Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon TimedText TimedText talk Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 17478 3648832 51810 2026-03-28T08:12:33Z Ranveig 39 Endra omdirigeringsmål frå [[Runer]] til [[Futhark]] 3648832 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Futhark]] s50bojkkul9hwq1gehpva2mw5r5fzds 0 17479 3648833 51811 2026-03-28T08:12:48Z Ranveig 39 Endra omdirigeringsmål frå [[Runer]] til [[Futhark]] 3648833 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Futhark]] s50bojkkul9hwq1gehpva2mw5r5fzds 0 17480 3648834 51812 2026-03-28T08:13:11Z Ranveig 39 Endra omdirigeringsmål frå [[Runer]] til [[Futhark]] 3648834 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Futhark]] s50bojkkul9hwq1gehpva2mw5r5fzds 0 25503 3648828 3079398 2026-03-28T08:07:00Z Ranveig 39 Litt utvida etter no: og en: 3648828 wikitext text/x-wiki {{Infoboks skriftsystem | navn = Futhark | egetnavn = {{språk|non-Runr|ᚠᚢᚦᚨᚱᚲ}} | bilde = 01 Runes of the Elder Futhark painted on little stones - Runen des älteren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg | bildetekst = Den eldre futhark | type = [[Alfabet]] | periode = [[Fyrste hundreåret|1.]]/[[2. hundreåret]]&ndash;[[1100-talet|1100-]]/[[1200-talet]] | språk = [[Norrønt]], andre [[germanske språk]] | avstamming1 = [[Det førkananittiske alfabetet|Førkananittisk]] | avstamming2 = [[Det fønikiske alfabetet|Fønikisk]] | avstamming3 = [[Det greske alfabetet|Gresk]] | avstamming4 = [[Det gammelitaliske alfabetet|Gammelitalisk]] | avstamming5 = [[Det latinske alfabetet|Latinsk]] | unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U16A0.pdf 16A0 - 16FF] | iso = Runr }} [[Fil:01 Runes of the Elder Futhark painted on little stones - Runen des älteren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg|mini|Den eldre futharken.]] '''Futhark''' er eit namn på [[runer|runealfabet]] etter dei seks fyrste teikna i runerekkja: f, u, þ (th), a, r og k.<ref>{{snl}}</ref> Namnet «futhark» er ein nyare konstruksjon som stammar frå byrjinga av [[den eldre futharken]] på 24 teikn.<ref>{{kjelde www|tittel= Runene: det første skriftspråket |forfattar= Lisbeth Skogstrand |verk=Norgeshistorie.no |url=https://www.norgeshistorie.no/romertid/kommunikasjon-og-kunnskap/0507-runene-det-forste-skriftspraket.html |vitja=2018-09-17 }}</ref> Denne byrjinga går i stor grad i seinare runerekkjer, og desse blir også ofte omtalte som futharkar og ikkje som [[alfabet]].<ref name=Spurkland>Terje Spurkland, Norwegian Runes and Runic inscriptions. Boydell Press 2005 (''I begynnelsen var fuÞark'', Cappelen 2001)</ref> Fram mot 800-talet blei den eldre futharken, òg kalla den eldre runerekkja, erstatta av [[den yngre futharken]] eller den yngre runerekkja. Denne runerekkja inneheldt 16 teikn. == Den eldre futharken == Den eldre futharken er også kjend som den urnordiske, urgermanske eller samgermanske futharken og var i bruk hjå alle [[germanske folk]]. Ei av de eldste runeinnskriftene, og truleg den eldste kjente i Norge, blei funnen på [[Reynir|ein spydspiss frå Øvre Stabu]] på Toten. Innskrifta lyd raunijaR («utfordrar», «reynar») og stammer frå om lag 200 e.Kr. I Sverige er det funne futharkar som i prinsippet er fullstendige på [[Kylversteinen]] frå [[Gotland]], datert til rundt 400 e.Kr., som kan vera den eldste kjende futharken i verden. [[Vadstenabrakteaten]] frå [[Östergötland]] er noko senere, rundt 450-550 e.Kr., [[Mariedammbrakteaten]] frå [[Närke]] frå omtrent same tid, og [[Grumpanbrakteaten]] frå [[Västergötland]] er frå 500 e.Kr. I [[Danmark]] finst det ufullstendige futharkar på [[Lindkærbrakteaten]] (400-650 e.Kr.), [[Gudmebrakteaten]] (400-650 e.Kr.) og kanskje også på den udaterte Roskildebrakteaten som blei funnen så seint som i 1997. På det europeiske fastlandet er det funne fire ufullstendige urgermanske futharkar: Den [[Ungarn|ungarske]] [[Aquincumspenna]] i [[Budapest]] (ca. 500 e.Kr.), [[Charnayspenna]] i [[Frankrike]] (ca. 520-570 e.Kr.), [[Brezapilaren]] i [[Bosnia]] (ca. 550 e.Kr.) og [[Beuchtespenna]] i [[Niedersachsen]] (ca. 560-590 e.Kr.). Futharken frå Kylversteinen: <br /> [[Fil:Kylverstenen futhark.jpg|300px|Futharken på Kylversteinen]]<br /> '''f u þ a r k g w h n i j p e/ï R/z s t b e m l ŋ d o ?'''. Futharken frå Vadstenabrakteaten: <br /> [[Fil:Vadstenabrakteaten futhark.jpg|300px|Futharken på Vadstenabrakteaten]] <br /> '''f u þ a r k g w : h n i j e/ï p R/z s : t b e m l ŋ o (d)'''. Futharken frå Grumpanbrakteaten:<br /> [[Fil:Grumpanbrakteaten futhark.jpg|300px|Futharken på Grumpanbrakteaten]] <br /> '''f u þ a r k g w : h n i j e/ï p – – : t b e m l R o d'''. Ein kjenner til rundt 300 innskrifter som nytter denne runerekkja. Dei fleste er frå den sørlege delen av Skandinavia.<ref name="NE">''Nationalencyklopedin'' (1995), Artikkelen «Runinskrifter», ISBN 91-7024-620-3</ref> Funna er generelt vanskelege å tolke. Gjennom futharkane frå Kylversteinen og Vadstenabrakteaten kunne runologane gjenskape den innbyrdes ordninga av runene og gjera inndelingar.<ref name="Enoksen">Enoksen, Lars Magnar (1998, 2003): ''Runor. Historia, tydning, tolkning'', Historiska Media, ISBN 91-88930-32-7</ref> == Den yngre futharken == [[Fil:Yngre futharken.svg|mini|portrett=1.5|Den yngre futharken med langkvistruner, kortkvistruner og latinske bokstavar nedst.]] Den yngre futharken er ein redusert utgåve av den eldre futharken med 16 teikn. Den yngre futharken var i bruk frå omtrent år 800. Futharken opptrer i nokre ulike variantar med forskjellig utforming av runeteikna. Dei to viktigaste variantane i Norden blir kalla for normalruner eller «danske runer», og kortkvistruner eller «svensknorske runer». Ein meir sjeldan variant er «stavlause runer», som fyrst var kjende berre frå [[Hälsingland]] og [[Medelpad]]. ==Angelsaksiske runer== [[Fil:Anglosaxonrunes.svg|class=skin-invert-image|mini|Den angelsaksiske futhorcen.]] [[Angelsaksisk]]e runer blei ordna i ein ''futhorc'' (også skrive ''fuþorc'') omfatta 29 og seinare 33 teikna. Futhorcen blei truleg brukt frå 400-talet av. Det fint døme på futhorc-innskrifter på [[Themsensverdet]], i [[Codex Vindobonensis 795]], Otho-manuskriptet i [[Cotton-samlinga]] B.x og på [[Ruthwellkrossen]]. [[Det angelsaksiske runediktet]] oppgjev følgjande teikn og namn: {{script|Runr|ᚠ}} feoh, {{script|Runr|ᚢ}} ur, {{script|Runr|ᚦ}} þorn, {{script|Runr |ᚩ}} os, {{script|Runr|ᚱ}} rad, {{script|Runr|ᚳ}} cen, {{script|Runr|ᚷ}} gyfu, {{script|Runr|ᚹ}} ƿynn, {{script|Runr|ᚻ}} hægl, {{script|Runr|ᚾ}} nyd, {{script|Runr |ᛁ}} is, {{script|Runr|ᛄ}} ger, {{script|Runr |ᛇ}} eoh, {{script|Runr |ᛈ}} peorð, {{script|Runr|ᛉ}} eolh, {{script|Runr|ᛋ}} sigel, {{script|Runr|ᛏ}} tir, {{script|Runr|ᛒ}} beorc, {{script|Runr|ᛖ}} eh, {{script|Runr|ᛗ}} mann, {{script|Runr|ᛚ}} lagu, {{script|Runr|ᛝ}} ing, {{script|Runr|ᛟ}} œthel, {{script|Runr|ᛞ}} dæg, {{script|Runr|ᚪ}} ac, {{script|Runr|ᚫ}} æsc, {{script|Runr|ᚣ}} yr, {{script|Runr|ᛡ}} ior, {{script|Runr|ᛠ}} ear. ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Futhark|Futhark]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Runes|Runes]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[kategori:runer]] [[kategori:runealfabet]] ay388x768rx05gtjd4o9k4j55m43pjz 3648829 3648828 2026-03-28T08:07:25Z Ranveig 39 3648829 wikitext text/x-wiki {{Infoboks skriftsystem | navn = Futhark | egetnavn = {{språk|non-Runr|ᚠᚢᚦᚨᚱᚲ}} | bilete = 01 Runes of the Elder Futhark painted on little stones - Runen des älteren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg | bilettekst = Den eldre futharken | type = [[Alfabet]] | periode = [[Fyrste hundreåret|1.]]/[[2. hundreåret]]&ndash;[[1100-talet|1100-]]/[[1200-talet]] | språk = [[Norrønt]], andre [[germanske språk]] | avstamming1 = [[Det førkananittiske alfabetet|Førkananittisk]] | avstamming2 = [[Det fønikiske alfabetet|Fønikisk]] | avstamming3 = [[Det greske alfabetet|Gresk]] | avstamming4 = [[Det gammelitaliske alfabetet|Gammelitalisk]] | avstamming5 = [[Det latinske alfabetet|Latinsk]] | unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U16A0.pdf 16A0 - 16FF] | iso = Runr }} '''Futhark''' er eit namn på [[runer|runealfabet]] etter dei seks fyrste teikna i runerekkja: f, u, þ (th), a, r og k.<ref>{{snl}}</ref> Namnet «futhark» er ein nyare konstruksjon som stammar frå byrjinga av [[den eldre futharken]] på 24 teikn.<ref>{{kjelde www|tittel= Runene: det første skriftspråket |forfattar= Lisbeth Skogstrand |verk=Norgeshistorie.no |url=https://www.norgeshistorie.no/romertid/kommunikasjon-og-kunnskap/0507-runene-det-forste-skriftspraket.html |vitja=2018-09-17 }}</ref> Denne byrjinga går i stor grad i seinare runerekkjer, og desse blir også ofte omtalte som futharkar og ikkje som [[alfabet]].<ref name=Spurkland>Terje Spurkland, Norwegian Runes and Runic inscriptions. Boydell Press 2005 (''I begynnelsen var fuÞark'', Cappelen 2001)</ref> Fram mot 800-talet blei den eldre futharken, òg kalla den eldre runerekkja, erstatta av [[den yngre futharken]] eller den yngre runerekkja. Denne runerekkja inneheldt 16 teikn. == Den eldre futharken == Den eldre futharken er også kjend som den urnordiske, urgermanske eller samgermanske futharken og var i bruk hjå alle [[germanske folk]]. Ei av de eldste runeinnskriftene, og truleg den eldste kjente i Norge, blei funnen på [[Reynir|ein spydspiss frå Øvre Stabu]] på Toten. Innskrifta lyd raunijaR («utfordrar», «reynar») og stammer frå om lag 200 e.Kr. I Sverige er det funne futharkar som i prinsippet er fullstendige på [[Kylversteinen]] frå [[Gotland]], datert til rundt 400 e.Kr., som kan vera den eldste kjende futharken i verden. [[Vadstenabrakteaten]] frå [[Östergötland]] er noko senere, rundt 450-550 e.Kr., [[Mariedammbrakteaten]] frå [[Närke]] frå omtrent same tid, og [[Grumpanbrakteaten]] frå [[Västergötland]] er frå 500 e.Kr. I [[Danmark]] finst det ufullstendige futharkar på [[Lindkærbrakteaten]] (400-650 e.Kr.), [[Gudmebrakteaten]] (400-650 e.Kr.) og kanskje også på den udaterte Roskildebrakteaten som blei funnen så seint som i 1997. På det europeiske fastlandet er det funne fire ufullstendige urgermanske futharkar: Den [[Ungarn|ungarske]] [[Aquincumspenna]] i [[Budapest]] (ca. 500 e.Kr.), [[Charnayspenna]] i [[Frankrike]] (ca. 520-570 e.Kr.), [[Brezapilaren]] i [[Bosnia]] (ca. 550 e.Kr.) og [[Beuchtespenna]] i [[Niedersachsen]] (ca. 560-590 e.Kr.). Futharken frå Kylversteinen: <br /> [[Fil:Kylverstenen futhark.jpg|300px|Futharken på Kylversteinen]]<br /> '''f u þ a r k g w h n i j p e/ï R/z s t b e m l ŋ d o ?'''. Futharken frå Vadstenabrakteaten: <br /> [[Fil:Vadstenabrakteaten futhark.jpg|300px|Futharken på Vadstenabrakteaten]] <br /> '''f u þ a r k g w : h n i j e/ï p R/z s : t b e m l ŋ o (d)'''. Futharken frå Grumpanbrakteaten:<br /> [[Fil:Grumpanbrakteaten futhark.jpg|300px|Futharken på Grumpanbrakteaten]] <br /> '''f u þ a r k g w : h n i j e/ï p – – : t b e m l R o d'''. Ein kjenner til rundt 300 innskrifter som nytter denne runerekkja. Dei fleste er frå den sørlege delen av Skandinavia.<ref name="NE">''Nationalencyklopedin'' (1995), Artikkelen «Runinskrifter», ISBN 91-7024-620-3</ref> Funna er generelt vanskelege å tolke. Gjennom futharkane frå Kylversteinen og Vadstenabrakteaten kunne runologane gjenskape den innbyrdes ordninga av runene og gjera inndelingar.<ref name="Enoksen">Enoksen, Lars Magnar (1998, 2003): ''Runor. Historia, tydning, tolkning'', Historiska Media, ISBN 91-88930-32-7</ref> == Den yngre futharken == [[Fil:Yngre futharken.svg|mini|portrett=1.5|Den yngre futharken med langkvistruner, kortkvistruner og latinske bokstavar nedst.]] Den yngre futharken er ein redusert utgåve av den eldre futharken med 16 teikn. Den yngre futharken var i bruk frå omtrent år 800. Futharken opptrer i nokre ulike variantar med forskjellig utforming av runeteikna. Dei to viktigaste variantane i Norden blir kalla for normalruner eller «danske runer», og kortkvistruner eller «svensknorske runer». Ein meir sjeldan variant er «stavlause runer», som fyrst var kjende berre frå [[Hälsingland]] og [[Medelpad]]. ==Angelsaksiske runer== [[Fil:Anglosaxonrunes.svg|class=skin-invert-image|mini|Den angelsaksiske futhorcen.]] [[Angelsaksisk]]e runer blei ordna i ein ''futhorc'' (også skrive ''fuþorc'') omfatta 29 og seinare 33 teikna. Futhorcen blei truleg brukt frå 400-talet av. Det fint døme på futhorc-innskrifter på [[Themsensverdet]], i [[Codex Vindobonensis 795]], Otho-manuskriptet i [[Cotton-samlinga]] B.x og på [[Ruthwellkrossen]]. [[Det angelsaksiske runediktet]] oppgjev følgjande teikn og namn: {{script|Runr|ᚠ}} feoh, {{script|Runr|ᚢ}} ur, {{script|Runr|ᚦ}} þorn, {{script|Runr |ᚩ}} os, {{script|Runr|ᚱ}} rad, {{script|Runr|ᚳ}} cen, {{script|Runr|ᚷ}} gyfu, {{script|Runr|ᚹ}} ƿynn, {{script|Runr|ᚻ}} hægl, {{script|Runr|ᚾ}} nyd, {{script|Runr |ᛁ}} is, {{script|Runr|ᛄ}} ger, {{script|Runr |ᛇ}} eoh, {{script|Runr |ᛈ}} peorð, {{script|Runr|ᛉ}} eolh, {{script|Runr|ᛋ}} sigel, {{script|Runr|ᛏ}} tir, {{script|Runr|ᛒ}} beorc, {{script|Runr|ᛖ}} eh, {{script|Runr|ᛗ}} mann, {{script|Runr|ᛚ}} lagu, {{script|Runr|ᛝ}} ing, {{script|Runr|ᛟ}} œthel, {{script|Runr|ᛞ}} dæg, {{script|Runr|ᚪ}} ac, {{script|Runr|ᚫ}} æsc, {{script|Runr|ᚣ}} yr, {{script|Runr|ᛡ}} ior, {{script|Runr|ᛠ}} ear. ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Futhark|Futhark]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Runes|Runes]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[kategori:runer]] [[kategori:runealfabet]] imbwuzxvyj8h7yca5b9ipwa4xccka13 3648830 3648829 2026-03-28T08:08:36Z Ranveig 39 3648830 wikitext text/x-wiki {{Infoboks skriftsystem | navn = Futhark | egetnavn = {{språk|non-Runr|ᚠᚢᚦᚨᚱᚲ}} | bilete = 01 Runes of the Elder Futhark painted on little stones - Runen des älteren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg | bilettekst = Den eldre futharken | type = [[Alfabet]] | periode = [[Fyrste hundreåret|1.]]/[[2. hundreåret]]&ndash;[[1100-talet|1100-]]/[[1200-talet]] | språk = [[Norrønt]], andre [[germanske språk]] | avstamming1 = [[Det førkananittiske alfabetet|Førkananittisk]] | avstamming2 = [[Det fønikiske alfabetet|Fønikisk]] | avstamming3 = [[Det greske alfabetet|Gresk]] | avstamming4 = [[Det gammelitaliske alfabetet|Gammelitalisk]] | avstamming5 = [[Det latinske alfabetet|Latinsk]] | unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U16A0.pdf 16A0 - 16FF] | iso = Runr }} '''Futhark''' er eit namn på [[runer|runealfabet]] etter dei seks fyrste teikna i runerekkja: f, u, þ (th), a, r og k.<ref>{{snl}}</ref> Namnet «futhark» er ein nyare konstruksjon som stammar frå byrjinga av [[den eldre futharken]] på 24 teikn.<ref>{{kjelde www|tittel= Runene: det første skriftspråket |forfattar= Lisbeth Skogstrand |verk=Norgeshistorie.no |url=https://www.norgeshistorie.no/romertid/kommunikasjon-og-kunnskap/0507-runene-det-forste-skriftspraket.html |vitja=2018-09-17 }}</ref> Denne byrjinga går i stor grad i seinare runerekkjer, og desse blir også ofte omtalte som futharkar og ikkje som [[alfabet]].<ref name=Spurkland>Terje Spurkland, Norwegian Runes and Runic inscriptions. Boydell Press 2005 (''I begynnelsen var fuÞark'', Cappelen 2001)</ref> Fram mot 800-talet blei den eldre futharken, òg kalla den eldre runerekkja, erstatta av [[den yngre futharken]] eller den yngre runerekkja. Denne runerekkja inneheldt 16 teikn. == Den eldre futharken == Den eldre futharken er også kjend som den urnordiske, urgermanske eller samgermanske futharken og var i bruk hjå alle [[germanske folk]]. Ei av de eldste runeinnskriftene, og truleg den eldste kjente i Noreg, blei funnen på [[Reynir|ein spydspiss frå Øvre Stabu]] på Toten. Innskrifta lyd raunijaR («utfordrar», «reynar») og stammer frå om lag 200 e.Kr. I Sverige er det funne futharkar som i prinsippet er fullstendige på [[Kylversteinen]] frå [[Gotland]], datert til rundt 400 e.Kr., som kan vera den eldste kjende futharken i verden. [[Vadstenabrakteaten]] frå [[Östergötland]] er noko senere, rundt 450-550 e.Kr., [[Mariedammbrakteaten]] frå [[Närke]] frå omtrent same tid, og [[Grumpanbrakteaten]] frå [[Västergötland]] er frå 500 e.Kr. I [[Danmark]] finst det ufullstendige futharkar på [[Lindkærbrakteaten]] (400-650 e.Kr.), [[Gudmebrakteaten]] (400-650 e.Kr.) og kanskje også på den udaterte Roskildebrakteaten som blei funnen så seint som i 1997. På det europeiske fastlandet er det funne fire ufullstendige urgermanske futharkar: Den [[Ungarn|ungarske]] [[Aquincumspenna]] i [[Budapest]] (ca. 500 e.Kr.), [[Charnayspenna]] i [[Frankrike]] (ca. 520-570 e.Kr.), [[Brezapilaren]] i [[Bosnia]] (ca. 550 e.Kr.) og [[Beuchtespenna]] i [[Niedersachsen]] (ca. 560-590 e.Kr.). Futharken frå Kylversteinen: <br /> [[Fil:Kylverstenen futhark.jpg|300px|Futharken på Kylversteinen]]<br /> '''f u þ a r k g w h n i j p e/ï R/z s t b e m l ŋ d o ?'''. Futharken frå Vadstenabrakteaten: <br /> [[Fil:Vadstenabrakteaten futhark.jpg|300px|Futharken på Vadstenabrakteaten]] <br /> '''f u þ a r k g w : h n i j e/ï p R/z s : t b e m l ŋ o (d)'''. Futharken frå Grumpanbrakteaten:<br /> [[Fil:Grumpanbrakteaten futhark.jpg|300px|Futharken på Grumpanbrakteaten]] <br /> '''f u þ a r k g w : h n i j e/ï p – – : t b e m l R o d'''. Ein kjenner til rundt 300 innskrifter som nytter denne runerekkja. Dei fleste er frå den sørlege delen av Skandinavia.<ref name="NE">''Nationalencyklopedin'' (1995), Artikkelen «Runinskrifter», ISBN 91-7024-620-3</ref> Funna er generelt vanskelege å tolke. Gjennom futharkane frå Kylversteinen og Vadstenabrakteaten kunne runologane gjenskape den innbyrdes ordninga av runene og gjera inndelingar.<ref name="Enoksen">Enoksen, Lars Magnar (1998, 2003): ''Runor. Historia, tydning, tolkning'', Historiska Media, ISBN 91-88930-32-7</ref> == Den yngre futharken == [[Fil:Yngre futharken.svg|mini|portrett=1.5|Den yngre futharken med langkvistruner, kortkvistruner og latinske bokstavar nedst.]] Den yngre futharken er ein redusert utgåve av den eldre futharken med 16 teikn. Den yngre futharken var i bruk frå omtrent år 800. Futharken opptrer i nokre ulike variantar med forskjellig utforming av runeteikna. Dei to viktigaste variantane i Norden blir kalla for normalruner eller «danske runer», og kortkvistruner eller «svensknorske runer». Ein meir sjeldan variant er «stavlause runer», som fyrst var kjende berre frå [[Hälsingland]] og [[Medelpad]]. ==Angelsaksiske runer== [[Fil:Anglosaxonrunes.svg|class=skin-invert-image|mini|Den angelsaksiske futhorcen.]] [[Angelsaksisk]]e runer blei ordna i ein ''futhorc'' (også skrive ''fuþorc'') omfatta 29 og seinare 33 teikna. Futhorcen blei truleg brukt frå 400-talet av. Det fint døme på futhorc-innskrifter på [[Themsensverdet]], i [[Codex Vindobonensis 795]], Otho-manuskriptet i [[Cotton-samlinga]] B.x og på [[Ruthwellkrossen]]. [[Det angelsaksiske runediktet]] oppgjev følgjande teikn og namn: {{script|Runr|ᚠ}} feoh, {{script|Runr|ᚢ}} ur, {{script|Runr|ᚦ}} þorn, {{script|Runr |ᚩ}} os, {{script|Runr|ᚱ}} rad, {{script|Runr|ᚳ}} cen, {{script|Runr|ᚷ}} gyfu, {{script|Runr|ᚹ}} ƿynn, {{script|Runr|ᚻ}} hægl, {{script|Runr|ᚾ}} nyd, {{script|Runr |ᛁ}} is, {{script|Runr|ᛄ}} ger, {{script|Runr |ᛇ}} eoh, {{script|Runr |ᛈ}} peorð, {{script|Runr|ᛉ}} eolh, {{script|Runr|ᛋ}} sigel, {{script|Runr|ᛏ}} tir, {{script|Runr|ᛒ}} beorc, {{script|Runr|ᛖ}} eh, {{script|Runr|ᛗ}} mann, {{script|Runr|ᛚ}} lagu, {{script|Runr|ᛝ}} ing, {{script|Runr|ᛟ}} œthel, {{script|Runr|ᛞ}} dæg, {{script|Runr|ᚪ}} ac, {{script|Runr|ᚫ}} æsc, {{script|Runr|ᚣ}} yr, {{script|Runr|ᛡ}} ior, {{script|Runr|ᛠ}} ear. ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Futhark|Futhark]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Runes|Runes]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[kategori:runer]] [[kategori:runealfabet]] kyhym902qjgh6jgp7rfae5jfi8ylxzh 3648835 3648830 2026-03-28T08:15:24Z Ranveig 39 Rett. 3648835 wikitext text/x-wiki {{Infoboks skriftsystem | navn = Futhark | egetnavn = {{språk|non-Runr|ᚠᚢᚦᚨᚱᚲ}} | bilete = 01 Runes of the Elder Futhark painted on little stones - Runen des älteren Futhark auf kleine Steine gemalt.jpg | bilettekst = Den eldre futharken | type = [[Alfabet]] | periode = [[Fyrste hundreåret|1.]]/[[2. hundreåret]]&ndash;[[1100-talet|1100-]]/[[1200-talet]] | språk = [[Norrønt]], andre [[germanske språk]] | avstamming1 = [[Det førkananittiske alfabetet|Førkananittisk]] | avstamming2 = [[Det fønikiske alfabetet|Fønikisk]] | avstamming3 = [[Det greske alfabetet|Gresk]] | avstamming4 = [[Det gammelitaliske alfabetet|Gammelitalisk]] | avstamming5 = [[Det latinske alfabetet|Latinsk]] | unicode = [http://www.unicode.org/charts/PDF/U16A0.pdf 16A0 - 16FF] | iso = Runr }} '''Futhark''' er eit namn på [[runer|runealfabet]] etter dei seks fyrste teikna i runerekkja: f, u, þ (th), a, r og k.<ref>{{snl}}</ref> Namnet «futhark» er ein nyare konstruksjon som stammar frå byrjinga av [[den eldre futharken]] på 24 teikn.<ref>{{kjelde www|tittel= Runene: det første skriftspråket |forfattar= Lisbeth Skogstrand |verk=Norgeshistorie.no |url=https://www.norgeshistorie.no/romertid/kommunikasjon-og-kunnskap/0507-runene-det-forste-skriftspraket.html |vitja=2018-09-17 }}</ref> Denne byrjinga går i stor grad att i seinare runerekkjer, og desse blir også ofte omtalte som futharkar og ikkje som [[alfabet]].<ref name=Spurkland>Terje Spurkland, Norwegian Runes and Runic inscriptions. Boydell Press 2005 (''I begynnelsen var fuÞark'', Cappelen 2001)</ref> Fram mot 800-talet blei den eldre futharken, òg kalla den eldre runerekkja, erstatta av [[den yngre futharken]] eller den yngre runerekkja. Denne runerekkja inneheldt 16 teikn. == Den eldre futharken == Den eldre futharken er også kjend som den urnordiske, urgermanske eller samgermanske futharken og var i bruk hjå alle [[germanske folk]]. Ei av de eldste runeinnskriftene, og truleg den eldste kjente i Noreg, blei funnen på [[Reynir|ein spydspiss frå Øvre Stabu]] på Toten. Innskrifta lyd raunijaR («utfordrar», «reynar») og stammer frå om lag 200 e.Kr. I Sverige er det funne futharkar som i prinsippet er fullstendige på [[Kylversteinen]] frå [[Gotland]], datert til rundt 400 e.Kr., som kan vera den eldste kjende futharken i verden. [[Vadstenabrakteaten]] frå [[Östergötland]] er noko senere, rundt 450-550 e.Kr., [[Mariedammbrakteaten]] frå [[Närke]] frå omtrent same tid, og [[Grumpanbrakteaten]] frå [[Västergötland]] er frå 500 e.Kr. I [[Danmark]] finst det ufullstendige futharkar på [[Lindkærbrakteaten]] (400-650 e.Kr.), [[Gudmebrakteaten]] (400-650 e.Kr.) og kanskje også på den udaterte Roskildebrakteaten som blei funnen så seint som i 1997. På det europeiske fastlandet er det funne fire ufullstendige urgermanske futharkar: Den [[Ungarn|ungarske]] [[Aquincumspenna]] i [[Budapest]] (ca. 500 e.Kr.), [[Charnayspenna]] i [[Frankrike]] (ca. 520-570 e.Kr.), [[Brezapilaren]] i [[Bosnia]] (ca. 550 e.Kr.) og [[Beuchtespenna]] i [[Niedersachsen]] (ca. 560-590 e.Kr.). Futharken frå Kylversteinen: <br /> [[Fil:Kylverstenen futhark.jpg|300px|Futharken på Kylversteinen]]<br /> '''f u þ a r k g w h n i j p e/ï R/z s t b e m l ŋ d o ?'''. Futharken frå Vadstenabrakteaten: <br /> [[Fil:Vadstenabrakteaten futhark.jpg|300px|Futharken på Vadstenabrakteaten]] <br /> '''f u þ a r k g w : h n i j e/ï p R/z s : t b e m l ŋ o (d)'''. Futharken frå Grumpanbrakteaten:<br /> [[Fil:Grumpanbrakteaten futhark.jpg|300px|Futharken på Grumpanbrakteaten]] <br /> '''f u þ a r k g w : h n i j e/ï p – – : t b e m l R o d'''. Ein kjenner til rundt 300 innskrifter som nytter denne runerekkja. Dei fleste er frå den sørlege delen av Skandinavia.<ref name="NE">''Nationalencyklopedin'' (1995), Artikkelen «Runinskrifter», ISBN 91-7024-620-3</ref> Funna er generelt vanskelege å tolke. Gjennom futharkane frå Kylversteinen og Vadstenabrakteaten kunne runologane gjenskape den innbyrdes ordninga av runene og gjera inndelingar.<ref name="Enoksen">Enoksen, Lars Magnar (1998, 2003): ''Runor. Historia, tydning, tolkning'', Historiska Media, ISBN 91-88930-32-7</ref> == Den yngre futharken == [[Fil:Yngre futharken.svg|mini|portrett=1.5|Den yngre futharken med langkvistruner, kortkvistruner og latinske bokstavar nedst.]] Den yngre futharken er ein redusert utgåve av den eldre futharken med 16 teikn. Den yngre futharken var i bruk frå omtrent år 800. Futharken opptrer i nokre ulike variantar med forskjellig utforming av runeteikna. Dei to viktigaste variantane i Norden blir kalla for normalruner eller «danske runer», og kortkvistruner eller «svensknorske runer». Ein meir sjeldan variant er «stavlause runer», som fyrst var kjende berre frå [[Hälsingland]] og [[Medelpad]]. ==Angelsaksiske runer== [[Fil:Anglosaxonrunes.svg|class=skin-invert-image|mini|Den angelsaksiske futhorcen.]] [[Angelsaksisk]]e runer blei ordna i ein ''futhorc'' (også skrive ''fuþorc'') omfatta 29 og seinare 33 teikna. Futhorcen blei truleg brukt frå 400-talet av. Det fint døme på futhorc-innskrifter på [[Themsensverdet]], i [[Codex Vindobonensis 795]], Otho-manuskriptet i [[Cotton-samlinga]] B.x og på [[Ruthwellkrossen]]. [[Det angelsaksiske runediktet]] oppgjev følgjande teikn og namn: {{script|Runr|ᚠ}} feoh, {{script|Runr|ᚢ}} ur, {{script|Runr|ᚦ}} þorn, {{script|Runr |ᚩ}} os, {{script|Runr|ᚱ}} rad, {{script|Runr|ᚳ}} cen, {{script|Runr|ᚷ}} gyfu, {{script|Runr|ᚹ}} ƿynn, {{script|Runr|ᚻ}} hægl, {{script|Runr|ᚾ}} nyd, {{script|Runr |ᛁ}} is, {{script|Runr|ᛄ}} ger, {{script|Runr |ᛇ}} eoh, {{script|Runr |ᛈ}} peorð, {{script|Runr|ᛉ}} eolh, {{script|Runr|ᛋ}} sigel, {{script|Runr|ᛏ}} tir, {{script|Runr|ᛒ}} beorc, {{script|Runr|ᛖ}} eh, {{script|Runr|ᛗ}} mann, {{script|Runr|ᛚ}} lagu, {{script|Runr|ᛝ}} ing, {{script|Runr|ᛟ}} œthel, {{script|Runr|ᛞ}} dæg, {{script|Runr|ᚪ}} ac, {{script|Runr|ᚫ}} æsc, {{script|Runr|ᚣ}} yr, {{script|Runr|ᛡ}} ior, {{script|Runr|ᛠ}} ear. ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Futhark|Futhark]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Runes|Runes]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[kategori:runer]] [[kategori:runealfabet]] gqy8bjc51na9x3gd9h9aafm88393gbk 0 26302 3648788 3551271 2026-03-27T13:22:41Z Ranveig 39 Malar 3648788 wikitext text/x-wiki '''Sekulær''' er eit ord som hovudsakleg tyder '''verdsleg''', altså noko som ikkje har med [[religion]] å gjera. Eit sekulært [[samfunn]] er eit samfunn der det er liten eller ingen samanheng mellom [[lov]]ar og [[styresmakt]]er på den eine sida, og religiøse påbod og leiarar på den andre sida. [[Sekularisering]] er nemninga på prosessen der eit samfunn blir mindre religiøst. Sekulariseringa og [[demokrati]]seringa av samfunna er to prosessar som [[historie|historisk]] heng saman. [[Image:Secular States Map.svg|right|350px|thumb| {| style="width:100%;" |- | valign=top | {{legend|red|[[Statsreligion]]}} {{legend|#2c89a0|Sekulær stat}} {{legend|grått|Tvitydig eller utan data}} |} ]] Ein sekulær [[stat]] er ein stat som er nøytral i forhold til religion. Ein stat må vere sekulær for å vere fullt ut demokratisk, sjølv om sekularisme i seg sjølv ikkje er ein tilstrekkeleg føresetnad for demokrati. I [[Noreg]] var det diskutert om [[statskyrkjeordninga]] og [[kristendom]]sfaget (KRL) i den offentlege skulen var i strid med [[menneskerettane]] og demokratiet. Sommaren [[2007]] felte [[Menneskerettsdomstolen i Strasbourg]] dom om KRL-faget, og fann det i strid med menneskerettane, som krev religions- og livssynsnøytralitet i det offentlege. [[Human-Etisk Forbund]] kravde difor at faget blei endra til eit nøytralt livssynsorienterande fag. Frå skulestart i august 2008 heitte faget RLE (religion, livssyn og etikk), men frå skulestart i august 2015 blei K-en for kristendom gjeninnført. Så no heiter skulefaget KRLE (kristendom, religion, livssyn og etikk). ==Ordsoge== «Sekulær» er avleia av ''saeculum'', det [[etruskisk]]e og seinare [[latin]]ske ordet for eit avgrensa tidsrom, til dømes levetida til ein person, eller tida frå ein by blei grunnlagd til alle som hadde opplevd dette var døde. Seinare fekk det ei tyding som låg rundt eitt [[hundreår]] (sekel), gjerne mellom 90 og 100 år. Den moderne tydinga av ordet sekulær kjem frå at det som hadde med hundreåret å gjera var knytte til eit kort [[tid]]sperspektiv samanlikna med det [[evig]]e [[gud]]domlege. ==Kjelder== *{{Nynorskordboka|sekulær}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Sekulær|Sekulær]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 25. oktober 2005.'' {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Secularity|Secularity]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, og «[[:en:Seculum|Seculum]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}} den 25. oktober 2005.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[kategori:ord av latinsk opphav]] [[kategori:Religion og samfunn]] [[kategori:Sekularisering]] [[Kategori:Samfunnskonsept]] gtrst9jb48lhlpvjegfok07jq6y2r4o 0 43908 3648812 3251123 2026-03-27T19:36:17Z Yupik 1098 Yupik flytte sida [[Lars-Ante Kuhmunen]] til [[Lars-Ánte Kuhmunen]]: Feilstava tittel 3251123 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Lars-Ante Kuhmunen''' ({{fødd-lua|1979}}) er ein [[samar|samisk]] musikar og [[joik]]ar frå [[Rensjön]] i [[Kiruna]]. Han vann [[Samisk Grand Prix]] i 2000 og [[Folkelarm-prisen]] for ''årets nykomar'' i 2006. {{Samisk spire}} [[Kategori:Samiske musikarar]] [[Kategori:Nordsamar]] 5slxc8z9gg90e6jxtetenz1ix2l88x6 3648814 3648812 2026-03-27T19:36:30Z Yupik 1098 Lars-Ánte Kuhmunen 3648814 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar}} '''Lars-Ánte Kuhmunen''' ({{fødd-lua|1979}}) er ein [[samar|samisk]] musikar og [[joik]]ar frå [[Rensjön]] i [[Kiruna]]. Han vann [[Samisk Grand Prix]] i 2000 og [[Folkelarm-prisen]] for ''årets nykomar'' i 2006. {{Samisk spire}} [[Kategori:Samiske musikarar]] [[Kategori:Nordsamar]] irijgwxgev42qtpjpf7op0k36gtong7 0 44632 3648797 3581880 2026-03-27T15:20:34Z HerVal7752 105842 Geoboks 3648797 wikitext text/x-wiki {{geoboks|hovudstad |kallenamn = Vesle Paris, Austens Paris |motto = Patria si Dreptul Meu – «Mitt land og min rett» |flagg = ROU Bucharest Flag.png |våpen =ROU Bucharest CoA.svg |kommune = București kommune |grunnlagd = 1459 |areal = 228 |areal_storbyområde = 238 |høgd = 60–90 |postnummer = 0xxxxx |retningsnummer = +40 x1 |bilnummer = B }} '''București''' (eller '''Bukarest''') er hovudstaden i [[Romania]], samt det økonomiske og industrielle sentrumet i landet. Byen ligg søraust i landet ved breidda av elva [[Dâmbovița]]. Sjølve București by har vel 1,7 millionar innbyggjarar, medrekna storbyområdet om lag 2,3 millionar. Dette som gjer byen til den største mellom [[Berlin]] og [[Istanbul]]. București er den mest velutvikla byen i landet og er eit industrielt kjerneområde søraust i [[Europa]]. Administrativt er București ein kommune ([[rumensk]] ''Municipiul București''), men blir rekna til same administrasjonsnivå som eit [[județ]] (fylke). Byen er inndelt i seks [[Sektor i București|sektorar]]. Saman med [[Ilfov fylke]] danner kommunen [[utviklingsregion București-Ilfov]] i&nbsp;[[Makroregionar i Romania|makroregion&nbsp;3]]. Som ein europeisk by er ikkje București særleg gammal. Han vart første gong nemnd i 1459.<ref name="fodors"/> Sidan den gong har byen endra karakter mange gonger og vart hovudstad i Romania i 1862 og heldt stø kurs som senter for rumensk massemedia, kultur og kunst. Byen har bygg som er ei blanding av historisk, mellomkrigstids, kommunistisk og moderne arkitektur. I mellomkrigstida førte den elegante arkitekturen og den sofistikerte eliten til at București fekk kallenamnet «Austens Paris» eller «Vesle Paris» (''Micul Paris'').<ref name="Micul"/> Sjølv om mange byggverk og bydelar i det historiske sentrumet vart øydelagd av krig, jordskjelv og systematiseringpolitikken til [[Nicolae Ceaușescu]], er det framleis mange som står att. Dei seinare åra har byen opplevd ein økonomisk og kulturell vekst.<ref name="Bucica"/> Økonomisk er byen den mest velståande i Romania<ref name="PWC"/> og er eit av dei viktigaste industrisentera og transportknutepunkta i [[Aust-Europa]]. Som den mest utvikla byen i Romania har București òg mange utdanningsinstitusjonar. == Historie == [[Fil:Curtea Veche Bucuresti.jpg|mini|venstre|Restane av [[Curtea Veche]], det kongelege hoffet i București i mellomalderen.]] [[Fil:Bucuresti punte 1837.jpg|mini|venstre|București i 1837.]] [[Fil:CEC palace and royal guard.jpg|mini|venstre|CEC-palasset og den kongelege garden.]] București har både utvikla seg og forfalle heilt sidan dei tidlege busetnadane i antikken og fram til han vart hovudstad i Romania på 1800-talet. Han vart først nemnd i 1459 og var residens for fyrst [[Vlad Tepes]] av [[Valakia]]. Det gamle fyrstepalasset (''[[Curtea Veche]]'') vart bygd av [[Mircea Ciobanul]] og under dei neste herskarane vart București sommarresidens for hoffet og kjempa med [[Târgoviște]] om status som hovudstad etter at [[Det osmanske riket]] hadde kome til sørlege område av [[Muntenia]] og kravde [[overhøgd]]. București vart brend ned av osmanarane og ein periode på byrjinga av 1600-talet vart han forlaten av fyrstane. Byen vart derimot bygd opp att og heldt fram å vekse og utvikle seg økonomisk. Sentrumet var rundt gata Uliţa Mare, som frå 1589 vart kalla [[Lipscani]]. Før 1700-talet var han det viktigaste handelssenteret i Valakia og vart permanent residens for hoffet i Valakia etter 1698 (frå og med regjeringstida til [[Constantin Brâncoveanu]]). Han vart delvis øydelagd av naturkatastrofar og bygd opp att fleire gonger dei neste 200 åra. Han vart råka av ''Carageapeste'' i 1813-1814 og byen vart rykt bort frå osmanarane fleire gonger av [[Habsburgmonarkiet]] (1716, 1737, 1789) og [[Det russiske riket]] (tre gonger mellom 1768 og 1806). Han kom under [[Regulamentul Organic|russisk administrasjon]] mellom 1828 og [[Krimkrigen]], bortsett frå periodar under [[den valakiske revolusjonen i 1848]] og då [[Det austerrikske riket|austerrikske]] troppar tok seg inn i byen etter at russarane reiste frå staden. Dei var i byen fram til mars 1857. I mars 1847 førte ein brann til tapet av 2000 bygningar og ein tredjedel av byen vart øydelagd. Det sosiale skiljet mellom rike og fattige i byen vart på denne tida skildra av [[Ferdinand Lassalle]] som ein «ukultivert lapskaus». I 1861 slo Valakia og [[Moldavia]] seg saman og dannar [[Dei donauske fyrstedøma]] eller Fyrstedømet Romania og București vart hovudstad i den nye nasjonen. I 1881 vart han det politiske senteret i det nyoppretta [[Kongedømet Romania]]. På andre halvdel av 1800-talet auka folketalet kraftig og byen utvikla seg urbant. Mellom 6. desember 1916 og november 1918 vart han okkupert av [[Det tyske riket|tyske]] troppar og hovudstaden vart flytta i eksil til [[Iași]]. Etter [[den første verdskrigen]] vart București hovudstad i [[Stor-Romania]]. Som hovudstad i eit land av [[Aksemaktene]] vart han kraftig bombardert under [[den andre verdskrigen]] av [[Dei allierte under den andre verdskrigen|dei allierte]] og 23. august 1944 vart det utført eit [[statskupp]] som førte Romania over på den andre sida i krigen. Som hemn vart byen kraftig bombardert av [[Luftwaffe]]. 8. november 1945, på kongen sin bursdag, slo den [[Sovjetunionen|sovjetstøtta]] regjeringa til [[Petru Groza]] tilbake eit opprør som støtta kongen av Romania. Under [[Nicolae Ceaușescu]] sitt styre (1965-1989) vart den mest historiske delen av byen øydelagd og byta ut med bygningar i kommuniststil, særleg høge leilegheitsblokker. Det beste dømet på dette er utviklinga som vart kalla [[Centrul Civic]], som inkluderte bygginga av [[Parlamentpalasset]], der ein heil historisk bydel vart jamna med jorda for å gje plass til Ceauşescu sine stormannsgale konstruksjonar. I 1977 råka eit særs kraftig (7,4 på [[Richterskalaen]]) [[Jordskjelvet i București i 1977|jordskjelv]] byen. 1500 menneske mista livet og mange gamle bygningar vart øydelagd. Nokre historiske nabolag har likevel overlevd fram til i dag. [[Den rumenske revolusjonen i 1989]] byrja med store anti-Ceaușescu-protestar i [[Timișoara]] i desember 1989 og heldt fram i București, noko som førte til at kommunistregimet vart styrta. Studentforbund og opposisjonsgrupper organiserte protestar på stor skala i 1990, sidan dei ikkje var nøgd med det nye styret til [[Nasjonal Frigjeringsfront]]. Opprøret vart hardt slått ned av gruvearbeidarane i [[Valea Jiului]]. Fleire andre opprør følgde og regjeringa vart til slutt byta ut. Etter 2000 har byen vorte modernisert i takt med den økonomiske oppsvingen i Romania. Det historiske senteret i byen vert kraftig restaurert, medan det er kraftig utbygging på både bustad- og handelssektoren. {| class=wikitable style="font-size:93%;breidd:75%;height:16px;border:0px;text-align:left;line-height:120%;" |- | colspan="14" style="text-align:left; background: #F4F4F4" height=24px |'''Avtalar signerte i București''' |- |28. mai 1812, etter [[den russisk-tyrkiske krigen 1806-1812]] |- |3. mars 1886, etter [[den serbisk-bulgarske krigen]] |- |10. august 1913, etter [[den andre balkankrigen]] |- |4. august 1916, allianseavtale mellom Romania og [[Ententemaktene]] |- |6. mai 1918, avtale mellom Romania og [[Sentralmaktene]] |} ==Demografi == București hadde 1&nbsp;716&nbsp;961 innbyggjarar ved folketeljinga i 2021, medan regionen som òg omfattar [[Ilfov fylke]], hadde 2&nbsp;259&nbsp;665.<ref name="rpl2021"/> {| class="wikitable" ! Folketeljing ! Folketal<ref name="rplhist"/> |- | 1948 (25.01.) | style="text-align:right" | 1 025 180 |- | 1956 (21.02.) |{{auke}} 1 177 661 |- | 1966 (15.03.) |{{auke}} 1 366 684 |- | 1977 (05.01.) |{{auke}} 1 807 239 |- | 1992 (07.01.) |{{auke}} 2 067 545 |- | 2002 (18.03.) |{{minske}} 1 926 334 |- | 2011 (20.10.) |{{minske}} 1 883 425 |- | 2021 (01.12.) |{{minske}} 1 716 961 |} === Etnisitet === Den etniske samansetjinga av befolkninga i kommunen ut frå folketeljingane frå 1992 til 2021:<ref name="rpletno"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! År !! Rumenarar !! Ungararar !! Roma !! Tyskarar !! Jødar |- | 1930 || 620 943 || 24 445 || 9 450 || 14 406 || 69 972 |- | 1956 || 1 294 318 || 11 804 || 1 851 || 5 531 || 44 219 |- | 1966 || 1 556 290 || 9 357 || 1 127 || 4 769 || 14 494 |- | 1977 || 2 046 924 || 10 033 || 13 996 || 5 565 || 9 199 |- | 1992 || 2 018 107 || 8 301 || 24 990 || 4 295 || 3 877 |- | 2002 || 1 869 069 || 5 834 || 27 322 || 2 358 || 2 473 |- | 2011 || 1 618 883 || 3 359 || 23 973 || 1 209 || 1 333 |- | 2011 || 1 252 190 || 2 168 || 10 740 || 1 011 || 906 |} === Språk === Morsmål ut frå folketeljinga i 2021:<ref name="rplspr"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Morsmål !! !! |- | style=text-align:left; | Rumensk || 1 259 131 || 73,3 % |- | style=text-align:left; | Romani || 2 339 || 0,1 % |- | style=text-align:left; | Ungarsk || 2 073 || 0,1 % |- | style=text-align:left; | Ikkje oppgitt || || 25,8 % |} === Religion === Religiøs tilknytning ut frå folketeljinga i 2021:<ref name="rplrel"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Religiøst samfunn !! !! |- | style=text-align:left; | Rumensk-ortodokse || 1 150 455 || 67,0 % |- | style=text-align:left; | Ateistar || 19 517 || 1,1 % |- | style=text-align:left; | Romersk-katolske || 17 669 || 1,0 % |- | style=text-align:left; | Agnostikarar || 9 956 || 0,6 % |- | style=text-align:left; | Muslimar || 8 015 || 0,5 % |- | style=text-align:left; | Pinsemenigheiter || 3 587 || 0,2 % |- | style=text-align:left; | Ikkje oppgitt || || 27,5 % |} == Galleri == <gallery> Bucharest university.jpg|[[Universitetet i București]]. Cantacuzino-Enescu 1.jpg|[[George Enescu]]-museumet - [[Cantacuzino]]-palasset. Stavopoleos exterior cristi.jpg|[[Stavropoleos]]kyrkja frå 1724. Hanul Manuc Courtyard 4.jpg|Manuc sitt gjestgjevari. Cladirea ASE Bucuresti.jpg|Økonomiakademiet i București. Politehnica rectorat.jpg|Det polytekniske universitetet i București. </gallery> == Kjelder == {{refopning}} <references> <ref name="fodors">{{Kjelde www |url = http://www.fodors.com/miniguides/mgresults.cfm?destination=bucharest@36 |tittel = București reiseguide |utgjevar = Fodors }}</ref> <ref name="Micul">{{Kjelde www |url = https://www.atlasobscura.com/places/muzeul-micul-paris-little-paris-museum |tittel = Muzeul Micul Paris (''Museum vesle Paris'') |utgjevar = Atlas Obscura }}</ref> <ref name="Bucica">{{Kjelde www |url=http://www.ksg.harvard.edu/kokkalis/GSW5/bucica.pdf |forfattar=Cristina Bucica |tittel=Legitimating Power in Capital Cities: Bucharest – Continuity Through Radical Change? |utgjevingsdato = 2005 |side = 6 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20051028180259/http://www.ksg.harvard.edu/kokkalis/GSW5/bucica.pdf |arkiv-dato=28. oktober 2005 }}</ref> <ref name="PWC">{{Kjelde www |url=http://www.pwcglobal.com/ro/eng/ins-sol/spec-int/Regional%20Attractiveness%20Index.pdf |tittel=Regional Attractiveness Report Romania |utgjevar = PriceWaterhouseCoopers Global |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20060313160507/http://www.pwcglobal.com/ro/eng/ins-sol/spec-int/Regional%20Attractiveness%20Index.pdf |arkiv-dato=13. mars 2006 }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplhist">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.01.xls |tittel = Populația la recensămintele din anii 1948, 1956, 1966, 1977, 1992, 2002, 2011 și 2021 – pe medii de rezidenta si județe și categorii de localități ''(Befolkning i folketeljingane 1948, 1956, 1966, 1977, 1992, 2002, 2011 og 2021 – etter bustadområde og fylke og lokalitetskategoriar)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpletno">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.01.xls |tittel = Populația după etnie la recensămintele din perioada 1930-2021 – pe județe ''(Befolkning etter etnisitet i folketeljingane 1903–2021 – etter fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplspr">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.03.1-si-Tabel-2.03.2.xlsx |tittel = Populația rezidenta după limba maternă – pe macroregiuni, regiuni de dezvoltare si județe ''(Busett befolkning etter morsmål – etter makroregionar, utviklingsregionar og fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplrel">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.04.1-si-Tabel-2.04.2.xlsx |tittel = Populația rezidenta după religie – categorii de localități și județe ''(Busett befolkning etter religion – etter makroregionar, utviklingsregionar og fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> * ''Artikkelen byggjer dels på «[[:en:Bucharest|Bucharest]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. juli 2008.'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{wikivoyage|Bucharest|București}} *{{offisiell nettstad}} {{Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:București| ]] [[Kategori:Hovudstader i Europa]] [[Kategori:Byar i Romania]] mel2qiv1t72dpg90jdsq1qrkv48ab5e 3648799 3648797 2026-03-27T15:35:40Z Ranveig 39 Mindre våpen (for å passa med flagget) 3648799 wikitext text/x-wiki {{geoboks|hovudstad |kallenamn = Vesle Paris, Austens Paris |motto = Patria si Dreptul Meu – «Mitt land og min rett» |flagg = ROU Bucharest Flag.png |symbol =ROU Bucharest CoA.svg |symbolstorleik=50 |kommune = București kommune |grunnlagd = 1459 |areal = 228 |areal_storbyområde = 238 |høgd = 60–90 |postnummer = 0xxxxx |retningsnummer = +40 x1 |bilnummer = B }} '''București''' (eller '''Bukarest''') er hovudstaden i [[Romania]], samt det økonomiske og industrielle sentrumet i landet. Byen ligg søraust i landet ved breidda av elva [[Dâmbovița]]. Sjølve București by har vel 1,7 millionar innbyggjarar, medrekna storbyområdet om lag 2,3 millionar. Dette som gjer byen til den største mellom [[Berlin]] og [[Istanbul]]. București er den mest velutvikla byen i landet og er eit industrielt kjerneområde søraust i [[Europa]]. Administrativt er București ein kommune ([[rumensk]] ''Municipiul București''), men blir rekna til same administrasjonsnivå som eit [[județ]] (fylke). Byen er inndelt i seks [[Sektor i București|sektorar]]. Saman med [[Ilfov fylke]] danner kommunen [[utviklingsregion București-Ilfov]] i&nbsp;[[Makroregionar i Romania|makroregion&nbsp;3]]. Som ein europeisk by er ikkje București særleg gammal. Han vart første gong nemnd i 1459.<ref name="fodors"/> Sidan den gong har byen endra karakter mange gonger og vart hovudstad i Romania i 1862 og heldt stø kurs som senter for rumensk massemedia, kultur og kunst. Byen har bygg som er ei blanding av historisk, mellomkrigstids, kommunistisk og moderne arkitektur. I mellomkrigstida førte den elegante arkitekturen og den sofistikerte eliten til at București fekk kallenamnet «Austens Paris» eller «Vesle Paris» (''Micul Paris'').<ref name="Micul"/> Sjølv om mange byggverk og bydelar i det historiske sentrumet vart øydelagd av krig, jordskjelv og systematiseringpolitikken til [[Nicolae Ceaușescu]], er det framleis mange som står att. Dei seinare åra har byen opplevd ein økonomisk og kulturell vekst.<ref name="Bucica"/> Økonomisk er byen den mest velståande i Romania<ref name="PWC"/> og er eit av dei viktigaste industrisentera og transportknutepunkta i [[Aust-Europa]]. Som den mest utvikla byen i Romania har București òg mange utdanningsinstitusjonar. == Historie == [[Fil:Curtea Veche Bucuresti.jpg|mini|venstre|Restane av [[Curtea Veche]], det kongelege hoffet i București i mellomalderen.]] [[Fil:Bucuresti punte 1837.jpg|mini|venstre|București i 1837.]] [[Fil:CEC palace and royal guard.jpg|mini|venstre|CEC-palasset og den kongelege garden.]] București har både utvikla seg og forfalle heilt sidan dei tidlege busetnadane i antikken og fram til han vart hovudstad i Romania på 1800-talet. Han vart først nemnd i 1459 og var residens for fyrst [[Vlad Tepes]] av [[Valakia]]. Det gamle fyrstepalasset (''[[Curtea Veche]]'') vart bygd av [[Mircea Ciobanul]] og under dei neste herskarane vart București sommarresidens for hoffet og kjempa med [[Târgoviște]] om status som hovudstad etter at [[Det osmanske riket]] hadde kome til sørlege område av [[Muntenia]] og kravde [[overhøgd]]. București vart brend ned av osmanarane og ein periode på byrjinga av 1600-talet vart han forlaten av fyrstane. Byen vart derimot bygd opp att og heldt fram å vekse og utvikle seg økonomisk. Sentrumet var rundt gata Uliţa Mare, som frå 1589 vart kalla [[Lipscani]]. Før 1700-talet var han det viktigaste handelssenteret i Valakia og vart permanent residens for hoffet i Valakia etter 1698 (frå og med regjeringstida til [[Constantin Brâncoveanu]]). Han vart delvis øydelagd av naturkatastrofar og bygd opp att fleire gonger dei neste 200 åra. Han vart råka av ''Carageapeste'' i 1813-1814 og byen vart rykt bort frå osmanarane fleire gonger av [[Habsburgmonarkiet]] (1716, 1737, 1789) og [[Det russiske riket]] (tre gonger mellom 1768 og 1806). Han kom under [[Regulamentul Organic|russisk administrasjon]] mellom 1828 og [[Krimkrigen]], bortsett frå periodar under [[den valakiske revolusjonen i 1848]] og då [[Det austerrikske riket|austerrikske]] troppar tok seg inn i byen etter at russarane reiste frå staden. Dei var i byen fram til mars 1857. I mars 1847 førte ein brann til tapet av 2000 bygningar og ein tredjedel av byen vart øydelagd. Det sosiale skiljet mellom rike og fattige i byen vart på denne tida skildra av [[Ferdinand Lassalle]] som ein «ukultivert lapskaus». I 1861 slo Valakia og [[Moldavia]] seg saman og dannar [[Dei donauske fyrstedøma]] eller Fyrstedømet Romania og București vart hovudstad i den nye nasjonen. I 1881 vart han det politiske senteret i det nyoppretta [[Kongedømet Romania]]. På andre halvdel av 1800-talet auka folketalet kraftig og byen utvikla seg urbant. Mellom 6. desember 1916 og november 1918 vart han okkupert av [[Det tyske riket|tyske]] troppar og hovudstaden vart flytta i eksil til [[Iași]]. Etter [[den første verdskrigen]] vart București hovudstad i [[Stor-Romania]]. Som hovudstad i eit land av [[Aksemaktene]] vart han kraftig bombardert under [[den andre verdskrigen]] av [[Dei allierte under den andre verdskrigen|dei allierte]] og 23. august 1944 vart det utført eit [[statskupp]] som førte Romania over på den andre sida i krigen. Som hemn vart byen kraftig bombardert av [[Luftwaffe]]. 8. november 1945, på kongen sin bursdag, slo den [[Sovjetunionen|sovjetstøtta]] regjeringa til [[Petru Groza]] tilbake eit opprør som støtta kongen av Romania. Under [[Nicolae Ceaușescu]] sitt styre (1965-1989) vart den mest historiske delen av byen øydelagd og byta ut med bygningar i kommuniststil, særleg høge leilegheitsblokker. Det beste dømet på dette er utviklinga som vart kalla [[Centrul Civic]], som inkluderte bygginga av [[Parlamentpalasset]], der ein heil historisk bydel vart jamna med jorda for å gje plass til Ceauşescu sine stormannsgale konstruksjonar. I 1977 råka eit særs kraftig (7,4 på [[Richterskalaen]]) [[Jordskjelvet i București i 1977|jordskjelv]] byen. 1500 menneske mista livet og mange gamle bygningar vart øydelagd. Nokre historiske nabolag har likevel overlevd fram til i dag. [[Den rumenske revolusjonen i 1989]] byrja med store anti-Ceaușescu-protestar i [[Timișoara]] i desember 1989 og heldt fram i București, noko som førte til at kommunistregimet vart styrta. Studentforbund og opposisjonsgrupper organiserte protestar på stor skala i 1990, sidan dei ikkje var nøgd med det nye styret til [[Nasjonal Frigjeringsfront]]. Opprøret vart hardt slått ned av gruvearbeidarane i [[Valea Jiului]]. Fleire andre opprør følgde og regjeringa vart til slutt byta ut. Etter 2000 har byen vorte modernisert i takt med den økonomiske oppsvingen i Romania. Det historiske senteret i byen vert kraftig restaurert, medan det er kraftig utbygging på både bustad- og handelssektoren. {| class=wikitable style="font-size:93%;breidd:75%;height:16px;border:0px;text-align:left;line-height:120%;" |- | colspan="14" style="text-align:left; background: #F4F4F4" height=24px |'''Avtalar signerte i București''' |- |28. mai 1812, etter [[den russisk-tyrkiske krigen 1806-1812]] |- |3. mars 1886, etter [[den serbisk-bulgarske krigen]] |- |10. august 1913, etter [[den andre balkankrigen]] |- |4. august 1916, allianseavtale mellom Romania og [[Ententemaktene]] |- |6. mai 1918, avtale mellom Romania og [[Sentralmaktene]] |} ==Demografi == București hadde 1&nbsp;716&nbsp;961 innbyggjarar ved folketeljinga i 2021, medan regionen som òg omfattar [[Ilfov fylke]], hadde 2&nbsp;259&nbsp;665.<ref name="rpl2021"/> {| class="wikitable" ! Folketeljing ! Folketal<ref name="rplhist"/> |- | 1948 (25.01.) | style="text-align:right" | 1 025 180 |- | 1956 (21.02.) |{{auke}} 1 177 661 |- | 1966 (15.03.) |{{auke}} 1 366 684 |- | 1977 (05.01.) |{{auke}} 1 807 239 |- | 1992 (07.01.) |{{auke}} 2 067 545 |- | 2002 (18.03.) |{{minske}} 1 926 334 |- | 2011 (20.10.) |{{minske}} 1 883 425 |- | 2021 (01.12.) |{{minske}} 1 716 961 |} === Etnisitet === Den etniske samansetjinga av befolkninga i kommunen ut frå folketeljingane frå 1992 til 2021:<ref name="rpletno"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! År !! Rumenarar !! Ungararar !! Roma !! Tyskarar !! Jødar |- | 1930 || 620 943 || 24 445 || 9 450 || 14 406 || 69 972 |- | 1956 || 1 294 318 || 11 804 || 1 851 || 5 531 || 44 219 |- | 1966 || 1 556 290 || 9 357 || 1 127 || 4 769 || 14 494 |- | 1977 || 2 046 924 || 10 033 || 13 996 || 5 565 || 9 199 |- | 1992 || 2 018 107 || 8 301 || 24 990 || 4 295 || 3 877 |- | 2002 || 1 869 069 || 5 834 || 27 322 || 2 358 || 2 473 |- | 2011 || 1 618 883 || 3 359 || 23 973 || 1 209 || 1 333 |- | 2011 || 1 252 190 || 2 168 || 10 740 || 1 011 || 906 |} === Språk === Morsmål ut frå folketeljinga i 2021:<ref name="rplspr"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Morsmål !! !! |- | style=text-align:left; | Rumensk || 1 259 131 || 73,3 % |- | style=text-align:left; | Romani || 2 339 || 0,1 % |- | style=text-align:left; | Ungarsk || 2 073 || 0,1 % |- | style=text-align:left; | Ikkje oppgitt || || 25,8 % |} === Religion === Religiøs tilknytning ut frå folketeljinga i 2021:<ref name="rplrel"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Religiøst samfunn !! !! |- | style=text-align:left; | Rumensk-ortodokse || 1 150 455 || 67,0 % |- | style=text-align:left; | Ateistar || 19 517 || 1,1 % |- | style=text-align:left; | Romersk-katolske || 17 669 || 1,0 % |- | style=text-align:left; | Agnostikarar || 9 956 || 0,6 % |- | style=text-align:left; | Muslimar || 8 015 || 0,5 % |- | style=text-align:left; | Pinsemenigheiter || 3 587 || 0,2 % |- | style=text-align:left; | Ikkje oppgitt || || 27,5 % |} == Galleri == <gallery> Bucharest university.jpg|[[Universitetet i București]]. Cantacuzino-Enescu 1.jpg|[[George Enescu]]-museumet - [[Cantacuzino]]-palasset. Stavopoleos exterior cristi.jpg|[[Stavropoleos]]kyrkja frå 1724. Hanul Manuc Courtyard 4.jpg|Manuc sitt gjestgjevari. Cladirea ASE Bucuresti.jpg|Økonomiakademiet i București. Politehnica rectorat.jpg|Det polytekniske universitetet i București. </gallery> == Kjelder == {{refopning}} <references> <ref name="fodors">{{Kjelde www |url = http://www.fodors.com/miniguides/mgresults.cfm?destination=bucharest@36 |tittel = București reiseguide |utgjevar = Fodors }}</ref> <ref name="Micul">{{Kjelde www |url = https://www.atlasobscura.com/places/muzeul-micul-paris-little-paris-museum |tittel = Muzeul Micul Paris (''Museum vesle Paris'') |utgjevar = Atlas Obscura }}</ref> <ref name="Bucica">{{Kjelde www |url=http://www.ksg.harvard.edu/kokkalis/GSW5/bucica.pdf |forfattar=Cristina Bucica |tittel=Legitimating Power in Capital Cities: Bucharest – Continuity Through Radical Change? |utgjevingsdato = 2005 |side = 6 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20051028180259/http://www.ksg.harvard.edu/kokkalis/GSW5/bucica.pdf |arkiv-dato=28. oktober 2005 }}</ref> <ref name="PWC">{{Kjelde www |url=http://www.pwcglobal.com/ro/eng/ins-sol/spec-int/Regional%20Attractiveness%20Index.pdf |tittel=Regional Attractiveness Report Romania |utgjevar = PriceWaterhouseCoopers Global |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20060313160507/http://www.pwcglobal.com/ro/eng/ins-sol/spec-int/Regional%20Attractiveness%20Index.pdf |arkiv-dato=13. mars 2006 }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplhist">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.01.xls |tittel = Populația la recensămintele din anii 1948, 1956, 1966, 1977, 1992, 2002, 2011 și 2021 – pe medii de rezidenta si județe și categorii de localități ''(Befolkning i folketeljingane 1948, 1956, 1966, 1977, 1992, 2002, 2011 og 2021 – etter bustadområde og fylke og lokalitetskategoriar)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpletno">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.01.xls |tittel = Populația după etnie la recensămintele din perioada 1930-2021 – pe județe ''(Befolkning etter etnisitet i folketeljingane 1903–2021 – etter fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplspr">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.03.1-si-Tabel-2.03.2.xlsx |tittel = Populația rezidenta după limba maternă – pe macroregiuni, regiuni de dezvoltare si județe ''(Busett befolkning etter morsmål – etter makroregionar, utviklingsregionar og fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplrel">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.04.1-si-Tabel-2.04.2.xlsx |tittel = Populația rezidenta după religie – categorii de localități și județe ''(Busett befolkning etter religion – etter makroregionar, utviklingsregionar og fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> * ''Artikkelen byggjer dels på «[[:en:Bucharest|Bucharest]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. juli 2008.'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{wikivoyage|Bucharest|București}} *{{offisiell nettstad}} {{Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:București| ]] [[Kategori:Hovudstader i Europa]] [[Kategori:Byar i Romania]] nh6ln4c0jfwzy4f2fm1me43t19arooc 3648880 3648799 2026-03-28T10:19:05Z Ranveig 39 Svart tekst 3648880 wikitext text/x-wiki {{geoboks|hovudstad |kallenamn = Vesle Paris, Austens Paris |motto = Patria si Dreptul Meu – «Mitt land og min rett» |flagg = ROU Bucharest Flag.png |symbol =ROU Bucharest CoA.svg |symbolstorleik=50 |kommune = București kommune |grunnlagd = 1459 |areal = 228 |areal_storbyområde = 238 |høgd = 60–90 |postnummer = 0xxxxx |retningsnummer = +40 x1 |bilnummer = B }} '''București''' (eller '''Bukarest''') er hovudstaden i [[Romania]], samt det økonomiske og industrielle sentrumet i landet. Byen ligg søraust i landet ved breidda av elva [[Dâmbovița]]. Sjølve București by har vel 1,7 millionar innbyggjarar, medrekna storbyområdet om lag 2,3 millionar. Dette som gjer byen til den største mellom [[Berlin]] og [[Istanbul]]. București er den mest velutvikla byen i landet og er eit industrielt kjerneområde søraust i [[Europa]]. Administrativt er București ein kommune ([[rumensk]] ''Municipiul București''), men blir rekna til same administrasjonsnivå som eit [[județ]] (fylke). Byen er inndelt i seks [[Sektor i București|sektorar]]. Saman med [[Ilfov fylke]] danner kommunen [[utviklingsregion București-Ilfov]] i&nbsp;[[Makroregionar i Romania|makroregion&nbsp;3]]. Som ein europeisk by er ikkje București særleg gammal. Han vart første gong nemnd i 1459.<ref name="fodors"/> Sidan den gong har byen endra karakter mange gonger og vart hovudstad i Romania i 1862 og heldt stø kurs som senter for rumensk massemedia, kultur og kunst. Byen har bygg som er ei blanding av historisk, mellomkrigstids, kommunistisk og moderne arkitektur. I mellomkrigstida førte den elegante arkitekturen og den sofistikerte eliten til at București fekk kallenamnet «Austens Paris» eller «Vesle Paris» (''Micul Paris'').<ref name="Micul"/> Sjølv om mange byggverk og bydelar i det historiske sentrumet vart øydelagd av krig, jordskjelv og systematiseringpolitikken til [[Nicolae Ceaușescu]], er det framleis mange som står att. Dei seinare åra har byen opplevd ein økonomisk og kulturell vekst.<ref name="Bucica"/> Økonomisk er byen den mest velståande i Romania<ref name="PWC"/> og er eit av dei viktigaste industrisentera og transportknutepunkta i [[Aust-Europa]]. Som den mest utvikla byen i Romania har București òg mange utdanningsinstitusjonar. == Historie == [[Fil:Curtea Veche Bucuresti.jpg|mini|venstre|Restane av [[Curtea Veche]], det kongelege hoffet i București i mellomalderen.]] [[Fil:Bucuresti punte 1837.jpg|mini|venstre|București i 1837.]] [[Fil:CEC palace and royal guard.jpg|mini|venstre|CEC-palasset og den kongelege garden.]] București har både utvikla seg og forfalle heilt sidan dei tidlege busetnadane i antikken og fram til han vart hovudstad i Romania på 1800-talet. Han vart først nemnd i 1459 og var residens for fyrst [[Vlad Tepes]] av [[Valakia]]. Det gamle fyrstepalasset (''[[Curtea Veche]]'') vart bygd av [[Mircea Ciobanul]] og under dei neste herskarane vart București sommarresidens for hoffet og kjempa med [[Târgoviște]] om status som hovudstad etter at [[Det osmanske riket]] hadde kome til sørlege område av [[Muntenia]] og kravde [[overhøgd]]. București vart brend ned av osmanarane og ein periode på byrjinga av 1600-talet vart han forlaten av fyrstane. Byen vart derimot bygd opp att og heldt fram å vekse og utvikle seg økonomisk. Sentrumet var rundt gata Uliţa Mare, som frå 1589 vart kalla [[Lipscani]]. Før 1700-talet var han det viktigaste handelssenteret i Valakia og vart permanent residens for hoffet i Valakia etter 1698 (frå og med regjeringstida til [[Constantin Brâncoveanu]]). Han vart delvis øydelagd av naturkatastrofar og bygd opp att fleire gonger dei neste 200 åra. Han vart råka av ''Carageapeste'' i 1813-1814 og byen vart rykt bort frå osmanarane fleire gonger av [[Habsburgmonarkiet]] (1716, 1737, 1789) og [[Det russiske riket]] (tre gonger mellom 1768 og 1806). Han kom under [[Regulamentul Organic|russisk administrasjon]] mellom 1828 og [[Krimkrigen]], bortsett frå periodar under [[den valakiske revolusjonen i 1848]] og då [[Det austerrikske riket|austerrikske]] troppar tok seg inn i byen etter at russarane reiste frå staden. Dei var i byen fram til mars 1857. I mars 1847 førte ein brann til tapet av 2000 bygningar og ein tredjedel av byen vart øydelagd. Det sosiale skiljet mellom rike og fattige i byen vart på denne tida skildra av [[Ferdinand Lassalle]] som ein «ukultivert lapskaus». I 1861 slo Valakia og [[Moldavia]] seg saman og dannar [[Dei donauske fyrstedøma]] eller Fyrstedømet Romania og București vart hovudstad i den nye nasjonen. I 1881 vart han det politiske senteret i det nyoppretta [[Kongedømet Romania]]. På andre halvdel av 1800-talet auka folketalet kraftig og byen utvikla seg urbant. Mellom 6. desember 1916 og november 1918 vart han okkupert av [[Det tyske riket|tyske]] troppar og hovudstaden vart flytta i eksil til [[Iași]]. Etter [[den første verdskrigen]] vart București hovudstad i [[Stor-Romania]]. Som hovudstad i eit land av [[Aksemaktene]] vart han kraftig bombardert under [[den andre verdskrigen]] av [[Dei allierte under den andre verdskrigen|dei allierte]] og 23. august 1944 vart det utført eit [[statskupp]] som førte Romania over på den andre sida i krigen. Som hemn vart byen kraftig bombardert av [[Luftwaffe]]. 