb doorstaan?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ach, jullie bloemen,&lt;br&gt;Verbleekt en mat?&lt;br&gt;Ach, jullie bloemen,&lt;br&gt;Vanwaar zo nat?&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Geen enkele traan&lt;br&gt;Doet groen herleven,&lt;br&gt;Brengt dode liefde&lt;br&gt;Weer  tot leven.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
De lente zal komen,&lt;br&gt;De winter zal gaan,&lt;br&gt;Er zullen weer bloemen &lt;br&gt;In het gras staan.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Er liggen bloemen&lt;br&gt;In mijn graf,&lt;br&gt;Alle bloemen,&lt;br&gt;Die zij mij gaf.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
En als zij wandelt&lt;br&gt;Aan mijn graf voorbij&lt;br&gt;En in haar hart denkt:&lt;br&gt;Hij hield van mij!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Dan, eruit bloemen,&lt;br&gt;Verschijn weer boven!&lt;br&gt;Mei is gekomen,&lt;br&gt;De winter is over.&lt;br&gt;
|-
! 19. Der Müller und der Bach || De molenaar en de beek
|-
| ''Der Müller:''&lt;br&gt;Wo ein treues Herze&lt;br&gt;In Liebe vergeht,&lt;br&gt;Da welken die Lilien&lt;br&gt;Auf jedem Beet;&lt;br&gt;Da muß in die Wolken&lt;br&gt;Der Vollmond gehn,&lt;br&gt;Damit seine Tränen&lt;br&gt;Die Menschen nicht sehn;&lt;br&gt;Da halten die Englein&lt;br&gt;Die Augen sich zu&lt;br&gt;Und schluchzen und singen&lt;br&gt;Die Seele zur Ruh.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
''Der Bach: ''&lt;br&gt;Und wenn sich die Liebe&lt;br&gt;Dem Schmerz entringt,&lt;br&gt;Ein Sternlein, ein neues,&lt;br&gt;Am Himmel erblinkt;&lt;br&gt;Da springen drei Rosen,&lt;br&gt;Halb rot und halb weiß,&lt;br&gt;Die welken nicht wieder,&lt;br&gt;Aus Dornenreis.&lt;br&gt;Und die Engelein schneiden&lt;br&gt;Die Flügel sich ab&lt;br&gt;Und gehn alle Morgen&lt;br&gt;Zur Erde herab.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
''Der Müller:''&lt;br&gt;Ach Bächlein, liebes Bächlein,&lt;br&gt;Du meinst es so gut:&lt;br&gt;Ach Bächlein, aber weißt du,&lt;br&gt;Wie Liebe tut?	&lt;br&gt;Ach unten, da unten&lt;br&gt;Die kühle Ruh!&lt;br&gt;Ach Bächlein, liebes Bächlein,&lt;br&gt;So singe nur zu.&lt;br&gt;
|| ''De molenaar:''&lt;br&gt;Als een hart vol liefde&lt;br&gt;Uit het leven verdwijnt,&lt;br&gt;Verwelkt ook de lelie,&lt;br&gt;Hun bloei verkwijnt;&lt;br&gt;Dan verschuilt zich de maan,&lt;br&gt;Dat géén op aarde ziet&lt;br&gt;Zijn vele tranen&lt;br&gt;Van meelij en verdriet;&lt;br&gt;De engelen wenen,&lt;br&gt;Om een hart gebutst,&lt;br&gt;De ogen toe zingen zij&lt;br&gt;De ziel in rust.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
''De beek:''&lt;br&gt;Wanneer de liefde&lt;br&gt;Zijn smart bedwingt,&lt;br&gt;Verschijnt aan de hemel&lt;br&gt;Een ster die blinkt;&lt;br&gt;Ontspringen er rozen,&lt;br&gt;Half wit en half rood,&lt;br&gt;Die nooit meer verwelken&lt;br&gt;Aan de doornenloot.&lt;br&gt;De engelen hoeven&lt;br&gt;Hun vleugels niet meer,&lt;br&gt;Zij dalen 's morgens&lt;br&gt;Op aarde neer.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
''De molenaar:''&lt;br&gt;O beekje, best beekje,&lt;br&gt;Je meent het zo goed:&lt;br&gt;Maar beekje, weet je&lt;br&gt;Wat liefde doet?&lt;br&gt;Beneden, daar beneden&lt;br&gt;Heerst koelte en rust!&lt;br&gt;Dus beekje, best beekje,&lt;br&gt;Zing jij maar gerust.&lt;br&gt;
|-
! 20. Des Baches Wiegenlied || Het wiegelied van de beek
|-
| Gute Ruh, gute Ruh!&lt;br&gt;Tu die Augen zu!&lt;br&gt;Wandrer, du müder, du bist zu Haus.&lt;br&gt;Die Treu' ist hier,&lt;br&gt;Sollst liegen bei mir,&lt;br&gt;Bis das Meer will trinken die Bächlein aus.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Will betten dich kühl&lt;br&gt;Auf weichem Pfühl&lt;br&gt;In dem blauen kristallenen Kämmerlein.&lt;br&gt;Heran, heran,&lt;br&gt;Was wiegen kann,&lt;br&gt;Woget und wieget den Knaben mir ein!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Wenn ein Jagdhorn schallt&lt;br&gt;Aus dem grünen Wald,&lt;br&gt;Will ich sausen und brausen wohl um dich her.&lt;br&gt;Blickt nicht herein,&lt;br&gt;Blaue Blümelein!&lt;br&gt;Ihr macht meinem Schläfer die Träume  nicht weckt.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Hinweg, hinweg&lt;br&gt;Von dem Mühlensteg,&lt;br&gt;Böses Mägdelein, dasz ihn dein Schatten nicht weckt!&lt;br&gt;Wirf mir herein&lt;br&gt;Dein Tüchlein fein,&lt;br&gt;Daß ich die Augen ihm halte bedeckt!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Gute Nacht, gute Nacht!&lt;br&gt;Bis alles wacht,&lt;br&gt;Schlaf aus deine Freude, schlaf aus dein Leid!&lt;br&gt;Der Vollmond steigt,&lt;br&gt;Der Nebel weicht,&lt;br&gt;Und der Himmel da oben, wie ist er so weit!&lt;br&gt;
|| Je bent moe, heel moe!&lt;br&gt;Doe je ogen toe!&lt;br&gt;Vermoeide wandelaar, wacht!&lt;br&gt;Trouw tref je bij mij,&lt;br&gt;Kom, vlij je langszij,&lt;br&gt;Tot alle water naar zee is gebracht.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Leg op een zacht kussen&lt;br&gt;Je moe hoofd te rusten&lt;br&gt;In een blauw kabinet van koel kristal.&lt;br&gt;Verschijnt, verschijnt!&lt;br&gt;Wat wiegt en deint,&lt;br&gt;Dat de knaap slaapt voor eens en voor al!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Als een jachthoorn klinkt,&lt;br&gt;En het woud doordringt,&lt;br&gt;Zal ik luid rond jou tot klateren komen.&lt;br&gt;Bloemen geen geschrei,&lt;br&gt;Zijn strijd is voorbij!&lt;br&gt;Stoor niet mijn slaper in zijn dromen.&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Ga weg, en vlug&lt;br&gt;Van de molenbrug,&lt;br&gt;Nare meid, dat je schaduw hem niet wekt!&lt;br&gt;Gooi liever naar mij &lt;br&gt;Je doekje van zij,&lt;br&gt;Dan worden daarmee zijn ogen bedekt!&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Goede nacht, goede nacht!&lt;br&gt;Tot 't licht ons wacht,&lt;br&gt;Slaap uit je vreugde, slaap uit je verdriet!&lt;br&gt;De maan verschijnt,&lt;br&gt;De nevel verdwijnt,&lt;br&gt;Hoe groots is de hemel in wijds verschiet!&lt;br&gt;
|-
|}</text>
      <sha1>3k9xes22orj6fcsdwrgm196c3uvhd84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo</title>
    <ns>100</ns>
    <id>34760</id>
    <revision>
      <id>223401</id>
      <parentid>223226</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T18:09:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>bronnen toegevoegd/verplaatst</comment>
      <origin>223401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="115557" sha1="exuvtvhep07kim9hxrzccricmv4c80b" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam                = Nederlandse schilderkunst;&lt;br&gt;Barok en Rococo&lt;br&gt;(ca. 1600-ca. 1750)
| afbeelding          = Rembrandt-Belsazar.jpg
| beschrijving        = Dit is een overzicht van alle op [[Wikisource:Over Wikisource|Wikisource]] beschikbare bronnen over Nederlandse schilderkunst uit de periode ca. 1600 tot ca. 1750.
| artikelwikipedia    = 
}}
== Algemeen ==
=== Tentoonstellingen ===
;1933
*''Kunsthandel Dorus Hermsen N.V.'', Den Haag, december 1933.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Gio. [=Jan Kalff] (16 december 1933) ‘Kunst in Den Haag’, ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;10.

;1935
*''Vermeer. Oorsprong en invloed Fabritius, De Hooch, De Witte'', Museum Boymans, Rotterdam, 9 juli-9 oktober 1935.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (24 mei 1935) [[Haagsche Courant/Nummer 16042/Boymans' openings-expositie|‘Boymans’ openings-expositie. Werken van Meesters van de Delftsche School’]], ''Haagsche Courant'', vierde blad, p.&amp;nbsp;3.
**Anoniem (21 juni 1935) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 108/Nummer 35334/Avondblad/Het Rijksmuseum leent aan Boymans|‘Het Rijksmuseum leent aan Boymans’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;13.
**Anoniem (9 juli 1935) [[De Gooi- en Eemlander/Jaargang 64/Nummer 159/Schilderkunst|‘Schilderkunst. De Vermeer-tentoonstelling in Boymans’]], ''De Gooi- en Eemlander'', eerste blad, p.&amp;nbsp;3.

== Algemene geschiedenis van de Nederlandse schilderkunst uit de barok en rococo ==
*Houbraken, Arnold (1718-1721) ''[[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen]]'', Amsterdam: [s.n.]

== Bijzondere onderwerpen ==
;Aelst, Evert van (1602-1657)
*Houbraken, Arn. (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Evert en Willem van Aelst|&quot;Evert van Aelst […] Willem van Aelst&quot;]], in: Arn. Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&amp;nbsp;228-230.

;Aldewereld, Herman van (1628/1629-1669)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Anthonisz., Aert
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Arentsz. genaamd Cabel, Arent
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Asch, Pieter van
*Arnold Houbraken (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Pieter Janze van Asch|&quot;Pieter Janze van Asch&quot;]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&amp;nbsp;235-236.

;Avercamp, Hendrick (1585-1634)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Ban, Gerbrand
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Beck, David (1621-1656)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/David Beck|“David Beck”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;83-87.

;Beelt, Cornelis (voor 1612-na 1664)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

;Beerstraaten, Anthonie
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].
*Anoniem (13 juli 1898) [[Leeuwarder Courant/1898/Nummer 162/Leeuwarden, 12 Juli/Stadsnieuws/Ter afwisseling van de vorige verzameling|‘Ter afwisseling van de vorige verzameling is thans op het Prentenkabinet van het Friesch Museum tentoongesteld […]’]], ''Leeuwarder Courant'', [eerste blad, p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (8 mei 1985) ‘Tip voor Sneek’, ''Leeuwarder Courant'', [p.&amp;nbsp;17].
*Anoniem (22 mei 1985) ‘Beerstraatens stadsgezicht niet naar Sneek’, ''Leeuwarder Courant'', p.&amp;nbsp;15.
*''’t Is Winter'', Amsterdams Historisch Museum, Amsterdam, ....-2 maart 1987, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Jan Bart Klaster (14 januari 1987) ‘Moralistisch lesje in pretverpakking. Het verdwenen Amsterdam op wintertaferelen’, ''Het Parool'', uit en thuis, p.&amp;nbsp;6.

;Beerstraaten, Jan Abrahamsz.
[[Bestand:Rotterdamsche Courant vol 1867 no 024 advertisement A. J. &amp; Dirk A. Lamme.jpg|thumb|Advertentie uit de ''Rotterdamsche Courant'', 27 januari 1867]]
[[Bestand:Algemeen Handelsblad vol 1872 no 12851 advertisement Belangrijke kunstveilingen in de Brakke Grond.jpg|thumb|Advertentie uit het ''Algemeen Handelsblad'', 24 september 1872]]
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].
*''Annual autumn exhibition of paintings by old Dutch and Flemish masters'', Alfred Brod Galerie, Londen, 5 oktober-4 november 1961.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (13 oktober 1961) ‘Londense expositie van oude meesters’, ''Het Parool'', p.&amp;nbsp;17.
*''’t Is Winter'', Amsterdams Historisch Museum, Amsterdam, ....-2 maart 1987, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Jan Bart Klaster (14 januari 1987) ‘Moralistisch lesje in pretverpakking. Het verdwenen Amsterdam op wintertaferelen’, ''Het Parool'', uit en thuis, p.&amp;nbsp;6.

;Beest, Sybrand van
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].
*Kramm, Christiaan (1857) [[De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters/Deel 1/Beest. (S... van)|“Beest. (S... van)”]], in: Christiaan Kramm (1857-1864) ''De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters'', Amsterdam: Gebroeders Diederichs, deel I, p.&amp;nbsp;68.

;Begeyn, Abraham
*Anoniem (3 oktober 1876) [[Algemeen Handelsblad/Nummer 14295/De heer de Stuers, schrijver van de uitmuntende Notice van het Mauritshuis|‘De heer de Stuers, schrijver van de uitmuntende ''Notice'' van het Mauritshuis, [...]’]], ''Algemeen Handelsblad'', [p.&amp;nbsp;2].
*Kramm, Christiaan (1857) [[De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters/Deel 1/Bega. (Abraham)|“Bega. (Abraham)”]], in: Christiaan Kramm (1857-1864) ''De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters'', Amsterdam: Gebroeders Diederichs, deel I, p.&amp;nbsp;68-69.

;Bemmel, Jacob Gerritsz. van
*Kramm, Christiaan (1857) [[De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters/Deel 1/Bemmel. (Joost van)|“Bemmel. (Joost van)”]], in: Christiaan Kramm (1857-1864) ''De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters'', Amsterdam: Gebroeders Diederichs, deel I, p.&amp;nbsp;73.

;Bemmel, Willem van (1630-1708)
*Kramm, Christiaan (1857) [[De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters/Deel 1/Bemmel. (van)|“Bemmel. (van)”]], in: Christiaan Kramm (1857-1864) ''De levens en werken der Hollandsche en Vlaamsche kunstschilders, beeldhouwers, graveurs en bouwmeesters'', Amsterdam: Gebroeders Diederichs, deel I, p.&amp;nbsp;72-73.

;Berckheyde, Job (1630-1693)
*Anoniem (25 februari 1940) [[Nieuwe Haarlemsche Courant/Jaargang 63/Nummer 22259/Beroemde Haarlemmers|‘Beroemde Haarlemmers’]], ''Nieuwe Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].
*Houbraken, Arnold (1721) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 3/Job en Gerard Berkheyden|“Job en Gerard Berkheyden”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel III, p.&amp;nbsp;189-198.

;Bergen, Dirck van
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Bergh, Matthijs van den (1618-1687)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Mathys vanden Berg|“Mathys vanden Berg”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;15-16.

;Blanckerhoff, Jan Theunisz. (1628-1669)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan Teunisz. Blankhof|“Jan Teunisz. Blankhof”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;198-200.

;Bloemaert, Hendrick
[[Bestand:Opregte Haerlemsche Courant vol 1832 no 027 ad L. van Es en S. de Grebber.jpg|thumb|Advertentie uit de ''Opregte Haerlemsche Courant'', 3 maart 1832.]]
*''Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 20 augustus-1 oktober 1894.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Graaf, J.J. (17 september 1894) [[De Tijd/Nummer 14327/De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht|‘De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht’]], ''De Tijd'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*Houbraken, Arn. (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Abraham Bloemaart|&quot;Abraham Bloemaart&quot;]], in: Arn. Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&amp;nbsp;44.

;Borssom, Anthonie van
*Mautner, W. (1941) [[Oud-Holland/Jaargang 58/Onbekende Meesters - Onbekende Werken|‘Onbekende Meesters — Onbekende Werken’]], ''Oud-Holland'', jrg. 58, p.&amp;nbsp;38-48.

;Brakenburgh, Richard (1650-1702)
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Bramer, Leonaert (1596-1674)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Bray, Jan de
*''Tentoonstelling Bijbelsche Kunst'', Rijksmuseum, Amsterdam, 8 juli-8 oktober 1939.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**M.V. (27 juli 1939) ‘Bijbelsche kunst in het Rijksmuseum’, ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Breenbergh, Bartholomeus
*''Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 20 augustus-1 oktober 1894.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Graaf, J.J. (17 september 1894) [[De Tijd/Nummer 14327/De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht|‘De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht’]], ''De Tijd'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Brekelenkam, Quiringh van (1622/30-1669/1670)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Broeck, Elias van den (ca. 1650-1708)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Buytewech, Willem (I) (1591/1592-1624)
*Anoniem (22 juli 1905) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 78/Nummer 24505/Avondblad/&quot;Rembrandt&quot;|‘„Rembrandt”’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;1].
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Carrée, Michiel (1657-1727)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Claesz., Pieter (1597/1598-1661)
*''Catalogue des tableaux anciens des écoles allemande, anglaise, espagnole, flamande, française, hollandaise, italienne, suisse des XVe, XVIe, XVIIe, XVIIIe siècles composant la collection de Son Excellence feu Paul Delaroff, conseiller privé de Sa Majesté l'Empereur de Russie'', F. Lair-Dubreuil, Parijs, 23-24 april 1914.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (25 april 1914) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 87/Nummer 27675/Avondblad/Veiling-Delaroff|‘Veiling-Delaroff’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede blad, p.&amp;nbsp;7.
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Codde, Pieter
*''Catalogue tableaux anciens, porcelaines diverses, beau meuble Boulle - collection du Baron Liphart-Rathshoff à Dorpat; argenterie interessante, chales, tapis persans, porcelaines emaillées, meubles - provenances diverses'' [veilingcat.], A. Mak, Amsterdam, 11-13 oktober 1921.&lt;br&gt;Aankondigingen:
**Anoniem (29 september 1921) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 78/Nummer 270/Avondblad/De firma A. Mak te Amsterdam zendt ons den catalogus van de kunstveiling, welke 11 en 13 October in het gebouw „De Roos” zal worden gehouden|‘De firma A. Mak te Amsterdam zendt ons den catalogus van de kunstveiling, welke 11 en 13 October in het gebouw „De Roos” zal worden gehouden [...]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;1.

;Compe, Jan ten
*[''Stadsgezichten en genretaferelen''], Centraal Museum, Utrecht, ....-15 juli 1934, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**H. de Jonge (12 juni 1934) ‘Centraal museum Utrecht. Stadsgezichten en genretafereelen’, ''De Tijd'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;5].

;Croos, Anthonie van (1606/1607-1662)
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (24 september 1902) [[De Zuid-Willemsvaart/Jaargang 22/Nummer 76/Veiling Heeswijk|‘Veiling Heeswijk’]], ''De Zuid-Willemsvaart'', [p.&amp;nbsp;2].
*''Catalogue des tableaux anciens des écoles allemande, anglaise, espagnole, flamande, française, hollandaise, italienne, suisse des XVe, XVIe, XVIIe, XVIIIe siècles composant la collection de Son Excellence feu Paul Delaroff, conseiller privé de Sa Majesté l'Empereur de Russie'', F. Lair-Dubreuil, Parijs, 23-24 april 1914.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (25 april 1914) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 87/Nummer 27675/Avondblad/Veiling-Delaroff|‘Veiling-Delaroff’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede blad, p.&amp;nbsp;7.

;Cuylenborch, Abraham van (I)
*''Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 20 augustus-1 oktober 1894.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Graaf, J.J. (17 september 1894) [[De Tijd/Nummer 14327/De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht|‘De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht’]], ''De Tijd'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Delff, Jacob Willemsz. (II) (1619-1661)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jakob Delff|“Jakob Delff”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;56-57.

;Diepraam, Arent (1622-1670)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Does, Jacob van der (I) (1623-1673)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jakob vander Does|“Jakob vander Does”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;105-108.

;Donker, Jan
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan en Pieter Donker|“Jan en Pieter Donker”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;93.

;Donker, Pieter (ca. 1635-1668)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan en Pieter Donker|“Jan en Pieter Donker”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;93.