8. november 1945, på kongen sin bursdag, slo den [[Sovjetunionen|sovjetstøtta]] regjeringa til [[Petru Groza]] tilbake eit opprør som støtta kongen av Romania. Under [[Nicolae Ceaușescu]] sitt styre (1965-1989) vart den mest historiske delen av byen øydelagd og byta ut med bygningar i kommuniststil, særleg høge leilegheitsblokker. Det beste dømet på dette er utviklinga som vart kalla [[Centrul Civic]], som inkluderte bygginga av [[Parlamentpalasset]], der ein heil historisk bydel vart jamna med jorda for å gje plass til Ceauşescu sine stormannsgale konstruksjonar. I 1977 råka eit særs kraftig (7,4 på [[Richterskalaen]]) [[Jordskjelvet i București i 1977|jordskjelv]] byen. 1500 menneske mista livet og mange gamle bygningar vart øydelagd. Nokre historiske nabolag har likevel overlevd fram til i dag. [[Den rumenske revolusjonen i 1989]] byrja med store anti-Ceaușescu-protestar i [[Timișoara]] i desember 1989 og heldt fram i București, noko som førte til at kommunistregimet vart styrta. Studentforbund og opposisjonsgrupper organiserte protestar på stor skala i 1990, sidan dei ikkje var nøgd med det nye styret til [[Nasjonal Frigjeringsfront]]. Opprøret vart hardt slått ned av gruvearbeidarane i [[Valea Jiului]]. Fleire andre opprør følgde og regjeringa vart til slutt byta ut. Etter 2000 har byen vorte modernisert i takt med den økonomiske oppsvingen i Romania. Det historiske senteret i byen vert kraftig restaurert, medan det er kraftig utbygging på både bustad- og handelssektoren. {| class=wikitable style="font-size:93%;breidd:75%;height:16px;border:0px;text-align:left;line-height:120%;" |- | colspan="14" style="text-align:left; color:black; background: #F4F4F4" height=24px |'''Avtalar signerte i București''' |- |28. mai 1812, etter [[den russisk-tyrkiske krigen 1806-1812]] |- |3. mars 1886, etter [[den serbisk-bulgarske krigen]] |- |10. august 1913, etter [[den andre balkankrigen]] |- |4. august 1916, allianseavtale mellom Romania og [[Ententemaktene]] |- |6. mai 1918, avtale mellom Romania og [[Sentralmaktene]] |} ==Demografi == București hadde 1&nbsp;716&nbsp;961 innbyggjarar ved folketeljinga i 2021, medan regionen som òg omfattar [[Ilfov fylke]], hadde 2&nbsp;259&nbsp;665.<ref name="rpl2021"/> {| class="wikitable" ! Folketeljing ! Folketal<ref name="rplhist"/> |- | 1948 (25.01.) | style="text-align:right" | 1 025 180 |- | 1956 (21.02.) |{{auke}} 1 177 661 |- | 1966 (15.03.) |{{auke}} 1 366 684 |- | 1977 (05.01.) |{{auke}} 1 807 239 |- | 1992 (07.01.) |{{auke}} 2 067 545 |- | 2002 (18.03.) |{{minske}} 1 926 334 |- | 2011 (20.10.) |{{minske}} 1 883 425 |- | 2021 (01.12.) |{{minske}} 1 716 961 |} === Etnisitet === Den etniske samansetjinga av befolkninga i kommunen ut frå folketeljingane frå 1992 til 2021:<ref name="rpletno"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! År !! Rumenarar !! Ungararar !! Roma !! Tyskarar !! Jødar |- | 1930 || 620 943 || 24 445 || 9 450 || 14 406 || 69 972 |- | 1956 || 1 294 318 || 11 804 || 1 851 || 5 531 || 44 219 |- | 1966 || 1 556 290 || 9 357 || 1 127 || 4 769 || 14 494 |- | 1977 || 2 046 924 || 10 033 || 13 996 || 5 565 || 9 199 |- | 1992 || 2 018 107 || 8 301 || 24 990 || 4 295 || 3 877 |- | 2002 || 1 869 069 || 5 834 || 27 322 || 2 358 || 2 473 |- | 2011 || 1 618 883 || 3 359 || 23 973 || 1 209 || 1 333 |- | 2011 || 1 252 190 || 2 168 || 10 740 || 1 011 || 906 |} === Språk === Morsmål ut frå folketeljinga i 2021:<ref name="rplspr"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Morsmål !! !! |- | style=text-align:left; | Rumensk || 1 259 131 || 73,3 % |- | style=text-align:left; | Romani || 2 339 || 0,1 % |- | style=text-align:left; | Ungarsk || 2 073 || 0,1 % |- | style=text-align:left; | Ikkje oppgitt || || 25,8 % |} === Religion === Religiøs tilknytning ut frå folketeljinga i 2021:<ref name="rplrel"/> {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Religiøst samfunn !! !! |- | style=text-align:left; | Rumensk-ortodokse || 1 150 455 || 67,0 % |- | style=text-align:left; | Ateistar || 19 517 || 1,1 % |- | style=text-align:left; | Romersk-katolske || 17 669 || 1,0 % |- | style=text-align:left; | Agnostikarar || 9 956 || 0,6 % |- | style=text-align:left; | Muslimar || 8 015 || 0,5 % |- | style=text-align:left; | Pinsemenigheiter || 3 587 || 0,2 % |- | style=text-align:left; | Ikkje oppgitt || || 27,5 % |} == Galleri == <gallery> Bucharest university.jpg|[[Universitetet i București]]. Cantacuzino-Enescu 1.jpg|[[George Enescu]]-museumet - [[Cantacuzino]]-palasset. Stavopoleos exterior cristi.jpg|[[Stavropoleos]]kyrkja frå 1724. Hanul Manuc Courtyard 4.jpg|Manuc sitt gjestgjevari. Cladirea ASE Bucuresti.jpg|Økonomiakademiet i București. Politehnica rectorat.jpg|Det polytekniske universitetet i București. </gallery> == Kjelder == {{refopning}} <references> <ref name="fodors">{{Kjelde www |url = http://www.fodors.com/miniguides/mgresults.cfm?destination=bucharest@36 |tittel = București reiseguide |utgjevar = Fodors }}</ref> <ref name="Micul">{{Kjelde www |url = https://www.atlasobscura.com/places/muzeul-micul-paris-little-paris-museum |tittel = Muzeul Micul Paris (''Museum vesle Paris'') |utgjevar = Atlas Obscura }}</ref> <ref name="Bucica">{{Kjelde www |url=http://www.ksg.harvard.edu/kokkalis/GSW5/bucica.pdf |forfattar=Cristina Bucica |tittel=Legitimating Power in Capital Cities: Bucharest – Continuity Through Radical Change? |utgjevingsdato = 2005 |side = 6 |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20051028180259/http://www.ksg.harvard.edu/kokkalis/GSW5/bucica.pdf |arkiv-dato=28. oktober 2005 }}</ref> <ref name="PWC">{{Kjelde www |url=http://www.pwcglobal.com/ro/eng/ins-sol/spec-int/Regional%20Attractiveness%20Index.pdf |tittel=Regional Attractiveness Report Romania |utgjevar = PriceWaterhouseCoopers Global |arkiv-url=https://web.archive.org/web/20060313160507/http://www.pwcglobal.com/ro/eng/ins-sol/spec-int/Regional%20Attractiveness%20Index.pdf |arkiv-dato=13. mars 2006 }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplhist">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.01.xls |tittel = Populația la recensămintele din anii 1948, 1956, 1966, 1977, 1992, 2002, 2011 și 2021 – pe medii de rezidenta si județe și categorii de localități ''(Befolkning i folketeljingane 1948, 1956, 1966, 1977, 1992, 2002, 2011 og 2021 – etter bustadområde og fylke og lokalitetskategoriar)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpletno">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.01.xls |tittel = Populația după etnie la recensămintele din perioada 1930-2021 – pe județe ''(Befolkning etter etnisitet i folketeljingane 1903–2021 – etter fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplspr">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.03.1-si-Tabel-2.03.2.xlsx |tittel = Populația rezidenta după limba maternă – pe macroregiuni, regiuni de dezvoltare si județe ''(Busett befolkning etter morsmål – etter makroregionar, utviklingsregionar og fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rplrel">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/06/Tabel-2.04.1-si-Tabel-2.04.2.xlsx |tittel = Populația rezidenta după religie – categorii de localități și județe ''(Busett befolkning etter religion – etter makroregionar, utviklingsregionar og fylke)'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> * ''Artikkelen byggjer dels på «[[:en:Bucharest|Bucharest]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. juli 2008.'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{wikivoyage|Bucharest|București}} *{{offisiell nettstad}} {{Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:București| ]] [[Kategori:Hovudstader i Europa]] [[Kategori:Byar i Romania]] swdy2ydwvy823lfsdyx2miwthackv14 3 50993 3648861 260048 2026-03-28T10:06:06Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648861 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 51116 3648860 260380 2026-03-28T10:06:02Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648860 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 55252 3648857 289282 2026-03-28T10:05:47Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648857 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 55253 3648858 289284 2026-03-28T10:05:53Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648858 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3 55521 3648859 289950 2026-03-28T10:05:58Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648859 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 69908 3648809 3256407 2026-03-27T18:42:39Z Raphael Figueira 76441 3648809 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | knr = 350950 | knr2 = 3509502 | namn = Campinas | kallenamn = Cidade das andorinhas, Princesa d'Oeste | våpen = Brasão da Cidade de Campinas.png | flagg = Campinas city flag.svg | jubileum = [[14. juli]] | grunnlagd = [[14. juli]] [[1774]] | innbyggernavn = campineiro | motto = ''Labore virtute civitas floret'' <br><small>"No trabalho e na virtude a cidade floresce" | land=Brasil | kart = SaoPaulo Municip Campinas.svg | latP = S | latG = 22 | latM = 54 | latS = 21 | lonP = O | lonG = 47 | lonM = 03 | lonS = 39 | delstat = [[delstaten São Paulo|São Paulo]] | avstand_hovedsete = 90 | moh = 685 | klima = [[Tropisk de altitude]] | klimaind = Cwa | tidssone = -3 }} '''Campinas''' ([[IPA]]: {{IPA|kɐ̃ːˈpinɐs}}) er ein [[brasiliansk kommune|kommune]] i [[Delstater i Brasil|delstaten]] [[Delstaten São Paulo|São Paulo]] i [[Sudeste|søraustregionen]] av [[Brasil]]. Byen vart grunnlagt den [[14. juli]] [[1774]] av [[Barreto Leme]]. Innbyggjartalet låg på om lag 968&nbsp;000 i 2000, av dei bur meir enn 98 prosent i forstadene. Campinas er nest største byen i delstaten. Kommunen dekkjer eit areal på 801 km². [[Opera]]komponisten [[Carlos Gomes]] (1836-1896) vart fødd i byen. == Galleri == <gallery> Fil:Brasão da Cidade de Campinas.png| Fil:Campinas-SP.jpg| Fil:Estação ferroviária - centro cultural de Campinas 001.jpg| Fil:Cambuí - prédios luxuosos.jpg| Fil:Catedral Campinas SP.jpg| Fil:Mapacampinas1878.png| Fil:Centro de Campinas - prefeitura municipal - Palácio dos Jequitibás 001.jpg| Fil:Microregion-campinas.jpg| </gallery> {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i São Paulo]] [[Kategori:Skipingar i 1774]] l0336hbkqjkuzpd5yw1nhiuhdqhdu75 3648838 3648809 2026-03-28T08:23:18Z Ranveig 39 Mal, bildeflikk. 3648838 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | bilete=Campinas Cambui (5282918651).jpg | namn = Campinas | kallenamn = Cidade das andorinhas, Princesa d'Oeste | våpen = Brasão da Cidade de Campinas.png | flagg = Campinas city flag.svg | jubileum = [[14. juli]] | grunnlagd = [[14. juli]] [[1774]] | innbyggjarnamn = campineiro | motto = ''Labore virtute civitas floret'' <br><small>"No trabalho e na virtude a cidade floresce" | land=Brasil | stat = [[delstaten São Paulo|São Paulo]] | høgd = 685 | klima = [[Tropisk de altitude]] | tidssone = -3 }} '''Campinas''' ([[IPA]]: {{IPA|kɐ̃ːˈpinɐs}}) er ein [[brasiliansk kommune|kommune]] i [[Delstater i Brasil|delstaten]] [[Delstaten São Paulo|São Paulo]] i [[Sudeste|søraustregionen]] av [[Brasil]]. Byen vart grunnlagt den [[14. juli]] [[1774]] av [[Barreto Leme]]. Innbyggjartalet låg på om lag 968&nbsp;000 i 2000, av dei bur meir enn 98 prosent i forstadene. Campinas er nest største byen i delstaten. Kommunen dekkjer eit areal på 801 km². [[Opera]]komponisten [[Carlos Gomes]] (1836-1896) vart fødd i byen. == Galleri == <gallery> Fil:Catedral Campinas SP.jpg|Catedral Metropolitana, den katolske domkyrkja i Campinas. Fil:Estação ferroviária - centro cultural de Campinas 001.jpg|Kultursenter, den tidlegare jernbanestajsonen i Campinas. Fil:Centro de Campinas - prefeitura municipal - Palácio dos Jequitibás 001.jpg| Fil:Cambuí - prédios luxuosos.jpg| Fil:Mapacampinas1878.png| Fil:Microregion-campinas.jpg| </gallery> ==Kjelder== <references/> {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kommunar i São Paulo]] [[Kategori:Skipingar i 1774]] 5fmwm3s89pcr7y7o39o36fya5phbtzq 0 81722 3648862 3548976 2026-03-28T10:06:51Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648862 wikitext text/x-wiki :''For elva med same namn, sjå [[elva Strumitsa]].'' {{Infoboks by |offisielt_namn = Strumitsa |offisielt_namn2 = Струмица |bilet_horisont = Плоштад Гоце Делчев Струмица (2).jpg |bilettekst = Gotse Deltsjev-torget i sentrum av Strumnitsa |bilet_byvåpen = Coat of arms of Strumica Municipality.svg |kart = Map of Strumica Municipality.svg |karttekst = Plasseringa til Strumitsa i Nord-Makedonia |underinndeling_type = Land <br /> Statistisk&nbsp;region |underinndeling_namn = [[Nord-Makedonia]]<br /> [[Statistisk region Søraust|Søraust]] |etablert_tittel = Grunnlagd |etablert_dato = 1920 |totalareal = 321,49 |innbyggjarar_i_år = 2021 |innbyggjarar_kjelder = <ref name="Folketeljing2021">[https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10Popis-mk-en.pdf Folketeljing 2021]</ref> |innbyggjarar_totalt = 49&nbsp;995 |folketettleik = 155,5 |latd=41 |latm=26 |lats=20 |latNS=N |longd=22 |longm=38 |longs=20 |longEW=E |tidssone =CET |utc_skilnad =+1 |postnummer =2400 |retningsnummer =+389 34 |bilnummer =SR |nettside = [http://www.strumica.gov.mk/en/ strumica.gov.mk] }} '''Strumitsa''' ([[makedonsk]] Струмица) er ein by og ein [[Kommunar i Nord-Makedonia|kommune]] i [[Statistisk region Søraust|regionen Søraust]] i [[Nord-Makedonia]], nær grensa til [[Bulgaria]]. Den noverande kommunen vart oppretta i 2004 ved at ein slo saman dei tre tidlegare kommunane Strumitsa, [[Kuklisj]] og [[Murtino]] samt landsbyen {{ikkjeraud|Gabrovo i Strumnitsa|Gabrovo}} frå [[Novo Selo i regionen Søraust|Novo Selo]]. Samstundes vart landsbyen {{ikkjeraud|Monospitovo}} overført til [[Bosilovo]]. Kommunen har eit areal på 321,49&nbsp;km². I 2021 hadde kommunen 49&nbsp;995 innbyggjarar, medan sjølve byen hadde 33&nbsp;825 innbyggjarar.<ref name="Folketeljing2021"/> Om lag 90 % av innbyggjarane er makedonarar. Byen er kalla opp etter [[elva Strumitsa]] som renn gjennom han. == Busetnader i kommunen == Dei største busetnadene i kommunen var: {| class="wikitable" ! Busetnad !! Folketal 2002<ref name="Folketeljing detaljert">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Folketeljing 2002, detaljerte resultat]</ref> !! Folketal 2021<ref name="Folketeljing2021"/> |- | Strumitsa || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 35&nbsp;311 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 33&nbsp;825 |- | {{ikkjeraud|Bansko i Strumitsa|Bansko}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;992 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 2&nbsp;414 |- | [[Kuklisj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 2&nbsp;532 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 2&nbsp;172 |- | [[Murtino]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 2&nbsp;209 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;740 |- | {{ikkjeraud|Dabilje}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;946 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;647 |- | {{ikkjeraud|Dobrejtsi}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;764 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;507 |- | {{ikkjeraud|Prosenikovo}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;550 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;223 |- | {{ikkjeraud|Banitsa}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;137 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;191 |- | {{ikkjeraud|Kosturino}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;280 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 895 |- | {{ikkjeraud|Veljusa}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;552 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 890 |- |} == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Strumica|Strumica]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. februar 2008.'' {{refslutt}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Nord-Makedonia]] [[Kategori:Kommunar i Nord-Makedonia]] [[Kategori:Busetnader i Statistisk region Søraust]] ngu87lni1s9iwfokroc18c3g77x5n0x 0 81738 3648798 3548467 2026-03-27T15:28:07Z HerVal7752 105842 Geoboks, fjerna gamalt/unødvendig bakgrunnsstoff 3648798 wikitext text/x-wiki {{geoboks|hovudstad |andre namn = Скопје |bilete =Stone Bridge Skopje 4.jpg |bilettekst = Makedonia-plassen i Skopje. |flagg = Flag of Skopje, North Macedonia.svg |flaggstorleik = 60px |våpen = Coat of arms of Skopje.svg |regiontype = Statistisk region |region = [[Statistisk region Skopje|Skopje]] |borgarmeister = Trifun Kostovski |areal = 571,46 |folketal_i_år = 2021 |folketal merknad = <ref name="Folketeljing2021"/> |folketal = 526&nbsp;502 |folketettleik = 887 |høgd = 240 |tidssone = CET |utc_skilnad = +2 |postnummer = 1000 |retningsnummer = 02 |bilnummer = SK |kart = MKD_muni_nonn(Skopje).png |karttekst = Plasseringa til Skopje i Nord-Makedonia. }} '''Skopje''' ([[makedonsk]] ''Скопје'', [[tyrkisk]] ''Üsküb'') er hovudstaden og den største byen i [[Nord-Makedonia]] med meir enn ein fjerdedel av innbyggjarane i landet. Byen er det politiske, kulturelle, økonomiske og akademiske senteret i landet. I [[Romarriket|romartida]] vart staden kalla Scupi. Byen utvikla seg raskt etter [[den andre verdskrigen]], men utviklinga vart brått stogga i 1963 då byen vart råka av eit [[Jordskjelvet i Skopje i 1963|særs kraftig jordskjelv]]. I dag er Skopje ein moderne storby med fleire interessante historiske monument. Byen ligg på breidda av elva [[Vardar]] og mellom fjella [[Vodno]] og [[Skopska Crna Gora]]. Ein av dei viktige hovudfartsårene mellom [[Sentral-Europa]] og [[Aten]] går gjennom byen. Byen er 8&nbsp;km brei og 32&nbsp;km lang og har 506&nbsp;926 innbyggjarar (2002, forstader medrekna). Han er eit stort industrisenter for produksjon av metall, kjemiske stoff, tømmer, tekstilar, lêr og trykking, men har hatt mange nedleggingar etter 1991. Den industrielle utviklinga i byen har òg ført med seg utvikling av handels- og banksektoren, i tillegg til at ein har lagt vekt på kultur og sport. == Historie == === Antikken === Staden rundt Skopje har vore busett sidan minst 3500 fvt. og det er funne restar etter steinalderbusetnader i den gamle Kale-festninga oppfor det moderne sentrumet. Det ser ut til at det var [[paionianarar]] som var busett i regionen. På [[200-talet fvt.]] vart området invadert av [[dardanarar]]. Området kom under [[Romarriket|romersk]] styre etter at general [[Quintus Caecilius Metellus]] slo [[Andriskos av Makedonia]] i [[-148|148 fvt.]], og han vart først ein del av den [[provinsar i Romarriket|romerske provinsen]] [[Makedonia i Romarriket|Makedonia]] som vart oppretta i [[-146|146 fvt.]] Etter kvart som riket ekspanderte nordover vart ''Scupi'', som romarane kalla staden, ein del av provinsen [[Moesia]] under keisar [[Augustus]] si tid. I år [[86]] evt. vart han ein [[romersk koloni]]. Frå [[395]] vart området ein del av [[Austromarriket]]. Den første kjende biskopen i byen var [[Perigorius]], som deltok på [[Rådet i Sardica]] ([[343]]). === Mellomalderen === [[Fil:Skopje1594.jpg|mini|venstre|Illustrasjon av Skopje, 1594]] Den austromerske keisaren [[Justinian I]] vart fødd nær Skupi, ved [[Tauresium]], i [[483]]. I [[518]] vart Skupi nesten heilt øydelagd av eit [[jordskjelv]]. Justinian hjelpte innbyggjarane ved å grunnleggje ein ny busetnad kalla ''Justiniana Prima'' nord for Skupi. Justiniana og restane av Skupi vart øydelagd av [[slavarar]] på slutten av [[600-talet]]. Slavarane kalla staden Skopje, men vart etter kvart drive bort av austromarane. Under mykje av den tidlegare mellomalderen vart byen stadig kjempa om mellom austromarane og [[Det første bulgarske riket]]. Frå 972 til 992 var han hovudstaden i Det bulgarske riket.<ref>{{kjelde bok|url=http://www.vmro-rousse.hit.bg/Pl_Pavlov.html |tittel=Цар Самуил и "Българската епопея" |forlag=VMRO Rousse |forfattar=Plamen Pavlov |stad=Sofia, Veliko Tarnovo |utgjeve=2002 |språk=bulgarsk}}</ref> Etter dette vart han hovudstad i den austromerske regionen (katepanatet) Bulgaria etter at det Det første bulgarske riket i [[1018]]. Skopje var eit blømande handelssenter, men det gjekk nedover etter at han vart råka av nok eit kraftig jordskjelv på slutten av 1000-talet. Han vart hovudstad for bulgarske herrar, seinare keisar [[Konstantin Asen]] på midten av 1200-talet. Byen vart erobra av [[serbarar]] i [[1282]]. I [[1346]] vart han hovudstad i [[Det serbiske riket]] under [[Stefan Dušan]]. === Den osmanske byen === I [[1392]], tre år etter serbarane taktep [[slaget om Kosovo]] i [[1389]], vart Skopje erobra av [[Det osmanske riket]]. Dei neste fem hundre åra vart byen kjend under det [[tyrkisk]]e namnet ''Üsküb'' eller ''Üsküp''. Den osmanske Üsküb var hovudstad i [[Kosovo vilayet]], ein provins i Det osmanske riket som dekte eit mykje større område enn dagens [[Kosovo]]. Karakteren til byen endra seg stort i denne perioden. Osmanarane innførte [[islam]] og bygde mange [[moské]]ar og andre typiske osmanske bygg, som ''hamman'' ([[offentlege bad]]) og gjestgjeveri, som framleis finst i dag. Mange [[sefardiske jødar]] som vart kasta ut frå [[Spania]] slo seg ned her. Byen vart igjen øydelagd av jordskjelv i [[1555]], men kom seg raskt att og blømde. På [[1600-talet]] var innbyggjartalet mellom 30 og 60&nbsp;000. I [[1689]] vart Skopje sett i brann av den [[austerrike|austerrikske]] generalen [[Piccolomini|Engelberto d'Ugo Piccolomini]] – tilsynelatande for å utrydde eit utbrot av [[kolera]], men òg truleg for å hemne osmanarane sitt [[slaget ved Wien|åtak på Wien]]. Byen var i forfall dei neste to hundre åra og innbyggjartalet fall til berre om lag 10&nbsp;000 på midten av [[1800-talet]]. Dette kom seg att etter [[1873]] då jernbanelinja mellom [[Beograd]] og [[Thessaloníki]] vart lagt innom Skopje. === 1900-talet === I 1905 hadde Skopje om lag 32&nbsp;000 innbyggjarar, som var ei blanding av forskjellige etniske og religiøse grupper. I 1910 vart [[den romersk-katolske kyrkja|romersk-katolske]] nonna Agnes Gonxha Bojaxhiu, seinare kjend som [[Mor Teresa]], fødd i Skopje. Byen vart eit stort senter for opprør mot det svekka Osmanske riket og i [[1903]] hadde han ei nøkkelrolle i det mislukka [[Ilinden-Preobrazjenije-opprøret]] mot det osmanske styret. Osmanarane vart drive ut frå byen 2. august 1912 av den lokale slaviske folkesetnaden. Fleire månader seinare vart byen erobra av serbarar i byrjinga av [[den første balkankrigen]]. I 1913 gjekk dei allierte i den første balkankrigen imot kvarandre og [[den andre balkankrigen]] braut ut. Serbia tok tilbake kontrollen over Skopja og Vardardalen vart ein del av Serbia. Dette varte til oktober 1915, då Bulgaria vart ein del av [[Sentralmaktene]] og tok store delar av det serbiskstyrte Makedonia. Byen vart okkupert Serbia mot slutten av [[den første verdskrigen]] i [[1918]] då han vart ein del av [[Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar]] (kjend som [[Kongedømet Jugoslavia]] frå 1929). Mellom 1941 og 1944 var byen under bulgarsk kontroll. Ein månad etter kommunistane tok makta i Sofia og den bulgarske hæren vart send for å kjempe mot tyskarane på vestfronten vart Skopje tatt av jugoslaviske troppar og vart ein del av Jugoslavia i [[1944]]. Der vart han hovudstad i den nyoppretta [[Folkerepublikken Makedonia]]. I løpet av krigen vart resten av det jugoslaviske Makedonia innlemma i [[Josip Broz Tito|Tito]] sitt [[Jugoslavia]]. === Jordskjelvet i 1963 === {{detaljar|Jordskjelvet i Skopje i 1963}} 26. juli 1963 vart Skopje råka av eit kraftig jordskjelv som målte 6,1 på [[Richterskalaen]]. Meir enn tusen menneske mista livet og 120&nbsp;000 vart heimlause. 80 % av byen vart øydelagd og mange viktige kulturmonument gjekk med. Tapet utgjorde heile 150 % av Makedonia sitt [[bruttonasjonalprodukt]] på denne tida og 15 % av Jugoslavia sitt. Med internasjonal hjelp vart byen raskt bygd opp att, men mykje av det gamle osmanske aspektet forsvann. Ruinane av den gamle togstasjonen i Skopje ligg der framleis i dag til minne om offera. Skopje voks raskt under Jugoslavia og vart eit stort industrisenter i den sørlege, sentrale Balkanregionen. I [[1991]] braut Jugoslavia saman og Skopje vart hovudstaden i det sjølvstendige Makedonia. Hellas la inn protest på at namnet Makedonia skulle nyttast på det nye landet og påla ein økonomisk blokade av landet. Blokaden vart oppheva i [[1995]] etter ein avtale mellom dei to landa. I 2019 endra landet namn til Nord-Makedonia etter ein avtale med Hellas. == Administrativ inndeling == [[Fil:Map of Skopje numbered.svg|thumb|300px|Kommunane i storkommunen Skopje]] Skopje er styrt som ein storkommune og er sett saman av dei ti [[Kommunar i Nord-Makedonia|kommunane]]: {| class="wikitable" ! !! Kommune !! Folketal 2002<ref name="Folketeljing justert">[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf Folketeljing 2002 justert for nye kommunegrenser 2004]</ref> !! Folketal 2021<ref name="Folketeljing2021">[https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10Popis-mk-en.pdf Folketeljing 2021]</ref> |- | 1 || [[Tsentar]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 45&nbsp;412 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 43&nbsp;893 |- | 2 || [[Tsjair]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 64&nbsp;773 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 62&nbsp;586 |- | 3 || [[Butel]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 36&nbsp;154 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 37&nbsp;968 |- | 4 || [[Gazi Baba]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 72&nbsp;617 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 69&nbsp;626 |- | 5 || [[Aerodrom i Skopje|Aerodrom]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 72&nbsp;009 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 77&nbsp;735 |- | 6 || [[Kisela Voda]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 57&nbsp;236 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 61&nbsp;965 |- | 7 || [[Sjuto Orizari]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 22&nbsp;017 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 25&nbsp;726 |- | 8 || [[Karposj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 59&nbsp;666 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 63&nbsp;760 |- | 9 || [[Gjortsje Petrov]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 41&nbsp;634 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 44&nbsp;844 |- | 10 || [[Saraj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 35&nbsp;408 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 38&nbsp;399 |- | || '''Skopje''' || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | '''506&nbsp;926''' || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | '''526&nbsp;502''' |- |} == Skopje by == Storkommunen Skopje omfattar både bydelar og landsbyar. Sjølve byen Skopje omfattar bydelane: {| class="wikitable" ! Bydel !! Folketal 2021<ref name="Folketeljing2021"/> |- | [[Aerodrom i Skopje|Aerodrom]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 75&nbsp;108 |- | [[Tsjair]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 62&nbsp;586 |- | [[Karposj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 61&nbsp;288 |- | [[Kisela Voda]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 51&nbsp;357 |- | [[Tsentar]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 43&nbsp;893 |- | [[Gazi Baba]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 38&nbsp;426 |- | [[Gjortsje Petrov]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 34&nbsp;040 |- | [[Sjuto Orizari]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 25&nbsp;186 |- | [[Butel]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 24&nbsp;391 |- | [[Saraj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 6&nbsp;265 |- | '''Skopje by''' || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | '''422&nbsp;540''' |- |} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Skopje|Skopje]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. februar 2008.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hovudstader i Europa]] [[Kategori:Byar i Nord-Makedonia]] [[Kategori:Skopje| ]] qd3dtaxy1oim1f7lmx6ux1x4on0smbt 3648800 3648798 2026-03-27T15:36:05Z Ranveig 39 -px 3648800 wikitext text/x-wiki {{geoboks|hovudstad |andre namn = Скопје |bilete =Stone Bridge Skopje 4.jpg |bilettekst = Makedonia-plassen i Skopje. |flagg = Flag of Skopje, North Macedonia.svg |flaggstorleik = 60 |våpen = Coat of arms of Skopje.svg |regiontype = Statistisk region |region = [[Statistisk region Skopje|Skopje]] |borgarmeister = Trifun Kostovski |areal = 571,46 |folketal_i_år = 2021 |folketal merknad = <ref name="Folketeljing2021"/> |folketal = 526&nbsp;502 |folketettleik = 887 |høgd = 240 |tidssone = CET |utc_skilnad = +2 |postnummer = 1000 |retningsnummer = 02 |bilnummer = SK |kart = MKD_muni_nonn(Skopje).png |karttekst = Plasseringa til Skopje i Nord-Makedonia. }} '''Skopje''' ([[makedonsk]] ''Скопје'', [[tyrkisk]] ''Üsküb'') er hovudstaden og den største byen i [[Nord-Makedonia]] med meir enn ein fjerdedel av innbyggjarane i landet. Byen er det politiske, kulturelle, økonomiske og akademiske senteret i landet. I [[Romarriket|romartida]] vart staden kalla Scupi. Byen utvikla seg raskt etter [[den andre verdskrigen]], men utviklinga vart brått stogga i 1963 då byen vart råka av eit [[Jordskjelvet i Skopje i 1963|særs kraftig jordskjelv]]. I dag er Skopje ein moderne storby med fleire interessante historiske monument. Byen ligg på breidda av elva [[Vardar]] og mellom fjella [[Vodno]] og [[Skopska Crna Gora]]. Ein av dei viktige hovudfartsårene mellom [[Sentral-Europa]] og [[Aten]] går gjennom byen. Byen er 8&nbsp;km brei og 32&nbsp;km lang og har 506&nbsp;926 innbyggjarar (2002, forstader medrekna). Han er eit stort industrisenter for produksjon av metall, kjemiske stoff, tømmer, tekstilar, lêr og trykking, men har hatt mange nedleggingar etter 1991. Den industrielle utviklinga i byen har òg ført med seg utvikling av handels- og banksektoren, i tillegg til at ein har lagt vekt på kultur og sport. == Historie == === Antikken === Staden rundt Skopje har vore busett sidan minst 3500 fvt. og det er funne restar etter steinalderbusetnader i den gamle Kale-festninga oppfor det moderne sentrumet. Det ser ut til at det var [[paionianarar]] som var busett i regionen. På [[200-talet fvt.]] vart området invadert av [[dardanarar]]. Området kom under [[Romarriket|romersk]] styre etter at general [[Quintus Caecilius Metellus]] slo [[Andriskos av Makedonia]] i [[-148|148 fvt.]], og han vart først ein del av den [[provinsar i Romarriket|romerske provinsen]] [[Makedonia i Romarriket|Makedonia]] som vart oppretta i [[-146|146 fvt.]] Etter kvart som riket ekspanderte nordover vart ''Scupi'', som romarane kalla staden, ein del av provinsen [[Moesia]] under keisar [[Augustus]] si tid. I år [[86]] evt. vart han ein [[romersk koloni]]. Frå [[395]] vart området ein del av [[Austromarriket]]. Den første kjende biskopen i byen var [[Perigorius]], som deltok på [[Rådet i Sardica]] ([[343]]). === Mellomalderen === [[Fil:Skopje1594.jpg|mini|venstre|Illustrasjon av Skopje, 1594]] Den austromerske keisaren [[Justinian I]] vart fødd nær Skupi, ved [[Tauresium]], i [[483]]. I [[518]] vart Skupi nesten heilt øydelagd av eit [[jordskjelv]]. Justinian hjelpte innbyggjarane ved å grunnleggje ein ny busetnad kalla ''Justiniana Prima'' nord for Skupi. Justiniana og restane av Skupi vart øydelagd av [[slavarar]] på slutten av [[600-talet]]. Slavarane kalla staden Skopje, men vart etter kvart drive bort av austromarane. Under mykje av den tidlegare mellomalderen vart byen stadig kjempa om mellom austromarane og [[Det første bulgarske riket]]. Frå 972 til 992 var han hovudstaden i Det bulgarske riket.<ref>{{kjelde bok|url=http://www.vmro-rousse.hit.bg/Pl_Pavlov.html |tittel=Цар Самуил и "Българската епопея" |forlag=VMRO Rousse |forfattar=Plamen Pavlov |stad=Sofia, Veliko Tarnovo |utgjeve=2002 |språk=bulgarsk}}</ref> Etter dette vart han hovudstad i den austromerske regionen (katepanatet) Bulgaria etter at det Det første bulgarske riket i [[1018]]. Skopje var eit blømande handelssenter, men det gjekk nedover etter at han vart råka av nok eit kraftig jordskjelv på slutten av 1000-talet. Han vart hovudstad for bulgarske herrar, seinare keisar [[Konstantin Asen]] på midten av 1200-talet. Byen vart erobra av [[serbarar]] i [[1282]]. I [[1346]] vart han hovudstad i [[Det serbiske riket]] under [[Stefan Dušan]]. === Den osmanske byen === I [[1392]], tre år etter serbarane taktep [[slaget om Kosovo]] i [[1389]], vart Skopje erobra av [[Det osmanske riket]]. Dei neste fem hundre åra vart byen kjend under det [[tyrkisk]]e namnet ''Üsküb'' eller ''Üsküp''. Den osmanske Üsküb var hovudstad i [[Kosovo vilayet]], ein provins i Det osmanske riket som dekte eit mykje større område enn dagens [[Kosovo]]. Karakteren til byen endra seg stort i denne perioden. Osmanarane innførte [[islam]] og bygde mange [[moské]]ar og andre typiske osmanske bygg, som ''hamman'' ([[offentlege bad]]) og gjestgjeveri, som framleis finst i dag. Mange [[sefardiske jødar]] som vart kasta ut frå [[Spania]] slo seg ned her. Byen vart igjen øydelagd av jordskjelv i [[1555]], men kom seg raskt att og blømde. På [[1600-talet]] var innbyggjartalet mellom 30 og 60&nbsp;000. I [[1689]] vart Skopje sett i brann av den [[austerrike|austerrikske]] generalen [[Piccolomini|Engelberto d'Ugo Piccolomini]] – tilsynelatande for å utrydde eit utbrot av [[kolera]], men òg truleg for å hemne osmanarane sitt [[slaget ved Wien|åtak på Wien]]. Byen var i forfall dei neste to hundre åra og innbyggjartalet fall til berre om lag 10&nbsp;000 på midten av [[1800-talet]]. Dette kom seg att etter [[1873]] då jernbanelinja mellom [[Beograd]] og [[Thessaloníki]] vart lagt innom Skopje. === 1900-talet === I 1905 hadde Skopje om lag 32&nbsp;000 innbyggjarar, som var ei blanding av forskjellige etniske og religiøse grupper. I 1910 vart [[den romersk-katolske kyrkja|romersk-katolske]] nonna Agnes Gonxha Bojaxhiu, seinare kjend som [[Mor Teresa]], fødd i Skopje. Byen vart eit stort senter for opprør mot det svekka Osmanske riket og i [[1903]] hadde han ei nøkkelrolle i det mislukka [[Ilinden-Preobrazjenije-opprøret]] mot det osmanske styret. Osmanarane vart drive ut frå byen 2. august 1912 av den lokale slaviske folkesetnaden. Fleire månader seinare vart byen erobra av serbarar i byrjinga av [[den første balkankrigen]]. I 1913 gjekk dei allierte i den første balkankrigen imot kvarandre og [[den andre balkankrigen]] braut ut. Serbia tok tilbake kontrollen over Skopja og Vardardalen vart ein del av Serbia. Dette varte til oktober 1915, då Bulgaria vart ein del av [[Sentralmaktene]] og tok store delar av det serbiskstyrte Makedonia. Byen vart okkupert Serbia mot slutten av [[den første verdskrigen]] i [[1918]] då han vart ein del av [[Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar]] (kjend som [[Kongedømet Jugoslavia]] frå 1929). Mellom 1941 og 1944 var byen under bulgarsk kontroll. Ein månad etter kommunistane tok makta i Sofia og den bulgarske hæren vart send for å kjempe mot tyskarane på vestfronten vart Skopje tatt av jugoslaviske troppar og vart ein del av Jugoslavia i [[1944]]. Der vart han hovudstad i den nyoppretta [[Folkerepublikken Makedonia]]. I løpet av krigen vart resten av det jugoslaviske Makedonia innlemma i [[Josip Broz Tito|Tito]] sitt [[Jugoslavia]]. === Jordskjelvet i 1963 === {{detaljar|Jordskjelvet i Skopje i 1963}} 26. juli 1963 vart Skopje råka av eit kraftig jordskjelv som målte 6,1 på [[Richterskalaen]]. Meir enn tusen menneske mista livet og 120&nbsp;000 vart heimlause. 80 % av byen vart øydelagd og mange viktige kulturmonument gjekk med. Tapet utgjorde heile 150 % av Makedonia sitt [[bruttonasjonalprodukt]] på denne tida og 15 % av Jugoslavia sitt. Med internasjonal hjelp vart byen raskt bygd opp att, men mykje av det gamle osmanske aspektet forsvann. Ruinane av den gamle togstasjonen i Skopje ligg der framleis i dag til minne om offera. Skopje voks raskt under Jugoslavia og vart eit stort industrisenter i den sørlege, sentrale Balkanregionen. I [[1991]] braut Jugoslavia saman og Skopje vart hovudstaden i det sjølvstendige Makedonia. Hellas la inn protest på at namnet Makedonia skulle nyttast på det nye landet og påla ein økonomisk blokade av landet. Blokaden vart oppheva i [[1995]] etter ein avtale mellom dei to landa. I 2019 endra landet namn til Nord-Makedonia etter ein avtale med Hellas. == Administrativ inndeling == [[Fil:Map of Skopje numbered.svg|thumb|300px|Kommunane i storkommunen Skopje]] Skopje er styrt som ein storkommune og er sett saman av dei ti [[Kommunar i Nord-Makedonia|kommunane]]: {| class="wikitable" ! !! Kommune !! Folketal 2002<ref name="Folketeljing justert">[http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf Folketeljing 2002 justert for nye kommunegrenser 2004]</ref> !! Folketal 2021<ref name="Folketeljing2021">[https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10Popis-mk-en.pdf Folketeljing 2021]</ref> |- | 1 || [[Tsentar]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 45&nbsp;412 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 43&nbsp;893 |- | 2 || [[Tsjair]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 64&nbsp;773 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 62&nbsp;586 |- | 3 || [[Butel]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 36&nbsp;154 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 37&nbsp;968 |- | 4 || [[Gazi Baba]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 72&nbsp;617 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 69&nbsp;626 |- | 5 || [[Aerodrom i Skopje|Aerodrom]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 72&nbsp;009 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 77&nbsp;735 |- | 6 || [[Kisela Voda]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 57&nbsp;236 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 61&nbsp;965 |- | 7 || [[Sjuto Orizari]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 22&nbsp;017 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 25&nbsp;726 |- | 8 || [[Karposj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 59&nbsp;666 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 63&nbsp;760 |- | 9 || [[Gjortsje Petrov]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 41&nbsp;634 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 44&nbsp;844 |- | 10 || [[Saraj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 35&nbsp;408 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 38&nbsp;399 |- | || '''Skopje''' || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | '''506&nbsp;926''' || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | '''526&nbsp;502''' |- |} == Skopje by == Storkommunen Skopje omfattar både bydelar og landsbyar. Sjølve byen Skopje omfattar bydelane: {| class="wikitable" ! Bydel !! Folketal 2021<ref name="Folketeljing2021"/> |- | [[Aerodrom i Skopje|Aerodrom]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 75&nbsp;108 |- | [[Tsjair]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 62&nbsp;586 |- | [[Karposj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 61&nbsp;288 |- | [[Kisela Voda]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 51&nbsp;357 |- | [[Tsentar]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 43&nbsp;893 |- | [[Gazi Baba]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 38&nbsp;426 |- | [[Gjortsje Petrov]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 34&nbsp;040 |- | [[Sjuto Orizari]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 25&nbsp;186 |- | [[Butel]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 24&nbsp;391 |- | [[Saraj]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 6&nbsp;265 |- | '''Skopje by''' || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | '''422&nbsp;540''' |- |} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Skopje|Skopje]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. februar 2008.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hovudstader i Europa]] [[Kategori:Byar i Nord-Makedonia]] [[Kategori:Skopje| ]] odtups363vzfx9mujigxk1eey9laovu 0 122237 3648865 3277593 2026-03-28T10:08:06Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648865 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Svein O. Larsen''' ({{datoar}}) er ein [[Noreg|norsk]] politikar ([[Det norske Arbeidarpartiet|Ap]]) og [[radio]]gründer. Han var aktiv i oppbygginga av [[P4]], der han frå 1993 til 1999 var [[redaktør]] og [[administrerande direktør]]. Larsen har [[grunnfag]] i [[statsvitskap]] frå [[Universitetet i Oslo]],<ref>«Rødreven». ''Dagens Næringsliv'' (27. april 1996)</ref> og vart seinare utdanna frå [[Norsk Journalistskole]].<ref name="p4">«Radio Hele Norge på lufta til høsten: Svein Larsen blir toppsjef i P4». ''Aftenposten Aften'' (3. mars 1993)</ref> Frå 1976 til 1979 var Larsen informasjonssekretær i Oslo Arbeidarparti, før han frå 1979 til 1981 var politisk sekretær for kyrkje- og undervisingsminister [[Einar Førde]]. Frå 1982 til 1988 var Larsen vald sekretær i Oslo Arbeidarparti.<ref name="RadioAssistant">{{Kjelde www |url=http://www.radioassistant.com/industry/sveinlarsen.php |tittel= Radioprofilen : Svein Larsen |vitjingsdato=2009-01-19 |utgjevar=RadioAssistant.com |dato=15. desember 2008 }}</ref> Han var òg varamedlem i landsstyret til Arbeidarpartiet.<ref>«Mange nye valgt i Ap.». ''Aftenposten Morgen'' (26. mars 1985)</ref> Som sekretær i Oslo Arbeidarparti var Larsen blant anna aktiv i planar om å skape ein nærradiostasjon for partiet i Oslo.<ref>«Godt å slippe makten». ''VG'' (16. mars 1984)</ref> Larsen var viseformann i [[Vålerengens Idrettsforening]]s hovudstyre frå 1985 og var klubbformann frå 1986 til 1988.<ref>«Kjendiser tror på VIF». ''VG'' (30. september 1986)</ref><ref>«VIF gjør opp». ''Aftenposten'' Morgen (19. november 1986)</ref> Formannstida til Larsen var prega av svak økonomi, og Vålerenga vart i 1987 det fyrste norske idrettslaget som vart sett under administrasjon.<ref>«Svein Larsen med tro på VIFs freamtid». ''NTBtekst'' (1. desember 1987)</ref> Etter eit par år i [[Singapore]] der han jobba for [[Noregs Eksportråd]] kom Larsen tilbake til Noreg i 1991, og frå 1992 til 1993 var han formann i [[Oslo Arbeidarsamfunn]].<ref>«Larsen nyvalgt leder i Arbeidersamfunnet». ''Aftenposten Aften'' (13. mai 1992)</ref><ref>«Ap.s ukjente familiedynasti». ''Aftenposten Aften'' (3. mai 1996)</ref> Han arbeidde så som dagleg leiar i Radio Hele Norge,<ref>«Vil presse Kleveland om P4». ''Aftenposten Morgen'' (22. september 1992)</ref> og vart òg administrerande direktør og redaktør i [[P4|P4 Radio Hele Norge]] når kanalen gjekk i gang med ordinær drift i 1993.<ref name="p4" /> Den nye radiokanalen leverte raskt gode resultat, og i 1994 var somme program oppe i 500&nbsp;000 lyttarar samstundes som P4 hadde eit overskot på fem millionar kroner av ein omsetnad på 75 millionar.<ref>«Knalltall fra P4». ''VG'' (31. desember 1994)</ref> Hausten 1996 vart P4 notert på [[Oslo Børs]], og børsverdien til selskapet var då 700 til 800 millionar.<ref>«Flying start for P4 på børs». ''Dagens Næringsliv'' (23. september 1996)</ref> Under leiing av Larsen ekspanderte også P4 utanlands, og stod bak radiostasjonar i [[Sør-Afrika]].<ref>«P4 erobrer Sør-Afrika». ''Dagbladet'' (31. august 1997)</ref> Larsen gjekk av som leiar ved årsskiftet 1998-99. På nyåret 2000 var Larsen aktuell som ny leiar for Oslo Arbeidarparti etter [[Britt Hildeng]].<ref>«Hvem av disse blir ny leder i Oslo Ap.?». ''Aftenposten Aften'' (19. januar 2000)</ref> Etter at Larsen gjekk frå P4 selde radiostasjonen seg ut frå Sør-Afrika. Larsen følgde likevel sjølv opp prosjektet, og drog i 2000 nedover for å overta.<ref>«Larsen til Afrika». ''Dagens Næringsliv'' (10. juni 2000)</ref> Frå 2000 til 2003 var han leiar for selskapet Makana Investment, og frå 2003 til 2006 var han radiosjef i P4 [[Cape Town]] og P4 [[Durban]].<ref name="RadioAssistant" /> Larsen var òg via selskapet 21st Venture inne på eigarsida i [[Kanal 24]].<ref>«Larsen krever endringer i Kanal 24». ''Aftenposten Aften'' (25. februar 2004)</ref> Frå 2006 til 2008 var han dagleg leiar i 21st Venture.<ref name="RadioAssistant" /> I 2008 vart Larsen administrerande direktør og redaktør for [[Radio Metro]].<ref name="RadioAssistant" /> Som Radio Metro-sjef trekte Larsen kulturminister [[Trond Giske]] for retten etter et Giske opphevde den tildelte konsesjonen frå [[Medietilsynet]] i Oslo-området.<ref>{{kjelde www |url=http://e24.no/medier-og-reklame/medier/article2806189.ece |tittel=Radio Metro saksøker Giske |vitjingsdato =2009-01-19 |utgjevar=e24.no |dato=4. desember 2008 }}</ref> Svein Larsen er son av fylkesmann og stortingsrepresentant [[Gunnar Alf Larsen]].<ref>«Friske skudd på politiske familietrær : I mødrenes og fedrenes fotspor ». ''Aftenposten Morgen'' (7. mars 1987)</ref> ==Kjelder== {{Fotnoteliste}} {{Opprydding}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske forretningsfolk]] [[Kategori:Ap-politikarar i Oslo]] [[Kategori:Politiske rådgjevarar frå Ap]] j11v9o14hsy482p8md648gd2nrphvpj 0 142019 3648871 3220080 2026-03-28T10:10:00Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648871 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Sven Ole Fagernæs''' ({{fødd|12. mars|1945|Fagernæs, Sven Ole}}) er ein norsk jurist. Han var [[regjeringsadvokaten|regjeringsadvokat]] i [[Noreg]] frå 1994 til 1998, og frå 2001 til 2015. Fagernæs har vore tilsett ved regjeringsadvokatembetet sidan 1976. I 2004 blei han utnemnd til kommandør av [[St. Olavs Orden]]. Frå februar til september 2005 var han konstituert [[Sysselmannen på Svalbard|sysselmann på Svalbard]]. Sven Ole Fagernæs er sambuar med [[høgsterettsdommar]]en [[Kirsti Coward]],<ref>{{Citation|title=Dømmekvinnen|url=https://www.dagbladet.no/a/65896593|website=Dagbladet.no|date=2003-06-28|accessdate=2020-03-21|language=no|first=Thomas|last=Holst-Hansen}}</ref> og bror til [[Toppen Bech]] (opphavleg Ellen Åse Fagernæs). == Kjelder == {{refstart}} * [http://snl.no/Sven_Ole_Fagern%C3%A6s Store Norske Leksikon om Fagernæs] {{refslutt}} {{jusspire}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske advokatar]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Sysselmenn på Svalbard]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] ntxrx3vd1ioghsru16r8olo18ykctd6 10 144768 3648796 3582762 2026-03-27T15:13:26Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3648796 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" cellspacing="5" style="width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; ! colspan="2" style="background-color: #e0e0e0; color:black; text-align: center; font-size: 125%; font-weight: bold;" | {{{namn|{{SIDENAMN}}}}} {{#if: {{{offisielt_namn|}}}|<br/>{{{offisielt_namn|}}}}} {{#if: {{{offisielt_namn2|}}}|<br/>{{{offisielt_namn2|}}}}} |- {{#if: {{{andre_namn|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED; color:black;"{{!}}{{#if: {{{andre_namn_språk|}}}|{{{andre_namn_språk}}}|Andre namn}} {{!}}{{{andre_namn}}} {{!}}- |}} {{#if:{{{tidlegare_namn|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED color:black;;"{{!}}Tidlegare namn {{!}}{{{tidlegare_namn }}} {{!}}-}} {{#if: {{{bilet_horisont|{{#property:P18}}}}}| {{!}} colspan="2" style="text-align: center; padding-top: 0.7em; padding-bottom: 0.7em; font-size: 90%;" {{!}} [[Fil:{{{bilet_horisont|{{#property:P18}}}}}|center|{{#if:{{{biletstorleik|}}}|{{{biletstorleik}}}|250px}}|{{{bilettekst|}}}]] {{#if:{{{bilettekst|}}}|{{{bilettekst|}}}}} {{!}}- }} {{#if:{{{bilet_flagg|}}}{{{bilet_byvåpen|}}}| {{!}} colspan="2" align="center" {{#if:{{{bilet_horisont|}}}| style="border-top: solid 1px #ccd2d9;"}} {{!}} {{!}}- style="text-align:center;" {{#if:{{{bilet_flagg|}}}| {{!}} style="vertical-align: middle;" {{!}} [[Fil:{{{bilet_flagg|}}}|{{#if:{{{flaggstorleik|}}}|{{{flaggstorleik}}}|125px}}|center|Flagget til {{{namn|{{SIDENAMN}}}}}]] }} {{#if:{{{bilet_byvåpen|}}}| {{!}} style="vertical-align: middle;" {{!}} [[Fil:{{{bilet_byvåpen|}}}|{{#if:{{{våpenstorleik|}}}|{{{våpenstorleik}}}|100px}}|center|Byvåpenet til {{{namn|{{SIDENAMN}}}}}]] }} {{!}}- style="text-align:center;" {{#if:{{{bilet_flagg|}}}| {{!}} <small>'''Flagget til {{{namn|{{SIDENAMN}}}}}'''</small> }} {{#if:{{{bilet_byvåpen|}}}| {{!}} <small>'''Byvåpenet til {{{namn|{{SIDENAMN}}}}}'''</small>}} {{!}} }} <!-- ***** Kallenamn ***** --> {{#if:{{{kallenamn|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" align="center" style="font-size: smaller; {{#if:{{{bilet_flagg|}}}{{{bilet_byvåpen|}}}| border-top: solid 1px #ccd2d9;" | " }} {{!}} Kallenamn<br> «''{{{kallenamn|}}}''» }} <!-- ***** Motto ***** --> {{#if:{{{motto|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" align="center" style="font-size: smaller; {{#if:{{{bilet_flagg|}}}{{{bilet_byvåpen|}}}{{{kallenamn|}}}| border-top: solid 1px #ccd2d9;" | " }} {{!}} [[Motto]]<br> «''{{{motto|}}}''» {{#if:{{{motto_norsk|}}}|<br>(''{{{motto_norsk|}}}'')}}}} <!-- ***** Kart ***** --> {{!}}- ! colspan="2" style="background-color: #e0e0e0; color:black; text-align: center;" {{!}} Plassering {{!}}- {{!}} colspan="3" align="center" style="text-align: center; padding-top: 0.7em; padding-bottom: 0.7em;" {{!}} {{Kartposisjon|{{{land|Storbritannia}}}|tekst = {{{namn|{{SIDENAMN}}}}}|lat_grad = {{{latd|}}}|lat_min = {{{latm|}}}|lon_grad = {{{longd|}}}|lon_min = {{{longm|}}}||lon_retn={{{longEW|}}}|karttekst = {{#if:{{{karttekst|}}}|{{{karttekst|}}}}}|flyt = center|breidde = 250}} {{!}}- <!--***** Styresmakt *****--> |- ! colspan="2" style="background-color: #e0e0e0; color:black; text-align: center;" | Styresmakter |- ! style="color:black; background: #EDEDED; color:black;"| Land | {{flagg|Storbritannia}} |- ! style="color:black; background: #EDEDED; color:black;"| [[Konstituerande land]] | {{flagg|{{{land|}}}}} |- ! style="color:black; background: #EDEDED; color:black;"| {{#ifeq:{{{land|}}}|England|[[Grevskap i England|Grevskap]]|{{#ifeq:{{{land|}}}|Wales|[[Hovudområde i Wales|Hovudområde]]|[[Regionar i Skottland|Region]]}}}} | [[{{{region}}}]] {{#if:{{{seremonielt grevskap|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED; color:black;"{{!}}Seremonielt grevskap {{!}} {{{seremonielt grevskap}}}}} {{!}}-}} {{#if:{{{bevart grevskap|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Bevart grevskap {{!}} {{{bevart grevskap}}}}} {{!}}-}} {{#if:{{{tradisjonelt grevskap|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Tradisjonelt grevskap {{!}} {{{tradisjonelt grevskap}}}}} {{!}}-}} {{#if:{{{distrikt|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Distrikt {{!}} {{{distrikt}}}}} {{!}}-}} |- <!--***** Grunnlagd *****--> {{#if:{{{etablert_tittel |}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}{{{etablert_tittel }}} {{!}} {{{etablert_dato}}} {{!}}-}} <!-- ***** Leiar ***** --> {{#if:{{{borgarmeister|}}}{{#property:P6}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Borgarmeister {{!}} {{{borgarmeister|{{#invoke:WikidataIB|getValue|P6|rank=best|fetchwikidata=ALL|onlysourced=no}}}}} {{!}}-}} |- <!-- ***** Geografi ***** --> ! colspan="2" style="color: black; background-color: #e0e0e0; text-align: center;" | Geografi |- <!-- ***** Areal ***** --> {{#if:{{{areal|}}}| ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Flatevidd{{#if:{{{areal_kjelder|}}}| <small>{{{areal_kjelder}}}</small> }}<br>&nbsp;- {{#if:{{{type|}}}|{{{type}}}|By}}{{#if:{{{landareal|}}}| <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Land}}{{#if:{{{vassareal|}}}| <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;- Vatn}}{{#if:{{{areal_urbant|}}}| <br>&nbsp;- Urbant}}{{#if:{{{areal_omegn|}}}| <br>&nbsp;- Storbyområde}} {{!}} <br> {{formatnum:{{{areal}}}}} km²{{#if:{{{landareal|}}}| <br> &nbsp;&nbsp;{{{landareal}}} km²}}{{#if:{{{vassareal|}}}| <br> &nbsp;&nbsp;{{{vassareal}}} km²}}{{#if:{{{areal_urbant|}}}| <br> {{{areal_urbant}}} km²}}{{#if:{{{areal_omegn|}}}| <br> {{{areal_omegn}}} km²}} {{!}}-}} <!-- ***** Innbyggjarar ***** --> {{#if:{{{innbyggjarar|}}}| ! style="color:black; background: #EDEDED; white-space: nowrap;" {{!}}Innbyggjarar{{#if:{{{innbyggjarar_kjelder|}}}| <small>{{{innbyggjarar_kjelder}}}</small> }} <br>&nbsp;- {{#if:{{{type|}}}|{{{type|}}}|By}} {{#if:{{{innbyggjarar_i_år|}}}|({{{innbyggjarar_i_år}}})}}{{#if:{{{areal|}}}|<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;- folketettleik}}{{#if:{{{innbyggjarar_urbant|}}}| <br>&nbsp;- Byområde}}{{#if:{{{innbyggjarar_omegn|}}}| <br>&nbsp;- Storbyområde}} {{!}} style="white-space: nowrap;" {{!}} <br>{{formatnum:{{{innbyggjarar}}}}} {{#if:{{{areal|}}}|<br>&nbsp;&nbsp;{{formatnum:{{#expr:{{{innbyggjarar}}} div {{{areal}}} round 1}}}}&nbsp;/km²}}{{#if:{{{innbyggjarar_urbant|}}}| <br>{{formatnum:{{{innbyggjarar_urbant}}}}}}} {{#if:{{{innbyggjarar_omegn|}}}| <br>{{formatnum:{{{innbyggjarar_omegn}}}}}}} {{!}}-}} |- <!-- ***** Koordinatar ***** --> {{#if:{{{latd|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Koordinatar {{!}}<small> {{koord|{{{latd}}}|{{{latm}}}|{{{lats|0}}}|N|{{{longd}}}|{{{longm}}}|{{{longs|0}}}|{{{longEW}}}|vising=tittel,pålinje|type:city}}</small> {{!}}-}} <!-- ***** Høgd ***** --> {{#if:{{{høgd|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Høgd over havet {{!}} {{{høgd}}} moh {{!}}-}} <!-- ***** Tidssone ***** --> {{#if:{{{tidssone|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Tidssone <br>- Ved sommartid {{!}} [[WET]] ([[UTC]]+0) <br>WEST ([[UTC]]+1) {{!}}-}} <!-- ***** Merknadar ***** --> {{#if:{{{merknadar|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" align="center" {{!}} <small>{{{merknadar}}}</small> {{!}}-}} <!-- ***** Annan informasjon ***** --> ! colspan="2" style="color: black; background-color: #e0e0e0; text-align: center;" | Diverse annan informasjon |- {{#if:{{{postnummer|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Postnummer {{!}} {{{postnummer}}} {{!}}-}} {{#if:{{{retningsnummer|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Telefon-retningsnummer {{!}} {{{retningsnummer}}} {{!}}-}} {{#if:{{{bilnummer|}}}| {{!}}- ! style="color:black; background: #EDEDED;"{{!}}Bilnummer {{!}} {{{bilnummer}}} {{!}}-}} <!-- ***** Nettside ***** --> {{#if:{{{nettside|}}}| {{!}}- {{!}} colspan="2" align="center" style="border-top: solid 1px #ccd2d9;" {{!}} '''Nettstad:''' [http://{{{nettside}}} {{{nettside}}}] {{!}}-}} ! colspan="2" style="border-top: solid 1px #ccd2d9; text-align: center;" | {{#if:{{{commons|}}}|{{commonscat|{{{commons}}}}}|{{commonscat|{{{namn|{{SIDENAMN}}}}}}}}} |} <noinclude> {{komplisert mal}} ==Bruk== <pre><nowiki>{{Infoboks by Storbritannia |offisielt_namn = |andre_namn_språk = |andre_namn = |kallenamn = |motto = |motto_norsk = |bilet_horisont = |biletstorleik = |bilettekst = |bilet_flagg = |flaggstorlek = |bilet_byvåpen = |våpenstorleik = |land = |region = |seremonielt grevskap = |distrikt = |borgarmeister = |etablert_tittel = <!-- Grunnlagd --> |etablert_dato = |areal_kjelder = |areal = |landareal = |vassareal = |areal_urbant = |areal_omegn = |innbyggjarar_i_år = |innbyggjarar_kjelder = |innbyggjarar = |folketettleik = |innbyggjarar_omegn = |innbyggjarar_urbant = |latd= |latm= |lats= |longd= |longm= |longs= |longEW= |høgd = |postnummer = |retningsnummer = |bilnummer = |nettside = |merknadar = }}</nowiki> </pre> ==Skildring av variablane== Sjå [[Mal:Infoboks by]]. [[Kategori:Utgåtte malar]]</noinclude> mb5o4moxrifmjfgbop4zly5r9abgxld 0 154673 3648876 3575544 2026-03-28T10:17:27Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648876 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Svend Borchmann Hersleb''' ({{levde|7. mars|1784|12. september|1836|Hersleb}}) var ein norsk [[teologi|teolog]], den fyrste leiaren av [[Det teologiske fakultet]] ved [[Universitetet i Oslo]]. ==Liv og virke== === Oppvekst og utdanning === Hersleb var fødd og oppvaksen på garden Nordherøy i [[Alstahaug]], faren var godseigar. Han vart utdanna ved [[Trondheim]]s katedralskule, der han tok [[examen artium]] i 1802 og [[examen philosophicum]] i 1804. Vidare utdanning tok han i [[København]] på Valkendorfs Kollegium, vart cand. theol. i 1807. Deretter tilsett som inspektør på lesesalen ved Det kongelige bibliotek i København. Frå 11. april 1808 var Hersleb lærar ved Metropolitanskolen, og underviste der i [[religion]] og [[antropologi]]. Han budde på studentheimen ved Valkendorfs Kollegium, der han seinare fekk ei inspektørstilling. Der hadde han då tilsyn med dei andre bebuarane. Mellom anna fekk han kontakt med [[Grundtvig]], som flytta inn i [[1808]]. Hersleb delte i dei dagar teologisk oppfatning med Grundtvig, og var ein klår motstandar av [[rasjonalismen]]. === Leiar for presteutdanninga === Hersleb vart utnemnd til lektor i teologi og i hebraiske språk 16. januar 1813. I september 1813 var [[Universitetet i Oslo]] etablert og i funksjon, etter at [[Frederik VI]] to år tidlegare hadde gjeve påbod om å opprette eit universitet i Noreg. Som einaste teologiske lærar skulle han syrgje for å utdanne prestar til [[Den norske kyrkja]]. 3. juni 1814 vart Hersleb utnemnd til professor i [[teologi]], same dag som [[Stener Stenersen]] vart utnemnd til lektor i teologi. Hersleb førelas over Det gamle testamente og i dogmatikk, men også [[eksegese]], [[apologetikk]], naturleg teologi og [[etikk]] for studentane ved [[Det teologiske Fakultet]] i [[Christiania]]. Han stod også for undervisninga i hebraisk fram til [[Christopher Holmboe]] i 1822 vart tilsett som professor i orientalske språk. === Bibelrevisjon === I 1815 forfatta Hersleb innbydinga til å stifte [[Det norske Bibelselskap]]. Han vart ein sterk pådrivar i selskapet, stod i hovudsak sjølv for revideringa av Det nye testamente. Han arbeidde då saman med biskop [[Frederik Bech]] og slottsprest [[Claus Pavels]]. === Forfattarskap === Hersleb var påverka av [[Erik Pontoppidan|Pontoppidan]] sitt kristensyn. Av litterære verk vart «Lærebog i Bibelhistorie» trykt i København i 1812. Denne boka kom i fleire opplag ut gjennom 1800-talet, siste gong i 1863. Ei kort utsikt over bibelhistoria kom ut fyrste gongen i 1813, siste gongen i 1868. Attåt desse finst ein del førelesingsmanuskript i manuskriptsamlinga ved [[Universitetet i Oslo]]. === Stortingsmann === Hersleb var valmann til fleire stortingsval. Men inn på Stortinget vart han vald ein einaste gong. I 1827 var han 2. representant frå Kristiania, og møtte då og på det overordentlege storting i 1828. På 1827-tinget var han formann i kyrkjekomiteen og skreiv då lova om allmugeskulen av 1827. Denne lova gjaldt i 33 år. Hersleb avslo i 1832 eit tilbod om å verte biskop. Han døydde ugift i Kristiania i 1836. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.ub.uio.no/uhs/sok/fag/teologi/tfutstilling/hersleb.htm Universitetsbibliotektets minibiografi av Svend Borchmann Hersleb] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070610064028/http://www.ub.uio.no/uhs/sok/fag//teologi/tfutstilling/hersleb.htm |date=2007-06-10 }} * [http://www.hf.uio.no/forskningsprosjekter/ffu/FaktaUiO/databaser/rapFakVis2908.pdf Vitenskapelige ansatte ved UiO 1813-1984]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.tuxen.info/hersleb.pdf Informasjon om Hersleb-slekta] * [https://runeberg.org/eidsvold/0085.html Biographiske Efterretninger om Eidsvolds-Repræsentanter og Storthingsmænd i Tidsrummet 1814-1845 (Runeberg.org)] == Kjelder == * Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914 * Molland, Einar:''Norges kirkehistorie i det 19. århundre'', bind 1. Oslo, 1979 * Petersen, Carsten Elmelund:''Troens gerning''. Oslo, 1997 {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske teologiprofessorar]] [[Kategori:Professorar ved Universitetet i Oslo]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1827-1829]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Oslo]] [[Kategori:Nordstjerneordenen]] [[Kategori:Vasaordenen]] [[Kategori:Folk frå Alstahaug]] 998p0kmwbjtzoci9y503egkldlpo0oe 0 155205 3648874 3519826 2026-03-28T10:16:17Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648874 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Svend Aschenberg''' ({{levde|27. september|1769|31. mars|1845|Aschenberg, Svend}}) var ein norsk [[prest]] og [[stortingsmann]]. Han var svigerfar til [[Knud Olsen]]. ==Liv og gjerning== Aschenberg var fødd i [[Molde]]. Han gjekk på [[Trondheim]]s [[latinskule]] og vart student i 1787. [[Cand.theol.|Teologisk eksamen]] tok han i 1791. 