;Doomer, Lambert (1624-1700)
*''Kaarten, profielen en panorama’s van Amsterdam'', Museum Fodor, Amsterdam, 10 september-27 november 1932.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (1 oktober 1932) [[De Locomotief/Jaargang 81/Nummer 228/Amsterdam in Vroeger Eeuwen|‘Amsterdam in Vroeger Eeuwen. Eene belangwekkende tentoonstelling’]], ''De Locomotief'', Vijfde Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Drielenburg, Willem van (1632-1677)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Willem van Drillenburg|“Willem van Drillenburg”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;147-153.
*[''Stadsgezichten en genretaferelen''], Centraal Museum, Utrecht, ....-15 juli 1934, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**H. de Jonge (12 juni 1934) ‘Centraal museum Utrecht. Stadsgezichten en genretafereelen’, ''De Tijd'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;5].

;Droochsloot, Cornelis
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].
*''Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 20 augustus-1 oktober 1894.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Graaf, J.J. (17 september 1894) [[De Tijd/Nummer 14327/De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht|‘De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht’]], ''De Tijd'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Druyvestein, Aart Jansz. (1577-1627)
*Arnold Houbraken (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Aart Janze Druivestein|&quot;Aart Janze Druivestein&quot;]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&amp;nbsp;60-61.

;Dubbels, Hendrick Jacobsz.
*Anoniem (12 maart 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 61/De derde serie schilderijen, (...) leverde een zeer schoone veiling op|‘De derde serie schilderijen, […] leverde een zeer schoone veiling op, […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;1].
*''’t Is Winter'', Amsterdams Historisch Museum, Amsterdam, ....-2 maart 1987, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Jan Bart Klaster (14 januari 1987) ‘Moralistisch lesje in pretverpakking. Het verdwenen Amsterdam op wintertaferelen’, ''Het Parool'', uit en thuis, p.&amp;nbsp;6.

;Duck, Jacob
*[''Stadsgezichten en genretaferelen''], Centraal Museum, Utrecht, ....-15 juli 1934, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**H. de Jonge (12 juni 1934) ‘Centraal museum Utrecht. Stadsgezichten en genretafereelen’, ''De Tijd'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;5].

;Duif, Jan Ariens (1617-1649)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan Duive|“Jan Duive”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;90-91.

;Dullaert, Heyman
*Anoniem (31 maart 1915) [[Nieuwsblad van het Noorden/Jaargang 76/Nummer 28/Het geschenk van dr. P. Hofstede de Groot|‘Het geschenk van dr. P. Hofstede de Groot’]], ''Nieuwsblad van het Noorden'', [eerste blad, p.&amp;nbsp;2].

;Duynen, Isaac van
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Eeckhout, Gerbrand van den (1621-1674)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Gerbrant vanden Eekhout|“Gerbrant vanden Eekhout”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;100-101.
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Esselens, Jacob (1626-1687)
[[Bestand:Het Nieuws van den Dag 1878 no 2447 advertisement Belangrijke Verkooping van schilderijen door oude meesters.jpg|thumb|Advertentie uit ''Het Nieuws van den Dag'', 21 februari 1878.]]
*''Catalogue de douze tableaux anciens provenant de la célèbre galerie de tableaux de feu Madame la douairière Van Loon-van Winter, à Amsterdam, et d’autres tableaux anciens provenant de la famille Druyvesteyn, de Haarlem, de feu Monsieur Ed. Croese, d’Amsterdam, et d’autres successions'' […], C.F. Roos en C.F. Roos Jr., Amsterdam, 26 februari 1878.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (27 februari 1878) [[Opregte Haarlemsche Courant/1878/Nummer 50/In de heden (dingsdag) te Amsterdam gehouden veiling|‘In de heden (dingsdag) te Amsterdam ge­hou­den veiling […]’]], ''Opregte Woensdagsche Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Everdingen, Allaert van (1617-1675)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Aldert van Everdingen|“Aldert van Everdingen”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;95-96.

;Everdingen, Caesar van (1616/1617-1678)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Cesar van Everdingen|“Cesar van Everdingen”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;94-95.
*''Catalogus tentoonstelling van schilderijen en teekeningen van Nederlandsche Italianiseerende schilders uit de 16e en 17e eeuw'', Arti et Amicitiae, Amsterdam, 14 juli-16 september 1934.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**M.V. (27 juli 1934) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 107/Nummer 35008/Avondblad/Nederlandsche italianiseerende meesters|‘Neder­land­sche italiani­seeren­de mees­ters’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Everdingen, Jan (I) (ca. 1618/1620-1656)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan van Everdingen|“Jan van Everdingen”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;95.

;Fabritius, Barent
*''Tentoonstelling van oude schilderijen der Collectie N.V. Kunsthandel P. de Boer, Amsterdam'', Koninklijke kunstzaal Kleykamp, 's-Gravenhage, 8 juni-3 juli 1939.&lt;br&gt;Recensies en aankondigingen:
**Anoniem (23 juni 1939) [[Haagsche Courant/Nummer 17294/Tentoonstelling van oude schilderijen|‘Tentoonstelling van oude schilderijen’]], ''Haagsche Courant'', tweede blad, p.&amp;nbsp;3.

;Feddes van Harlingen, Pieter
*Anoniem (13 juli 1898) [[Leeuwarder Courant/1898/Nummer 162/Leeuwarden, 12 Juli/Stadsnieuws/Ter afwisseling van de vorige verzameling|‘Ter afwisseling van de vorige verzameling is thans op het Prentenkabinet van het Friesch Museum tentoongesteld […]’]], ''Leeuwarder Courant'', [eerste blad, p.&amp;nbsp;1].

;Fromantiou, Hendrick de (1633/1634-na 1693)
*Anoniem (3 april 1937) [[De Telegraaf/Jaargang 45/Nummer 16746/Avondblad/Berlijn beleefde eens een periode van Nederlandsche cultuur|‘Berlijn beleefde eens een periode van Nederlandsche cultuur. Groot was de invloed van Louise van Oranje. Uiteindelijk is niet veel meer van dit alles te merken’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5.
*Anoniem (25 februari 1940) [[Nieuwe Haarlemsche Courant/Jaargang 63/Nummer 22259/Beroemde Haarlemmers|‘Beroemde Haarlemmers’]], ''Nieuwe Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

;Gael, Barent (1630/1635-1698)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

;Gaesbeeck, Adriaen van
*Mautner, W. (1941) [[Oud-Holland/Jaargang 58/Onbekende Meesters - Onbekende Werken|‘Onbekende Meesters — Onbekende Werken’]], ''Oud-Holland'', jrg. 58, p.&amp;nbsp;38-48.

;Gelder, Arent de
*''Tentoonstelling Bijbelsche Kunst'', Rijksmuseum, Amsterdam, 8 juli-8 oktober 1939.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**M.V. (27 juli 1939) ‘Bijbelsche kunst in het Rijksmuseum’, ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Giselaer, Nicolaes de
*Anoniem (31 maart 1915) [[Nieuwsblad van het Noorden/Jaargang 76/Nummer 28/Het geschenk van dr. P. Hofstede de Groot|‘Het geschenk van dr. P. Hofstede de Groot’]], ''Nieuwsblad van het Noorden'', [eerste blad, p.&amp;nbsp;2].

;Gool, Jan van
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Graauw, Hendrik (1627-1693)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Hendrik Graauw|“Hendrik Graauw”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;189-191.

;Grasdorp, Willem
*Mautner, W. (1941) [[Oud-Holland/Jaargang 58/Onbekende Meesters - Onbekende Werken|‘Onbekende Meesters — Onbekende Werken’]], ''Oud-Holland'', jrg. 58, p.&amp;nbsp;38-48.

;Grebber, Anthonie Claesz. de
*Mautner, W. (1941) [[Oud-Holland/Jaargang 58/Onbekende Meesters - Onbekende Werken|‘Onbekende Meesters — Onbekende Werken’]], ''Oud-Holland'', jrg. 58, p.&amp;nbsp;38-48.

;Grebber, Pieter de (ca. 1600-1652/1653)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Johan Torrentius|“Johan Torrentius”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;117-125, met name 122.

;Groot, Jan de (1650-1726)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan de Groot|“Jan de Groot”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;58.

;Hackaert, Jan
*''Tentoonstelling van oude schilderijen der Collectie N.V. Kunsthandel P. de Boer, Amsterdam'', Koninklijke kunstzaal Kleykamp, 's-Gravenhage, 8 juni-3 juli 1939.&lt;br&gt;Recensies en aankondigingen:
**Anoniem (23 juni 1939) [[Haagsche Courant/Nummer 17294/Tentoonstelling van oude schilderijen|‘Tentoonstelling van oude schilderijen’]], ''Haagsche Courant'', tweede blad, p.&amp;nbsp;3.

;Hals, Dirck (1591-1656)
*''Collection de Mme Jean Cardon. Tableaux modernes &amp; anciens, dessins, aquarelles, objets d’art, meubles'', Galerie J. et A. Le Roy, frères, Brussel, 24-25 april 1912.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/Men schrijft ons uit Brussel|‘Men schrijft ons uit Brussel: […]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&amp;nbsp;1.
*Anoniem (18 oktober 1924) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 81/Nummer 289/Avondblad/Kunsthandel Gebr. Douwes|‘Kunsthandel Gebr. Douwes’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;1.

;Hals, Frans (II) (1618-1669)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Hals, Harmen
*Anoniem (31 maart 1915) [[Nieuwsblad van het Noorden/Jaargang 76/Nummer 28/Het geschenk van dr. P. Hofstede de Groot|‘Het geschenk van dr. P. Hofstede de Groot’]], ''Nieuwsblad van het Noorden'', [eerste blad, p.&amp;nbsp;2].

;Hannot, Johannes
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Heck, Claes Jacobsz. van der (ca. 1575/ca. 1581-1652)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Nicolaas vander Hek|“Nicolaas vander Hek”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;7-8.

;Heck, Marten Heemskerck van der (ca. 1607-1656)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Marten Heemskerk vander Hek|“Marten Heemskerk vander Hek”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;8.

;Heem, Jan Davidsz. de (1606-1684)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].
*''Tentoonstelling van oude schilderijen der Collectie N.V. Kunsthandel P. de Boer, Amsterdam'', Koninklijke kunstzaal Kleykamp, 's-Gravenhage, 8 juni-3 juli 1939.&lt;br&gt;Recensies en aankondigingen:
**Anoniem (23 juni 1939) [[Haagsche Courant/Nummer 17294/Tentoonstelling van oude schilderijen|‘Tentoonstelling van oude schilderijen’]], ''Haagsche Courant'', tweede blad, p.&amp;nbsp;3.

;Heer, Margareta de (voor 1603-voor 1665)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

;Helmbreker, Dirck (1633-1696)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Theodoor Helmbreker|“Theodoor Helmbreker”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;108-109.
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Heusch, Willem de
*''Kersttentoonstelling van teekeningen van Utrechtsche meesters der 17e en 18e eeuw uit het bezit van Teyler's Stichting te Haarlem'', Centraal Museum, Utrecht, december 1927, geen catalogus bekend.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 december 1927) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 84/Nummer 358/Centraal Museum te Utrecht|‘Centraal Museum te Utrecht’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, B, p.&amp;nbsp;1.
*[''Stadsgezichten en genretaferelen''], Centraal Museum, Utrecht, ....-15 juli 1934, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**H. de Jonge (12 juni 1934) ‘Centraal museum Utrecht. Stadsgezichten en genretafereelen’, ''De Tijd'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;5].

;Heyden, Jan van der (1637-1712)
*Anoniem (12 maart 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 61/De derde serie schilderijen, (...) leverde een zeer schoone veiling op|‘De derde serie schilderijen, […] leverde een zeer schoone veiling op, […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;1].
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Hillegaert, Paulus van (I) (1596-1640)
[[Bestand:Het Nieuws van den Dag 1878 no 2447 advertisement Belangrijke Verkooping van schilderijen door oude meesters.jpg|thumb|Advertentie uit ''Het Nieuws van den Dag'', 21 februari 1878.]]
*''Catalogue de douze tableaux anciens provenant de la célèbre galerie de tableaux de feu Madame la douairière Van Loon-van Winter, à Amsterdam, et d’autres tableaux anciens provenant de la famille Druyvesteyn, de Haarlem, de feu Monsieur Ed. Croese, d’Amsterdam, et d’autres successions'' […], C.F. Roos en C.F. Roos Jr., Amsterdam, 26 februari 1878.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (27 februari 1878) [[Opregte Haarlemsche Courant/1878/Nummer 50/In de heden (dingsdag) te Amsterdam gehouden veiling|‘In de heden (dingsdag) te Amsterdam ge­hou­den veiling […]’]], ''Opregte Woensdagsche Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Holsteyn, Pieter (II) (ca. 1614-1673)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Johan Torrentius|“Johan Torrentius”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;117-125, met name 124-125.

;Hondecoeter, Gijsbert Gillisz. de
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].
*Anoniem (9 oktober 1928) [[De Maasbode/Jaargang 61/Nummer 22102/Ochtendblad/Centraal Museum te Utrecht|‘Centraal Museum te Utrecht. Het jaarverslag’]], ''De Maasbode'', Ochtendblad, derde blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Hondecoeter, Gillis Claesz. de (ca. 1575-1638)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.
*D.L. (1853) [[Album der Natuur/1853/Nieuwe afbeelding Dodo, Lubach|‘Over eene nieuw ontdekte afbeelding van den Dodo’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;255.

;Hondecoeter, Melchior d’
*''Catalogue de tableaux anciens de premier ordre des écoles hollandaise et flamande provenant de différentes successions vente à Amsterdam à hôtel &quot;De Brakke Grond&quot; le mercredi 16 mai 1877'', Van Pappelendam &amp; Schouten, Amsterdam.&lt;br&gt;Uitslagen:
**Anoniem (17 mei 1877) [[Algemeen Handelsblad/1877/Nummer 14517/Uitslag der veiling|‘Uitslag der veiling van oude schilderijen op heden, in „de Brakke Grond” alhier. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', [p.&amp;nbsp;3].
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

;Hoogstraten, Jan van (1629/1630-1654)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Samuel van Hoogstraten|“Samuel van Hoogstraten”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;155-170, met name 168-170.

;Hoogstraten, Samuel van (1627-1678)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Samuel van Hoogstraten|“Samuel van Hoogstraten”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;155-170.

;Houbraken, Arnold
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Huijsum, Jan van (1682-1749)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.
*Anoniem (4 juni 1930) [[De Telegraaf/Jaargang 38/Nummer 14271/Avondblad/Hooge prijzen bij Christie|‘Hooge prijzen bij Christie’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Jacobsz., Jurriaan (1624-1685)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Juriaan Jakobze|“Juriaan Jakobze”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;49-50.

;Jardin, Karel du
*''Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 20 augustus-1 oktober 1894.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Graaf, J.J. (17 september 1894) [[De Tijd/Nummer 14327/De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht|‘De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht’]], ''De Tijd'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Jongh, Ludolph de
*Anoniem (31 maart 1915) [[Nieuwsblad van het Noorden/Jaargang 76/Nummer 28/Het geschenk van dr. P. Hofstede de Groot|‘Het geschenk van dr. P. Hofstede de Groot’]], ''Nieuwsblad van het Noorden'', [eerste blad, p.&amp;nbsp;2].
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Ludolf de Jong|“Ludolf de Jong”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;32-34.

;Jonson van Ceulen, Cornelis (I)
*Anoniem (12 maart 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 61/De derde serie schilderijen, (...) leverde een zeer schoone veiling op|‘De derde serie schilderijen, […] leverde een zeer schoone veiling op, […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;1].

;Jordaens, Hans (IV) (1616-1680)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Hans Jordaans|“Hans Jordaans”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;28-30.

;Keirincx, Alexander (1600-1652)
*Houbraken, Arn. van (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Alexander Kierings|&quot;Alexander Kierings&quot;]], in: Arn. Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&amp;nbsp;130.

;Klomp, Albert Jansz.
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Knijff, Wouter (1605/1607-1694)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Koninck, Philips (1619-1688)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Philips de Koning|“Philips de Koning”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;53-55.
*''Catalogue des tableaux anciens des écoles allemande, anglaise, espagnole, flamande, française, hollandaise, italienne, suisse des XVe, XVIe, XVIIe, XVIIIe siècles composant la collection de Son Excellence feu Paul Delaroff, conseiller privé de Sa Majesté l'Empereur de Russie'', F. Lair-Dubreuil, Parijs, 23-24 april 1914.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (25 april 1914) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 87/Nummer 27675/Avondblad/Veiling-Delaroff|‘Veiling-Delaroff’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede blad, p.&amp;nbsp;7.

;Koninck, Salomon (1609-1656)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Kraanevelt, N. (....-voor 1674)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/N. Kraanevelt|“N. Kraanevelt”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;52.

;Laer, Roeland van (1598-1635/1640)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Johan Torrentius|“Johan Torrentius”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;117-125, met name 124.

;Lastman, Pieter (1583-1633)
*''Catalogue des tableaux anciens des écoles allemande, anglaise, espagnole, flamande, française, hollandaise, italienne, suisse des XVe, XVIe, XVIIe, XVIIIe siècles composant la collection de Son Excellence feu Paul Delaroff, conseiller privé de Sa Majesté l'Empereur de Russie'', F. Lair-Dubreuil, Parijs, 23-24 april 1914.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (25 april 1914) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 87/Nummer 27675/Avondblad/Veiling-Delaroff|‘Veiling-Delaroff’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede blad, p.&amp;nbsp;7.

;Latombe, Abraham (1597-na 1628)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Latombe|“Latombe”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;27-28.

;Leemans, Anthonie (1631-1671/1673)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Lely, Peter
*Anoniem (12 maart 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 61/De derde serie schilderijen, (...) leverde een zeer schoone veiling op|‘De derde serie schilderijen, […] leverde een zeer schoone veiling op, […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;1].

;Leveck, Jacobus (1634-1675)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jakob Lavecq|“Jakob Lavecq”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;153-155.

;Lisse, Dirck van der
*''Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 20 augustus-1 oktober 1894.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Graaf, J.J. (17 september 1894) [[De Tijd/Nummer 14327/De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht|‘De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht’]], ''De Tijd'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Lundens, Gerrit (1622-1686)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Luttichuys, Isaack (1616-1673)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Man, Cornelis de (1621-1706)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Kornelis de Man|“Kornelis de Man”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;99-100.

;Marienhof, Aert Jansz. (ca. 1626-1654)
*Anoniem (15 oktober 1935) [[De Tijd/Jaargang 91/Nummer 28430/Avondblad/Utrechts Centraal Museum|‘Utrechts Centraal Museum’]], ''De Tijd'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;6].

;Martens de Jonge, Jan
*Anoniem (22 juli 1905) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 78/Nummer 24505/Avondblad/&quot;Rembrandt&quot;|‘„Rembrandt”’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Meerkerk, Dirk (1602 of 1620-na 1660)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Dirk Meerkerk|“Dirk Meerkerk”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;91-92.

;Meijer, Hendrick de (ca. 1620-na 1689)
*Anoniem (10 juli 1910) [[De Maasbode/Jaargang 42/Nummer 10679/Aanwinsten in het Haagsch Museum|‘Aanwinsten in het Haagsch Museum’]], ''De Maasbode'', Ochtendblad, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Menton, Frans (ca. 1545-1615)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Frans Menton|“Frans Menton”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;15.

;Mieris, Willem van
[[Bestand:Rotterdamsche Courant vol 1867 no 024 advertisement A. J. &amp; Dirk A. Lamme.jpg|thumb|Advertentie uit de ''Rotterdamsche Courant'', 27 januari 1867]]
*Anoniem (12 maart 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 61/De derde serie schilderijen, (...) leverde een zeer schoone veiling op|‘De derde serie schilderijen, […] leverde een zeer schoone veiling op, […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;1].
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Mijtens, Johannes (ca. 1614-1670)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Molenaer, Klaes
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Mommers, Hendrick (1619/1620-1693)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

;Moor, Carel de (II) (1655-1738)
*''Tentoonstelling van zeldzame en belangrijke schilderijen van oude meesters. In de kunstzalen der Maatschappij „Arti et Amicitiae.” Ten behoeve van het Weduwen- en Wezenfonds'', Arti et Amicitiae, Amsterdam, 12 april 1872-....&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/Amsterdam, 12 April|‘Amsterdam, 12 April’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&amp;nbsp;1].

;Murant, Emanuel (1622-ca. 1700)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Emanuel Murant|“Emanuel Murant”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;102.

;Naiveu, Matthijs (1647-1726)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

;Nedek, Pieter Pietersz. (1617-na 1692)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Pieter Pieterze Nedek|“Pieter Pieterze Nedek”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;27.

;Neer, Eglon van der
*Anoniem (12 maart 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 61/De derde serie schilderijen, (...) leverde een zeer schoone veiling op|‘De derde serie schilderijen, […] leverde een zeer schoone veiling op, […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;1].
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Netscher, Caspar (1639-1684)
*Havelaar, Just (7 september 1921) [[Het Vaderland/Jaargang 53/7 september 1921/Avondblad/Collectie Van Maanen|‘Collectie Van Maanen’]], ''Het Vaderland'', Avondblad B, p.&amp;nbsp;2.

;Netscher, Constantijn
*Anoniem (12 maart 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 61/De derde serie schilderijen, (...) leverde een zeer schoone veiling op|‘De derde serie schilderijen, […] leverde een zeer schoone veiling op, […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;1].

;Nickelen, Isaak van (1632/1633-1703)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

;Nieulandt, Adriaen van (ca. 1586-1658)
*Houbraken, Arnold (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Adriaan Nieulant|&quot;Adriaan Nieulant&quot;]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&amp;nbsp;42-43.

;Oosterwijck, Maria van
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Ossenbeeck, Jan van (ca. 1624-1674)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Ossenbek|“Ossenbek”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;170-171.

;Pape, Abraham de (ca. 1620-1666)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Pardanus, Abraham (1673-1744)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Gysbrecht Thys|“Gysbrecht Thys”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;144-145.

;Paulusz., Zacharias (ca. 1580-1648)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Zacharias Paulusz.|“Zacharias Paulusz.”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;55-56.

;Pijnacker, Adam (1620/1622-1673)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Adam Pynaker|“Adam Pynaker”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;96-99.
*''Kunsthandel Dorus Hermsen N.V.'', Den Haag, december 1933.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Gio. [=Jan Kalff] (16 december 1933) ‘Kunst in Den Haag’, ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;10.

;Poel, Egbert Lievensz. van der (1621-1664)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].
*''Oude kunst'', Kunstzaal Bennewitz, Den Haag, ....-23 mei 1936, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (14 mei 1936) [[Het Vaderland/Jaargang 68/14 mei 1936/Avondblad/Oude kunst|‘Oude kunst’]], ''Het Vaderland'', Avondblad C, p.&amp;nbsp;1.

;Poorter, Willem de (1608-na 1648)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Post, Frans
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.
*''Annual autumn exhibition of paintings by old Dutch and Flemish masters'', Alfred Brod Galerie, Londen, 5 oktober-4 november 1961.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (13 oktober 1961) ‘Londense expositie van oude meesters’, ''Het Parool'', p.&amp;nbsp;17.

;Pot, Hendrik Gerritsz. (1580/1581-1657)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Johan Torrentius|“Johan Torrentius”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;117-125, met name 123.

;Puytlinck, Christoffel
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Ravesteyn, Jan van (ca. 1572-1657)
[[Bestand:Rotterdamsche Courant vol 1867 no 024 advertisement A. J. &amp; Dirk A. Lamme.jpg|thumb|Advertentie uit de ''Rotterdamsche Courant'', 27 januari 1867]]
*''Collection de Mme Jean Cardon. Tableaux modernes &amp; anciens, dessins, aquarelles, objets d’art, meubles'', Galerie J. et A. Le Roy, frères, Brussel, 24-25 april 1912.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (24 april 1912) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 69/Nummer 113/Ochtendblad/Men schrijft ons uit Brussel|‘Men schrijft ons uit Brussel: […]’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, A, p.&amp;nbsp;1.
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Roestraeten, Pieter van (1630-1700)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Roestraten|“Roestraten”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;191-192.
*Anoniem (25 februari 1940) [[Nieuwe Haarlemsche Courant/Jaargang 63/Nummer 22259/Beroemde Haarlemmers|‘Beroemde Haarlemmers’]], ''Nieuwe Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

;Romeyn, Willem
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Rotius, Jan Albertsz. (1624-1666)
*Anoniem (7 juni 1898) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 232/Nummer 131/Men meldt ons uit Amsterdam|‘Men meldt ons uit Amsterdam: [...]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;2].
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan Albertsz. Roodtseus|“Jan Albertsz. Roodtseus”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;11-12.

;Ruysch, Rachel
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.
*''Kunsthandel Dorus Hermsen N.V.'', Den Haag, december 1933.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Gio. [=Jan Kalff] (16 december 1933) ‘Kunst in Den Haag’, ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;10.

;Saftleven, Cornelis
*Anoniem (8 november 1905) [[Het Nieuws van den Dag/1905/Nummer 10999/Wetenschap en kunst|‘Wetenschap en kunst’]], ''Het Nieuws van den Dag'', p. 15.

;Sant-Acker, Frans (''fl''. 1648-1668)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Santvoort, Dirck Dircksz.
*''Catalogue de tableaux anciens de premier ordre des écoles hollandaise et flamande provenant de différentes successions vente à Amsterdam à hôtel &quot;De Brakke Grond&quot; le mercredi 16 mai 1877'', Van Pappelendam &amp; Schouten, Amsterdam.&lt;br&gt;Uitslagen:
**Anoniem (17 mei 1877) [[Algemeen Handelsblad/1877/Nummer 14517/Uitslag der veiling|‘Uitslag der veiling van oude schilderijen op heden, in „de Brakke Grond” alhier. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', [p.&amp;nbsp;3].
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Savoyen, Carel van (1618-1665)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Karel van Savoyen|“Karel van Savoyen”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;53.

;Schagen, Gillis (1616-1668)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Gillis Schagen|“Gillis Schagen”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;30-32.

;Seghers, Hercules
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Hercules Segers|“Hercules Segers”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;136-137.
*''Hercules Seghers. Omstreeks 1590-omstreeks 1640'', ’s Rijks Prentenkabinet, Amsterdam, 1 april-30 juni 1914.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**M.V. (25 april 1914) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 87/Nummer 27675/Avondblad/Prentenkabinet Hercules Seghers|‘Prentenkabinet: Hercules Seghers’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede blad, p.&amp;nbsp;6.

;Sorgh, Hendrick Martensz. (ca. 1611-1670)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Hendrik Martensz. bygenaamt Zorgh|“Hendrik Martensz. bygenaamt Zorgh”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;89-90.

*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Stap, Jan Woutersz. genaamd
*''Tentoonstelling van oude schilderijen der Collectie N.V. Kunsthandel P. de Boer, Amsterdam'', Koninklijke kunstzaal Kleykamp, 's-Gravenhage, 8 juni-3 juli 1939.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (23 juni 1939) [[Haagsche Courant/Nummer 17294/Tentoonstelling van oude schilderijen|‘Tentoonstelling van oude schilderijen’]], ''Haagsche Courant'', tweede blad, p.&amp;nbsp;3.

;Staveren, Jan Adriaensz. van
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Streek, Juriaan van (1632-1687)
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;Stoop, Dirk
*''Kersttentoonstelling van teekeningen van Utrechtsche meesters der 17e en 18e eeuw uit het bezit van Teyler's Stichting te Haarlem'', Centraal Museum, Utrecht, december 1927, geen catalogus bekend.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 december 1927) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 84/Nummer 358/Centraal Museum te Utrecht|‘Centraal Museum te Utrecht’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, B, p.&amp;nbsp;1.

;Storck, Abraham
[[Bestand:Het Nieuws van den Dag 1878 no 2447 advertisement Belangrijke Verkooping van schilderijen door oude meesters.jpg|thumb|Advertentie uit ''Het Nieuws van den Dag'', 21 februari 1878.]]
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Storck, Jacobus
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].
*Mautner, W. (1941) [[Oud-Holland/Jaargang 58/Onbekende Meesters - Onbekende Werken|‘Onbekende Meesters — Onbekende Werken’]], ''Oud-Holland'', jrg. 58, p.&amp;nbsp;38-48.

;Swart, Pieter
*Mautner, W. (1941) [[Oud-Holland/Jaargang 58/Onbekende Meesters - Onbekende Werken|‘Onbekende Meesters — Onbekende Werken’]], ''Oud-Holland'', jrg. 58, p.&amp;nbsp;38-48.

;Tempel, Abraham van den
*''Tentoonstelling van zeldzame en belangrijke schilderijen van oude meesters. In de kunstzalen der Maatschappij „Arti et Amicitiae.” Ten behoeve van het Weduwen- en Wezenfonds'', Arti et Amicitiae, Amsterdam, 12 april 1872-....&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/Amsterdam, 12 April|‘Amsterdam, 12 April’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (22 juli 1905) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 78/Nummer 24505/Avondblad/&quot;Rembrandt&quot;|‘„Rembrandt”’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Troost, Cornelis
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Tulden, Theodoor van
*Anoniem (24 september 1902) [[De Zuid-Willemsvaart/Jaargang 22/Nummer 76/Veiling Heeswijk|‘Veiling Heeswijk’]], ''De Zuid-Willemsvaart'', [p.&amp;nbsp;2].

;Vaillant, Andries (1655-1693)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Vaillant|“Wallerant, Jan, Bernard, Jaques en Andreas Vaillant”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;102-105.

;Vaillant, Bernard (1632-1698)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Vaillant|“Wallerant, Jan, Bernard, Jaques en Andreas Vaillant”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;102-105.

;Vaillant, Jacques (1643-1691)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Vaillant|“Wallerant, Jan, Bernard, Jaques en Andreas Vaillant”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;102-105.

;Vaillant, Wallerant (1623-1677)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Vaillant|“Wallerant, Jan, Bernard, Jaques en Andreas Vaillant”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;102-105.

;Valkenburg, Dirk
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Velde, Jan van de (III) (1620-1662)
*Anoniem (18 oktober 1924) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 81/Nummer 289/Avondblad/Kunsthandel Gebr. Douwes|‘Kunsthandel Gebr. Douwes’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;1.

;Velde, Willem van de (II) (1633-1707)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.

;Venne, Pieter van de
*''Tentoonstelling van oude schilderijen der Collectie N.V. Kunsthandel P. de Boer, Amsterdam'', Koninklijke kunstzaal Kleykamp, 's-Gravenhage, 8 juni-3 juli 1939.&lt;br&gt;Recensies en aankondigingen:
**Anoniem (23 juni 1939) [[Haagsche Courant/Nummer 17294/Tentoonstelling van oude schilderijen|‘Tentoonstelling van oude schilderijen’]], ''Haagsche Courant'', tweede blad, p.&amp;nbsp;3.

;Verbeeck, Cornelis (ca. 1590-na 1637)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Johan Torrentius|“Johan Torrentius”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;117-125, met name 123.

;Verbijl, Jan Govertsz. (1634-1690)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan Duive|“Jan Duive”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;90-91.

;Verboom, Adriaen Hendriksz. (1627/1628-1673)
[[Bestand:Het Nieuws van den Dag 1878 no 2447 advertisement Belangrijke Verkooping van schilderijen door oude meesters.jpg|thumb|Advertentie uit ''Het Nieuws van den Dag'', 21 februari 1878.]]
*''Catalogue de douze tableaux anciens provenant de la célèbre galerie de tableaux de feu Madame la douairière Van Loon-van Winter, à Amsterdam, et d’autres tableaux anciens provenant de la famille Druyvesteyn, de Haarlem, de feu Monsieur Ed. Croese, d’Amsterdam, et d’autres successions'' […], C.F. Roos en C.F. Roos Jr., Amsterdam, 26 februari 1878.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (27 februari 1878) [[Opregte Haarlemsche Courant/1878/Nummer 50/In de heden (dingsdag) te Amsterdam gehouden veiling|‘In de heden (dingsdag) te Amsterdam ge­hou­den veiling […]’]], ''Opregte Woensdagsche Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Verdoel, Adriaen (I) (1623-1675)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Adriaan Verdoel|“Adriaan Verdoel”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;57-58.

;Verkolje, Nicolaas (1673-1746)
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

;Verschuring, Willem (1660-1726)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Wilhelm Verschuring|“Wilhelm Verschuring”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;196.

;Verspronck, Johannes Cornelisz. (1600/1603-1662)
*''Tentoonstelling collectie Goudstikker'', Pulchri Studio, ’s-Gravenhage, 4-30 november 1922.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (10 november 1922) [[Haagsche Courant/1922/Nummer 12190/Tentoonstelling collectie-Goudstikker|‘Tentoonstelling collectie-Goudstikker’]], ''Haagsche Courant'', Eerste blad, p.&amp;nbsp;2.
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Johan Torrentius|“Johan Torrentius”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;117-125, met name 122-123.

;Verwilt, François
*''Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 20 augustus-1 oktober 1894.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Graaf, J.J. (17 september 1894) [[De Tijd/Nummer 14327/De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht|‘De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht’]], ''De Tijd'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Victors, Jan
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*''Catalogus tentoonstelling van schilderijen en teekeningen van Nederlandsche Italianiseerende schilders uit de 16e en 17e eeuw'', Arti et Amicitiae, Amsterdam, 14 juli-16 september 1934.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (14 juli 1934) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 107/Nummer 34995/Avondblad/Tentoonstelling in &quot;Arti&quot;|‘Tentoonstelling in „Arti”. Italianisanten uit de 16de en 17de eeuw’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Vinne, Vincent Laurensz. van der (I) (1628-1702)
*Anoniem (25 februari 1940) [[Nieuwe Haarlemsche Courant/Jaargang 63/Nummer 22259/Beroemde Haarlemmers|‘Beroemde Haarlemmers’]], ''Nieuwe Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

;Vliet, Hendrick van (1611/1612-1675)
*[''Stadsgezichten en genretaferelen''], Centraal Museum, Utrecht, ....-15 juli 1934, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**H. de Jonge (12 juni 1934) ‘Centraal museum Utrecht. Stadsgezichten en genretafereelen’, ''De Tijd'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;5].
*Anoniem (15 oktober 1935) [[De Tijd/Jaargang 91/Nummer 28430/Avondblad/Utrechts Centraal Museum|‘Utrechts Centraal Museum’]], ''De Tijd'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;6].

;Vois, Ary de
*''Catalogue de tableaux anciens de premier ordre des écoles hollandaise et flamande provenant de différentes successions vente à Amsterdam à hôtel &quot;De Brakke Grond&quot; le mercredi 16 mai 1877'', Van Pappelendam &amp; Schouten, Amsterdam.&lt;br&gt;Uitslagen:
**Anoniem (17 mei 1877) [[Algemeen Handelsblad/1877/Nummer 14517/Uitslag der veiling|‘Uitslag der veiling van oude schilderijen op heden, in „de Brakke Grond” alhier. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', [p.&amp;nbsp;3].

;Voort, Cornelis van der
*Anoniem (24 september 1902) [[De Zuid-Willemsvaart/Jaargang 22/Nummer 76/Veiling Heeswijk|‘Veiling Heeswijk’]], ''De Zuid-Willemsvaart'', [p.&amp;nbsp;2].

;Vrel, Jacob
*''Vermeer. Oorsprong en invloed Fabritius, De Hooch, De Witte'', Museum Boymans, Rotterdam, 9 juli-9 oktober 1935.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (24 mei 1935) [[Haagsche Courant/Nummer 16042/Boymans' openings-expositie|‘Boymans’ openings-expositie. Werken van Meesters van de Delftsche School’]], ''Haagsche Courant'', vierde blad, p.&amp;nbsp;3.
**Anoniem (9 juli 1935) [[De Gooi- en Eemlander/Jaargang 64/Nummer 159/Schilderkunst|‘Schilderkunst. De Vermeer-tentoonstelling in Boymans’]], ''De Gooi- en Eemlander'', eerste blad, p.&amp;nbsp;3.

;Waben, Jacobus (ca. 1575-ca. 1641)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jaques Wabbe|“Jaques Wabbe”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;10-11.

;Waes, Aert van (ca. 1620-1664)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan Duive|“Jan Duive”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;90-91.

;Waterloo, Anthonie (1609-1690)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Antoni Waterloo|“Antoni Waterloo”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;51.

;Wieringa, Harmen Willems
*Anoniem (22 juli 1905) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 78/Nummer 24505/Avondblad/&quot;Rembrandt&quot;|‘„Rembrandt”’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Eerste Blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Wieringen, Cornelis Claesz. (1577-1633)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Johan Torrentius|“Johan Torrentius”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;117-125, met name 122.

;Wilkens, Theodoor (ca. 1690-1748)
*''Catalogus tentoonstelling van schilderijen en teekeningen van Nederlandsche Italianiseerende schilders uit de 16e en 17e eeuw'', Arti et Amicitiae, Amsterdam, 14 juli-16 september 1934.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**M.V. (27 juli 1934) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 107/Nummer 35008/Avondblad/Nederlandsche italianiseerende meesters|‘Neder­land­sche italiani­seeren­de mees­ters’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Willaerts, Adam (1577-1664)
*Houbraken, Arnold (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Adam Willaarts|&quot;Adam Willaarts&quot;]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&amp;nbsp;60.
*''Schilderijenkabinet van F. H. Wente'', loods op het Damrak, Amsterdam, februari 1890.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 februari 1890) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 63/Nummer 19093/Avondblad/Schilderijen-verzamelingen/Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente|‘Onze stadgenoot, de heer F. H. Wente, heeft zijn kostbare verzameling schilderijen in de loods op het Damrak ter bezichtiging gesteld. […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Willaerts, Cornelis
*''Catalogus der tentoonstelling van oude schilderkunst te Utrecht'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 20 augustus-1 oktober 1894.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Graaf, J.J. (17 september 1894) [[De Tijd/Nummer 14327/De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht|‘De Tentoonstelling van Oude Schilderkunst te Utrecht’]], ''De Tijd'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Wit, Jacob de
*''Tableaux anciens et antiquités. Cabinet de m. S. B. Bos de Harlingue'', Frederik Muller &amp; Cie. et Van Pappelendam &amp; Schouten, 21 februari 1888.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling|‘Op de heden door de heeren Fr. Muller &amp; Co. en Van Pappelendam &amp; Schouten in den Brakken Grond te Amsterdam gehouden veiling […]’]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Withoos, Alida (ca. 1661/1662-1730)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Mathias Withoos|“Mathias Withoos”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;186-189, met name 188.

;Withoos, Frans
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Mathias Withoos|“Mathias Withoos”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;186-189, met name 189.

;Withoos, Johannes (1648-ca. 1688)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Mathias Withoos|“Mathias Withoos”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;186-189, met name 188.

;Withoos, Matthias (1627-1703)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Mathias Withoos|“Mathias Withoos”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;186-189.

;Withoos, Pieter (ca. 1657-1692)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Mathias Withoos|“Mathias Withoos”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;186-189, met name 189.

;Wittel, Caspar van (1653-1736)
*''Kunsthandel Dorus Hermsen N.V.'', Den Haag, december 1933.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Gio. [=Jan Kalff] (16 december 1933) ‘Kunst in Den Haag’, ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;10.
*''Catalogus tentoonstelling van schilderijen en teekeningen van Nederlandsche Italianiseerende schilders uit de 16e en 17e eeuw'', Arti et Amicitiae, Amsterdam, 14 juli-16 september 1934.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**M.V. (27 juli 1934) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 107/Nummer 35008/Avondblad/Nederlandsche italianiseerende meesters|‘Neder­land­sche italiani­seeren­de mees­ters’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Worst, Jan (....-na 1686)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan Worst|“Jan Worst”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;147.

;Wouwerman, Jan (1629-1666)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Philip Wouwerman|“Philip Wouwerman”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;69-76, met name 76.

;Wtewael, Joachim (1566-1638)
*''Catalogus tentoonstelling van schilderijen en teekeningen van Nederlandsche Italianiseerende schilders uit de 16e en 17e eeuw'', Arti et Amicitiae, Amsterdam, 14 juli-16 september 1934.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (14 juli 1934) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 107/Nummer 34995/Avondblad/Tentoonstelling in &quot;Arti&quot;|‘Tentoonstelling in „Arti”. Italianisanten uit de 16de en 17de eeuw’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.
**M.V. (27 juli 1934) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 107/Nummer 35008/Avondblad/Nederlandsche italianiseerende meesters|‘Neder­land­sche italiani­seeren­de mees­ters’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.
**Engelman, Jan (25 augustus 1934) ‘Italianiseerende schilders in Nederland’, ''De Tijd'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;5].
*''Tentoonstelling van schilderijen der Utrechtsche School'', Centraal Museum, Utrecht, 21 juni 1941–1 oktober 1941.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (23 juni 1941) [[Het Volk, Socialistisch Dagblad/Jaargang 4/Nummer 833/Utrechtse schildersschool|‘Utrechtse schildersschool’]], ''Het Volk'' (''Socialistisch Dagblad''), p.&amp;nbsp;5.

;Wyck, Jan (1652-1700)
*Houbraken, Arnold (1719) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Tomas Wyk|“Tomas Wyk”]], in: Arnold Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel II, p.&amp;nbsp;16-18.

;Zuylen, J. Hendricksz. van (''fl''. 1644)
*Anoniem (7 december 1931) [[De Maasbode/Jaargang 64/Nummer 24049/Avondblad/Centraal Museum te Utrecht|‘Centraal Museum te Utrecht. Nieuwe aanwinsten’]], ''De Maasbode'', Avondblad, p.&amp;nbsp;6.