30. mai 1794 vart han utnemnd til [[sokneprest]] til [[Mo i Telemark|Mo i Øvre Telemark]]. Ei tid var han attåt [[prost]] i Øvre Telemark prosti. Han vart, 28. mars 1806, utnemnd til sokneprest til [[Røros]]. Aschenberg fekk avskjed i nåde frå embetet 15. februar 1845, etter 39 års teneste. Seks veker seinare døydde han. «Aschenberg var en av de mest særpregede prester som Bergstaden har hatt, og fortellinger om gammelprosten lever i folkeminnet og litteraturen den dag i dag. Det blir bl.a. sagt at [[Johan Falkberget]] baserte romankarakteren Benjamin Sigismund i boka ''[[Den fjerde nattevakt|Den Fjerde Nattevakt]]'' på Aschenberg.» (Lars Geithe). Aschenberg var stortingsmann for [[Søndre Trondhjems amt]] i 1815-16. Han var då medlem av sju komitear. I 1830 vart han vald til 1. varamann (suppleant), men møtte på Stortinget då den valde representanten, [[Anders Rambech]], sa frå seg valet. Aschenberg var medlem av [[Lagtinget]] og av komiteen for næringsvegane. Han var riddar av [[Nordstjerneordenen]], 1818. ==Kjelde== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914 == Bakgrunnsstoff == *[http://www.bergstaden.org/index.php?option=com_content&task=view&id=183&Itemid=57 Lars Geithe: Presten Svend Aschenberg] *[http://home.online.no/~aaroenes/moldefolk/personer/a/aschenberg_svend.htm Svend Aschenberg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050426013142/http://home.online.no/~aaroenes/moldefolk/personer/a/aschenberg_svend.htm |date=2005-04-26 }} *[https://runeberg.org/eidsvold/0028.html Bernt Moe: Biographiske Efterretninger om Eidsvolds-Repræsentanter og Storthingsmænd i Tidsrummet 1814-1845] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske prestar]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Sør-Trøndelag]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1815-1817]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1830-1832]] [[Kategori:Nordstjerneordenen]] [[Kategori:Medlemmar av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab]] [[Kategori:Folk frå Molde]] dch3xjai5ss5aw8whr8su9ylx578d57 0 164857 3648868 3258036 2026-03-28T10:08:36Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648868 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Svein Roald Hansen''' ({{fødd|20. august|1949|Hansen, Svein Roald|fødestad = i [[Fredrikstad]]}}) er ein norsk politikar frå [[Det norske Arbeidarpartiet|Arbeidarpartiet]]. Han har sete på [[Stortinget]] for [[Østfold fylke]] sidan 2001. Hansen starta sin politiske karriere som politisk rådgivar for [[Gro Harlem Brundtland]] i 1993. Han vart vald inn på [[Stortinget]] frå Østfold i 2001 og vald på nytt i 2005 og 2009. Frå 2003 har han også vore leiar for [[Europarørsla]]. Hansen var ordførar i Fredrikstad i perioden 1995&ndash;1999. Han kom inn i kommunestyret i [[Borge i Østfold|Borge]] i 1983, og heldt fram i Fredrikstad ved kommunesamanslåinga i 1994 og vart vald på nytt seinast i 2007. Hansen har studert historie og statsvitskap og arbeidde som journalist, i [[NTB]] frå 1971 til 1974, deretter [[Oppland Arbeiderblad]] til 1978. Deretter var han redaksjonssjef i [[Demokraten]] frå 1978 til 1982 og så redaksjonssekretær i Oslo-redaksjonen til [[A-pressen]] fram til 1983. Frå 1983 var han politisk rådgivar for [[Gro Harlem Brundtland]] på Stortinget, ein posisjon han seinare også hadde ved [[statsministerens kontor]]. I perioden 1990–92 var Hansen redaktør i [[Sarpsborg Arbeiderblad]], og frå 1999 til 2001 var han direktør for informasjon og samfunnskontakt i [[Hafslund|Hafslund ASA]]. ==Regjering== * 1. januar 1986&ndash;1. januar 1989: politisk rådgivar ved statsministerens kontor * 10. januar 1992&ndash;4. august 1995: statssekretær ved statsministerens kontor ==Stortingskomitear== * 2001&ndash;2005: medlem i [[Stortingets finanskomité|finanskomiteen]] * 2005&ndash;2009: andre nestleiar i [[Stortingets kontroll- og konstitusjonskomité|kontroll- og konstitusjonskomiteen]] * 2009–: første nestleiar i [[Stortingets utanriks- og forsvarskomité|utanriks- og forsvarskomiteen]] == Bakgrunnsstoff == *[http://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=SRH Stortinget.no - Biografi] {{stortingsrep 2005-2009}} {{stortingsrep 2009-2013}} {{stortingsrep 2013-2017}} {{Stortingsrep 2017-2021}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Folk frå Fredrikstad]] [[Kategori:Norske journalistar]] [[Kategori:Norske redaktørar]] [[Kategori:Statssekretærar frå Ap]] [[Kategori:Ap-ordførarar i Østfold]] [[Kategori:Ordførarar i Fredrikstad]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Østfold]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Ap]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2001-2005]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2005-2009]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2009-2013]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2013-2017]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] d3zuf0wloobp7chb1h5dtdv22ti5fg4 0 168116 3648844 3430358 2026-03-28T08:33:37Z Njardarlogar 3022 3648844 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by | namn = Yanbu' Al Bahr | bilete = Fm nasa yanbu saudi arabia - rotated.jpg | bilettekst = NASA-bilete av Yanbu' al Bahr | kart = {{posisjonskart|Saudi-Arabia}} | land = Saudi-Arabia | regiontype = [[Regionar i Saudi-Arabia|Region]] | region = [[Al Madinah-provinsen|Al Madinah]] | distrikttype = [[guvernement i Saudi-Arabia|Guvernement]] |distrikt = Yanbu Al Bahr |borgarmeister = |leiartype = Provinsguvernør |leiar = Faisal Bin Salman Bin Abdulaziz Al Saud | grunnlagd = 491&nbsp;fvt. | grunnlagd1 type = Med i Saudi-Arabia sidan | grunnlagd1 = 1925 | folketal_i_år = 2004 | folketal = 188430 | utc_skilnad = +3 | utc_skilnad_sommartid = +3 | retningsnummer = +966-4 |lat_d=24 |lat_m=05 |lat_s= |lat_NS=N |long_d=38 |long_m=0 |long_s= |long_EW=E |kartposisjon = Saudi-Arabia }} '''Yanbu' al Bahr''' ([[arabisk]] ينبع البحر, ''Yanbuʿ al-Baḥr'', «kjelda ved havet»), òg berre kalla '''Yanbu''', '''Yambo''' eller '''Yenbo''', er ein stor hamneby ved [[Raudehavet]] i [[Al Madinah-regionen]] vest i [[Saudi-Arabia]]. Han ligg kring 300&nbsp;kilometer nordvest for [[Jidda]]. Folketalet er 188&nbsp;430 (folketeljing 2004). Mange av innbyggjarane er utlendingar som arbeider på oljeraffineria og i petrokjemiindustrien, hovudsakleg frå Asia, men òg mange frå Midtausten, Europa, USA og Canada. == Historie == [[Fil:Yanbu city.jpg|mini|venstre|Yanbu by.]] ===Førmoderne tid=== Yanbu har ei historie som går minst 2&nbsp;500&nbsp;år attende, og var ei lossehamn for [[krydder]] og [[røykjelse]] frå [[Jemen]] til [[Egypt]] og Middelhavsområdet. [[Invasjonen til Dul Ashir]] fann stad i Yanbu. To eller tre månader etter at [[Muhammed]] kom attende frå Buwat, utpeikte han [[Abu Salamah Ibn Abd al-Assad]] til å ta plassen hans i Medina, medan han var borte på eit raid. Mellom 150 og 200 følgjesveinar vart med i denne operasjonen til al-Ushayra i Yanbu i anten månaden [[Jumada al-awwal]] eller [[Jumada al-Thani]].<ref name="Haykal 1976">{{citation|title=The Life of Muhammed |url=http://books.google.co.uk/books?id=fOyO-TSo5nEC&printsec=frontcover| first=Husayn |last=Haykal|år=1976|publisher=Islamic Book Trust |isbn=978-983-9154-17-7|pages=217–218}}</ref><ref name="Mubarakpuri, The Sealed Nectar s. 128">Mubarakpuri, The Sealed Nectar (Free Version), s. 128</ref><ref name="Mubarakpuri s. 148">Mubarakpuri, When the Moon Split, s. 148.</ref> ===Moderne tid=== Yanbu var forsynings- og operasjonsbase for [[det arabiske opprøret|arabiske og britiske styrkar]] som kjempa mot [[Det osmanske riket]] under [[fyrste verdskrigen]]. Han var ein liten hamneby fram til 1975, då dei saudiarabiske styresmaktene valde byen som eit av dei to nye industrisentera i landet (det andre var [[Al Jubayl]] ved [[Persiabukta]]). Det er gjort omfattande utvikling av både staten og private i hamna og det kringliggande området, som er basert på petrokjemisk industri. == Geografi == Byen er delt inn i tre hovuddelar, som ligg kring femten minuttars køyretur med bil frå kvarandre. Yanbu er den nest største saudiarabiske byen ved Raudehavet, etter Jidda. Den nordlege delen er Yanbu Al-Balad eller Yanbu Al-Bahar. Sentrum av denne delen av byen er tettast folkesett. Yanbu Al-Nakhal (Palmane) er eit separat område med meir enn 20 landsbyar som Algabreih, Madsos, Alnejil og Talaat Nazah, kring 47&nbsp;km frå byen, der dei fleste gardane ligg. Her bur det berre saudiarabarar, hovudsakleg frå lokale stammer. Yanbu Al-Sina'iya (tyder «Industri-Yanbu»)) er industribyen, oppretta i 1975, og den sørlegaste delen av Yanbu. Yanbu Al-Sina'iya er delt i to, industriområdet i sør og eit bustadområde i nord, like ved industriområdet. Industriområdet er framleis i vekst. == Klima == <div style="width:75%"> {{vêrboks |stad = Yanbu'al Bahr |single line = Yes |metric first = Yes |Jan varmerekord C = 34.4 |Feb varmerekord C = 37.3 |Mar varmerekord C = 40.0 |Apr varmerekord C = 43.6 |Mai varmerekord C = 49.0 |Jun varmerekord C = 49.5 |Jul varmerekord C = 49.4 |Aug varmerekord C = 49.3 |Sep varmerekord C = 49.0 |Okt varmerekord C = 47.4 |Nov varmerekord C = 44.7 |Des varmerekord C = 42.0 |år varmerekord C = 49.5 |Jan maks C = 27.7 |Feb maks C = 28.4 |Mar maks C = 31.2 |Apr maks C = 34.7 |Mai maks C = 38.2 |Jun maks C = 40.1 |Jul maks C = 40.1 |Aug maks C = 40.4 |Sep maks C = 39.9 |Okt maks C = 37.0 |Nov maks C = 33.3 |Des maks C = 29.6 |år maks C = 35.1 |Jan normal C = 20.7 |Feb normal C = 21.4 |Mar normal C = 24.0 |Apr normal C = 27.6 |Mai normal C = 30.7 |Jun normal C = 32.3 |Jul normal C = 32.9 |Aug normal C = 33.4 |Sep normal C = 32.4 |Okt normal C = 29.9 |Nov normal C = 26.2 |Des normal C = 22.5 |år normal C = 27.8 |Jan min C = 14.2 |Feb min C = 14.7 |Mar min C = 17.0 |Apr min C = 20.7 |Mai min C = 23.8 |Jun min C = 25.1 |Jul min C = 26.4 |Aug min C = 27.3 |Sep min C = 26.1 |Okt min C = 23.6 |Nov min C = 19.9 |Des min C = 16.1 |år min C = 21.2 |Jan kulderekord C = 4.7 |Feb kulderekord C = 6.5 |Mar kulderekord C = 8.7 |Apr kulderekord C = 11.5 |Mai kulderekord C = 15.6 |Jun kulderekord C = 18.0 |Jul kulderekord C = 21.3 |Aug kulderekord C = 20.4 |Sep kulderekord C = 19.0 |Okt kulderekord C = 14.3 |Nov kulderekord C = 12.0 |Des kulderekord C = 7.8 |år kulderekord C = 4.7 |nedbørsfarge = green |Jan nedbør mm = 6.4 |Feb nedbør mm = 1.0 |Mar nedbør mm = 1.4 |Apr nedbør mm = 0.4 |Mai nedbør mm = 0.7 |Jun nedbør mm = 0.0 |Jul nedbør mm = 0.0 |Aug nedbør mm = 0.0 |Sep nedbør mm = 0.1 |Okt nedbør mm = 4.1 |Nov nedbør mm = 7.4 |Des nedbør mm = 11.5 |år nedbør mm = 33.0 |Jan nedbørsdagar = 1.4 |Feb nedbørsdagar = 0.6 |Mar nedbørsdagar = 0.9 |Apr nedbørsdagar = 0.6 |Mai nedbørsdagar = 0.3 |Jun nedbørsdagar = 0.0 |Jul nedbørsdagar = 0.0 |Aug nedbørsdagar = 0.2 |Sep nedbørsdagar = 0.1 |Okt nedbørsdagar = 0.6 |Nov nedbørsdagar = 1.9 |Des nedbørsdagar = 1.1 |år nedbørsdagar = 7.7 |Jan fukt = 54 |Feb fukt = 53 |Mar fukt = 51 |Apr fukt = 49 |Mai fukt = 47 |Jun fukt = 50 |Jul fukt = 54 |Aug fukt = 54 |Sep fukt = 55 |Okt fukt = 58 |Nov fukt = 57 |Des fukt = 56 |år fukt = 53 |kjelde 1 = Jeddah Regional Climate Center<ref name = JRCC>{{cite web | url = http://jrcc.sa/reports_files/1985_2010Reports/Yenbo.RTF | title = Climate Data for Saudi Arabia | publisher = Jeddah Regional Climate Center | accessdate = 24. oktober 2015 | archive-date = 2012-05-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120512182853/http://jrcc.sa/reports_files/1985_2010Reports/Yenbo.RTF | url-status = yes }}</ref> }} {{refslutt}} == Økonomi == Yanbu er ei viktig utskipingsterminal for [[petroleum]] og her ligg tre oljeraffineri, eit plastikkanlegg og fleire andre petrokjemiske fabrikkar. Han er den nest største hamnebyen i landet etter Jidda og tener som hovudhamna til den heilage byen [[Medina]], 160&nbsp;km lenger aust. Den naturlege hamna er verna på begge sider av [[korallrev]]. Reva er stort sett urørte og vert rekna som flotte dykkeområde. Tre store oljerøyrleidningar går gjennom ørkenen frå oljefelta i aust og endar ved Raudehavet i Yanbu. == Samferdsle == === Flyplass === Yanbu har ein [[Yanbu lufthamn|internasjonal flyplass]] ([[IATA|kode]] YNB) som vart renovert i 2009. Frå her går det ruter til [[Dammam]], [[Jidda]] og [[Riyadh]] i Saudi-Arabia, og internasjonale ruter til [[Manama]] i [[Bahrain]], [[Kairo]] i [[Egypt]], [[Istanbul]] i [[Tyrkia]] og [[Dubai]] og [[emiratet Sharjah|Sharjah]] i [[Dei sameinte arabiske emirata]]. Alle dei internasjonale destinasjonane vert drivne av utanlandske flyselskap. Innanlands er det [[Saudia]] og [[Flynas]] som driv rutene. == Kjelder == <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yanbu|Yanbu]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. mars 2016.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat|Yanbu}} * [http://www.alnokhba.com/saudi-arabia/cities-information-yanbu.htm Generell informasjon om Yanbu] {{Byar i Saudi-Arabia}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Yanbu| ]] [[Kategori:Busetnader i Al Madinah-provinsen]] [[Kategori:Hamnebyar i Saudi-Arabia]] [[Kategori:Hamnebyar ved Raudehavet]] q07qkzi5v98pmbdj1prlj5m280n8t9h 0 170291 3648783 3615747 2026-03-27T12:15:07Z Ranveig 39 Flikk 3648783 wikitext text/x-wiki [[File:Franks Casket front panel.jpg|mini|Ei hending frå myten om smeden Volund er skildra på venstre halvparten av framsida av Franks skrin.]] [[File:Franks Casket vorne links.jpg|mini|Nærbilete av Volundscena på Franks skrin.]] [[File:Völund on ardre 01.png|mini|Scenen på biletsteinen frå Ardre som syner smia med to hovudlause lik etter at smeden Volund har laga drikkebegre av hovudskallane, skildra i Volundkvadet. Eit lik ligg òg i smia på frontplata av Franks skrin.]] [[File:Bildstenen Volundstenen.jpg|mini|Biletsteinen frå Ardre med Volund-scenen. Denne scenen er å sjå under høgre halvparten av skipet på den nedre parten av steinen, og inngår altså utan avgrensingar i eit større biletkompleks. Det øvste biletet på steinen syner truleg guden Odin, ettersom hesten har åtte bein, slik Odins hest [[Sleipne]] hadde ifølge [[Snorre Sturlason]]s Edda. Steinen har ingen runeinnskrift som kan gje opplysningar om bileta.]] '''Franks Casket''' (Franks-skrinet), som òg vert kalla ''Auzon Runic Casket'', er det moderne namnet på eit 22,9 cm langt, 19 cm breitt og 10,9 cm høgt skrin av kvalbeinplater som er dekte på utsida med utskorne bilete i relieff og med tilhøyrande innskrifter i angelsaksiske runer og latinske bokstavar. Ein reknar med at det er laga i Northumbria i [[England]] i det åttande hundreåret, men hadde etter ei ukjend forhistorie hamna hos ein bondefamilie i landsbyen Auzon i distriktet Haute Loire i [[Frankrike]]. På tysk vert skrinet som oftast kalla ''Runenkästchen von Auzon'' (runeskrinet frå Auzon) og tilsvarande på fransk, ''Coffret d'Auzon'' eller ''Coffret runique d'Auzon''. Namnet «Franks-skrinet» er ein honnør til briten sir Augustus Wollaston Franks, som fekk kjøpt skrinet etter at det var sett til sals som løyse plater i ein antikvitetsbutikk i Paris, og i 1867 donerte det til [[British Museum]] i [[London]]. På lokket var felta langs langsidene brekt av, og det som kan ha vore der opplysande innskrifter, til liks med dei som finst langs randa på andre av platene, har gått tapt. Den høgre sideplata fylgde heller ikkje med; plata vart seinare funne på garden og innkjøpt av Museo nazionale del Bargello i [[Firenze]]. Skrinet er interessant i skandinavisk samanheng av di det på frontplata finst ein scene som kan kjennast att frå både soga om den mytiske meistersmeden Volund som er skildra i [[Volundkvadet]] (Volundarkviða) i [[Den eldre Edda]], og frå ein av scenene på ein førkristen biletstein som har fått namnet «Ardre kyrka (VIII)», funnen under golvet i Ardre kyrkje på den [[Sverige|svenske]] øya [[Gotland]] i Austersjøen. Denne biletsteinen er tidfesta til 700 – 800 e.Kr. På Franks skrin er scenen frå myten om Volund kombinert med ein scene som syner dei tre vismennene, magerane, på vitjing hjå Maria og Jesus, poengtert ved at det over hovudet på dei er skrive «mager» med runer. Elles syner andre bilete på skrinet både dei mytiske tvillingane Romulus og Remus, kjende frå mytane om grunnlegginga av byen [[Roma]], den fyrste jødisk-romerske krigen (båe er identifiserbare på grunn av innskrifter), og andre hendingar som er vanskelege å tolke. Kva slags autoritet skrinet vart laga for, kva det har vorte nytta til, og korleis dei ulike scenene skal tolkast i høve til den openberre kristne scena med Jesus, Maria og magerane, er framleis uløyste spørsmål som mange har freista gje svar på. ==Fotografi av Franks Casket== <gallery> Fil:Franks Casket - Front side.jpg|Framsida av Franks skrin. Fil:Franks Casket - Left side.jpg|Venstre side av skrinet med dei romerske tvillingane Romulus og Remus. Fil:Franks Casket back panel.jpg|Baksida med skildring av den jødisk-romerske krigen. Fil:Franks Casket - Right side.jpg|Høgre side Fil:Franks Casket Lid Detail.jpg|Lokket, som ikkje er komplett, syner mellom anna ein bogeskyttar som ifylgje runeinnskrifta heiter Ægili (Egill). Fil:Franks Casket back and lid.jpg|Baksida og lokket </gallery> ==Utvald litteratur== *Hoftun, Oddgeir. 2016. ''Nordiske og fellesgermanske hedenske motiver i middelalderens engelske kristne herskerpropaganda'' : '' bildene på steinkorset Gosforth Cross og skrinet Franks Casket'', Oslo: Kolofon Forlag. ISBN 978-82-300-1417-2 *Findell, Martin. 2014. ''Runes''. London: British Museum Press. ISBN 978-0-7141-8029-8 *Webster, Leslie. 2012. ''The Franks casket''. London: British Museum Press. ISBN 978-0-7141-2818-4 {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norrøn mytologi]] [[Kategori:Kunsthistorie]] [[Kategori:Runeinnskrifter]] [[Kategori:Elfenbeinskunst]] ew8gvvyy7t3qyr3fqbptmjk19cdh7q4 0 181087 3648808 3647667 2026-03-27T17:34:17Z Roarjo 183 3648808 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Yellowneckedspurfowl250.JPG | bilettekst = [[Gulstrupefrankolin]], ''Francolinus leucoscepus''{{foto|Gary M. Stolz}} }} '''Frankolinar''' er [[fasanfuglar]] med felles namneledd ''frankolin'' på norsk. [[Clementslista]] frå 2013 handsama desse artane som [[Biologisk slekt|slekta]] ''Francolinus'' med 40 artar.<ref name="clements">{{Referanse:Clements6.8|lestdato=12. juni 2014}}</ref> I systematikken brukt i dag, slik som [[AviList]], er dei ikkje ei taksonomisk gruppe og slekta ''[[Francolinus]]'' er redusert til tre artar. Felles for alle frankolinar er at dei er bakkelevande fuglar som lever av [[insekt]], [[frø]] og anna vegetabilsk materie. Dei fleste artane har nedbøygd øvre [[nebb]], fjorten halefjører og hos mange artar har hannen [[Spore på fuglar|spore]] på tarsen.<ref>B P Hall (1963) The Francolins, a study in speciation. Bulletin of the British Museum 10(2):105-204 [http://www.archive.org/details/bulletinofbritis10zoollond Scan]</ref> == Utbreiing == Fem artar er avgrensa til [[Asia]], medan alle andre lever i [[Afrika]]<ref> {{Referanse:HBW-2|sider=489-504|forfattar=McGowan, P. J. K|kapittel=Francolins (genus ''Francolinus'')}}</ref>. Tolv av artane som finst i Afrika finst i regionen i det sørlege Afrika, og av desse, finst sju i varierande mengder innanfor dei politiske grensene i [[Namibia]]. Seks sørlege afrikanske frankolinar blir rekna som [[endemisk]]e til subkontinentet, av dei er tre funne i Namibia: [[steinfrankolin]], [[brillefrankolin]] og [[grasfrankolin]]. [[Kappfrankolin]] er endemisk for [[Kapp-provinsen]] i [[Sør-Afrika]], og finst marginalt i det sørlege Namibia. Ein fossil frankolin, ''Francolinus capeki'', har vorte skildra frå sein [[pliocen]]-førekomstar i [[Ungarn]]. == Artsoversyn == Slekter og artar med namneleddet ''frankolin'' etter [[AviList]] v2025,<ref name=avilist25/> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name=NNKF/> ;Slekt ''[[Peliperdix]]'' * [[Skogfrankolin]], ''Peliperdix lathami'', Latham's Francolin, <small>(Hartlaub, KJG, 1854), (LC)</small> ;Slekt ''[[Campocolinus]]'' * [[Kokifrankolin]], ''Campocolinus coqui'', Coqui Francolin, <small>(Smith, A, 1836), (LC)</small> * [[Kvitstrupefrankolin]], ''Campocolinus albogularis'', White-throated Francolin, <small>(Hartlaub, KJG, 1854), (LC)</small> * [[Isoberliniafrankolin]], ''Campocolinus schlegelii'', Schlegel's Francolin, <small>(Heuglin, MT, 1863), (LC)</small> ;Slekt ''[[Scleroptila]]'' * [[Kragefrankolin]], ''Scleroptila streptophora'', Ring-necked Francolin, <small>(Ogilvie-Grant, WR, 1891), (LC)</small> * [[Raudvengfrankolin]], ''Scleroptila levaillantii'', Red-winged Francolin, <small>(Valenciennes, A, 1825), (LC)</small> * [[Cuanzafrankolin]], ''Scleroptila finschi'', Finsch's Francolin, <small>(Bocage, JVB, 1881), (LC)</small> * [[Lyngfrankolin]], ''Scleroptila psilolaema'', Moorland Francolin, <small>(Gray, GR, 1867), (NT)</small> * [[Kastanjebrystfrankolin]], ''Scleroptila elgonensis'', Elgon Francolin, <small>(Ogilvie-Grant, WR, 1891), (LC)</small> * [[Gråvengfrankolin]], ''Scleroptila afra'', Grey-winged Francolin, <small>(Latham, J, 1790), (LC)</small> * [[Grasfrankolin]], ''Scleroptila gutturalis'', Orange River Francolin, <small>(Rüppell, WPES, 1835), (LC)</small> * [[Miombofrankolin]], ''Scleroptila shelleyi'', Shelley's Francolin, <small>(Ogilvie-Grant, WR, 1890), (LC)</small> * [[Zambiafrankolin]], ''Scleroptila whytei'', Whyte's Francolin, <small>(Neumann, OR, 1908), (LC)</small> ;Slekt ''[[Ortygornis]]'' * [[Krattfrankolin]], ''Ortygornis sephaena'', Crested Francolin, <small>(Smith, A, 1836), (LC)</small> * [[Sumpfrankolin]], ''Ortygornis gularis'', Swamp Francolin, <small>(Temminck, CJ, 1815), (NT)</small> * [[Gråfrankolin]], ''Ortygornis pondicerianus'', Grey Francolin, <small>(Gmelin, JF, 1789), (LC)</small> ;Slekt ''[[Francolinus]]'' * [[Perlefrankolin]], ''Francolinus pintadeanus'', Chinese Francolin, <small>(Scopoli, GA, 1786), (LC)</small> * [[Hindufrankolin]], ''Francolinus pictus'', Painted Francolin, <small>(Jardine, W; Selby, PJ, 1828), (LC)</small> * [[Halsbandfrankolin]], ''Francolinus francolinus'', Black Francolin, <small>(Linnaeus, C, 1766), (LC)</small> ;Slekt ''[[Pternistis]]'' * [[Steinfrankolin]], 'Pternistis hartlaubi'', Hartlaub's Spurfowl, <small>(Bocage, JVB, 1869), (LC)</small> * [[Edelfrankolin]], ''Pternistis nobilis'', Handsome Spurfowl, <small>(Reichenow, A, 1908), (LC)</small> * [[Kamerunfrankolin]], ''Pternistis camerunensis'', Mount Cameroon Spurfowl, <small>(Alexander, B, 1909), (EN)</small> * [[Kastanjefrankolin]], ''Pternistis castaneicollis'', Chestnut-naped Spurfowl, <small>(Salvadori, AT, 1888), (NE)</small> * [[Storfrankolin]], ''Pternistis erckelii'', Erckel's Spurfowl, <small>(Rüppell, WPES, 1835), (LC)</small> * [[Djiboutifrankolin]], ''Pternistis ochropectus'', Djibouti Spurfowl, <small>(Dorst, J; Jouanin, C, 1952), (CR)</small> * [[Svartbrystfrankolin]], ''Pternistis swierstrai'', Swierstra's Spurfowl, <small>(Roberts, A, 1929), (VU)</small> * [[Ashantifrankolin]], ''Pternistis ahantensis'', Ahanta Spurfowl, <small>(Temminck, CJ, 1854), (LC)</small> * [[Angolafrankolin]], ''Pternistis griseostriatus'', Grey-striped Spurfowl, <small>(Ogilvie-Grant, WR, 1890), (LC)</small> * [[Kikuyufrankolin]], ''Pternistis jacksoni'', Jackson's Spurfowl, <small>(Ogilvie-Grant, WR, 1891), (LC)</small> * [[Kappfrankolin]], ''Pternistis capensis'', Cape Spurfowl, <small>(Gmelin, JF, 1789), (LC)</small> * [[Brillefrankolin]], ''Pternistis adspersus'', Red-billed Spurfowl, <small>(Waterhouse, GR, 1838), (LC)</small> * [[Shonafrankolin]], ''Pternistis natalensis'', Natal Spurfowl, <small>(Smith, A, 1833), (LC)</small> * [[Bergfrankolin]], ''Pternistis hildebrandti'', Hildebrandt's Spurfowl, <small>(Cabanis, JL, 1878), (LC)</small> * [[Kvitbrynfrankolin]], ''Pternistis bicalcaratus'', Double-spurred Spurfowl, <small>(Linnaeus, C, 1766), (LC)</small> * [[Termittfrankolin]], ''Pternistis icterorhynchus'', Heuglin's Spurfowl, <small>(Heuglin, MT, 1863), (LC)</small> * [[Skuggefrankolin]], ''Pternistis squamatus'', Scaly Spurfowl, <small>(Cassin, J, 1857), (LC)</small> * [[Dunkjevlefrankolin]], ''Pternistis harwoodi'', Harwood's Spurfowl, <small>(Blundell, HJW; Lovat, 1899), (NT)</small> * [[Savannefrankolin]], ''Pternistis clappertoni'', Clapperton's Spurfowl, <small>(Children, JG; Vigors, NA, 1826), (LC)</small> * [[Svartbeinfrankolin]], ''Pternistis swainsonii'', Swainson's Spurfowl, <small>(Smith, A, 1836), (LC)</small> * [[Gulstrupefrankolin]], ''Pternistis leucoscepus'', Yellow-necked Spurfowl, <small>(Gray, GR, 1867), (LC)</small> * [[Serengetifrankolin]], ''Pternistis rufopictus'', Grey-breasted Spurfowl, <small>Reichenow, A, 1887, (LC)</small> * [[Raudstrupefrankolin]], ''Pternistis afer'', Red-necked Spurfowl, <small>(Müller, PLS, 1776), (LC)</small> == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen starta med ei omsetjing frå «[[:en:Francolin|Francolin]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. april 2011'' {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|refs= <ref name=avilist25>{{kjelde www |forfattar=AviList Core Team. 2025. |tittel=AviList: The Global Avian Checklist, v2025. |doi=10.2173/avilist.v2025 |url=https://doi.org/10.2173/avilist.v2025 |utgjevar=AviList: The Global Avian Checklist © 2025 by AviList Core Team is licensed under CC BY 4.0}}</ref> <ref name=NNKF>{{kjelde www |utgjevar=Norsk navnekomité for fugl (NNKF) |tittel=Norske navn på verdens fugler |url=https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/navn/ |dato=26.10.2025}}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{artslenkjer}} [[Kategori:Fasanfamilien]] [[Kategori:Fuglar i den palearktiske regionen]] [[Kategori:Fuglar i den afrotropiske regionen]] sodzfgzsk7idspk15ysvv77ng4b63ob 0 183782 3648879 3364068 2026-03-28T10:18:10Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648879 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Svend Adolph Solberg''' ({{levde|17. april|1831|3. mai|1890|Solberg, Svend}}) var ein norsk forretningsdrivar og stortingsmann frå [[Drammen]]. [[Peter Collett Solberg]] var son hans. Svend Solberg var son til ein kjøpmann. Sjølv vart han student frå Drammens skule i 1848 og tok 1854-56 merkantil utdanning utanlands. På garden Kobbervik, som han overtok etter faren, dreiv han skipsreiarlag og tok del i styringa av fleire industriføretak. Han var 1865-85 medlem av [[bystyre]]t i Drammen, [[ordførar]] 1874. Tida 1868-74 var han direktør i Drammens Privatbank. Solberg var 2. representant for Drammen på [[Stortinget]] 1880-82 og på omframstortinget 1882. Han var medlem av Næringskomite nr 1, i 1882 også av Skattekomiteen og Traktatkomiteen. 1881-sesjonen var han permittert frå 16. mai. Han døydde i Drammen i 1890. == Kjelder == * Lindstøl, Tallak: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914 {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1880-1882]] [[Kategori:Folk frå Drammen]] n8jf1r246w6l7vbala74ox4ry8u1nmg 0 189044 3648843 2404985 2026-03-28T08:30:18Z Ranveig 39 Rette St-namn 3648843 wikitext text/x-wiki Dette er ei liste over byar og landsbyar i Skottland. Kva region dei høyrer til er oppført i parentes. == A == * [[Abercorn i Skottland|Abercorn]] ([[West Lothian]]) * [[Aberdeen]] * [[Aberfoyle i Stirling]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Aberlady]] ([[East Lothian]]) * [[Aberlour]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Addiewell]] ([[West Lothian]]) * [[Airdrie i North Lanarkshire|Airdrie]] ([[North Lanarkshire]]) * [[Alloa i Skottland|Alloa]] ([[Clackmannanshire]]) * [[Alloway]] ([[South Ayrshire]]) * [[Alva i Skottland|Alva]] ([[Clackmannanshire]]) * [[Ancrum]] ([[Scottish Borders]]) * [[Annan i Skottland|Annan]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Arbroath]] ([[Angus i Skottland|Angus]]) * [[Archiestown]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Ardrishaig]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Ardrossan i Skottland|Ardrossan]] ([[North Ayrshire]]) * [[Armadale i West Lothian|Armadale]] ([[West Lothian]]) * [[Arnprior i Stirling|Arnprior]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Athelstaneford]] ([[East Lothian]]) * [[Auchenheath]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Auchinleck]] ([[East Ayrshire]]) * [[Auchinloch]] ([[North Lanarkshire]]) * [[Auldhame]] ([[East Lothian]]) * [[Ayr]] ([[South Ayrshire]]) == B == * [[Ballantrae]] ([[South Ayrshire]]) * [[Ballater]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Ballencrieff]] ([[East Lothian]]) * [[Balloch i Dunbartonshire|Balloch]] ([[West Dunbartonshire]]) * [[Banchory]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Bannockburn]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Barrhead]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Bathgate]] ([[West Lothian]]) * [[Bearsden]] ([[East Dunbartonshire]]) * [[Beith]] ([[North Ayrshire]]) * [[Bellshill]] ([[North Lanarkshire]]) * [[Biggar i Scotland|Biggar]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Bishopbriggs]] ([[East Dunbartonshire]]) * [[Bishopton i Renfrewshire]] ([[Renfrewshire]]) * [[Blackburn i Skottland|Blackburn]] ([[West Lothian]]) * [[Blackwood i South Lanarkshire|Blackwood]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Blantyre i South Lanarkshire|Blantyre]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Bolton i East Lothian|Bolton]] ([[East Lothian]]) * [[Bonhill]] ([[West Dunbartonshire]]) * [[Bothwell i Skottland|Bothwell]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Bowmore]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Bridge of Allan]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Bridge of Weir]] ([[Renfrewshire]]) * [[Broxburn i Skottland|Broxburn]] ([[West Lothian]]) * [[Broughton i Scottish Borders|Broughton]] ([[Scottish Borders]]) * [[Broxburn i East Lothian|Broxburn]] ([[East Lothian]]) * [[Buchlyvie]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Buckie]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Burghead]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Burnmouth]] ([[Scottish Borders]]) * [[Busby]] ([[East Renfrewshire]]) == C == * [[East Calder|Calder]] ([[West Lothian]]) * [[Callander]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Cambuslang]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Cambuskenneth]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Campbeltown]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Catrine]] ([[East Ayrshire]]) * [[Cardross]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Carluke]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Carradale]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Carstairs]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Castle Douglas]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Clackmannan]] ([[Clackmannanshire]]) * [[Clarkston]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Clydebank]] ([[West Dunbartonshire]]) * [[Coalburn]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Coatbridge]] ([[North Lanarkshire]]) * [[Cockenzie]] ([[East Lothian]]) * [[Coldingham]] ([[Scottish Borders]]) * [[Coldstream i Skottland|Coldstream]] ([[Scottish Borders]]) * [[Coulter i South Lanarkshire|Coulter]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Craigellachie i Skottland|Craigellachie]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Craigends]] ([[Renfrewshire]]) * [[Craighouse]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Craigmalloch]] ([[East Ayrshire]]) * [[Craignure]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Crianlarich]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Crichton i Midlothian|Crichton]] ([[Midlothian]]) * [[Crosshill]] ([[South Ayrshire]]) * [[Crosslee]] ([[Renfrewshire]]) * [[Cullen]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Cumbernauld]] ([[North Lanarkshire]]) * [[Cumnock]] ([[East Ayrshire]]) == D == * [[Dailly i South Ayrshire|Dailly]] ([[South Ayrshire]]) * [[Old Dailly]] ([[South Ayrshire]]) * [[Dalbeattie]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Dalkeith]] ([[Midlothian]]) * [[Dalmellington]] ([[East Ayrshire]]) * [[Dalry]] ([[North Ayrshire]]) * [[Dalrymple i Skottland|Dalrymple]] ([[East Ayrshire]]) * [[Danderhall]] ([[Midlothian]]) * [[Darvel]] ([[East Ayrshire]]) * [[Dechmont]] ([[West Lothian]]) * [[Denholm i Skottland|Denholm]] ([[Scottish Borders]]) * [[Dirleton]] ([[East Lothian]]) * [[Dollar i Skottland|Dollar]] ([[Clackmannanshire]]) * [[Doune]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Dreghorn]] ([[North Ayrshire]]) * [[Drem]] ([[East Lothian]]) * [[Drongan]] ([[East Ayrshire]]) * [[Drymen]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Dufftown]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Dumbarton i Skottland|Dumbarton]] ([[Argyll and Bute]] & [[West Dunbartonshire]]) * [[Dumfries]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Dunbar]] ([[East Lothian]]) * [[Dunblane]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Dunfermline]] ([[Fife i Skottland|Fife]] * [[Dunoon]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Duntocher]] ([[West Dunbartonshire]]) * [[Duns]] ([[Scottish Borders]]) == E == * [[Eaglesham]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Earlston]] ([[Scottish Borders]]) * [[East Fortune]] ([[East Lothian]]) * [[East Linton]] ([[East Lothian]]) * [[East Saltoun]] ([[East Lothian]]) * [[Édimbourg]] * [[Elderslie]] ([[Renfrewshire]]) * [[Elgin i Skottland|Elgin]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Ellon i Skottland|Ellon]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Elphinstone]] ([[East Lothian]]) * [[Erskine]] ([[Renfrewshire]]) * [[Ettrickbridge]] ([[Scottish Borders]]) * [[Eyemouth]] ([[Scottish Borders]]) == F == * [[Fairlie i Scotland|Fairlie]] ([[North Ayrshire]]) * [[Falkirk]] ([[Falkirk i council area|Falkirk]]) * [[Fauldhouse]] ([[West Lothian]]) * [[Findhorn i Skottland|Findhorn]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Findochty]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Fintry]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Fochabers]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Forfar]] ([[Angus i Skottland|Angus]]) * [[Forres]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Fraserburgh]] ([[Aberdeenshire]]) == G == * [[Galashiels]] ([[Scottish Borders]]) * [[Galston i East Ayrshire|Galston]] ([[East Ayrshire]]) * [[Gargunnock]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Gatehouse of Fleet]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Glasgow]] * [[Giffnock]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Gifford i East Lothian|Gifford]] ([[East Lothian]]) * [[Girvan]] ([[South Ayrshire]]) * [[Gorebridge]] ([[Midlothian]]) * [[Gourock]] ([[Inverclyde]]) * [[Great Cumbrae]] ([[North Ayrshire]]) * [[Greenholm]] ([[East Ayrshire]]) * [[Greenock]] ([[Inverclyde]]) * [[Gretna i Skottland|Gretna]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Gullane]] ([[East Lothian]]) == H == * [[Haddington i East Lothian|Haddington]] ([[East Lothian]]) * [[Hamilton i Skottland|Hamilton]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Hardgate]] ([[West Dunbartonshire]]) * [[Harthill i Scotland|Harthill]] ([[North Lanarkshire]]) * [[Hawick]] ([[Scottish Borders]]) * [[Helensburgh]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Houston i Skottland|Houston]] ([[Renfrewshire]]) * [[Howwood]] ([[Renfrewshire]]) * [[Humbie]] ([[East Lothian]]) * [[Huntington i East Lothian|Huntington]] ([[East Lothian]]) * [[Huntly i Skottland|Huntly]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Hurlford]] ([[East Ayrshire]]) == I == * [[Inchinnan]] ([[Renfrewshire]]) * [[Innerleithen]] ([[Scottish Borders]]) * [[Inveraray]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Inverkip]] ([[Inverclyde]]) * [[Inverness i Skottland|Inverness]] ([[Highlands]]) * [[Inverurie]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Irvine i Skottland|Irvine]] ([[North Ayrshire]]) == J == * [[Jedburgh i Skottland|Jedburgh]] ([[Scottish Borders]]) * [[Johnstone i Skottland|Johnstone]] ([[Renfrewshire]]) == K == * [[Keith i Skottland|Keith]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Kelso]] ([[Scottish Borders]]) * [[Kilbarchan]] ([[Renfrewshire]]) * [[Kilbirnie]] ([[North Ayrshire]]) * [[East Kilbride]] ([[South Lanarkshire]]) * [[West Kilbride]] ([[North Ayrshire]]) * [[Killearn]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Killin]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Kilmacolm]] ([[Inverclyde]]) * [[Kilmarnock]] ([[East Ayrshire]]) * [[Kilmartin]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Old Kilpatrick]] ([[West Dunbartonshire]]) * [[Kilsyth]] ([[North Lanarkshire]]) * [[Kilwinning]] ([[North Ayrshire]]) * [[Kingston i East Lothian|Kingston]] ([[East Lothian]]) * [[Kingston i Moray|Kingston]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Kinloss]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Kinross]] ([[Perth and Kinross]]) * [[Kippen]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Kirkcaldy]] ([[Fife i Skottland|Fife]]) * [[Kirkcudbright]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Kirkintilloch]] ([[East Dunbartonshire]]) * [[Kirkmichael]] ([[South Ayrshire]]) * [[Kirkmuirhill]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Kirknewton]] ([[West Lothian]]) * [[Kirkoswald]] ([[South Ayrshire]]) * [[Kirkpatrick Durham]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Kirkwall]] ([[Orcades]]) == L == * [[Lagavulin]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Lanark]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Langbank]] ([[Renfrewshire]]) * [[Langholm]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Largs]] ([[North Ayrshire]]) * [[Larkhall]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Leadhills]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Lendalfoot]] ([[South Ayrshire]]) * [[Lenzie]] ([[East Dunbartonshire]]) * [[Lerwick]] ([[Shetland]]) * [[Lesmahagow]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Lilliesleaf]] ([[Scottish Borders]]) * [[Linlithgow]] ([[West Lothian]]) * [[Linwood]] ([[Renfrewshire]]) * [[Lochearnhead]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Lochgilphead]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Lochwinnoch]] ([[Renfrewshire]]) * [[Lockerbie]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Longniddry]] ([[East Lothian]]) * [[Lossiemouth]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Luss]] ([[Argyll and Bute]]) == M == * [[Macmerry]] ([[East Lothian]]) * [[Mauchline]] ([[East Ayrshire]]) * [[Maybole]] ([[South Ayrshire]]) * [[Melrose i Skottland|Melrose]] ([[Scottish Borders]]) * [[Menstrie]] ([[Clackmannanshire]]) * [[Millport i Scotland|Millport]] ([[North Ayrshire]]) * [[Milngavie]] ([[East Dunbartonshire]]) * [[Monkton]] ([[South Ayrshire]]) * [[Montrose i Skottland|Montrose]] ([[Angus i Skottland|Angus]]) * [[Mosstodloch]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Motherwell i Skottland|Motherwell]] ([[North Lanarkshire]]) * [[Muckhart]] ([[Clackmannanshire]]) * [[Muirkirk]] ([[East Ayrshire]]) * [[Musselburgh]] ([[East Lothian]]) == N == * [[Neilston]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Netherthird]] ([[East Ayrshire]]) * [[Netherlee]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Newcastleton]] ([[Scottish Borders]]) * [[New Cumnock]] ([[East Ayrshire]]) * [[New Galloway]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Newmilns]] ([[East Ayrshire]]) * [[Newstead i Scottish Borders|Newstead]] ([[Scottish Borders]]) * [[Newtongrange]] ([[Midlothian]]) * [[Newton Mearns]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Newton Stewart]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Newtown St Boswells]] ([[Scottish Borders]]) * [[North Berwick]] ([[East Lothian]]) == O == * [[Oban i Skottland|Oban]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Ochiltree]] ([[East Ayrshire]]) * [[Ormiston]] ([[East Lothian]]) == P == * [[Paisley i Skottland|Paisley]] ([[Renfrewshire]]) * [[Patna i Skottland|Patna]] ([[East Ayrshire]]) * [[Peebles]] ([[Scottish Borders]]) * [[Pencaitland]] ([[East Lothian]]) * [[Penicuik]] ([[Midlothian]]) * [[Perth i Skottland|Perth]] ([[Perth and Kinross]]) * [[Peterhead]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Plean]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Polbeth]] ([[West Lothian]]) * [[Port Charlotte i Skottland|Port Charlotte]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Port Ellen]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Port Glasgow]] ([[Inverclyde]]) * [[Portlethen]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Portknockie]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Port of Menteith]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Port Seton]] ([[East Lothian]]) * [[Prestonpans]] ([[East Lothian]]) * [[Prestwick]] ([[South Ayrshire]]) * [[Pumpherston]] ([[West Lothian]]) == Q == == R == * [[Ralston i Skottland|Ralston]] ([[Renfrewshire]]) * [[Ranfurly]] ([[Renfrewshire]]) * [[Riccarton]] ([[East Ayrshire]]) * [[Renfrew i Skottland|Renfrew]] ([[Renfrewshire]]) * [[Renton i Skottland|Renton]] ([[West Dunbartonshire]]) * [[Roslin]] ([[Midlothian]]) * [[Rosneath]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Rothes]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Rothesay i Skottland|Rothesay]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Roxburgh]] ([[Scottish Borders]]) * [[Rutherglen i Skottland|Rutherglen]] ([[South Lanarkshire]]) == S == * [[Saddell]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Saltcoats]] ([[North Ayrshire]]) * [[Sanquhar]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Saint Andrews]] ([[Fife i Skottland|Fife]]) * [[St Boswells]] ([[Scottish Borders]]) * [[St John's Town of Dalry]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Seafield i Skottland|Seafield]] ([[West Lothian]]) * [[Selkirk i Skottland|Selkirk]] ([[Scottish Borders]]) * [[Skelmorlie]] ([[North Ayrshire]]) * [[Sorn]] ([[East Ayrshire]]) * [[Stair]] ([[East Ayrshire]]) * [[Stamperland]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Stevenston]] ([[North Ayrshire]]) * [[Stewarton]] ([[East Ayrshire]]) * [[Stirling]] ([[Stirling region|Stirling]]) * [[Stonehouse i South Lanarkshire|Stonehouse]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Stoneyburn]] ([[West Lothian]]) * [[Stranraer]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Strathaven]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Strathblane]] ([[Stirling region|Stirling]] * [[Strathyre]] ([[Stirling region|Stirling]] * [[Stromness i Skottland|Stromness]] ([[Orcades]]) * [[Stonehaven]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Stornoway på Hebridane|Stornoway]] ([[Hébrides extérieures]]) * [[Stow of Wedale]] ([[Scottish Borders]]) == T == * [[Tarbert]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Tarbolton]] ([[South Ayrshire]]) * [[Tayinloan]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Taynuilt]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Tayvallich]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Tillicoultry]] ([[Clackmannanshire]]) * [[Thornhill i Skottland|Thornhill]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Thornliebank]] ([[East Renfrewshire]]) * [[Tobermory]] ([[Argyll and Bute]]) * [[Tomintoul]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) * [[Torphichen]] ([[West Lothian]]) * [[Townend]] ([[West Dunbartonshire]]) * [[Trabboch]] ([[East Ayrshire]]) * [[Tranent]] ([[East Lothian]]) * [[Troon]] ([[South Ayrshire]]) * [[Tullibody]] ([[Clackmannanshire]]) * [[Turriff]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Tyndrum]] ([[Stirling region|Stirling]]) == U == * [[Uddingston]] ([[South Lanarkshire]]) * [[Ullapool]] ([[Highlands]]) * [[Uphall i Skottland|Uphall]] ([[West Lothian]]) * [[Urquhart i Skottland|Urquhart]] ([[Moray i Skottland|Moray]]) == W == * [[Walkerburn]] ([[Scottish Borders]]) * [[Wallyford]] ([[East Lothian]]) * [[Wemyss Bay]] ([[Inverclyde]]) * [[West Barns]] ([[East Lothian]]) * [[Westhill]] ([[Aberdeenshire]]) * [[Whitburn i Skottland]] ([[West Lothian]]) * [[Whitecraig]] ([[East Lothian]]) * [[Whithorn]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Wigtown]] ([[Dumfries and Galloway]]) * [[Winchburgh]] ([[West Lothian]]) * [[Wishaw]] ([[North Lanarkshire]]) == Y == * [[Town Yetholm]] ([[Scottish Borders]]) [[Kategori:Byar og landsbyar i Skottland| ]] n1nmrgbhefeaog1w248zwdr51aiwh6j 0 196762 3648866 3293026 2026-03-28T10:08:20Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648866 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar |føregangar= |verv=1. nestleiar av [[Høgre]] |periode=1990-1991 |etterfylgjar=[[John G. Bernander]] }} '''Svein Ludvigsen''' ({{fødd|18. juli|1946|fødestad= [[Hillesøy]]|Ludvigsen, Svein}}) er ein norsk tidlegare politikar frå [[Høgre]]. Han var stortingsrepresentant frå 1989 til 2001 og [[Norske fiskeriministrar|fiskeri- og kystminister]] i [[Regjeringa Bondevik II]] frå 2001 til 2005. Ludvigsen vart nemnt ut til [[fylkesmann]] i Troms. 31. august 2001<ref>[http://odin.dep.no/smk/norsk/aktuelt/off_statsraad/001001-010086/dok-bn.html Offisielt frå statsråd 31. august 2001]</ref>, men tiltredde fyrst 17. januar 2006.<ref>[http://www.fylkesmannen.no/fmt_liste_kort.asp?tgid=3819&gid=3909&amid=1240427& Svein Ludvigsen tiltrer som fylkesmann i Troms]</ref> Han har sete på [[Stortinget]] i tre periodar, alle som representant frå [[Troms fylke]] og for partiet [[Høgre]]. Han sat samanhengande frå 1989 til 2005. Ludvigsen var visepresident i [[Lagtinget]] frå 1997 til 2001. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svein Ludvigsen|Svein Ludvigsen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 1. oktober 2011.'' **''{{Wikipedia-utgåve|nb}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=SHL Biografi: Ludvigsen, Svein] {{Norske fiskeriministrar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske fiskeriministrar]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Bondevik II]] [[Kategori:Høgrestatsrådar]] [[Kategori:Fylkesmenn i Troms]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1989-1993]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1993-1997]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1997-2001]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Høgre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Troms]] [[Kategori:St. Olavs Orden]] [[Kategori:Norske bankfolk]] [[Kategori:Norske bedriftsleiarar]] [[Kategori:Folk frå Tromsø]] sitcd83gmzvuayinh7u2lsg2q48vidz 0 198598 3648839 3647094 2026-03-28T08:28:38Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Newtown St. Boswells]] til [[Newtown St Boswells]] over ei omdirigering: Lokal skrivemåte 3647094 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |andre namn = Baile Ùr Chille Bhoisil |land = Skottland |region = Scottish Borders }} '''Newtown St. Boswells''' ([[skotsk-gælisk]] ''Baile Ùr Chille Bhoisil''&#8239;) er ein by i [[Scottish Borders]] i [[Skottland]]. Han er administrasjonsenter for regionen, og høyrer til ei gruppe byar som ligg mellom vegane [[vegen A7|A7]] og [[vegen A68|A68]], som inkluderer [[Galashiels]], [[Melrose i Skottland|Melrose]] og [[St. Boswells]]. [[Fil:Newtown St Boswells - Eileen Henderson.jpg|mini|venstre|Newtown St Boswells. {{foto|Walter Baxter}}]] Sjølv om han heiter Newtown («nybyen») byrjar han å bli gammal; byen vart grunnlagt på 1500-talet. Han har tidlegare heitte Newtoune, Newtown of Eildon, Neuton og Newtown of Dryburgh. Byen var tidlegare eit sentrum for kormmaling, med fleire vassmøller som tok imot korn frå omegnen. Etter av jarnbana kom dit vart han òg eit regionalt kommunikasjonsenter, og eksportør av levande storfe. Etter at stasjonen vart nedlagt i 1696 har tydinga av dette minska kraftig. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Newtown St. Boswells|Newtown St. Boswells]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 2. november 2011.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og landsbyar i Scottish Borders]] oy3mk0d0qeuhwm36q074cb0gyiwjdvj 3648841 3648839 2026-03-28T08:29:16Z Ranveig 39 3648841 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |andre namn = Baile Ùr Chille Bhoisil |land = Skottland |region = Scottish Borders }} '''Newtown St Boswells''' ([[skotsk-gælisk]] ''Baile Ùr Chille Bhoisil'') er ein by i [[Scottish Borders]] i [[Skottland]]. Han er administrasjonsenter for regionen, og høyrer til ei gruppe byar som ligg mellom vegane [[vegen A7|A7]] og [[vegen A68|A68]], som inkluderer [[Galashiels]], [[Melrose i Skottland|Melrose]] og [[St Boswells]]. [[Fil:Newtown St Boswells - Eileen Henderson.jpg|mini|venstre|Newtown St Boswells. {{foto|Walter Baxter}}]] Sjølv om han heiter Newtown («nybyen») byrjar han å bli gammal; byen vart grunnlagt på 1500-talet. Han har tidlegare heitte Newtoune, Newtown of Eildon, Neuton og Newtown of Dryburgh. Byen var tidlegare eit sentrum for kormmaling, med fleire vassmøller som tok imot korn frå omegnen. Etter av jarnbana kom dit vart han òg eit regionalt kommunikasjonsenter, og eksportør av levande storfe. Etter at stasjonen vart nedlagt i 1696 har tydinga av dette minska kraftig. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Newtown St. Boswells|Newtown St. Boswells]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 2. november 2011.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og landsbyar i Scottish Borders]] naka4jrqpakdg73k7uk024ix3zj9yll 0 198820 3648842 3648720 2026-03-28T08:29:30Z Ranveig 39 Rett lenkje 3648842 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby |andre namn = Alan Crom |bilete = Ancrum village green.jpg |bilettekst = Ancrum village green. {{foto|Kevin Rae}} |land = Skottland |region = Scottish Borders |distrikttype = Tradisjonelt grevskap |distrikt = Roxburgh, Ettrick and Lauderdale }} ''' Ancrum ''' ([[skotsk-gælisk]] ''Alan Crom'') er ein landsby i regionen [[Scottish Borders ]] i [[Skottland]]. Han har kring 500 innbyggjarar og ligg om lag 7 km nord for [[Jedburgh]] og 8 km sør for [[St Boswells]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ancrum|Ancrum]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. november 2011.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og landsbyar i Scottish Borders ]] s4jbnhaj038h1t1wimgviqa3b3d4y8l 0 198827 3648790 3641310 2026-03-27T14:57:53Z HerVal7752 105842 Geoboks 3648790 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby |andre namn =Achadh an Loch |bilete = Auchinloch_newsagents_-_geograph.org.uk_-_1491888.jpg |bilettekst = Auchinloch Newsagents. {{foto|Stephen Sweeney}} |land = Skottland |region = North Lanarkshire }} ''' Auchinloch ''' ([[skotsk-gælisk]] ''Achadh an Loch'') er ein landsby i regionen [[North Lanarkshire ]] i [[Skottland]]. Han ligg nær [[Lenzie]]. Landsbyen vart industrialisert i 1880-åra då [[Lumloch]] [[gruveverk]] opna og i 1920-åra då [[Wester Auchengeich]] gruveverk opna. Sistnemnde vart stengd i 1968. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Auchinloch|Auchinloch]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. november 2011.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og landsbyar i North Lanarkshire ]] nbe7rz5md14jloh78f40e2ggbz9iloo 0 198833 3648791 2843793 2026-03-27T15:00:06Z HerVal7752 105842 Geoboks 3648791 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby |land = Skottland |region = South Ayrshire }} '''Ballantrae''' er ein landsby i regionen [[South Ayrshire ]] i [[Skottland]]. Namnet kjem truleg frå [[skotsk-gælisk]] ''Baile na Tràgha'', som tyder «byen ved stranda». [[Fil:Ballantrae Bay - geograph.org.uk - 704389.jpg|mini|venstre|Ballantrae-bukta. {{foto|Billy McCrorie}}]] Han er mest kjend for den oppdikta settinga i ''[[The Master of Ballantrae]]'' av [[Robert Louis Stevenson]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ballantrae|Ballantrae]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. november 2011.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og landsbyar i South Ayrshire ]] c70tvjek4nbaby9h5yi94eszvn96ydi 0 198835 3648792 3079732 2026-03-27T15:01:34Z HerVal7752 105842 Geoboks 3648792 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby |land = Skottland |region = West Lothian |postnummer = EH48 |retningsnummer = 0 1506 }} ''' Ballencrieff ''' er ein landsby i regionen [[West Lothian ]] i [[Skottland]]. Han ligg midtveges mellom byane [[Bathgate]] og [[Torphichen]] og 11 km sør for [[Linlithgow i Skottland|Linlithgow]]. Nabobyar er [[Blackburn i West Lothian|Blackburn]], [[Armadale i West Lothian|Armadale]], [[Whitburn i West Lothian|Whitburn]], [[Livingston i West Lothian|Livingston]] og [[Stoneyburn]]. [[Edinburgh lufthamn]] ligg 25 km mot aust. Ballencrieff ligg nær steinalderegravplassen [[Cairnpapple Hill]] og dei omliggande områda syner spor etter busetjing frå kring 3500 f.Kr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ballencrieff|Ballencrieff]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. november 2011.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og landsbyar i West Lothian ]] gwfwwal2y56ljiwkn1rsh1rqtp7ys2h 0 199484 3648867 3632685 2026-03-28T10:08:28Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648867 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar |føregangar=[[Odd-Ingar Widnes]] |verv=[[Ordførarar i Skiptvet kommune|Ordførar i Skiptvet]] |periode=2007- }} '''Svein Olav Agnalt''' ({{fødd|20. juli|1949|Agnalt, Svein Olav}}) er ein norsk lokalpolitikar for [[Arbeiderpartiet|Ap]] som er [[ordførar]] i [[Skiptvet kommune]]. Han vart vald inn i kommunestyret fyrste gong i 1971 og har variert politisk erfaring, blant anna frå [[Arbeidernes ungdomsfylking|AUF]] i [[Østfold]]. Han har også vore medlem av fylkestinget i Østfold, medlem av fylkesstyret for Arbeidarpartiet i Østfold og fjerde vararepresentant til [[Stortinget]].<ref>{{kjelde www| url= http://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=SOA| tittel=Biografi: Svein Olav Agnalt| utgjevar= stortinget.no| vitja= 11. november 2011}}</ref> Før han vart ordførar i 2007 hadde han også erfaring som varaordførar i tolv år. Agnalt har bakgrunn som [[journalist]], og byrja å skrive som 20-åring. Frå 1975 til 1978 var han tilsett i [[NBBL]], sidan vart han [[redaktør]] av ''[[Østfold-Posten]]'' i [[Askim]] fram til 1985. Fram til han vart ordførar var han tilsett som dagleg leiar i Norsk Dekor AS. ==Kjelder== {{refstart}} *60-års omtale i [[Aftenposten|Aftenposten Kultur]] måndag 20. juli 2009 side 11. ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svein Olav Agnalt|Svein Olav Agnalt]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 11. november 2011.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske redaktørar]] [[Kategori:Ordførarar i Skiptvet]] [[Kategori:Ap-ordførarar i Østfold]] [[Kategori:Folk frå Skiptvet]] lqahbks6oczz1ea9819mas55v9apwwf 0 203832 3648793 3440418 2026-03-27T15:05:10Z HerVal7752 105842 Geoboks 3648793 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |andre namn = Carraig Fhearghais <br /> Carrick |bilete = Carrickfergus Castle, reflections at sunset - geograph.org.uk - 1098306.jpg |bilettekst = Carrickfergus slott i solnedgang. |land = Nord-Irland |region = County Antrim |postnummer = BT38 |retningsnummer = 0 28 }} '''Carrickfergus'''{{mrk|[[irsk]] ''Carraig Fhearghais'', [[skotsk]] ''Carrick''<ref>{{Citation |title=North-South Ministerial Council 2002 annual report (Ulster-Scots) |url=http://www.northsouthministerialcouncil.org/nsmc_annual_report_2002_-_ulster-scots_version_%28pdf_837kb%29-2.pdf |accessdate=2012-01-22 |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829113640/http://www.northsouthministerialcouncil.org/nsmc_annual_report_2002_-_ulster-scots_version_%28pdf_837kb%29-2.pdf |url-status=yes }}</ref>}} er ein by i [[County Antrim]] i [[Irland]]. Han har kring 28&nbsp;000 innbyggjarar og ligg på nordsida av [[Belfast Lough]], 20 km frå [[Belfast]]. Byen er kalla opp etter [[Fergus Mór mac Eirc]], kongen av [[Dál Riata]] på 500-talet. Han er den eldste byen i County Antrim og ein av dei eldste busetjingane i Nord-Irland.<ref name="CarrickfergusHistory">{{Citation |title=History of Carrickfergus |url=http://www.carrickfergus.org/tourism/museum/history-of-carrickfergus/ |accessdate=2012-01-22 |archive-date=2011-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709202143/http://www.carrickfergus.org/tourism/museum/history-of-carrickfergus/ |url-status=yes }}</ref> Carrickfergus er ein del av [[Belfast storbyområde]]. Byen er tema i den klassiske irske folkevisa «[[songen Carrickfergus|Carrickfergus]]» frå 1800-talet, som starta med orda «I wish I was in Carrickfergus».<ref>George Petrie: Ancient Music of Irland, M.H.Gill, Dublin 1855 (re-printed 2005, University of Leeds, ISBN 9781859183984)</ref> Den britiske adelstittelen [[Baron Carrickfergus]], som forsvann i 1883, vart gjeven til [[prins William, hertug av Cambridge]] på bryllaupsdagen hans den 29. april 2011. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carrickfergus|Carrickfergus]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. januar 2012.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Antrim]] als1qwx3gdw3mo9uop81qc5niza0vq1 3648801 3648793 2026-03-27T15:49:21Z Ranveig 39 Litt historie frå en: 3648801 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |andre namn = Carraig Fhearghais <br /> Carrick |bilete = Carrickfergus Castle, reflections at sunset - geograph.org.uk - 1098306.jpg |bilettekst = Carrickfergus slott i solnedgang. |land = Nord-Irland |region = County Antrim |postnummer = BT38 |retningsnummer = 0 28 }} '''Carrickfergus'''{{mrk|[[irsk]] ''Carraig Fhearghais'', [[skotsk]] ''Carrick''<ref>{{Citation |title=North-South Ministerial Council 2002 annual report (Ulster-Scots) |url=http://www.northsouthministerialcouncil.org/nsmc_annual_report_2002_-_ulster-scots_version_%28pdf_837kb%29-2.pdf |accessdate=2012-01-22 |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829113640/http://www.northsouthministerialcouncil.org/nsmc_annual_report_2002_-_ulster-scots_version_%28pdf_837kb%29-2.pdf |url-status=yes }}</ref>}} er ein by i [[County Antrim]] i [[Irland]]. Han har kring 28&nbsp;000 innbyggjarar og ligg på nordsida av [[Belfast Lough]], 20 km frå [[Belfast]]. Byen er kalla opp etter [[Fergus Mór mac Eirc]], kongen av [[Dál Riata]] på 500-talet. Han er den eldste byen i County Antrim og ei av dei eldste busetjingane i Nord-Irland.<ref name="CarrickfergusHistory">{{Citation |title=History of Carrickfergus |url=http://www.carrickfergus.org/tourism/museum/history-of-carrickfergus/ |accessdate=2012-01-22 |archive-date=2011-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709202143/http://www.carrickfergus.org/tourism/museum/history-of-carrickfergus/ |url-status=yes }}</ref> Carrickfergus er ein del av [[Belfast storbyområde]]. ==Historie== Carrickfergus skal ha namn etter [[Fergus Mór mac Eirc|Fergus Mór]] (Fergus den store), den legendariske kongen av [[Dál Riata]]. Ifølgje ei soge gjekk skipet hans på grunn på eit skjer ved kysten som blei kjend som «Carraig Fhearghais», Fergus-steinen.<ref name="CarrickfergusHistory-MediævalTimes"/> Carrickfergus blei ein folkesett by kort tid etter 1170, då den [[anglo-normannarar|anglo-normanniske]] riddaren [[John de Courcy]] invaderte [[Ulster]]. Han skipa hovudkvarteret sitt i området og bygde [[Carrickfergus Castle]] på «Fergus-steinen» i 1177.<ref name="AHistoryOfCarrickfergus">{{Cite web|url=https://www.culturenorthernireland.org/features/heritage/history-carrickfergus|title=A History of Carrickfergus|first=Culture Northern|last=Ireland|date=31 August 2005|website=Culture Northern Ireland|access-date=30. april 2021|archive-date=3. mai 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210503125727/https://www.culturenorthernireland.org/features/heritage/history-carrickfergus|url-status=dead}}</ref> Borga, som er eit av dei mest iaugefallande landemerka i Carrickfergus, er kjent som eit av dei best bevarte normanniske slotta i Irland.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-26540165|title=History unearthed at medieval castle|last=Maxwell|first=David|date=12. mars 2014|publisher=BBC News|access-date=19. februar 2018}}</ref> Som urban busetjing er Carrickfergus mykje eldre enn hovudstaden [[Belfast]], og var i lang tid større og viktigare enn denne. Belfast Lough var kjend som «Carrickfergus Bay» til langt inn på 1600-talet. Den historiske byen innanfor bymurane dekte kring 97&nbsp;000 m², og utgjer no sentrum av byen. Delar av bymuren i ulik stand er framleis synlege i ulike delar av byen. Arkeologiske utgravingar tett ved grunnmuren har funne mange gjenstandar som gjev innsyn i livet i byen på 1100- og 1200-talet.<ref name="CarrickfergusHistory"/><ref name="CarrickfergusHistory-MediævalTimes">[http://www.carrickfergus.org/tourism/museum/medieval-times/ Mediæval Times in Carrickfergus' History] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110305053225/http://www.carrickfergus.org/tourism/museum/medieval-times/ |date=5. mars 2011 }}, carrickfergus.org; vitja 2. mai 2016.</ref> Byen er tema i den klassiske irske folkevisa «[[songen Carrickfergus|Carrickfergus]]» frå 1800-talet, som startar med orda «I wish I was in Carrickfergus».<ref>George Petrie: Ancient Music of Irland, M.H.Gill, Dublin 1855 (re-printed 2005, University of Leeds, ISBN 9781859183984)</ref> Den britiske adelstittelen [[Baron Carrickfergus]], som forsvann i 1883, vart gjeven til [[prins William, hertug av Cambridge]] på bryllaupsdagen hans den 29. april 2011. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Carrickfergus|Carrickfergus]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. januar 2012.