;Overige onderwerpen
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Willem van Aelst|Willem van Aelst]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jan Asselijn|Jan Asselijn]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Balthasar van der Ast|Balthasar van der Ast]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Justus van Attevelt|Justus van Attevelt]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Dirck van Baburen|Dirck van Baburen]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Ludolf Bakhuizen|Ludolf Bakhuizen]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Cornelis Bega|Cornelis Bega]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Abraham van Beijeren|Abraham van Beijeren]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Nicolaes Berchem|Nicolaes Berchem]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Gerrit Berckheyde|Gerrit Berckheyde]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Jan van Bijlert|Jan van Bijlert]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Abraham Bloemaert|Abraham Bloemaert]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Adriaen Bloemaert|Adriaen Bloemaert]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Ferdinand Bol|Ferdinand Bol]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Paulus Bor|Paulus Bor]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Gerard ter Borch (II)|Gerard ter Borch (II)]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Andries Both|Andries Both]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Jan Both|Jan Both]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Hendrick ter Brugghen|Hendrick ter Brugghen]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Aelbert Cuyp|Aelbert Cuyp]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Benjamin Cuyp|Benjamin Cuyp]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Simon van der Does|Simon van der Does]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Gerard Dou|Gerard Dou]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Joost Cornelisz. Droochsloot|Joost Cornelisz. Droochsloot]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Carel Fabritius|Carel Fabritius]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Govert Flinck|Govert Flinck]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jacob Gillig|Jacob Gillig]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Jan van Goyen|Jan van Goyen]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Frans Hals|Frans Hals]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Adriaen Hanneman|Adriaen Hanneman]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Willem Claesz. Heda|Willem Claesz. Heda]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Cornelis de Heem|Cornelis de Heem]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Bartholomeus van der Helst|Bartholomeus van der Helst]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Meindert Hobbema|Meindert Hobbema]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Gerard van Honthorst|Gerard van Honthorst]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Pieter de Hooch|Pieter de Hooch]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jan van Huchtenburg|Jan van Huchtenburg]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Willem Kalf|Willem Kalf]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Hendrik van Limborch|Hendrik van Limborch]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Johannes Lingelbach|Johannes Lingelbach]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Nicolaes Maes|Nicolaes Maes]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Gabriël Metsu|Gabriël Metsu]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Michiel van Mierevelt|Michiel van Mierevelt]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Frans van Mieris (I)|Frans van Mieris (I)]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jan Miense Molenaer|Jan Miense Molenaer]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Aert van der Neer|Aert van der Neer]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jacob Ochtervelt|Jacob Ochtervelt]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Adriaen van Ostade|Adriaen van Ostade]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Isaac van Ostade|Isaac van Ostade]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Anthonie Palamedesz.|Anthonie Palamedesz.]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Cornelis van Poelenburch|Cornelis van Poelenburch]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Paulus Potter|Paulus Potter]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Pieter Potter|Pieter Potter]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Rembrandt|Rembrandt]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jacob van Ruisdael|Jacob van Ruisdael]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Salomon van Ruysdael|Salomon van Ruysdael]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Pieter Saenredam|Pieter Saenredam]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Herman Saftleven|Herman Saftleven]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Jan Steen|Jan Steen]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Johannes Torrentius|Johannes Torrentius]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jacob van der Ulft|Jacob van der Ulft]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Adriaen van de Velde|Adriaen van de Velde]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Adriaen van de Venne|Adriaen van de Venne]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Johannes Vermeer|Johannes Vermeer]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Hendrik Verschuring|Hendrik Verschuring]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jan Weenix|Jan Weenix]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jan Baptist Weenix|Jan Baptist Weenix]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Thomas Wijck|Thomas Wijck]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Jan Wijnants|Jan Wijnants]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Emanuel de Witte|Emanuel de Witte]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Philips Wouwerman|Philips Wouwerman]]
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Pieter Wouwerman (II)|Pieter Wouwerman (II)]]

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal beeldende kunst]]</text>
      <sha1>exuvtvhep07kim9hxrzccricmv4c80b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:De Groote Schouburgh Der Nederlantsche Konstschilders En Schilderessen 1719 vol 2.djvu/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83976</id>
    <revision>
      <id>223398</id>
      <parentid>216417</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T17:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>223398</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1750" sha1="2ytl6dnh76l7bv94ddpf9a8xdudyvu8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;{{RH|200|''Schouburgh der''|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;vloejende Zeegolven op den Oever is daar levende in vertoont. En gelyk de zelve door gestadig bewegen op en afgedreven wordende geen stant houden, kan het zelve toegepast op onzen schilder ten zinnebeelt strekken, als die t’elkens tot veranderingen geneigt, niet lang stee op eene plaats hielt, waar door Johannes Voorhout (met zyn Vrou van hier vertrokken, uit vrees dat de Franschen deze landen mogten overstroomen) hem onverwacht in den jare 1674 te Hamburg ontmoette, ’t geen hy my zelf heeft verhaalt. Over zulks is zyne levensdraad van een langer bereik geweest, als my was opgegeven: namentlyk dat hy tot Amsterdam zou gestorven zyn in ’t jaar 1669. Zyn Leerling {{sc|Arnout Smit}} tot Amsterdam, volgde zyne wyze van schilderen na.
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{gap}}De bevinding heeft ons doen zien, dat menschen, die een lagen geest bezitten, ’er even aan zyn, als die aan armen en beenen geboeit, geen eenen stap konnen voortgaan. De kleenmoedigheit houd het vernuft in den doofpot van vrees en schroom tot het einde toe gekerkert. Daar en tegen beurt en wakkert een groote geest het vernuft op, en rust niet ten zy het voorgestelde wit ’t geen hy beoogt, met roem verkregen wort. Hier van is een voorbeelt in&lt;br&gt;{{gap}}BARENT GRAAT geboren tot Amsterdam in ’t jaar 1628 den 21 van Herfstmaand. Zyn moeder koesterde hem met veel zorg en liefde op tot zyn tien of elf jaren, waar na zy hem ter schole deed tot Heusden voor den tyd van vier of vyf agtereenvolgende jaren, waar na hy weder t’huis kwam. Zyn moeder die ’t goede met hem voorhad overdacht vast ’t een en ander middel, waar door hy zig in tyd zoude konnen generen,&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{rechts|nam}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ytl6dnh76l7bv94ddpf9a8xdudyvu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:De Groote Schouburgh Der Nederlantsche Konstschilders En Schilderessen 1719 vol 2.djvu/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83977</id>
    <revision>
      <id>223409</id>
      <parentid>216418</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T19:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>223409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="dtb71zirrgwkmt46q6l0nupco1bs115" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;{{RH||''Schilders en Schilderessen''.|201}}&lt;/noinclude&gt;nam ook overleg met zyn Oom, die een fraay Beesteschilder was, in de wandeling genoemt Meester Hans. Deze ziende een grooten geest, en natuurlyke zucht tot de Konst in hem doorsteken, werd te rade, hem aanleiding daar toe te geven, en nam hem in zyn huis. De yver tot de Konst groeide zodanig aan, inzonderheit toen hy de handeling van de teekenpen begon magtig te worden, dat hy de nachten zomwyl aan den dag schakelde, en wanneer zyn Oom hem zulks beletten wilde, met hem het licht te onthouden, wist hy ’er straks een vond op. Hy ging na d’Oude of Nieuwe Kerk tegens dat de avondpreekdienst verricht was (noodt zoekt list) en wist met behendigheit, de overgebleven enden der kaarsen van de kandelaars te kapen, en zig daar van in der stilte by nacht te bedienen.&lt;br&gt;{{gap}}Dus eindelyk aan ’t schilderen gekomen, liet hy egter niet na yverig in het teekenen naar ’t leven voort te varen, ja was des Zomers gemeenlyk met zyne Portefoelie onder zyn arm al gereed tegens dat de Poort open gedaan wierd, om in de Velden Paarden, Ossen, Koeyen, Schapen, of Geitjes naar ’t leven af te teekenen, tot acht uuren in den morgen, waar na hy zig dan weder met te meerder yver aan ’t schilderen begaf. Maar alzoo de Vrouw en Dochter van Meester Hans, zich weinig der huishoudinge bekreunden, en zich meer aan ’t onderzoek en spreken over geschillen den Godsdienst betreffende lieten gelegen leggen, en zyn Oom niet anders dan op krukken konde gaan, moest {{sc|Barent}} dikmaals voor keukenmeit spelen, ’t welk met zoo veel verlet verzelt, hem weder (naar hy zes of zeven jaren by zyn Oom had gewoont) deed tot zyn moeder keeren, en&lt;noinclude&gt;{{RH||N 5|zyne}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dtb71zirrgwkmt46q6l0nupco1bs115</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:De Groote Schouburgh Der Nederlantsche Konstschilders En Schilderessen 1719 vol 2.djvu/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83978</id>
    <revision>
      <id>223410</id>
      <parentid>216419</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T19:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>223410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1716" sha1="ryfilyttckliayqb2894ntnnm2ar1cj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;{{RH|202|''Schouburgh der''|}}&lt;/noinclude&gt;zyne konstoeffening overhindert voortzetten. Gelyk hy ook door yver zoo veer in ’t beesjes schilderen quam, dat zyne stukken voor Penceelkonst van Bamboots anders P. de Laar wierden aangezien; ’t geen gebleken is aan een stuk dat in openbare opveiling werd verkocht, voor een stuk van gemelden Bamboots, en de kooper bevond naderhand dat ’er ''B. Graat fecit'' onder geschreven stont. Met dezen roem hield hy zig niet vernoegt, maar bevindende dat zyne schouders gewigtiger zaken konden torschen, nam ’er proef van. ''Dus plachten vernuftige Konstenaars'' (zeit &lt;ref&gt;{{fine|3 B, p. 207.}}&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;F. Junius) ''hunne krachten voorzichtelyk t’overwegen, of zy namentlyk machtig genoeg waren, om uit te voeren ’t geen zy ter hand namen, agtervolgens'' den raad van Horatius, welke zeit: ''Laat ook uwe schouders van langer hand beproeven, wat ze magtig zyn te dragen of niet''.&lt;br&gt;{{gap}}Hy ging dan over tot het zwaarste in de Konst, namentlyk tot het schilderen van Historien. En waarom niet? ''Het staat een yder vry'' (zeit Tullius in ’t leven van Brutus) ''zoodanige dingen ter hand te nemen, welke of uitnemende zyn van wegen hare grootheit, of aanmerkelyk van wegen hare nieuwigheit enz''. En schoon het in het begin moeylyk valt, nochtans gaat het daar mee (zeit de Schryver der t’zamenspraken over de welsprekentheit) ''als met de vlamme, die door genoegzame brandstoffen gevoed, te heviger brant; De kragt onzes verstants groeit met de grootte der dingen''. ’T welk hy ook door zig dagelyks in waardige bespiegelingen te oeffenen ondervond.&lt;br&gt;{{gap}}Onderwyl beving hem de Reislust, zoo dat hy zyne Schilderyen, Papierkonst, en al ’t geen hem&lt;noinclude&gt;{{rechts|op}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ryfilyttckliayqb2894ntnnm2ar1cj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:De Groote Schouburgh Der Nederlantsche Konstschilders En Schilderessen 1719 vol 2.djvu/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83979</id>
    <revision>
      <id>223411</id>
      <parentid>216420</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T19:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>223411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1686" sha1="h28f2r926g1bqxoz8tu5vdxa6hqx8ha" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;{{RH||''Schilders en Schilderessen''.|203}}&lt;/noinclude&gt;op de reis niet dienen konde, verkogt, en vast voor nam naar Rome te vertrekken. Maar dit werd eerst door afrading zyner Vrinden en naderhand door ’t trouwen met Maria Boom, Weduwe van Jan van Bellen, belet. Waar door hy te meer bekent werd onder brave luiden, en de handen vol werk kreeg, met het schilderen, van pourtretten (inzonderheit de vier Regenten van ’t Oude Mannen Huis in een stuk: ook de zes Overluiden van ’t Leertouwers Gilt) Solder- en Schoorsteenstukken, en graauwen in Nissen en Poortalen. Daar benevens was hy vrolyk van aart, potzig en vermakelyk in gezelschappen, ook scherp genoeg getant, om die hem aanvielen te bevechten; ontziende zig niet in alle gevallen de waarheit te zeggen, veel min zyn konstkeurig oordeel te bezwalken om ''Vosse''gunst te erlangen.&lt;br&gt;{{gap}}Vele voorname huizen pronken nog in Amsterdam met zyn geschilderde Historien, en Zinnebeeldige bespiegelingen in Nissen, in Schoorsteenstukken en aan Zolderingen; als by de Heeren Borgermeester Velters, den Schepen Korn. Kalkoen, Korn. Broek, Venkel, Meinderd Domp, en vele andere meer te zien is.&lt;br&gt;{{gap}}Vyfthien agter een volgende jaren hield hy twee maal ter week in zyn Huis een Kweekschool op de wyze der Koninglyke Academie, niet alleen voor zig zelven, maar ook voor anderen die zig geneigt vonden door dien weg tot de kundigheit van ’t naakt te komen. De eerste en voornaamste der Amsterdamsche Konstschilders begaven zig in dit Konstgenootschap, waar men zoo wel naar een levendig Mannen-, als Vrouwen Model, teekende; en zyne byzondere leeryver lokte ook anderen uit om hem op dit spoor te volgen, waar door het ge-&lt;noinclude&gt;{{rechts|zel-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h28f2r926g1bqxoz8tu5vdxa6hqx8ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Index:Album der Natuur 1864.djvu</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86720</id>
    <revision>
      <id>223408</id>
      <parentid>223360</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T19:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>fout hersteld</comment>
      <origin>223408</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2201" sha1="6znf0nfrm502ya0i14fs5w25mzfaz3b" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=tijdschrift
|Taal=nl
|wikidata=
|Titel=[[Album der Natuur]], [[Album der Natuur/1864|13e jaargang, 1864]] en het [[Album der Natuur/1864/Wetenschappelijk Bijblad|Wetenschappelijk Bijblad van 1864]]
|Ondertitel=
|Deel=
|Auteur=
|Vertaler=
|Redacteur=
|Illustrator=
|Stroming=
|Jaar=
|Uitgever=
|Plaats=
|Druk=
|OorspronkelijkeUitgave=
|Key=
|doe_wikidata=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|DBNL=
|Bron=djvu
|Afbeelding=
|Voortgang=C
|Delen=[[Index:Album der Natuur 1852 en 1853.djvu|1852/3]], [[Index:Album der Natuur 1854 en 1855.djvu|1854/5]], [[Index:Album der Natuur 1856 en 1857.djvu|1856/7]], [[Index:Album der Natuur 1858 en 1859.djvu|1858/9]], [[Index:Album der Natuur 1860.djvu|1860]], [[Index:Album der Natuur 1861.djvu|1861]], [[Index:Album der Natuur 1862.djvu|1862]], [[Index:Album der Natuur 1863.djvu|1863]], [[Index:Album der Natuur 1864.djvu|1864]],
|Pagina's=;{{x-larger|13e jaargang, 1864}}
Voorwerk 1864&lt;br /&gt;&lt;pagelist from=10 to=27 10=&quot;Fr.t.&quot;   11=&quot;-&quot;   12=&quot;T1864&quot;   13=&quot;dr.&quot;   14=&quot;Inh&quot; 15=&quot;-&quot; 16=&quot;-&quot;     17to24=&quot;Inh&quot; 25=&quot;-&quot; 26=&quot;-&quot; 27=&quot;Inh&quot;   /&gt;

Hg - 1813 - 1863 &lt;/br&gt;&lt;pagelist from=28 to=32 28=&quot;1&quot;/&gt;

Oudemans - De Bekerplanten &lt;/br&gt;&lt;pagelist from=33 to=50 33=&quot;6&quot;/&gt;

R - Stuart's tweede ontdekkingsreis &lt;/br&gt;&lt;pagelist from=51 to=55 51=&quot;24&quot;/&gt;

H. v. H. - Mieren in Brazilie &lt;/br&gt;&lt;pagelist from=56 to=61 57=&quot;-&quot; 58=&quot;-&quot; 56=&quot;29&quot; 59=&quot;30&quot; /&gt;

S. - Vorming der gedachten&lt;/br&gt;&lt;pagelist from=62 to=75 62=&quot;33&quot;/&gt;

Oudemans - De Bekerplanten &lt;/br&gt;&lt;pagelist from=76 to=93 76=&quot;47&quot; 85=&quot;-&quot; 86=&quot;-&quot; 87=&quot;56&quot;/&gt;

H. v. H - Snelle plantengroei &lt;/br&gt;&lt;pagelist from=94 to=95 94=&quot;63&quot;/&gt;

F.W. van Eeden - De Kryptogamen &lt;/br&gt;&lt;pagelist from=96 to=119 96=&quot;65&quot;/&gt;

R - Noordwest Australie &lt;/br&gt;&lt;pagelist from=120 to=546 120=&quot;89&quot;/&gt;
|Opmerkingen={{c|{{xxx-larger|'''[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/14|Inhoud 1864]]'''}}}}

&lt;div style=&quot;width: 380px; height: 1500px; overflow: auto; border:thin grey solid; padding: 0px 5px 0px 10px;&quot;&gt;
{{Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/14}}
{{Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/17}}
&lt;/div&gt;
{{dhr|3}}
{{c|{{xx-larger|'''[[Album der Natuur/1864/Wetenschappelijk Bijblad|Wetenschappelijk bijblad 1864]]'''}}}}
&lt;div style=&quot;width: 380px; height: 1200px; overflow: auto; border:thin grey solid; padding: 0px 5px 0px 10px;&quot;&gt;
{{Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/20}}
{{Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/21}}
{{Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/22}}
{{Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/23}}
{{Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/24}}
{{Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/27}}
|NestedInhoud=
|Breedte=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>6znf0nfrm502ya0i14fs5w25mzfaz3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86734</id>
    <revision>
      <id>223406</id>
      <parentid>223092</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T18:40:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>pagina's aangepst</comment>
      <origin>223406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="bt479q7a0wf31rdkk7pq9d99f3c0fhi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2}}
{{c|{{larger|[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/14|INHOUD]].}}}}
{{dhr|2}}
{{rule|5em}}
{{dhr|2}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/ 1813—1863. Fragment uit eene redevoering|1813—1863. Fragment uit eene redevoering, uitgesproken bij 
gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het natuurkundig gezelschap te Utrecht, den 6 November 1863,]], door [[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|P. Harting.}}]]|Blz.{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/28|1]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Bekerplanten|De bekerplanten]], door [[Auteur:Corneille Antoine Jean Abram Oudemans|{{sc|C. A. J. A. Oudemans}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|6]] en [[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/76|47]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Stuart's ontdekkingsreis|{{sc|Stuart}}'s tweede ontdekkingsreis in het binnenland van Australie]], door [[Auteur:Anne Tjittes Reitsma|{{sc|R.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/51|24]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Mieren in Brazilië|Mieren in Brazilië]], door [[Auteur:Herman Christiaan van Hall|{{sc|H. v. H.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/56|29]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Beperktheid des menschen|Over de beperktheid des menschen in verband tot de vorming zijner gedachten]], door {{sc|S}}|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/62|33]].}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Snelle plantengroei|Snelle plantengroei]], door [[Auteur:Herman Christiaan van Hall|{{sc|H. v. H.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/94|63]].}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Kryptogamen|De kryptogamen]], door [[Auteur:Frederik Willem van Eeden|{{sc|F. W. v Eeden}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/96|65]].}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Frank Gregory's reis|{{sc|Frank Gregory's}} reis in Noordwest-Australië, van Mei tot October 1861]], door [[Auteur:Anne Tjittes Reitsma|{{sc|R.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/120|88]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Klimaat in Afrika|Het klimaat in verschillende streken van Afrika]], door [[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/122|95]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Gesteldheid der ligchamen|Over de natuurlijke gesteldheid der ligchamen tot ons zonnestelsel behoorende,]], door [[Auteur:Anne Tjittes Reitsma|{{sc|A.T. Reitsma.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|97]] en [[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|225]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Gele koorts|Gele koorts, geroken door gieren]], door [[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|116]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Spitsbergen|Het dierlijk leven op Spitsbergen]], door {{sc|A. J. Malmgren}}|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|117]].}} 
 