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Antrim]] i8lcb3xj205mo7z2dmwefjlfverzsew 0 237873 3648794 2805471 2026-03-27T15:08:22Z HerVal7752 105842 Geoboks 3648794 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby |land = England |region = Norfolk |distrikt =North Norfolk |postnummer = NR26 |retningsnummer = 0 1263 }} '''Beeston Regis''' er ein landsby og eit [[verdsleg sokn]] i [[Norfolk]]. Han omkring 36,2 km nord for [[Norwich]], og omtrent 5 km vest for [[Cromer]]. Landsbyen har kring 1&nbsp;000 innbyggjarar. Blant landsbyar og småbyar i nærleiken finn ein [[West Runton]], [[East Runton]], [[Felbrigg]], [[West Beckham]] og [[Sheringham]]. ==Historie== Beeston Regis er nemnd i ''[[Domesday Book]]'' (1086) som både ''Besetune'' og ''Besetuna''. ===Saint Mary's Priory=== Klosteret vigd til [[Jomfru Maria]], vart rive under [[oppløysinga av klostervesenet i England]] under [[Henrik VIII av England|Henrik VIII]]; berre ruinar er att. <gallery> Fil:Beeston Regis parish church, Wednesday 28 April 2010.JPG|Landsbykyrkja Fil:All Saints, Beeston Regis.jpg Fil:All Saints, Beeston Regis, Norfolk - Chancel - geograph.org.uk - 315464.jpg Fil:Beeston Regis Priory1.jpg|Klosterruinar </gallery> <!-- Fil:Steps to beach, Beeston Regis - geograph.org.uk - 302514.jpg Fil:The Dew pond Beeston Regis 2008.jpg Fil:Beeston Regis - village sign - geograph.org.uk - 540650.jpg Fil:Etching Cica 1785 of Beeston Hills.jpg--> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Landsbyar i Norfolk]] lm9utpjnky9spy8jd55uen83x5n4rke 0 239821 3648869 3241103 2026-03-28T10:09:15Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648869 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Sveinung Jensson Vævestad''' ({{datoar}}) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå [[Gjerstad]] i [[Aust-Agder]]. Han representerte Venstre. Vævestad var son til ein gardbrukar og tok i 1883 over farsgarden Vevstad. Han var dessutan heradskasserar i Gjerstad 1893-97. Tida 1882-97 var han medlem av [[herad]]sstyret. Han var elles åstadskommissær og hadde mange tillitsverv, både offentleg og sivilt. Vævestad var vald til 4. representant frå [[Aust-Agder|Nedenes amt]] til [[Stortinget]] 1898-1900. Han møtte på tinget 1898-sesjonen. Der han var medlem av [[Lagtinget]] og sosialkomiteen. Same sommaren døydde han heime på garden sin i Gjerstad. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914 {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1898-1900]] [[Kategori:Folk frå Gjerstad]] [[Kategori:Norske gardbrukarar frå 1800-talet]] tecyea3udiolp52445o5sfy2mo1cheq 0 244608 3648824 3405491 2026-03-28T07:54:23Z Roarjo 183 /* Skildring */ 3648824 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = White-crowned Plover Vanellus albiceps Front 1750px.jpg | bilettekst = [[Kvitkronevipe]], ''Vanellus albiceps''{{foto|Derek Ramsey}} }} '''Viper''' er samnemninga for fuglar i den biologiske slekta '''''Vanellus''''', og medlemmer av [[lofamilien]], Charadriidae. Namnet ''vanellus'' er [[latin]]sk for 'lita vifte', det er [[diminutiv]] av 'vannus', vifte. Namnet refererer til lyden vengeslaga gjer i flukt.<ref>Terres & NAS (1980): p.741</ref> I [[Europa]] refererer det norske fellesnamnet «vipe», og det samhørande engelsk fellesnamnet 'lapwing', ofte spesifikt til arten [[vipe]], den einaste medlemmen i slekta som kan treffast over det meste av kontinentet. Eit par artar av desse fuglane har ein karakteristisk fjørtopp på hovudet og mange flyg med langsame, uregelmessig vengeslag og læt eit skingrande, jamrande skrik. Ei vipe kan sjåast som ei stor lo. == Skildring == Desse langbeinte [[vadefuglar|vadarane]] har sterkt mønstra fjørdrakt. Jamvel om den mest kjende arten, [[vipe]], ''Vanellus vanellus'', har ein fjørtopp på hovudet, er det berre to andre vipeartar som har tilsvarande. Ein meir typisk dekorasjon er hudfolder i andletet i raudt eller gult. Kroppslengda er ca. 25 til 38 centimeter. Berre fem av artane, inkludert arten vipe er verkeleg [[trekkfugl]]artar. [[Andesvipe]] trekker ned til lågare høgd om vinteren. [[Smedvipe]], [[sporevipe]], [[elvevipe]], [[bronsevipe]], andesvipe og [[lovipe]] er raudauga artar med ein [[Spore på fuglar|spore]] som stikk ut frå vengeknoken. Mange har små hudlappar slik som [[svarttoppvipe]], [[flekkvipe]], [[brillevipe]] og [[beltevipe]]. Andre har store hudlappar eller masker slik som [[kvitkronevipe]], [[stripehovudvipe]], [[hinduvipe]], bronsevipe, andesvipe, [[javavipe]] og [[maskevipe]]. ==Artslista== '''''Vanellus''''' i rekkjefølgje etter [[Clementslista]] versjon 6.8 frå august 2013<ref name="clements">{{Referanse:Clements6.8|lestdato=10. august 2014}}</ref> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name="nof2008">{{Referanse:NorskeFuglenamn‎}}</ref> <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> * [[Vipe]], ''Vanellus vanellus'', Northern Lapwing, <small>LC, Linné, 1758</small> * [[Langtåvipe]], ''Vanellus crassirostris'', Long-toed Lapwing, <small>LC, Hartlaub, 1855</small> * [[Smedvipe]], ''Vanellus armatus'', Blacksmith Lapwing, <small>LC, Burchell, 1822</small> * [[Sporevipe]], ''Vanellus spinosus'', Spur-winged Lapwing, <small>LC, Linné, 1758</small> * [[Elvevipe]], ''Vanellus duvaucelii'', River Lapwing, <small>NT, Lesson, 1826</small> * [[Hinduvipe]], ''Vanellus malabaricus'', Yellow-wattled Lapwing, <small>LC, Boddaert, 1783</small> * [[Svarttoppvipe]], ''Vanellus tectus'', Black-headed Lapwing, <small>LC, Boddaert, 1783</small> * [[Kvitkronevipe]], ''Vanellus albiceps'', White-headed Lapwing, <small>LC, Gould, 1834</small> * [[Sørgjevipe]], ''Vanellus lugubris'', Senegal Lapwing, <small>LC, Lesson, 1826</small> * [[Fjellsørgjevipe]], ''Vanellus melanopterus'', Black-winged Lapwing, <small>LC, Cretzschmar, 1829</small> * [[Kronvipe]], ''Vanellus coronatus'', Crowned Lapwing, <small>LC, Boddaert, 1783</small> * [[Stripehovudvipe]], ''Vanellus senegallus'', Wattled Lapwing, <small>LC, Linné, 1766</small> * [[Flekkvipe]], ''Vanellus melanocephalus'', Spot-breasted Lapwing, <small>LC, Rüppell, 1845</small> * [[Brunbrystvipe]], ''Vanellus superciliosus'', Brown-chested Lapwing, <small>LC, Reichenow, 1886</small> * [[Gråhovudvipe]], ''Vanellus cinereus'', Gray-headed Lapwing, <small>LC, Blyth, 1842</small> * [[Brillevipe]], ''Vanellus indicus'', Red-wattled Lapwing, <small>LC, Boddaert, 1783</small> * [[Javavipe]], ''Vanellus macropterus'', Sunda Lapwing, <small>CR, Wagler, 1827</small> * [[Beltevipe]], ''Vanellus tricolor'', Banded Lapwing, <small>LC, Vieillot, 1818</small> * [[Maskevipe]], ''Vanellus miles'', Masked Lapwing, <small>LC, Boddaert, 1783</small> * [[Steppevipe]], ''Vanellus gregarius'', Sociable Lapwing, <small>CR, Pallas, 1771</small> * [[Sumpvipe]], ''Vanellus leucurus'', White-tailed Lapwing, <small>LC, Lichtenstein, 1823</small> * [[Lovipe]], ''Vanellus cayanus'', Pied Lapwing, <small>LC, Latham, 1790</small> * [[Bronsevipe]], ''Vanellus chilensis'', Southern Lapwing, <small>LC, Molina, 1782</small> * [[Andesvipe]], ''Vanellus resplendens'', Andean Lapwing, <small>LC, Tschudi, 1843</small> </div> == Kjelder == <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vanellus|Vanellus]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. februar 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: :* Campbell, Kenneth E. Jr. (2002): A new species of Late Pleistocene lapwing from Rancho La Brea, California. ''Condor'' '''104''': 170-174. {{doi|10.1650/0010-5422(2002)104[0170:ANSOLP]2.0.CO;2}} [http://www.jstor.org/pss/1370353 HTML abstract and first page image] :* Hayman, Peter; Marchant, John & Prater, Tony (1986): ''Shorebirds: an identification guide to the waders of the world''. Houghton Mifflin, Boston. ISBN 0-395-60237-8 :* Mlíkovský, Jirí (2002): ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe''. Ninox Press, Prague. [http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-05-20 }} :* Piersma, Theunis & Wiersma, Popko (1996): Family Charadriidae (Plovers). ''In:'' del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew & Sargatal, Jordi (eds.): ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (Volume 3: Hoatzin to Auks): 384-443, plates 35-39. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-20-2 :* Terres, John K. & National Audubon Society (1980): ''The Audubon Society Encyclopedia of North American Birds''. Alfred A. Knopf, New York. ISBN 0-394-46651-9 :* Thomas, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004): A supertree approach to shorebird phylogeny. ''BMC Evol. Biol.'' '''4''': 28. {{doi|10.1186/1471-2148-4-28}} PMID 15329156 [http://www.pubmedcentral.org/picrender.fcgi?artid=515296&blobtype=pdf PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411191831/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC515296/pdf/1471-2148-4-28.pdf |date=2016-04-11 }} [http://www.pubmedcentral.org/articlerender.fcgi?artid=515296#supplementary-material-sec Supplementary Material]'' </div> === Referansar === {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commons category|Vanellus}} *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=60 Videoar av viper] hos Internet Bird Collection [[kategori:lofamilien]] [[Kategori:Fugleslekter]] 93gcypyqs1yv4gkdr55d352m0yvmzuh 0 273674 3648806 3300053 2026-03-27T17:29:25Z Roarjo 183 Omdirigerer til [[Spore på dyr#Hos fuglar]] 3648806 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Spore på dyr#Hos fuglar]] oqbxwi7vg1zga71hm5xswnj95qatz4t 3648807 3648806 2026-03-27T17:30:25Z Roarjo 183 3648807 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Spore på dyr#Hos fuglar]] [[Kategori:Fugleanatomi]] lviw3qjcudzuqf73odcgv7umfdmiuht 0 278476 3648886 3594254 2026-03-28T10:52:55Z Migne 2086 /* Akershus amt */ 3648886 wikitext text/x-wiki '''Stortingsrepresentantar 1833-1835''' er ei oversikt over representantane til Stortinget 1833-1835. Lista syner alle som vart valde til [[Stortinget]]. Totalt var det 95 representantar frå 34 valkrinsar; 64 representantar frå 17 landkrinsar (amt) og 31 representantar frå 17 bykrinsar. {{TOC right}} ==Landkrinsar== ===Smaalenenes Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Høiesteretsadvokat [[Jonas Anton Hielm]] | |- |Gaardbruker [[John Hansen Sørbrøden]] | |- |Gaardbruker [[Ole Korfitssen Lund]] | |- |Gaardbruker [[Jacob Christensen Bjørnerød]] | |} ===Akershus amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Sorenskriver [[Laurentius Borchsenius]] | |- |Høiesteretsassessor [[Lorents Lange]] | |- |Forpagter [[Lars Petter Selboe]] | |- |Eier av gaard, boktrykkeri [[Ludvig Mariboe|Ludvig Marieboe]] | |} ===Hedemarkens Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker [[Iver Olsen Svenneby]] | |- |Gaardbruker [[Ole Olsen Evenstad]] | |- |Lærer, gaardbruker [[Lars Jensen]] | |- |Premierløitnant [[Hans Øvergaard]] | |} ===Christians Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker [[Peder Fauchald]] | |- |Gaardbruker [[Østen Olsen Ovren]] | |- |Gaardbruker [[Ole Paulssøn Haagenstad]] | |- |Gaardbruker [[Hans Skikkelstad]] | |} ===Buskeruds Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Sorenskriver [[Carl Valentin Falsen]] | |- |Gaardbruker [[Jørgen Dahll]] | |- |Gaardbruker [[Borger Hansson Ulveland]] | |- |Gaardbruker [[Engebret Olsen Moe]] | |} ===Jarlsberg og Laurviks Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker [[Hans Jørgenssen Karlsvik]] | |- |Gaardbruker [[Hans Olsen Hafsrød]] | |- |Gaardeier [[Gabriel Smith]] | |} ===Bratsberg Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker [[Gullik Olsson Bolkesjø]] | |- |Sogneprest [[Peter Castberg]] | |- |Sogneprest [[Peder Monrad]] | |} ===Nedenes og Robygdelagets amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Forvalter, Gaardbruker [[Christian Holm]] | |- |Gaardbruker [[Gjeruld Rasmusson Hunsdal]] | |- |Gaardbruker [[Kristen Andersson Vallesværd]] | |} ===Lister og Mandals Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker, handelsmand, skibsreder [[Teis Jacob Torkildsen Lundegaard]] | |- |Gaardbruker, skibsfører, skibsreder [[Reinert Tønnesson Bergsager]] | |- |Gaardbruker [[Ole Olsson Fidje]] | |- |Gaardbruker [[Ole Olsson Øveland]] | |} ===Stavanger Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker [[Didrik Sigbjørnsen]] | |- |Gaardbruker [[Anders Andersson Bjelland]] | |- |Gaardbruker, kirkesanger, lærer [[Ole Gabriel Gabrielsen Ueland]] | |- |Sorenskriver [[Gunder Aas]] | |} ===Søndre Bergenhus Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker [[Gudmund Larsson Årvik]] | |- |Gaardbruker [[Johannes Johannesson Spjeldnes]] | |- |Foged [[Johan Andreas Budtz]] | |- |Gaardbruker [[Ingebrigt Olsson Nordås]] | |} ===Nordre Bergenhus Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Foged [[Even Hanssen]] | |- |Gaardbruker [[Torger Halvorsen Næss]] | |- |Gaardbruker [[Nils Torsteinsson Areklett]] | |- |Handelsmand, haandverker [[Erik Nord]] | |} ===Romsdals Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker [[Arne Ivarsson Grønningsæter]] | |- |Gaardbruker [[Ole Rasmusson Sollid]] | |- |Gaardbruker [[John Neergaard]] | |- |Boktrykker, veiispektør [[Rasmus Sivertsen Aarflot]] | |} ===Søndre Throndhjems Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Premierløitnant [[Frederik Mosling]] | |- |Gaardbruker [[Mikkel Grendahl]] | |- |Gaardbruker [[Ole Ingebrigtsen Soelberg]] | |- |Gaardbruker [[Ingebrigt Sæter]] | |} ===Nordre Throndhjems Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Lærer, gaardbruker [[Johan Schjefloe]] | |- |Underretsprokurator [[Paul Johan Wiig]] | |- |Gaardbruker, bestyrer av godser [[Petter Johnsen Ertzgaard]] | |} ===Nordlands Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Kjøbmand [[Christian Jackhelln]] | |- |Gaardbruker [[Ole Kristian Andersson Naustvik]] | |- |Sogneprest [[Jens Glatved]] | |- |Fisker og gaardbruker [[Jon Andersson Nordhus]] | |} ===Finmarkens Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Amtmand [[Ulrik Frederik Cappelen]] | |- |Provst [[Frederik Rode]] | |- |Handelsmann og gaardbruker [[Nicolai Olsen Normann]] | |- |Sorenskriver [[Johan Henrik Cappelen]] | |} ==Bykrinsar== ===Fredrikshald=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Trælasthandler [[Rasmus Leganger]] | |} ===Fredriksstad=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Sogneprest [[Hans Riddervold]] | |} ===Moss=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Stabskaptein [[Georg Heyerdahl]] | |- |[[Gregers Winther Wulfsberg]] |Suppleant<ref name=Lindstoel>[[Tallak Lindstøl]]: ''Stortinget og statsrådet'', 1814-1914. B. 1 D. 2 : Biografier L-Ø samt tillæg. Om [[Gregers Winther Wulfsberg]] på side 964-965, [http://www.nb.no/nbsok/nb/4578932abab5eac473a8cf59a17585c3?index=2#447 digital utgave]</ref> |} ===Christiania=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Assessor [[Poul Holst]] | |- |Høiesteretsadvokat, statsrevisor [[Søren Anton Wilhelm Sørenssen]] | |- |Batterichef [[Herman Foss]] | |- |Byfoged, notarius publicus [[Niels Andreas Thrap]] | |} ===Drammen=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Amtmand [[Gustav Peter Blom]] | |- |Kjøbmand, trælasthandler, brukseier, vicekonsul [[Johan Frederik Thorne]] | |- |Kjøbmand [[Elling Mathias Holst]] | |} ===Kongsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Overførster, kst. magasinforvalter [[Henrik Tillisch]] | |} ===Holmestrand=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Kjøbmand [[Jacob Stolt]] | |} ===Tønsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Kjøbmand [[Frantz Bull]] | |} ===Laurvik og Sandefjord=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Byfoged, sorenskriver [[Andreas Olsen]] | |} ===Skien og Porsgrund=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Sogneprest [[Jacob Bull]] | |} ===Kragerø og Østerisør=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Kjøbmand [[Johan Christian Heuch d.e.|Johan Christian Heuch]] | |} ===Arendal=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Bestyrer og overlærer [[Otto Vincent Lange]] | |} ===Christanssand=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Stiftsprovst og sogneprest [[Jacob von der Lippe]] | |- |Kjøbmand, vicekonsul [[Thomas Stenersen Heyerdahl]] | |- |Kjøbmand [[Anders Corneliussen]] |Corneliussen døydde i mars 1833. 1. suppleant, rektor [[Mathias Andreas Boye]] møtte frå 28. mars<ref>{{ Kjelde bok | forfattar = [[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]] | utgjeve = 1914| tittel = Stortinget og statsraadet: 1814-1914. De enkelte storting og statsraader 1814-1885| stad = Kristiania | forlag = Steen'ske bogtrykkeri | side = 156 |url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2006120500013}}</ref> |- |} ===Stavanger=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Byfoged, byskriver, politimester [[Halvor Olaus Christensen]] | |- |Malermester, kjøbmand [[Andreas Cederbergh]] | |} ===Bergen=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Borgermester [[Jens Schydtz]] | |- |Rektor [[Hans Holmboe]] | |- |Bakermester [[Søren Martens]] | |- |Kjøbmand [[Georg Wiese]] | |} ===Christianssund og Molde=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Handelsmand [[Nicolai Henrik Knudtzon]] | |} ===Throndhjem=== {| class="wikitable" !Namn !Kommentarar/Avløysarar |- |Titulær krigsassessor, vicekonsul [[Balthazar Schnitler]] | |- |Justituarius [[Jacob Roll frå Trondheim|Jacob Roll]] | |- |Handelsmand, godseier, skibsreder, børskommisær [[Nicolai Jenssen]] | |- |Res. kapellan [[Lorentz Angell]] | |} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *[http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=storting&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=104&periodetekst=7 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120609203737/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=storting&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=104&periodetekst=7 |date=2012-06-09 }} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Liste over stortingsrepresentanter 1833–1835|Liste over stortingsrepresentanter 1833–1835]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 3. mai 2014 [https://no.wikipedia.org/w/index.php?title=Liste_over_stortingsrepresentanter_1833%E2%80%931835&oldid=12786339 revisjon 12786339]'' {{refslutt}} {{Stortingsrepresentantar}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1833-1835| ]] [[Kategori:Lister over Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1833-1835]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1833-1835]] 94erruhn13xoxhqq4kqszyf89smn6bc 0 279456 3648856 3356768 2026-03-28T10:05:03Z Ranveig 39 +Ref. 3648856 wikitext text/x-wiki {{infoboks språk |namn = gamalirsk |fleire namn = gamalgælisk |heimnamn = Goídelc |språkfamilie = indoeuropeisk |talarar = ingen (språket utvikla seg til mellomirsk i på 900-talet) |slekt = [[indoeuropeiske språk]] |slekt2 = [[keltiske språk|keltiske]] |slekt3 = [[øykeltiske språk|øykeltiske]] |slekt4 = [[goidelske språk|goidelske]] |slekt5 = '''gamalirsk''' |iso2 = sga |iso3 = sga }} '''Gamalirsk''' eller '''gamalgælisk''' er namn på den eldste forma av [[goidelske språk]] som er attestert med monaleg tekstkorpus.<ref>{{Cite web |url=https://www.abdn.ac.uk/registry/courses/course/CE3063/2021|title = CE3063: Introduction to Old Gaelic 1A – Catalogue of Courses}}</ref> Ein snakka gamalirsk mellom [[600]] og [[900]].<ref name="koch">{{cite book |title=Celtic culture: a historical encyclopedia |last=Koch |first=John Thomas |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |page=831 |quote=The Old Irish of the period c.&nbsp;600–c.&nbsp;900&nbsp;AD is as yet virtually devoid of dialect differences, and may be treated as the common ancestor of the Irish, Scottish Gaelic, and Manx of the Middle Ages and modern period; Old Irish is thus sometimes called 'Old Gaelic' to avoid confusion.}}</ref><ref>{{cite book |title=The Edinburgh History of the Scots Language |last=Ó Baoill |first=Colm |year=1997 |publisher=Edinburgh University Press |page=551 |chapter=13: The Scots-Gaelic Interface |quote=The oldest form of the standard that we have is the language of the period c.&nbsp;AD&nbsp;600–900, usually called 'Old Irish' – but this use of the word 'Irish' is a misapplication (popular among English-speakers in both Ireland and Scotland), for that period of the language would be more accurately called 'Old Gaelic'.}}</ref> Språket utvikla seg vidare til [[mellomirsk]]. [[Irsk|Moderne irsk]], [[skotsk-gælisk]] og [[manx]] har alle opphav i mellomirsk. Størstedelen av tekstar som har vorte behalde til no, har truleg vorte skrivne på [[700-talet|700-]] og [[800-talet]]. Gamalirsk hadde nokso komplisert [[bøying]] og utmerkte seg med [[allomorfi]], eit sjeldsynt trekk i moderne indoeuropeiske språk, som består i meir eller mindre føreseielege ljodvekslingar i stomn og suffiks, forårsaka av ulike grammatiske forhold. I gamalirsken oppstår det også for fyrste gong fonetiske mutasjonar ved byrjinga av ordet, kjente i dag frå alle levande keltiske språk, men sannsynlegvis ikkje førekomande verken i [[urirsk]] eller i fastlandskeltiske språk som [[gallisk]]. Medan det allomorfiske systemet vart forenkla i tida, vart mutasjonane bevarte i alle tre etterkomarspråka. Gamalirsk og gallisk skapar saman grunnlaget for rekonstrueringa av [[urkeltisk]] språk. Mellom forskarane som mest har påverka gamalirske studiar er [[Rudolf Thurneysen]] (1857-1940), forfattaren av den fyrste handboka i gamalirsk grammatikk, og [[Osborn Bergin]] (1873-1950) som var mest oppteken av tidleg irsk litteratur. ==Kjelder== <references/> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Keltiske språk]] [[Kategori:Irsk språk| ]] 6p06hnkuxomf0pe83vesxrgh28oh7hs 0 280382 3648785 3417425 2026-03-27T12:38:01Z Ranveig 39 Flikk, litt oppdat. 3648785 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |namn = Jisr ash-Shugur |andre namn1 = Jisr al-Shughour |andre namn = جسر الشغور |bilete = JisrShugur1.jpg |bilettekst = Tildekt marknad i gamlebyen i Jisr ash-Shugur | kart = {{posisjonskart|Syria}} |kartposisjon = Syria | land = Syria |regiontype = [[Guvernement i Syria|Guvernement]] |region = [[Idlib guvernement]] |distrikttype = [[Distrikt i Syria|Distrikt]] |distrikt = [[Jisr ash-Shugur-distriktet]] |folketal_i_år =2010 |folketal = 44322 |lat_d=35|lat_m=48|lat_s=|lat_NS=N |long_d=36|long_m=19|long_s=|long_EW=E |høgdenivå = 170 }} '''Jisr ash-Shugur''', òg skrive '''Jisr al-Shughour''' ([[arabisk]] جسر الشغور) er ein by i [[Idlib guvernement]] nordvest i [[Syria]]. Han ligg 170 meter over havet ved elva [[Orontes]]. Byen hadde 44&nbsp;322 innbyggjarar i 2010.<ref name="worldgazetteer">{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&lng=de&des=wg&geo=-202&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&men=gcis&lng=en|title=Syria: largest cities and towns and statistics of their folketal|publisher=World Gazetteer|accessdate=15. juni 2014|archiveurl=https://archive.is/20130105081943/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&lng=de&des=wg&geo=-202&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&men=gcis&lng=en|archivedate=2013-01-05|url-status=yes}}</ref> ==Historie== Jisr ash-Shugur har lenge vore ein viktig stoppestad langs handelsruter og ligg langs hovudvegen mellom [[Latakia]], 75&nbsp;km mot vest og [[Aleppo]] 104&nbsp;km mot aust. Han ligg på den rike elvesletta i [[Ghabdalen]] på austsida av [[An-Nusayriyahfjella]] (òg kalla ''Jebel Ansariye''), og området har vore kontinuerleg busett i over 10&nbsp;000 years. Den antikke byen [[Qarqar]] trur ein låg kring 7&nbsp;km sør for den moderne byen,<ref>{{cite book|last=Yamada|first=Shigeo|title=The construction of the Assyrian empire: a historical study of the inscriptions of Shalmanesar III relating to his campaigns in the West|volume=3|series=Culture and history of the ancient The Near East|page=155|publisher=BRILL|år=2000|isbn=978-90-04-11772-3}}</ref> som vart grunnlagd i [[hellenistisk]] tid som byen [[Selevkia ad Belum]]. [[Romarriket|Romarane]] kalla han ''Niaccuba'' og bygde ei steinbru der over Orontes.<ref name="Burns366"/> Det er lite att etter et den antikke byen anna enn delar av den mykje ombygde [[romersk bru|romarbrua]], som no er ein del av eit bygg [[mamelukkane]] bygde på 1400-talet og som framleis er ein av to hovudbruer over elva i byen. Sjølv om Jisr ash-Shugur hovudsakleg består av moderne bygg, ligg fleire gamle [[Det osmanske riket|osmanske]] bygg her, inkludert ein [[karavanserai]] bygd i gamlebyen mellom 1660 og 1675 og restaurert i 1826-27.<ref name="Burns366">{{cite book|title=Monuments of Syria: an historical guide|page=139|last=Burns|first=Ross|publisher=I.B. Tauris|år=1999|ISBN=978-1-86064-244-9}}</ref><ref>{{cite book|title=Syria & Libanon handbook: the travel guide|last=Mannheim|first=Ivan|page=366|publisher=Footprint Travel Guides|år=2001|isbn=978-1-900949-90-3}}</ref> Byen er blitt skildra som konservativ og hovudsakleg [[sunni]][[muslim]]sk og har fleire gonger gjennom historia gjort opprør mot styret til det [[verdsleg]]e [[arabisk nasjonalisme|arabiske]] [[Baathpartiet i Syria|Baath-partiet]].<ref>[http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2011/0609/Has-Syria-s-peaceful-uprising-turned-into-an-insurrection/(page)/2 Has Syria's peaceful uprising turned into an insurrection?], By Nicholas Blanford, / csmonitor.com June 9, 2011</ref> Han var åstad for [[Jisr al-Shughour-massakren|ein massakre av syriske tryggingsstyrkar]] i 1980, som skjedde før den meir kjende [[Hama-massakren]]. Den 9. mars 1980 var det demonstrasjonar mot regjeringa over heile Syria og innbyggjarane i Jisr ash-Shugur marsjerte mot hovudkvarteret til det lokale Baath-partiet og sette det i brann. Politiet klarte ikkje å halde orden og flykta. Somme demonstrantar tok våpen og ammunisjon frå ein nærliggande forlegning. Seinare på dagen vart spesialstyrkar frå [[den syriske hæren]] vart flydd i helikopter frå Aleppo for å få kontroll att, noko dei gjorde med å bombe byen med rakettar og bombekastarar. Heimar og butikkar vart øydelagde og dusinvis av menneske vart drepne og skadde. Minst to hundre menneske vart arresterte. Dagen etter gav ein militær domstol ordre om å avrette meir enn hundre av dei arresterte. I alt skal kring 150-200 menneske ha mista livet.<ref>{{cite book|title=Human rights in Syria|pages=16–17|publisher=Human Rights Watch|år=1990|isbn=0-929692-69-1}}</ref> ===Den syriske borgarkrigen=== Det braut ut kampar igjen i Jisr ash-Shugur den 6. juni 2011, tre månader inn i [[den syriske borgarkrigen]]. I følgje syrisk statleg TV skal væpna gjengar ha angripe lokale tryggingsstyrkar, og drepe 120 av dei og tatt kontroll over byen. Mange sivile flykta til [[Latakia]].<ref name="BBC News">{{cite news|title=Syria town of Jisr al-Shughour braces for army assault|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13678105|date=7 June 2011|access-date=7. juni 2011|publisher=BBC News}}</ref> Somme lokale vitne nekta for at det var slik det gjekk føre seg og hevda at dei døde var avhopparar som vart drepne av sine eigne.<ref name="BBC News"/> Mange innbyggjarar flykta frå byen og inn i [[Tyrkia]] då [[den syriske hæren]] samla seg utanfor byen for å ta attende kontrollen.<ref>{{cite news|title=Syrian town empties as government tanks mass outside|author1=Chulov, Martin|author2=Hassan, Nidaa|url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/jun/07/government-tanks-mass-outside-syrian-town|date=15. juni 2014|accessdate=15. juni 2014|work=The Guardian}}</ref> Over desember 2011 til januar 2012 tok opprørsstyrken [[Free Syrian Army|FSA]] kontroll over byen, og gjorde han til eit viktig opprørssenter.<ref>{{cite news|author=Martin Chulov |url=https://www.theguardian.com/world/2012/may/18/syrian-military-defectors-damascus-blasts?CMP=twt_gu |title=Syrian security forces set off Damascus bombs blamed on al-Qaida – defectors |publisher=Guardian |date= 18 May 2012|access-date=2012-07-11 |location=London}}</ref> I jun 2012 hadde FSA framleis kontroll, men i oktober 2012 var den syriske regjeringsmakta ifølgje [[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] i kontroll att.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zJN4DLT2y30 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/zJN4DLT2y30 |archive-date=2021-12-15 |url-status=live|title=Rebel fighters 'capture' Syrian soldiers |publisher= Al Jazeera |date=13 October 2012 |access-date=13 October 2012}}{{cbignore}}</ref> 25. april 2015 blei byen teken over av ein allianse av salafistar, mellom anna [[al-Nusra Front]], [[Ahrar al-Sham]],<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AFP/status/591869301663010819|title=AFP news agency on Twitter|website=twitter.com|access-date=2 April 2018}}</ref><ref name=isw>{{cite web|url=https://www.iswresearch.org/2015/04/second-idlib-stronghold-falls-to-jabhat.html?m=1|title=Second Idlib Stronghold Falls to Jabhat al-Nusra and Rebel Forces|publisher=[[Institute for the Study of War]]|date=27 April 2015|access-date=28 April 2015}}</ref> og [[Turkistan Islamic Party in Syria|Turkistan Islamic Party (TIP)]].<ref>{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/04/turkistan-islamic-party-had-significant-role-recent-idlib-offensive.php|title=Turkistan Islamic Party had significant role in recent Idlib offensive - FDD's Long War Journal|date=30 April 2015|website=longwarjournal.org|access-date=2 April 2018}}</ref> Byen blei ein base for TIP, og kring 3500 militant [[uigurar]] blei rapporterte å ha slått segned i byen.<ref>{{cite web|url=http://blogs.timesofisrael.com/if-assad-asks-china-can-deploy-troops-to-syria/|title=If Assad asks, China can deploy troops to Syria|website=timesofisrael.com|access-date=2 April 2018}}</ref> I juli 2017 var byen under den delte kontrollen til [[Tahrir al-Sham]] og Turkistan Islamic Party.<ref name=edit/> Baathistiske syriske og russiske styrkar byrja bomba byen att i september 2017.<ref>Suleiman Al-Khalidi [https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-idlib/russia-syria-intensify-bombing-of-rebel-held-idlib-witnesses-say-idUSKCN1BZ0NX Russia, Syria intensify bombing of rebel-held Idlib, witnesses say], Reuters, 24 September 2017</ref> ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jisr al-Shughur|Jisr al-Shughur]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. juni 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Jisr Ash-Shugur}} [[Kategori:Byar i Syria]] [[Kategori:Busetnader i Jisr al-Shughur-distriktet]] 87jw3yxejc7yf66yt6yluf6arer1xws 3648786 3648785 2026-03-27T13:18:04Z Ranveig 39 +Slutten på Assad-regimet 3648786 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |namn = Jisr ash-Shugur |andre namn1 = Jisr al-Shughour |andre namn = جسر الشغور |bilete = JisrShugur1.jpg |bilettekst = Tildekt marknad i gamlebyen i Jisr ash-Shugur | kart = {{posisjonskart|Syria}} |kartposisjon = Syria | land = Syria |regiontype = [[Guvernement i Syria|Guvernement]] |region = [[Idlib guvernement]] |distrikttype = [[Distrikt i Syria|Distrikt]] |distrikt = [[Jisr ash-Shugur-distriktet]] |folketal_i_år =2010 |folketal = 44322 |lat_d=35|lat_m=48|lat_s=|lat_NS=N |long_d=36|long_m=19|long_s=|long_EW=E |høgdenivå = 170 }} '''Jisr ash-Shugur''', òg skrive '''Jisr al-Shughour''' ([[arabisk]] جسر الشغور) er ein by i [[Idlib guvernement]] nordvest i [[Syria]]. Han ligg 170 meter over havet ved elva [[Orontes]]. Byen hadde 44&nbsp;322 innbyggjarar i 2010.<ref name="worldgazetteer">{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&lng=de&des=wg&geo=-202&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&men=gcis&lng=en|title=Syria: largest cities and towns and statistics of their folketal|publisher=World Gazetteer|accessdate=15. juni 2014|archiveurl=https://archive.is/20130105081943/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&lng=de&des=wg&geo=-202&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&men=gcis&lng=en|archivedate=2013-01-05|url-status=yes}}</ref> ==Historie== Jisr ash-Shugur har lenge vore ein viktig stoppestad langs handelsruter og ligg langs hovudvegen mellom [[Latakia]], 75&nbsp;km mot vest og [[Aleppo]] 104&nbsp;km mot aust. Han ligg på den rike elvesletta i [[Ghabdalen]] på austsida av [[An-Nusayriyahfjella]] (òg kalla ''Jebel Ansariye''), og området har vore kontinuerleg busett i over 10&nbsp;000 years. Den antikke byen [[Qarqar]] trur ein låg kring 7&nbsp;km sør for den moderne byen,<ref>{{cite book|last=Yamada|first=Shigeo|title=The construction of the Assyrian empire: a historical study of the inscriptions of Shalmanesar III relating to his campaigns in the West|volume=3|series=Culture and history of the ancient The Near East|page=155|publisher=BRILL|år=2000|isbn=978-90-04-11772-3}}</ref> som vart grunnlagd i [[hellenistisk]] tid som byen [[Selevkia ad Belum]]. [[Romarriket|Romarane]] kalla han ''Niaccuba'' og bygde ei steinbru der over Orontes.<ref name="Burns366"/> Det er lite att etter et den antikke byen anna enn delar av den mykje ombygde [[romersk bru|romarbrua]], som no er ein del av eit bygg [[mamelukkane]] bygde på 1400-talet og som framleis er ein av to hovudbruer over elva i byen. Sjølv om Jisr ash-Shugur hovudsakleg består av moderne bygg, ligg fleire gamle [[Det osmanske riket|osmanske]] bygg her, inkludert ein [[karavanserai]] bygd i gamlebyen mellom 1660 og 1675 og restaurert i 1826-27.<ref name="Burns366">{{cite book|title=Monuments of Syria: an historical guide|page=139|last=Burns|first=Ross|publisher=I.B. Tauris|år=1999|ISBN=978-1-86064-244-9}}</ref><ref>{{cite book|title=Syria & Libanon handbook: the travel guide|last=Mannheim|first=Ivan|page=366|publisher=Footprint Travel Guides|år=2001|isbn=978-1-900949-90-3}}</ref> Byen er blitt skildra som konservativ og hovudsakleg [[sunni]][[muslim]]sk og har fleire gonger gjennom historia gjort opprør mot styret til det [[verdsleg]]e [[arabisk nasjonalisme|arabiske]] [[Baathpartiet i Syria|Baath-partiet]].<ref>[http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2011/0609/Has-Syria-s-peaceful-uprising-turned-into-an-insurrection/(page)/2 Has Syria's peaceful uprising turned into an insurrection?], By Nicholas Blanford, / csmonitor.com June 9, 2011</ref> Han var åstad for [[Jisr al-Shughour-massakren|ein massakre av syriske tryggingsstyrkar]] i 1980, som skjedde før den meir kjende [[Hama-massakren]]. Den 9. mars 1980 var det demonstrasjonar mot regjeringa over heile Syria og innbyggjarane i Jisr ash-Shugur marsjerte mot hovudkvarteret til det lokale Baath-partiet og sette det i brann. Politiet klarte ikkje å halde orden og flykta. Somme demonstrantar tok våpen og ammunisjon frå ein nærliggande forlegning. Seinare på dagen vart spesialstyrkar frå [[den syriske hæren]] vart flydd i helikopter frå Aleppo for å få kontroll att, noko dei gjorde med å bombe byen med rakettar og bombekastarar. Heimar og butikkar vart øydelagde og dusinvis av menneske vart drepne og skadde. Minst to hundre menneske vart arresterte. Dagen etter gav ein militær domstol ordre om å avrette meir enn hundre av dei arresterte. I alt skal kring 150-200 menneske ha mista livet.<ref>{{cite book|title=Human rights in Syria|pages=16–17|publisher=Human Rights Watch|år=1990|isbn=0-929692-69-1}}</ref> ===Den syriske borgarkrigen=== Det braut ut kampar igjen i Jisr ash-Shugur den 6. juni 2011, tre månader inn i [[den syriske borgarkrigen]]. I følgje syrisk statleg TV skal væpna gjengar ha angripe lokale tryggingsstyrkar, og drepe 120 av dei og tatt kontroll over byen. Mange sivile flykta til [[Latakia]].<ref name="BBC News">{{cite news|title=Syria town of Jisr al-Shughour braces for army assault|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13678105|date=7 June 2011|access-date=7. juni 2011|publisher=BBC News}}</ref> Somme lokale vitne nekta for at det var slik det gjekk føre seg og hevda at dei døde var avhopparar som vart drepne av sine eigne.<ref name="BBC News"/> Mange innbyggjarar flykta frå byen og inn i [[Tyrkia]] då [[den syriske hæren]] samla seg utanfor byen for å ta attende kontrollen.<ref>{{cite news|title=Syrian town empties as government tanks mass outside|author1=Chulov, Martin|author2=Hassan, Nidaa|url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/jun/07/government-tanks-mass-outside-syrian-town|date=15. juni 2014|accessdate=15. juni 2014|work=The Guardian}}</ref> Over desember 2011 til januar 2012 tok opprørsstyrken [[Free Syrian Army|FSA]] kontroll over byen, og gjorde han til eit viktig opprørssenter.<ref>{{cite news|author=Martin Chulov |url=https://www.theguardian.com/world/2012/may/18/syrian-military-defectors-damascus-blasts?CMP=twt_gu |title=Syrian security forces set off Damascus bombs blamed on al-Qaida – defectors |publisher=Guardian |date= 18. mai 2012|access-date=2012-07-11 |location=London}}</ref> I jun 2012 hadde FSA framleis kontroll, men i oktober 2012 var den syriske regjeringsmakta ifølgje [[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] i kontroll att.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=zJN4DLT2y30 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211215/zJN4DLT2y30 |archive-date=2021-12-15 |url-status=live|title=Rebel fighters 'capture' Syrian soldiers |publisher= Al Jazeera |date=13. oktober 2012 |access-date=13. oktober 2012}}{{cbignore}}</ref> 25. april 2015 blei byen teken over av ein allianse av salafistar, mellom anna [[al-Nusra Front]], [[Ahrar al-Sham]],<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/AFP/status/591869301663010819|title=AFP news agency on Twitter|website=twitter.com|access-date=2. april 2018}}</ref><ref name=isw>{{cite web|url=https://www.iswresearch.org/2015/04/second-idlib-stronghold-falls-to-jabhat.html?m=1|title=Second Idlib Stronghold Falls to Jabhat al-Nusra and Rebel Forces|publisher=[[Institute for the Study of War]]|date=27. april 2015|access-date=28. april 2015}}</ref> og [[Turkistan Islamic Party in Syria|Turkistan Islamic Party (TIP)]].<ref>{{cite web|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/04/turkistan-islamic-party-had-significant-role-recent-idlib-offensive.php|title=Turkistan Islamic Party had significant role in recent Idlib offensive - FDD's Long War Journal|date=30 April 2015|website=longwarjournal.org|access-date=2. april 2018}}</ref> Byen blei ein base for TIP, og kring 3500 militant [[uigurar]] blei rapporterte å ha slått segned i byen.<ref>{{cite web|url=http://blogs.timesofisrael.com/if-assad-asks-china-can-deploy-troops-to-syria/|title=If Assad asks, China can deploy troops to Syria|website=timesofisrael.com|access-date=2. april 2018}}</ref> I juli 2017 var byen under den delte kontrollen til [[Tahrir al-Sham]] og Turkistan Islamic Party.<ref name=edit>{{Cite web|url=https://www.enabbaladi.net/archives/161409|title="Tahrir al-Sham" denies that "Turkistan" controls Jisr al-Shughur|work=[[Enab Baladi]]|date=16. juli 2017}}</ref> Baathistiske syriske og russiske styrkar byrja bomba byen att i september 2017.<ref>Suleiman Al-Khalidi [https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-idlib/russia-syria-intensify-bombing-of-rebel-held-idlib-witnesses-say-idUSKCN1BZ0NX Russia, Syria intensify bombing of rebel-held Idlib, witnesses say], Reuters, 24. september 2017</ref> Ved slutten av november 2024 hadd Tahrir al-Sham teke over heile Idlib guvernement frå regjeringsstyrkane.<ref name="Alarabiyarebelscontrolidlib2024">{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2024/11/30/syrian-opposition-forces-say-all-of-idlib-province-under-opposition|title=Syrian opposition forces say all of Idlib province under their control|website=Al Arabiya|date=30. november 2024|language=en|access-date=2024-11-30}}</ref> Assad-regimet fall i desember 2024. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Jisr al-Shughur|Jisr al-Shughur]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. juni 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Jisr Ash-Shugur}} [[Kategori:Byar i Syria]] [[Kategori:Busetnader i Jisr al-Shughur-distriktet]] csjqi3ov9v93imy7ydk5hapzsa5olu3 0 302933 3648816 3587741 2026-03-27T21:37:52Z ~2026-19105-35 153453 3648816 wikitext text/x-wiki [[Fil:Dcf77.jpg|mini|DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.]] [[File:Dcf weite.jpg|mini|Teoretisk dekningsområde for DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.]] '''Radiostyrte ur''' er [[klokke]]r (ur) som er utstyrt med ein enkel radiomottakar for å verte justert med langbølgje-radiosignal frå ein radiostasjon for å syne rett tid. Dei justeringsignala som vert sende ut frå radiostasjonen er styrte av eit [[atomur]]. [[Fil:Inside radio clock.jpg|mini|venstre|Eit opna radiostyrt, batteridrive vekkarur med kvartsverk. Radioantenna er å sjå nede til venstre, og batterihaldaren oppe til venstre.]] Radiostyrte ur finst både som [[armbandsur]], vekkarur, veggur og anna. Med unnatak av den radiostyrte justeringsmekanismen er dei radiostyrte klokkene ikkje noko anna enn vanlege ur som vert drive av vanlege [[kvarts]]urverk. Justeringssignala vert motteke ein eller eit par gonger kvar natt, vanlegvis mellom klokka to og fire, og dette er nok til at dei radiostyrte ura vanlegvis ikkje går meir enn ± eitt sekund feil ved minst eitt fullgodt signalmottak i døgeret. Dersom justeringa skulle ha gjenge føre seg kontinuerlig, ville batteria i klokkene tappast for straum utan at det gjer nemnande nytte. Meininga med radiosignaljusteringa er såleis berre å syte for meir nøyaktig og oftare justeringar enn det som kan verte gjort på manuelt vis, og at justeringane skjer automatisk. Omstillingane mellom sommar- og vintertid skjer likeeins automatisk. Dersom avstanden frå sendaren vert for stor, vert justeringssignala upålitelege eller uten verknad. Det finst ingen radiosendar i [[Noreg]] som sender ut slike justeringssignal. Dei næraste ligg i [[Tyskland]] og [[England]]. Mykje av det nordlege Noreg og [[Sverige]] ligg difor for langt vekk til at slike ur kan nyttast. Dette må eigarane av slike ur vere merksame på, og ta omsyn til. Men ura stoggar ikkje dersom justeringssignala vert vekke eller vert forvrengte; dei fungerer framleis som heilt vanlege kvartsur. ==Galleri== <gallery> Radiocontrolledclock.jpg|Radiostyrt ur. Funkuhr.JPG|Radiostyrt ur. Bahnhof Kinding (Altmühltal), Bahnsteiguhr 2007.jpg|Radiostyrte ur. Junghans_erste_Funkuhr_Mega1.jpg|Junghans MEGA 1 (digital). Junghans Mega.jpg|Junghans Mega (analog). </gallery> {{Autoritetsdata}} {{Commonscat|Radio controlled clocks|Radiostyrt ur}} [[Kategori:Klokker]] 0p4jw18i0arhton945vuhxmwt95qaeu 3648819 3648816 2026-03-27T22:29:36Z 90sveped 53941 3648819 wikitext text/x-wiki [[Fil:Dcf77.jpg|mini|DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.]] [[File:Dcf weite.jpg|mini|Teoretisk dekningsområde for DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.]] '''Radiostyrte ur''' er [[klokke]]r (ur) som er utstyrt med ein enkel radiomottakar for å verte justert med langbølgje-radiosignal frå ein radiostasjon for å syne rett tid. Dei justeringsignala som vert sende ut frå radiostasjonen er styrte av eit [[atomur]]. [[Fil:Inside radio clock.jpg|mini|venstre|Eit opna radiostyrt, batteridrive vekkarur med kvartsverk. Radioantenna er å sjå nede til venstre, og batterihaldaren oppe til venstre.]] Radiostyrte ur finst både som [[armbandsur]], vekkarur, veggur og anna. Med unnatak av den radiostyrte justeringsmekanismen er dei radiostyrte klokkene ikkje noko anna enn vanlege ur som vert drive av vanlege [[kvarts]]urverk. Justeringssignala vert motteke ein eller eit par gonger kvar natt, vanlegvis mellom klokka to og fire, og dette er nok til at dei radiostyrte ura vanlegvis ikkje går meir enn ± eitt sekund feil ved minst eitt fullgodt signalmottak i døgeret. Dersom justeringa skulle ha gjenge føre seg kontinuerlig, ville batteria i klokkene tappast for straum utan at det gjer nemnande nytte. Meininga med radiosignaljusteringa er såleis berre å syte for meir nøyaktig og oftare justeringar enn det som kan verte gjort på manuelt vis, og at justeringane skjer automatisk. Omstillingane mellom sommar- og vintertid skjer likeeins automatisk. Dersom avstanden frå sendaren vert for stor, vert justeringssignala upålitelege eller uten verknad. Det finst ingen radiosendar i [[Noreg]] som sender ut slike justeringssignal. Dei næraste ligg i [[Tyskland]] og [[England]]. Mykje av det nordlege Noreg og [[Sverige]] ligg difor for langt vekk til at slike ur kan nyttast. Dette må eigarane av slike ur vere merksame på, og ta omsyn til. Men ura stoggar ikkje dersom justeringssignala vert vekke eller vert forvrengte; dei fungerer framleis som heilt vanlege kvartsur. ==Galleri== <gallery> Radiocontrolledclock.jpg|Radiostyrt ur. Funkuhr.JPG|Radiostyrt ur. Bahnhof Kinding (Altmühltal), Bahnsteiguhr 2007.jpg|Radiostyrte ur. Junghans_erste_Funkuhr_Mega1.jpg|Junghans MEGA 1 (digital). Junghans Mega.jpg|Junghans Mega (analog). </gallery> {{Commonscat|Radio controlled clocks|Radiostyrt ur}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Klokker]] qqlqvd6s9y37o0wabf78qf6o0wavx27 3648836 3648819 2026-03-28T08:16:42Z Ranveig 39 Fmt. 3648836 wikitext text/x-wiki [[Fil:Dcf77.jpg|mini|DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.]] [[File:Dcf weite.jpg|mini|Teoretisk dekningsområde for DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.]] '''Radiostyrte ur''' er [[klokke]]r (ur) som er utstyrt med ein enkel radiomottakar for å verte justert med langbølgje-radiosignal frå ein radiostasjon for å syne rett tid. Dei justeringsignala som vert sende ut frå radiostasjonen er styrte av eit [[atomur]]. [[Fil:Inside radio clock.jpg|mini|venstre|Eit opna radiostyrt, batteridrive vekkarur med kvartsverk. Radioantenna er å sjå nede til venstre, og batterihaldaren oppe til venstre.]] Radiostyrte ur finst både som [[armbandsur]], vekkarur, veggur og anna. Med unnatak av den radiostyrte justeringsmekanismen er dei radiostyrte klokkene ikkje noko anna enn vanlege ur som vert drive av vanlege [[kvarts]]urverk. Justeringssignala vert motteke ein eller eit par gonger kvar natt, vanlegvis mellom klokka to og fire, og dette er nok til at dei radiostyrte ura vanlegvis ikkje går meir enn ± eitt sekund feil ved minst eitt fullgodt signalmottak i døgeret. Dersom justeringa skulle ha gjenge føre seg kontinuerlig, ville batteria i klokkene tappast for straum utan at det gjer nemnande nytte. Meininga med radiosignaljusteringa er såleis berre å syte for meir nøyaktig og oftare justeringar enn det som kan verte gjort på manuelt vis, og at justeringane skjer automatisk. Omstillingane mellom sommar- og vintertid skjer likeeins automatisk. Dersom avstanden frå sendaren vert for stor, vert justeringssignala upålitelege eller uten verknad. Det finst ingen radiosendar i [[Noreg]] som sender ut slike justeringssignal. Dei næraste ligg i [[Tyskland]] og [[England]]. Mykje av det nordlege Noreg og [[Sverige]] ligg difor for langt vekk til at slike ur kan nyttast. Dette må eigarane av slike ur vere merksame på, og ta omsyn til. Men ura stoggar ikkje dersom justeringssignala vert vekke eller vert forvrengte; dei fungerer framleis som heilt vanlege kvartsur. ==Galleri== <gallery> Radiocontrolledclock.jpg|Radiostyrt ur. Funkuhr.JPG|Radiostyrt ur. Bahnhof Kinding (Altmühltal), Bahnsteiguhr 2007.jpg|Radiostyrte ur. Junghans_erste_Funkuhr_Mega1.jpg|Junghans MEGA 1 (digital). Junghans Mega.jpg|Junghans Mega (analog). </gallery> == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Klokker]] fwxny5nm9zu7h33fcb6p08myvthcy8m 3648837 3648836 2026-03-28T08:17:21Z Ranveig 39 Commonskat. finst ikkje 3648837 wikitext text/x-wiki [[Fil:Dcf77.jpg|mini|DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.]] [[File:Dcf weite.jpg|mini|Teoretisk dekningsområde for DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.]] '''Radiostyrte ur''' er [[klokke]]r (ur) som er utstyrt med ein enkel radiomottakar for å verte justert med langbølgje-radiosignal frå ein radiostasjon for å syne rett tid. Dei justeringsignala som vert sende ut frå radiostasjonen er styrte av eit [[atomur]]. [[Fil:Inside radio clock.jpg|mini|venstre|Eit opna radiostyrt, batteridrive vekkarur med kvartsverk. Radioantenna er å sjå nede til venstre, og batterihaldaren oppe til venstre.]] Radiostyrte ur finst både som [[armbandsur]], vekkarur, veggur og anna. Med unnatak av den radiostyrte justeringsmekanismen er dei radiostyrte klokkene ikkje noko anna enn vanlege ur som vert drive av vanlege [[kvarts]]urverk. Justeringssignala vert motteke ein eller eit par gonger kvar natt, vanlegvis mellom klokka to og fire, og dette er nok til at dei radiostyrte ura vanlegvis ikkje går meir enn ± eitt sekund feil ved minst eitt fullgodt signalmottak i døgeret. Dersom justeringa skulle ha gjenge føre seg kontinuerlig, ville batteria i klokkene tappast for straum utan at det gjer nemnande nytte. Meininga med radiosignaljusteringa er såleis berre å syte for meir nøyaktig og oftare justeringar enn det som kan verte gjort på manuelt vis, og at justeringane skjer automatisk. Omstillingane mellom sommar- og vintertid skjer likeeins automatisk. Dersom avstanden frå sendaren vert for stor, vert justeringssignala upålitelege eller uten verknad. Det finst ingen radiosendar i [[Noreg]] som sender ut slike justeringssignal. Dei næraste ligg i [[Tyskland]] og [[England]]. Mykje av det nordlege Noreg og [[Sverige]] ligg difor for langt vekk til at slike ur kan nyttast. Dette må eigarane av slike ur vere merksame på, og ta omsyn til. Men ura stoggar ikkje dersom justeringssignala vert vekke eller vert forvrengte; dei fungerer framleis som heilt vanlege kvartsur. ==Galleri== <gallery> Radiocontrolledclock.jpg|Radiostyrt ur. Funkuhr.JPG|Radiostyrt ur. Bahnhof Kinding (Altmühltal), Bahnsteiguhr 2007.jpg|Radiostyrte ur. Junghans_erste_Funkuhr_Mega1.jpg|Junghans MEGA 1 (digital). Junghans Mega.jpg|Junghans Mega (analog). </gallery> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Klokker]] 9ttxdd5gl2t71xsuywifizi0145jqth 0 307739 3648875 3237319 2026-03-28T10:16:25Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648875 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Svend Foyn Bruun''' ({{levde|1. desember|1883|31. mai|1956|Bruun, Svend}}) var ein norsk sjømann og skipsreiar, med vekt på [[kvalfangst]], samt politikar for partiet [[Høgre]]. Bruun, som var son til ein kvalfangar i [[Tønsberg]], reiste til sjøs i 1899. I 1904 tok han eksamen ved sjøkrigsskulen i [[Horten]]. Han studerte språk i Frankrike 1904–05, og språk og historie ved [[University of Oxford]] i 1905. Under den politiske krisa i 1905 gjorde han teneste i marinen. Fram til 1911 siglde han i koffardifart, vesentleg som skipper. Fra 1911 til 1914 leia han kvalfangstekspedisjonar med flytande kvalkokeri. I 1919 starta han og Anton von der Lippe skipsreiarlaget Bruun & von der Lippe i [[Tønsberg]], eit selskap som disponerte fleire skips- og kvalfangstselskap. Bruun & von der Lippe starta mellom anna i 1928 Hvalfangerselskapet Antarctic A/S og Hvalfangerselskapet Pelagos A/S. Bruun deltok same året i etableringa av Hvalfangerselskapet Kosmos A/S, og i 1930 av Hvalfangerselskapet Kosmos II A/S. Seinare var han styreformann i desse selskapa. Etter andre verdskrigen skilde Bruun og von der Lippe lag. Bruun overtok Pelagos, medan von der Lippe overtok Antarctic. Bruun budde på garden Aker i [[Sem]], og var medlem av Sem heradsstyre 1920–25. Han representerte [[Vestfold fylke]] på [[Stortinget]] 1925–36, der han var medlem av næringskomiteen 1925–30, Sjøfarts- og fiskerikomiteen 1931-33 og finans- og tollkomiteen 1934–36. Bruun vart utnemnd til riddar av den svenske Nordstjerneordenen og mottok ei tyrkisk fortenstemedalje. [[Svend Foyn]] var ein grandonkel. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svend Foyn Bruun|Svend Foyn Bruun]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. november 2015.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== *[https://snl.no/Svend_Foyn Svend Foyn] i [[Store norske leksikon]] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske skipsreiarar]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1925-1927]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1928-1930]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1931-1933]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Lokalpolitikarar i Sem]] [[Kategori:Folk frå Tønsberg]] ql0n9yh7c2k2ag32u39xcf1glz8qdkq 0 314141 3648877 3439017 2026-03-28T10:17:36Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648877 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Svend Larsson Skårdal''' ({{levde|23. september|1862|14. juni|1930|Skårdal, Svend}}) var ein norsk gardbrukar, slaktar og politikar frå [[Ålen]] i [[Sør-Trøndelag]]. Han representerte [[Arbeidarpartiet]] på [[Stortinget]] i fire treårs-periodar. Skårdal var gardbrukar i Ålen og i tillegg bygdeslaktar. Han var medlem i Ålen heradsstyre frå 1893, ordførar i åra 1908-1916. Ved stortingsvalet hausten 1915 vart han vald til stortingsrepresentant frå einmannskrinsen [[Gauldal]]en. På Tinget var han i perioden 1916-18 medlem i Skog- og vassdragskomiteen. I 1918 lukkast han ikkje å verte attvald. Derimot kom han inn att på Stortinget då einmansskrinsane i 1921 var erstatta med fylkesvise landkrinsar. Så frå 1922 til 1930 hadde han fast plass på Stortinget. I alle desse åra var han med i Landbrukskomiteen; sekretær 1922-27 og nestformann 1928-30. Skårdal var i mange år styremedlem i [[Norsk Arbeidsmandsforbund]]. ==Kjelder== *[http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12660 Stortingsbiografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190127205842/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12660 |date=2019-01-27 }} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1916-1918]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1922-1924]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1925-1927]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1928-1930]] [[Kategori:Folk frå Holtålen]] 1un0mv8ezpjysfthw87x7uwicle2r3f 0 316362 3648810 3377160 2026-03-27T19:17:04Z Njardarlogar 3022 3648810 wikitext text/x-wiki {{geoboks|øy |namn= Quoin |bilete= |bilettekst= |land = Oman |regiontype = [[Guvernement i Oman|Guvernement]] | region = |kartposisjon = Oman | kart = {{posisjonskart|Oman}} | stad = [[Persiabukta]] |lat_d = 26 | lat_m = 30 |long_d =56 |long_m = 31 |lat_NS = N|long_EW = E }} '''Quoinøya''' (òg kalla ''As Salamah-øya'' og ''Store Quoin-øya'') er ei øy i [[Oman]] og det tradisjonelle staden som skipa brukte å rekne som grensa inn til [[Persiabukta]]. Når eit skip har erklært posisjonen sin som «passert Quoin inngåande» så stig forsikringsraten til skipet. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Quoin Island (Persian Gulf)|Quoin Island (Persian Gulf)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. juni 2016.'' </div> [[Kategori:Øyar i Oman]] iqumlqx6bebp39wkwlvafgroenp0p29 0 322553 3648872 3254767 2026-03-28T10:10:13Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648872 wikitext text/x-wiki {{om|||Sven Svensen frå Kristiansand}} {{infoboks politikar}} '''Sven Adolf Svensen''' ({{levde|29. januar|1863|21. mai|1943|Svensen, Sven}}) var ein norsk skulemann og politikar, fødd i [[Nevlunghavn]] i dåverande [[Brunlanes]] herad. Han representerte 1922-36 [[Høgre]] på [[Stortinget]] og vert særleg hugsa for sitt bidrag til folkeskulelovene av 1936. Far til Svensen var styrmann til sjøs. Sjølv tok han eksamen ved Asker seminar i 1881 og var så lærar i [[Larvik]] og deretter 1882-84 i [[Gjerpen]]. Her vart han kjend og gift med ei dotter til presten og seinare bispen [[Johannes N. Skaar]]. Skaar meinte Svensen måtte ta examen artium, noko han gjorde i 1886, og deretter studere [[teologi]]. I 1892 vart Svensen [[cand.theol.]] Frå 1892 til -99 var Svensen lærar og skuleinspektør ved Aars og Voss skole i [[Kristiania]]. Saman med lærarkollega Sigurd Bretteville Jensen gav han i 1897 og 1899 ut sine fyrste lærebøker, begge basert på [[Bibelen]]. Svensen var deretter lærar i [[Trondheim]] frå 1899 til 1918. I denne perioden skreiv han lærebøker både om [[grammatikk]] og sunnheit. Den fyrste norske grammatikken frå 1901 var på 16 sider, i 1907 auka til 24 sider. Same året gav han ut eit notat om komma-reglane. Frå 1918 til 1934 var Svensen skuleinspektør i [[Drammen]]. Saman med Mathilde Munch skreiv han lesebøker på 1920- og 30-talet der «sakprosatekstene er på enda sterkere retur, og skjønnlitteraturen dominerer, selv om det fortsatt er med tekster om natur, det nasjonale, historie og kristen tro». Han skreiv også lærebøker til bruk i religions-undervisninga. Svensen engasjerte seg i politikken for partiet [[Høgre]]. Bolken 1901-04 var han formannskapsmedlem i Trondheim og frå 1920-34 hadde han sete i Drammen bystyre. Hausten 1921 vart han vald til stortingsrepresentant frå Drammen, og vart attvald fire gongar. Svensen var formann i Kyrkje- og undervisningskomiteen frå 1925 til han forlet Stortinget i 1936. Gjennom den posisjonen fekk «han mykje å seia for utforminga av skuleordninga frå 1936».<ref>Norsk Allkunnebok X.428</ref> Folkeskuleloven av 1936 la grunnen under einskapsskulen. ==Notar== {{fotnoteliste}} ==Kjelder== <div class="references-small"> *[[Norsk Allkunnebok]]. X. bandet. 1965 *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sven Svensen|Sven Svensen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 17. oktober 2016.'' </div> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1922-1924]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1925-1927]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1928-1930]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1931-1933]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] 43wp0i9fvc98edz3me6v1vune3lkb7f 0 345386 3648878 3241111 2026-03-28T10:18:04Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648878 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Svend Olaus Stray''' ({{levde|29. september|1809|22. juli|1869|Stray, Svend}}) var ein norsk handelsmann frå [[Kristiansand]] som representerte byen på stortinga 1851 og 1859-60. Stray var son til ein kjøpmann. Sjølv var han handelsfullmektig i over 40 år. Han var medlem av bystyret i Kristiansand frå 1845, [[Forliksråd|forlikskommissær]], styremedlem i [[sparebank]]en frå 1855 og [[Noregs Bank]] si avdeling i Kristiansand frå 1863. Frå 1838 og livet ut var han kasserar for pensjonsselskapet «De gamle og efterladtes venner». Gjennom heile 1850-talet var Stray ein av dei fremste kandidatane ved valtinga for Kristiansand. Til [[Stortinget]] 1851 vart han såleis vald til 1. representant og til 1859-60-tinget til 3. representant. Han var i 1851 medlem i Næringskomite nr. 1 og i Jarnbanekomiteen, i 1859-60 i Næringskomite nr. 2. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914 [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1851-1853]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1859-1861]] [[Kategori:Folk frå Kristiansand]] n4golf8tplow79gmd5sx2wh20kx6cqh 0 363029 3648795 3517487 2026-03-27T15:11:09Z HerVal7752 105842 Geoboks 3648795 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby |bilete = The Wellington Inn, Wolviston. - geograph.org.uk - 445943.jpg |bilettekst = The Wellington Inn, Wolviston. {{foto|Marty Bell}} |land = England |region = County Durham |distrikt=Stockton-on-Tees }} '''Wolviston''' er ein landsby og eit ''civil parish'' (sivilt sokn) nord i England. Han ligg i Stockton-on-Tees borough i [[County Durham]]. Folketalet i distriktet ved folketeljinga i 2011 var 877.<ref>{{cite web|url=http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=11130866&c=Wolviston&d=16&e=62&g=6377394&i=1001x1003x1032x1004&m=0&r=1&s=1454428671500&enc=1|title=Civil Parish population 2011|accessdate=2. februar 2016|archive-date=2017-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170329140645/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadKeyFigures.do?a=7&b=11130866&c=Wolviston&d=16&e=62&g=6377394&i=1001x1003x1032x1004&m=0&r=1&s=1454428671500&enc=1|url-status=yes}}</ref> Wolviston ligg nord for [[Billingham]]. Namnet stammar frå [[angelsaksisk tid]]. Ifølgje Victor Watts stammar det frå Wulfestun, eller Wulf sitt land, og var dermed namn på ein tidleg landeigar.<ref>Watts, Victor. ''A Dictionary of County Durham Place-Names''. English Place-Name Society, Nottingham, 2002. {{ISBN|0-904889-65-3}}</ref> Andre lokalhistorikarar har merka seg at det fanst ein lokal stormann som heitte Wolvis i angelsaksisk tid som budde i nærleiken, og meiner han kan ha vore opphav til namnet. Wolviston ligg nær Wynyard Hall, som historisk var familiesetet Londonderry-dynastiet. Denne familien åtte fleire gruver og ei hamn i County Durham. Den noverande Wynyard Hall blei bygd i 1848, og hadde fleire kongelege besøk dei neste hundre åra. [[Fil:St. Peter's Parish Church, Wolviston - geograph.org.uk - 283378.jpg|mini|venstre|St. Peter's Parish Church i Wolviston. {{foto|Mick Garratt}}]] Lansbyen har to pubar, Wellington Inn og The Ship. Landsbyen har også ein tradisjonell ''[[green|village green]]'' og ein andedam. Den lokale kyrkja er vigd [[sankt Peter]]. Krigsminnesmerket i landsbyen minnar drepne frå Wolviston i begge verdskrigane. Wolviston har godt vegsamband til [[Stockton-on-Tees]], [[Middlesbrough]] og resten av [[Nordaust-England]]. Opphavleg gjekk hovudvegen [[A19]] gjennom landsbyen, men på 1970-talet blei det bygd ei omkøyring i aust og på 1980-talet ei ny omkøyring i vest etter at den opphavlege omkøyringa blei plaga av mykje kø. Også A689 pleide gå gjennom landsbyen, men blei erstatta av ei omkøyring i nord på 1970-talet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Wolviston|Wolviston]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 26. april 2019.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Landsbyar i County Durham]] [[Kategori:Borough of Stockton-on-Tees]] [[Kategori:Stader i Tees Valley]] [[Kategori:Stadnamn av angelsaksisk opphav]] lzsakjhonr2dcypuy8vpi3uma4bl5zw 0 375647 3648873 3254766 2026-03-28T10:16:01Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648873 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar|namn=Sven Svensen}} '''Sven Hans Jørgen Svensen''' ({{levde|30. august|1856|15. oktober|1942|Svensen, Svens H}}) var ein norsk skulemann og politikar frå [[Kristiansand]], stortingsmann 1922-24 frå byane i [[Vest-Agder]] og [[Rogaland]]. Far til Sven Svensen var skipper og riggmeister. Sjølv gjekk han skulevegn og tok eksamen ved Holt seminar i 1875 og Maribogatens skole i [[Kristiania]] i 1878. Året etter vart ha cand.philos. frå universitetet. Svensen var lærar 1876-77 ved folkeskulen i Kristiansand, deretter [[Herefoss]] og så [[Fevik]]. Han var så skulebestyrar 1880-82 i [[Birkenes]]. Frå 1882 til 1910 underviste han på mellomskulen i [[Tvedestrand]]. Til sist skuleinspektør i heimbyen Kristiansand frå 1910 til 1925. I Tvedestrand var Svensen engasjert i styringa av [[kjøpstad]]en, i mange år medlem i skulestyret, eit organ han var formann for 1897-99 og 1906-07. Han var [[formannskap]]smedlem frå 1900 og vart vald til [[ordførar]] i 1909, eit ombod han forlet då han flytta til Kristiansand sommaren 1910. I fødebyen var han sidan medlem og sekretær i byen sin jarnbanekomite, tidlegare hadde han vore med i [[Sørlandsbanen]]s felleskomite medan han budde i Tvedestrand. Ved stortingsvalet hausten 1921 vann Svensen det femte mandatet til dei fem kjøpstadene Kristiansand, [[Mandal]], [[Flekkefjord]], [[Stavanger]] og [[Haugesund]], der han sokna til partiet [[Venstre]]. Tingbolken 1922-24 hadde han sete i Protokollkomiteen. Svensen mista den faste stortingstaburetten ved 1924-valet, han enda opp som 1. varamann frå valkrinsen. I den eigenskapen møtte han som varamann i to åtskilde periodar i 1926-sesjonen, fyrst frå 22. januar til 7. mars i staden for Kastrud, sidan erstatta han [[Lars Meling]] frå 28. juni og ut sesjonen. Svensen må ikkje forvekslast ein annan skulemann og politikar, den samnenmde [[Sven Svensen]] frå [[Brunlanes]]. ==Kjelder== *[https://nsd.no/polsys/index.cfm?urlname=storting&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12872 Stortingsbiografi] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1922-1924]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1925-1927]] [[Kategori:Folk frå Kristiansand]] [[Kategori:Norske skulefolk]] eop64w8evw3ab8ktem7u6d495jadidy 0 384907 3648864 3548989 2026-03-28T10:07:25Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648864 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |offisielt_namn = Studenitsjani |offisielt_namn2 = Студеничани <br />Studeniçan |bilet_horisont = Studenichani.jpg |bilettekst = Utsyn mot Studenitsjani |bilet_byvåpen = Coat of arms of Studeničani Municipality.svg |kart = Map of Studeničani Municipality.svg |karttekst = Plasseringa til Studenitsjani i Nord-Makedonia |underinndeling_type = Land <br /> Statistisk region |underinndeling_namn = [[Nord-Makedonia]]<br /> [[Statistisk region Skopje|Skopje]] |totalareal = 276,16 |innbyggjarar_i_år = 2021 |innbyggjarar_kjelder = <ref name="Folketeljing2021">[https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10Popis-mk-en.pdf Folketeljing 2021]</ref> |innbyggjarar_totalt = 21&nbsp;970 |folketettleik = 79,56 |latd=41 |latm=54 |lats=56 |latNS=N |longd=21 |longm=31 |longs=50 |longEW=E |tidssone =CET |utc_skilnad =+1 }} '''Studenitsjani''' ([[makedonsk]] Студеничани; [[albansk]] ''Studeniçan'') er ein landsby og ein [[Kommunar i Nord-Makedonia|kommune]] i [[Statistisk region Skopje|regionen Skopje]] i [[Nord-Makedonia]]. Kommunen har eit areal på 276,16&nbsp;km².<ref name="Folketeljing2021"/><ref name="Drisla">{{Citation |title=''Drisla Landfill Feasibility Study'', 2011 |url=http://drisla.mk/uploads/Drisla-Landfill-Project-Feasibiity-Study.pdf |accessdate=2020-11-20 |archive-date=2020-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127105008/http://drisla.mk/uploads/Drisla-Landfill-Project-Feasibiity-Study.pdf |url-status=yes }}</ref> I 2021 hadde kommunen 21&nbsp;970 innbyggjarar, medan sjølve landsbyen hadde 8&nbsp;004 innbyggjarar.<ref name="Folketeljing2021"/> Dei største busetnadene i kommunen er: {| class="wikitable" ! Busetnad !! Folketal 2002<ref name="Folketeljing detaljert">[http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Folketeljing 2002, detaljerte resultat]</ref> !! Folketal 2021<ref name="Folketeljing2021"/> |- | Studenitsjani || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 5&nbsp;786 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 8&nbsp;004 |- | [[Batintsi]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 5&nbsp;364 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 7&nbsp;267 |- | [[Morani]] || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;715 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 2&nbsp;595 |- | {{ikkjeraud|Dolno Kolitsjani}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;510 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 1&nbsp;831 |- | {{ikkjeraud|Tsvetovo}} || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 807 || style="text-align:right; border-right:none; padding-right:1;" | 809 |- |} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{geografispire}} [[Kategori:Kommunar i Nord-Makedonia]] [[Kategori:Busetnader i Statistisk region Skopje]] 4hzorzfsakc20hypzew90o9l7sf4a3d 0 385103 3648811 3548609 2026-03-27T19:24:55Z Ehrlich91 62995 3648811 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |offisielt_namn = Bukovo |offisielt_namn2 = Буково |bilet_horisont = Воздушен поглед на Буково.jpg |bilettekst = |bilet_flagg = |kart = |karttekst = |underinndeling_type = Land <br /> Statistisk&nbsp;region <br /> Kommune |underinndeling_namn = [[Nord-Makedonia]] <br /> [[Statistisk region Pelagonia|Pelagonia]] <br /> [[Bitola]] |leiar_tittel = |leiar_namn = |etablert_tittel = <!-- Grunnlagd --> |etablert_dato = |totalareal = |innbyggjarar_i_år = 2021 |innbyggjarar_totalt = 1&nbsp;125 |folketettleik = |latd=40 |latm=58 |lats=59 |latNS=N |longd=21 |longm=19 |longs=59 |longEW=E |høgd = |tidssone =CET |utc_skilnad =+1 |postnummer = |retningsnummer = |bilnummer = }} '''Bukovo''' ([[makedonsk]] Буково) er ein landsby i [[Kommunar i Nord-Makedonia|kommunen]] [[Bitola]] i [[Statistisk region Pelagonia|regionen Pelagonia]] i [[Nord-Makedonia]]. Busetnaden hadde 1&nbsp;125 innbyggjarar ved folketeljinga i 2021.<ref name="Folketeljing2021">[https://www.stat.gov.mk/pdf/2022/2.1.22.10Popis-mk-en.pdf Folketeljing 2021]</ref> == Referansar == {{fotnoteliste}} {{geografispire}} [[Kategori:Busetnader i Statistisk region Pelagonia]] [[Kategori:Tidlegare kommunar i Nord-Makedonia]] bymztt47kazd9294aphrdyfcp4pnbq8 0 385530 3648863 3550760 2026-03-28T10:07:07Z Ranveig 39 rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648863 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune | namn = Strumjani | andre namn = Струмяни | kategori = [[Kommunar i Bulgaria|Kommune]] | kart = Map of Strumyani municipality (Blagoevgrad Province).png | karttekst = Strumjani kommune i [[provinsen Blagoevgrad]] | land = Bulgaria | regiontype = [[Provinsar i Bulgaria|Provins]] | region = [[Provinsen Blagoevgrad|Blagoevgrad]] | lat_d = 41| lat_m = 38| lat_s=19| lat_NS = N | long_d = 23| long_m = 12| long_s=3| long_EW = E | areal = 357,772 | areal merknad = <ref name=Areal/> | folketal = 4634 | folketal_dato = 2021 | folketal merknad = <ref name=Folketeljing2021/> | folketettleik = 12,95 | nettstad = [https://www.strumyani.org/ www.strumyani.org] }} '''Strumjani''' ([[bulgarsk]] Струмяни) er ein landsby og ein [[Kommunar i Bulgaria|kommune]] i [[Provinsar i Bulgaria|provinsen]] [[Provinsen Blagoevgrad|Blagoevgrad]] i [[Bulgaria]]. Kommunen omfattar 21 busetnader, men ingen byar. Kommunen har eit areal på 358&nbsp;km².<ref name=Areal>[https://www.nsi.bg/en/content/18049/публикация/regions-districts-and-municipalities-republic-bulgaria-2018 ''Regions, districts and municipalities in the Republic of Bulgaria 2018''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210801232705/https://www.nsi.bg/en/content/18049/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F/regions-districts-and-municipalities-republic-bulgaria-2018 |date=2021-08-01 }} («Regionar, distrikt og kommunar i Republikken Bulgaria 2018»), Tabell 1: ''Territorial balance of the Republic of Bulgaria by kind of territory, statistical zone, statistical region and by district and municipality as of 31.12.2011'' («Territoriell balanse for Republikken Bulgaria etter type territorium, statistisk sone og etter distrikt og kommune per 31.12.2011»), Национален статистически институт (''Natsionalen statistitsjeski institut'', «Det nasjonale statistiske instituttet»)</ref> Ved folketeljinga i 2021 hadde kommunen 4&nbsp;634 innbyggjarar, medan sjølve landsbyen hadde 725 innbyggjarar.<ref name=Folketeljing2021/> Dei største busetnadene i kommunen er: {| class="wikitable" ! Busetnad !! Bulgarsk namn !! Folketal (2011)<ref name=Folketeljing>[http://www.nsi.bg/census2011/PDOCS2/Census2011_Age.xls Население към 01.02.2011 г. по области, общини, населени места и възраст] («Befolkning 01.02.2011 i regionar, kommunar og busetnader etter alder»), Национален статистически институт (''Natsionalen statistitsjeski institut'', «Det nasjonale statistiske instituttet»)</ref> !! Folketal (2021)<ref name=Folketeljing2021>[https://infostat.nsi.bg/infostat/pages/reports/query.jsf?x_2=1962 Население по статистически райони, области, общини, населени места, пол и възраст] («Befolkning i statistiske regionar, regionar, kommunar og busetnader etter kjønn og alder»), Национален статистически институт (''Natsionalen statistitsjeski institut'', «Det nasjonale statistiske instituttet»)</ref> |- valign=top | [[Mikrevo]] | Микрево | style="text-align:right" | 2&nbsp;228 | style="text-align:right" | 2&nbsp;130 |- valign=top | Strumjani | Струмяни | style="text-align:right" | 960 | style="text-align:right" | 725 |- valign=top | {{ikkjeraud|Ilindentsi}} | Илинденци | style="text-align:right" | 898 | style="text-align:right" | 658 |- valign=top | {{ikkjeraud|Igralisjte}} | Игралище | style="text-align:right" | 298 | style="text-align:right" | 218 |- valign=top | {{ikkjeraud|Razdol}} | Раздол | style="text-align:right" | 226 | style="text-align:right" | 159 |- valign=top |} == Kjelder == {{fotnoteliste}} [[Kategori:Busetnader i provinsen Blagoevgrad]] [[Kategori:Kommunar i provinsen Blagoevgrad]] [[Kategori:Provinsen Blagoevgrad]] 0uzetf8ii7asc7ez0fbyx4b8macvbik 0 391071 3648820 3523761 2026-03-28T01:29:34Z Namabukanlahkepalajiwaastu 153458 3648820 wikitext text/x-wiki [[Fil:Gay_flag.svg|mini|Eit [[Regnbogeflagget|regnbogeflagg]] med seks band vart fyrst bruka som «homoflagg» i USA i 1978. Det har sidan vorte eit internasjonalt symbol for LHBT+-rørsla og bruka særleg under pride-feiringar.]] '''LHBT''' eller '''HLBT''' (etter [[engelsk]] '''LGBT''') er ei [[Forkorting|bokstav-avstytting]] bruka som samleomgrep for [[Lesbisk|lesbiske]], [[Homofili|homofile]], [[Bifili|bifile]] og [[Transkjønn|transpersonar]]<ref>{{Cite web|title=Hva er LHBT?|url=https://www.bufdir.no/lhbt/LHBT_og_levekar_Hva_sier_forskningen/Hva_er_LHBT/|access-date=2016-07-24|archive-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812010522/https://www.bufdir.no/lhbt/LHBT_og_levekar_Hva_sier_forskningen/Hva_er_LHBT/|url-status=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=LHBT – Store medisinske leksikon|url=https://sml.snl.no/LHBT|access-date=2016-07-24}}</ref>. '''LHBT+''', '''LHBTI''', '''LHBTQ''', '''LHBTIQ''' og '''skeive''' er nokre andre samleomgrep som vert bruka for personar og grupper som bryt med [[Norm|normer]] for [[kjønn]] og [[seksualitet]]. I-en står for interseksualitet og Q-en for queerpersonar.<ref>{{Cite web|title=LGBTI rights|url=https://www.amnesty.org.uk/issues/LGBTI-rights|access-date=2016-07-24}}</ref><ref>[https://www.foreningenfri.no/informasjon/begreper/ Foreningen Fri for kjønns- og seksualitetsmangfold om begreper]</ref> == #transcrifft:11_# == Nokre interesseskipnader for LHBT+ i Noreg er: * [[Fri – foreningen for kjønns- og seksualitetsmangfold]], tidlegare ''Landsforeininga for lesbiske, homofile, bifile og transpersonar'' ** [[Skeiv ungdom]] (ungdomsfylkinga til Fri) * [[Skeiv verden]] (nettverk for LHBT+-innvandrarar) * [[Forbundet for transpersoner i Noreg|Forbundet for transpersoner i Norge]] (FTP-N)<ref>{{Cite web|title=11 millioner til frivillige organisasjoner som bidrar til å bedre levekår og livskvalitet blant lesbiske, homofile, bifile og transpersoner|url=https://www.bufdir.no/Aktuelt/11_millioner_til_frivillige_organisasjoner_som_bidrar_til_a_bedre_levekar_og_livskvalitet_blant_lesbiske_homofil_bifile_og_transpersoner/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812001246/https://www.bufdir.no/Aktuelt/11_millioner_til_frivillige_organisasjoner_som_bidrar_til_a_bedre_levekar_og_livskvalitet_blant_lesbiske_homofil_bifile_og_transpersoner/|archive-date=2016-08-12|access-date=2016-07-24}}</ref> ==Flagg knytte til LHBT+== Ymse flagg representerer einskilde identitetar inom [[LHBT+-rørsla]], både seksuelle eller romantiske legningar, kjønnsidentitetar, -uttrykk eller -grunnhåttar. <gallery> Fil:Gay Pride Flag.svg|[[Regnbogeflagget]] ([[Homofile]] og LHBT+) Fil:Aromantic Pride Flag.svg|[[Aromantiske]] Fil:Asexual Pride Flag.svg|[[Aseksuelle]] Fil:Bisexual Pride Flag.svg|[[Biseksualitet|Biseksuelle]] Fil:New Gay Pride Flag.svg|[[Homofile menn]] Fil:Genderqueer flag-pride.svg|[[Kjønnsskeive]] Fil:Intersex Pride Flag.svg|[[Interseksuelle]] Fil:Winning Orange-Pink Lesbian Pride Flag.png|[[Lesbisk|Lesbiske]] Fil:Labrys Lesbian Flag.svg|[[Labrys]]-[[Lesbisk|lesbiske]] Fil:Nonbinary_flag.svg|[[Ikkje-binære]] Fil:Pansexuality Pride Flag.svg|[[Panseksuelle]] Fil:Transgender Pride flag.svg|[[Transkjønn|Transkjønna]] </gallery> == Sjå òg == * [[Kjønnsidentitet]] == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:LHBT|LHBT]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. juni 2021.'' {{refslutt}} {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:LHBT| ]] [[Kategori:Seksuell orientering]] [[Kategori:Kjønnsidentitet]] rpeu5da4i5yaao2aig5mkb7o1ljm548 3648821 3648820 2026-03-28T01:43:28Z Karol739 146371 Rullar attende versjon [[Special:Diff/3648820|3648820]] av [[Special:Contributions/Namabukanlahkepalajiwaastu|Namabukanlahkepalajiwaastu]] ([[User talk:Namabukanlahkepalajiwaastu|diskusjon]]), cross-wiki abuse 3648821 wikitext text/x-wiki [[Fil:Gay_flag.svg|mini|Eit [[Regnbogeflagget|regnbogeflagg]] med seks band vart fyrst bruka som «homoflagg» i USA i 1978. Det har sidan vorte eit internasjonalt symbol for LHBT+-rørsla og bruka særleg under pride-feiringar.]] '''LHBT''' eller '''HLBT''' (etter [[engelsk]] '''LGBT''') er ei [[Forkorting|bokstav-avstytting]] bruka som samleomgrep for [[Lesbisk|lesbiske]], [[Homofili|homofile]], [[Bifili|bifile]] og [[Transkjønn|transpersonar]]<ref>{{Cite web|title=Hva er LHBT?|url=https://www.bufdir.no/lhbt/LHBT_og_levekar_Hva_sier_forskningen/Hva_er_LHBT/|access-date=2016-07-24|archive-date=2016-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812010522/https://www.bufdir.no/lhbt/LHBT_og_levekar_Hva_sier_forskningen/Hva_er_LHBT/|url-status=yes}}</ref><ref>{{Cite web|title=LHBT – Store medisinske leksikon|url=https://sml.snl.no/LHBT|access-date=2016-07-24}}</ref>. '''LHBT+''', '''LHBTI''', '''LHBTQ''', '''LHBTIQ''' og '''skeive''' er nokre andre samleomgrep som vert bruka for personar og grupper som bryt med [[Norm|normer]] for [[kjønn]] og [[seksualitet]]. I-en står for interseksualitet og Q-en for queerpersonar.<ref>{{Cite web|title=LGBTI rights|url=https://www.amnesty.org.uk/issues/LGBTI-rights|access-date=2016-07-24}}</ref><ref>[https://www.foreningenfri.no/informasjon/begreper/ Foreningen Fri for kjønns- og seksualitetsmangfold om begreper]</ref> == Skipnader == Nokre interesseskipnader for LHBT+ i Noreg er: * [[Fri – foreningen for kjønns- og seksualitetsmangfold]], tidlegare ''Landsforeininga for lesbiske, homofile, bifile og transpersonar'' ** [[Skeiv ungdom]] (ungdomsfylkinga til Fri) * [[Skeiv verden]] (nettverk for LHBT+-innvandrarar) * [[Forbundet for transpersoner i Noreg|Forbundet for transpersoner i Norge]] (FTP-N)<ref>{{Cite web|title=11 millioner til frivillige organisasjoner som bidrar til å bedre levekår og livskvalitet blant lesbiske, homofile, bifile og transpersoner|url=https://www.bufdir.no/Aktuelt/11_millioner_til_frivillige_organisasjoner_som_bidrar_til_a_bedre_levekar_og_livskvalitet_blant_lesbiske_homofil_bifile_og_transpersoner/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812001246/https://www.bufdir.no/Aktuelt/11_millioner_til_frivillige_organisasjoner_som_bidrar_til_a_bedre_levekar_og_livskvalitet_blant_lesbiske_homofil_bifile_og_transpersoner/|archive-date=2016-08-12|access-date=2016-07-24}}</ref> ==Flagg knytte til LHBT+== Ymse flagg representerer einskilde identitetar inom [[LHBT+-rørsla]], både seksuelle eller romantiske legningar, kjønnsidentitetar, -uttrykk eller -grunnhåttar. <gallery> Fil:Gay Pride Flag.svg|[[Regnbogeflagget]] ([[Homofile]] og LHBT+) Fil:Aromantic Pride Flag.svg|[[Aromantiske]] Fil:Asexual Pride Flag.svg|[[Aseksuelle]] Fil:Bisexual Pride Flag.svg|[[Biseksualitet|Biseksuelle]] Fil:New Gay Pride Flag.svg|[[Homofile menn]] Fil:Genderqueer flag-pride.svg|[[Kjønnsskeive]] Fil:Intersex Pride Flag.svg|[[Interseksuelle]] Fil:Winning Orange-Pink Lesbian Pride Flag.png|[[Lesbisk|Lesbiske]] Fil:Labrys Lesbian Flag.svg|[[Labrys]]-[[Lesbisk|lesbiske]] Fil:Nonbinary_flag.svg|[[Ikkje-binære]] Fil:Pansexuality Pride Flag.svg|[[Panseksuelle]] Fil:Transgender Pride flag.svg|[[Transkjønn|Transkjønna]] </gallery> == Sjå òg == * [[Kjønnsidentitet]] == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:LHBT|LHBT]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. juni 2021.'' {{refslutt}} {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:LHBT| ]] [[Kategori:Seksuell orientering]] [[Kategori:Kjønnsidentitet]] 2fcin9z88dh7im9eqmdsx9rwqk6elii 0 393316 3648870 3334188 2026-03-28T10:09:37Z Ranveig 39 /* top */ rydda/retta using [[Project:AWB|AWB]] 3648870 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Sveinung Stensland''' ({{fødd|6. november|1972|Stensland, Sveinung}}) er ein norsk farmasøyt og politikar frå [[Haugesund]]. Han har sidan 2013 vore stortingsrepresentant frå [[Rogaland]] for partiet [[Høgre]]. Stensland er utdanna cand.pharm. ved [[Universitetet i Oslo]]. Frå 2000 til 2011 var han regioneleiar i firmaet Apotek 1. Perioden 2007-13 var han så vel [[kommunestyre]]medlem i Haugesund, som [[fylkesting]]srepresentant i Rogaland. I fylkestinget sat han 2011-13 som leiar av administrasjonsutvalet. I 2013 vart Stensland vald til vararepresentant til [[Stortinget]]. Han møtte heile tingperioden 2013-17 i staden for statsråd [[Bent Høie]]. Frå 2017 hadde Stensland fast sete i Stortinget, attvald i 2021. Alle sesjonane i tida 2013-21 var han med i Helse- og omsorgskomitéen, dei siste fire som nestleiar. == Kjelder == * {{stortingetbio|SVES}} {{Stortingsrep 2013-2017}} {{Stortingsrep 2017-2021}} {{Stortingsrep 2021-2025}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Rogaland]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Høgre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2013-2017]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2021-2025]] [[Kategori:Folk frå Haugesund]] egjwuq7ee6h5y44eiijdcgbcw0p9mqr 0 422818 3648881 3648730 2026-03-28T10:19:22Z Ranveig 39 Svart tekst 3648881 wikitext text/x-wiki {{geoboks|fylke |namn= Šibenik-Knin |andre namn = ''Šibensko-kninska županija'' |bilete = Knin Fortress.jpg |bilettekst = Knin-festninga |flagg = Flag of Šibenik-Knin County.svg |symbol = Coat of arms of Šibenik County.svg |kart=Croatia location map, Sibenik-Knin county.svg |karttekst = Šibenik-Knin fylke innanfor Kroatia |areal=2 984 |folketal = 96381 |folketal_i_år = 2021 |folketal merknad = <ref name="2021 Census"/> }} '''Šibenik-Knin''' ([[kroatisk]] ''Šibensko-kninska županija'') er eit [[Fylke i Kroatia|fylke]] i [[Kroatia]].<ref name=Grunnlov/><ref name=Territorium/> Fylkeshovudstaden er [[Šibenik]]. Šibenik-Knin hadde 96&nbsp;381 innbyggjarar i 2021. ==Administrativ inndeling== Šibenik-Knin har 5&nbsp;[[Bykommunar i Kroatia|bykommunar]] og 15&nbsp;[[Landkommunar i Kroatia|landkommunar]] ===Bykommunar=== * [[Šibenik]] (fylkeshovudstad) * [[Drniš]] * [[Knin]] * [[Skradin]] * [[Vodice]] ===Landkommunar=== * [[Bilice]] * [[Biskupija]] * [[Civljane]] * [[Ervenik]] * [[Kijevo]] * [[Kistanje]] * [[Murter-Kornati]] * [[Pirovac]] * [[Primošten]] * [[Promina]] * [[Rogoznica]] * [[Ružić]] * [[Tisno]] * [[Tribunj]] * [[Unešić]] ==Folketal== {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2001<ref name="2001 Census"/> !! Folketal 2011<ref name="2011 Census"/> !! Folketal 2021<ref name="2021 Census"/> |- style="color:black;background: #E9E9E9;" | style=text-align:left; | '''Šibenik-Knin''' || 112 891 || 109 375 || 96 381 |- |} ===Byar og tettstader=== Dei største busetnadene i fylket ved dei siste folketeljingane var: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Kommune !! Folketal 2001<ref name="2001 Census"/> !! Folketal 2011<ref name="2011 Census"/> !! Folketal 2021<ref name="2021 Census"/> |- | style=text-align:left; | [[Šibenik]] || style=text-align:left; | [[Šibenik]] || 37 060 || 34 302 || 31 115 |- | style=text-align:left; | [[Knin]] || style=text-align:left; | [[Knin]] || 11 128 || 10 633 || 8 262 |- | style=text-align:left; | [[Vodice]] || style=text-align:left; | [[Vodice]] || 6 116 || 6 755 || 6 592 |- | style=text-align:left; | [[Drniš]] || style=text-align:left; | [[Drniš]] || 3 332 || 3 144 || 2 752 |- | style=text-align:left; | [[Brodarica]] || style=text-align:left; | Šibenik || 2 355 || 2 534 || 2 611 |- | style=text-align:left; | [[Bilice]] || style=text-align:left; | [[Bilice]]{{mrk|name=Bilice|I 2001 var Bilice innrekna i kommunen [[Šibenik]]}} || 2 179 || 2 307 || 2 546 |- | style=text-align:left; | [[Landsbyen Murter|Murter]] || style=text-align:left; | [[Murter-Kornati]] || 2 068 || 2 025 || 1 920 |- | style=text-align:left; | [[Kistanje]] || style=text-align:left; | [[Kistanje]] || 1 752 || 1 909 || 1 638 |- | style=text-align:left; | [[Tribunj]] || style=text-align:left; | [[Tribunj]]{{mrk|name=Tribunj|I 2001 var Tribunj innrekna i kommunen [[Vodice]]}} || 1 390 || 1 536 || 1 594 |- | style=text-align:left; | [[Primošten]] || style=text-align:left; | [[Primošten]] || 1 761 || 1 631 || 1 555 |- | style=text-align:left; | [[Pirovac]] || style=text-align:left; | [[Pirovac]] || 1 608 || 1 704 || 1 434 |- | style=text-align:left; | [[Tisno]] || style=text-align:left; | [[Tisno]] || 1 377 || 1 287 || 1 192 |- |} ===Busette øyar=== Folketalet på dei busette øyane i fylket ved dei siste folketeljingane var: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Øy !! Kommune !! Folketal 2001<ref name="2001 Census"/> !! Folketal 2011<ref name="2011 Census"/> !! Folketal 2021<ref name="2021 Census"/> |- | style=text-align:left; | [[Murter]] || style=text-align:left; | [[Murter-Kornati]], [[Tisno]] || 5 060 || 4 895 || 4 628 |- | style=text-align:left; | [[Prvić]] || style=text-align:left; | [[Vodice]] || 453 || 403 || 400 |- | style=text-align:left; | [[Zlarin]] || style=text-align:left; | [[Šibenik]] || 276 || 284 || 293 |- | style=text-align:left; | [[Kaprije]] || style=text-align:left; | [[Šibenik]] || 143 || 189 || 186 |- | style=text-align:left; | [[Žirje]] || style=text-align:left; | [[Šibenik]] || 124 || 103 || 147 |- | style=text-align:left; | [[Kornati]] || style=text-align:left; | [[Murter-Kornati]] || 7 || 19 || 14 |- |} ==Merknader== {{merknadar}} ==Kjelder== === Referansar === {{refopning}} <references> <ref name=Grunnlov>{{Kjelde www |url = https://www.usud.hr/sites/default/files/dokumenti/The_consolidated_text_of_the_Constitution_of_the_Republic_of_Croatia_as_of_15_January_2014.pdf |tittel = The Constitution of the Republic of Croatia |utgjevar = Constitutional Court of the Republic of Croatia |dato = 15. januar 2014 |vitja = 7. januar 2025 |språk = engelsk |kommentar = Offisiell omsetjing }}</ref> <ref name=Territorium>{{Kjelde www |url = https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2006_07_86_2045.html |tittel = Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj (''Lov om territoria til fylke, byar og kommunar i Republikken Kroatia'') |publikasjon = Narodne novine (''Offisielt lysingsblad'') |dato = 19. juli 2006 |vitja = 7. januar 2025 |språk = kroatisk }}</ref> <ref name="2021 Census">{{Kjelde www |url = https://podaci.dzs.hr/media/rqybclnx/popis_2021-stanovnistvo_po_naseljima.xlsx |tittel = Population by age and sex, by settlements, 2021 Census |publikasjon = Narodne novine (''Offisielt lysingsblad'') |dato = 2022 |vitja = 13. januar 2025 |språk = kroatisk, engelsk }}</ref> <ref name="2011 Census">{{Kjelde www |url = https://web.dzs.hr/Eng/censuses/census2011/results/htm/e01_01_01/E01_01_01.html |tittel = Census of Population, Households and Dwellings 2011; Population by age and sex, by settlements |utgjevar = Croatian Bureau of Statistics |vitja = 13. januar 2025 |språk = engelsk }}</ref> <ref name="2001 Census">{{Kjelde www |url = https://web.dzs.hr/Eng/censuses/Census2001/Popis/E01_01_01/E01_01_01.html |tittel = Census 2001; Population by age and sex, by settlements |publikasjon = Croatian Bureau of Statistics |vitja = 13. januar 2025 |språk = kroatisk, engelsk }}</ref> </references> {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Fylke i Kroatia}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fylke i Kroatia|Sibenik-Knin]] 3twcel3yw6hntovujhzg5xe2e5m108x 0 424648 3648784 3623215 2026-03-27T12:16:58Z Ranveig 39 Lenkje til runemagi 3648784 wikitext text/x-wiki [[Fil:Narsaq_stick_drawing_by_Imer.jpg|mini|portrett=1.5|Ein illustrasjon av dei fire sidene av Narsaq-staven av runologen Lisbeth M. Imer.]] '''Narsaq-staven'''{{Efn|Også kjend under nemningane '''GR 76''' og '''Narsaq Ø17a 1'''.{{sfn|Imer|2017|p=251}}}} er ein furustav innskriven med [[Runer|runesymbol]] som er tidfesta til rundt år 1000. Staven blei oppdaga i [[Narsaq]] på [[Grønland]] i 1953. Han blei raskt identifisert som eit viktig funn, sidan han var den fyrste runeinnskrifta frå vikingtida som var oppdaga på Grønland. Stykket har to setningar med tvitydig og uklar runetekst. Ei framlagt tolking av den fyrste setninga er ‘Den som sat på eit kar såg eit kar’ medan ein annan er ‘Over havet, havet, havet er bakhaldet til æsene’. Den andre setninga refererer til ei jente som heiter «Bibrau» som kanskje sit på himmelen. Runebokstavane er kortkvistruner som er skorne inn på ei side av stokken. Endå ei anna sida har fleire nøye utskorne symbol med uklare tydingar, kanskje løyndruner eller ei form for [[Tellepinne|telling]]. Forskarar har foreslått ulike moglege formål for stokken. Det kan vera nokså kvardagslege formål, som at teksten er eit ordspel, ei pedagogisk øving i runisk tvitydigheit eller ei gåte. [[Runemagi|Magiske]] og religiøse formål er òg blitt foreslått, med staven som ei heidensk bøn om verne mot farene til havet eller kanskje eit tilfelle av kjærleiksmagi. Ein har foreslått ulike parallellar, særleg med runeinskripisjonar frå Bergen i Noreg. == Oppdaging og arkeologisk kontekst == [[Fil:Narsaq_settlement_farm_site.jpg|mini|Staden der Narsaq-staven blei funnen. Eit informasjonsskilt fortel om dei arkeologiske utgravingane.]] Sport etter gammal busetjing i Narsaq blei oppdaga av [[Aage Roussell]] i 1935.{{Sfn|Sanness Johnsen|1968|p=211}} Staden blei sett under konservasjonsordre, men i 1945 blei avgrensingane oppheva, løynt, sidan ei overflateundersøking av ruinane ikkje hadde indikert at dei var særleg verdifulle.{{Sfn|Sanness Johnsen|1968|p=211}}{{Sfn|Atuagagdliutit|1955}} I 1953 samla ein lokal mann, K. N. Christensen, jord til dyrking på ruinområdet. Han oppdaga gjenstandar av bein og tre i jorda, inkludert ein runestav. Christensen slutta å grava og sende gjenstandane til Det danske nasjonalmuseet.{{Sfn|Moltke|1961|p=404}} Sommaren 1954 utførte arkeologen [[Christen Leif Pagh Vebæk]] utgravingar i området og fann ulike leivningar, mellom anna pilspissar som kunne daterast til den eldste perioden av nordiske busetnad på Grønland.{{Sfn|Atuagagdliutit|1955}}{{Sfn|Moltke|1961}} Det blei gjort fleire utgravingar i 1958 og 1962, og mindre studiar i tida 1998-2005.{{Sfn|Vebæk|1993}}{{Sfn|Imer|2017}} Radiokarbonalyse på området bekrefter at det eldste laget kan daterast til kring 1000.{{Sfn|Stoklund|1993}}{{Sfn|Vebæk|1993}} Staven blei funnen midt i buområdet på garden.{{Sfn|Imer|2017}} Det er funne fem andre objekt på staden med runesymbol, alle med innskrifter som er korte og vanskelege å tolka.{{Sfn|Stoklund|1993}} Narsaq-staven var den fyrste runeinnskrifta frå vikingtida som blei funnen på Grønland.{{Sfn|Stoklund|1993|p=47}} I 1961 skildra runologen [[Erik Moltke]] funnet som epokegjerande{{Efn|dansk ''epokegørende''.}} og viktigare enn til og med [[Kingittorsuaq-steinen]].{{Sfn|Moltke|1961}} == Skildring == Furustokken er naturleg i utforming og berre litt bearbeidd.{{Sfn|Stoklund|1993|p=47}} Erik Moltke har hevda at han må ha blitt utskoren i Grønland, sidan berre ein runeskjerar eit trefattig land ville ein gå med på å bruk slikt eit dårleg stykke tre.{{Sfn|Moltke|1961|p=402}} Då stokken blei funnen var han broten i to stykke, men dette gjorde ikkje store skadar på runene. Stokken blei seinare limt saman igjen.{{Sfn|Stoklund|1993|p=47}} Han har ei lengd på 42,6 centimeter, og breisidene måler 2,4 centimeter på breiaste.{{Sfn|Moltke|1961|p=401}} Dei fire sidene blei kalla A, B, C og D av Moltke. Sidene A og C er dei breisider og sidene B og D er smale sider.{{sfn|Moltke|1961|p=407}}{{Efn|Imer har eit anna nummersystem: Imer-A er Moltke-A, Imer-B er Moltke-D, Imer-C er Moltke-B, Imer-D er Moltke-C.{{sfn|Imer|2017|p=251}}}} Side A har ei innskrift med språkleg innhald og side C har noko som ser ut som løyndruner . Begge er elegant utskorne.{{Sfn|Stoklund|1993|p=48}} Side B har runer i det yngre fuþark-alfabetet. Ho har same type runer som side A, men kan ha vore skorne ut av ei mindre kyndig hand.{{Sfn|Stoklund|1993|p=48}} Nokre ekstra merke på to av sidene verker å berre vera skribling eller prøvar.{{Sfn|Moltke|1961}}{{Sfn|Stoklund|1993|p=48}} Innskrifta på side A nyttar [[kortkvistruner]] , men forma på runa '''s''' er uvanleg, ho har forma som vanlegvis blir brukt for runa '''<small>R</small>'''.{{Sfn|Sanness Johnsen|1968|p=211}} Runene på side A dannar tilsynelatande to setningar som kvar startar med eit '''×'''-teikn. Innskrifta lyd slik: : '''× ą : sa : sa : sa : is : ąsa : sat × bibrau : haitir : mar : su : is : sitr : ą : blanị''' {{sfn|Moltke|1961|p=406}} Den siste '''i'''-en er usikker, og det er mogleg at noko er gått tapt i enden.{{Sfn|Stoklund|1993|p=49}} == Den fyrste setninga == [[Fil:First_sentence_of_Narsaq_stick.png|høgre|mini|Den tvitydige fyrste setninga:'''ą : sa : sa : sa : is : ąsa : sat''' med ein uvanleg type '''s'''-une.]] Den fyrste setninga ('''ą : sa : sa : sa : is : ąsa : sat''') er svært tvitydig. Runisk '''sa''' kan stå for ei rekkje ulike norrøne ord, som pronomenet ''sá'' (‘den der’), verbet sá (‘såg’) og substantivformene sá (k‘ar’) og ''sæ'' (‘sjø’).{{Sfn|Helgi Guðmundsson|1975|p=189}} Det er likskap mellom denne setninga og runeinnskrifter frå Noreg, særleg B 566 frå Bergen, med ein del som ein les '''huatsasaerisasasiksasaerisasa''' og som er blitt tolka som ‘Kva såg han som såg inn i badet? Han såg seg sjølv, han som såg i badet’ (''Hvat sá sá, er í sá sá? Sik sá sá, er í sá sá'').{{Sfn|Knirk|1994|p=196}} Tekster som liknar B 566 finst òg på B 617 frå Bergen og A 162 frå Trondheim, og det finst òg ein mogleg parallel på eit bein oppdaga i [[Sigtuna]] i Sverige i 1995.{{Sfn|Knirk|1994|p=197}}{{Sfn|Källström|2010}} Ei tolking av den fyrste setninga på Narsaq-staven som eit [[ordspel]] på [[Homonymi|homonym]] blei fyrst lagt fram av [[Jón Helgason]], som tolka setninga til å tyda ‘Den som sat på eit kar såg eit kar.’{{Sfn|Jón Helgason|1977|pp=198–199}}{{Sfn|Imer|2014}}{{Sfn|Jón Helgason|1977}} Denne tolkinga er blitt kalla «særs overtydande»{{Efn|svensk ''mycket övertygande''.}}{{Sfn|Källström|2010}} og «det mest tiltalende.»{{Sfn|Nordby|2018|pp=294–295}} Det er også lagt fram andre tolkingar. Erik Moltke tok den fyrste setninga til å bety ‘På sjøen, sjøen, sjøen er bakhaldet til æsene.’ (''Á sæ, sæ, sæ es Ása sát''), og viste at havet kan svika einkvan som ikkje får hjelp frå gudane.{{Sfn|Moltke|1961}}{{Sfn|Moltke|1961|p=408}} Helgi Guðmundsson føreslo vidare at gudane det var snakk ville vore [[Ægir]] og [[Rån]], og at ''sát'' skulle forståast som ‘bustad’.{{Sfn|Helgi Guðmundsson|1975|p=190}} Eit anna framlegg av Ólafur Halldórsson: ‘Den som ikkje såg havet, såg havet’.{{Sfn|Ólafur Halldórsson|1979|p=232}} I denne tolkinga er setninga ei [[gåte]] med svaret 'mirage' i den andre setninga.{{Sfn|Ólafur Halldórsson|1979|p=232}} == Den andre setninga == [[Fil:Second_sentence_of_Narsaq_stick.png|høgre|mini|portrett=1.5|Den andre setninga: '''bibrau : haitir : mar : su : is : sitr : ą : blanị'''. The '''a''' and '''b''' A og b-runene har bytt plass i forhold til meir vanleg bruk av kortkvistruner.]] Den andre setninga ('''bibrau : haitir : mar : su : is : sitr : ą : blanị''') kan ein for det meste lesa rett fram, men det fyrste og siste ordet er vanskelege. Setninga kan tolkast som "'''bibrau''' er namnet til jomfrua som sit på blanị" ('''bibrau''' ''heitir mær sú es sitr á'' '''blanị''').{{Sfn|Stoklund|1993|p=49}}{{Sfn|MacLeod|Mees|2006|p=68}} Ordet eller namnet '''bibrau''' er ikkje kjent frå andre stader. Moltke tok den første komponenten til å vera ''bif-'' (‘rørsle’ eller ‘skjelving’) som i [[Bivrost]] og gav ''Bifrau'', ''Bifrey'' og ''Bifró'' som moglege former.{{Sfn|Moltke|1961}} '''b'''-runa blir då brukt for ein lyd som ofte er representert av '''f''' -runa. Dette er ein relativt [[arkaisk]] funksjon, som ein har funne i nokre nordatlantiske innskrifter som [[Runesteinar_frå_Isle_of_Man#Soknet_Ballaugh|Ballaugh-steinkrossen]] frå [[øya Man]].{{Sfn|Stoklund|1993|p=50}} Ólafur Halldórsson føreslo at innskrifta var ''Bifbrá'' som han tolka som ‘luftspegling’, som islandsk ''tíbrá'' og færøysk ''lognbrá'' og for å svara på det han såg som ei gåte i den fyrste setninga.{{Sfn|Ólafur Halldórsson|1979|p=232}} Helgi Guðmundsson såg ''Bifrǫ́'' som det mest sannsynlege alternativet og understrekar at norsk og svensk ''rå'' er eit ord for [[Vette|vetter]] eller mytiske vesen.{{Sfn|Helgi Guðmundsson|1975|p=192}} Slutten på ordet blanị er usikker, og Moltke føreslo '''blanum''' so ein rekonstruksjon.{{Sfn|Moltke|1961}} Han tok dette for å vera [[dativ]] av [[Yme|Bláinn]], eit av namna på den urgamle kjempa som ein hadde nytta skallen frå til å laga den blå himmelen av.{{Sfn|Moltke|1961}} Tydinga vil då vera at møya sit på den blå himmelen.{{Sfn|Moltke|1961}} Helgi Guðmundsson argumenterer for at det forventa datatvet av ''Bláinn'' er ''Bláni'' og at dette passar godt med det ein kan sjåa av runeordet.{{Sfn|Helgi Guðmundsson|1975}} Tydinga ‘blå himmel’ er blitt teken imot, med ei viss nølring, av fleire lærde.{{Sfn|Imer|2017}}{{Sfn|Ólafur Halldórsson|1979}}{{Sfn|MacLeod|Mees|2006}}{{Sfn|Stoklund|1993}}{{Sfn|Nordby|2018}} Eit alternativt forslag av Jón Helgason er å ta '''blanị''' som representasjon for ''blánni'', den dative eintalsforma for ''blá'' (‘dam’ eller ‘myr) med artikkelen som suffiks. Jón føreslår dette med atterhald om at dette er ei ganske tidleg innskrift for ein suffiksartikkel til å opptre.{{Sfn|Jón Helgason|1977}} == Moglege løyndruner == [[Fil:Narsaq_stick_side_C.png|høgre|mini|portrett=1.5|Inskripsjonen på sida C av Narsaq-staven som presentert av Bernard Mees. {{Sfn|MacLeod|Mees|2006|p=68}}]] Side C av stokken er nøye utskoren med 49 teikn ved hjelp av same teknikk som på A-sida.{{Sfn|Stoklund|1993|p=49}} Rekkja byrjar med fire tilsynelatande normale runer, '''aaal''', men held fram med eit gjenteke symbol med utsjånad som ei binderune som er danna av '''k''' og ein omvendt opp-ned '''k'''.{{Sfn|Nordby|2018|p=295}} Desse symbola er delte inn i grupper med eittpunkts skiljeteikn.{{Sfn|Stoklund|1993|p=49}} I midten av linja finst det igjen nokre normale runer, '''aaaaa''', følgd av fleire binderuner av same type.{{Sfn|Stoklund|1993|p=49}} Ein veit ikkje kva denne rekkja symbol tyder. Moltke samanlikna utskjeringa med kjende system med koda runer basert på prinsippet om å dela runealfabetet i tre grupper (''ættir'') og referera til kvar rune med talet av gruppa og plasseringa hennar i gruppa. Han kunne ikkje koma fram til ei tolking på denne måten. Likevel hevda Moltke at symbola er skorne og organiserte med så stor omhu at dei må ha ein tyding. {{Sfn|Moltke|1961|p=409}} Marie Stoklund har på liknande måte vis kommentert at «Inskriptionen er ikkje blitt dekoda endå, sjølv om det ser ut som om det burde tyda noko.»{{Sfn|Stoklund|1993|p=49}} Jonas Nordby er mindre sikker på at utskjeringane er baserte på eit siffersystem, og føreslår at dei kan vera ei form for teljing.{{Sfn|Nordby|2018|p=295}} == Formål og parallellar == Erik Moltke såg på Narsaq-staven som ein heidensk gjenstand med religiøs eller magisk betydning.{{Sfn|Moltke|1961|p=409}} I hans tolking er møya Bifrau eit godvilja mytologisk vesen og kanskje ein [[Asterisme i astronomi|asterisme]]. Ho blir kalla på for å få vern på det svikefulle havet.{{Sfn|Moltke|1961}} Kjerna av magien kunne vera innkoda i løynderunene, som kunne innehalda namnet til runemeisteren eller eit magisk ord.{{Sfn|Moltke|1961|p=409}} Helgi Guðmundsson har påpeikt at ei jomfru som sat på himmelen minner om kristne idear, men at dette ikkje verker å kasta noko lys over teksten.{{Sfn|Helgi Guðmundsson|1975|p=194}} Han føreslo òg ein likskap med teikn frå eddadiktet ''[[Vavtrudnesmål]]'': «Hræsvelgr heiter han som sit på enden av himmelen».{{Efn|Norrønt ''Hræsvelgr heitir, er sitr á himins enda''.}}{{Sfn|MacLeod|Mees|2006|p=68}}{{Sfn|Helgi Guðmundsson|1975|p=194}} I tillegg til andre inskripsjonar med ordspel på ''sá'', har forskarar peika meir generelt på innskrifter og manuskripttekster som inneheld gjentekne s+vokalelement. To runepinnar frå Bergen (B 524 og B 404) inneheld s+vokalformler ved sida av referanser til attraktive kvinner. Dette er blitt sett som ein parallel til «møya» og gjentekne '''sa''' på Narsaq-staven. Forskarar har spekulert at det var ei form for [[kjærleiksmagi]].{{Sfn|Knirk|1994|p=196}}{{Sfn|MacLeod|Mees|2006}}{{Sfn|Steenholt Olesen|2012}} Det finst òg obskure tilfelle av s+vokal-repetisjonar i manuskripttekstar, inkludert ''sisisill bivivill'' i eit manuskript av ''[[Den yngre Edda|Den ynre Edda]]'' og ''sa sa sa sa sa salutem in domino sa'' i eit manuskript frå Bergen.{{Sfn|Helgi Guðmundsson|1975|p=190}} Jón Helgason har føreslått at staven kan ha hatt ein pedagogisk funksjon med ei innskrift som var meint å illustrera tvitydigheita i runeskrift. Han la fram eit spøkefullt forslag om at skjeraren var [[Eirik Raude|Erik raude]] sjølv og at eleven var sonen hans [[Leiv Eiriksson|Leif]], og har lagt fram ein tenkt samtale mellom dei to.{{Sfn|Jón Helgason|1977|p=199}} == Merknadar == {{Merknadar}} == Kjelder == <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Narsaq stick|Narsaq stick]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. mai 2025.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} * {{Citation|last=Helgi Guðmundsson|year=1975|title=Rúnaristan frá Narssaq|url=https://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000169752|journal=Gripla|volume=1|pages=188&ndash;194}} * {{Citation|date=1955-10-03|title=I Tigssaluk boede en bonde, der levede som eskimoerne...|page=8|work=Atuagagdliutit|url=http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3777807|ref={{harvid|Atuagagdliutit|1955}}}} * {{cite book|last=Imer|first=Lisbeth M.|year=2014|chapter=The tradition of writing in Norse Greenland – writing in an agrarian community|title=Northern Worlds – landscapes, interactions and dynamics|pages=339–351|editor-last=Gulløv|editor-first=Hans Christian|chapter-url=https://pure.kb.dk/files/7390800/F_rdig_artikel_til_distribution.PDF|isbn=9788776748241}} * {{Citation |last=Imer |first=Lisbeth M. |title=Peasants and Prayers: The Inscriptions of Norse Greenland |date=2017 |publisher=University of Southern Denmark Press |isbn=978-8776023454 |location=Odense}} * {{Citation|last=Jón Helgason|year=1977|title=Á sá sá sá es á sá sat|url=https://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000545421|journal=Gripla|volume=2|pages=198&ndash;200}} * {{Citation |last=Knirk |first=James |title=Medeltida skrift- och språkkultur. Nordisk medeltidsliteracy i ett diglossiskt och digrafiskt perspektiv II. Nio föreläsningar från ett symposium i Stockholm våren 1992 |publisher=Sällskapet Runica et Mediævalia |year=1994 |isbn=9188568024 |editor-last=Lindell |editor-first=Inger |location=Stockholm |pages=169&ndash;212 |chapter=Learning to write with runes in medieval Norway}} * {{Citation|last=Källström|first=Magnus|year=2010|title=Lönnrunorna i Långgränd. En runinskrift och en ordlek från medeltidens Sigtuna|url=https://sigtunamuseum.se/wp-content/uploads/2015/03/sd10-09-MK.pdf|journal=Situna dei|pages=77–83}} * {{Citation |last=MacLeod |first=Mindy |title=Runic Amulets and Magic Objects |last2=Mees |first2=Bernard |publisher=Boydell Press |year=2006 |isbn=1843832054}} * {{Citation|last=Moltke|first=Erik|year=1961|title=En grønlandsk runeindskrift fra Erik den rødes tid. Narssaq-pinden|url=http://www.tidsskriftetgronland.dk/archive/1961-11-Artikel01.pdf|journal=Grønland|pages=401–410}} * {{Citation |last=Nordby |first=K. Jonas |url=https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/66332/avhandling-nordby.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=Lønnruner. Kryptografi i runeinnskrifter fra vikingtid og middelalder |publisher=Institutt for lingvistiske og nordiske studier. Det humanistiske fakultet. Universitetet i Oslo |year=2018 |location=Oslo}} * {{Citation|last=Ólafur Halldórsson|year=1979|title=Góð er gáta þín|url=https://timarit.is/view_page_init.jsp?gegnirId=000560547|journal=Gripla|volume=3|pages=230&ndash;233}} * {{Citation |last=Sanness Johnsen |first=Ingrid |title=Stuttruner i vikingtidens innskrifter |publisher=Universitetsforlaget |year=1968 |location=Oslo}} * {{Citation|last=Steenholt Olesen|first=Rikke|date=2012|title=Runes about a Snow-White Woman: The Lund Gaming-Piece Revisited|url=https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:616875/FULLTEXT01.pdf|journal=Futhark: International Journal of Runic Studies|volume=3|pages=89–104}} * {{Citation|last=Stoklund|first=Marie|year=1993|title=Objects with runic inscriptions from Ø 17a|journal=Meddelelser om Grønland, Man & Society|volume=18|pages=47&ndash;52}} * {{Citation|last=Vebæk|first=C. L.|year=1993|title=Narsaq &ndash; a Norse landnáma farm|journal=Meddelelser om Grønland, Man & Society|volume=18}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Gjenstandar frå 1000-talet]] [[Kategori:Runeinnskrifter]] [[Kategori:Arkeologiske funn på Grønland]] [[Kategori:Oppdagingar i 1953]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2025]] ockava8s304qf1em2gzmlyokfzrah6a 0 424966 3648850 3648761 2026-03-28T08:59:53Z Migne 2086 /* Laga */ 3648850 wikitext text/x-wiki '''Cupfinalen i fotball 1974''' var den 69. finalen i rekka av norske meisterskap i fotball for menn. Finalekampen vart spelt på [[Ullevaal stadion]] i Oslo sundag 20. oktober, med 11&nbsp;710 tilskodarar på tribunane. [[IK Skeid]] frå Oslo vann kampen mot [[IL Viking]] frå [[Stavanger]] med 3–1. Det var åttande og siste gongen Skeid steig til topps i noregsmeisterskapen i fotball. ===Kampen=== Finalen vart spelt ei grasmatte oppløyst av vedvarande regn, heilt på grensa av det tilrådelege. Surt ver med sludd i bygene gjorde det ikkje betre for korkje spelarar og folk på tribunane. I ein sjansefattig omgang skåra Bjørn Skjønsberg for Skeid då han smelte til frå meter etter 39 minutts spel. Meir fart i kampen vart det i den andre omgangen. I det 50. minutt nikka Viking-spissen [[Hans Edgar Paulsen]] frå langt hald, ballen smaug seg under Skeid-målvakta og over målstreken. I det 72. minutt finta [[Stein Thunberg]] seg fri i Viking sitt midtforsvar, og plasserte ballen sikkert forbi Viking-målvakta. Eitt minutt før dommaren skulle blåse av kampen, fastsette same karen sluttresultatet til 3-1. Egil Bergstad frå Borre Idrettsforening dømde oppgjeret. ===Laga=== '''Skeid''' sitt vinnarlag bestod av [[Per Egil Nygård]], Harald Gjedtjernet, [[Jan Birkelund]], Per Christian Olsen, [[Georg Hammer]], [[Trygve Bornø]], [[Frank Olafsen]], [[Tor Egil Johansen]] (kaptein), Bjørn Skjønsberg, [[Stein Thunberg]] og Kai Arild Lund. '''Viking''' stilte med [[Erik Johannessen]], [[Anbjørn Ekeland]], [[Reidar Goa]], [[Olav Nilsen]], [[Sigbjørn Slinning]], [[Inge Valen]], [[Svein Kvia]] (kaptein), Gunnar Berland, [[Hans Edgar Paulsen]], [[Trygve Johannessen]], Arvid Knutsen. ==Kjelder== *[https://www.nb.no/items/b6b631856fe01848d6fc920abf7f988f?page=7&searchText=skj%C3%B8nsberg Rogalands Avis 21. oktober 1974] [[Kategori:NM i fotball]] [[Kategori:Sport i Noreg i 1974]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1974]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Oslo]] g69c67npvr6b1ya8eirpjne78k7jt9n 0 425195 3648781 3616151 2026-03-27T12:13:01Z Ranveig 39 Oms.-forklaringar 3648781 wikitext text/x-wiki [[Fil:Kingdom_of_Mann_and_the_Isles-en.svg|høgre|mini|Eit kart over det norrøne kongedømmet som omfatta øya Man på slutten av 1000-talet.]] '''Runesteinar frå Isle of Man''' omfattar [[Runestein|runesteinar]] laga av den [[Norrøn tid|norrøne]] befolkninga på [[Øya Man|Man]] i løpet av den tida som blir kalla for [[vikingtida]], eller [[mellomalderen]], hovudsakleg i tida mellom 900- og 1000-talet, og til dels inn på 1100-talet. Trass i den relativt vesle storleiken til Man utmerker øya seg med mange runesteinar. Ifølgje ei oppteljing frå 1983 var det bevart så mange som 26 steinar på Man. Til samanlikning er det funne 33 i heile Noreg.<ref name="page2272">Page, R. I. (1983): «The Manx Rune-stones», i Parsons, D. (red). (1995): ''Runes and Runic Inscriptions''. The Boydell Press, Woodbridge. Side 227</ref> Ei årsak til forskjellen kan vera at den norske tradisjonen var å gjera utskjeringar og skulpturar i tre, noko [[Stavkyrkje|stavkyrkjene]] vitnar om, medan dei norrøne innflyttarane på Man kom i kontakt med og blei påverka av den eksisterande lokale [[Keltarar|keltiske]] tradisjonen med å reisa utskorne høgkrossar.<ref name="page2273">Page, R. I. (1983): «The Manx Rune-stones», i Parsons, D. (red). (1995): ''Runes and Runic Inscriptions''. The Boydell Press, Woodbridge. Side 227</ref> Denne tradisjonen går tilbake til 500-talet og har innverknad frå [[Republikken Irland|Irland]].<ref>Manx National Heritage: [https://web.archive.org/web/20040629233433/http://www.gov.im/mnh/heritage/monuments/stoneCrosses.xml The Manx Stone Cross Collection]</ref> På Man har høgkrossar tent som gravmarkeringar og minnesteinar. Til no har ein funne 204 dekorerte steinar frå [[tidleg mellomalder]] på Man, noko som representerer den største konsentrasjonen av slike steinar frå denne perioden. Det store fleirtalet av desse har vore bevarte i kyrkjer og på kyrkjegardar, «cross shelters», i soknet der dei opphavleg blei sett opp. Det er avstøypingskopiar av alle steinane ved [[Manx Museum]], der dei dannar ei uvurderleg referansesamling. Kvar enn steinane blir oppbevarte blir dei behandla som oldtidsmonument og er som det under vern og administrert av [[Manx National Heritage]]. For steinar og steinkrossar av norrønt opphav har kyrkja på Man ikkje fordømt desse som [[Heidning|heidenske]], men har i staden oppmuntra nedteikningar av folk for [[Kristendommen|kristne]] intensjonar. Den mest vanlege formelen som går igjen på heile 16 steinar er følgjande «N ... sette opp denne krossen til minne om M», men det er også ein stein som blei reist til gagn for den som rissa runene. Manske runesteinar er følgjeleg tilsvarande med dei som er funne i Noreg,<ref name="page2282">Side 1983:228</ref> men der ein norsk runestein blir kalla for ein «stein» med inskripsjonar, sjølv om dei også har form som ein kross, har runesteinar som er reiste på Dei britiske øyane blitt kalla for «krossar».<ref name="page2292">Page 1983:229</ref> Det finst også to steinplater med [[Angelsaksarar|angelsaksiske]] runer ved [[Maughold på Man|Maughold]].<ref name="page2252">Side 1983:225</ref> I lista under er det gitt ei omsetjing der det er mogleg, og norrøne namn er gjengitt med tilsvarande moderne norske der dette også er mogleg. == Soknet Andreas == === Br Olsen;183 (Andreas (I), MM 99) === [[Fil:Br_Olsen;183,_Andreas.jpg|høgre|mini|204x204pk|Br Olsen;183]] Denne runesteinen er ein steinkross som no er i kyrkja Andreas. Innskrifta er på [[den yngre futharken]] i såkalla [[kortkvistruner]], og dei minnest ein far. Latinsk translitterasjon: : '''ka-''' Norrøn translitterasjon: : ''... þenna ept Ófeig, fôður sinn, en Gautr gerði, sonr Bjarnar frá Kolli.'' Norsk omsetjing: : «... dette [kors] i minne av Ófeigr, hans far, men Gaute gjorde (det), sønn av Bjørn fra Kolle.» {{Clear}} === Br Olsen;184 (Andreas (II), MM 131) === [[Fil:Br_Olsen;184,_Andreas.jpg|høgre|mini|161x161pk|Br Olsen;184]] Denne runesteinen er ein steinkross i kyrkja Andreas. Innskrifta er i den yngre futharken i kortkvistruner, og er datert til ca. år 940. Han blei reist i minnet av ei kone. Latinsk translitterasjon: : '''sont:ulf : hin : suarti : raisti : krus : þona : aftir : arin:biaurk * kuinu : sina (u) [*] k : au [*]: (o)ks/(b)ks''' Norrøn translitterasjon: : ''... reisti kross þenna eptir ..'' Norsk omsetjing: : «Sandulv Svarte reiste dette korset i minne av Arinbjørg, hans hustru. ...»<ref name="Olsen;1842">Inngangsdata Br Olsen;184 i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Thorwald's Cross: Br Olsen;185A (Andreas (III), MM 128) === [[Fil:Br_Olsen;185A,_Andreas.jpg|høgre|mini|181x181pk|Br Olsen;185A]] Referert til på engelsk som '''Thorwald's Cross''', – «Torvaldskrossen». Denne steinkrossen blei funnen i sjølve kyrkja Andreas. Berre tilskrivinga til den som reiste krossen, Torvald, er igjen av innskrifta.<ref name="BrOlsen;185A2">Inngangsdata Br Olsen;185A i Runedata 2.0</ref> Steinen er blitt svært øydelagd sidan innskrifta blei laga.<ref name="page2262">Page 1983:226</ref> Krossen viser ein mann med skjegg som held eit spyd retta nedover mot ein ulv, ulven glefsar om høgrefoten til mannen medan ein stor fugl sit på skuldra hans.<ref name="PLUSKOWSKI1583">Pluskowski (2004:158).</ref> Runedata daterer steinen til år 940,<ref name="BrOlsen;185A3">Inngangsdata Br Olsen;185A i Runedata 2.0</ref> medan Pluskowski daterer han til noko seinare på 1000-talet.<ref name="PLUSKOWSKI1582">Pluskowski (2004:158).</ref> Avbildinga er blitt tolka som [[Norrøn gudelære|norrøne heidenske]] guden [[Odin]], som med helst ein ramn (men kanskje også ei ørn) på skuldra blir eten av ulven [[Fenresulven|Fenris]] under endetida [[Ragnarok]].<ref name="PLUSKOWSKI158ANDJANSSON1522">Pluskowski (2004:158) & Jansson (1987:152)</ref> Ved sida av bildet er det ei avbilding av ein stor kross og eit anna bilde ved sida av som er blitt tolka som Kristus sin triumf over Satan.<ref name="HUNTER2002">Hunter, Ralston (1999:200).</ref> Desse kombinerte elementa har ført til at steinen er blitt omtalt som [[Synkretisme|«synkretisk kunst»]]; ei blanding av heidenske og kristne motiv.<ref name="PLUSKOWSKI1584">Pluskowski (2004:158).</ref> Andy Orchard har som mange andre hevda at fuglen på skuldra kan ha vore anten [[Hugin og Munin|Hugin eller Munin]], dei kjende ramnane som er ein del av mytologien rundt Odin.<ref name="ORCHARD1152">Orchard (1997:115).</ref> Latinsk translitterasjon: : '''þurualtr ÷ (r)[aisti] (k)(r)(u)(s) ÷ (þ)[...]''' Norrøn avskrift: : ''Þorvaldr reisti kross þe[nna].'' Norsk omsetjing: : «Torvald reiste (dette) kors.»<ref name="BrOlsen;185A4">Inngangsdata Br Olsen;185A i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;185B (Andreas (IV), MM 113) === Denne steinkrossen er i kyrkja Andreas. Han er gravert med den yngre futharken i kortkvistruner, datert til 900-talet. Det som står att av beskjeden fortel berre at det er reist i minnet av nokon, namna frå begge partar er gått tapt. Latinsk translitterasjon: : '''[... ...ai]s[t]i : [k]rus : þaina : afti<small>R</small> ...''' Norrøn avskrift: : ''Sandulfr hinn Svarti reisti kross þenna eptir Arinbjôrgu, konu sína. ... ... ... ...'' Norsk omsetjing: : «... reiste dette kors i minnet av ...»<ref name="BrOlsen;185B2">Inngangsdata Br Olsen;185B in Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;185C (Andreas (V), MM 111) === [[Fil:Br_Olsen;185C.jpg|høgre|mini|160x160pk|Br Olsen;185C]] Berre fragment er igjen av denne steinkrossen, og dei er i kyrkja Andreas. Innskrifta er ikkje blitt tolka, men er oppsiktsvekkjande ved at ho består av uvanlege kortkvistruner, og binderuner.<ref name="BrOlsen;185C2">Inngangsdata Br Olsen;185C i Runedata 2.0</ref> Latinsk translitterasjon: : '''... (þ)[an](a) : [aft] (u)(f)(a)ik : fauþur : sin : in : kautr : kar[þ]i : sunr : biarnar f(r)(a) : (k)(u)(l)(i) [:]''' Norrøn avskrift: : '''oulaibr ÷ liu(t)ulbs| |sunr : r[ai](s)[ti k]rs * þ-na : ai(f)(t)ir * ...-b : sun [s]in''' === Br Page1998;9 (Andreas (VI), MM 121) === Berre eit fragment er att av denne steinplata som ein gong var ein del av ei grav. Ho er datert til vikingtida, truleg til tida rundt 1000-talet, og er i kyrkja Andreas. Altfor lite står att av inskripsjonen til at han kan tolkast. Latinsk translitterasjon: Norrøn avskrift: : ''Áleifr/Óleifr Ljótulfs sonr reisti kross þ[e]nna eptir [Ul]f, son sinn.'' {{Clear}} === Br NOR1992;6B (Andreas (VII), MM 193) === Dette fragmentet blei oppdaga ved Larivane Cottage. Det er ei steinplate som ein gong var ein del av ei grav. Innskrifta blei gjort som relieff, og er i dag bevart på Manx Museum. Det som er igjen av innskrifta kan ikkje bli lest eller tolka. Latinsk translitterasjon: : «Olav, Jotulvs sønn, reiste dette korset i minnet av Ulv, sin sønn.»<ref name="BrOlsen;1892">Inngangsdata Br Olsen;189 i Runedata 2.0</ref> Norrøn avskrift: : '''(þ)(u)(r)... : raisti : krus : þono : ift : ufaak : sun : krinais''' {{Clear}} == Soknet Ballaugh == === Br Olsen;189 (Ballaugh, MM 106) === [[Fil:Br_Olsen;189,_Ballaug.jpg|høgre|mini|154x154pk|Br Olsen;189, Ballaug]] Dette steinkrossen er i Ballaugh. Innskrifta er utført med den yngre futharken i kortkvistruner, og blei gjort ein gong på den andre halvdelen av 900-talet. Steinen blei reist til minne om ein son. {{Clear}} == Soknet Lezayre == === Br Olsen;190A (Balleigh) === Desse fragmenta av ein steinkross er funne ved Balleigh. Dei er daterte til vikingalderen, ein gong mellom 900-talet og 1000-talet. Berre spor av runer er igjen, og dei kan ikkje lenger bli lesne. : ''Þorsteinn reisti kross þenna ept Ófeig, son Krínáns.'' Norsk omsetjing: : «Torstein reiste dette korset i minnet av Ófeigr, sønn av Krínán.»<ref name="BrOlsen;190B2">Inngangsdata Br Olsen;190B i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} == Soknet Braddan == === Br Olsen;190B (Braddan (I), MM 112) === Denne steinen er i kyrkja Braddan. Innskrifta består av kortkvistruner og er datert til mellom 930 og 950. Krossen blei reist til minne om ein mann. Latinsk translitterasjon: : '''(þ)(u)(r)... : raisti : krus : þono : ift : ufaak : sun : krinais''' Norrøn avskrift: : ''Þorsteinn reisti kross þenna ept Ófeig, son Krínáns.'' Norsk omsetjing: : «Torstein reiste dette korset i minnet av Ófeigr, sønn av Krínán.»<ref name="BrOlsen;190B3">Inngangsdata Br Olsen;190B i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;191A (Braddan (II), MM 138) === [[Fil:Br_Olsen;191A,_Braddan.jpg|høgre|mini|98x98pk|Br Olsen;191A]] Denne steinen er i kyrkja Braddan. Innskrifta består av kortkvistruner og er datert til andre halvdel av 900-talet. Ho fortel om forræderi om einkvan som ein stolte på. Latinsk translitterasjon: : '''... ...(n) roskitil : uilti : i : triku : aiþsoara : siin''' Norrøn avskrift: : ''... [e]n Hrossketill vélti í tryggu eiðsvara sinn.'' Norsk omsetjing: : «... men Roskjetil forrådte troen til sin edsvorne forbundsfelle.»<ref name="BrOlsen;191A2">Inngangsdata Br Olsen;191A i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;191B (Braddan (III), MM 136) === [[Fil:Br_Olsen;191B,_Braddan.jpg|høgre|mini|250x250pk|Br Olsen;191B]] Denne steinen er i kyrkja Braddan. Innskrifta består av kortkvistruner og er datert til 980-talet. Runemeisteren er identifisert som Torbjørn, som også gjorde Br Olsen; 193A, under.<ref name="BrOlsen;191B2">Inngangsdata Br Olsen;191B i Runedata 2.0</ref> Steinen er blitt svært øydelagd sidan han blei skriven ned.<ref name="page2263">Page 1983:226</ref> Latinsk translitterasjon: : '''utr : risti : krus : þono : aft : fro(k)(a) [: f](a)(þ)[ur sin : in :] (þ)[urbiaurn : ...]''' Norrøn avskrift: : ''Oddr reisti kross þenna ept Frakka, fôður sinn, en Þorbjôrn ...'' Norsk omsetjing: : «Odd reiste dette korset til minne av Frakk, sin far, men... ...»<ref name="BrOlsen;191B3">Inngangsdata Br Olsen;191B i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;193A (Braddan (IV), MM 135) === [[Fil:Br_Olsen;193A,_Braddan.jpg|høgre|mini|200x200pk|Br Olsen;193A]] Denne runesteinen er datert til 980-talet, og er i kyrkja Braddan. Inskripsjonen består av kortkvistruner og er gjort av runemeisteren Torbjørn, som også gjorde Br Olsen; 191B, over. Han blei reist til minne om ein son. Latinsk translitterasjon: : '''þurlibr : nhaki : risti : krus : þono : aft [:] fiak : s(u)[n] (s)in : (b)ruþur:sun : habrs × {IHSVS}''' Norrøn avskrift: : ''Þorleifr Hnakki reisti kross þenna ept Fiak, son sinn, bróðurson Hafrs. {<ihsvs>}'' Norsk omsetjing: : «Torleiv Nakke reiste dette korset i minnet av Fiak, sin sønn, Havs brorsønn. {<ihsvs>}»<ref name="BrOlsen;193A2">Inngangsdata Br Olsen;193A i Runedata 2.0</ref> Denne inskripsjonen er betydningsfull som kulturhistorisk monument da farens navn, Torleiv, er norrønt, mens sønnens navn er keltisk, Fiak, noe som er bevis på fredelig samgifte mellom to folk på Man. {{Clear}} === Br Page1998;20 (Braddan (V), MM 176) === Dette fragmentet av ein runestein er i dag i Manx Museum. Han er truleg frå vikingtida og gjort av nordbuarar, men var per 2006 ikkje blitt analysert. === Br NOR1992;6A (Braddan (VI), MM 200) === Denne runesteinen består av eit fragment av ei skiferhelle. Han er datert til vikingtida og er i dag oppbevart ved Manx Museum. Den einaste beskjeden som er igjen består av ordet «gjort». Latinsk translitterasjon: : '''...---r--nr * kirþi * ..''' Norrøn avskrift: : ''... gerði ..'' Norsk omsetjing: : «... gjorde ...»<ref name="BrNOR1992;6A2">Inngangsdata Br NOR1992;6A in Rundata 2.0</ref> {{Clear}} ''gerði'' vil bli omsett til moderne norsk som «gjorde». Tydinga av dette ordet er avhengig av resten av setninga, som har gått tapt, men viser truleg til at stein er gjord, det vil seia reist. == Soknet Bride == === Br Olsen;193B (MM 118) === Denne steinkrossen er i kyrkja Bride. Inskripsjonen består av kortkvistruner og er datert til mellom 930-950. Han bleireist til minne om ei kone. Denne norrøne runesteinen nemner personar med keltiske namn. Latinsk translitterasjon: : '''[t]ruian : sur [t]u(f)kals : raisti krs þina : a(f)[t] aþmiu... : kunu si[n...]''' Norrøn avskrift: : ''Druian, sonr Dufgals, reisti kross þenna ept Aþmiu[l], konu sín[a].'' Norsk omsetjing: : «Druian, Dufgals sønn reiste dette korset til minne om Aþmiu[l], sin hustru.»<ref name="BrOlsen;193B2">Inngangsdata Br Olsen;193B i Runedata 2.0</ref> == Soknet Onchan == === Br Olsen;194 (MM 141) === [[Fil:Br_Olsen;194,_Onchan.jpg|høgre|mini|200x200pk|Br Olsen;194]] Denne runesteinen består av ein inskripsjon med kortkvistruner på ein gammal irsk steinkross. Inskripsjonene A, B og C er datert til vikingalderen, medan D er seinare. A og B er gjort av same runemeister, C og D er gjort av ein annan og ein tredje, medan ein fjerde skrivar gjorde E, F og G. Ho har identifisert seg sjølv som Turid. Det er eit bevis for at runekunsten ikkje utelukkande var ein kunstart for menn. Latinsk translitterasjon: : A '''...(a) sunr × raisti × if(t) [k](u)[i](n)(u) (s)(i)(n)(a) ×''' : B '''murkialu × m...''' : C '''× uk ik at × auk raþ ik r...t ×''' : D '''a=læns''' : E '''kru...''' : F '''isu krist''' : G '''þuriþ × raist × rune... ×''' Norrøn avskrift : A ''... sonr reisti ept konu sína'' : B ''Myrgjôl ...'' : C ''Hygg ek at ok ræð ek r[é]tt.'' : D ''Alleins.'' : E ''Kro[ss]'' : F ''Jésu Krist'' : G ''Þúríð reist rúna[r].'' Norsk omsetjing: : A «...s sønn reiste (dette) i minne av sin hustru» : B «Myrgjôl ...» : C «Jeg undersøkte (runene) og jeg leste (dem) riktig.(?)» : D «i enighet(?)» : E «Kors» : F «Jesus Kristus» : G «Turid risset runene.»