{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Manna en Lerp|Manna en Lerp]], door [[Auteur:Alexander Willem Michiel van Hasselt|{{sc|v. H.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|127]].}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Ingewandsvormen|Het ontstaan der ingewandsvormen]], door {{sc|L.A.J. Burgersdijk}}|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|129]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Petroleum|Het petroleum]], door {{sc|A.C. Oudemans, Jr}}|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|161]] en [[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|193]].}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bt479q7a0wf31rdkk7pq9d99f3c0fhi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223407</id>
      <parentid>223406</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T18:41:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>typo</comment>
      <origin>223407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3979" sha1="5av5tl20ir54w43k8z4dabc5vgmyinc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr|2}}
{{c|{{larger|[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/14|INHOUD]].}}}}
{{dhr|2}}
{{rule|5em}}
{{dhr|2}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/ 1813—1863. Fragment uit eene redevoering|1813—1863. Fragment uit eene redevoering, uitgesproken bij 
gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het natuurkundig gezelschap te Utrecht, den 6 November 1863,]], door [[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|P. Harting.}}]]|Blz.{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/28|1]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Bekerplanten|De bekerplanten]], door [[Auteur:Corneille Antoine Jean Abram Oudemans|{{sc|C. A. J. A. Oudemans}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|6]] en [[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/76|47]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Stuart's ontdekkingsreis|{{sc|Stuart}}'s tweede ontdekkingsreis in het binnenland van Australie]], door [[Auteur:Anne Tjittes Reitsma|{{sc|R.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/51|24]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Mieren in Brazilië|Mieren in Brazilië]], door [[Auteur:Herman Christiaan van Hall|{{sc|H. v. H.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/56|29]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Beperktheid des menschen|Over de beperktheid des menschen in verband tot de vorming zijner gedachten]], door {{sc|S}}|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/62|33]].}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Snelle plantengroei|Snelle plantengroei]], door [[Auteur:Herman Christiaan van Hall|{{sc|H. v. H.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/94|63]].}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Kryptogamen|De kryptogamen]], door [[Auteur:Frederik Willem van Eeden|{{sc|F. W. v Eeden}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/96|65]].}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Frank Gregory's reis|{{sc|Frank Gregory's}} reis in Noordwest-Australië, van Mei tot October 1861]], door [[Auteur:Anne Tjittes Reitsma|{{sc|R.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/119|88]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Klimaat in Afrika|Het klimaat in verschillende streken van Afrika]], door [[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/121|95]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Gesteldheid der ligchamen|Over de natuurlijke gesteldheid der ligchamen tot ons zonnestelsel behoorende,]], door [[Auteur:Anne Tjittes Reitsma|{{sc|A.T. Reitsma.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|97]] en [[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|225]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Gele koorts|Gele koorts, geroken door gieren]], door [[Auteur:Pieter Harting (1812-1885)|{{sc|Hg.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|116]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Spitsbergen|Het dierlijk leven op Spitsbergen]], door {{sc|A. J. Malmgren}}|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|117]].}} 
 
{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Manna en Lerp|Manna en Lerp]], door [[Auteur:Alexander Willem Michiel van Hasselt|{{sc|v. H.}}]]|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|127]].}}

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Ingewandsvormen|Het ontstaan der ingewandsvormen]], door {{sc|L.A.J. Burgersdijk}}|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|129]].}} 

{{Dotted TOC page listing|col3-width=7em||[[Album der Natuur/1864/Petroleum|Het petroleum]], door {{sc|A.C. Oudemans, Jr}}|,,{{gap|2em}}[[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|161]] en [[Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/33|193]].}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5av5tl20ir54w43k8z4dabc5vgmyinc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86900</id>
    <revision>
      <id>223385</id>
      <timestamp>2026-06-17T15:04:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>223385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1633" sha1="7zgsecxtyqizdxx37809mwo21mmfaou" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|66|DE KRYPTOGAMEN.|}}&lt;/noinclude&gt;dood hout, boomstronken en yochtigen grond oprijzen, en eene toenadering tot den vorm der Wieren vinden wij in het sierlijke fijn vertakte Rendiermos (Cladonia rangiferina), dat in onze duinen die talrijke zachtblaauwe kussens vormt en met het IJslandsche Mos

{{image missing}}
Fig. 5. ''Cetraria islandica''. Fig. 6. ''Roccella tinctoria''.

(''Cetraria slandica'') en het Lakmoes-mos (''Roccella'' en ''Lecanora'') tot de in het dagelijksch leven meest bekende korstmossen behoort.

Het grootste en schoonste der inheemsehe Korstmossen is het Honds-lappenmos (''Peltigera canina''), dat in den herfst en het voorjaar geheele plekken onder het geboomte bedekt en bij voorkeur op vochtigen zandgrond groeit. In den Haarlemmerhout vormt het breede, schoon golvende, dunne lederachtige lappen, boven grijsbruin, onder helder wit met vele vezelachtige tandjes, terwijl aan de schelpvormig gewelfde uiteinden zich de roode, driehoekige vruchtjes bevinden. Op nog schraler grond, in de duinstreken, is dit mos waarlijk teekenachtig. Daar is zijne kleur lichtbruin met donkere, fraai geteekende strepen, die de golvingen van het loof volgen en door vochtigheid zich donkerder vertoonen. De randen zijn daar meer omhoog gerigt en hunne witte ondervlakten en roode vruchtjes steken vrolijk af bij het bruin der bovenvlakte. Van onder de afgevallen bladeren komt met dit mos in den herfst een nieuw leven te voorschijn, geheel anders dan het vervlogene, maar niet minder eigenaardig, een leven, dat ons aan de opeenvolgende toestanden van ons eigen leven herinnert, waarin voor elken leeftijd zoovéél eigenaardigs&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7zgsecxtyqizdxx37809mwo21mmfaou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86901</id>
    <revision>
      <id>223386</id>
      <timestamp>2026-06-17T15:09:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>223386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2009" sha1="huotygp2xvao9c3zrqyovceg4jgq4xm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||DE KRYPTOGAMEN.|73}}&lt;/noinclude&gt;is weggelegd, dat wij, wel beschouwd, nimmer het verledene behoeven te betreuren.
{{dhr}}
Wat de dampkring is voor de Korstmossen, dat is het water, vooral het zeewater, voor de Wieren, wier gedaante en leven, even als bij eerstgenoemden, geheel aan hunne omgeving beantwoordt. Het is alsof dezelfde kiemen, die zich op het drooge tot korstmos ontwikkelen, onder water den wiervorm aannemen. Op den bodem der zee of aan de wanden der klippen gevestigd, of ook wel los in het water drijvende, strekken zij hunne verbazend lange bandvormige lederachtige takken uit en vormen mijlen uitgestrekte wierbanken, gelijk in de Sargasso-zee tusschen Europa en Amerika, die de schepen dikwijls in hunne vaart belemmeren, of vestigen zich, als eene mikroskopisch kleine franje op de in zee verrottende voorwerpen. Hunne kleur is in sommige geslachten vaal groen of bruin, in andere, gelijk de ''Floridieae'' (Purperwieren), in rozenroode en purperen tinten geschakeerd. De vormen wijken dikwijls geheel af van die der landplanten en behagen, vooral bij de genoemde afdeeling, door hunne eigenaardige teekening. De schoonste dezer afdeeling zijn de ''Phyllophora membranifolia'' en de ''Ptilota sericea'' (Vederwier), beide aan
{{image missing}} Fig. 7. ''Fucus vésiculosus.''

de kusten van Europa voorkomende, en wier bevallig en getakt loof, bij de eerste zacht violet, bij de laatste donker rozenrood gekleurd is, en de zeer algemeene ''Porphyra vulgaris'', die een breed donkerviolet lint vormt. Aan onze kusten vertoonen zich het talrijkst de soorten van zee-eik (''Fucus vesiculosus'' en ''F. serratus''), waarvan de afgebrokene stukken overal op het strand aanspoelen en wier hard, lederachtig, met luchtblazen voorzien, donkerbruin loof wel te onderscheiden is van het niet minder algemeene, lange, dunne en teedere zeegras (''Zostera marina''), hetwelk niet tot de Kryptogamen behoort.

De Wieren planten zich voort door knoppen of door kiemcellen (''sporae''), die zich op het loof of&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>huotygp2xvao9c3zrqyovceg4jgq4xm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86902</id>
    <revision>
      <id>223387</id>
      <timestamp>2026-06-17T15:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>223387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2121" sha1="leje22itj30kvytleg6yyzi0ot2z8e0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|74|DE KRYPTOGAMEN.|}}&lt;/noinclude&gt;in afzonderlijke vruchtjes (zie fig. 7t) ontwikkelen en wier te voorschijn komen bij sommige soorten gekenmerkt is door merkwaardige bewegingen, die geheel overeenkomen met die der infusie-diertjes. Met een krans van trilhaartjes voorzien, bewegen deze cellen zich een tijdlang door het water, komen eindelijk tot rust en ontkiemen dan tot plant.
{{image missing}}
Fig. 8. Paring der Confervaceën.

Eene toenadering tot het dierlijke leven kunnen wij ook opmerken in sommige onzer zoetwaterwieren, en wel in vele soorten der Confervaceeën (Ladderdraad), die als dikke slijmige draadbundels, somtijds in ontzaggelijke massa's opeengehoopt, het water onzer slooten donker groen kleuren. De voortplanting dezer wieren is in het plantenrijk een hoogst merkwaardig feit. Twee draden (zie fig. 8''c'') naderen elkander, op beiden vormen zich uitwassen (''p''), die, elkander rakende, zich vereenigen en de kiemeellen doen ontstaan.

Niet minder algemeen dan deze draadwieren zijn de Watervliezen (''Ulvaceae''), die in het voorjaar als lichtgroene, holle, uiterst teedere vliezen van den bodem des waters zich tot ver over de oppervlakte uitbreiden en deze met een dik moes bedekken, dat later tusschen het oeverriet uitgedroogd, als eene witte, dunne, papierachtige stof wordt teruggevonden. Eigenaardig is het, die uitgedorde witte watervliezen op een graauwen, winderigen Decemberdag tusschen het verbleekte riet te zien opgehoopt, terwijl het ijskoude water met schuimende golfjes dat riet bespoelt en geheele hoopen van die groote, grijze, lederachtige Paddestoelen (''Bovista gigantea'') tegen den oever werpt, waarvan sommige de grootte hebben van een menschenhoofd.

Het watervlies herinnert ons aan de vervlogene lente, die paddestoelen voeren ons terug in de laatste dagen van den zomer, toen zij en hunne talrijke broeders alom in veld en woud oprezen als de eerste boden van het sombere jaargetijde.

Honderde malen mogen wij in September en October door een opgaand woud hebben gewandeld, altijd treft ons het gezigt dier zonderling gevormde Paddestoelen, die met hunne vreemde, vale of&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>leje22itj30kvytleg6yyzi0ot2z8e0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86903</id>
    <revision>
      <id>223388</id>
      <timestamp>2026-06-17T15:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>223388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2255" sha1="4yfdls5ngc0hc2fi6ini4tfohv8w3ou" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||DE KRYPTOGAMEN.|75}}&lt;/noinclude&gt;schitterende kleuren zoo ernstig tusschen de dorre bladeren te voorschijn komen. Zij hebben iets geheimzinnigs, zij wekken afkeer en huivering, zoowel door hun vetachtig zamenstel, als door hun dikwijls walgelijken en duffen reuk. En toch moeten wij in hen al weder den wonderlijken rijkdom der natuur bewonderen, want de studie van hunne meer dan 3000 bekende soorten vordert een menschenleven.

Bij nadere beschouwing valt veel van het afzigtelijke weg. Schilderachtig steekt de goudgele ''Cantharellus'' met zijn sierlijk gebogen kapiteelvormigen rand af bij het wollige, donkergroene loof van ''Mnium hornum, Catharinea undulata'' en andere Bladmossen, en niet minder de verschillende diep gekleurde, als uit dikke zijde gestrikte Schotelzwam (''Peziza'') onder de denneboomen bij het lichtgroene Cypres-dekmos (''Hypnum cupressiforme''). Een andere dezer Peziza's groeit op vochtigen tuingrond, als sierlijk geplooide kokardes van een gloeijende oranjekleur; somber bruine en inktzwarte vond ik dikwijls op de plaatsen waar afgevallen verrottende dennetakken gelegen hadden. Men zegt, dat de beroemde kruidkundige {{sc|persoon}}, op het gezigt van de oranjekleurige Peziza, het eerste voornemen opvatte tot de studie der Zwammen, waarin hij zich, als een der eerste baanbrekers, zoo verdienstelijk heeft gemaakt.

Sommige Zwammen zijn kinderen van éénen nacht, die den volgenden dag weder verdwijnen, andere duren twee, drie of meer dagen; die met een lederachtige huid, gelijk de ''Bovista'', veel langer en de harde, schubvormige ''Polyporus'', dien wij aan oude boomen vinden, leeft vele jaren. Het is een eigenaardig genoegen, de ontwikkeling der Paddestoelen na te gaan, van het oogenblik dat zich een klein knopje tusschen het mos vertoont, totdat de scherm zich in al zijne pracht uitspreidt en aan den onderkant de buisjes of platen vertoont, die bedekt zijn met het vlies, waarin de kiemcellen ontstaan, Die kiemcellen ontwikkelen niet dadelijk weder Paddestoelen, maar geven het aanzijn aan draden of vlokken (''mycelium''), waaruit na korter of langer tijd, onder gunstige omstandigheden, de Paddestoelen, als de eigenlijke vruchten, te voorschijn komen.

De vier hoofdvormen der Zwammen zijn de Draadzwammen of&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4yfdls5ngc0hc2fi6ini4tfohv8w3ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86904</id>
    <revision>
      <id>223389</id>
      <timestamp>2026-06-17T15:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>223389</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="as0kko2qlhc9pbbrxevb9jrked0ubq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|76|DE KRYPTOGAMEN.|}}&lt;/noinclude&gt;Schimmels (''Hyphomycetes''), de Buikzwammen (''Gasteromycetes''), waartoe

{{image missing}}

Fig. 9. ''Penicillium''. Fig. 10. ''Botrytis''.

de Lycoperdon's en Truffels, de Huidzwammen (''Hymenomgycetes''), waartoe de eigenlijke Scherm-paddestoelen, en de Stuifzwammen (''Coniomgcetes''), waartoe roest en brand in de granen (''Puccinia, Uredo'', enz.) en dergelijke poederachtige uitslag, die zoovele ziekten in de planten vergezellen,
{{image missing}}
Fig. 11. ''Lycoperdon gemmatum''.


{{image missing}}
Fig. 12. ''Agaricus campestris''. Fig. 13. ''Puccinia'' (vergroot).

behooren. Deze verdeeling, door den Zweedschen natuuronderzoeker
{{sc|fries}} voorgesteld, is wel in later tijd eenigzins gewijzigd, doch voor eene oppervlakkige beschouwing genoegzaam.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>as0kko2qlhc9pbbrxevb9jrked0ubq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86905</id>
    <revision>
      <id>223391</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>223391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="l2z7terveebemx8dskqi8zssmu8drek" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||DE KRYPTOGAMEN.|77}}&lt;/noinclude&gt;De eenvoudigste Schimmels en Stuifzwammen planten zich voort aan de uiteinden, hetzij door lange smalle cellen of door bolronde of langwerpige opzwellingen, waarin zich de kiemcellen ontwikkelen. Groot is de rol, die deze kleine, zwakke, vaak met het bloote oog onzigtbare plantjes in de natuur en in de menschelijke huishouding spelen. Denken wij slechts aan de ziekten in de granen, aardappelen en druiven en aan zoovele andere ziekten in het plantaardig of dierlijk ligchaam, die onder de ontwikkeling van schimmelplantjes ontstaan. In de groep der Huidzwammen of eigenlijke Paddestoelen ontmoeten wij de zonderlingste gedaanten en den grootsten rijkdom van kleuren. Op een korten of langen, zuilvormigen steel verheft zich de uitgespreide, half bolronde, schijfvormige of holle scherm of hoed, boven dikwijls met de gloeijendste kleuren prijkende, onder licht gekleurd en voorzien van kleine, loodregte buisjes of pijpjes (geslacht ''Boletus'') of van straalswijs geplaatste dunne plaatjes of lamellen (geslacht ''Agaricus''), de laatste dikwijls gesloten door een vliesje (sluijertje), dat bij het ouder worden losscheurt en als een ring om den steel blijft zitten. De genoemde buisjes of plaatjes zijn bekleed met een huidje of vlies (''Hymenium''), waarop de kiemcellen ontstaan en waaraan de afdeeling haar naam verschuldigd is.

De schoonste dezer groep is de Vliegenpaddestoel (''Agaricus muscarius'') met een breeden, donker scharlakenrooden scherm, waarop zich witte vliesjes en vlekken vertoonen. De reeds genoemde, ook tot deze afdeeling behoorende Cantharelle is goudgeel, de ''Agaricus melleus'', die steeds in groepen op of onder dennestronken groeit en dikwijls zoogenaamde heksenkringen vormt, is fraai okergeel, de gewone eetbare Champignon (zie ''A. campestris'', fig. 12) en de hoogst vergiftige ''Agaricus phalloïdes'' (Knolzwam) zijn beide wit van kleur, terwijl de eetbare ''Boletus'' (Pijpzwam) den vorm, de grootte en de kleur bezit van een gewone beschuit.

Tot de Huidzwammen kunnen ook gerekend worden de in onze zandstreken groeijende Morieljes (''Morchella''), de Schotelzwammen (''Peziza'') en de Rimpelzwammen (''Helvella''), die in het-najaar, tusschen het mos, onder de denneboomen op een gerimpelden steel een zacht muisvaal gekleurden, zonderling wolkvormigen kop vertoonen, wiens weefsel zeer&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2z7terveebemx8dskqi8zssmu8drek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86906</id>
    <revision>
      <id>223392</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:12:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>223392</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2311" sha1="lrozvm3j7kniw6fqi7ih7iexviz5yeg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|78|DE KRYPTOGAMEN.|}}&lt;/noinclude&gt;teeder is en bij het breken de kiemcellen als stofwolkjes verspreidt, even als dit bij de Schotelzwammen (''Peziza'') langs de geheele oppervlakte geschiedt. Wanneer men deze laatsten van den grond opneemt, ziet men de dunne stofwolkjes over hare oppervlakte heengaan, en wel bij vlagen, zonder dat men die door schudden kan te voorschijn brengen. Dikwijls komen zij onverwacht of een poos na de schudding, hetwelk veroorzaakt wordt, door dat de buisjes, waarin de kiemcellen besloten zijn, achtereenvolgens openbarsten.

De zonnige duinen vinden wij in het voor- en najaar dikwijls als bezaaid met verschillende soorten van Buikzwammen, waaronder de op de verfblaasjes der schilders gelijkende ''Lycoperdon gemmatum '' (zie fig. 11), de kleine bolronde, hooggesteelde ''Tulostoma'' en de sierlijke Aardsterren (''Geaster''), welke, evenals de Oostindische Rafflesia's, lederachtige bloemen gelijken, die zonder stelen uit den dorren grond opkomen.

De kiemcellen der Buikzwammen ontwikkelen zich in het holle ligchaam der plant in zeer groot aantal aan dunne steeltjes en worden door eene opening van boven als wolken van een zeer fijn poeder uitgeworpen (fig. 11), terwijl de steeltjes als een wollig weefsel achterblijven. De grootste der bij ons voorkomende Buikzwammen zijn de Lederbovisten (''Bovista gigantea''), die in onze vochtige landerijen als verbleekte schedels langs de randen der slooten voor den dag komen en 's winters als grijze lederachtige tollen door den wind tegen de dijken worden opgehoopt. De kleinste der Buikzwammen zijn de thans in eene afzonderlijke afdeeling gerangschikte Kernzwammen (''Pyrenomycetes''), die hetzelfde zamenstel, doch in mikroskopisch kleine afmeting vertoonen en als roode of donkere vlekken op vele planten en boombladeren voorkomen. Hiertoe behooren de roode vlekken op de perenbladeren (''Aecidium cancellatum''); de zwam, die het Moederkoorn in de rogge veroorzaakt (''Claviceps''), het wit op de hop, de klaver en den perzikboom en de zoo in het oog loopende zwarte vlekken (''Rhytisma Acerinum''), die aan de verdroogde eschdoornbladeren het aanzien geven, als ware er een inktkoker over uitgestort.

Een overgang tot de Korstmossen vertoonen de zuil- en franjevormige Clavaria's, die hooggeel van kleur, in het najaar in menigte&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lrozvm3j7kniw6fqi7ih7iexviz5yeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86907</id>
    <revision>
      <id>223393</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>223393</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2243" sha1="hxxjruxmech8g9xblvn3kt8r9i56nl3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||DE KRYPTOGAMEN.|79}}&lt;/noinclude&gt;op het mos onzer duinen ontluiken en in vorm zeer nabij komen aan de tot genoemde groep behoorende Cladonia's. Maar bovenal de Schotelzwammen (''Peziza'') naderen door haar platte, schijfachtige gedaante tot de Korstmossen en zijn als de breede brug, waardoor deze aan de groep der Zwammen zijn verbonden.

De kleuren der Paddestoelen hebben eene merkwaardige overeenkomst met de tinten, die het loof der boomen in den herfst aanneemt, en herinneren ons de naïve opmerking van den beroemden natuuronderzoeker der 16de eeuw, {{sc|caesalpinus}}, die de Zwammen voortbrengselen noemde, waarin de altijd scheppende natuur, door den overvloed van rottende organische stoffen te weelderig, hare gewone, aaneengeschakelde wijze van werken al te haastig vooruitloopt, — dus eene soort van mislukte proeven.