<ref name="BrOlsen;1942">Inngangsdata Br Olsen;194 i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} == Soknet German == === Br Olsen;199 (German (I), MM 107) === [[Fil:Br_Olsen;199,_German,_St_John.jpg|høgre|mini|209x209pk|Br Olsen;199]] Denne steinkrossen er utanfor kapellet til sankt Johannes. Inskripsjonen er i kortkvistruner og er datert til mellom 930 og 950. Inskripsjonen er sekundær og er dårleg bevart. Berre nokre få runer synlege. Latinsk translitterasjon: : '''... in o(s)(r)(u)(þ)(r) : raist : runar : þsar × ----- -''' Norrøn avskrift: : ''... En Ásrøðr reist rúnar þessar. ... ...'' Norsk omsetjing: : «... og Åsrød skar disse runene. ... ...»<ref name="BrOlsen;1992">Inngangsdata Br Olsen;199 i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;200A (German (II), MM 140) === [[Fil:Br_Olsen;200A,_German,_Peel.jpg|høgre|mini|208x208pk|Br Olsen;200A]] Denne steinkrossen er i dag ved på Manx Museum. Inskripsjonen er kortkvistruner, men kan vera frå seinare enn vikingalderen og ein gong etter 1050-talet. Runene blei rissa inn til minne om ei kone. Latinsk translitterasjon: : '''... ... ...(u)s * þense * efter * asriþi * kunu sina * (t)(u)(t)ur * ut... ...-''' Norrøn avskrift: : ''... ... [kr]oss þenna eptir Ástríði, konu sína, dóttur Odd[s]. ...'' Norsk omsetjing: : «... ... dette kors i minnet av Asrid, hans hustru, Odds datter...»<ref name="BrOlsen;200A2">Inngangsdata Br Olsen;200A i Runedata 2.0</ref> == Soknet Jurby == === Br Olsen;200B (MM 127) === [[Fil:Br_Olsen;200B,_Jurby.jpg|høgre|mini|222x222pk|Br Olsen;200B]] Denne steinkrossen er i [[Mastitt|Jurby]] og kortkvistrunene på han er daterte til andre halvpart av 900-talet.<ref name="BrOlsen;200B2">Inngangsdata Br Olsen;200B in Rundata 2.0. Her forutsettes det at þurb- er en forkortelse for Þorbjǫrg = Torbjørg. Slike forkortelser var ikke uvanlige.</ref> Dei er blitt mykje øydelagde sidan dei blei rissa.<ref name="page2264">Page 1983:226</ref> Ein av figurane som er avbilda på krossen held eit lite sverd i høgrehanda og eit gjallarhorn i den venstre, medan ein ramn flyg over. Det er blitt foreslått at denne figuren representerer den norrøne heidenske guddommen [[Heimdall]] som held [[Gjallarhorn|Gjallarhornet]] som blei brukt for proklamera at Ragnarokk kjem.<ref>Kermode (2005 [1907]:188).</ref> Latinsk translitterasjon: : '''[... ... ...un * si]n : in : onon : raiti --- * aftir þurb-...''' Norrøn avskrift: : ''... ... [s]on sinn, en annan reisti/rétti [hann](?) eptir Þor...'' Norsk omsetjing: : «... ... hans sønn og fostret (?) en annen ... i minne av Torbjørg...» {{Clear}} == Soknet Marown == === Br Olsen;201 (MM 139) === Denne steinen er i kapellet til sankt Trinian. Kortkvistrunene er daterte til vikingtida. Latinsk translitterasjon: : '''þurbiaurn : risti : krus : þ(o)-...''' Norrøn avskrift: : ''Þorbjôrn reisti kross þe[nna].'' Norsk omsetjing: : «Torbjørn reiste dette korset.»<ref name="BrOlsen;2012">Inngangsdata Br Olsen;201 i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} == Soknet Maughold == === Br Olsen;202A (Maughold (I), MM 145) === Denne runeinskripsjonen står på ei steinplate som blei brukt i ei grav. Han er no plassert i nærleiken av kyrkja Maughold. Innskrifta er datert til andre halvparten av 1100-talet, og blei gjort av same runemeister som Br Olsen; 202B. På ein stein kan ein også sjå den fyrste halvparten av det irske alfabetet [[ogham]]. Latinsk translitterasjon: : '''(i)(u)an + brist + raisti + þasir + runur + [f]uþor(k)(h)niastbml +''' Norrøn avskrift: : ''Jóan prestr reisti þessar rúnar. <fuþorkhniastbml>'' Norsk omsetjing: : «Jóan prest skar disse runene. ''Fuþorkhniastbml''»<ref name="BrOlsen;202A2">Inngangsdata Br Olsen;202A i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;202B (Maughold (II), MM 144) === Denne innsrkifta er frå ei steinplate som blei brukt på ei grav. Ho blei oppdaga i den øvre enden av dalen Corna, men er i dag ved kyrkja Maughold. Kortkvistrunene er daterte til andre halvpart av 1100-talet og blei gjort av den same runemeisteren som Br Olsen; 202A. Latinsk translitterasjon: : '''+ krisþ : malaki : ok baþr(i)k : (a)þ(a)(n)man (×) ÷ [...nal] * sauþ * a... * iuan * brist * i kurnaþal *''' Norrøn avskrift: : ''Kristr, Malaki ok Patrik. Adamnán ... ... ... Jóan prestr í Kornadal.'' Norsk omsetjing: : «Kristus, Malaki, og Patrik. Adamnán ... Joán prest i Kornadal.»<ref name="BrOlsen;202B2">Inngangsdata Br Olsen;202B i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;205A (Maughold (III), MM 133) === Dette fragmentet av ein steinkross blei funne i Ballagilley. Det er for tida i kyrkja Maughold. Steinkrosen er datert til vikingtida, men berre fire runer er igjen av den opphavlege inskripsjonen. === Br Olsen;205B (Maughold (IV), MM 142) === Denne inskripsjonen er datert til rundt år 1000 og står på ei steinplate som hadde blitt brukt på ei grav. Han er no i kyrkja Maughold. Inskripsjonen er i kortkvistruner, bortsett frå S-runa, og det er derfor grunn til å tru at ho blei gjort av ein besøkjande på øya Man. Latinsk translitterasjon: : A '''heþin : seti : krus : þino : eftir : tutur : sino lif... lifilt''' : B '''arni : risti : runar : þisar''' : C '''sikuþr''' Norrøn avskrift: : A ''Heðinn setti kross þenna eptir dóttur sína Hlíf[hildi]. Hlífhildi.'' : B ''Árni risti rúnar þessar.'' : C ''Sigurðr.'' Norsk omsetjing: : A «Heðinn satte dette korset i minne av sin datter Liv(hilde). Livhilde.» : B «Arne risset disse runene.» : C «Sigur.»<ref name="BrOlsen;205B2">Inngangsdata Br Olsen;205B i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Page1998;21 (Maughold (V), MM 175) === Denne inskripsjonen står på ei steinplate som var brukt på ei grav. Han er i dag i Manx Museum. Innskrifta er gjord med kortkvistruner og er datert til vikingtida. Ho blei rissa til minne om ei kone. Latinsk translitterasjon: : '''kuan sunr × mailb---ak... + kirþi + lik+tinn i(f)tir + + kuina sina +''' Norrøn avskrift: : ''<kuan>, sonr <mailb---ak...> gerði líkstein(?) eptir kona sína.'' Norsk omsetjing: : «<kuan>, sønn av <mailb---ak...> gjorde gravsteinen(?) i minne av sin hustru.» {{Clear}} == Soknet Michael == === Br Olsen;208A (Kirk Michael (I), MM 102) === [[Fil:Br_Olsen;208A,_Kirk_Michael.jpg|høgre|mini|200x200pk|Br Olsen;208A]] Dette fragmentet av ein steinkross er i kyrkja Kirk Michael. Inskripsjonen er i kortkvistruner og er datert til vikingtida. Latinsk translitterasjon: : '''... [kru](s) : þna : af[tir : ...]''' Norrøn avskrift: : ''... kross þenna eptir ...'' Norsk omsetjing: : «... dette korset i minnet av...»<ref name="BrOlsen;208A2">Inngang Br Olsen;208A i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;208B (Kirk Michael (II), MM 101) === [[Fil:Br_Olsen;208B,_Kirk_Michael.jpg|høgre|mini|222x222pk|Br Olsen;208B]] Denne steinkrossen er i kyrkja Kirk Michael, og er datert til vikingtida. Inskripsjonen er gjord i kortkvistruner og er dedikert til ein mann medan han framleis levde. Namna verker å vera både keltiske og norrøne. Latinsk translitterasjon: : '''× mail:brikti : sunr : aþakans : smiþ : raisti : krus : þano : fur : salu : sina : sin:bruku in : kaut × kirþi : þano : auk ala : i maun ×''' Norrøn avskrift: : ''Melbrigði, sonr Aðakáns Smiðs, reisti kross þenna fyr sálu sína synd...(?), en Gautr gerði þenna ok alla í Môn.'' Norsk omsetjing: : «Melbrigði, sønn av Aðakán smeden, reiste dette korset for hans synder ... sjel, men Gaute gjorde dette (korset) og alle på Man.»<ref name="BrOlsen;208B2">Inngang Br Olsen;208B i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;215 (Kirk Michael (III), MM 130) === [[Fil:Br_Olsen;215,_Kirk_Michael.jpg|høgre|mini|200x200pk|Br Olsen;215]] Dette er ein gammal irsk stein som har fått ein inskripsjon i langkvistruner, og var sannsynlegvis gjort av ein [[Danmark|dansk]] besøkjande ein gong på 1000-talet. Det er også inskripsjonar med ogham på begge sider. Innskrifta er oppsiktsvekkjande med betraktninga om at god fosterson er betre enn ein dårleg biologisk son. Latinsk translitterasjon: : '''mal:lymkun : raisti : krus : þena : efter : mal:mury : fustra : si(n)e : tot(o)r : tufkals : kona : is : aþisl : ati + ...etra : es : laifa : fustra : kuþan : þan : son : ilan +''' Norrøn avskrift: : ''<mallymkun> reisti kross þenna eptir <malmury> fóstra sín, dóttir Dufgals, kona er Aðísl átti. Betra er leifa fóstra góðan en son illan.'' Norsk omsetjing: : «<Mallymkun> reiste dette korset i minnet av <Malmury>, sin foster(-mor?), Dufgals datter, kona som Adils eide (= var gift med). (Det) er bedre å ha en god fostersønn enn en dårlig sønn.»<ref name="BrOlsen;2152">Inngang Br Olsen;215 i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;217A (Kirk Michael (IV), MM 126) === [[Fil:Br_Olsen;217A,_Kirk_Michael.jpg|høgre|mini|167x167pk|Br Olsen;217A]] Dette er ein steinkors som no er i kyrkja Michael. Inskripsjonen er med kortkvistruner og blei gjort på andre halvpart av 1000-talet. Latinsk translitterasjon: : '''[k](r)i(m) : risti : krus : þna : ift : rum(u)... ...''' Norrøn avskrift: : ''Grímr reisti kross þenna ept Hróðmu[nd] ...'' Norsk omsetjing: : «Grim reiste dette korset i minnet av Rødmunn ... hans ...»<ref name="BrOlsen;217A2">Inngang Br Olsen;217A i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;217B (Kirk Michael (V), MM 132) === [[Fil:Br_Olsen;217B,_Kirk_Michael.jpg|høgre|mini|194x194pk|Br Olsen;217A]] Denne steinkrossen er i kyrkja Michael. Inskripsjonen er med kortkvistruner, gjort ein gong på 980-talet av ein runemeister som heitte Torbjørn. Latinsk translitterasjon: : '''+ iualfir : sunr : þurulfs : hins : rauþa : ris(t)i : krus : þono : aft : friþu : muþur : sino +''' Norrøn avskrift: : ''<iualfir>, sonr Þórulfs hins Rauða, reisti kross þenna ept Fríðu, móður sína.'' Norsk omsetjing: : «<iualfir>, sønn av Torulv Raude, reiste dette korset i minnet av Frida, hans mor.»<ref name="BrOlsen;217B2">Inngang Br Olsen;217B i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;218A (Kirk Michael (VI), MM 129) === [[Fil:Br_Olsen;218A_,_Kirk_Michael.jpg|høgre|mini|238x238pk|Br Olsen;218A]] Denne steinkrossen er i kyrkja Michael. Han blei rissa inn med kortkvistruner på den andre halvparten av 900-talet. Latinsk translitterasjon: : '''... (k)rims : ins : suarta ×''' Norrøn avskrift: : ''... Gríms/...gríms hins Svarta.'' Norsk omsetjing: : «... (av) Grim/-Grim Svarte.»<ref name="BrOlsen;218A2">Inngang Br Olsen;218A i Runedata 2.0</ref> === Br Olsen;218B (Kirk Michael (VII), MM 110) === Dette fragmentet av ein steinkross er i kyrkja Kirk Michael. Inskripsjonen blei gjord med kortkvistruner mellom 930 og 950 Latinsk translitterasjon: : '''... runar ..''' Norrøn avskrift: : ''... rúnar ..'' Norsk omsetjing: : «... runer ...»<ref name="Olsen;218B2">Inngang Br Olsen;218B i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} === Br Olsen;219 (Kirk Michael (VIII), MM 123) === Dette fragmentet av ein steinkross er i Kirk Michael. Inskripsjonen blei gjord i løpet av vikingtida med kortkvistruner. Latinsk translitterasjon: : '''... : [ai](f)(t)(i)(r) * (m)(u)... * (u)...''' Norrøn avskrift: : ''... eptir <mu- > ..'' Norsk omsetjing: : «... i minne av <mu- > ...»<ref name="Olsen;2192">Inngang Br Olsen;219 i Runedata 2.0</ref> {{Clear}} == Kjelder == <references /> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Manske runesteiner|Manske runesteiner]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 21. juli 2025.'' {{refslutt}} == Litteratur == * Cumming, J. G. (1857): ''[http://www.archive.org/stream/runicothermonume00cummrich The Runic and Other Monumental Remains of the Isle of Man]'' * Hunter, John. Ralston, Ian (1999): ''The Archaeology of Britain: An Introduction''. Routledge. ISBN 0415135877 * Kermode, Philip Moore C. (1892): ''[http://www.archive.org/stream/catalogueofmanxc00kermrich Catalogue of the Manx Crosses with the Runic Inscriptions and Various Readings and Renderings]'' * Kermode, Philip Moore C. (2005 opptrykk av 1907 Bemrose red.): ''[http://books.google.com/books?id=WirasDmT2C8C&printsec=frontcover&source=gbs_navlinks_s#v=onepage&q=&f=false Manx Crosses or The Inscribed and Sculptured Monuments of the Isle of Man From About the End of the Fifth to the Beginning of the Thirteenth Century]''. Elibron Classics. ss. 188. ISBN 1-4212-9706-X. * Page, R. I. (1983): "The Manx Rune-stones", in Parsons, D. (red). (1995). ''Runes and Runic Inscriptions''. The Boydell Press, Woodbridge. * Pluskowski, Aleks: «Apocalyptic Monsters: Animal Inspirations for the Iconography of Medieval Northern Devourers» i: Bildhauer, Bettina. Mills, Robert (2004): ''The Monstrous Middle Ages''. University of Toronto Press. ISBN 0802086675 * Orchard, Andy (1997): ''Dictionary of Norse Myth and Legend''. Orion Publishing Group (Cassell). ISBN 0 304 34520 2 * [[Samnordisk runetekstdatabase|Runedata]] 2.0 (Samnordisk runetekstdatabase) * Rune Hauge: [http://www.arild-hauge.com/vesterhavsruner.htm Vesterhavsøyenes runer] * [https://web.archive.org/web/20100516062750/http://www.manxarch.iofm.net/djr5.htm Viking Crosses Photo Gallery], billedgalleri og med beskrivelser i sitater fra ''The Art of the Manx Crosses'' av A. M. Cubbon {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Runesteinar]] [[Kategori:Sider utan gjennomgåtte omsetjingar]] 4qy1vbd33mz8bv54192rsophfmbdwdk 0 429680 3648789 3648767 2026-03-27T13:27:22Z Ranveig 39 Malar 3648789 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Peter Didrik Stilling Steen Herlofsen''' ({{levde|5. juli|1777|9. juli|1842|Herlofsen, Peter}}) var ein norsk kjøpmann og gardeigar i [[Arendal]]. Han var gift med systera til [[Jacob Aall]]. Herlofsen var son til ein forretningsmann og arbeidde i familieverksemda til han tok over denne. I 1804 kjøpte han eigedomen Strømsbo og busette seg der. År 1814 tok han også over eigedomen Langsev. I 1821 møtte Herlofsen i [[Stortinget]], der han var medlem i 10 komitear. Året etter deltok han i omframtstortinget, og han var med i Stortinget sitt sendelag til [[Stockholm]]. Herlofsen var stadshauptmann i Arendal og i 1837 medlem i det fyrste [[bystyre]]t. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/d6932109378ab11a521eeae976f0e1d7?page=3&searchText=herlofsen Den Norske Rigstidende, 19. juli 1842] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1821-1823]] [[Kategori:Norske kjøpmenn]] [[Kategori:Folk frå Arendal]] niskr9uv0diffmit3bx6ggomx943kpj 0 429682 3648787 3648777 2026-03-27T13:20:31Z Ranveig 39 Omdirigering til sekulær, om dette ikkje skal vera anna enn ein definisjon. 3648787 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Sekulær]] 1vffkpgqd07y1opwapipzdh8mhgdctl 0 429683 3648779 3648778 2026-03-27T12:02:49Z Ranveig 39 3648779 wikitext text/x-wiki [[Fil:Kylverstenen_futhark.jpg|mini|350x350pk|Futharken på Kylverstenen frå Gotland. Ca. år 400.]] '''Runemagi''' er førestillingar om at [[Runer|runeteikn]] har [[Religion|religiøse]] eller [[Magi|magiske]] tydingar. Frå mellomaldersk islandsk litteratur er det kjent at runene var knytte til heilag kunnskap, og at dei blei oppfatta som ei guddommelig gåve.<ref>Ellis Davidson (1990) s. 141</ref> At skriftteikna òg hadde ei ikkje-kommunikativ tyding blir underbygd av at ordet ‘rune’ i seg sjølv hadde tydinga 'løyndom', i likskap med dei mange bevarte runerekkjene (kalla futharkar).<ref>Ellis Davidson (1990) s. 141</ref> Skriftlege kjelder og materielle leivningar frå både [[Jarnalderen|jernalder]] og [[norrøn tid]] tyder på at runer har hatt ei religiøs tyding gjennom heile perioden då dei òg var brukte som skriftform. I forskinga har det lenge vore eit utbreidd synspunkt at runene primært hadde religiøs tyding, og at dei meir sjeldan blei nytta til daglegdagse føremål. Dei siste par tiåra har det likevel vore eit skifte innan [[Runer|runologien]], og synspunktet om at runer grunnleggjande var eit kvardagsleg skriftsystem som òg kunne brukast religiøst er i dag det mest utbreidde.<ref name="autogenerated12">Stoklund (1993) pp. 160</ref> På byrjinga av 1900-talet oppstod der i samband med rørsler innanfor germansk [[mystikk]] nye formar for «runemagi». Nokre av dei har utvikla seg vidare og byggjer generelt på [[hermetisme]], klassisk [[okkultisme]] eller [[Yijing|''I Ching'']]. == Praksis == [[Fil:Björketorpsstenen_runor.jpg|mini|Nærbilde av runeinskripsjonen på Björketorp-runesteinen, Blekinge (500-eller.600-talet). Her opptrer ordet «rune» fleire gongar, tilsynelatande med fleire tydingar.]] Runer blei hovudsakleg rista i tre, men dei fleste bevarte innskriftene stammar frå meir uforgjengelege materiale som stein og metall. Dei eldste innskriftene er som regel korte, anten bestod dei berre av eit namn eller noko som truleg har vore trylleformular.<ref>Bæksted (1994) s. 12</ref> Inskripsjonar frå yngre periodar formidlar òg berre sjeldan noko religiøst, men det er meir tydeleg at dei kunne brukast i rituelle samanhengar; til dømes relatert til magi og trolldom, og som hjelpemiddel til å kommunisera med gudane. Runer blei oppfatta som noko guddommeleg, ei gåve frå gudane, og kunne såleis bli brukte til å skriva trylleformularar på gjenstandar, men brorparten av innskriftene har likevel [[profan]] karakter.<ref>Bæksted (1994) s. 12</ref> Dette er blitt tolka som eit teikn på at runene opphavleg blei oppfatta som [[Esoterisme|esoterisk]] kunnskap som berre ein elite hadde tilgang til. Det guddommelege sambandet kan kanskje speglast i at eldre runeinnskrifter stilistisk er nærskylde med [[Myte|myteforteljingane]] i [[Eddadikt|eddadikta]]. Frå Björketorp i Blekinge er det kjent ei runeinnskrift frå anten 500- eller 600-talet. Teksten er skriven på [[urnordisk]], og ordet «rune» er tilsynelatande nytta i fleire tydingar, m.a. ‘bokstavar’ og ‘løyndom’. <blockquote> ''Haidzruno runu, falahak haidera, ginnarunaz. Arageu haeramalausz uti az. Weladaude, sa'z þat barutz. Uþarba spa.'' </blockquote> <blockquote> Eg, runemeister(?) skjuler her kraftruner. Stadig (plaga av) vondskap, (dømt til) snikande død er (han), som øydelegg dette (monumentet). Eg spår øydelegging/spådom om øydelegging.<ref>Omsett etter: {{lang|en|I, master of the runes(?) conceal here runes of power. Incessantly (plagued by) maleficence, (doomed to) insidious death (is) he who breaks this (monument). I prophesy destruction / prophecy of destruction.}} Frå DR 360 i [[Rundata|Rundata 2.0 for Windows]].</ref> </blockquote> Frå ein runestein frå Steintofta i Blekinge er det kjent ein liknande eid. [[Fil:Brakteat_von_Djupbrunns.jpg|høgre|mini|[[Brakteat]] frå Djupbrunn i Sverige (G 205) frå ca. 400-talet, med mellom anna runeteksten [[Alu]] saman med eit stilisert bilde av eit mannshovud, ein hest og ein [[svastika]]; eit motiv som er kjent frå fleire brakteatar.]] Frå både romersk og [[Merovingartida|germansk jernalder]] er det kjent fleire inskripsjonar som ikkje er lett forståelege eller som består av ord, men som truleg hadde særskild religiøs tyding. Eit av dei mest utbreidde av desse er ''[[alu]]'', medan andre ord er m.a. ''auja'', ''laþu'', ''laukaR''.<ref name="MACLEODMEES1092">Macleod, Mindy. Mees, Bernard. (2006) ''Runic Amulets and Magic Objects'', page 100 to 101. Boydell Press {{ISBN|1-84383-205-4}}</ref> Ansuz og Tiwaz-runene ser òg ut til å ha hatt ei særleg tyding, særleg i tida då ein nytta [[den eldre futharken]], men ein kan også finna spor av dette i yngre kjelder. Til dømes går det fram av Sigrdrifúmál at risting av Tiwas-runa på eit våpen tydde siger, sidan ein gjorde krigsguden nærverande.<ref>Meulengracht_Sørensen (2006) s. 44</ref> Slike ristinger er kjende frå fleire objekt frå jernalderen og vikingtida;<ref>Ellis Davidson (1990) s. 57</ref> til dømes på ein [[amulett]] frå Lindholm slott der sekvensen ''aaaaaaaazznnn-b-muttt'' er rissa inn. Språkleg gjev teikna inga meining, men runene må ha ei tyding i seg sjølv som tilsynelatande får ekstra kraft gjennom gjentakinga. [[Fil:Futhark_vicking_16.png|høgre|mini|portrett=1.4|Runealfabetet, òg kaldet FUÞARKen etter dei fyrste bokstavane, hadde truleg ei religiøs tyding i seg sjølv når det blei skrive ned.]] I andre tilfelle gjev teksten inga meining, kanskje fordi ristarane ikkje sjølv var skriftkunnige, dvs. at dei laga imitasjonar av skrift som viser at skrifta i seg sjølv hadde ei tyding som var uavhengig av tydinga til orda. Desse språkleg meiningslause inskripsjonane er blitt tolka som magiske formular; til dømes ''tuwatuwa'' på ein brakteat frå [[Vadstena]], ''aaduaaaliia'' (på DR #Br42), ''g͡eggar͡og͡æ'' (Undley-brakteaten), ''g͡ag͡ag͡a'' på eit spydskaft frå [[Kragehul]].<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 47</ref> Frå vikingtida er det kjent nokre få ringar med runeinskripsjonar som truleg kan tolkast som magiske. Ein av dei er funnen ved [[Kingmoor]] i nordvestlege England. Teksten på han er ikkje blitt tyda.<ref>Page, R.I., ''The Inscriptions''</ref> Tydinga av denne typen innskrifter er stadig omstridd. På ein brakteat finst rimorda ''salusalu'' og ''luwatuwa'' som dannar ei remse som kanskje har hatt magisk tyding. Ein anna innskrift på Gummarp runesteinen (ca. år 500 til 700) inneheld ei kryptisk skildring av korleis runestavar kan brukastm etterfølgt av f-runa tre gonger etter kvarandre.<ref name="PAGE312">Page, R.I. (2005) ''Runes'', page 31. The British Museum Press {{ISBN|0-7141-8065-3}}</ref> Ein person opplært i runeløyndommen blei kanskje kalla ''[[erilaz]]'', ei nemning som òg opptrer på fleire runeinnskrifter. Innrissa runer kunne såleis gje guddommelege krefter til ein gjenstand.<ref>Kofod & Warmind (1989) s. 66</ref> På nokre runesteinar er det rista lengre tekstar av religiøs tyding, men desse blei tydelegvis skrivne til folk som var innvigde i religiøse løyndommar.<ref>Holtsmark (1989) s. 47</ref> Nyare studiar har vist at sjølv om runene ofte blei nytta til å gjera gjenstandar magiske, til dømes ved å laga [[Amulett|amulettar]] og liknande, så er det ingenting som tyder på at runene i høgare grad blei oppfatta som meir magiske enn til dømes det [[Det greske alfabetet|greske]] eller [[Det latinske alfabetet|det latinske alfabet]].<ref>MacLeod & Mees (2006)</ref> Kulturen i vikingtida og jernalderen var primært munnleg, men hadde òg skriftsystem. Desse eigna seg likevel ikkje til lange tekstar, og kulturen var i stor grad munnleg overlevert. Skriftkultur var også kjend frå fleire naboland.<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 16</ref> Med bakgrunn i dette er det dominerte synspunktet innanfor runologien i dag at runene i utgangspunktet var eit skriftsystem som både kunne brukast til religiøse og ikkje-religiøse formål. Den største delen av runeinnskrifter har vore skriven til kvardagsformål.<ref name="autogenerated13">Stoklund (1993) pp. 160</ref> Skriftteikn som runer blei nytta brukt til å halda på ei melding og/eller eit samband mellom ein person og gjenstanden dei var rista på. Gjennom ei religiøs tyding av ein tekst, kunne ein slik tekst òg romma noko guddommeleg som kunne gje religiøs kraft til gjenstanden teksten var rista på.<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 41-43</ref> Førestillingar om runemagi har fleire stader i Norden overlevd i folkloren langt inn i [[Tidleg nytid|tidleg moderne tid]]. På Island brukte ein til dømes runestavar som var stykke av tre med rista runer som kunne brukast i krisesituasjonar, til å verja mot vonde makte eller for å oppnå ein ønska situasjon eller særskilde ting.<ref>Kofod & Warmind (1989) s. 83</ref> === Magi === [[Fil:Stentoftenstenen.jpg|venstre|mini|333x333pk|Runesteinen frå Stentoften (ca. 500 til 700 e.v.t.) frå [[Blekinge]] i Sverige.]] Dei eldste runetekstane stammar frå gjenstandar og består generelt anten av namnet på eigaren til desse gjenstandane eller personen som rista dei, eller av ei språkleg uforståelege bokstavrekkjer. På bakgrunn av dette er det blitt føreslått at runer opphavleg ikkje var nytta som skriftspråk, men heller som teikn til magiske formular. I kjeldene er det talrike eksempel på korleis runer blei nytta i rituelle og magiske samanhengar. Det er også funne mange gjenstandar med runeinnskrifter som normalt blir tolka religiøst. Utover skildringa av «sigersrunene» i ''[[Sigrdrífumál]]'' finst det i ''[[Den eldre Edda]]'' òg eit anna dikt som handlar om den religiøse tydinga til runer. ''[[Håvamål|Hávamál]]'' inneheld fleire strofer der Odin omtaler runene i relasjon til [[Klarsyn|mantikk]], lækjing og [[nekromantikk]]: {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : Rúnar munt þú finna : : ok ráðna stafi, : : mjök stóra stafi,: : mjök stinna stafi,: : er fáði fimbulþulr : : ok gerðu ginnregin: : ok reist hroftr rögna.: (strofe 142) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Runer vil du finde, : tolkende Runer, : hel store Stave, : hel stærke Stave, : som den mægtige Taler tegned, : som de hellige Guder gjorde : og den ypperste As risted, | |} {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : hlýdda ek á manna mál; : of rúnar heyrða ek dæma, : né of ráðum þögðu : Háva höllu at, (strofe 111) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Om Runer jeg hørte dem tale : og om Gudernes Rådslagning; : ej tav de om Runers Ristning, : ej tav de om Runers Råden : i den højes Hal. | |} {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : Ráðumk þér, Loddfáfnir, : en þú ráð nemir, - … : en við bölvi rúnar… (strofe 137) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Jeg råder dig, Lodfavne! : og Råd du tage; … : Runer mod ondt Ønske, | |} I strofe 157 av ''Hávamál'' blir runene tillagt krefter som kan gje livet tilbake til dei døde. I stykket seier Odin fram eit rim for å få ein død mann til å gå att: {| | : ''Þat kann ek it tolfta,'' : ''ef ek sé á tré uppi'' : ''váfa virgilná,:'' : ''svá ek ríst ok í rúnum fák,'' : ''at sá gengr gumi'' : ''ok mælir við mik.'' | : Det kan jeg for det tolvte, : når jeg höjt i Træ : ser død Mand dingle: : sådan jeg rister : og tegner Runer, : at Manden går hen : og mæler med mig. |} På [[Franks-skrinet]] frå kring år 700 er det innskrifter som kan tolkast som teikn på at runene hadde magisk tyding ikkje berre i Norden, men òg i det mellomalderske Vest-Europa. === Spådom === Sjølv om tilknytinga mellom runer og spådom er omtalt i fleire kjelder, finst det ingen direkte bevis for at dei er blitt brukte til dette føremålet. [[Tacitus]] fortel i ''Germania''<ref>kapittel 10</ref> at germanarane tok varsel frå mange ulike ting, m.a. har han ei detaljert skildring av eit spådomsritual: : 10. Varsler og spådom ved lodkastning holder de i hævd og ære og det så trofast som noget folk; og ved en sådan lodkastning er det en simpel og ligefrem måde, de plejer at gå frem på. En afskåren gren af et frugtbærende træ skærer de itu til småpinde og mærker disse med visse tegn, så de kan skelnes fra hverandre. Disse pinde kaster de så på må og få ud over en hvid dug, alt som tilfældet føjer det. Og derefter, dersom det er på det samt-lige folks vegne, man vil stille spørgsmålet, så forretter den for hele samfundet beskikkede præst, men hvis det ikke sker i det offentliges tjeneste, så vedkommende husbond selv en bøn til guden og tager så med øjnene vendte mod himlen tre pinde frem den ene efter den anden, løfter dem i vejret og udlægger dem efter de derpå indristede tegn. Tyder nu disse på en hindring, så indlader man sig i det pågældende anliggende ikke på nogen yderligere henvendelse til guderne samme dag; men ligger der en tilladelse deri, så søger man end-nu tilforladeligheden deraf stadfæstet ved vars-ler.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.ribekatedralskole.dk/classica/personer/tacitus/germania.htm|tittel=Tacitus; Germania, oversat af H. H. Lefolii (1901-1902)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20070223025849/http://www.ribekatedralskole.dk/classica/personer/tacitus/germania.htm|arkivdato=23. februar 2007|vitja=9. oktober 2009|url-status=dead}}</ref> Tacitus viser ikkje nødvendigvis til runer, særleg fordi det ikkje er funne runer som stammar frå samtida hans; dei eldste døme er fleire hundre år yngre. Ein annan skriftleg omtale, som av fleire er blitt tolka som ei skildring av runer brukt i spådomssamanhengar, er kapittel 38 i [[Ynglingesoga]] av [[Snorre Sturlason]], der [[Granmar]], kongen av [[Södermanland]], dreg til [[Templet i Uppsala|tempelet i Uppsala]] for å ta del i det årlege [[Blot|blótet]]. Snorre skriv: «Spaadommen<ref>[http://www.heimskringla.no/wiki/Ynglinga-soga note 112: Dei spaadde paa den vis, at dei "fellte blot-spon", d.v.s. spreidde sponar eller tre-pinnar (kanskje med runir innrista) paa fyriskrivin maate, og søkte med dette upplysningar hjaa gudane um framtidi.]</ref> fall daa slik aat han, at han ikkje skulde liva.» (''Féll honum þá svo spánn sem hann mundi eigi lengi lifa'').<ref>[https://da.wikisource.org/wiki/Ynglinga_saga#Orusta_Ingjalds_konungs_og_Granmars s:Ynglinga_saga#Orusta_Ingjalds_konungs_og_Granmars]</ref> Soga fortel at Gramnar så drog til sitt eige rike, der han kort tid etter døydde. Ei anna kjelde er ''Vita Ansgari'', helgenbiografien til [[Heilage Ansgar|Ansgar]] skriven av munken Rimbert. Han beskriv detaljert korleis dei heidenske nordbuarane kasta lodd.<ref>{{Cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/anskar.html|title=Vita Ansgari kapitel 26-30|access-date=9. oktober 2009|archive-date=8. november 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108030836/http://www.fordham.edu/halsall/basis/anskar.html|url-status=dead}}</ref> I ei historie fortel han korleis den svenske tronpretendenten [[Anund]] fyrst førte ein dansk flåte til Birka, f;r han ombestemte seg då han hadde bede danskane om å «trekka lodd» med trespon. Ifølgje denne forteljinga var ei slik «loddtrekking» ganske informativ. Ho fortalde dei at eit åtak på [[Birka]] kunne medføra ulukke, og at dei i staden skulle gå til åtak på ein slavisk by. Sponar og lodd av denne typen kan likevel òg forklarast som ''blótspánn'' (offerspon) og ''hlautlein'' (loddkvistar), truleg trestykke som var merka med blodet frå eit offerdyr og så kasta ned før mønsteret dei låg blei tyda.<ref name="PAGE401">Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}}</ref> == Moderne runemagi == Sidan 1700-talet har tydinga til runene blitt nyfortolka fleire gonger, særleg i samband med rekonstruksjonistiske rørsler, til dømes i samband med [[nasjonalromantikken]] og den [[Germansk okkultisme|germanske okkultismen]]. Den moderne runemagien oppstod i samband med den okkultiske rørsla. I 1902 fekk den tyske [[Okkultisme|okkultisten]] [[Guido von List]] ei openberring om '«Armanen futharken'», som blei eit vesentleg element i den [[Ariosofi|ariosofiske]] ideologien. Runer og runesymbolikk bleiseinare brukt av [[Nazisme|nazistane]], særleg kjend er [[Schutzstaffel]] (SS) sine to SIEG-runer. Denne runa blei forbunden med 'siger' i nazistisk ideologi. Det nazistiske runesystemet bygde på arbeidet til List som så blei vidareutvikla av den tyske okkultisten [[Karl Maria Wiligut]]. [[Fil:Runes.jpg|mini|250x250pk|Runespådom ved hjelp av keramikkbrikker.]] Etter andre verdskrigen blei det brukt reformerte system i andre «pansofistiske» system.I 1980-åra og 1990-åra blei det utvikla fleire runemagi-system. Ei av dei fyrste bøkene i denne bølgja blei skriven av Ralph Blum i 1982. Ho førte fram til eit system der runer blei nytta brukt i samband mantikk. Runene blir skrivne enkeltvis på tavler eller plater som anten blir tekne opp av ein pose eller blir kasta ned, så dei kan bli lagde i ei tilfeldig rekkjefølgje. I dei moderne systema blir det ofte òg tilføydd ei ahistorisk 'blank rune', som kan erstatta alle dei øvrige runene. === Nypaganisme og new age === Sidan [[Nypaganisme|nypaganistiske]] rørsler kan vera svært ulike varierer oppfatninga av tydinga til runene og bruken deira mellom ulike grupper. Dei er mest utbreidde innanfor germansk nypaganisme, herunder [[åsatru]], der runer mange stader blir brukte til spådom. Nokre grupper avviser bruk av runer, på andre måtar enn den som er skildra i dei gamle kjeldene. I nokre [[new age]]-krinsar og [[Wicca|wiccarørsla]] blir det òg brukt runemagi. == Kjelder == {{Fotnoteliste|2}}{{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Runemagi|Runemagi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 27. mars 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur ==  {{refbegin|2}} * Alfred Becker: ''Franks Casket. Zu den Bildern und Inschriften des Runenkästchens von Auzon'' (Regensburg 1973) * Alfred Becker, ''Franks Casket Revisited," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 12/2 (2003), 83-128. * Alfred Becker, ''The Virgin and the Vamp," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 12/4 (2003), 201-209. * Alfred Becker, ''A Magic Spell "powered by" a Lunisolar Calendar," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 15 (2006), 55 -73. * Ralph Blum, ''The Book of Runes : A Handbook for the Use of an Ancient Oracle: The Viking Runes with Stones'', St. Martin's Press; 10th anniversary ed edition (1993), {{ISBN|0-312-09758-1}}. * Edred Thorsson, ''A Handbook of Rune Magic'', Weiser Books (1983), {{ISBN|0-87728-548-9}} * Edred Thorsson, ''A Handbook of Esoteric Runology'', Weiser Books (1987), {{ISBN|0-87728-667-1}} * Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}} * Fries, Jan, ''Helrunar: A Manual of Rune Magick'', Second Edition, Mandrake of Oxford (2002), {{ISBN|978-1-869928-38-4}} * {{cite book|last=Gundarsson|first=Kveldulf|author-link=|title=Teutonic Magic|publisher=Llewellyn Publications, Inc.|date=1990|location=[[St. Paul, MN]]|pages=|url=https://archive.org/details/teutonicmagicmag00gund|doi=|id=|isbn=0-87542-291-8}} * Meadows, Kenneth (1996). ''Rune Power: The Secret Knowledge of the Wise Ones.'' Milton, Brisbane: Element Books Limited. {{ISBN|1-85230-706-4}} * Meulengracht Sørensen, Preben (2006); Kapitler af Nordens litteratur i oldtid og middelalder. {{ISBN|87-7934-219-1}} * Sweyn Plowright, ''The Rune Primer'', Lulu Press (2006), {{ISBN|1-84728-246-6}} * Tritt, Adam Byrn, ''Tellstones: Runic Divination in the Welsh Tradition'', Crossquarter Press, (2001), {{ISBN|1-890109-32-0}} * Bammesberger, A & G. Waxenberger (red.), ''Das ''fuþark'' und seine einzelsprachlichen Weiterentwicklungen'', Walter de Gruyter (2006), {{ISBN|3-11-019008-7}}. (tysk) * Blum, Ralph. (1932. ''The Book of Runes – A Handbook for the use of Ancient Oracle : The Viking Runes'',Oracle Books, St. Martin's Press, New York, {{ISBN|0-312-00729-9}}. (engelsk) * Brate, Erik (1922). ''Sveriges runinskrifter'', ([http://www.runor.se/ online text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205034350/http://runor.se/|date=5. december 2006}} (svensk) * Bæksted, Anders (1994); ''Nordiske guder og helte'' Politikens forlag {{ISBN|87-567-4717-9}} * Düwel, Klaus (2001). ''Runenkunde'', Verlag J.B. Metzler (tysk). * [[Hilda Ellis Davidson|Ellis Davidson, Hilda R.]] (1990); ''Gods and Myths of Northern Europe'' (1. oplag 1964) {{ISBN|0-14-013627-4}} (engelsk) * Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}} (engelsk) * {{cite book|first=Lis|last=Jacobsen|author2=Erik Moltke|title=Danmarks runeindskrifter|publisher=Ejnar Munksgaards Forlag|location=Copenhagen|year=1941–42}} * Kofoed, Aase & [[Morten Warmind|Warmind, Morten]]; ''Old var Årle'', 1989 {{ISBN|87-13-03545-2}} * Looijenga, J. H. (1997). ''[http://dissertations.ub.rug.nl/faculties/arts/1997/j.h.looijenga/ Runes around the North Sea and on the Continent AD 150-700]'', dissertation, Groningen University. (engelsk) * MacLeod, Mindy, and Bernard Mees (2006). ''[http://www.boydell.co.uk/43832054.HTM Runic Amulets and Magic Objects]" . The Boydell Press: Woodbridge, UK; Rochester, NY, {{ISBN|1-84383-205-4}}. (engelsk) * Markey, T.L. (2001). A tale of the two helmets: Negau A and B. ''Journal of Indo-European Studies'' 29: 69–172. (engelsk) * McKinnell, John and Rudolf Simek, with Klaus Düwel (2004). ''Runes, Magic, and Religion: A Sourcebook''. Wien: Fassbaender, {{ISBN|3-900538-81-6}}. (engelsk) * Mees, Bernard (200). The North Etruscan thesis of the origin of the runes. ''Arkiv for nordisk fililogi'' 115: 33–82. (engelsk) * Odenstedt, Bengt (1990). ''On the Origin and Early History of the Runic Script'', Uppsala, {{ISBN|91-85352-20-9}}. (engelsk) * Page, R.I., ''The Inscriptions, '' Appendix A i D.M. Wilson, ''Anglo-Saxon Ornamental Metalwork 700-1100 in the British Museum'' (London): 67-90. * Page, R.I. (1999). ''[http://www.boydell.co.uk/5115946X.HTM An Introduction to English Runes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222173644/https://boydellandbrewer.com/|date=22. februar 2021}}'', The Boydell Press, Woodbridge. {{ISBN|0-85115-946-X}}. (engelsk) * Prosdocimi, A.L. (2003–4). Sulla formazione dell'alfabeto runico. Promessa di novità documentali forse decisive. ''Archivio per l'Alto Adige''. XCVII–XCVIII:427–440 (italiensk) * Robinson, Orrin W. (1992). ''Old English and its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages'' Stanford University Press. {{ISBN|0-8047-1454-1}} (engelsk) * Spurkland, Terje (2005). ''Norwegian Runes and Runic Inscriptions'', Boydell Press. {{ISBN|1-84383-186-4}} (engelsk) * Stoklund, Marie (1994); ''Myter, runer og tolkning'', i Schjødt, Jens Peter (red.); ''Myte og ritual i det før-kristne Norden''. {{ISBN|87-7838-053-7}} * Stoklund, Marie (2003). ''The first runes – the literary language of the Germani'' in ''The Spoils of Victory – the North in the Shadow of the Roman Empire'' Nationalmuseet (København) (engelsk) * {{Citation|last=Thorsson|first=Edred|author-link=Stephen Flowers|last2=|first2=|author2-link=|publication-date=|date=|year=1987|title=Runelore: a handbook of esoteric runology|edition=|volume=|series=|publication-place=United States|place=|publisher=Samuel Weiser, Inc.|pages=|page=|id=|isbn=0-87728-667-1|doi=|oclc=|url=|access-date=}} * Werner, Carl-Gustav (2004). ''The allrunes Font and Package''{{PDFlink|[ftp://tug.ctan.org/pub/tex-archive/fonts/allrunes/allrunes.pdf tug.ctan.org]}}. * Williams, Henrik. (1996). The origin of the runes. ''Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik'' 45: 211–18. (tysk) * Williams, Henrik (2004). "Reasons for runes," in ''The First Writing: Script Invention as History and Process'', Cambridge University Press, pp. 262–273. {{ISBN|0-521-83861-4}} (engelsk) {{refend}} [[Kategori:Runologi]] [[Kategori:Norrøn religion]] iq8fsyjwr6eztgpeq9i0xq3ehvut9tl 3648780 3648779 2026-03-27T12:04:17Z Ranveig 39 3648780 wikitext text/x-wiki [[Fil:Kylverstenen_futhark.jpg|mini|350x350pk|Futharken på Kylverstenen frå Gotland. Ca. år 400.]] '''Runemagi''' er førestillingar om at [[Runer|runeteikn]] har [[Religion|religiøse]] eller [[Magi|magiske]] tydingar. Frå mellomaldersk islandsk litteratur er det kjent at runene var knytte til heilag kunnskap, og at dei blei oppfatta som ei guddommelig gåve.<ref>Ellis Davidson (1990) s. 141</ref> At skriftteikna òg hadde ei ikkje-kommunikativ tyding blir underbygd av at ordet ‘rune’ i seg sjølv hadde tydinga 'løyndom', i likskap med dei mange bevarte runerekkjene (kalla futharkar).<ref>Ellis Davidson (1990) s. 141</ref> Skriftlege kjelder og materielle leivningar frå både [[Jarnalderen|jernalder]] og [[norrøn tid]] tyder på at runer har hatt ei religiøs tyding gjennom heile perioden då dei òg var brukte som skriftform. I forskinga har det lenge vore eit utbreidd synspunkt at runene primært hadde religiøs tyding, og at dei meir sjeldan blei nytta til daglegdagse føremål. Dei siste par tiåra har det likevel vore eit skifte innan [[Runer|runologien]], og synspunktet om at runer grunnleggjande var eit kvardagsleg skriftsystem som òg kunne brukast religiøst er i dag det mest utbreidde.<ref name="autogenerated12">Stoklund (1993) pp. 160</ref> På byrjinga av 1900-talet oppstod der i samband med rørsler innanfor germansk [[mystikk]] nye formar for «runemagi». Nokre av dei har utvikla seg vidare og byggjer generelt på [[hermetisme]], klassisk [[okkultisme]] eller [[Yijing|''I Ching'']]. == Praksis == [[Fil:Björketorpsstenen_runor.jpg|mini|Nærbilde av runeinskripsjonen på Björketorp-runesteinen, Blekinge (500-eller.600-talet). Her opptrer ordet «rune» fleire gongar, tilsynelatande med fleire tydingar.]] Runer blei hovudsakleg rista i tre, men dei fleste bevarte innskriftene stammar frå meir uforgjengelege materiale som stein og metall. Dei eldste innskriftene er som regel korte, anten bestod dei berre av eit namn eller noko som truleg har vore trylleformular.<ref>Bæksted (1994) s. 12</ref> Inskripsjonar frå yngre periodar formidlar òg berre sjeldan noko religiøst, men det er meir tydeleg at dei kunne brukast i rituelle samanhengar; til dømes relatert til magi og trolldom, og som hjelpemiddel til å kommunisera med gudane. Runer blei oppfatta som noko guddommeleg, ei gåve frå gudane, og kunne såleis bli brukte til å skriva trylleformularar på gjenstandar, men brorparten av innskriftene har likevel [[profan]] karakter.<ref>Bæksted (1994) s. 12</ref> Dette er blitt tolka som eit teikn på at runene opphavleg blei oppfatta som [[Esoterisme|esoterisk]] kunnskap som berre ein elite hadde tilgang til. Det guddommelege sambandet kan kanskje speglast i at eldre runeinnskrifter stilistisk er nærskylde med [[Myte|myteforteljingane]] i [[Eddadikt|eddadikta]]. Frå Björketorp i Blekinge er det kjent ei runeinnskrift frå anten 500- eller 600-talet. Teksten er skriven på [[urnordisk]], og ordet «rune» er tilsynelatande nytta i fleire tydingar, m.a. ‘bokstavar’ og ‘løyndom’. <blockquote> ''Haidzruno runu, falahak haidera, ginnarunaz. Arageu haeramalausz uti az. Weladaude, sa'z þat barutz. Uþarba spa.'' </blockquote> <blockquote> Eg, runemeister(?) skjuler her kraftruner. Stadig (plaga av) vondskap, (dømt til) snikande død er (han), som øydelegg dette (monumentet). Eg spår øydelegging/spådom om øydelegging.<ref>Omsett etter: {{lang|en|I, master of the runes(?) conceal here runes of power. Incessantly (plagued by) maleficence, (doomed to) insidious death (is) he who breaks this (monument). I prophesy destruction / prophecy of destruction.}} Frå DR 360 i [[Rundata|Rundata 2.0 for Windows]].</ref> </blockquote> Frå ein runestein frå Steintofta i Blekinge er det kjent ein liknande eid. [[Fil:Brakteat_von_Djupbrunns.jpg|høgre|mini|[[Brakteat]] frå Djupbrunn i Sverige (G 205) frå ca. 400-talet, med mellom anna runeteksten [[Alu]] saman med eit stilisert bilde av eit mannshovud, ein hest og ein [[svastika]]; eit motiv som er kjent frå fleire brakteatar.]] Frå både romersk og [[Merovingartida|germansk jernalder]] er det kjent fleire inskripsjonar som ikkje er lett forståelege eller som består av ord, men som truleg hadde særskild religiøs tyding. Eit av dei mest utbreidde av desse er ''[[alu]]'', medan andre ord er m.a. ''auja'', ''laþu'', ''laukaR''.<ref name="MACLEODMEES1092">Macleod, Mindy. Mees, Bernard. (2006) ''Runic Amulets and Magic Objects'', page 100 to 101. Boydell Press {{ISBN|1-84383-205-4}}</ref> Ansuz og Tiwaz-runene ser òg ut til å ha hatt ei særleg tyding, særleg i tida då ein nytta [[den eldre futharken]], men ein kan også finna spor av dette i yngre kjelder. Til dømes går det fram av Sigrdrifúmál at risting av Tiwas-runa på eit våpen tydde siger, sidan ein gjorde krigsguden nærverande.<ref>Meulengracht_Sørensen (2006) s. 44</ref> Slike ristinger er kjende frå fleire objekt frå jernalderen og vikingtida;<ref>Ellis Davidson (1990) s. 57</ref> til dømes på ein [[amulett]] frå Lindholm slott der sekvensen ''aaaaaaaazznnn-b-muttt'' er rissa inn. Språkleg gjev teikna inga meining, men runene må ha ei tyding i seg sjølv som tilsynelatande får ekstra kraft gjennom gjentakinga. [[Fil:Futhark_vicking_16.png|høgre|mini|portrett=1.4|Runealfabetet, òg kaldet FUÞARKen etter dei fyrste bokstavane, hadde truleg ei religiøs tyding i seg sjølv når det blei skrive ned.]] I andre tilfelle gjev teksten inga meining, kanskje fordi ristarane ikkje sjølv var skriftkunnige, dvs. at dei laga imitasjonar av skrift som viser at skrifta i seg sjølv hadde ei tyding som var uavhengig av tydinga til orda. Desse språkleg meiningslause inskripsjonane er blitt tolka som magiske formular; til dømes ''tuwatuwa'' på ein brakteat frå [[Vadstena]], ''aaduaaaliia'' (på DR #Br42), ''g͡eggar͡og͡æ'' (Undley-brakteaten), ''g͡ag͡ag͡a'' på eit spydskaft frå [[Kragehul]].<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 47</ref> Frå vikingtida er det kjent nokre få ringar med runeinskripsjonar som truleg kan tolkast som magiske. Ein av dei er funnen ved [[Kingmoor]] i nordvestlege England. Teksten på han er ikkje blitt tyda.<ref>Page, R.I., ''The Inscriptions''</ref> Tydinga av denne typen innskrifter er stadig omstridd. På ein brakteat finst rimorda ''salusalu'' og ''luwatuwa'' som dannar ei remse som kanskje har hatt magisk tyding. Ein anna innskrift på Gummarp runesteinen (ca. år 500 til 700) inneheld ei kryptisk skildring av korleis runestavar kan brukastm etterfølgt av f-runa tre gonger etter kvarandre.<ref name="PAGE312">Page, R.I. (2005) ''Runes'', page 31. The British Museum Press {{ISBN|0-7141-8065-3}}</ref> Ein person opplært i runeløyndommen blei kanskje kalla ''[[erilaz]]'', ei nemning som òg opptrer på fleire runeinnskrifter. Innrissa runer kunne såleis gje guddommelege krefter til ein gjenstand.<ref>Kofod & Warmind (1989) s. 66</ref> På nokre runesteinar er det rista lengre tekstar av religiøs tyding, men desse blei tydelegvis skrivne til folk som var innvigde i religiøse løyndommar.<ref>Holtsmark (1989) s. 47</ref> Nyare studiar har vist at sjølv om runene ofte blei nytta til å gjera gjenstandar magiske, til dømes ved å laga [[Amulett|amulettar]] og liknande, så er det ingenting som tyder på at runene i høgare grad blei oppfatta som meir magiske enn til dømes det [[Det greske alfabetet|greske]] eller [[Det latinske alfabetet|det latinske alfabet]].<ref>MacLeod & Mees (2006)</ref> Kulturen i vikingtida og jernalderen var primært munnleg, men hadde òg skriftsystem. Desse eigna seg likevel ikkje til lange tekstar, og kulturen var i stor grad munnleg overlevert. Skriftkultur var også kjend frå fleire naboland.<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 16</ref> Med bakgrunn i dette er det dominerte synspunktet innanfor runologien i dag at runene i utgangspunktet var eit skriftsystem som både kunne brukast til religiøse og ikkje-religiøse formål. Den største delen av runeinnskrifter har vore skriven til kvardagsformål.<ref name="autogenerated13">Stoklund (1993) pp. 160</ref> Skriftteikn som runer blei nytta brukt til å halda på ei melding og/eller eit samband mellom ein person og gjenstanden dei var rista på. Gjennom ei religiøs tyding av ein tekst, kunne ein slik tekst òg romma noko guddommeleg som kunne gje religiøs kraft til gjenstanden teksten var rista på.<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 41-43</ref> Førestillingar om runemagi har fleire stader i Norden overlevd i folkloren langt inn i [[Tidleg nytid|tidleg moderne tid]]. På Island brukte ein til dømes runestavar som var stykke av tre med rista runer som kunne brukast i krisesituasjonar, til å verja mot vonde makte eller for å oppnå ein ønska situasjon eller særskilde ting.<ref>Kofod & Warmind (1989) s. 83</ref> === Magi === [[Fil:Stentoftenstenen.jpg|venstre|mini|333x333pk|Runesteinen frå Stentoften (ca. 500 til 700 e.v.t.) frå [[Blekinge]] i Sverige.]] Dei eldste runetekstane stammar frå gjenstandar og består generelt anten av namnet på eigaren til desse gjenstandane eller personen som rista dei, eller av ei språkleg uforståelege bokstavrekkjer. På bakgrunn av dette er det blitt føreslått at runer opphavleg ikkje var nytta som skriftspråk, men heller som teikn til magiske formular. I kjeldene er det talrike eksempel på korleis runer blei nytta i rituelle og magiske samanhengar. Det er også funne mange gjenstandar med runeinnskrifter som normalt blir tolka religiøst. Utover skildringa av «sigersrunene» i ''[[Sigrdrífumál]]'' finst det i ''[[Den eldre Edda]]'' òg eit anna dikt som handlar om den religiøse tydinga til runer. ''[[Håvamål|Hávamál]]'' inneheld fleire strofer der Odin omtaler runene i relasjon til [[Klarsyn|mantikk]], lækjing og [[nekromantikk]]: {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : Rúnar munt þú finna : : ok ráðna stafi, : : mjök stóra stafi,: : mjök stinna stafi,: : er fáði fimbulþulr : : ok gerðu ginnregin: : ok reist hroftr rögna.: (strofe 142) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Runer vil du finde, : tolkende Runer, : hel store Stave, : hel stærke Stave, : som den mægtige Taler tegned, : som de hellige Guder gjorde : og den ypperste As risted, | |} {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : hlýdda ek á manna mál; : of rúnar heyrða ek dæma, : né of ráðum þögðu : Háva höllu at, (strofe 111) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Om Runer jeg hørte dem tale : og om Gudernes Rådslagning; : ej tav de om Runers Ristning, : ej tav de om Runers Råden : i den højes Hal. | |} {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : Ráðumk þér, Loddfáfnir, : en þú ráð nemir, - … : en við bölvi rúnar… (strofe 137) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Jeg råder dig, Lodfavne! : og Råd du tage; … : Runer mod ondt Ønske, | |} I strofe 157 av ''Hávamál'' blir runene tillagt krefter som kan gje livet tilbake til dei døde. I stykket seier Odin fram eit rim for å få ein død mann til å gå att: {| | : ''Þat kann ek it tolfta,'' : ''ef ek sé á tré uppi'' : ''váfa virgilná,:'' : ''svá ek ríst ok í rúnum fák,'' : ''at sá gengr gumi'' : ''ok mælir við mik.'' | : Det kan jeg for det tolvte, : når jeg höjt i Træ : ser død Mand dingle: : sådan jeg rister : og tegner Runer, : at Manden går hen : og mæler med mig. |} På [[Franks-skrinet]] frå kring år 700 er det innskrifter som kan tolkast som teikn på at runene hadde magisk tyding ikkje berre i Norden, men òg i det mellomalderske Vest-Europa. === Spådom === Sjølv om tilknytinga mellom runer og spådom er omtalt i fleire kjelder, finst det ingen direkte bevis for at dei er blitt brukte til dette føremålet. [[Tacitus]] fortel i ''Germania''<ref>kapittel 10</ref> at germanarane tok varsel frå mange ulike ting, m.a. har han ei detaljert skildring av eit spådomsritual: : 10. Varsler og spådom ved lodkastning holder de i hævd og ære og det så trofast som noget folk; og ved en sådan lodkastning er det en simpel og ligefrem måde, de plejer at gå frem på. En afskåren gren af et frugtbærende træ skærer de itu til småpinde og mærker disse med visse tegn, så de kan skelnes fra hverandre. Disse pinde kaster de så på må og få ud over en hvid dug, alt som tilfældet føjer det. Og derefter, dersom det er på det samt-lige folks vegne, man vil stille spørgsmålet, så forretter den for hele samfundet beskikkede præst, men hvis det ikke sker i det offentliges tjeneste, så vedkommende husbond selv en bøn til guden og tager så med øjnene vendte mod himlen tre pinde frem den ene efter den anden, løfter dem i vejret og udlægger dem efter de derpå indristede tegn. Tyder nu disse på en hindring, så indlader man sig i det pågældende anliggende ikke på nogen yderligere henvendelse til guderne samme dag; men ligger der en tilladelse deri, så søger man end-nu tilforladeligheden deraf stadfæstet ved vars-ler.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.ribekatedralskole.dk/classica/personer/tacitus/germania.htm|tittel=Tacitus; Germania, oversat af H. H. Lefolii (1901-1902)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20070223025849/http://www.ribekatedralskole.dk/classica/personer/tacitus/germania.htm|arkivdato=23. februar 2007|vitja=9. oktober 2009|url-status=dead}}</ref> Tacitus viser ikkje nødvendigvis til runer, særleg fordi det ikkje er funne runer som stammar frå samtida hans; dei eldste døme er fleire hundre år yngre. Ein annan skriftleg omtale, som av fleire er blitt tolka som ei skildring av runer brukt i spådomssamanhengar, er kapittel 38 i [[Ynglingesoga]] av [[Snorre Sturlason]], der [[Granmar]], kongen av [[Södermanland]], dreg til [[Templet i Uppsala|tempelet i Uppsala]] for å ta del i det årlege [[Blot|blótet]]. Snorre skriv: «Spaadommen<ref>[http://www.heimskringla.no/wiki/Ynglinga-soga note 112: Dei spaadde paa den vis, at dei "fellte blot-spon", d.v.s. spreidde sponar eller tre-pinnar (kanskje med runir innrista) paa fyriskrivin maate, og søkte med dette upplysningar hjaa gudane um framtidi.]</ref> fall daa slik aat han, at han ikkje skulde liva.» (''Féll honum þá svo spánn sem hann mundi eigi lengi lifa'').<ref>[https://da.wikisource.org/wiki/Ynglinga_saga#Orusta_Ingjalds_konungs_og_Granmars s:Ynglinga_saga#Orusta_Ingjalds_konungs_og_Granmars]</ref> Soga fortel at Gramnar så drog til sitt eige rike, der han kort tid etter døydde. Ei anna kjelde er ''Vita Ansgari'', helgenbiografien til [[Heilage Ansgar|Ansgar]] skriven av munken Rimbert. Han beskriv detaljert korleis dei heidenske nordbuarane kasta lodd.<ref>{{Cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/anskar.html|title=Vita Ansgari kapitel 26-30|access-date=9. oktober 2009|archive-date=8. november 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108030836/http://www.fordham.edu/halsall/basis/anskar.html|url-status=dead}}</ref> I ei historie fortel han korleis den svenske tronpretendenten [[Anund]] fyrst førte ein dansk flåte til Birka, f;r han ombestemte seg då han hadde bede danskane om å «trekka lodd» med trespon. Ifølgje denne forteljinga var ei slik «loddtrekking» ganske informativ. Ho fortalde dei at eit åtak på [[Birka]] kunne medføra ulukke, og at dei i staden skulle gå til åtak på ein slavisk by. Sponar og lodd av denne typen kan likevel òg forklarast som ''blótspánn'' (offerspon) og ''hlautlein'' (loddkvistar), truleg trestykke som var merka med blodet frå eit offerdyr og så kasta ned før mønsteret dei låg blei tyda.<ref name="PAGE401">Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}}</ref> == Moderne runemagi == Sidan 1700-talet har tydinga til runene blitt nyfortolka fleire gonger, særleg i samband med rekonstruksjonistiske rørsler, til dømes i samband med [[nasjonalromantikken]] og den [[Germansk okkultisme|germanske okkultismen]]. Den moderne runemagien oppstod i samband med den okkultiske rørsla. I 1902 fekk den tyske [[Okkultisme|okkultisten]] [[Guido von List]] ei openberring om '«Armanen futharken'», som blei eit vesentleg element i den [[Ariosofi|ariosofiske]] ideologien. Runer og runesymbolikk bleiseinare brukt av [[Nazisme|nazistane]], særleg kjend er [[Schutzstaffel]] (SS) sine to SIEG-runer. Denne runa blei forbunden med 'siger' i nazistisk ideologi. Det nazistiske runesystemet bygde på arbeidet til List som så blei vidareutvikla av den tyske okkultisten [[Karl Maria Wiligut]]. [[Fil:Runes.jpg|mini|250x250pk|Runespådom ved hjelp av keramikkbrikker.]] Etter andre verdskrigen blei det brukt reformerte system i andre «pansofistiske» system.I 1980-åra og 1990-åra blei det utvikla fleire runemagi-system. Ei av dei fyrste bøkene i denne bølgja blei skriven av Ralph Blum i 1982. Ho førte fram til eit system der runer blei nytta brukt i samband mantikk. Runene blir skrivne enkeltvis på tavler eller plater som anten blir tekne opp av ein pose eller blir kasta ned, så dei kan bli lagde i ei tilfeldig rekkjefølgje. I dei moderne systema blir det ofte òg tilføydd ei ahistorisk 'blank rune', som kan erstatta alle dei øvrige runene. === Nypaganisme og new age === Sidan [[Nypaganisme|nypaganistiske]] rørsler kan vera svært ulike varierer oppfatninga av tydinga til runene og bruken deira mellom ulike grupper. Dei er mest utbreidde innanfor germansk nypaganisme, herunder [[åsatru]], der runer mange stader blir brukte til spådom. Nokre grupper avviser bruk av runer, på andre måtar enn den som er skildra i dei gamle kjeldene. I nokre [[new age]]-krinsar og [[Wicca|wiccarørsla]] blir det òg brukt runemagi. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Runemagi|Runemagi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 27. mars 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur ==  {{refbegin|2}} * Alfred Becker: ''Franks Casket. Zu den Bildern und Inschriften des Runenkästchens von Auzon'' (Regensburg 1973) * Alfred Becker, ''Franks Casket Revisited," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 12/2 (2003), 83-128. * Alfred Becker, ''The Virgin and the Vamp," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 12/4 (2003), 201-209. * Alfred Becker, ''A Magic Spell "powered by" a Lunisolar Calendar," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 15 (2006), 55 -73. * Ralph Blum, ''The Book of Runes : A Handbook for the Use of an Ancient Oracle: The Viking Runes with Stones'', St. Martin's Press; 10th anniversary ed edition (1993), {{ISBN|0-312-09758-1}}. * Edred Thorsson, ''A Handbook of Rune Magic'', Weiser Books (1983), {{ISBN|0-87728-548-9}} * Edred Thorsson, ''A Handbook of Esoteric Runology'', Weiser Books (1987), {{ISBN|0-87728-667-1}} * Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}} * Fries, Jan, ''Helrunar: A Manual of Rune Magick'', Second Edition, Mandrake of Oxford (2002), {{ISBN|978-1-869928-38-4}} * {{cite book|last=Gundarsson|first=Kveldulf|author-link=|title=Teutonic Magic|publisher=Llewellyn Publications, Inc.|date=1990|location=[[St. Paul, MN]]|pages=|url=https://archive.org/details/teutonicmagicmag00gund|doi=|id=|isbn=0-87542-291-8}} * Meadows, Kenneth (1996). ''Rune Power: The Secret Knowledge of the Wise Ones.'' Milton, Brisbane: Element Books Limited. {{ISBN|1-85230-706-4}} * Meulengracht Sørensen, Preben (2006); Kapitler af Nordens litteratur i oldtid og middelalder. {{ISBN|87-7934-219-1}} * Sweyn Plowright, ''The Rune Primer'', Lulu Press (2006), {{ISBN|1-84728-246-6}} * Tritt, Adam Byrn, ''Tellstones: Runic Divination in the Welsh Tradition'', Crossquarter Press, (2001), {{ISBN|1-890109-32-0}} * Bammesberger, A & G. Waxenberger (red.), ''Das ''fuþark'' und seine einzelsprachlichen Weiterentwicklungen'', Walter de Gruyter (2006), {{ISBN|3-11-019008-7}}. (tysk) * Blum, Ralph. (1932. ''The Book of Runes – A Handbook for the use of Ancient Oracle : The Viking Runes'',Oracle Books, St. Martin's Press, New York, {{ISBN|0-312-00729-9}}. (engelsk) * Brate, Erik (1922). ''Sveriges runinskrifter'', ([http://www.runor.se/ online text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205034350/http://runor.se/|date=5. december 2006}} (svensk) * Bæksted, Anders (1994); ''Nordiske guder og helte'' Politikens forlag {{ISBN|87-567-4717-9}} * Düwel, Klaus (2001). ''Runenkunde'', Verlag J.B. Metzler (tysk). * [[Hilda Ellis Davidson|Ellis Davidson, Hilda R.]] (1990); ''Gods and Myths of Northern Europe'' (1. oplag 1964) {{ISBN|0-14-013627-4}} (engelsk) * Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}} (engelsk) * {{cite book|first=Lis|last=Jacobsen|author2=Erik Moltke|title=Danmarks runeindskrifter|publisher=Ejnar Munksgaards Forlag|location=Copenhagen|year=1941–42}} * Kofoed, Aase & [[Morten Warmind|Warmind, Morten]]; ''Old var Årle'', 1989 {{ISBN|87-13-03545-2}} * Looijenga, J. H. (1997). ''[http://dissertations.ub.rug.nl/faculties/arts/1997/j.h.looijenga/ Runes around the North Sea and on the Continent AD 150-700]'', dissertation, Groningen University. (engelsk) * MacLeod, Mindy, and Bernard Mees (2006). ''[http://www.boydell.co.uk/43832054.HTM Runic Amulets and Magic Objects]" . The Boydell Press: Woodbridge, UK; Rochester, NY, {{ISBN|1-84383-205-4}}. (engelsk) * Markey, T.L. (2001). A tale of the two helmets: Negau A and B. ''Journal of Indo-European Studies'' 29: 69–172. (engelsk) * McKinnell, John and Rudolf Simek, with Klaus Düwel (2004). ''Runes, Magic, and Religion: A Sourcebook''. Wien: Fassbaender, {{ISBN|3-900538-81-6}}. (engelsk) * Mees, Bernard (200). The North Etruscan thesis of the origin of the runes. ''Arkiv for nordisk fililogi'' 115: 33–82. (engelsk) * Odenstedt, Bengt (1990). ''On the Origin and Early History of the Runic Script'', Uppsala, {{ISBN|91-85352-20-9}}. (engelsk) * Page, R.I., ''The Inscriptions, '' Appendix A i D.M. Wilson, ''Anglo-Saxon Ornamental Metalwork 700-1100 in the British Museum'' (London): 67-90. * Page, R.I. (1999). ''[http://www.boydell.co.uk/5115946X.HTM An Introduction to English Runes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222173644/https://boydellandbrewer.com/|date=22. februar 2021}}'', The Boydell Press, Woodbridge. {{ISBN|0-85115-946-X}}. (engelsk) * Prosdocimi, A.L. (2003–4). Sulla formazione dell'alfabeto runico. Promessa di novità documentali forse decisive. ''Archivio per l'Alto Adige''. XCVII–XCVIII:427–440 (italiensk) * Robinson, Orrin W. (1992). ''Old English and its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages'' Stanford University Press. {{ISBN|0-8047-1454-1}} (engelsk) * Spurkland, Terje (2005). ''Norwegian Runes and Runic Inscriptions'', Boydell Press. {{ISBN|1-84383-186-4}} (engelsk) * Stoklund, Marie (1994); ''Myter, runer og tolkning'', i Schjødt, Jens Peter (red.); ''Myte og ritual i det før-kristne Norden''. {{ISBN|87-7838-053-7}} * Stoklund, Marie (2003). ''The first runes – the literary language of the Germani'' i ''The Spoils of Victory – the North in the Shadow of the Roman Empire'' Nationalmuseet (København) (engelsk) * {{Citation|last=Thorsson|first=Edred|author-link=Stephen Flowers|last2=|first2=|author2-link=|publication-date=|date=|year=1987|title=Runelore: a handbook of esoteric runology||publication-place=United States|place=|publisher=Samuel Weiser, Inc.|isbn=0-87728-667-1}} * Werner, Carl-Gustav (2004). ''The allrunes Font and Package'' * Williams, Henrik. (1996). The origin of the runes. ''Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik'' 45: 211–18. (tysk) * Williams, Henrik (2004). «Reasons for runes» i ''The First Writing: Script Invention as History and Process'', Cambridge University Press, pp. 262–273. {{ISBN|0-521-83861-4}} (engelsk) {{refend}} [[Kategori:Runologi]] [[Kategori:Norrøn religion]] hj5psrvxbr11ocalib7w5r45we9qyws 3648803 3648780 2026-03-27T15:50:16Z Ranveig 39 /* Spådom */ 3648803 wikitext text/x-wiki [[Fil:Kylverstenen_futhark.jpg|mini|350x350pk|Futharken på Kylverstenen frå Gotland. Ca. år 400.]] '''Runemagi''' er førestillingar om at [[Runer|runeteikn]] har [[Religion|religiøse]] eller [[Magi|magiske]] tydingar. Frå mellomaldersk islandsk litteratur er det kjent at runene var knytte til heilag kunnskap, og at dei blei oppfatta som ei guddommelig gåve.<ref>Ellis Davidson (1990) s. 141</ref> At skriftteikna òg hadde ei ikkje-kommunikativ tyding blir underbygd av at ordet ‘rune’ i seg sjølv hadde tydinga 'løyndom', i likskap med dei mange bevarte runerekkjene (kalla futharkar).<ref>Ellis Davidson (1990) s. 141</ref> Skriftlege kjelder og materielle leivningar frå både [[Jarnalderen|jernalder]] og [[norrøn tid]] tyder på at runer har hatt ei religiøs tyding gjennom heile perioden då dei òg var brukte som skriftform. I forskinga har det lenge vore eit utbreidd synspunkt at runene primært hadde religiøs tyding, og at dei meir sjeldan blei nytta til daglegdagse føremål. Dei siste par tiåra har det likevel vore eit skifte innan [[Runer|runologien]], og synspunktet om at runer grunnleggjande var eit kvardagsleg skriftsystem som òg kunne brukast religiøst er i dag det mest utbreidde.<ref name="autogenerated12">Stoklund (1993) pp. 160</ref> På byrjinga av 1900-talet oppstod der i samband med rørsler innanfor germansk [[mystikk]] nye formar for «runemagi». Nokre av dei har utvikla seg vidare og byggjer generelt på [[hermetisme]], klassisk [[okkultisme]] eller [[Yijing|''I Ching'']]. == Praksis == [[Fil:Björketorpsstenen_runor.jpg|mini|Nærbilde av runeinskripsjonen på Björketorp-runesteinen, Blekinge (500-eller.600-talet). Her opptrer ordet «rune» fleire gongar, tilsynelatande med fleire tydingar.]] Runer blei hovudsakleg rista i tre, men dei fleste bevarte innskriftene stammar frå meir uforgjengelege materiale som stein og metall. Dei eldste innskriftene er som regel korte, anten bestod dei berre av eit namn eller noko som truleg har vore trylleformular.<ref>Bæksted (1994) s. 12</ref> Inskripsjonar frå yngre periodar formidlar òg berre sjeldan noko religiøst, men det er meir tydeleg at dei kunne brukast i rituelle samanhengar; til dømes relatert til magi og trolldom, og som hjelpemiddel til å kommunisera med gudane. Runer blei oppfatta som noko guddommeleg, ei gåve frå gudane, og kunne såleis bli brukte til å skriva trylleformularar på gjenstandar, men brorparten av innskriftene har likevel [[profan]] karakter.<ref>Bæksted (1994) s. 12</ref> Dette er blitt tolka som eit teikn på at runene opphavleg blei oppfatta som [[Esoterisme|esoterisk]] kunnskap som berre ein elite hadde tilgang til. Det guddommelege sambandet kan kanskje speglast i at eldre runeinnskrifter stilistisk er nærskylde med [[Myte|myteforteljingane]] i [[Eddadikt|eddadikta]]. Frå Björketorp i Blekinge er det kjent ei runeinnskrift frå anten 500- eller 600-talet. Teksten er skriven på [[urnordisk]], og ordet «rune» er tilsynelatande nytta i fleire tydingar, m.a. ‘bokstavar’ og ‘løyndom’. <blockquote> ''Haidzruno runu, falahak haidera, ginnarunaz. Arageu haeramalausz uti az. Weladaude, sa'z þat barutz. Uþarba spa.'' </blockquote> <blockquote> Eg, runemeister(?) skjuler her kraftruner. Stadig (plaga av) vondskap, (dømt til) snikande død er (han), som øydelegg dette (monumentet). Eg spår øydelegging/spådom om øydelegging.<ref>Omsett etter: {{lang|en|I, master of the runes(?) conceal here runes of power. Incessantly (plagued by) maleficence, (doomed to) insidious death (is) he who breaks this (monument). I prophesy destruction / prophecy of destruction.}} Frå DR 360 i [[Rundata|Rundata 2.0 for Windows]].</ref> </blockquote> Frå ein runestein frå Steintofta i Blekinge er det kjent ein liknande eid. [[Fil:Brakteat_von_Djupbrunns.jpg|høgre|mini|[[Brakteat]] frå Djupbrunn i Sverige (G 205) frå ca. 400-talet, med mellom anna runeteksten [[Alu]] saman med eit stilisert bilde av eit mannshovud, ein hest og ein [[svastika]]; eit motiv som er kjent frå fleire brakteatar.]] Frå både romersk og [[Merovingartida|germansk jernalder]] er det kjent fleire inskripsjonar som ikkje er lett forståelege eller som består av ord, men som truleg hadde særskild religiøs tyding. Eit av dei mest utbreidde av desse er ''[[alu]]'', medan andre ord er m.a. ''auja'', ''laþu'', ''laukaR''.<ref name="MACLEODMEES1092">Macleod, Mindy. Mees, Bernard. (2006) ''Runic Amulets and Magic Objects'', page 100 to 101. Boydell Press {{ISBN|1-84383-205-4}}</ref> Ansuz og Tiwaz-runene ser òg ut til å ha hatt ei særleg tyding, særleg i tida då ein nytta [[den eldre futharken]], men ein kan også finna spor av dette i yngre kjelder. Til dømes går det fram av Sigrdrifúmál at risting av Tiwas-runa på eit våpen tydde siger, sidan ein gjorde krigsguden nærverande.<ref>Meulengracht_Sørensen (2006) s. 44</ref> Slike ristinger er kjende frå fleire objekt frå jernalderen og vikingtida;<ref>Ellis Davidson (1990) s. 57</ref> til dømes på ein [[amulett]] frå Lindholm slott der sekvensen ''aaaaaaaazznnn-b-muttt'' er rissa inn. Språkleg gjev teikna inga meining, men runene må ha ei tyding i seg sjølv som tilsynelatande får ekstra kraft gjennom gjentakinga. [[Fil:Futhark_vicking_16.png|høgre|mini|portrett=1.4|Runealfabetet, òg kaldet FUÞARKen etter dei fyrste bokstavane, hadde truleg ei religiøs tyding i seg sjølv når det blei skrive ned.]] I andre tilfelle gjev teksten inga meining, kanskje fordi ristarane ikkje sjølv var skriftkunnige, dvs. at dei laga imitasjonar av skrift som viser at skrifta i seg sjølv hadde ei tyding som var uavhengig av tydinga til orda. Desse språkleg meiningslause inskripsjonane er blitt tolka som magiske formular; til dømes ''tuwatuwa'' på ein brakteat frå [[Vadstena]], ''aaduaaaliia'' (på DR #Br42), ''g͡eggar͡og͡æ'' (Undley-brakteaten), ''g͡ag͡ag͡a'' på eit spydskaft frå [[Kragehul]].<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 47</ref> Frå vikingtida er det kjent nokre få ringar med runeinskripsjonar som truleg kan tolkast som magiske. Ein av dei er funnen ved [[Kingmoor]] i nordvestlege England. Teksten på han er ikkje blitt tyda.<ref>Page, R.I., ''The Inscriptions''</ref> Tydinga av denne typen innskrifter er stadig omstridd. På ein brakteat finst rimorda ''salusalu'' og ''luwatuwa'' som dannar ei remse som kanskje har hatt magisk tyding. Ein anna innskrift på Gummarp runesteinen (ca. år 500 til 700) inneheld ei kryptisk skildring av korleis runestavar kan brukastm etterfølgt av f-runa tre gonger etter kvarandre.<ref name="PAGE312">Page, R.I. (2005) ''Runes'', page 31. The British Museum Press {{ISBN|0-7141-8065-3}}</ref> Ein person opplært i runeløyndommen blei kanskje kalla ''[[erilaz]]'', ei nemning som òg opptrer på fleire runeinnskrifter. Innrissa runer kunne såleis gje guddommelege krefter til ein gjenstand.<ref>Kofod & Warmind (1989) s. 66</ref> På nokre runesteinar er det rista lengre tekstar av religiøs tyding, men desse blei tydelegvis skrivne til folk som var innvigde i religiøse løyndommar.<ref>Holtsmark (1989) s. 47</ref> Nyare studiar har vist at sjølv om runene ofte blei nytta til å gjera gjenstandar magiske, til dømes ved å laga [[Amulett|amulettar]] og liknande, så er det ingenting som tyder på at runene i høgare grad blei oppfatta som meir magiske enn til dømes det [[Det greske alfabetet|greske]] eller [[Det latinske alfabetet|det latinske alfabet]].<ref>MacLeod & Mees (2006)</ref> Kulturen i vikingtida og jernalderen var primært munnleg, men hadde òg skriftsystem. Desse eigna seg likevel ikkje til lange tekstar, og kulturen var i stor grad munnleg overlevert. Skriftkultur var også kjend frå fleire naboland.<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 16</ref> Med bakgrunn i dette er det dominerte synspunktet innanfor runologien i dag at runene i utgangspunktet var eit skriftsystem som både kunne brukast til religiøse og ikkje-religiøse formål. Den største delen av runeinnskrifter har vore skriven til kvardagsformål.<ref name="autogenerated13">Stoklund (1993) pp. 160</ref> Skriftteikn som runer blei nytta brukt til å halda på ei melding og/eller eit samband mellom ein person og gjenstanden dei var rista på. Gjennom ei religiøs tyding av ein tekst, kunne ein slik tekst òg romma noko guddommeleg som kunne gje religiøs kraft til gjenstanden teksten var rista på.<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 41-43</ref> Førestillingar om runemagi har fleire stader i Norden overlevd i folkloren langt inn i [[Tidleg nytid|tidleg moderne tid]]. På Island brukte ein til dømes runestavar som var stykke av tre med rista runer som kunne brukast i krisesituasjonar, til å verja mot vonde makte eller for å oppnå ein ønska situasjon eller særskilde ting.<ref>Kofod & Warmind (1989) s. 83</ref> === Magi === [[Fil:Stentoftenstenen.jpg|venstre|mini|333x333pk|Runesteinen frå Stentoften (ca. 500 til 700 e.v.t.) frå [[Blekinge]] i Sverige.]] Dei eldste runetekstane stammar frå gjenstandar og består generelt anten av namnet på eigaren til desse gjenstandane eller personen som rista dei, eller av ei språkleg uforståelege bokstavrekkjer. På bakgrunn av dette er det blitt føreslått at runer opphavleg ikkje var nytta som skriftspråk, men heller som teikn til magiske formular. I kjeldene er det talrike eksempel på korleis runer blei nytta i rituelle og magiske samanhengar. Det er også funne mange gjenstandar med runeinnskrifter som normalt blir tolka religiøst. Utover skildringa av «sigersrunene» i ''[[Sigrdrífumál]]'' finst det i ''[[Den eldre Edda]]'' òg eit anna dikt som handlar om den religiøse tydinga til runer. ''[[Håvamål|Hávamál]]'' inneheld fleire strofer der Odin omtaler runene i relasjon til [[Klarsyn|mantikk]], lækjing og [[nekromantikk]]: {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : Rúnar munt þú finna : : ok ráðna stafi, : : mjök stóra stafi,: : mjök stinna stafi,: : er fáði fimbulþulr : : ok gerðu ginnregin: : ok reist hroftr rögna.: (strofe 142) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Runer vil du finde, : tolkende Runer, : hel store Stave, : hel stærke Stave, : som den mægtige Taler tegned, : som de hellige Guder gjorde : og den ypperste As risted, | |} {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : hlýdda ek á manna mál; : of rúnar heyrða ek dæma, : né of ráðum þögðu : Háva höllu at, (strofe 111) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Om Runer jeg hørte dem tale : og om Gudernes Rådslagning; : ej tav de om Runers Ristning, : ej tav de om Runers Råden : i den højes Hal. | |} {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : Ráðumk þér, Loddfáfnir, : en þú ráð nemir, - … : en við bölvi rúnar… (strofe 137) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Jeg råder dig, Lodfavne! : og Råd du tage; … : Runer mod ondt Ønske, | |} I strofe 157 av ''Hávamál'' blir runene tillagt krefter som kan gje livet tilbake til dei døde. I stykket seier Odin fram eit rim for å få ein død mann til å gå att: {| | : ''Þat kann ek it tolfta,'' : ''ef ek sé á tré uppi'' : ''váfa virgilná,:'' : ''svá ek ríst ok í rúnum fák,'' : ''at sá gengr gumi'' : ''ok mælir við mik.'' | : Det kan jeg for det tolvte, : når jeg höjt i Træ : ser død Mand dingle: : sådan jeg rister : og tegner Runer, : at Manden går hen : og mæler med mig. |} På [[Franks-skrinet]] frå kring år 700 er det innskrifter som kan tolkast som teikn på at runene hadde magisk tyding ikkje berre i Norden, men òg i det mellomalderske Vest-Europa. === Spådom === Sjølv om tilknytinga mellom runer og spådom er omtalt i fleire kjelder, finst det ingen direkte bevis for at dei er blitt brukte til dette føremålet. [[Tacitus]] fortel i ''Germania''<ref>kapittel 10</ref> at germanarane tok varsel frå mange ulike ting, m.a. har han ei detaljert skildring av eit spådomsritual: : 10. Varsler og spådom ved lodkastning holder de i hævd og ære og det så trofast som noget folk; og ved en sådan lodkastning er det en simpel og ligefrem måde, de plejer at gå frem på. En afskåren gren af et frugtbærende træ skærer de itu til småpinde og mærker disse med visse tegn, så de kan skelnes fra hverandre. Disse pinde kaster de så på må og få ud over en hvid dug, alt som tilfældet føjer det. Og derefter, dersom det er på det samt-lige folks vegne, man vil stille spørgsmålet, så forretter den for hele samfundet beskikkede præst, men hvis det ikke sker i det offentliges tjeneste, så vedkommende husbond selv en bøn til guden og tager så med øjnene vendte mod himlen tre pinde frem den ene efter den anden, løfter dem i vejret og udlægger dem efter de derpå indristede tegn. Tyder nu disse på en hindring, så indlader man sig i det pågældende anliggende ikke på nogen yderligere henvendelse til guderne samme dag; men ligger der en tilladelse deri, så søger man end-nu tilforladeligheden deraf stadfæstet ved vars-ler.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.ribekatedralskole.dk/classica/personer/tacitus/germania.htm|tittel=Tacitus; Germania, oversat af H. H. Lefolii (1901-1902)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20070223025849/http://www.ribekatedralskole.dk/classica/personer/tacitus/germania.htm|arkivdato=23. februar 2007|vitja=9. oktober 2009|url-status=dead}}</ref> Tacitus viser ikkje nødvendigvis til runer, særleg fordi det ikkje er funne runer som stammar frå samtida hans; dei eldste døma er fleire hundre år yngre. Ein annan skriftleg omtale, som av fleire er blitt tolka som ei skildring av runer brukt i spådomssamanhengar, er kapittel 38 i [[Ynglingesoga]] av [[Snorre Sturlason]], der [[Granmar]], kongen av [[Södermanland]], dreg til [[Templet i Uppsala|tempelet i Uppsala]] for å ta del i det årlege [[Blot|blótet]]. Snorre skriv: «Spaadommen<ref>[http://www.heimskringla.no/wiki/Ynglinga-soga note 112: Dei spaadde paa den vis, at dei "fellte blot-spon", d.v.s. spreidde sponar eller tre-pinnar (kanskje med runir innrista) paa fyriskrivin maate, og søkte med dette upplysningar hjaa gudane um framtidi.]</ref> fall daa slik aat han, at han ikkje skulde liva.» (''Féll honum þá svo spánn sem hann mundi eigi lengi lifa'').<ref>[https://da.wikisource.org/wiki/Ynglinga_saga#Orusta_Ingjalds_konungs_og_Granmars s:Ynglinga_saga#Orusta_Ingjalds_konungs_og_Granmars]</ref> Soga fortel at Gramnar så drog til sitt eige rike, der han kort tid etter døydde. Ei anna kjelde er ''Vita Ansgari'', helgenbiografien til [[Heilage Ansgar|Ansgar]] skriven av munken Rimbert. Han beskriv detaljert korleis dei heidenske nordbuarane kasta lodd.<ref>{{Cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/anskar.html|title=Vita Ansgari kapitel 26-30|access-date=9. oktober 2009|archive-date=8. november 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108030836/http://www.fordham.edu/halsall/basis/anskar.html|url-status=dead}}</ref> I ei historie fortel han korleis den svenske tronpretendenten [[Anund]] fyrst førte ein dansk flåte til Birka, f;r han ombestemte seg då han hadde bede danskane om å «trekka lodd» med trespon. Ifølgje denne forteljinga var ei slik «loddtrekking» ganske informativ. Ho fortalde dei at eit åtak på [[Birka]] kunne medføra ulukke, og at dei i staden skulle gå til åtak på ein slavisk by. Sponar og lodd av denne typen kan likevel òg forklarast som ''blótspánn'' (offerspon) og ''hlautlein'' (loddkvistar), truleg trestykke som var merka med blodet frå eit offerdyr og så kasta ned før mønsteret dei låg blei tyda.<ref name="PAGE401">Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}}</ref> == Moderne runemagi == Sidan 1700-talet har tydinga til runene blitt nyfortolka fleire gonger, særleg i samband med rekonstruksjonistiske rørsler, til dømes i samband med [[nasjonalromantikken]] og den [[Germansk okkultisme|germanske okkultismen]]. Den moderne runemagien oppstod i samband med den okkultiske rørsla. I 1902 fekk den tyske [[Okkultisme|okkultisten]] [[Guido von List]] ei openberring om '«Armanen futharken'», som blei eit vesentleg element i den [[Ariosofi|ariosofiske]] ideologien. Runer og runesymbolikk bleiseinare brukt av [[Nazisme|nazistane]], særleg kjend er [[Schutzstaffel]] (SS) sine to SIEG-runer. Denne runa blei forbunden med 'siger' i nazistisk ideologi. Det nazistiske runesystemet bygde på arbeidet til List som så blei vidareutvikla av den tyske okkultisten [[Karl Maria Wiligut]]. [[Fil:Runes.jpg|mini|250x250pk|Runespådom ved hjelp av keramikkbrikker.]] Etter andre verdskrigen blei det brukt reformerte system i andre «pansofistiske» system.I 1980-åra og 1990-åra blei det utvikla fleire runemagi-system. Ei av dei fyrste bøkene i denne bølgja blei skriven av Ralph Blum i 1982. Ho førte fram til eit system der runer blei nytta brukt i samband mantikk. Runene blir skrivne enkeltvis på tavler eller plater som anten blir tekne opp av ein pose eller blir kasta ned, så dei kan bli lagde i ei tilfeldig rekkjefølgje. I dei moderne systema blir det ofte òg tilføydd ei ahistorisk 'blank rune', som kan erstatta alle dei øvrige runene. === Nypaganisme og new age === Sidan [[Nypaganisme|nypaganistiske]] rørsler kan vera svært ulike varierer oppfatninga av tydinga til runene og bruken deira mellom ulike grupper. Dei er mest utbreidde innanfor germansk nypaganisme, herunder [[åsatru]], der runer mange stader blir brukte til spådom. Nokre grupper avviser bruk av runer, på andre måtar enn den som er skildra i dei gamle kjeldene. I nokre [[new age]]-krinsar og [[Wicca|wiccarørsla]] blir det òg brukt runemagi. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Runemagi|Runemagi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 27. mars 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur ==  {{refbegin|2}} * Alfred Becker: ''Franks Casket. Zu den Bildern und Inschriften des Runenkästchens von Auzon'' (Regensburg 1973) * Alfred Becker, ''Franks Casket Revisited," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 12/2 (2003), 83-128. * Alfred Becker, ''The Virgin and the Vamp," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 12/4 (2003), 201-209. * Alfred Becker, ''A Magic Spell "powered by" a Lunisolar Calendar," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 15 (2006), 55 -73. * Ralph Blum, ''The Book of Runes : A Handbook for the Use of an Ancient Oracle: The Viking Runes with Stones'', St. Martin's Press; 10th anniversary ed edition (1993), {{ISBN|0-312-09758-1}}. * Edred Thorsson, ''A Handbook of Rune Magic'', Weiser Books (1983), {{ISBN|0-87728-548-9}} * Edred Thorsson, ''A Handbook of Esoteric Runology'', Weiser Books (1987), {{ISBN|0-87728-667-1}} * Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}} * Fries, Jan, ''Helrunar: A Manual of Rune Magick'', Second Edition, Mandrake of Oxford (2002), {{ISBN|978-1-869928-38-4}} * {{cite book|last=Gundarsson|first=Kveldulf|author-link=|title=Teutonic Magic|publisher=Llewellyn Publications, Inc.|date=1990|location=[[St. Paul, MN]]|pages=|url=https://archive.org/details/teutonicmagicmag00gund|doi=|id=|isbn=0-87542-291-8}} * Meadows, Kenneth (1996). ''Rune Power: The Secret Knowledge of the Wise Ones.'' Milton, Brisbane: Element Books Limited. {{ISBN|1-85230-706-4}} * Meulengracht Sørensen, Preben (2006); Kapitler af Nordens litteratur i oldtid og middelalder. {{ISBN|87-7934-219-1}} * Sweyn Plowright, ''The Rune Primer'', Lulu Press (2006), {{ISBN|1-84728-246-6}} * Tritt, Adam Byrn, ''Tellstones: Runic Divination in the Welsh Tradition'', Crossquarter Press, (2001), {{ISBN|1-890109-32-0}} * Bammesberger, A & G. Waxenberger (red.), ''Das ''fuþark'' und seine einzelsprachlichen Weiterentwicklungen'', Walter de Gruyter (2006), {{ISBN|3-11-019008-7}}. (tysk) * Blum, Ralph. (1932. ''The Book of Runes – A Handbook for the use of Ancient Oracle : The Viking Runes'',Oracle Books, St. Martin's Press, New York, {{ISBN|0-312-00729-9}}. (engelsk) * Brate, Erik (1922). ''Sveriges runinskrifter'', ([http://www.runor.se/ online text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205034350/http://runor.se/|date=5. december 2006}} (svensk) * Bæksted, Anders (1994); ''Nordiske guder og helte'' Politikens forlag {{ISBN|87-567-4717-9}} * Düwel, Klaus (2001). ''Runenkunde'', Verlag J.B. Metzler (tysk). * [[Hilda Ellis Davidson|Ellis Davidson, Hilda R.]] (1990); ''Gods and Myths of Northern Europe'' (1. oplag 1964) {{ISBN|0-14-013627-4}} (engelsk) * Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}} (engelsk) * {{cite book|first=Lis|last=Jacobsen|author2=Erik Moltke|title=Danmarks runeindskrifter|publisher=Ejnar Munksgaards Forlag|location=Copenhagen|year=1941–42}} * Kofoed, Aase & [[Morten Warmind|Warmind, Morten]]; ''Old var Årle'', 1989 {{ISBN|87-13-03545-2}} * Looijenga, J. H. (1997). ''[http://dissertations.ub.rug.nl/faculties/arts/1997/j.h.looijenga/ Runes around the North Sea and on the Continent AD 150-700]'', dissertation, Groningen University. (engelsk) * MacLeod, Mindy, and Bernard Mees (2006). ''[http://www.boydell.co.uk/43832054.HTM Runic Amulets and Magic Objects]" . The Boydell Press: Woodbridge, UK; Rochester, NY, {{ISBN|1-84383-205-4}}. (engelsk) * Markey, T.L. (2001). A tale of the two helmets: Negau A and B. ''Journal of Indo-European Studies'' 29: 69–172. (engelsk) * McKinnell, John and Rudolf Simek, with Klaus Düwel (2004). ''Runes, Magic, and Religion: A Sourcebook''. Wien: Fassbaender, {{ISBN|3-900538-81-6}}. (engelsk) * Mees, Bernard (200). The North Etruscan thesis of the origin of the runes. ''Arkiv for nordisk fililogi'' 115: 33–82. (engelsk) * Odenstedt, Bengt (1990). ''On the Origin and Early History of the Runic Script'', Uppsala, {{ISBN|91-85352-20-9}}. (engelsk) * Page, R.I., ''The Inscriptions, '' Appendix A i D.M. Wilson, ''Anglo-Saxon Ornamental Metalwork 700-1100 in the British Museum'' (London): 67-90. * Page, R.I. (1999). ''[http://www.boydell.co.uk/5115946X.HTM An Introduction to English Runes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222173644/https://boydellandbrewer.com/|date=22. februar 2021}}'', The Boydell Press, Woodbridge. {{ISBN|0-85115-946-X}}. (engelsk) * Prosdocimi, A.L. (2003–4). Sulla formazione dell'alfabeto runico. Promessa di novità documentali forse decisive. ''Archivio per l'Alto Adige''. XCVII–XCVIII:427–440 (italiensk) * Robinson, Orrin W. (1992). ''Old English and its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages'' Stanford University Press. {{ISBN|0-8047-1454-1}} (engelsk) * Spurkland, Terje (2005). ''Norwegian Runes and Runic Inscriptions'', Boydell Press. {{ISBN|1-84383-186-4}} (engelsk) * Stoklund, Marie (1994); ''Myter, runer og tolkning'', i Schjødt, Jens Peter (red.); ''Myte og ritual i det før-kristne Norden''. {{ISBN|87-7838-053-7}} * Stoklund, Marie (2003). ''The first runes – the literary language of the Germani'' i ''The Spoils of Victory – the North in the Shadow of the Roman Empire'' Nationalmuseet (København) (engelsk) * {{Citation|last=Thorsson|first=Edred|author-link=Stephen Flowers|last2=|first2=|author2-link=|publication-date=|date=|year=1987|title=Runelore: a handbook of esoteric runology||publication-place=United States|place=|publisher=Samuel Weiser, Inc.|isbn=0-87728-667-1}} * Werner, Carl-Gustav (2004). ''The allrunes Font and Package'' * Williams, Henrik. (1996). The origin of the runes. ''Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik'' 45: 211–18. (tysk) * Williams, Henrik (2004). «Reasons for runes» i ''The First Writing: Script Invention as History and Process'', Cambridge University Press, pp. 262–273. {{ISBN|0-521-83861-4}} (engelsk) {{refend}} [[Kategori:Runologi]] [[Kategori:Norrøn religion]] nxa02zb1a21pcwdl7n86vcqy8xrm6wh 3648831 3648803 2026-03-28T08:12:12Z Ranveig 39 3648831 wikitext text/x-wiki [[Fil:Kylverstenen_futhark.jpg|mini|350x350pk|Futharken på Kylverstenen frå Gotland. Ca. år 400.]] '''Runemagi''' er førestillingar om at [[Runer|runeteikn]] har [[Religion|religiøse]] eller [[Magi|magiske]] tydingar. Frå mellomaldersk islandsk litteratur er det kjent at runene var knytte til heilag kunnskap, og at dei blei oppfatta som ei guddommeleg gåve.<ref>Ellis Davidson (1990) s. 141</ref> At skriftteikna òg hadde ei ikkje-kommunikativ tyding blir underbygd av at ordet ‘rune’ i seg sjølv hadde tydinga 'løyndom', i likskap med dei mange bevarte [[runealfabet|runerekkjene]] (kalla [[futhark]]ar).<ref>Ellis Davidson (1990) s. 141</ref> Skriftlege kjelder og materielle leivningar frå både [[Jarnalderen|jernalder]] og [[norrøn tid]] tyder på at runer har hatt ei religiøs tyding gjennom heile perioden då dei òg var brukte som skriftform. I forskinga har det lenge vore eit utbreidd synspunkt at runene primært hadde religiøs tyding, og at dei meir sjeldan blei nytta til daglegdagse føremål. Dei siste par tiåra har det likevel vore eit skifte innan [[Runer|runologien]], og synspunktet om at runer grunnleggjande var eit kvardagsleg skriftsystem som òg kunne brukast religiøst er i dag det mest utbreidde.<ref name="autogenerated12">Stoklund (1993) s. 160</ref> På byrjinga av 1900-talet oppstod der i samband med rørsler innanfor germansk [[mystikk]] nye formar for «runemagi». Nokre av dei har utvikla seg vidare og byggjer generelt på [[hermetisme]], klassisk [[okkultisme]] eller [[Yijing|''I Ching'']]. == Praksis == [[Fil:Björketorpsstenen_runor.jpg|mini|Nærbilde av runeinskripsjonen på Björketorp-runesteinen, Blekinge (500-eller.600-talet). Her opptrer ordet «rune» fleire gongar, tilsynelatande med fleire tydingar.]] Runer blei hovudsakleg rista i tre, men dei fleste bevarte innskriftene stammar frå meir uforgjengelege materiale som stein og metall. Dei eldste innskriftene er som regel korte, anten bestod dei berre av eit namn eller noko som truleg har vore trylleformular.<ref>Bæksted (1994) s. 12</ref> Inskripsjonar frå yngre periodar formidlar òg berre sjeldan noko religiøst, men det er meir tydeleg at dei kunne brukast i rituelle samanhengar; til dømes relatert til magi og trolldom, og som hjelpemiddel til å kommunisera med gudane. Runer blei oppfatta som noko guddommeleg, ei gåve frå gudane, og kunne såleis bli brukte til å skriva trylleformularar på gjenstandar, men brorparten av innskriftene har likevel [[profan]] karakter.<ref>Bæksted (1994) s. 12</ref> Dette er blitt tolka som eit teikn på at runene opphavleg blei oppfatta som [[Esoterisme|esoterisk]] kunnskap som berre ein elite hadde tilgang til. Det guddommelege sambandet kan kanskje speglast i at eldre runeinnskrifter stilistisk er nærskylde med [[Myte|myteforteljingane]] i [[Eddadikt|eddadikta]]. Frå Björketorp i Blekinge er det kjent ei runeinnskrift frå anten 500- eller 600-talet. Teksten er skriven på [[urnordisk]], og ordet «rune» er tilsynelatande nytta i fleire tydingar, m.a. ‘bokstavar’ og ‘løyndom’. <blockquote> ''Haidzruno runu, falahak haidera, ginnarunaz. Arageu haeramalausz uti az. Weladaude, sa'z þat barutz. Uþarba spa.'' </blockquote> <blockquote> Eg, runemeister(?) skjuler her kraftruner. Stadig (plaga av) vondskap, (dømt til) snikande død er (han), som øydelegg dette (monumentet). Eg spår øydelegging/spådom om øydelegging.<ref>Omsett etter: {{lang|en|I, master of the runes(?) conceal here runes of power. Incessantly (plagued by) maleficence, (doomed to) insidious death (is) he who breaks this (monument). I prophesy destruction / prophecy of destruction.}} Frå DR 360 i [[Rundata|Rundata 2.0 for Windows]].</ref> </blockquote> Frå ein runestein frå Steintofta i Blekinge er det kjent ein liknande eid. [[Fil:Brakteat_von_Djupbrunns.jpg|høgre|mini|[[Brakteat]] frå Djupbrunn i Sverige (G 205) frå ca. 400-talet, med mellom anna runeteksten [[Alu]] saman med eit stilisert bilde av eit mannshovud, ein hest og ein [[svastika]]; eit motiv som er kjent frå fleire brakteatar.]] Frå både romersk og [[Merovingartida|germansk jernalder]] er det kjent fleire inskripsjonar som ikkje er lett forståelege eller som består av ord, men som truleg hadde særskild religiøs tyding. Eit av dei mest utbreidde av desse er ''[[alu]]'', medan andre ord er m.a. ''auja'', ''laþu'', ''laukaR''.<ref name="MACLEODMEES1092">Macleod, Mindy. Mees, Bernard. (2006) ''Runic Amulets and Magic Objects'', page 100 to 101. Boydell Press {{ISBN|1-84383-205-4}}</ref> Ansuz og Tiwaz-runene ser òg ut til å ha hatt ei særleg tyding, særleg i tida då ein nytta [[den eldre futharken]], men ein kan også finna spor av dette i yngre kjelder. Til dømes går det fram av Sigrdrifúmál at risting av Tiwas-runa på eit våpen tydde siger, sidan ein gjorde krigsguden nærverande.<ref>Meulengracht_Sørensen (2006) s. 44</ref> Slike ristinger er kjende frå fleire objekt frå jernalderen og vikingtida;<ref>Ellis Davidson (1990) s. 57</ref> til dømes på ein [[amulett]] frå Lindholm slott der sekvensen ''aaaaaaaazznnn-b-muttt'' er rissa inn. Språkleg gjev teikna inga meining, men runene må ha ei tyding i seg sjølv som tilsynelatande får ekstra kraft gjennom gjentakinga. [[Fil:Futhark_vicking_16.png|høgre|mini|portrett=1.4|Runealfabetet, òg kaldet FUÞARKen etter dei fyrste bokstavane, hadde truleg ei religiøs tyding i seg sjølv når det blei skrive ned.]] I andre tilfelle gjev teksten inga meining, kanskje fordi ristarane ikkje sjølv var skriftkunnige, dvs. at dei laga imitasjonar av skrift som viser at skrifta i seg sjølv hadde ei tyding som var uavhengig av tydinga til orda. Desse språkleg meiningslause inskripsjonane er blitt tolka som magiske formular; til dømes ''tuwatuwa'' på ein brakteat frå [[Vadstena]], ''aaduaaaliia'' (på DR #Br42), ''g͡eggar͡og͡æ'' (Undley-brakteaten), ''g͡ag͡ag͡a'' på eit spydskaft frå [[Kragehul]].<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 47</ref> Frå vikingtida er det kjent nokre få ringar med runeinskripsjonar som truleg kan tolkast som magiske. Ein av dei er funnen ved [[Kingmoor]] i nordvestlege England. Teksten på han er ikkje blitt tyda.<ref>Page, R.I., ''The Inscriptions''</ref> Tydinga av denne typen innskrifter er stadig omstridd. På ein brakteat finst rimorda ''salusalu'' og ''luwatuwa'' som dannar ei remse som kanskje har hatt magisk tyding. Ein anna innskrift på Gummarp runesteinen (ca. år 500 til 700) inneheld ei kryptisk skildring av korleis runestavar kan brukastm etterfølgt av f-runa tre gonger etter kvarandre.<ref name="PAGE312">Page, R.I. (2005) ''Runes'', page 31. The British Museum Press {{ISBN|0-7141-8065-3}}</ref> Ein person opplært i runeløyndommen blei kanskje kalla ''[[erilaz]]'', ei nemning som òg opptrer på fleire runeinnskrifter. Innrissa runer kunne såleis gje guddommelege krefter til ein gjenstand.<ref>Kofod & Warmind (1989) s. 66</ref> På nokre runesteinar er det rista lengre tekstar av religiøs tyding, men desse blei tydelegvis skrivne til folk som var innvigde i religiøse løyndommar.<ref>Holtsmark (1989) s. 47</ref> Nyare studiar har vist at sjølv om runene ofte blei nytta til å gjera gjenstandar magiske, til dømes ved å laga [[Amulett|amulettar]] og liknande, så er det ingenting som tyder på at runene i høgare grad blei oppfatta som meir magiske enn til dømes det [[Det greske alfabetet|greske]] eller [[Det latinske alfabetet|det latinske alfabet]].<ref>MacLeod & Mees (2006)</ref> Kulturen i vikingtida og jernalderen var primært munnleg, men hadde òg skriftsystem. Desse eigna seg likevel ikkje til lange tekstar, og kulturen var i stor grad munnleg overlevert. Skriftkultur var også kjend frå fleire naboland.<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 16</ref> Med bakgrunn i dette er det dominerte synspunktet innanfor runologien i dag at runene i utgangspunktet var eit skriftsystem som både kunne brukast til religiøse og ikkje-religiøse formål. Den største delen av runeinnskrifter har vore skriven til kvardagsformål.<ref name="autogenerated13">Stoklund (1993) pp. 160</ref> Skriftteikn som runer blei nytta brukt til å halda på ei melding og/eller eit samband mellom ein person og gjenstanden dei var rista på. Gjennom ei religiøs tyding av ein tekst, kunne ein slik tekst òg romma noko guddommeleg som kunne gje religiøs kraft til gjenstanden teksten var rista på.<ref>Meulengracht-Sørensen (2006) s. 41-43</ref> Førestillingar om runemagi har fleire stader i Norden overlevd i folkloren langt inn i [[Tidleg nytid|tidleg moderne tid]]. På Island brukte ein til dømes runestavar som var stykke av tre med rista runer som kunne brukast i krisesituasjonar, til å verja mot vonde makte eller for å oppnå ein ønska situasjon eller særskilde ting.<ref>Kofod & Warmind (1989) s. 83</ref> === Magi === [[Fil:Stentoftenstenen.jpg|venstre|mini|333x333pk|Runesteinen frå Stentoften (ca. 500 til 700 e.v.t.) frå [[Blekinge]] i Sverige.]] Dei eldste runetekstane stammar frå gjenstandar og består generelt anten av namnet på eigaren til desse gjenstandane eller personen som rista dei, eller av ei språkleg uforståelege bokstavrekkjer. På bakgrunn av dette er det blitt føreslått at runer opphavleg ikkje var nytta som skriftspråk, men heller som teikn til magiske formular. I kjeldene er det talrike eksempel på korleis runer blei nytta i rituelle og magiske samanhengar. Det er også funne mange gjenstandar med runeinnskrifter som normalt blir tolka religiøst. Utover skildringa av «sigersrunene» i ''[[Sigrdrífumál]]'' finst det i ''[[Den eldre Edda]]'' òg eit anna dikt som handlar om den religiøse tydinga til runer. ''[[Håvamål|Hávamál]]'' inneheld fleire strofer der Odin omtaler runene i relasjon til [[Klarsyn|mantikk]], lækjing og [[nekromantikk]]: {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : Rúnar munt þú finna : : ok ráðna stafi, : : mjök stóra stafi,: : mjök stinna stafi,: : er fáði fimbulþulr : : ok gerðu ginnregin: : ok reist hroftr rögna.: (strofe 142) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Runer vil du finde, : tolkende Runer, : hel store Stave, : hel stærke Stave, : som den mægtige Taler tegned, : som de hellige Guder gjorde : og den ypperste As risted, | |} {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : hlýdda ek á manna mál; : of rúnar heyrða ek dæma, : né of ráðum þögðu : Háva höllu at, (strofe 111) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Om Runer jeg hørte dem tale : og om Gudernes Rådslagning; : ej tav de om Runers Ristning, : ej tav de om Runers Råden : i den højes Hal. | |} {| | style="padding: 1pt 10pt;" | : Ráðumk þér, Loddfáfnir, : en þú ráð nemir, - … : en við bölvi rúnar… (strofe 137) | style="padding: 1pt 10pt;" | : Jeg råder dig, Lodfavne! : og Råd du tage; … : Runer mod ondt Ønske, | |} I strofe 157 av ''Hávamál'' blir runene tillagt krefter som kan gje livet tilbake til dei døde. I stykket seier Odin fram eit rim for å få ein død mann til å gå att: {| | : ''Þat kann ek it tolfta,'' : ''ef ek sé á tré uppi'' : ''váfa virgilná,:'' : ''svá ek ríst ok í rúnum fák,'' : ''at sá gengr gumi'' : ''ok mælir við mik.'' | : Det kan jeg for det tolvte, : når jeg höjt i Træ : ser død Mand dingle: : sådan jeg rister : og tegner Runer, : at Manden går hen : og mæler med mig. |} På [[Franks-skrinet]] frå kring år 700 er det innskrifter som kan tolkast som teikn på at runene hadde magisk tyding ikkje berre i Norden, men òg i det mellomalderske Vest-Europa. === Spådom === Sjølv om tilknytinga mellom runer og spådom er omtalt i fleire kjelder, finst det ingen direkte bevis for at dei er blitt brukte til dette føremålet. [[Tacitus]] fortel i ''Germania''<ref>kapittel 10</ref> at germanarane tok varsel frå mange ulike ting, m.a. har han ei detaljert skildring av eit spådomsritual: : 10. Varsler og spådom ved lodkastning holder de i hævd og ære og det så trofast som noget folk; og ved en sådan lodkastning er det en simpel og ligefrem måde, de plejer at gå frem på. En afskåren gren af et frugtbærende træ skærer de itu til småpinde og mærker disse med visse tegn, så de kan skelnes fra hverandre. Disse pinde kaster de så på må og få ud over en hvid dug, alt som tilfældet føjer det. Og derefter, dersom det er på det samt-lige folks vegne, man vil stille spørgsmålet, så forretter den for hele samfundet beskikkede præst, men hvis det ikke sker i det offentliges tjeneste, så vedkommende husbond selv en bøn til guden og tager så med øjnene vendte mod himlen tre pinde frem den ene efter den anden, løfter dem i vejret og udlægger dem efter de derpå indristede tegn. Tyder nu disse på en hindring, så indlader man sig i det pågældende anliggende ikke på nogen yderligere henvendelse til guderne samme dag; men ligger der en tilladelse deri, så søger man end-nu tilforladeligheden deraf stadfæstet ved vars-ler.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.ribekatedralskole.dk/classica/personer/tacitus/germania.htm|tittel=Tacitus; Germania, oversat af H. H. Lefolii (1901-1902)|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20070223025849/http://www.ribekatedralskole.dk/classica/personer/tacitus/germania.htm|arkivdato=23. februar 2007|vitja=9. oktober 2009|url-status=dead}}</ref> Tacitus viser ikkje nødvendigvis til runer, særleg fordi det ikkje er funne runer som stammar frå samtida hans; dei eldste døma er fleire hundre år yngre. Ein annan skriftleg omtale, som av fleire er blitt tolka som ei skildring av runer brukt i spådomssamanhengar, er kapittel 38 i [[Ynglingesoga]] av [[Snorre Sturlason]], der [[Granmar]], kongen av [[Södermanland]], dreg til [[Templet i Uppsala|tempelet i Uppsala]] for å ta del i det årlege [[Blot|blótet]]. Snorre skriv: «Spaadommen<ref>[http://www.heimskringla.no/wiki/Ynglinga-soga note 112: Dei spaadde paa den vis, at dei "fellte blot-spon", d.v.s. spreidde sponar eller tre-pinnar (kanskje med runir innrista) paa fyriskrivin maate, og søkte med dette upplysningar hjaa gudane um framtidi.]</ref> fall daa slik aat han, at han ikkje skulde liva.» (''Féll honum þá svo spánn sem hann mundi eigi lengi lifa'').<ref>[https://da.wikisource.org/wiki/Ynglinga_saga#Orusta_Ingjalds_konungs_og_Granmars s:Ynglinga_saga#Orusta_Ingjalds_konungs_og_Granmars]</ref> Soga fortel at Gramnar så drog til sitt eige rike, der han kort tid etter døydde. Ei anna kjelde er ''Vita Ansgari'', helgenbiografien til [[Heilage Ansgar|Ansgar]] skriven av munken Rimbert. Han beskriv detaljert korleis dei heidenske nordbuarane kasta lodd.<ref>{{Cite web|url=http://www.fordham.edu/halsall/basis/anskar.html|title=Vita Ansgari kapitel 26-30|access-date=9. oktober 2009|archive-date=8. november 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108030836/http://www.fordham.edu/halsall/basis/anskar.html|url-status=dead}}</ref> I ei historie fortel han korleis den svenske tronpretendenten [[Anund]] fyrst førte ein dansk flåte til Birka, f;r han ombestemte seg då han hadde bede danskane om å «trekka lodd» med trespon. Ifølgje denne forteljinga var ei slik «loddtrekking» ganske informativ. Ho fortalde dei at eit åtak på [[Birka]] kunne medføra ulukke, og at dei i staden skulle gå til åtak på ein slavisk by. Sponar og lodd av denne typen kan likevel òg forklarast som ''blótspánn'' (offerspon) og ''hlautlein'' (loddkvistar), truleg trestykke som var merka med blodet frå eit offerdyr og så kasta ned før mønsteret dei låg blei tyda.<ref name="PAGE401">Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}}</ref> == Moderne runemagi == Sidan 1700-talet har tydinga til runene blitt nyfortolka fleire gonger, særleg i samband med rekonstruksjonistiske rørsler, til dømes i samband med [[nasjonalromantikken]] og den [[Germansk okkultisme|germanske okkultismen]]. Den moderne runemagien oppstod i samband med den okkultiske rørsla. I 1902 fekk den tyske [[Okkultisme|okkultisten]] [[Guido von List]] ei openberring om '«Armanen futharken'», som blei eit vesentleg element i den [[Ariosofi|ariosofiske]] ideologien. Runer og runesymbolikk bleiseinare brukt av [[Nazisme|nazistane]], særleg kjend er [[Schutzstaffel]] (SS) sine to SIEG-runer. Denne runa blei forbunden med 'siger' i nazistisk ideologi. Det nazistiske runesystemet bygde på arbeidet til List som så blei vidareutvikla av den tyske okkultisten [[Karl Maria Wiligut]]. [[Fil:Runes.jpg|mini|250x250pk|Runespådom ved hjelp av keramikkbrikker.]] Etter andre verdskrigen blei det brukt reformerte system i andre «pansofistiske» system.I 1980-åra og 1990-åra blei det utvikla fleire runemagi-system. Ei av dei fyrste bøkene i denne bølgja blei skriven av Ralph Blum i 1982. Ho førte fram til eit system der runer blei nytta brukt i samband mantikk. Runene blir skrivne enkeltvis på tavler eller plater som anten blir tekne opp av ein pose eller blir kasta ned, så dei kan bli lagde i ei tilfeldig rekkjefølgje. I dei moderne systema blir det ofte òg tilføydd ei ahistorisk 'blank rune', som kan erstatta alle dei øvrige runene. === Nypaganisme og new age === Sidan [[Nypaganisme|nypaganistiske]] rørsler kan vera svært ulike varierer oppfatninga av tydinga til runene og bruken deira mellom ulike grupper. Dei er mest utbreidde innanfor germansk nypaganisme, herunder [[åsatru]], der runer mange stader blir brukte til spådom. Nokre grupper avviser bruk av runer, på andre måtar enn den som er skildra i dei gamle kjeldene. I nokre [[new age]]-krinsar og [[Wicca|wiccarørsla]] blir det òg brukt runemagi. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:da:Runemagi|Runemagi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|da}}, den 27. mars 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur ==  {{refbegin|2}} * Alfred Becker: ''Franks Casket. Zu den Bildern und Inschriften des Runenkästchens von Auzon'' (Regensburg 1973) * Alfred Becker, ''Franks Casket Revisited," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 12/2 (2003), 83-128. * Alfred Becker, ''The Virgin and the Vamp," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 12/4 (2003), 201-209. * Alfred Becker, ''A Magic Spell "powered by" a Lunisolar Calendar," ''Asterisk, A Quarterly Journal of Historical English Studies'', 15 (2006), 55 -73. * Ralph Blum, ''The Book of Runes : A Handbook for the Use of an Ancient Oracle: The Viking Runes with Stones'', St. Martin's Press; 10th anniversary ed edition (1993), {{ISBN|0-312-09758-1}}. * Edred Thorsson, ''A Handbook of Rune Magic'', Weiser Books (1983), {{ISBN|0-87728-548-9}} * Edred Thorsson, ''A Handbook of Esoteric Runology'', Weiser Books (1987), {{ISBN|0-87728-667-1}} * Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}} * Fries, Jan, ''Helrunar: A Manual of Rune Magick'', Second Edition, Mandrake of Oxford (2002), {{ISBN|978-1-869928-38-4}} * {{cite book|last=Gundarsson|first=Kveldulf|author-link=|title=Teutonic Magic|publisher=Llewellyn Publications, Inc.|date=1990|location=[[St. Paul, MN]]|pages=|url=https://archive.org/details/teutonicmagicmag00gund|doi=|id=|isbn=0-87542-291-8}} * Meadows, Kenneth (1996). ''Rune Power: The Secret Knowledge of the Wise Ones.'' Milton, Brisbane: Element Books Limited. {{ISBN|1-85230-706-4}} * Meulengracht Sørensen, Preben (2006); Kapitler af Nordens litteratur i oldtid og middelalder. {{ISBN|87-7934-219-1}} * Sweyn Plowright, ''The Rune Primer'', Lulu Press (2006), {{ISBN|1-84728-246-6}} * Tritt, Adam Byrn, ''Tellstones: Runic Divination in the Welsh Tradition'', Crossquarter Press, (2001), {{ISBN|1-890109-32-0}} * Bammesberger, A & G. Waxenberger (red.), ''Das ''fuþark'' und seine einzelsprachlichen Weiterentwicklungen'', Walter de Gruyter (2006), {{ISBN|3-11-019008-7}}. (tysk) * Blum, Ralph. (1932. ''The Book of Runes – A Handbook for the use of Ancient Oracle : The Viking Runes'',Oracle Books, St. Martin's Press, New York, {{ISBN|0-312-00729-9}}. (engelsk) * Brate, Erik (1922). ''Sveriges runinskrifter'', ([http://www.runor.se/ online text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205034350/http://runor.se/|date=5. december 2006}} (svensk) * Bæksted, Anders (1994); ''Nordiske guder og helte'' Politikens forlag {{ISBN|87-567-4717-9}} * Düwel, Klaus (2001). ''Runenkunde'', Verlag J.B. Metzler (tysk). * [[Hilda Ellis Davidson|Ellis Davidson, Hilda R.]] (1990); ''Gods and Myths of Northern Europe'' (1. oplag 1964) {{ISBN|0-14-013627-4}} (engelsk) * Foote, P.G., and Wilson, D.M. (1970), page 401. ''The Viking Achievement'', Sidgwick & Jackson: London, UK, {{ISBN|0-283-97926-7}} (engelsk) * {{cite book|first=Lis|last=Jacobsen|author2=Erik Moltke|title=Danmarks runeindskrifter|publisher=Ejnar Munksgaards Forlag|location=Copenhagen|year=1941–42}} * Kofoed, Aase & [[Morten Warmind|Warmind, Morten]]; ''Old var Årle'', 1989 {{ISBN|87-13-03545-2}} * Looijenga, J. H. (1997). ''[http://dissertations.ub.rug.nl/faculties/arts/1997/j.h.looijenga/ Runes around the North Sea and on the Continent AD 150-700]'', dissertation, Groningen University. (engelsk) * MacLeod, Mindy, and Bernard Mees (2006). ''[http://www.boydell.co.uk/43832054.HTM Runic Amulets and Magic Objects]" . The Boydell Press: Woodbridge, UK; Rochester, NY, {{ISBN|1-84383-205-4}}. (engelsk) * Markey, T.L. (2001). A tale of the two helmets: Negau A and B. ''Journal of Indo-European Studies'' 29: 69–172. (engelsk) * McKinnell, John and Rudolf Simek, with Klaus Düwel (2004). ''Runes, Magic, and Religion: A Sourcebook''. Wien: Fassbaender, {{ISBN|3-900538-81-6}}. (engelsk) * Mees, Bernard (200). The North Etruscan thesis of the origin of the runes. ''Arkiv for nordisk fililogi'' 115: 33–82. (engelsk) * Odenstedt, Bengt (1990). ''On the Origin and Early History of the Runic Script'', Uppsala, {{ISBN|91-85352-20-9}}. (engelsk) * Page, R.I., ''The Inscriptions, '' Appendix A i D.M. Wilson, ''Anglo-Saxon Ornamental Metalwork 700-1100 in the British Museum'' (London): 67-90. * Page, R.I. (1999). ''[http://www.boydell.co.uk/5115946X.HTM An Introduction to English Runes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210222173644/https://boydellandbrewer.com/|date=22. februar 2021}}'', The Boydell Press, Woodbridge. {{ISBN|0-85115-946-X}}. (engelsk) * Prosdocimi, A.L. (2003–4). Sulla formazione dell'alfabeto runico. Promessa di novità documentali forse decisive. ''Archivio per l'Alto Adige''. XCVII–XCVIII:427–440 (italiensk) * Robinson, Orrin W. (1992). ''Old English and its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages'' Stanford University Press. {{ISBN|0-8047-1454-1}} (engelsk) * Spurkland, Terje (2005). ''Norwegian Runes and Runic Inscriptions'', Boydell Press. {{ISBN|1-84383-186-4}} (engelsk) * Stoklund, Marie (1994); ''Myter, runer og tolkning'', i Schjødt, Jens Peter (red.); ''Myte og ritual i det før-kristne Norden''. {{ISBN|87-7838-053-7}} * Stoklund, Marie (2003). ''The first runes – the literary language of the Germani'' i ''The Spoils of Victory – the North in the Shadow of the Roman Empire'' Nationalmuseet (København) (engelsk) * {{Citation|last=Thorsson|first=Edred|author-link=Stephen Flowers|last2=|first2=|author2-link=|publication-date=|date=|year=1987|title=Runelore: a handbook of esoteric runology||publication-place=United States|place=|publisher=Samuel Weiser, Inc.|isbn=0-87728-667-1}} * Werner, Carl-Gustav (2004). ''The allrunes Font and Package'' * Williams, Henrik. (1996). The origin of the runes. ''Amsterdamer Beiträge zur älteren Germanistik'' 45: 211–18. (tysk) * Williams, Henrik (2004). «Reasons for runes» i ''The First Writing: Script Invention as History and Process'', Cambridge University Press, pp. 262–273. {{ISBN|0-521-83861-4}} (engelsk) {{refend}} [[Kategori:Runologi]] [[Kategori:Norrøn religion]] p9cfve3b1qyc5abxk0iqhk80zo3eht2 0 429684 3648782 2026-03-27T12:13:38Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[Franks Casket]] 3648782 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Franks Casket]] as045flkdlph83hywnevdza93h0pej0 0 429685 3648802 2026-03-27T15:49:56Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[Oppløysinga av klostera i England]] 3648802 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Oppløysinga av klostera i England]] 09i61bucgj41jhlaz1zgjlou240ni7r 0 429686 3648804 2026-03-27T16:03:55Z 90sveped 53941 Omsett frå engelsk wiki 3648804 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Ri Chun-hee'''{{efn|òg romanisert som '''Ri Chun Hee''' eller '''Ri Chun Hui'''<ref name="Makino2011">{{cite web |url=https://ajw.asahi.com/article/asia/korean_peninsula/AJ201112160011|title=North Korea's 'People's broadcaster' missing|work=Asia & Japan Watch|date=16. desember 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130508112452/http://ajw.asahi.com/article/asia/korean_peninsula/AJ201112160011|archive-date=8 May 2013|url-status=dead|first=Yoshihiro|last=Makino|publisher=Asahi Shimbun}}</ref>}}{{efn|[[koreansk]]: 리춘히, pyojuneo: 이춘희 [ɾi tsʰun çi]}} ({{datoar}}) er ein [[Nord-Korea|nordkoreansk]] nyheitsopplesar for Korean Central Television (KCTV). Ho tente som hovudpresentatør for kanalen i fleire tiår og er kjend for ein svært kjensleladde og demonstrativ framføringsstil, som har vorte skildra som lidenskapeleg, aggressiv og truande.<ref name="Madden2010">{{cite journal |url=http://www.kpajournal.com/storage/KPAJ-1-10.pdf#page=4 |title=Ri Chun Hui |journal=KPA Journal |year=2010 |pages=4–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110112085603/http://www.kpajournal.com/storage/KPAJ-1-10.pdf#page=4 |archive-date=12. januar 2011 |url-status=dead |first=Michael |last=Madden |editor-first=Joseph S. Jr. |editor-last=Bermudez |volume=1 |issue=10 |format=PDF}}</ref> Sjølv om ho kunngjorde at ho gjekk av med pensjon i 2012, har ho halde fram med å lese opp store nasjonale kunngjeringar, særleg dei som gjeld aktivitetane til [[Kim Jong-un]] og viktige hendingar som militærparadar og atomprøvesprengingar. == Bakgrunn == Ri vart fødd 8. juli 1943 i ein fattig familie i Tongchon i Gangwon-provinsen, i det som då var Korea under japansk okkupasjon. Ho studerte scenekunst ved Pyongyang-universitetet for dramatisk og filmatisk kunst, og vart deretter rekruttert som nyheitslesar i KCTV.<ref name="Werman2009">{{cite web |url=http://www.theworld.org/2009/12/the-voice-of-north-korea/ |title=The voice of North Korea |work=The World |date=8. desember 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130618185850/http://www.theworld.org/2009/12/the-voice-of-north-korea/ |archive-date=18. juni 2013 |url-status=dead |first1=Marco |last1=Werman |first2=Jason |last2=Strother |publisher=Public Radio International }}</ref><ref name="Ilbo2008">{{cite web |url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/04/16/2008041600088.html |title=북성명 때마다 '전투적인 그녀' |work=[[The Chosun Ilbo]] |date=16. april 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150322212912/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/04/16/2008041600088.html |archive-date=22. mars 2015 |url-status=live |language=ko |location=Seoul}}</ref> == Karriere == Ri byrja med fjernsynsarbeid i februar 1971.<ref name="Ilbo20082">{{cite web |date=16. april 2008 |title=북성명 때마다 '전투적인 그녀' |url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/04/16/2008041600088.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150322212912/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2008/04/16/2008041600088.html |archive-date=22. mars 2015 |work=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko |location=Seoul}}</ref><ref name="Herskovitz20092">{{cite web |last1=Herskovitz |first1=Jon |last2=Kim |first2=Christine |last3=Popeski |first3=Ron |date=18. november 2009 |title=The face that launched a thousand North Korean tirades |url=https://www.reuters.com/article/us-korea-north-newscaster-idUSTRE5AH0IF20091118 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160102010653/http://www.reuters.com/article/us-korea-north-newscaster-idUSTRE5AH0IF20091118 |archive-date=2. januar 2016 |publisher=Reuters}}</ref> Ho steig etter kvart til å verte hovudnyheitsopplesar i KCTV og var fast på skjermen frå midten av 1980-talet og utover.<ref name="Madden20102" /> Den lange karrieren hennar var oppsiktsvekkjande i eit felt der degraderingar og politiske utrenskingar var vanlege.<ref name="Madden20102">{{cite journal |last=Madden |first=Michael |year=2010 |editor-last=Bermudez |editor-first=Joseph S. Jr. |title=Ri Chun Hui |url=http://www.kpajournal.com/storage/KPAJ-1-10.pdf#page=4 |url-status=dead |format=PDF |journal=KPA Journal |volume=1 |issue=10 |pages=4–5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110112085603/http://www.kpajournal.com/storage/KPAJ-1-10.pdf#page=4 |archive-date=12. januar 2011}}</ref> Då ho kunngjorde pensjoneringa si i januar 2012, opplyste ho at ho ville arbeide bak kulissane med opplæring av nye programleiarar.<ref>{{cite news |last=Hawkins |first=Derek |title=North Korea's pink lady broadcaster once again serves up earth-shaking news with a smile |url=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/09/05/north-koreas-pink-lady-broadcaster-once-again-serves-up-earth-shaking-news-with-a-smile/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107013152/https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2017/09/05/north-koreas-pink-lady-broadcaster-once-again-serves-up-earth-shaking-news-with-a-smile/ |archive-date=7. november 2017 |access-date=1. november 2017 |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> ''[[The Daily Telegraph]]'' skreiv at ho hadde vorte «betrodd å kunngjere store augneblinkar i nordkoreansk historie».<ref name="The Telegraph2">{{cite news |last1=Smith |first1=Nicola |last2=Riley-Smith |first2=Ben |date=11. juni 2018 |title=North Koreans finally told about Kim Jong-un's Singapore summit with Trump |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/06/11/north-koreans-finally-told-kim-jong-uns-singapore-summit-trump/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611103430/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/06/11/north-koreans-finally-told-kim-jong-uns-singapore-summit-trump/ |archive-date=11. juni 2018 |publisher=The Daily Telegraph}}</ref> Den amerikanske journalisten Bob Woodward samanlikna henne med Walter Cronkite i boka ''Fear: Trump in the White House'' frå 2018.<ref>{{cite book |last=Woodward |first=Bob |url=https://books.google.com/books?id=wKRkDwAAQBAJ&pg=PT117 |title=Fear: Trump in the White House |date=2018 |publisher=Simon & Schuster |isbn=978-1-5011-7553-4 |page=91 |quote=on. september 9, 2016,&nbsp;... North Korea had detonated a nuclear weapon&nbsp;... Seismic monitors had instantly revealed that the vibrations recorded were not caused by an earthquake.&nbsp;... Dispelling any doubt, North Korea's 73-year-old female version of Walter&nbsp;Cronkite, Ri Chun-hee, appeared on state-controlled television to announce the test.}}</ref> Trass i pensjoneringa har Ri vorte kalla tilbake for å lese opp viktige nasjonale kunngjeringar. Dette har mellom anna omfatta den påståtte hydrogenbombetesten i januar 2016;<ref name="Women in the World in Association with The New York Times - WITW 20162">{{cite web |last=Tavani |first=Andrew |date=6. januar 2016 |title=Famed N. Korean newscaster comes out of retirement to anchor story on purported H-bomb detonation |url=http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2016/01/06/famed-n-korean-newscaster-comes-out-of-retirement-to-anchor-story-on-purported-h-bomb-detonation/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160116183117/http://nytlive.nytimes.com/womenintheworld/2016/01/06/famed-n-korean-newscaster-comes-out-of-retirement-to-anchor-story-on-purported-h-bomb-detonation/ |archive-date=16. januar 2016 |website=Women in the World in Association with The New York Times - WITW}}</ref> ei rakettoppskyting i februar 2016;<ref name="Demetriou 20162">{{cite web |last=Demetriou |first=Danielle |date=7 February 2016 |title=North Korea launches missile in defiance of UN sanctions |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/12100723/North-Korea-launches-space-rocket-in-defiance-of-sanctions-threats.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160207023308/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/12100723/North-Korea-launches-space-rocket-in-defiance-of-sanctions-threats.html |archive-date=7 February 2016 |access-date=7 February 2016 |website=The Daily Telegraph}}</ref> atomprøvesprengingar i september 2016<ref name="BBC Newsbeat 20162">{{cite web |date=9. september 2016 |title=What we know about Ri Chun-hee, the most famous woman in North Korea |url=https://www.bbc.co.uk/news/newsbeat-37317041 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160909100045/http://www.bbc.co.uk/newsbeat/article/37317041/what-we-know-about-ri-chun-hee-the-most-famous-woman-in-north-korea |archive-date=9. september 2016 |access-date=9. september 2016 |website=BBC Newsbeat}}</ref> og september 2017;<ref name="NK News 20172">{{cite web |last1=Ji |first1=Dagyum |last2=Hotham |first2=Oliver |date=3. september 2017 |title=North Korea announces successful test of hydrogen bomb |url=https://www.nknews.org/2017/09/north-korea-announces-successful-test-of-hydrogen-bomb/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903120908/https://www.nknews.org/2017/09/north-korea-announces-successful-test-of-hydrogen-bomb/ |archive-date=3. september 2017 |access-date=3. september 2017 |website=[[NK News]]}}</ref> ein rakettest i november 2017;<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-42162462|title=North Korea says new missile puts all of US in striking range|date=29. november 2017|work=[[BBC News]]|access-date=29. november 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171129035336/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-42162462|archive-date=29. november 2017}}</ref> stans i atom- og interkontinentale ballistiske missiltestar i april 2018;<ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-ie/news/video/north-korea-suspends-missile-and-nuclear-tests/vi-AAw8oGO|title=North Korea 'suspends' missile and nuclear tests|website=www.msn.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180422062654/https://www.msn.com/en-ie/news/video/north-korea-suspends-missile-and-nuclear-tests/vi-AAw8oGO|archive-date=22. april 2018|url-status=dead}}</ref> og toppmøtet i [[Singapore]] i juni 2018 mellom Kim Jong-un og [[Donald Trump]].<ref name="The Telegraph3">{{cite news |last1=Smith |first1=Nicola |last2=Riley-Smith |first2=Ben |date=11. juni 2018 |title=North Koreans finally told about Kim Jong-un's Singapore summit with Trump |url=https://www.telegraph.co.uk/news/2018/06/11/north-koreans-finally-told-kim-jong-uns-singapore-summit-trump/ |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20180611103430/https://www.telegraph.co.uk/news/2018/06/11/north-koreans-finally-told-kim-jong-uns-singapore-summit-trump/ |archive-date=11. juni 2018 |publisher=The Daily Telegraph}}</ref> Den 15. april 2018 las ho òg opp ein rapport som for første gong formelt omtala kona til Kim, Ri Sol-ju, som «førstedame».<ref name=firstlady>{{Cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2018/apr/19/kim-jong-un-elevates-wife-ri-sol-ju-to-position-of-north-koreas-first-lady |title=Kim Jong-un elevates wife to position of North Korea's first lady |date=19. april 2018 |work=[[The Guardian]] |agency=Agence France-Presse |location=Seoul |access-date=19. april 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.nkleadershipwatch.org/2018/04/16/ri-sol-ju-attends-chinese-ballet-performance/|title=Ri Sol Ju Attends Chinese Ballet Performance {{!}} North Korea Leadership Watch|website=www.nkleadershipwatch.org|access-date=27. juli 2018}}</ref> I 2022 gav Kim Jong-un luksusbustader i [[Pyongyang]] i gåve til Ri og andre medlemer av eliten. Statlege medium sende ein video der Kim viste Ri rundt i det nye huset hennar, som ho sjølv kommenterte. Ri uttala seinare at bustaden var «som eit hotell», og at ho og familien hennar «sat oppe heile natta i tårer av djup takksemd for velviljen til partiet».<ref>{{Cite web |date=14. april 2022 |title=North Korea's 'national treasure' TV anchor 'wept all night' after Kim Jong-un gave her luxury home |url=https://www.itv.com/news/2022-04-14/north-koreas-tv-anchor-wept-all-night-after-being-given-luxury-home-by-kim |website=[[ITV (TV network)|ITV]]}}</ref><ref>{{cite news |title=Kim gives North Korea's most famous newscaster a luxury home |url=https://apnews.com/article/covid-health-south-korea-arts-and-entertainment-media-28250c55c0ca97cd08464cc257a859e9 |access-date=14. april 2022 |work=AP News |date=14. april 2022 |language=en|author=Hyung-Jin Kim}}</ref> == Stil == Ri er kjend for ein melodramatisk stil, med ein sprudlande, skjelvande tone når ho rosar, og synleg sinne når ho kjem med fordømmingar. Brian Reynolds Myers, ein forskar på nordkoreansk propaganda, peikar på at utdanninga hennar innan drama er tydeleg i den teatralske framføringa hennar.<ref name="Werman2009"/> Ho braut i gråt då ho kunngjorde dødsfallet til [[Kim Il-sung]] i 1994, og sleit òg med tårene då ho melde om dødsfallet til [[Kim Jong-il]] i 2011.