Wat wij zeker weten is, dat de Zwammen ontstaan uit kiemcellen, die door vroegere Zwammen zijn voortgebragt en dat haar ontluiken door verschillende omstandigheden wordt begunstigd of tegengegaan. Drooge zomers en groote warmte zijn nadeelig voor de ontwikkeling der Huid- en Buikzwammen. De Truffels, die in eikenbosschen onder den grond gevonden worden, groeijen het weligst in regenachtige, zachte winters. Het Moederkoorn ontstaat dikwijls plotseling na hevige donderbuijen in Mei, en ook op het ontluiken van andere zwamsoorten schijnt het onweder invloed te hebben. Sommigen, gelijk de ''Helvella's'' en ''Nyctatis'', verschijnen eerst na vele jaren op dezelfde plaatsen terug, en ook die, welke zich bij de ziekten der cultuurplanten vertoonen, zijn van atmospherische verschijnselen afhankelijk.

De terugstootende, afschuwwekkende indruk, dien sommige Zwammen bij een oppervlakkigen aanblik op ons gemoed uitoefenen, valt niet te ontkennen en wordt nog versterkt door haar walgelijken reuk. De ''Phallus'', de ''Bovista'', de ''Agaricus comatus'', die bij zijn verwelken tot een stinkend, inktachtig vocht wegsmelt, maar vooral onze Huiszwam wekken afschuw, en bij de laatste werkt het zien van hare treurige verwoestingen tot dien indruk mede. De Huiszwam is een ware Proteus. Oorspronkelijk een schermzwam, verliest zij in het duister haren eigenlijken vorm en komt als dikke vleeschachtige lappen in de&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hxxjruxmech8g9xblvn3kt8r9i56nl3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86908</id>
    <revision>
      <id>223394</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>223394</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="ju0xg15wsdpjp0owrkdc44sg619qg5a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|80|DE KRYPTOGAMEN.|}}&lt;/noinclude&gt;hoeken der vertrekken te voorschijn om ons schaamteloos te waarschuwen, dat zij met haar vernielend werk bezig is. Daarachter breidt zij zich uit als breede, vuilgele, akelig stinkende vellen, waarop met de kiemcellen groote druppels van een bruin, waterachtig vocht ontstaan, ware Paddestoelen-tranen, waaraan zij haren naam, ''Merulius lacrymans'', ontleent. Mogten wij, gelijk van onmenschen en ondieren, ook van onplanten spreken, dan verdient zij dien naam gewis, hoewel hare werking eigenlijk dezelfde is als die der nuttige gistcellen, met dit onderscheid, dat de gisting van onze wanden en vloeren ons minder aanstaat dan die van druivensap en mout.

Merkwaardig is het lichten van sommige Zwammen in het duister, een verschijnsel, hetwelk geheel overeenkomt met het glimmen van rottend hout en het lichten van enkele lagere diersoorten en getuigt van eene verhoogde werkzaamheid van de zich in die ligchamen ontbindende of verbindende stoffen, Het licht der ''Rhizomorpha subterranea'', een zwam, die veel op het houtwerk in de mijnen gevonden wordt, is zoo sterk, dat men er bij zien en zelfs lezen kan, en de Paddestoel, die in Zuid-Europa in de Olijfbosschen groeit (''Agaricus olearius''), geeft in het duister somtijds een zacht, blaauw licht. Deze verschijnselen herinneren ons weder aan het verband tusschen de lagere vormen van de dieren- en plantenwereld.

De giftige aard der Zwammen is wel eens overdreven, doch het is moeijelijk, daaromtrent een bepaald oordeel uit te spreken, daar er geene zekere kenmerken zijn en de ondervinding hieromtrent moet beslissen. Niet in ons land echter, waar de Zwammen geen volksvoedsel zijn, maar in de berg- en boschachtige streken van andere landen is die ondervinding eene noodzakelijkheid.

Als de zomer voorbij is en de aarde het overvloedige regenwater niet spoedig meer kan inzwelgen en met een laag natte bladeren bedekt is, tieren de Paddestoelen het weligst en worden weldra door de Mossen en Korstmossen gevolgd. Het is als rijst er bij het vallen der bladeren een juichtoon op bij die kleine Kryptogamen, nu eindelijk hare beurt gekomen is en het rijk van hare hooger begaafde zusters een einde heeft. Overal in het bosch zien wij onder het meer en meer doorzigtig geboomte het Mos in al groener en groener wordende&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ju0xg15wsdpjp0owrkdc44sg619qg5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86909</id>
    <revision>
      <id>223395</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>223395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2351" sha1="mpcgyca7idnbffyhtdzwksx1vkm35ci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh||DE KRYPTOGAMEN.|81}}&lt;/noinclude&gt;plekken te voorschijn komen. Het ''Polytrichum'', dat den ganschen zomer bruin en treurig onder het gras wegschool, ontwikkelt zijne bevallige vruchtjes, en wij bewonderen ook in dit Mos de inrigting, waardoor de natuur hare geslachten en soorten in stand houdt.

In onze duinstreken, tusschen het lage hakhout verspreid, maken de donkergroene zoden van dit geslacht met hare tallooze roode bloempjes en urnvormige vruchtjes een zoo aangenamen indruk, dat men zich onwillekeurig bukt om eenige dier bevallige wezens aan den grond te onttrekken, om later, evenals al het schoon der aarde, gedachteloos weder weg te werpen. Want die mosplantjes, hoe schoon, zeggen ons zoo weinig; zij behagen een oogenblik, maar kunnen onzen geest niet bezig houden, ons niet aftrekken van de gewigtige onderwerpen des dagelijkschen levens! Zoo spreken velen, wien de natuur slechts tapijt en behangsel is. Het plantje zegt niets, vraagt niets; het voldoet onzen schoonheidszin een oogenblik en schijnt ons voor 't overige van minder waarde dan den armen Laplander, die de zoden in lange reepen uitsnijdt en er zich een warm nachtleger van maakt.

En toch, als wij met lust tot onderzoek het teedere mosplantje beschouwen, dan verleent het ons den toegang tot eene oneindige, nooit uitgeputte wereld, die ons vrede en vertroosting brengt voor de onrust en de kwellingen, ons door het jagen naar genot en naar tijdelijk welzijn opgelegd, en die ons weer doet zijn als toen wij kinderen waren, vol begeerte om de ons omringende wereld te onderzoeken. Zij, die hun leven met liefde aan de wetenschap hebben gewijd, weten, dat hier niets te veel wordt gezegd. Maar het is niet het nederige mosplantje alleen, dat ons die betere wereld binnenleidt; alles wat bestaat heeft, wanneer het met die zucht naar kennis, met het kalme, onderzoekende en onafhankelijke verstand, met een blik op het oneindige, en niet met tijdelijke, eigenbatige oogmerken wordt beschouwd, de magt, ons op te heffen in een hooger en edeler leven, en hoogst opmerkelijk is het, dat zelfs in het Joodsche paradijs de eerste mensch in zijne onschuld en zaligheid wordt voorgesteld als verstandig beschouwer der natuur. (Gen. II, vs. 19).

Het ''Polytrichum'' is een zeer hooggeplaatst Mos, want het vertoont het duidelijkst van allen iets, dat naar de zigtbaar bloeijende plan-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mpcgyca7idnbffyhtdzwksx1vkm35ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86910</id>
    <revision>
      <id>223396</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>223396</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1645" sha1="78bvjlr06iv3jk7ooavke3x5xokyrdk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;{{rh|82|DE KRYPTOGAMEN.|}}&lt;/noinclude&gt;{{image missing}}
Fig. 14. ''Polytrichum formosum''.

ten zweemt, namelijk tweederlei bloemen, een op langen steel gedragen urnvormig en een op korte stengels tusschen de bovenste bladeren ingesloten knopvormig orgaan. Het eerste bevat de kiemcellen en strooit die bij zijne rijpwording uit; het andere vertoont eene opeenhooping van kleine, draadvormige vezeltjes, waartusschen langwerpige buisjes, die uiterst kleine slangvormige ligchaampjes uitwerpen. Deze ligchaampjes bewegen zich bij hun te voorschijn komen heen en weder als kleine diertjes en spelen eene dergelijke rol als de stuifmeelkorrels bij de zigtbaar bloeijende planten, door namelijk de andere, urnvormige bloemen te bevruchten. Deze laatsten zijn boven voorzien van een dekseltje, dat er bij het rijpworden afspringt en bij het ''Polytrichum'' en vele andere Bladmossen nog met een sierlijk kapje bedekt is. Wanneer dit dekseltje is verwijderd, ziet men den mond van het doosje voorzien met een of twee rijen kleine tandjes, die bij vochtig weder den mond sluiten, als om het zaad voor vocht te bewaren en bij de geheele rijpwording uitdroogen en als een kroontje uiteen staan, waardoor het zaad in vrijheid komt. De vorm en zamenstelling dezer tandjes verschilt in alle Bladmossen en is een van hunne voornaamste onderscheidende kenmerken. Dit onderscheid gaat tevens gepaard met een voor het bloote oog duidelijker verschil in de stelling en den vorm der bladeren, waaraan vooral de verbazend groote groep der Dekmossen (''Hypnum''), die min of meer gevind, zijdelings vertakt, varenvormig loof bezit, gemakkelijk te herkennen is. Een der fraaiste&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>78bvjlr06iv3jk7ooavke3x5xokyrdk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Album der Natuur 1864.djvu/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86911</id>
    <revision>
      <id>223397</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>223397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="6dkofwsku63pv62rzc2qo1ljldimmdb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt; {{rh||DE KRYPTOGAMEN.|83}}&lt;/noinclude&gt;van deze groep is, door het vergrootglas beschouwd, het dennevormig Dekmos (''Hypnum abietinum''), welks blaadjes in twee rijen als glanzende schubjes over elkander liggen, verder het kruikdragend Dekmos (''H. rutabulum''), waarvan de vrij groote donkerroode vruchtjes bevallig afsteken tegen het zijdeachtige heldergroene loof, en het ''Hypnum Stokesii'', welks sierlijke vormen en fijne takjes de schoonste voorbeelden voor porcelein-schilderwerk zouden kunnen leveren.

{{image missing}}
Fig. 15. ''Jungermannia asplenoides'' De Levermossen vormen eene groep, die van de eigenlijke Bladmossen verschilt door het ontbreken van een dekseltje op de zaaddoos, die zich meestal met kleppen opent, en door kleiner, smaller, meer opeengedrukt loof. Zij zijn wel niet zoo in het oog loopend, doch niet minder sierlijk van bouw als de Bladmossen en behooren tot de eerste Kryptogamen, die zich, met het Korstmos op dikwijls nog krachtige boomstammen vertoonen. De ''Jungermannia tamarisci'' (een der algemeenste Levermossen) vormt met haar opeengedrongen loof op de boomen die breede donkerbruine plekken, die zoo kenmerkend afsteken bij het goudgele en parelkleurige Schildmos.

Sommige Mossoorten ontwikkelen zich bij voorkeur op steenachtigen bodem. Onder deze behooren die, welke op de zoogenaamde erratische blokken in Noord-Europa worden gevonden en waarschijnlijk met deze blokken in de periode, welke ons tegenwoordig geologisch tijdperk onmiddellijk voorafging, door den verbazenden ijsvloed van de Noordpool zuidwaarts zijn gevoerd. Bij deze soorten toch zijn er, die tot de Scandinavische Flora behooren en in de streek, waar de blokken zijn nedergezet, nergens anders gevonden worden en dus een bewijs voor den oorsprong dier blokken leveren.

De ''Splachnum''-soorten groeïjen liefst op veenachtigen grond, waar koemest gevallen is, de ''Funaria hygrometrica'' of Draaisteel, dus genoemd naar de eigenschap van den steel om zich bij bevochtiging spiraalvormig uit te zetten, komt veel voor op plaatsen, waar hout of andere stoffen verbrand zijn; de ''Grimmia pulvinata'', een zacht, wit behaard, zodevormend mos, groeit op de vochtige houten schuttingen, de ''Barbula muralis'' met hare tallooze cylindervormige vruchtjes op de&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6dkofwsku63pv62rzc2qo1ljldimmdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 2/Jan Teunisz. Blankhof</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86912</id>
    <revision>
      <id>223399</id>
      <timestamp>2026-06-17T17:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>223399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="181" sha1="546n1nkkpkc35lubr5gphbdq6ib5yue" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;De Groote Schouburgh Der Nederlantsche Konstschilders En Schilderessen 1719 vol 2.djvu&quot; from=233 to=235 fromsection=s2 tosection=s1 header=2/&gt;

[[Categorie:Schouburg]]</text>
      <sha1>546n1nkkpkc35lubr5gphbdq6ib5yue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Nederland/Barok en Rococo/Willem van Aelst</title>
    <ns>100</ns>
    <id>86913</id>
    <revision>
      <id>223400</id>
      <timestamp>2026-06-17T18:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>begin</comment>
      <origin>223400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2356" sha1="rha04fywa1gbe1bdzc981muhsenvii0" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam                = Willem van Aelst
| afbeelding          = 
| alt                 = 
| beschrijving        = Bronnen bij de Noord-Nederlandse schilder en tekenaar [[w:nl:Willem van Aelst|Willem van Aelst]]
}}
== Inleidingen ==
*Houbraken, Arn. (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Evert en Willem van Aelst|&quot;Evert van Aelst […] Willem van Aelst&quot;]], in: Arn. Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&amp;nbsp;228-230.

== Verzamelen - Musea - Tentoonstellingen ==
=== Verzamelen ===
==== Veilingen ====
;1886
*''Catalogus der oude schilderijen en der antieke meubelen nagelaten door wijlen Mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen te Enkhuizen'', Frederik Muller &amp; Co., van Pappelendam &amp; Schouten, Enkhuizen, 29 april 1886.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (1 mei 1886) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 220/Nummer 102/Uit Enkhuizen|‘Uit Enkhuizen ontvingen wij het volgende bericht omtrent den verkoop […] van de oude schilderijen en antieke meubelen, nagelaten door mejonkvrouwe M. M. Snouck van Loosen: […]’]], ''Dagblad van Zuid-Holland en ’s-Gravenhage'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;685].

=== Tentoonstellingen ===
;1881
*''Tentoonstelling van schilderijen van oude meesters in de zalen van het Gothische Paleis in het Noordeinde te ’s Gravenhage ten behoeve der watersnoodlijdenden'' […], Paleis Noordeinde, Den Haag, 20 maart-30 april 1881.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (26 april 1881) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 215/Nummer 97/De tentoonstelling|‘De tentoonstelling van kunstvoorwerpen van oude meesters, te ’s Gravenhage, ten behoeve der Watersnoodlijdenden, onder de Hooge Bescherming van HH. MM. de Koning en de Koningin. VII. Figuur- en stilleven-schilders’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', [p.&amp;nbsp;581].

;1927
*''Catalogus van de kersttentoonstelling in het Museum Boymans'', Museum Boymans, Rotterdam, 23 december 1927-16 januari 1928.&lt;br /&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (21 december 1927) [[Het Vaderland/Jaargang 59/21 december 1927/Avondblad/Museum Boymans|‘Museum Boymans’]], ''Het Vaderland'', Avondblad C, [p.&amp;nbsp;1].

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal beeldende kunst]]</text>
      <sha1>rha04fywa1gbe1bdzc981muhsenvii0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Index:De Tijd vol 087 no 26445 't Rijk van Hatsjepsoet.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86914</id>
    <revision>
      <id>223402</id>
      <timestamp>2026-06-17T18:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>223402</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="cebdgbnibpwud799futrobwk4f4pb86" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=tijdschrift
|Taal=nl
|wikidata=
|Titel=De Tijd
|Ondertitel=
|Deel=
|Auteur=
|Vertaler=
|Redacteur=
|Illustrator=
|Stroming=
|Jaar=1932
|Uitgever=
|Plaats=
|Druk=
|OorspronkelijkeUitgave=
|Key=
|doe_wikidata=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|DBNL=
|Bron=pdf
|Afbeelding=1
|Voortgang=V
|Delen=
|Pagina's=&lt;pagelist 1=6 /&gt;
|Opmerkingen=[[De Tijd/Jaargang 87/Nummer 26445/'t Rijk van Hatsjepsoet]]
|NestedInhoud=
|Breedte=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>cebdgbnibpwud799futrobwk4f4pb86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:De Tijd vol 087 no 26445 't Rijk van Hatsjepsoet.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86915</id>
    <revision>
      <id>223403</id>
      <timestamp>2026-06-17T18:31:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>223403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19563" sha1="4uyuhmzit52jegk9mb6qn22nae6lvbk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{xx-larger|’T RIJK VAN HATSJEPSOET}}}}
{{c|{{x-larger|EGYPTE’S ONBEKENDE SCHATTEN}}}}
{{lijn|4em}}
{{c|{{larger|25 Jaar Expeditie}}}}

{{gap}}Dezer dagen was het een kwarteeuw geleden, dat de Amerikaansche geleerden van het Metropolitan-museum te New York den ouden Egyptischen bodem betraden, teneinde daar wetenschappelijke navorschingen en opgravingen te organiseeren. Er ligt iets weemoedigs en toch iets schoons in de gedachte, dat de oude wereld, zoo geheel verzonken in „het dwarrelend stuifzand der woestijnen” (om met doctor Schaepman te spreken), thans wordt opgewoeld door kinderen van de Nieuwe Wereld, die eerst ruim vierhonderd jaren geleden door Christophorus Columbus ontdekt werd. De geleerden en kunstenaars der Nieuwe Wereld zoeken naar de overblijfselen van de geleerden en kunstenaars der Oude Wereld, teneinde den schat van de menschelijke wetenschap te vergrooten.
&lt;br&gt;{{gap}}Deze Amerikaansche expeditie, ondernomen in 1907, stond aanvankelijk onder deskundige leiding van prof. Albert M. Lythgoe, die in 1926 overleed. Met de bedoeling om het beroemde museum te New York een zoo volledig mogelijke verzameling Egyptische oudheden te bezorgen, zoodat Amerikaansche studenten voortaan in hun eigen vaderland alles zouden vinden, wat ze voor hun studie bezichtigen moesten, begon prof. Lythgoe reeds dadelijk in 1907 met de sindsdien beroemde opgravingen bij de koninklijke pyramiden uit het begin van de twaalfde dynastie te Lisjt. Het belangrijkste werk is door de expeditie verricht bij de pyramiden van Amen-em-het I en te Lisjt, benepens bij de tempels van Mentoe-hotpe en Hatsjepsoet en het paleis van Amen-hotpe III te Thebe.
&lt;br&gt;{{gap}}In 1926 werd prof. Lythgoe opgevolgd door prof. dr. H. E. Winlock, die bij het vijfde lustrum der expeditie echter zijn benoeming ontving tot directeur van het Metropolitan Museum en zich in verband hiermede bereids naar New York heeft begeven, teneinde aldaar zijn nieuwe functie te aanvaarden. Thans berust de leiding der opgravingen bij dr. Ambrose Lansing, die reeds sinds 1911 in Egypte werkzaam was en die van 1915 tot 1919 zelfstandig een afzonderlijk werkzaam deel der expeditie heeft geleid.
&lt;br&gt;{{gap}}Bij het lustrum-feest der expeditie, samenvallend dus met zijn eigen afscheid uit Egypte, heeft de nieuw benoemde directeur van het Metropolitan-Museum eenige zeer belangrijke mededeelingen gedaan over de resultaten, die uit de 25-jarige werkzaamheid verkregen zijn, en wel voornamelijk over den beroemden tempel van Hatsjepsoet, die opgegraven werd te Deir el Bahri.
{{dhr|2}}
[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 Deir el-Bahari.jpg|500px|center]]

{{c|Figuur 1}}
{{dhr}}
{{rechts|'''Dr. Winlock vertelt'''|2em}}

{{gap}}Over dit grootsche werk schreef dr. Winlock: „Hoewel het materiaal, dat bij de opgravingen van den grooten tempel te Deir el Bahri werd verzameld, nog niet volledig verwerkt is, kunnen toch de opgravingen zelf reeds als beëindigd worden beschouwd. Tien jaar lang hebben wij er gewerkt en stukje bij beetje de geschiedenis van den tempel bijeengehaald. Hatsjepsoet is eind Januari van het jaar 1479 v. Chr. gestorven, nadat zij vele jaren lang mederegentes was geweest van haar stiefzoon Thutmoses III, dien zij geheel overvleugelde en op den achtergrond stelde. Bij haar leven had zij haar raadsman en vertrouwde Sen-Moet, die een groot architect en kunstenaar was, opdracht gegeven, om dezen tempel te bouwen. Na haar geheimzinnigen dood was Thutmoses III vrij om zich te wreken en hij liet dan ook overal den naam van Hatsjepsoet wegkrabben en haar portretbeelden vernietigen. Het meest nauwgezet is deze verwoesting wel geschied te Deir el Bahri. Haar naam en gelaatstrekken werden van de wanden van den tempel weggekrabd; de beelden en sfinxen, waarmee de tempel versierd was, werden stukgeslagen en weggestopt in de openingen langs den weg, die naar den tempel voerde. Het terugvinden en restaureeren van deze beelden is jarenlang het voornaamste werk van onze expeditie geweest. Gedeeltelijk waren zij overdekt door bouwwerken van lateren datum, gedeeltelijk aan het oog onttrokken door het stof en de modder, die in den loop van tientallen eeuwen door wind en regen in de holten waren verzameld. Enkele stukken zijn al dien tijd aan de oppervlakte gebleven en reeds vroeg door de archeologen opgemerkt, zoodat in 1845 enkele fragmenten naar Berlijn en in 1849 naar Nederland zijn gebracht.
&lt;br&gt;{{gap}}Helaas zijn op het eind van de vorige eeuw de meeste beelden diep bedolven geraakt onder het puin, dat de archeologen op deze plaats lieten opwerpen bij hun opgravingen van den grooten tempel. Het was dus feitelyk ons geluk, waardoor wij het ontstaan dezer beelden ontdekten en tot de opgraving daarvan kwamen.
&lt;br&gt;{{gap}}De tempel moet versierd zijn geweest met een kleine 200 beelden en sfinxen, als wij de 100 of meer sfinxen van de oprijlaan meetellen. In den eigenlijken tempel moeten volgens de laagste schatting 22 sfinxen en 28 vrijstaande beelden hebben gestaan, benevens minstens 40 beelden van Osiris, die in de wanden waren ingebouwd.
{{dhr|2}}
[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 Hatsjepsoet.jpg|500x500px|center]]

{{c|Figuur 2.}}
{{dhr|2}}
{{gap}}Het restaureeren van deze beelden behoort tot de moeilijkste onderwerpen, die men bij de leiding van een museum ontmoet. De beelden waren in den meest letterlijken zin architectonische elementen. Zij vormen een onderdeel van Sen Moet’s grootsche ontwerp en waren niet bedoeld als afzonderlijke kunstwerken. Slechts één marmeren beeld, dat vermoedelijk in de kapel der koningin heeft gestaan, maakt hierop een uitzondering. De andere beelden waren bestemd om bij elkaar gezien te worden: ter weerszijden van ingangen, langs heilige wegen of bij wijze van zuilen. In verband hiermede drukten zij een verheven rust uit. Hiervan was helaas weinig meer te zien in de geschonden, verspreid liggende en onvolledige fragmenten, doch aan den anderen kant was juist de eenvoud der beelden van groot gemak bij de restauratie. Wanneer men bijv. één schouder heeft, kan men den ander precies eender maken en een onderdeel van het eene beeld kan voor het andere met weinig of geen veranderingen worden nagemaakt.”

{{rechts|'''Wie was Hatsjepsoet?'''|2em}}

{{gap}}Koningin Hatsjepsoet, van wie Thutmosis I getuigde: „De majesteit van Amon zag, hoe haar wezen was, en hoe voortreffelijk haar hart”, behoorde tot de achttiende dynastie, welke regeerde van ± 1580 tot ± 1350 vóór Christus, in den hoogsten bloeitijd der Egyptische geschiedenis. Tijdens deze dynastie, gegrondvest door Ahmosis, begon de groote internationale expansie van het Egyptische Rijk, welke zich vooral over Azië uitstrekte. Haar stiefzoon Thutmosis III zou onder haar regentesschap groote veroveringen maken; hij slaagde er ook in, de Aziatische wingewesten te organiseeren.
&lt;br&gt;{{gap}}Ook in het binnenland heeft Hatsjepsoet groote reorganisaties tot stand gebracht. Het was namelijk na de verdrijving der zoogenaamde „Hyksos”, een machtigen stam van Aziatische indringers, dat Hatsjepsoets dynastie regeerde, en hoe zij de rijkstucht en daarmee den eeredienst herstelde getuigt een geschrift op den in rotsen uitgehouwen tempel van Beni-Hasan, waar te lezen staat:
&lt;br&gt;{{gap}}„Ik heb hersteld wat in puin lag, ik heb opgebouwd wat verwoest was, sinds de vijandige indringers waren in het midden van het Noorderland (de vruchtbare Nijl-Delta). De vijanden hebben vernield wat gemaakt was, omdat zij heerschappij voerden zonder Re (den zonnegod) te erkennen en omdat het Egyptische volk niet handelde naar het bevel van God, totdat mijne Majesteit kwam.”
&lt;br&gt;{{gap}}Als een merkwaardigheid voor ons hedendaagsch Europeesch gevoel mag gelden, dat Koningin Hatsjepsoet zich, blijkens de afbeeldingen, tooide met een valschen baard, ten teeken van haar waardigheid.

{{rechts|'''Mozes en de dochter van Pharao'''}}

{{gap}}De achttiende dynastie, waartoe koningin Hatsjepsoet behoorde, wordt door het meerendeel der geleerden gehouden voor de dynastie, waaronder Mozes het volk Gods verloste uit de Egyptische Ballingschap, om het na een veertigjarige omdoling door de woestijn, door Josue te doen binnenleiden in het Beloofde Land. Algemeen wordt aangenomen, dat de Joden tijdens de overheersching der Hyksos een gelukkigen tijd hebben gekend in Egypte. Wel twist men over de juiste herkomst der Hyksos of herdersvorsten, maar het staat vast, dat zij het volk Gods genegen waren. Ook wordt algemeen aangenomen, dat de Pharao der onderdrukking een lid geweest {{SIC|noet|moet}} zijn van de achttiende of van de negentiende dynastie.
&lt;br&gt;{{gap}}De vorsten der achttiende dynastie waren, in chronologische volgorde: Thutmosis I, Hatsjepsoet, Thutmosis II, Thutmosis III, Amenophis II, Thutmosis IV, Amenophis III en als laatste de beroemde „kettersche koning” Amenophis IV, ook bekend als Ichnaton, die den Egyptischen eeredienst hervormde.
&lt;br&gt;{{gap}}Toen Mozes zijn onderhandelingen met den Pharao begon, was hij, volgens het Bijbelverhaal, tachtig jaar oud. Doch bij zijn geboorte was de onderdrukking reeds in vollen gang. Immers hij werd in een biezen korfje te vondeling gelegd aan den oever van den Nijl op een plaats, waar „de dochter van Pharao” gewoon was te baden. De onderdrukking der Joden begon bij de uitdrijving der Hyksos, onder de regeering van Thutmosis I, den vader van prinses Hatsjepsoet. Zij steeg, volgens de meest geldende opvatting tot onhoudbare hoogte onder de regeering van den wreeden Thutmosis III, die hoogstwaarschijnlijk Hatsjepsoet, zijn stiefmoeder heeft doen ombrengen en die met groote gestrengheid optrad tegen haar aanhangers en gunstelingen. Het is bekend, dat Senmoet, de bouwmeester van den tempel van Hatsjepsoet, voor hem moest vluchten, en Thutmosis III liet uit alle opschriften de namen van Hatsjepsoet en Senmoet wegkrassen, omdat, volgens Egyptische opvatting, de naamloozen niet konden voortbestaan in het hiernamaals. Na den dood van Hatsjepsoet heeft Thutmosis III nog veertig jaar geregeerd. Tijdens zijn regeering leefde Mozes, verbannen van het hof, in de woestijn.
&lt;br&gt;{{gap}}De opvolger van Thutmosis III was Amenophis II. Deze wordt door vele Bijbelkundigen beschouwd als de Pharao, met wien Mozes onderhandelde en tijdens wiens bestuur de tien plagen over Egypte neder kwamen. De uittocht van het volk Gods zou dan plaats hebben gehad in het tweede jaar zijner regeering. Er zijn echter Bijbelkundigen, die dezen uittocht veel later dateeren, n.l. onder de 19e dynastie.
&lt;br&gt;{{gap}}Zou echter de eerstgenoemde opvatting juist zijn, dan kan met stelligheid worden aangenomen, dat Hatsjepsoet, de dochter van Pharao Thutmosis I, Mozes persoonlijk heeft gekend, terwijl zelfs de mogelijkheid open komt, dat zij het geweest zou zijn, die den kleinen vondeling aantrof in het biezen korfje op den Nijl en die hem deed opnemen door haar dienstmaagd. Zij is het dan, die er zooveel toe heeft bijgedragen, dat Mozes zich ontwikkelde tot een geoefend leider en naast haar roemrijke regeeringsdaden, vooral van de reorganisatie des Rijks, zou deze daad inderdaad prachtig passen. Uiteraard moet men voorzichtig zijn met historische gissingen over een zoo ver achter ons liggend verleden, doch wanneer we aannemen, dat inderdaad Hatsjepsoet de in den Bijbel genoemde „dochter van Pharao” geweest is, wordt in de geschiedenis van Mozes het een en ander duidelijker. Hij zou dan opgevoed zijn aan het Egyptische Hof in een een tijdperk van energieke actie, toen in het geheel het Ryk en in de wingewesten een krachtige reorganisatie werd ter hand genomen. Voorwaar een uitstekende leerschool voor iemand, die geroepen was de leiding van het uitverkoren volk op zich te nemen. Haar overwicht over Thutmosis II maakte mogelijk, dat Mozes aan het hof bleef. Eerst toen Thutmosis III haar had doen ombrengen (immers zij stierf op geheimzinnige wijze), en haar gunstelingen achtervolgde, was Mozes gedwongen te vluchten naar de woestijn, waar hij veertig jaar bleef, zoo lang als Thutmosis III regeerde na den dood van Hatsjepsoet.
&lt;br&gt;{{gap}}Wij herhalen, dat dit alles slechts gissingen zijn, die eenige kans hebben op historische juistheid, doch die wij niet willen aandienen als zekerheden. In het licht van deze, overigens historisch gerechtvaardigde gissingen, is de opgraving van den tempel van Hatsjepsoet echter een zeer merkwaardige gebeurtenis, die de volle aandacht der Bijbelvorschers verdient. Hatsjepsoet wordt ook Menaka genoemd, terwijl men haar naam soms gespeld vindt: Hatsjepsoet.

{{rechts|'''Hatsjepsoet als Osiris'''}}

{{gap}}Onder de talrijke beelden en beeld-fragmenten, opgenomen door de Amerikaansche expeditie, bevonden zich, verhaalt dr. Winlock, stukken van beelden, die Hatsjepsoet voorstelden in de gedaante van Osiris. De tempel te Deir el Bahri was behalve een tempel ter eere van Amoen n.l. ook een graftempel voor de koningin; de Pharao’s hadden de gewoonte, reeds bij hun leven te zorgen voor een schoon en kostbaar graf met alles wat er volgens het gebruik van dien tijd bij behoorde. En de doode vorstin kon men niet beter voorstellen dan in de gedaante van Osiris, den vorst van het doodenrijk. Van het bestaan dezer beelden was nauwelijks eenig spoor overgebleven na de verwoesting, die op last van Thutmoses III was aangericht. Het ontdekken daarvan was dus een der merkwaardigste resultaten van ons werk. Wij hadden reeds kunnen aantoonen, dat de zuilengangen ter weerszijden van de eerste trap aan de uiteinden versierd werden door reusachtige Osirisbeelden ter hoogte van 8 M., terwijl de bovenste zuilengang, waartoe de tweede trap toegang gaf, feitelijk een aaneenschakeling van dergelijke beelden was. Deze beelden waren 5½ M. hoog en konden niet slechts gezien worden vanaf de beide tempelterrassen, doch ook vanuit de vlakte, waar de bevolking ze dadelijk na het oversteken van den Nijl bij Karnak in het oog kreeg. Deze beelden behoorden bij het metselwerk van den tempel en waren dan ook in series tegelijk gemaakt.
{{dhr|2}}
{| style=&quot;border-spacing: 5px; border: 5px solid darkgray;width:70%;&quot;
| {{larger|'''HET RIJK VAN HATSJEPSOET'''}}

{{larger|'''Bij de foto’s'''}}

{{gap}}1. ''De Tempels te Deir el Bahri, zooals zij er tijdens de regeering van Hatsjepsoet moeten hebben uitgezien''.

{{gap}}2. ''Koningin Hatsjepsoet''.

{{gap}}3. ''Een der groote knielende figuren van Hatsjepsoet, zooals zij Amoen offers brengt. Men ziet hier, hoe een beeld gerestaureerd wordt en hoe het er uitziet, voordat de kleur egaal gemaakt wordt''.

{{gap}}4. ''Reconstructieteekening van den Westelijken wand van het heiligdom van Amoen na het terugplaatsen van de Osirisbeelden''.

{{gap}}5. ''Het meest Noordelijke gedeelte van den heuvel van Sjeik Abd el Koerneh met het graf van Sen-Moet geheel bovenaan in het midden van de foto''.
|}
{{dhr|2}}
{{gap}}Een nauwkeurige inventarisatie van de fragmenten bracht aan het licht, dat wij fragmenten van 14 beelden hadden gevonden, terwijl het nu ook gemakkelijk te verklaren was, dat vier der beelden in afwijking van de andere rozeroode gezichten hadden inplaats van roode of gele en gevernist waren. Dat waren de vier beelden uit het heiligdom. By twee der hoofden paste de breuklijn nog precies. Tenslotte kon reeds een reconstructieteekening worden gemaakt van den Westelijken wand met de beelden, die een volkomen geheel met de overige versieringen vormden. Wij wisten hierdoor tevens wat meer van het doel, waaraan de tempel te Deir el Bahri dienstbaar werd gemaakt. Het vertrek was feitelijk de bergplaats van de boot, waarmee Amoen zijn jaarlijksche bezoek bracht tijdens het „feest van het dal”. Dit voornaamste deel van den tempel bestond uit een lange, hooge kamer met een voetstuk voor de boot in het midden. Op de wanden was het ritueel afgebeeld, dat Hatsjepsoet ter gelegenheid van het feest moest uitvoeren. Nadat de offers waren gebracht, werd het vertrek weer afgesloten; de boot daarbinnen werd bewaakt door vier groote, serene beelden, die de kronen van het Noorder- en Zuiderland droegen: de personificatie van Hatsjepsoet als Osiris. Bij deze portretbeelden wijken de best bewaard geblevene op eigenaardige wijze af van de andere in den tempel. Het gezicht en vooral de neus is langer en smaller; vermoedelijk is de reden hiervan, dat het heiligdom van Amoen het allereerst is voltooid en dat de beelden daarvoor gemaakt zijn door een ouderen beeldhouwer, die nog vasthield aan de conventies uit den tijd van Hatsjepsoet’s voorgangers.
{{dhr|2}}

[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 knielbeeld van Hatsjepsoet.jpg|500x500px|center]]

{{c|Figuur 3}}
{{dhr}}
{{rechts|'''Sen-Moet, de architect'''}}

{{gap}}Terwijl wij ons bezighielden met het restaureeren der beelden van den tempel van Hatsjepsoet, verrichtten wy daarnaast opgravingen op den heuvel van Sjeik Abd el Koerneh, welke de Zuidzijde vormde van de bocht in de rotsen, waarin de tempels gebouwd zijn. Het voornaamste deel van dit werk betrof het graf van den bouwmeester Sen-Moet, dat dicht bij den top van den heuvel lag en reeds in het seizoen 1926/1927 door ons was gevonden. Als architect van den tempel van Hatsjepsoet was hij er in geslaagd, de hand te leggen op een terrein vlak buiten het tempelcomplex en door een lange gang door de rotsen te laten graven, wist hij zelfs de eigenlijke grafkamer onder het heiligdom te plaatsen. Deze ontdekking door ons was des te merkwaardiger, aangezien er reeds een graf van Sen- Moet op den heuvel bekend was. Dit graf zal wel het eerste zijn, dat Sen-Moet voor zichzelf gemaakt heeft, terwijl hij eerst later de gelegenheid kreeg om zijn graf feitelijk binnen het gebied van den tempel te bouwen. Het eerste graf was zeer groot en er lag een groote hoeveelheid puin voor dat de werklieden van de steenen hadden afgeslagen om de verschillende voorwerpen te maken. Het is ook teekenend voor de eerzucht van Sen-Moet, dat hij voor zichzelf een sarcophaag maakte, welke blijkens de daaraan teruggevonden fragmenten zeer sterk deed denken aan de koninklijke sarcophagen van dien tijd. Deze fragmenten bevonden zich bij den achteringang van de grafkamer en zoowel deze als de sarcophaag waren geheel afgewerkt en versierd. Slechts de rotsgang naar de grafkamer moest nog gemaakt worden; nauwelijks was men echter hieraan begonnen, of Sen-Moet liet het werk staken om aan zijn tweede graf te beginnen. De sarcophaag was reeds naar den ingang van de rotsgang gebracht om na de voltooiïng daarvan naar de grafkamer te worden vervoerd; de dienaars van Thutmoses III konden hem dus dadelijk zien liggen en vernielen.
{{dhr|2}}

[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 reconstructie westwand tempel Hatsjepsoet.jpg|500px|center]]

{{c|Figuur 4}}
{{dhr}}
{{rechts|'''Een merkwaardige vondst'''}}

{{gap}}Een eigenaardig geval deed zich tenslotte nog voor by ’t onderzoek van den reusachtigen hoop steenslag voor het graf. Daar vond men de lijken van een jongeman van omstreeks twintig jaar en van een oude vrouw, die vreeselijk aan ruggemergstering moet hebben geleden. Waarschijnlijk waren het bloedverwanten van de werklieden en zijn zij voor het gemak in de steenslag begraven, temeer waar het werk toch gestaakt werd. De jongeman was slechts in een mat gerold en de oude vrouw lag in een eenvoudige doodkist, die achteloos op haar zijde was geplaatst. Bij haar werd een potje zwarte oogenverf gevonden en aan haar vinger had zij een scaraba met den naam van Nefroe-Re, het dochtertje van Hatsjepsoet en een leerlinge van Sen-Moet.
{{dhr|2}}
[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 Sjeik Abd el-Qurna.jpg|500px|center]]

{{c|Figuur 5}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4uyuhmzit52jegk9mb6qn22nae6lvbk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>223404</id>
      <parentid>223403</parentid>
      <timestamp>2026-06-17T18:33:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>opmaak</comment>
      <origin>223404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19571" sha1="81ss4btj7n97h66uwx8nn5pvr9frp6n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
{{c|{{xx-larger|’T RIJK VAN HATSJEPSOET}}}}
{{c|{{x-larger|EGYPTE’S ONBEKENDE SCHATTEN}}}}
{{lijn|4em}}
{{c|{{larger|25 Jaar Expeditie}}}}

{{gap}}Dezer dagen was het een kwarteeuw geleden, dat de Amerikaansche geleerden van het Metropolitan-museum te New York den ouden Egyptischen bodem betraden, teneinde daar wetenschappelijke navorschingen en opgravingen te organiseeren. Er ligt iets weemoedigs en toch iets schoons in de gedachte, dat de oude wereld, zoo geheel verzonken in „het dwarrelend stuifzand der woestijnen” (om met doctor Schaepman te spreken), thans wordt opgewoeld door kinderen van de Nieuwe Wereld, die eerst ruim vierhonderd jaren geleden door Christophorus Columbus ontdekt werd. De geleerden en kunstenaars der Nieuwe Wereld zoeken naar de overblijfselen van de geleerden en kunstenaars der Oude Wereld, teneinde den schat van de menschelijke wetenschap te vergrooten.
&lt;br&gt;{{gap}}Deze Amerikaansche expeditie, ondernomen in 1907, stond aanvankelijk onder deskundige leiding van prof. Albert M. Lythgoe, die in 1926 overleed. Met de bedoeling om het beroemde museum te New York een zoo volledig mogelijke verzameling Egyptische oudheden te bezorgen, zoodat Amerikaansche studenten voortaan in hun eigen vaderland alles zouden vinden, wat ze voor hun studie bezichtigen moesten, begon prof. Lythgoe reeds dadelijk in 1907 met de sindsdien beroemde opgravingen bij de koninklijke pyramiden uit het begin van de twaalfde dynastie te Lisjt. Het belangrijkste werk is door de expeditie verricht bij de pyramiden van Amen-em-het I en te Lisjt, benepens bij de tempels van Mentoe-hotpe en Hatsjepsoet en het paleis van Amen-hotpe III te Thebe.
&lt;br&gt;{{gap}}In 1926 werd prof. Lythgoe opgevolgd door prof. dr. H. E. Winlock, die bij het vijfde lustrum der expeditie echter zijn benoeming ontving tot directeur van het Metropolitan Museum en zich in verband hiermede bereids naar New York heeft begeven, teneinde aldaar zijn nieuwe functie te aanvaarden. Thans berust de leiding der opgravingen bij dr. Ambrose Lansing, die reeds sinds 1911 in Egypte werkzaam was en die van 1915 tot 1919 zelfstandig een afzonderlijk werkzaam deel der expeditie heeft geleid.
&lt;br&gt;{{gap}}Bij het lustrum-feest der expeditie, samenvallend dus met zijn eigen afscheid uit Egypte, heeft de nieuw benoemde directeur van het Metropolitan-Museum eenige zeer belangrijke mededeelingen gedaan over de resultaten, die uit de 25-jarige werkzaamheid verkregen zijn, en wel voornamelijk over den beroemden tempel van Hatsjepsoet, die opgegraven werd te Deir el Bahri.
{{dhr|2}}
[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 Deir el-Bahari.jpg|500px|center]]

{{c|Figuur 1}}
{{dhr}}
{{rechts|'''Dr. Winlock vertelt'''|2em}}

{{gap}}Over dit grootsche werk schreef dr. Winlock: „Hoewel het materiaal, dat bij de opgravingen van den grooten tempel te Deir el Bahri werd verzameld, nog niet volledig verwerkt is, kunnen toch de opgravingen zelf reeds als beëindigd worden beschouwd. Tien jaar lang hebben wij er gewerkt en stukje bij beetje de geschiedenis van den tempel bijeengehaald. Hatsjepsoet is eind Januari van het jaar 1479 v. Chr. gestorven, nadat zij vele jaren lang mederegentes was geweest van haar stiefzoon Thutmoses III, dien zij geheel overvleugelde en op den achtergrond stelde. Bij haar leven had zij haar raadsman en vertrouwde Sen-Moet, die een groot architect en kunstenaar was, opdracht gegeven, om dezen tempel te bouwen. Na haar geheimzinnigen dood was Thutmoses III vrij om zich te wreken en hij liet dan ook overal den naam van Hatsjepsoet wegkrabben en haar portretbeelden vernietigen. Het meest nauwgezet is deze verwoesting wel geschied te Deir el Bahri. Haar naam en gelaatstrekken werden van de wanden van den tempel weggekrabd; de beelden en sfinxen, waarmee de tempel versierd was, werden stukgeslagen en weggestopt in de openingen langs den weg, die naar den tempel voerde. Het terugvinden en restaureeren van deze beelden is jarenlang het voornaamste werk van onze expeditie geweest. Gedeeltelijk waren zij overdekt door bouwwerken van lateren datum, gedeeltelijk aan het oog onttrokken door het stof en de modder, die in den loop van tientallen eeuwen door wind en regen in de holten waren verzameld. Enkele stukken zijn al dien tijd aan de oppervlakte gebleven en reeds vroeg door de archeologen opgemerkt, zoodat in 1845 enkele fragmenten naar Berlijn en in 1849 naar Nederland zijn gebracht.
&lt;br&gt;{{gap}}Helaas zijn op het eind van de vorige eeuw de meeste beelden diep bedolven geraakt onder het puin, dat de archeologen op deze plaats lieten opwerpen bij hun opgravingen van den grooten tempel. Het was dus feitelyk ons geluk, waardoor wij het ontstaan dezer beelden ontdekten en tot de opgraving daarvan kwamen.
&lt;br&gt;{{gap}}De tempel moet versierd zijn geweest met een kleine 200 beelden en sfinxen, als wij de 100 of meer sfinxen van de oprijlaan meetellen. In den eigenlijken tempel moeten volgens de laagste schatting 22 sfinxen en 28 vrijstaande beelden hebben gestaan, benevens minstens 40 beelden van Osiris, die in de wanden waren ingebouwd.
{{dhr|2}}
[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 Hatsjepsoet.jpg|500x500px|center]]

{{c|Figuur 2.}}
{{dhr|2}}
{{gap}}Het restaureeren van deze beelden behoort tot de moeilijkste onderwerpen, die men bij de leiding van een museum ontmoet. De beelden waren in den meest letterlijken zin architectonische elementen. Zij vormen een onderdeel van Sen Moet’s grootsche ontwerp en waren niet bedoeld als afzonderlijke kunstwerken. Slechts één marmeren beeld, dat vermoedelijk in de kapel der koningin heeft gestaan, maakt hierop een uitzondering. De andere beelden waren bestemd om bij elkaar gezien te worden: ter weerszijden van ingangen, langs heilige wegen of bij wijze van zuilen. In verband hiermede drukten zij een verheven rust uit. Hiervan was helaas weinig meer te zien in de geschonden, verspreid liggende en onvolledige fragmenten, doch aan den anderen kant was juist de eenvoud der beelden van groot gemak bij de restauratie. Wanneer men bijv. één schouder heeft, kan men den ander precies eender maken en een onderdeel van het eene beeld kan voor het andere met weinig of geen veranderingen worden nagemaakt.”

{{rechts|'''Wie was Hatsjepsoet?'''|2em}}

{{gap}}Koningin Hatsjepsoet, van wie Thutmosis I getuigde: „De majesteit van Amon zag, hoe haar wezen was, en hoe voortreffelijk haar hart”, behoorde tot de achttiende dynastie, welke regeerde van ± 1580 tot ± 1350 vóór Christus, in den hoogsten bloeitijd der Egyptische geschiedenis. Tijdens deze dynastie, gegrondvest door Ahmosis, begon de groote internationale expansie van het Egyptische Rijk, welke zich vooral over Azië uitstrekte. Haar stiefzoon Thutmosis III zou onder haar regentesschap groote veroveringen maken; hij slaagde er ook in, de Aziatische wingewesten te organiseeren.
&lt;br&gt;{{gap}}Ook in het binnenland heeft Hatsjepsoet groote reorganisaties tot stand gebracht. Het was namelijk na de verdrijving der zoogenaamde „Hyksos”, een machtigen stam van Aziatische indringers, dat Hatsjepsoets dynastie regeerde, en hoe zij de rijkstucht en daarmee den eeredienst herstelde getuigt een geschrift op den in rotsen uitgehouwen tempel van Beni-Hasan, waar te lezen staat:
&lt;br&gt;{{gap}}„Ik heb hersteld wat in puin lag, ik heb opgebouwd wat verwoest was, sinds de vijandige indringers waren in het midden van het Noorderland (de vruchtbare Nijl-Delta). De vijanden hebben vernield wat gemaakt was, omdat zij heerschappij voerden zonder Re (den zonnegod) te erkennen en omdat het Egyptische volk niet handelde naar het bevel van God, totdat mijne Majesteit kwam.”
&lt;br&gt;{{gap}}Als een merkwaardigheid voor ons hedendaagsch Europeesch gevoel mag gelden, dat Koningin Hatsjepsoet zich, blijkens de afbeeldingen, tooide met een valschen baard, ten teeken van haar waardigheid.

{{rechts|'''Mozes en de dochter van Pharao'''}}

{{gap}}De achttiende dynastie, waartoe koningin Hatsjepsoet behoorde, wordt door het meerendeel der geleerden gehouden voor de dynastie, waaronder Mozes het volk Gods verloste uit de Egyptische Ballingschap, om het na een veertigjarige omdoling door de woestijn, door Josue te doen binnenleiden in het Beloofde Land. Algemeen wordt aangenomen, dat de Joden tijdens de overheersching der Hyksos een gelukkigen tijd hebben gekend in Egypte. Wel twist men over de juiste herkomst der Hyksos of herdersvorsten, maar het staat vast, dat zij het volk Gods genegen waren. Ook wordt algemeen aangenomen, dat de Pharao der onderdrukking een lid geweest {{SIC|noet|moet}} zijn van de achttiende of van de negentiende dynastie.
&lt;br&gt;{{gap}}De vorsten der achttiende dynastie waren, in chronologische volgorde: Thutmosis I, Hatsjepsoet, Thutmosis II, Thutmosis III, Amenophis II, Thutmosis IV, Amenophis III en als laatste de beroemde „kettersche koning” Amenophis IV, ook bekend als Ichnaton, die den Egyptischen eeredienst hervormde.
&lt;br&gt;{{gap}}Toen Mozes zijn onderhandelingen met den Pharao begon, was hij, volgens het Bijbelverhaal, tachtig jaar oud. Doch bij zijn geboorte was de onderdrukking reeds in vollen gang. Immers hij werd in een biezen korfje te vondeling gelegd aan den oever van den Nijl op een plaats, waar „de dochter van Pharao” gewoon was te baden. De onderdrukking der Joden begon bij de uitdrijving der Hyksos, onder de regeering van Thutmosis I, den vader van prinses Hatsjepsoet. Zij steeg, volgens de meest geldende opvatting tot onhoudbare hoogte onder de regeering van den wreeden Thutmosis III, die hoogstwaarschijnlijk Hatsjepsoet, zijn stiefmoeder heeft doen ombrengen en die met groote gestrengheid optrad tegen haar aanhangers en gunstelingen. Het is bekend, dat Senmoet, de bouwmeester van den tempel van Hatsjepsoet, voor hem moest vluchten, en Thutmosis III liet uit alle opschriften de namen van Hatsjepsoet en Senmoet wegkrassen, omdat, volgens Egyptische opvatting, de naamloozen niet konden voortbestaan in het hiernamaals. Na den dood van Hatsjepsoet heeft Thutmosis III nog veertig jaar geregeerd. Tijdens zijn regeering leefde Mozes, verbannen van het hof, in de woestijn.
&lt;br&gt;{{gap}}De opvolger van Thutmosis III was Amenophis II. Deze wordt door vele Bijbelkundigen beschouwd als de Pharao, met wien Mozes onderhandelde en tijdens wiens bestuur de tien plagen over Egypte neder kwamen. De uittocht van het volk Gods zou dan plaats hebben gehad in het tweede jaar zijner regeering. Er zijn echter Bijbelkundigen, die dezen uittocht veel later dateeren, n.l. onder de 19e dynastie.
&lt;br&gt;{{gap}}Zou echter de eerstgenoemde opvatting juist zijn, dan kan met stelligheid worden aangenomen, dat Hatsjepsoet, de dochter van Pharao Thutmosis I, Mozes persoonlijk heeft gekend, terwijl zelfs de mogelijkheid open komt, dat zij het geweest zou zijn, die den kleinen vondeling aantrof in het biezen korfje op den Nijl en die hem deed opnemen door haar dienstmaagd. Zij is het dan, die er zooveel toe heeft bijgedragen, dat Mozes zich ontwikkelde tot een geoefend leider en naast haar roemrijke regeeringsdaden, vooral van de reorganisatie des Rijks, zou deze daad inderdaad prachtig passen. Uiteraard moet men voorzichtig zijn met historische gissingen over een zoo ver achter ons liggend verleden, doch wanneer we aannemen, dat inderdaad Hatsjepsoet de in den Bijbel genoemde „dochter van Pharao” geweest is, wordt in de geschiedenis van Mozes het een en ander duidelijker. Hij zou dan opgevoed zijn aan het Egyptische Hof in een een tijdperk van energieke actie, toen in het geheel het Ryk en in de wingewesten een krachtige reorganisatie werd ter hand genomen. Voorwaar een uitstekende leerschool voor iemand, die geroepen was de leiding van het uitverkoren volk op zich te nemen. Haar overwicht over Thutmosis II maakte mogelijk, dat Mozes aan het hof bleef. Eerst toen Thutmosis III haar had doen ombrengen (immers zij stierf op geheimzinnige wijze), en haar gunstelingen achtervolgde, was Mozes gedwongen te vluchten naar de woestijn, waar hij veertig jaar bleef, zoo lang als Thutmosis III regeerde na den dood van Hatsjepsoet.
&lt;br&gt;{{gap}}Wij herhalen, dat dit alles slechts gissingen zijn, die eenige kans hebben op historische juistheid, doch die wij niet willen aandienen als zekerheden. In het licht van deze, overigens historisch gerechtvaardigde gissingen, is de opgraving van den tempel van Hatsjepsoet echter een zeer merkwaardige gebeurtenis, die de volle aandacht der Bijbelvorschers verdient. Hatsjepsoet wordt ook Menaka genoemd, terwijl men haar naam soms gespeld vindt: Hatsjepsoet.

{{rechts|'''Hatsjepsoet als Osiris'''}}

{{gap}}Onder de talrijke beelden en beeld-fragmenten, opgenomen door de Amerikaansche expeditie, bevonden zich, verhaalt dr. Winlock, stukken van beelden, die Hatsjepsoet voorstelden in de gedaante van Osiris. De tempel te Deir el Bahri was behalve een tempel ter eere van Amoen n.l. ook een graftempel voor de koningin; de Pharao’s hadden de gewoonte, reeds bij hun leven te zorgen voor een schoon en kostbaar graf met alles wat er volgens het gebruik van dien tijd bij behoorde. En de doode vorstin kon men niet beter voorstellen dan in de gedaante van Osiris, den vorst van het doodenrijk. Van het bestaan dezer beelden was nauwelijks eenig spoor overgebleven na de verwoesting, die op last van Thutmoses III was aangericht. Het ontdekken daarvan was dus een der merkwaardigste resultaten van ons werk. Wij hadden reeds kunnen aantoonen, dat de zuilengangen ter weerszijden van de eerste trap aan de uiteinden versierd werden door reusachtige Osirisbeelden ter hoogte van 8 M., terwijl de bovenste zuilengang, waartoe de tweede trap toegang gaf, feitelijk een aaneenschakeling van dergelijke beelden was. Deze beelden waren 5½ M. hoog en konden niet slechts gezien worden vanaf de beide tempelterrassen, doch ook vanuit de vlakte, waar de bevolking ze dadelijk na het oversteken van den Nijl bij Karnak in het oog kreeg. Deze beelden behoorden bij het metselwerk van den tempel en waren dan ook in series tegelijk gemaakt.
{{dhr|2}}
{| style=&quot;border-spacing: 5px; border: 5px solid darkgray;width:70%;&quot;
| {{larger|'''HET RIJK VAN HATSJEPSOET'''}}

{{larger|'''Bij de foto’s'''}}

{{gap}}1. ''De Tempels te Deir el Bahri, zooals zij er tijdens de regeering van Hatsjepsoet moeten hebben uitgezien''.

{{gap}}2. ''Koningin Hatsjepsoet''.

{{gap}}3. ''Een der groote knielende figuren van Hatsjepsoet, zooals zij Amoen offers brengt. Men ziet hier, hoe een beeld gerestaureerd wordt en hoe het er uitziet, voordat de kleur egaal gemaakt wordt''.

{{gap}}4. ''Reconstructieteekening van den Westelijken wand van het heiligdom van Amoen na het terugplaatsen van de Osirisbeelden''.

{{gap}}5. ''Het meest Noordelijke gedeelte van den heuvel van Sjeik Abd el Koerneh met het graf van Sen-Moet geheel bovenaan in het midden van de foto''.
|}
{{dhr|2}}
{{gap}}Een nauwkeurige inventarisatie van de fragmenten bracht aan het licht, dat wij fragmenten van 14 beelden hadden gevonden, terwijl het nu ook gemakkelijk te verklaren was, dat vier der beelden in afwijking van de andere rozeroode gezichten hadden inplaats van roode of gele en gevernist waren. Dat waren de vier beelden uit het heiligdom. By twee der hoofden paste de breuklijn nog precies. Tenslotte kon reeds een reconstructieteekening worden gemaakt van den Westelijken wand met de beelden, die een volkomen geheel met de overige versieringen vormden. Wij wisten hierdoor tevens wat meer van het doel, waaraan de tempel te Deir el Bahri dienstbaar werd gemaakt. Het vertrek was feitelijk de bergplaats van de boot, waarmee Amoen zijn jaarlijksche bezoek bracht tijdens het „feest van het dal”. Dit voornaamste deel van den tempel bestond uit een lange, hooge kamer met een voetstuk voor de boot in het midden. Op de wanden was het ritueel afgebeeld, dat Hatsjepsoet ter gelegenheid van het feest moest uitvoeren. Nadat de offers waren gebracht, werd het vertrek weer afgesloten; de boot daarbinnen werd bewaakt door vier groote, serene beelden, die de kronen van het Noorder- en Zuiderland droegen: de personificatie van Hatsjepsoet als Osiris. Bij deze portretbeelden wijken de best bewaard geblevene op eigenaardige wijze af van de andere in den tempel. Het gezicht en vooral de neus is langer en smaller; vermoedelijk is de reden hiervan, dat het heiligdom van Amoen het allereerst is voltooid en dat de beelden daarvoor gemaakt zijn door een ouderen beeldhouwer, die nog vasthield aan de conventies uit den tijd van Hatsjepsoet’s voorgangers.
{{dhr|2}}

[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 knielbeeld van Hatsjepsoet.jpg|500x500px|center]]

{{c|Figuur 3}}
{{dhr}}
{{rechts|'''Sen-Moet, de architect'''}}

{{gap}}Terwijl wij ons bezighielden met het restaureeren der beelden van den tempel van Hatsjepsoet, verrichtten wy daarnaast opgravingen op den heuvel van Sjeik Abd el Koerneh, welke de Zuidzijde vormde van de bocht in de rotsen, waarin de tempels gebouwd zijn. Het voornaamste deel van dit werk betrof het graf van den bouwmeester Sen-Moet, dat dicht bij den top van den heuvel lag en reeds in het seizoen 1926/1927 door ons was gevonden. Als architect van den tempel van Hatsjepsoet was hij er in geslaagd, de hand te leggen op een terrein vlak buiten het tempelcomplex en door een lange gang door de rotsen te laten graven, wist hij zelfs de eigenlijke grafkamer onder het heiligdom te plaatsen. Deze ontdekking door ons was des te merkwaardiger, aangezien er reeds een graf van Sen- Moet op den heuvel bekend was. Dit graf zal wel het eerste zijn, dat Sen-Moet voor zichzelf gemaakt heeft, terwijl hij eerst later de gelegenheid kreeg om zijn graf feitelijk binnen het gebied van den tempel te bouwen. Het eerste graf was zeer groot en er lag een groote hoeveelheid puin voor dat de werklieden van de steenen hadden afgeslagen om de verschillende voorwerpen te maken. Het is ook teekenend voor de eerzucht van Sen-Moet, dat hij voor zichzelf een sarcophaag maakte, welke blijkens de daaraan teruggevonden fragmenten zeer sterk deed denken aan de koninklijke sarcophagen van dien tijd. Deze fragmenten bevonden zich bij den achteringang van de grafkamer en zoowel deze als de sarcophaag waren geheel afgewerkt en versierd. Slechts de rotsgang naar de grafkamer moest nog gemaakt worden; nauwelijks was men echter hieraan begonnen, of Sen-Moet liet het werk staken om aan zijn tweede graf te beginnen. De sarcophaag was reeds naar den ingang van de rotsgang gebracht om na de voltooiïng daarvan naar de grafkamer te worden vervoerd; de dienaars van Thutmoses III konden hem dus dadelijk zien liggen en vernielen.
{{dhr|2}}

[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 reconstructie westwand tempel Hatsjepsoet.jpg|500px|center]]

{{c|Figuur 4}}
{{dhr}}
{{rechts|'''Een merkwaardige vondst'''}}

{{gap}}Een eigenaardig geval deed zich tenslotte nog voor by ’t onderzoek van den reusachtigen hoop steenslag voor het graf. Daar vond men de lijken van een jongeman van omstreeks twintig jaar en van een oude vrouw, die vreeselijk aan ruggemergstering moet hebben geleden. Waarschijnlijk waren het bloedverwanten van de werklieden en zijn zij voor het gemak in de steenslag begraven, temeer waar het werk toch gestaakt werd. De jongeman was slechts in een mat gerold en de oude vrouw lag in een eenvoudige doodkist, die achteloos op haar zijde was geplaatst. Bij haar werd een potje zwarte oogenverf gevonden en aan haar vinger had zij een scaraba met den naam van Nefroe-Re, het dochtertje van Hatsjepsoet en een leerlinge van Sen-Moet.
{{dhr|2}}
[[Bestand:De Tijd vol 087 no 26445 Sjeik Abd el-Qurna.jpg|500px|center]]

{{c|Figuur 5}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81ss4btj7n97h66uwx8nn5pvr9frp6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Tijd/Jaargang 87/Nummer 26445/'t Rijk van Hatsjepsoet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86916</id>
    <revision>
      <id>223405</id>
      <timestamp>2026-06-17T18:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>223405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="2hgf87ci565fbx8tl43xj0cvdcbd6nk" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘'t Rijk van Hatsjepsoet. Egypte's onbekende schatten. 25 Jaar Expeditie’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Tijd'', vrijdag 22 april 1932, tweede blad, p.&amp;nbsp;6. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Tijd vol 087 no 26445 't Rijk van Hatsjepsoet.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot;/&gt;

[[Categorie:De Tijd, Jaargang 087]]</text>
      <sha1>2hgf87ci565fbx8tl43xj0cvdcbd6nk</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>