<ref name="Harris2011">{{cite web |url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2011/12/19/with-word-of-leaders-death-come-tears-on-state-tv/ |title=The Lede: On North Korean State Television, News of the Leader's Death and Floods of Tears |work=[[The New York Times]] |date=19. desember 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150915222532/http://thelede.blogs.nytimes.com/2011/12/19/with-word-of-leaders-death-come-tears-on-state-tv/ |archive-date=15. september 2015 |url-status=live |first1=Elizabeth A. |last1=Harris |first2=Robert |last2=Mackey |issn=0362-4331 }}</ref> Ho opptrer vanlegvis i ein rosa dress i vestleg stil eller i ein tradisjonell koreansk joseon-ot, noko som har gjeve ho tilnamna «Den rosa dama» og «Den nordkoreanske nyheitsdama».<ref name="BBC Newsbeat 2016">{{cite web | title=What we know about Ri Chun-hee, the most famous woman in North Korea | website=BBC Newsbeat | date=9. september 2016 | url=https://www.bbc.co.uk/news/newsbeat-37317041 | access-date=9. september 2016 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20160909100045/http://www.bbc.co.uk/newsbeat/article/37317041/what-we-know-about-ri-chun-hee-the-most-famous-woman-in-north-korea | archive-date=9. september 2016}}</ref><ref>{{Cite web |last=Perper |first=Rosie |title=North Korean state media's most famous announcer is a 74-year-old grandmother who Trump said should be on US cable news |url=https://www.businessinsider.com/who-is-ri-chun-hee-north-koreas-pink-lady-news-reader-kim-jong-un-2018-6 |access-date=14. april 2022 |website=Business Insider |language=en-US}}</ref> Det greske satireprogrammet Radio Arvyla har nytta opptak av henne til å parodiere greske nyheiter.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=yzR-UGQ0lq8 |title=Ράδιο Αρβύλα - Ο Κιμ απαγορεύει τις ερωτικές ταινίες - Top Επικαιρότητας (26/1/2023) |author=[[Radio Arvyla]]|date=27. januar 2023 |website=[[YouTube]]|access-date=6 October 2024}}</ref> == Merknadar == {{merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ri Chun-hee|Ri Chun-hee]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. januar 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nordkoreanarar]] 7qelg4bza270kkg9g9iuvjih121wzn4 0 429687 3648805 2026-03-27T17:20:00Z Roarjo 183 slekt i fasanfamilien, ni artar, alle i [[Afrika sør for Sahara]] 3648805 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = FrancolinusStreptophorusKeulemans.jpg | bilettekst = [[Kragefrankolin]], ''Scleroptila streptophora' | underfamilie = Pavoninae | stamme = Gallini }} '''''Scleroptila''''' er ei [[biologisk slekt]] i [[fasanfamilien]]. Slekta samlar ni artar, alle i [[Afrika sør for Sahara]]. Slekta ''Scleroptila'' vart innført i 1852 av den engelske zoologen Edward Blyth.<ref name=Blyth/> Slektsnamnet er sett saman av [[gammalgresk]] ''sklēros ''(σκληρός), som tyder «stiv», og ''ptilon'' (πτίλον), som tyder «fjør».<ref name=Jobling/> Blyth førte opp to artar i slekta, men oppgav ikkje nokon typeart. I 1893 fastsette William Robert Ogilvie-Grant typearten som ''Perdix levaillantii'' Valenciennes, 1825, [[raudvengfrankolin]].<ref name=Ogilvie-Grant/><ref name=Dickinson/> Slekta omfattar artar som tidlegare vart plasserte i slekta ''[[Francolinus]]'' ([[frankolinar]]). == Skildring == ''Scleroptila'' er mellomstore medlemmar av fasanfamilien med einsarta og kamuflerande brune og grå farger og teikningar i fjørdrakta. Artane varierer elles lite i storleik, typisk ligg kroppslengda i området 33–38 cm og masse på opp mot 0,5 kg. [[Cuanzafrankolin]] (''Scleroptila finschi'') avviker med masse på opptil 0,6 kg. Hofuglar har ofte ca. 10 % mindre masse. Kjønna er elles nokså like, men hanfuglar hos alle artar unntatt [[kragefrankolin]] (''Scleroptila streptophora'') har [[spore på fuglar|sporar]]. Hos eit fåtal artar har hoer òg sporar, men dei er mindre enn hos hannar. Utbreiingsområdet er Afrika sør for Sahara, med størst mangfald i austlege Afrika frå [[Kenya]] til [[Sør-Afrika]]. Artane er [[altetande]] og lever av mellom anna [[leddyr]] og vegetabilsk føde som [[frø]], [[frukt]], [[røter]] og [[Plantedelen lauk|laukar]]. == Galleri == <gallery mode=packed heights=180px> Bergpatrys (Scleroptila afra) in KwaZulu-Natal, Francesco Veronesi.jpg|[[Gråvengfrankolin]], ''Scleroptila afra'' Orange River francolin, Scleroptila gutturalis, at Marievale Bird Sanctuary, January 16, 2021. - 50843790143.jpg|[[Grasfrankolin]], ''Scleroptila gutturalis'' Scleroptila levaillantii00, crop.jpg|[[Raudvengfrankolin]], ''Scleroptila levaillantii'' Shelley's Francolin.jpg|[[Miombofrankolin]], ''Scleroptila shelleyi'' </gallery> == Artsoversyn == Medlemmar av ''Scleroptila'' i rekkjefølgje etter [[AviList]] v2025:<ref name=avilist25/> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name=NNKF/> ;Slekt ''[[Scleroptila]]'' * [[Kragefrankolin]], ''Scleroptila streptophora'', Ring-necked Francolin, <small>(Ogilvie-Grant, WR, 1891), (LC)</small> :Lever i delar av landa Burundi, Rwanda, Uganda og vestlegaste Kenya * [[Raudvengfrankolin]], ''Scleroptila levaillantii'', Red-winged Francolin, <small>(Valenciennes, A, 1825), (LC)</small> : Spreitt frå Kenya til Sør-Amerika * [[Cuanzafrankolin]], ''Scleroptila finschi'', Finsch's Francolin, <small>(Bocage, JVB, 1881), (LC)</small> : Frå Gabon til Angola * [[Lyngfrankolin]], ''Scleroptila psilolaema'', Moorland Francolin, <small>(Gray, GR, 1867), (NT)</small> : Endemisk for Etiopia, høgtliggande strøk opptil 3,890 moh. * [[Kastanjebrystfrankolin]], ''Scleroptila elgonensis'', Elgon Francolin, <small>(Ogilvie-Grant, WR, 1891), (LC)</small> : Kenya og Uganda * [[Gråvengfrankolin]], ''Scleroptila afra'', Grey-winged Francolin, <small>(Latham, J, 1790), (LC)</small> : Sør-Afrika * [[Grasfrankolin]], ''Scleroptila gutturalis'', Orange River Francolin, <small>(Rüppell, WPES, 1835), (LC)</small> : Etiopia og sørlege Afrika * [[Miombofrankolin]], ''Scleroptila shelleyi'', Shelley's Francolin, <small>(Ogilvie-Grant, WR, 1890), (LC)</small> : Austlege Afrika * [[Zambiafrankolin]], ''Scleroptila whytei'', Whyte's Francolin, <small>(Neumann, OR, 1908), (LC)</small> : DR Kongo og Zambia == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Scleroptila|Scleroptila]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. mars 2026'' * {{cite BOW |citation=Winkler, D. W., S. M. Billerman, and I. J. Lovette (2020). Pheasants, Grouse, and Allies (Phasianidae), version 1.0. In Birds of the World (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, and T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.phasia1.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/phasia1/cur/species#genusScleroptila}} {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|2|refs= <ref name=Jobling>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n351 351] }}</ref> <ref name=Blyth>{{ cite book | last=Blyth | first=Edward | date=1849 | publication-date=1852 | title=Catalogue of the Birds in the Museum Asiatic Society | location=Calcutta | publisher= J. Thomas | page=250 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13500448 }} </ref> <ref name=Ogilvie-Grant>{{ cite book | last=Ogilvie-Grant | first=W.R.| year=1893 | title=Catalogue of the Game Birds (Pterocletes, Gallinae, Opisthocomi, Hemipodii) in the collection of the British Museum | series=Catalogue of the Birds in the British Museum | volume=22 | location=London | publisher=British Museum | page=127 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8383170 }}</ref> <ref name=Dickinson>{{ cite book | editor1-last=Dickinson | editor1-first=E.C. | editor2-last=Remsen | editor2-first=J.V. Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume=1: Non-passerines | edition=4th | location=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=40 | url=https://archive.org/details/howardmoorecompl0001howa/page/40/mode/1up | url-access=registration }}</ref> <ref name=avilist25>{{kjelde www |forfattar=AviList Core Team. 2025. |tittel=AviList: The Global Avian Checklist, v2025. |doi=10.2173/avilist.v2025 |url=https://doi.org/10.2173/avilist.v2025 |utgjevar=AviList: The Global Avian Checklist © 2025 by AviList Core Team is licensed under CC BY 4.0}}</ref> <ref name=NNKF>{{kjelde www |utgjevar=Norsk navnekomité for fugl (NNKF) |tittel=Norske navn på verdens fugler |url=https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/navn/ |dato=26.10.2025}}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Fasanfamilien]] [[Kategori:Fuglar i den afrotropiske regionen]] [[Kategori:Fugleslekter]] 46kkemr97k0fxknetfkp2rm29shvzlt 0 429688 3648813 2026-03-27T19:36:17Z Yupik 1098 Yupik flytte sida [[Lars-Ante Kuhmunen]] til [[Lars-Ánte Kuhmunen]]: Feilstava tittel 3648813 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Lars-Ánte Kuhmunen]] eythlfmnjgyzfl2ab68v2yxt1rzeh0v 0 429689 3648815 2026-03-27T20:51:50Z 90sveped 53941 Omsett frå engelsk wiki 3648815 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Kim Ju-ae'''{{efn|Óg skriven som '''Kim Ju Ae''', '''Kim Joo Ae''' og '''Kim Joo-ae'''.}}{{efn|koreansk: 김주애}}(fødd kring 2012 eller 2013) er dottera til den [[Nord-Korea|nordkoreanske]] leiaren [[Kim Jong-un]] og kona hans, [[Ri Sol-ju]]. Den nordkoreanske staten har gitt lite informasjon om henne, og mykje er ukjent, mellom anna fødselsdatoen hennar og det fulle namnet hennar. Namnet «Ju-ae» vart først nemnt av den amerikanske [[Korgball|basketballspelaren]] {{ikkjeraud|Dennis Rodman}} etter vitjinga hans til [[Nord-Korea]] i 2013, men dette er ikkje stadfesta verken av nordkoreanske styresmakter eller [[Sør-Korea|Sør-Koreas]] nasjonale etterretningsteneste (NIS). Nordkoreanske avhopparar som er intervjua av sørkoreansk etterretning, har hevda at ho òg kan ha to andre namn: Un-ju (은주) og Ju-ye (주예). Ho gjorde si første offentlege opptreden saman med far sin under ei rakettoppskyting i 2022. Statlege medium omtala henne først som den «elska» og «dyrebare» dottera til Kim Jong-un, før dei tok i bruk nemninga «respektert», som vanlegvis er reservert for dei mest heidra personane i det nordkoreanske samfunnet, som Kim Jong-un sjølv. Etter den offentlege debuten hennar spekulerte analytikarar på Nord-Korea om kvifor ho fekk så stor plass i statlege medium, og nokre meinte at ho vart førebudd som arving til å leia landet. I 2026 rapporterte NIS til Sør-Koreas nasjonalforsamling at ho hadde fullført opplæringa si og var peikt ut som etterfølgjaren til far sin. == Tidlege rapportar og uvisse == {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg | alt1 = Kim Jong Un with a neutral expression at an event, 2019 | caption1 = [[Kim Jong-un]] | image2 = Ri Sol-ju (April 27, 2018).png | alt2 = Ri Sol Ju smiling against a blue background at a summit, 2018 | caption2 = [[Ri Sol-ju]] }} Den nordkoreanske staten har ikkje offentleg oppgitt fødselsdatoen til Kim Ju-ae.<ref name="Mark 2017">{{cite news |last=Mark |first=Michelle |title=What we know about Kim Jong Un's 3 possible heirs |url=https://www.businessinsider.com/kim-jong-un-heirs-what-we-know-2017-12 |work=Business Insider |date=16. desember 2017 |access-date=23. februar 2026}}</ref> Den lange fråveret til [[Ri Sol-ju]] frå offentlegheita i 2012 vart seinare forklart med at ho var gravid med Kim Ju-ae. Sør-Koreas nasjonale etterretningsteneste (NIS) anslo i 2023 at ho var 10 eller 11 år gammal.<ref name="Palmer 2023">{{cite news |last=Palmer |first=Elizabeth |title=Why is North Korean leader Kim Jong Un's daughter suddenly front and center? |url=https://www.cbsnews.com/news/north-koera-kim-jong-un-daughter-ju-ae/ |work=CBS News |date=16. februar 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230216163815/https://www.cbsnews.com/news/north-koera-kim-jong-un-daughter-ju-ae/ |archive-date=16. februar 2023 |access-date=18. oktober 2024}}</ref> Den sørkoreanske politikaren {{ikkjeraud|Kim Byung-kee}}, med tilvising til «kjelder utanfor NIS», hevdar at ho vart fødd i 2013.<ref name="Lee & Griffiths 2017">{{cite news |last1=Lee |first1=Taehoon |last2=Griffiths |first2=James |title=South Korea: Kim Jong Un's third child born in. februar |url=http://www.cnn.com/2017/08/29/asia/kim-jong-un-third-child/index.html |access-date=20. oktober 2024 |work=CNN |date=29. august 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171228200640/http://www.cnn.com/2017/08/29/asia/kim-jong-un-third-child/index.html |archive-date=28. desember 2017}}</ref> Kollegaen hans, {{ikkjeraud|Yi Wan-yong}}, med tilvising til både NIS og andre kjelder, hevdar at Kim Ju-ae har ein eldre bror fødd i 2010 og eit yngre sysken av ukjent kjønn fødd i 2017.<ref name="Lee & Griffiths 2017" /> Likevel uttrykte João Micaelo, ein personleg kjenning av [[Kim Jong-un]], tvil i eit intervju med ''Radio Free Asia'' i 2023 om den nordkoreanske leiaren nokon gong har fått ein son. Micaelo hevdar at han først møtte Kim Jong-un i 1998 då dei gjekk på skule saman i [[Sveits]]. Då dei møttest att som vaksne, seier Micaelo at Kim Jong-un aldri nemnde nokon son, berre dottera han hadde vist fram offentleg.<ref>{{cite news |last=Sharma |first=Shweta |title=Kim Jong-un's friend from school says North Korean leader doesn't have a son |url=https://www.the-independent.com/asia/east-asia/kim-jong-un-successor-son-daughter-b2346262.html |access-date=26. oktober 2024 |work=[[The Independent]] |date=26. mai 2023}}</ref><ref>{{cite news |last=Park |first=Jae-woo |script-title=ko:김정은 스위스 유학 절친 '아들 있단 얘기 못 들어' |trans-title=Kim Jong Un's close friend studying abroad in Switzerland: 'I haven't heard that he has a son' |url=https://www.rfa.org/korean/in_focus/human_rights_defector/nkroyalfamily-05242023162650.html |work=[[Radio Free Asia]] |location=[[Washington D.C.]] |date=24. mai 2023 |access-date=26. oktober 2024 |language=ko}}</ref> Den nordkoreanske staten har heller ikkje offentleg stadfesta namnet hennar, og NIS har ikkje verifisert påstandar frå nordkoreanske avhopparar om dette.<ref name="Kang 2023">{{cite news |last=Kang |first=Hyun-kyung |title=North Korean leader's daughter known by wrong name: expert |work=[[The Korea Times]] |date=16. november 2023 |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2024/10/103_363320.html |access-date=18. oktober 2024 |archive-date=2. desember 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241202112940/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2024/10/103_363320.html |url-status=live }}</ref> Nordkoreanske medium omtala henne først som den «elska» (사랑하는) eller «dyrebare» (존귀하신) dottera til Kim Jong-un, men tok snart i bruk nemninga «respektert» (존경하는), som vanlegvis er reservert for dei mest heidra personane i det nordkoreanske samfunnet.<ref name="Mackenzie 2023" /><ref name="Isozaki 2024">{{cite news |last=Isozaki |first=Atsuhito |title=South Korea's Changing Position on Kim Jong Un's Daughter |url=https://thediplomat.com/2024/09/south-koreas-changing-position-on-kim-jong-uns-daughter/ |access-date=21. oktober 2024 |work=The Diplomat |date=18. september 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Han |first=Do-hyeong |date=9. februar 2023 |title= |script-title=ko:김주애 '존경하는 자제분' 표현, 김정은 인간미 강조 수준 넘어선 것 |trans-title=Kim Ju Ae's expression of 'respected daughter' goes beyond emphasising Kim Jong Un's humanity |url=https://www.rfa.org/korean/in_focus/nk_nuclear_talks/daughter-02092023084433.html |access-date=26. oktober 2024 |work=[[Radio Free Asia]] |language=ko}}</ref><ref name="La Vanguardia 2023">{{cite news |date= 9. februar 2023|title=Kim Jong Un presenta a su hija y alimenta rumores sobre su sucesión |trans-title=Kim Jong Un introduces his daughter and feeds rumors about his succession |url=https://www.lavanguardia.com/internacional/20230209/8745863/kim-jong-presenta-hija-alimentando-rumores-sobre-sucesion.html |url-status=live |language=Spanish |work=[[La Vanguardia]] | location= Barcelona, Spain|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210125344/https://www.lavanguardia.com/internacional/20230209/8745863/kim-jong-presenta-hija-alimentando-rumores-sobre-sucesion.html |archive-date=10. februar 2023}}</ref> Til dømes fekk Kim Jong-un tittelen «respektert kamerat» kort tid etter at han vart landets øvste leiar.<ref name="Mackenzie 2023" /> I mars 2024 vart Kim Ju-ae offisielt omtala som ein «stor rettleiarperson», saman med far sin under eit offentleg arrangement.<ref>{{cite news |last=Crisp |first=James |title=Kim Jong-un's daughter called a 'top leader' boosting succession status |work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |date=16. mars 2024 |url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/03/16/kim-jong-un-daughter-ju-ae-top-leader-succession-status/ |access-date=20. mars 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241206045753/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2024/03/16/kim-jong-un-daughter-ju-ae-top-leader-succession-status/ |archive-date=6. desember 2024}}</ref> Namnet «Ju-ae» vart først nemnt av den amerikanske [[Korgball|basketballspelaren]] {{ikkjeraud|Dennis Rodman}} i omtalen hans av eit besøk i [[Pyongyang]] i 2013. Då han snakka om Kim Jong-un og Ri Sol-ju, fortalde Rodman at han «heldt babyen deira Ju-ae» og skildra Kim Jong-un som ein «god far» og ein «fantastisk fyr».<ref>{{cite news |last=Walker |first=Peter |title=Dennis Rodman gives away name of Kim Jong-un's daughter |work=The Guardian |date=9. september 2013 |url=https://www.theguardian.com/world/2013/sep/09/dennis-rodman-north-korea-baby-name |access-date=18. oktober 2024 |issn=0261-3077 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130909053855/http://www.theguardian.com/world/2013/sep/09/dennis-rodman-north-korea-baby-name |archive-date=9. september 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=North Korean leader Kim Jong-un's wife makes first appearance in a year |work=BBC News |date=17. februar 2021 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56093689 |access-date=6. august 2021 |archive-date=15. mai 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515234338/https://www.bbc.com/news/world-asia-56093689 |url-status=live }}</ref> Tidlegare NIS-offiser Choe Su-yong hevdar derimot at Rodman misforstod dei koreanske orda «jeoae» (저애), som tyder «den jenta», og at barnet sitt eigentlege namn er «Un-ju» (은주). Choe viste til kjelder i [[Nord-Korea]].<ref name="Kang 2023"/> Den 4. november 2022 rapporterte ''The Chosun Ilbo'' om påstandar frå ein anonym avhoppar, ein tidlegare militæroffiser som hevdar å ha eskortert den eldste sonen og den mellomste dottera til Kim Jong-un utanlands. Han hevda at dottera faktisk heiter «Ju-ae», og at den eldre broren heiter «Ju-un», der «Ju» kjem frå mora sitt namn og «Un» frå faren sitt.<ref>{{cite news |last=Ahn |first=Yong-hyun |date=4. november 2022 |title= |script-title=ko:'후사' 언급한 김정은, 4대 세습 시동 거나 |trans-title=Kim Jong Un mentions 'successor', starts fourth generation of hereditary succession |url=https://n.news.naver.com/mnews/article/023/0003726267?sid=110 |access-date=26. oktober 2024 |work=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko |via=[[Naver News]] |archive-date=26. januar 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126101245/https://n.news.naver.com/mnews/article/023/0003726267?sid=110 |url-status=live }}</ref> Han hevda vidare at [[hanja]]-skrivinga av namnet hennar er «主愛». Samtidig hevdar den nordkoreanske diplomaten {{ikkjeraud|Ri Il-kyu}}, som hoppa av til [[Sør-Korea]] i 2023, at namnet hennar er Ju-ye (주예; 主叡), og at nordkoreanske borgarar med namnet Ju-ye vart pålagde å endre namna sine.<ref>{{cite AV media | script-title=ko:"김정은 딸, '주애' 아닌 '주예'{{nbsp}}... 주민 개명 권고 있었다" | trans-title=Kim Jong Un's daughter is named 'Ju Ye', not 'Ju Ae'{{nbsp}}... North Korean citizens ordered to change their names | date=4. september 2024 | medium=YouTube | language=ko | url=https://www.youtube.com/watch?v=Q6VPJbm0Bgk | location=Seoul, South Korea | publisher=[[Channel A (TV channel)|Channel A News]]}}</ref> == Offentlege opptredenar == Kim Ju-ae viste seg offentleg for første gong under ei testoppskyting av eit interkontinentalt [[ballistisk missil]] 18. november 2022.<ref name="Palmer 2023" /><ref name="Yoon">{{Cite news |last=Yoon |first=John |title=Kim Jong-un Takes His Daughter to Missile Test Launch |work=The New York Times |date=19. november 2022 |url=https://www.nytimes.com/2022/11/19/world/asia/kim-jong-un-daughter-missile-launch.html |access-date=9. februar 2023 |issn=0362-4331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221119064034/https://www.nytimes.com/2022/11/19/world/asia/kim-jong-un-daughter-missile-launch.html |archive-date=19. november 2022}}</ref> Det statlege nyheitsbyrået Korean Central News Agency publiserte bilete av Kim Ju-ae saman med far sin, der dei inspiserte eit Hwasong-17-missil før oppskytinga.<ref name="Yoon" /> Den offentlege debuten hennar kom i ei tid med aukande spenning mellom Nord- og Sør-Korea, etter eit rekordhøgt tal på nordkoreanske missiloppskytingar.<ref name="Davies & Kang 2022">{{cite news |last1=Davies |first1=Christian |last2=Kang |first2=Buseong |title=Kim adopts trappings of royalty as he presents 'princess' to North Korea |work=Financial Times |date=3. desember 2022 |url=https://www.ft.com/content/e61b7bf0-3bcb-4d71-a764-12167c1673fc |access-date=25. februar 2023 |archive-date=17. november 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117165438/https://www.ft.com/content/e61b7bf0-3bcb-4d71-a764-12167c1673fc |url-status=live }}</ref> Rachel Minyoung Lee, senioranalytikar ved Open Nuclear Network i [[Wien]] i [[Austerrike]], meiner at bileta kan ha vore meinte å styrkje biletet av Kim Jong-un som «folkets og nasjonens far», og å framheve kor viktig [[atomvåpen|atomvåpenprogrammet]] er for tryggleiken til framtidige generasjonar – der Ju-ae symboliserer nett desse framtidige generasjonane.<ref name="Davies & Kang 2022" /> Etter dette gjorde Kim Ju-ae ytterlegare fire offentlege opptredenar frå slutten av november 2022 til byrjinga av februar 2023.<ref name="Mackenzie 2023">{{cite news |last=Mackenzie |first=Jean |title=Succession questions raised by presence of Kim's daughter |work=BBC News |date=9. februar 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-64581465 |access-date=20. oktober 2024 |archive-date=20. januar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240120094330/https://www.bbc.com/news/world-asia-64581465 |url-status=live }}</ref> Den 14. februar 2023 lanserte det statlege Korea Stamp Corporation [[frimerke]] med motiv av Kim Ju-ae og Kim Jong-un frå missiloppskytinga 18. november.<ref>{{cite news |title=As North Korea unveils stamps of Kim's daughter, South doubts she is successor |url=https://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/3210337/north-korea-unveils-stamps-kims-daughter-south-says-shes-unlikely-be-successor |work=[[South China Morning Post]] |date=16. februar 2023 |access-date=26. oktober 2024 |archive-date=29. mars 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240329141039/https://www.scmp.com/news/asia/east-asia/article/3210337/north-korea-unveils-stamps-kims-daughter-south-says-shes-unlikely-be-successor |url-status=live }}</ref> Kim Ju-ae deltok saman med far sin på fleire offisielle seremonar og prosesjonar i 2023. Ho var med på feiringa av «Den skinande stjernas dag» 16. februar, som markerer fødselsdagen til bestefaren hennar, [[Kim Jong-il]].<ref>{{cite news |last=Yim |first=Hyunsu |date=18. februar 2023 |title=Kim Jong Un's daughter appears at sports event |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/north-korean-leader-kims-daughter-appears-sports-event-state-media-2023-02-18/ |access-date=20. februar 2023 |work=Reuters |archive-date=19. oktober 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231019184354/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/north-korean-leader-kims-daughter-appears-sports-event-state-media-2023-02-18/ |url-status=live }}</ref> Ho synte seg igjen saman med far sin 9. september, under ein parade som markerte 75-årsjubileet for grunnlegginga av [[Nord-Korea]].<ref>{{cite news |last=Kim |first=Tong-hyung |title=Kim Jong Un hosts Chinese and Russian guests at a parade celebrating North Korea's 75th anniversary |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/kim-jong-hosts-chinese-russian-guests-parade-celebrating-103047873 |date=8. september 2023 |agency=[[Associated Press]] |via=ABC News |archive-date=11. oktober 2023 |access-date=10. september 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231011084546/https://abcnews.go.com/International/wireStory/kim-jong-hosts-chinese-russian-guests-parade-celebrating-103047873 |url-status=live }}</ref> Mot slutten av året deltok ho på nyttårsfeiringa saman med far sin på Rungrado 1. mai stadion i [[Pyongyang]].<ref name="McCurry 2024">{{cite news |last=McCurry |first=Justin |title=Kim Ju-ae likely heir to North Korea's Kim Jong-un, says South's spy agency |url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/05/kim-jong-un-daughter-heir-next-in-line-kim-ju-ae |access-date=20. oktober 2024 |work=[[The Guardian]] | date=5. januar 2024}}</ref> Ho følgde òg far sin på fleire offentlege arrangement i 2024 og 2025. Ho deltok på markeringa av 79-årsjubileet til det styrande [[Det koreanske arbeidarpartiet|Arbeidarpartiet i Korea]] 10. oktober 2024.<ref>{{cite news |last=Kim |first=Jack |title=North Korea's Kim lauds 'longest ruling party' on anniversary with Russian guests |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/north-koreas-kim-lauds-longest-ruling-party-anniversary-with-russian-guests-2024-10-10/ |access-date=10 April 2025 |work=[[Reuters]] | date=11. oktober 2024}}</ref> Året etter var ho til stades ved sjøsetjinga av jagaren «Choe Hyon» 25. april og under 80-årsmarkeringa av sigersdagen ved den russiske ambassaden i [[Pyongyang]] 9. mai.<ref name="kjad2025">{{cite news |last=Cho |first=Mun-gyu |title=North's Kim and daughter celebrate 80th anniversary of Russia's Victory Day at embassy in Pyongyang|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2025-05-09/national/northKorea/Norths-Kim-and-daughter-celebrate-80th-anniversary-of-Russias-Victory-Day-at-embassy-in-Pyongyang/2303920 |work=[[Korea JoongAng Daily]] |date=9. mai 2025 |access-date=9. mai 2025 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kim Jong-un and daughter launch 'most powerful' warship|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/04/27/kim-jong-un-and-sister-launch-most-powerful-warship/ |access-date=9. mai 2025 |work=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] | date=27 April 2025}}</ref> Den 2. september 2025 følgde ho far sin til [[Beijing]] for å delta på ein militærparade som markerte 80-årsjubileet for [[Kina|Kinas]] siger over [[Japan]] under [[andre verdskrigen]].<ref>{{cite news |last1=Atkinson |first1=Emily |title=North Korea's Kim Jong Un arrives in Beijing with daughter to attend military parade |url=https://www.bbc.com/news/articles/c78z2p6gg1zo |access-date=2. september 2025 |work=[[BBC News]] |date=2. september 2025}}</ref> Dette var den første offentlege opptredenen hennar i utlandet.<ref>{{cite news |last=Smith |first=Josh |title='Front runner' to be North Korea's next supreme leader makes international debut in China|url=https://www.reuters.com/world/china/front-runner-be-north-koreas-next-supreme-leader-makes-international-debut-china-2025-09-03/ |access-date=3. september 2025 |work=[[Reuters]] |date=2. september 2025}}</ref> == Etterfølgjing == Den framståande rolla Kim Ju-ae har fått offentleg, har ført til spekulasjonar blant analytikarar av [[Nord-Korea]] om kva rolle ho kan få i framtida. Richard Lloyd Parry frå ''[[The Times]]'' meiner at dette kan vere eit svar på rivalisering innanfor den nordkoreanske staten og eit forsøk på å styrkje den politiske overmakta til Kim-familien.<ref>{{cite news |last=Lloyd Parry |first=Richard |author-link=Richard Lloyd Parry |title=Kim Jong-un 'signalling that daughter Ju Ae will succeed him' |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/who-is-kim-jong-un-daughter-children-ju-ae-north-korea-swq3q37z3 |work=[[The Times]] |date=27. januar 2023 |access-date=9. februar 2023 |issn=0140-0460 |archive-date=15. september 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915141233/https://www.thetimes.com/uk/politics/article/who-is-kim-jong-un-daughter-children-ju-ae-north-korea-swq3q37z3 |url-status=live }}</ref> Go Myong-hyun, seniorforskar ved Asan Institute for Policy Studies i [[Seoul]], meiner på si side at framstillinga av Kim Ju-ae liknar den av ei [[prinsesse]], og at statlege medium prøver å normalisere styret til Kim-familien ved å ta i bruk trekk frå eit [[monarki|europeisk monarki]].<ref name="Davies & Kang 2022" /> Fleire andre analytikarar har spekulert i at ho er vald ut som etterfølgjar etter far sin som øvste leiar, noko som i så fall ville gjere henne til den første kvinna i denne posisjonen.ref name="Mackenzie 2023" /><ref>{{cite news |last=Lloyd Parry |first=Richard |author-link=Richard Lloyd Parry |title=Kim Jong-un's daughter Ju-ae appears for North Korean military parade |url=https://www.thetimes.com/uk/politics/article/kim-jong-un-daughter-ju-ae-north-korea-military-parade-8xwjpgfck |access-date=9. februar 2023 |work=[[The Times]] |date=8. februar 2023 |issn=0140-0460 |archive-date=15. september 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915141512/https://www.thetimes.com/uk/politics/article/kim-jong-un-daughter-ju-ae-north-korea-military-parade-8xwjpgfck |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last=Rai |first=Arpan |title=Kim Jong-un gives strongest hint yet about his successor at key military event |url=https://www.independent.co.uk/asia/east-asia/kim-jong-un-daughter-successor-north-korea-b2278023.html |access-date=9. februar 2023 |work=[[The Independent]] |date=8. februar 2023 |archive-date=9. januar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240109165748/https://www.independent.co.uk/asia/east-asia/kim-jong-un-daughter-successor-north-korea-b2278023.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Lendon |first1=Brad |last2=Seo |first2=Yoonjung |title=Kim Jong Un puts daughter front and center at lavish military banquet |url=https://www.cnn.com/2023/02/08/asia/north-korea-kim-jong-un-daughter-banquet-intl-hnk/index.html |access-date=9. februar 2023 |work=CNN |date=8. februar 2023 |archive-date=7. mai 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230507081858/https://www.cnn.com/2023/02/08/asia/north-korea-kim-jong-un-daughter-banquet-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref> Denne hypotesen vart òg teken opp av NIS i byrjinga av 2024, etter den årlege vurderinga deira av Nord-Korea.<ref name="McCurry 2024" /> I eit lukka møte 29. juli 2024 rapporterte NIS til medlemmar av Sør-Koreas nasjonalforsamling at Kim Ju-ae vart trena opp til å ta over etter far sin som øvste leiar.<ref name="Kim & Song 2024">{{cite news |last1=Kim |first1=Hyung-Jin |last2=Song |first2=Jiwon |title=South Korea views the young daughter of North Korean leader Kim Jong Un as his likely successor |url=https://apnews.com/article/north-korea-kim-daughter-successor-ju-ae-8310af9bfb68ca352d3c9445da94b242 |date=4. januar 2024 |access-date=26. oktober 2024 |work=[[Associated Press|AP News]] |language=en |archive-date=27. september 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927171033/https://apnews.com/article/north-korea-kim-daughter-successor-ju-ae-8310af9bfb68ca352d3c9445da94b242 |url-status=live }}</ref><ref name="Cho & Lee 2024">{{cite news |last1=Cho |first1=Joohee |last2=Lee |first2=Hakyung Kate |title=North Korean leader trains daughter to become successor, says intelligence service |url=https://abcnews.go.com/International/north-korean-kim-jong-un-successor-daughter-kim-ju-ae/story?id=112434848 |access-date=20. oktober 2024 |work=ABC News |date=1. august 2024 |language=en |archive-date=5. oktober 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005095615/https://abcnews.go.com/International/north-korean-kim-jong-un-successor-daughter-kim-ju-ae/story?id=112434848 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last=Roush |first=Ty |title=Who Is Kim Ju Ae? Kim Jong Un's Daughter Will Likely Succeed Him As North Korea's Leader. |url=https://www.forbes.com/sites/tylerroush/2024/01/04/who-is-kim-ju-ae-kim-jong-uns-daughter-will-likely-succeed-him-as-north-koreas-leader/ |date=4. januar 2024 |access-date=26. oktober 2024 |work=[[Forbes]] | language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=North Korea: Kim's daughter being trained to succeed him |url=https://www.dw.com/en/north-korea-kims-daughter-being-trained-to-succeed-him/a-69795616 |date=29 July 2024 |access-date=26. oktober 2024 |work=[[Deutsche Welle]] | language=en}}</ref> Park Jie-won, som var direktør for NIS frå 2020 til 2022, avviste konklusjonane i rapporten og peika på at moglege etterfølgjarar tidlegare har vorte haldne skjulte for offentlegheita. Han meinte òg at det nordkoreanske systemet historisk har vore [[patriark|patriarkalsk]], noko som gjer det mindre sannsynleg at Kim Ju-ae vil ta over.<ref name="Park says no">{{cite news |last=Park |first=Chan-kyong |date=31 July 2024 |title=Will Kim Ju-ae be future North Korea leader? South's ex-spy chief says no |url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3272507/south-koreas-ex-spy-chief-dismisses-report-kim-jong-uns-daughter-ju-ae-will-be-successor |access-date=20. oktober 2024 |work=[[South China Morning Post]] |language=en}}</ref> Synspunkta til Park vart støtta av fleire analytikarar, som òg peika på at Kim Ju-ae framleis er eit barn utan politisk erfaring, og at det derfor ville vere for tidleg å peike henne ut som etterfølgjar.<ref name="Isozaki 2024" /><ref name="Park says no" /><ref>{{cite magazine |last=Foster-Carter |first=Aidan |title=Kim Ju Ae is unlikely to ever reign as North Korea's queen |url=https://asia.nikkei.com/Opinion/Kim-Ju-Ae-is-unlikely-to-ever-reign-as-North-Korea-s-queen |access-date=21. oktober 2024 |magazine=Nikkei Asia |date=7. august 2024 |language=en}}</ref> I februar 2026 rapporterte NIS til nasjonalforsamlinga at Kim Ju-ae hadde fullført opplæringa si som etterfølgjar og var peikt ut til å ta over etter far sin. Dei viste til deltakinga hennar på militære arrangement, aukande involvering i politiske avgjerder, og eit besøk ho gjorde til Kumsusan-palasset, eit viktig symbol for Kim-familien.<ref>{{Cite news |last=Shin |first=Jee-in |date=12. februar 2026 |title=Breaking: NIS: Kim Ju-ae Enters Designation Phase as Successor |url=https://www.chosun.com/english/national-en/2026/02/12/PQAMWDKJPFCXDHDHGELH6LKLNQ/ |access-date=12. februar 2026 |work=[[The Chosun Ilbo]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Kwon |first=Jake |date=12. februar 2026 |title=Kim Ju Ae: North Korea leader Kim Jong Un chooses daughter as heir, Seoul says |url=https://www.bbc.com/news/articles/cn0e1g7kwglo |access-date=13. februar 2026 |work=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite news |last1=Yeung |first1=Jessie |last2=Seo |first2=Yoonjung |date=13. februar 2026 |title=Could this teenage girl be North Korea's next leader? |url=https://www.cnn.com/2026/02/13/asia/north-korea-kim-jong-un-daughter-succession-intl-hnk |access-date=13. februar 2026 |work=[[CNN]] |language=en}}</ref> == Merknadar == {{merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kim Ju Ae|Kim Ju Ae]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. mars 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nordkoreanarar]] 0tb7hwhpewnjpya1ox9xltp28e8993l 0 429690 3648817 2026-03-27T22:20:17Z 90sveped 53941 Omsett frå engelsk wiki 3648817 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar|bilete=Kim Yo-jong (2018).png}} '''Ko Yong-suk'''{{efn|[[koreansk]]: 고용석}} ({{datoar}}) er tanta til den [[Nord-Korea|nordkoreanske]] diktatoren [[Kim Jong-un]]. Den eldre systera hennar, [[Ko Yong-hui]], var elskerinna til [[Kim Jong-il]] og mor til Kim Jong-un. Ko Yong Suk hoppa av til USA i 1998.<ref name="gq">{{cite news|url=https://www.gq.com.au/success/opinions/the-aunt-of-kim-jong-un-has-secretly-lived-in-the-us-for-18-years/news-story/cad4d44bc15cfcb65072cb6952ff8fd8|work=GQ Australia|title=The Aunt Of Kim Jong Un Has Secretly Lived In The U.S. For 18 Years|date=31. mai 2016|access-date=23. november 2025}}</ref> Ko liknar sterkt på den eldre systera si.<ref>{{cite news|work=Irish Examiner|url=https://www.irishexaminer.com/world/arid-30737494.html|title=Kim Jong Un's Aunt lives in New York and runs a dry cleaning business|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025}}</ref> Ho tok seg av Kim Jong-un og systera hans i [[Sveits]] og slo seg seinare ned i eit roleg middelklasseliv i USA. == Før avhoppinga == Ko sin eldste son og [[Kim Jong-un]] var leikekameratar frå fødselen av i [[Nord-Korea]], begge fødde same året, i 1984.<ref name="welle">{{cite web|publisher=Deutsche Welle|title=Kim Jong Un's long-lost US-based aunt|url=https://www.dw.com/en/kim-jong-uns-long-lost-us-based-aunt-sheds-light-on-leaders-past/a-19290195|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=November 13, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251113224600/https://www.dw.com/en/kim-jong-uns-long-lost-us-based-aunt-sheds-light-on-leaders-past/a-19290195|url-status=live}}</ref> Ho har sjølv sagt at sonen hennar og Kim Jong-un er jamgamle og fødde i 1984, og at ho skifta bleier på dei begge.<ref name="cia">{{cite news|url=https://www.news.com.au/world/north-america/the-secret-american-life-of-kim-jong-uns-aunt-ko-yong-suk/news-story/923d302ba5cc070f0c6b0a75d5849806|work=News Australia|title=The secret American life of Kim Jong Un’s aunt Ko Yong Suk|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=20. desember 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220170108/http://www.news.com.au/world/north-america/the-secret-american-life-of-kim-jong-uns-aunt-ko-yong-suk/news-story/923d302ba5cc070f0c6b0a75d5849806|url-status=live}}</ref> Ko har forklart at Kim Jong-un alt som liten synte personlegdomstrekk som trass mot foreldra, låg toleranse, svoltstreikar og kort lunte – eigenskapar som seinare vart forsterka – og at han alt som åtteåring visste at han ein dag skulle styre Nord-Korea.<ref name="welle"/> Sjølv generalar bøygde seg for han då han berre var åtte år gammal.<ref name="gq"/><ref>{{cite news|work=Yonhap News|title=N.K. leader's aunt living in U.S. recalls life in Pyongyang|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20160528000400315|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025}}</ref> Ko og familien hennar kom til [[Sveits]] i 1992, og Kim Jong-un kom dit i 1996. Der tok dei på nytt hand om han, i tillegg til systera hans [[Kim Yo-jong]].<ref name="welle"/><ref name="guard2"/> == Avhopping og seinare liv == Kim Jong-un valde personleg ut Ri Gang som ektemann til Ko. Ri Gang er òg kjend under namnet Pak Kun.<ref>{{cite web|last=Madden|first=Michael|publisher=38 North|url=https://www.38north.org/2015/12/mmadden121515/|title=Keeping Up with the Kim Family Runaways (has photo of Ko)|date=15. desember 2015|access-date=23. november 2025|archive-date=15. september 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250915224948/https://www.38north.org/2015/12/mmadden121515/|url-status=live}}</ref> Ekteparet drog på sommarferiar saman med Kim Jong-il og andre slektningar.<ref>{{cite news|work=Yahoo News|url=https://www.yahoo.com/news/kim-jong-uns-aunt-speaks-up-after-18-years-of-silence-in-the-u-s-202250887.html|title=Kim Jong Un’s aunt speaks up after 18 years of silence in the U.S.|last=Dickson|first=Caitlin|date=27. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=17. januar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117193759/https://www.yahoo.com/news/kim-jong-uns-aunt-speaks-up-after-18-years-of-silence-in-the-u-s-202250887.html|url-status=live}}</ref> I 1998 tok Ko og ektemannen hennar, Ri Gang, kontakt med den amerikanske ambassaden i [[Bern]] i Sveits for å hoppe av. Dei vart førte til ein amerikansk militærbase i [[Frankfurt am Main|Frankfurt]], der dei vart avhøyrde i fleire månader.<ref name="welle"/><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-36404908|publisher=BBC|title=North Korea: Kim Jong-un's aunt 'lives American Dream'|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=23. november 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123233358/https://www.bbc.com/news/world-asia-36404908|url-status=live}}</ref> Den amerikanske etterretningstenesta [[CIA]] hjelpte dei og gav dei 280 000 [[amerikanske dollar]] til å kjøpe hus i New York.<ref name="cia"/><ref>{{cite news|work=Taipei Times|title=Kim Jong-un’s aunt runs dry-cleaner in US: report|url=https://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2016/05/29/2003647406|date=29. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=November 11, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251111140420/https://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2016/05/29/2003647406|url-status=live}}</ref> Huset ligg fleire timars køyring frå [[New York by]].<ref>{{cite news|work=Arab News via Agence France Presse |url=https://www.arabnews.com/node/931221/amp|title=Kim’s aunt ‘runs dry-cleaner in US’|date=29. mai 2016|access-date=23. november 2025}}</ref> Familien hoppa av på grunn av den brutaliteten dei hadde sett i det nordkoreanske regimet, og fordi dei var urolege for kva som ville skje etter Kim Jong-il sin død, då dei ville stå utan ei direkte kopling til leiaren i Nord-Korea.<ref name="guard1">{{cite news|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/10/kim-jong-un-uncle-i-defected-to-us-after-seeing-north-korea-regime-cruelty|title=I defected after seeing North Korea regime 'cruelty', says Kim Jong-un's uncle|date=10. desember 2015|access-date=23. november 2025}}</ref> Dei driv eit reinseri.<ref name="gq"/> For å verne dei lever familien under dekknamn, og byen dei bur i er halden hemmeleg.<ref name="cia"/> Ekteparet har to søner og ei dotter, alle med høgare utdanning.<ref name="guard1"/><ref name="time">{{cite news|work=Time|title=Kim Jong Un’s Aunt Secretly Lives In The United States|url=https://time.com/4350433/kim-jong-un-aunt-united-states-north-korea/|last=Berenson Rogers|first=Tessa|date=27. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=19. juni 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619202840/https://time.com/4350433/kim-jong-un-aunt-united-states-north-korea/|url-status=live}}</ref> Den eldste sonen er [[matematikar]], den andre sonen hjelper til i familieverksemda, og dottera arbeider innan datavitskap. Ingen av barna er interesserte i [[Korea]], verken Nord- eller [[Sør-Korea]].<ref>{{cite web|publisher=Voice of America|last=Cocoli|first=Isabela|title=Aunt of N. Korea’s Kim Jong Un Has Lived Secretly in US for 18 Years|url=https://www.voanews.com/a/aunt-kim-jong-un-us-secretly/3349108.html|date=27. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=18. november 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118080933/https://www.voanews.com/a/aunt-kim-jong-un-us-secretly/3349108.html|url-status=live}}</ref> CIA vitjar dei framleis frå tid til anna for å stille spørsmål, til dømes om å identifisere personar på fotografi.<ref name="time"/> I 2015 saksøkte Ko tre avhopparar som ho meinte hadde «spreidd falske historier» om ho. Dei påstått uriktige skuldingane gjaldt mellom anna at ho og Ri skulle ha gjennomført plastisk kirurgi etter avhoppinga, at dei hadde fått Kim Jong-un sin halvbror utvist frå Nord-Korea, og at dei hadde forvalta eit hemmeleg fond for Kim Jong-il.<ref name="guard2">{{cite web|publisher=The Guaradian|url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/02/kim-jong-un-aunt-sues-defectors-ko-yong-suk-plastic-surgery|title=Kim Jong-un's aunt sues defectors for spreading 'false information'|date=2. desember 2015|access-date=23. november 2025}}</ref> Ho kravde erstatning på 60 millionar [[sørkoreansk won|won]] (om lag 51 600 amerikanske dollar) i ein sørkoreansk domstol.<ref name="guard1"/><ref>{{cite web|publisher=BBC|title=Kim Jong-un's aunt sues defectors in South Korea|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34982761|date=2. desember 2015|access-date=23. november 2025|archive-date=15. oktober 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241015033441/https://www.bbc.com/news/world-asia-34982761|url-status=live}}</ref> == Merknadar == {{merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ko Yong Suk|Ko Yong Suk]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. januar 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nordkoreanarar]] bgg7chw6f9wcfpnr17x59pjdw2zuh5m 3648818 3648817 2026-03-27T22:20:28Z 90sveped 53941 3648818 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Ko Yong-suk'''{{efn|[[koreansk]]: 고용석}} ({{datoar}}) er tanta til den [[Nord-Korea|nordkoreanske]] diktatoren [[Kim Jong-un]]. Den eldre systera hennar, [[Ko Yong-hui]], var elskerinna til [[Kim Jong-il]] og mor til Kim Jong-un. Ko Yong Suk hoppa av til USA i 1998.<ref name="gq">{{cite news|url=https://www.gq.com.au/success/opinions/the-aunt-of-kim-jong-un-has-secretly-lived-in-the-us-for-18-years/news-story/cad4d44bc15cfcb65072cb6952ff8fd8|work=GQ Australia|title=The Aunt Of Kim Jong Un Has Secretly Lived In The U.S. For 18 Years|date=31. mai 2016|access-date=23. november 2025}}</ref> Ko liknar sterkt på den eldre systera si.<ref>{{cite news|work=Irish Examiner|url=https://www.irishexaminer.com/world/arid-30737494.html|title=Kim Jong Un's Aunt lives in New York and runs a dry cleaning business|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025}}</ref> Ho tok seg av Kim Jong-un og systera hans i [[Sveits]] og slo seg seinare ned i eit roleg middelklasseliv i USA. == Før avhoppinga == Ko sin eldste son og [[Kim Jong-un]] var leikekameratar frå fødselen av i [[Nord-Korea]], begge fødde same året, i 1984.<ref name="welle">{{cite web|publisher=Deutsche Welle|title=Kim Jong Un's long-lost US-based aunt|url=https://www.dw.com/en/kim-jong-uns-long-lost-us-based-aunt-sheds-light-on-leaders-past/a-19290195|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=November 13, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251113224600/https://www.dw.com/en/kim-jong-uns-long-lost-us-based-aunt-sheds-light-on-leaders-past/a-19290195|url-status=live}}</ref> Ho har sjølv sagt at sonen hennar og Kim Jong-un er jamgamle og fødde i 1984, og at ho skifta bleier på dei begge.<ref name="cia">{{cite news|url=https://www.news.com.au/world/north-america/the-secret-american-life-of-kim-jong-uns-aunt-ko-yong-suk/news-story/923d302ba5cc070f0c6b0a75d5849806|work=News Australia|title=The secret American life of Kim Jong Un’s aunt Ko Yong Suk|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=20. desember 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220170108/http://www.news.com.au/world/north-america/the-secret-american-life-of-kim-jong-uns-aunt-ko-yong-suk/news-story/923d302ba5cc070f0c6b0a75d5849806|url-status=live}}</ref> Ko har forklart at Kim Jong-un alt som liten synte personlegdomstrekk som trass mot foreldra, låg toleranse, svoltstreikar og kort lunte – eigenskapar som seinare vart forsterka – og at han alt som åtteåring visste at han ein dag skulle styre Nord-Korea.<ref name="welle"/> Sjølv generalar bøygde seg for han då han berre var åtte år gammal.<ref name="gq"/><ref>{{cite news|work=Yonhap News|title=N.K. leader's aunt living in U.S. recalls life in Pyongyang|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20160528000400315|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025}}</ref> Ko og familien hennar kom til [[Sveits]] i 1992, og Kim Jong-un kom dit i 1996. Der tok dei på nytt hand om han, i tillegg til systera hans [[Kim Yo-jong]].<ref name="welle"/><ref name="guard2"/> == Avhopping og seinare liv == Kim Jong-un valde personleg ut Ri Gang som ektemann til Ko. Ri Gang er òg kjend under namnet Pak Kun.<ref>{{cite web|last=Madden|first=Michael|publisher=38 North|url=https://www.38north.org/2015/12/mmadden121515/|title=Keeping Up with the Kim Family Runaways (has photo of Ko)|date=15. desember 2015|access-date=23. november 2025|archive-date=15. september 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250915224948/https://www.38north.org/2015/12/mmadden121515/|url-status=live}}</ref> Ekteparet drog på sommarferiar saman med Kim Jong-il og andre slektningar.<ref>{{cite news|work=Yahoo News|url=https://www.yahoo.com/news/kim-jong-uns-aunt-speaks-up-after-18-years-of-silence-in-the-u-s-202250887.html|title=Kim Jong Un’s aunt speaks up after 18 years of silence in the U.S.|last=Dickson|first=Caitlin|date=27. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=17. januar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250117193759/https://www.yahoo.com/news/kim-jong-uns-aunt-speaks-up-after-18-years-of-silence-in-the-u-s-202250887.html|url-status=live}}</ref> I 1998 tok Ko og ektemannen hennar, Ri Gang, kontakt med den amerikanske ambassaden i [[Bern]] i Sveits for å hoppe av. Dei vart førte til ein amerikansk militærbase i [[Frankfurt am Main|Frankfurt]], der dei vart avhøyrde i fleire månader.<ref name="welle"/><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-36404908|publisher=BBC|title=North Korea: Kim Jong-un's aunt 'lives American Dream'|date=28. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=23. november 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221123233358/https://www.bbc.com/news/world-asia-36404908|url-status=live}}</ref> Den amerikanske etterretningstenesta [[CIA]] hjelpte dei og gav dei 280 000 [[amerikanske dollar]] til å kjøpe hus i New York.<ref name="cia"/><ref>{{cite news|work=Taipei Times|title=Kim Jong-un’s aunt runs dry-cleaner in US: report|url=https://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2016/05/29/2003647406|date=29. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=November 11, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251111140420/https://www.taipeitimes.com/News/world/archives/2016/05/29/2003647406|url-status=live}}</ref> Huset ligg fleire timars køyring frå [[New York by]].<ref>{{cite news|work=Arab News via Agence France Presse |url=https://www.arabnews.com/node/931221/amp|title=Kim’s aunt ‘runs dry-cleaner in US’|date=29. mai 2016|access-date=23. november 2025}}</ref> Familien hoppa av på grunn av den brutaliteten dei hadde sett i det nordkoreanske regimet, og fordi dei var urolege for kva som ville skje etter Kim Jong-il sin død, då dei ville stå utan ei direkte kopling til leiaren i Nord-Korea.<ref name="guard1">{{cite news|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/10/kim-jong-un-uncle-i-defected-to-us-after-seeing-north-korea-regime-cruelty|title=I defected after seeing North Korea regime 'cruelty', says Kim Jong-un's uncle|date=10. desember 2015|access-date=23. november 2025}}</ref> Dei driv eit reinseri.<ref name="gq"/> For å verne dei lever familien under dekknamn, og byen dei bur i er halden hemmeleg.<ref name="cia"/> Ekteparet har to søner og ei dotter, alle med høgare utdanning.<ref name="guard1"/><ref name="time">{{cite news|work=Time|title=Kim Jong Un’s Aunt Secretly Lives In The United States|url=https://time.com/4350433/kim-jong-un-aunt-united-states-north-korea/|last=Berenson Rogers|first=Tessa|date=27. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=19. juni 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619202840/https://time.com/4350433/kim-jong-un-aunt-united-states-north-korea/|url-status=live}}</ref> Den eldste sonen er [[matematikar]], den andre sonen hjelper til i familieverksemda, og dottera arbeider innan datavitskap. Ingen av barna er interesserte i [[Korea]], verken Nord- eller [[Sør-Korea]].<ref>{{cite web|publisher=Voice of America|last=Cocoli|first=Isabela|title=Aunt of N. Korea’s Kim Jong Un Has Lived Secretly in US for 18 Years|url=https://www.voanews.com/a/aunt-kim-jong-un-us-secretly/3349108.html|date=27. mai 2016|access-date=23. november 2025|archive-date=18. november 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118080933/https://www.voanews.com/a/aunt-kim-jong-un-us-secretly/3349108.html|url-status=live}}</ref> CIA vitjar dei framleis frå tid til anna for å stille spørsmål, til dømes om å identifisere personar på fotografi.<ref name="time"/> I 2015 saksøkte Ko tre avhopparar som ho meinte hadde «spreidd falske historier» om ho. Dei påstått uriktige skuldingane gjaldt mellom anna at ho og Ri skulle ha gjennomført plastisk kirurgi etter avhoppinga, at dei hadde fått Kim Jong-un sin halvbror utvist frå Nord-Korea, og at dei hadde forvalta eit hemmeleg fond for Kim Jong-il.<ref name="guard2">{{cite web|publisher=The Guaradian|url=https://www.theguardian.com/world/2015/dec/02/kim-jong-un-aunt-sues-defectors-ko-yong-suk-plastic-surgery|title=Kim Jong-un's aunt sues defectors for spreading 'false information'|date=2. desember 2015|access-date=23. november 2025}}</ref> Ho kravde erstatning på 60 millionar [[sørkoreansk won|won]] (om lag 51 600 amerikanske dollar) i ein sørkoreansk domstol.<ref name="guard1"/><ref>{{cite web|publisher=BBC|title=Kim Jong-un's aunt sues defectors in South Korea|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34982761|date=2. desember 2015|access-date=23. november 2025|archive-date=15. oktober 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241015033441/https://www.bbc.com/news/world-asia-34982761|url-status=live}}</ref> == Merknadar == {{merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ko Yong Suk|Ko Yong Suk]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. januar 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nordkoreanarar]] dh7v78cbw5sq8m669dwyl4kv8gigiw3 0 429691 3648822 2026-03-28T07:48:09Z Roarjo 183 [[vadefuglar|vadefugl]] i ordenen [[vade-, måse- og alkefuglar]] (Charadriiformes) lever i [[neotropane]] 3648822 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Bronsevipe''' (''Vanellus chilensis'') er ein [[vadefuglar|vadefugl]] i ordenen [[vade-, måse- og alkefuglar]] (Charadriiformes). Arten blir i Brasil vanlegvis kalla ''quero-quero'', i [[Argentina]] og [[Uruguay]] ''tero'', i [[Paraguay]] ''tero-tero'', og i [[Chile]] ''queltehue''. Han er utbreidd i store delar av [[Sør-Amerika]], og finst dessutan i [[Mellom-Amerika]] nord til [[Honduras]] == Skildring == Bronsevipa er den einaste vadefuglen i Sør-Amerika med fjørtopp (kam). Ho er 33–38 cm lang og veg om lag 300 gram.<ref name=hilty/> Oversida er hovudsakleg brungrå, med ein bronseglans på skuldrene. Hovudet er særleg påfallande: det er hovudsakleg grått, med svart panne og eit svart strupefelt som held fram ned på det svarte brystet. Ei kvit rand skil det svarte i andletet frå det grå på hovudet og kammen. Resten av undersida er kvit, medan augeringen, beina og det meste av nebbet er rosa. Arten har kvasse, raude beinutvekstar, [[Spore på fuglar|sporar]], fram frå vengeknoken som blir brukte til å skremme fiendar og til å slåst mot rovfuglar. Under den langsame, flaksande flukta viser bronsevipa eit breitt kvitt vengeband som skil den gråbrune ryggen og vengedekkfjørene frå dei svarte svingfjørene. Overgumpen er kvit og halen svart. [[Fuglerop|Ropet]] er eit svært høgt og skarpt «keek-keek-keek»,<ref name=hilty/> kalla ''tero-tero-tero-tero''-rop.<ref name=santos/> Dei nordlege underartane ''V. c. cayennensis'' og ''V. c. lampronotus'' har brunare hovud – særleg dei nordlegaste fuglane – og det kvite andletsbandet (breitt hos den nordlege og smalare hos den sørlege) når ikkje fram til midten av issen. Dei to sørlege underartane har lengere venger og kortare bein enn dei nordlege. === Utbreiing === Han er ein vanleg og vidt utbreidd standfugl i store delar av Sør-Amerika og sørlege Mellom-Amerika, bortsett frå tettast skogkledde område, dei høgaste delane av [[Andesfjella]] og den tørre kystsona langs store delar av vestlege Sør-Amerika. Arten er særleg vanleg i nedbørsfeltet til [[Río de la Plata]] i Argentina. I dei seinare åra har han òg spreidd seg nordover gjennom delar av [[Mellom-Amerika]]. Han spreier seg også vestover i Amazonasbassenget inn i austlege [[Ecuador]] og [[Peru]]. Han spreier seg nordover på [[Dei små Antillane]] og hekka på [[Barbados]] i 2007. Bronsevipa kan også streife vidare nordover og har vore registrert i USA.<ref name=santos/> ;Underartar: * ''V. c. cayennensis'', <small>(Gmelin, JF, 1789)</small>, lever i Mellom-Amerika frå Nord-Honduras (og utviding nordover) sørover gjennom Sør-Amerika nord for Amazonas * ''V. c. lampronotus'', <small>(Wagler, JG, 1827)</small>, lever sør for Amazonas-elva og aust for Andesfjella til Sør-Uruguay og sentrale Argentina ([[La Pampa-provinsen]] og sørlege [[Buenos Aires-provinsen]] * ''V. c. fretensis'', <small>(Brodkorb, P, 1934)</small>, lever i sørlegste Argentina og Chile (Patagonia) til sørlegaste [[Tierra del Fuego]] * ''V. c. chilensis'', <small>(Molina, GI, 1782)</small>, Chile frå [[Antofagasta-regionen|Antofagasta]] til [[Chiloé-øya]] og frå vestlege [[Mendozaprovinsen|Mendoza-]] til [[Neuquénprovinsen]] i Argentina == Galleri == <gallery mode=packed heights=180px> Southern Lapwing (Vanellus chilensis) (9610089782).jpg|Bronsevipe som syner [[Spore på fuglar|spore]] med samanfalne venger Vanellus chilensis -Natal, Rio Grande do Norte, Brazil -flying-8.jpg|Bilete frå Natal, Rio Grande do Norte, Brasil. QUERO QUERO 3.jpg|Frå [[Delstaten Paraná|Paraná]], Brasil </gallery> == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Southern lapwing|Southern lapwing]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. mars 2026'' * {{cite BOW |citation=Santos, E. S. A. (2020). Southern Lapwing (Vanellus chilensis), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.soulap1.01 }} {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|refs= <ref name=santos>Santos (2020) Artsskildring</ref> <ref name=hilty>{{Cite book |publisher = Christopher Helm Publishers Ltd |isbn = 0713664185 |last = Hilty |first = Steven L. |title = Birds of Venezuela |date = 2002-11-29}}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Lofamilien]] [[Kategori:Fuglar i den neotropiske regionen]] 9q4cufovcto6h86ayf4elol4ii1i9wl 3648823 3648822 2026-03-28T07:52:28Z Roarjo 183 3648823 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Bronsevipe''' (''Vanellus chilensis'') er ein [[vadefuglar|vadefugl]] i ordenen [[vade-, måse- og alkefuglar]] (Charadriiformes). Arten blir i Brasil vanlegvis kalla ''quero-quero'', i [[Argentina]] og [[Uruguay]] ''tero'', i [[Paraguay]] ''tero-tero'', og i [[Chile]] ''queltehue''. Han er utbreidd i store delar av [[Sør-Amerika]], og finst dessutan i [[Mellom-Amerika]] nord til [[Honduras]]. == Skildring == Bronsevipa er den einaste vadefuglen i Sør-Amerika med fjørtopp (kam). Ho er 33–38 cm lang og veg om lag 300 gram.<ref name=hilty/> Oversida er hovudsakleg brungrå, med ein bronseglans på skuldrene. Hovudet er særleg påfallande: det er hovudsakleg grått, med svart panne og eit svart strupefelt som held fram ned på det svarte brystet. Ei kvit rand skil det svarte i andletet frå det grå på hovudet og kammen. Resten av undersida er kvit, medan augeringen, beina og det meste av nebbet er rosa. Arten har kvasse, raude beinutvekstar, [[Spore på fuglar|sporar]], fram frå vengeknoken som blir brukte til å skremme fiendar og til å slåst mot rovfuglar. Under den langsame, flaksande flukta viser bronsevipa eit breitt kvitt vengeband som skil den gråbrune ryggen og vengedekkfjørene frå dei svarte svingfjørene. Overgumpen er kvit og halen svart. [[Fuglerop|Ropet]] er eit svært høgt og skarpt «keek-keek-keek»,<ref name=hilty/> kalla ''tero-tero-tero-tero''-rop.<ref name=santos/> Dei nordlege underartane ''V. c. cayennensis'' og ''V. c. lampronotus'' har brunare hovud – særleg dei nordlegaste fuglane – og det kvite andletsbandet (breitt hos den nordlege og smalare hos den sørlege) når ikkje fram til midten av issen. Dei to sørlege underartane har lengere venger og kortare bein enn dei nordlege. === Utbreiing === Han er ein vanleg og vidt utbreidd standfugl i store delar av Sør-Amerika og sørlege Mellom-Amerika, bortsett frå tettast skogkledde område, dei høgaste delane av [[Andesfjella]] og den tørre kystsona langs store delar av vestlege Sør-Amerika. Arten er særleg vanleg i nedbørsfeltet til [[Río de la Plata]] i Argentina. I dei seinare åra har han òg spreidd seg nordover gjennom delar av [[Mellom-Amerika]]. Han spreier seg også vestover i Amazonasbassenget inn i austlege [[Ecuador]] og [[Peru]]. Han spreier seg nordover på [[Dei små Antillane]] og hekka på [[Barbados]] i 2007. Bronsevipa kan også streife vidare nordover og har vore registrert i USA.<ref name=santos/> ;Underartar: * ''V. c. cayennensis'', <small>(Gmelin, JF, 1789)</small>, lever i Mellom-Amerika frå Nord-Honduras (og utviding nordover) sørover gjennom Sør-Amerika nord for Amazonas * ''V. c. lampronotus'', <small>(Wagler, JG, 1827)</small>, lever sør for Amazonas-elva og aust for Andesfjella til Sør-Uruguay og sentrale Argentina ([[La Pampa-provinsen]] og sørlege [[Buenos Aires-provinsen]] * ''V. c. fretensis'', <small>(Brodkorb, P, 1934)</small>, lever i sørlegste Argentina og Chile (Patagonia) til sørlegaste [[Tierra del Fuego]] * ''V. c. chilensis'', <small>(Molina, GI, 1782)</small>, Chile frå [[Antofagasta-regionen|Antofagasta]] til [[Chiloé-øya]] og frå vestlege [[Mendozaprovinsen|Mendoza-]] til [[Neuquénprovinsen]] i Argentina == Galleri == <gallery mode=packed heights=180px> Southern Lapwing (Vanellus chilensis) (9610089782).jpg|Bronsevipe som syner [[Spore på fuglar|spore]] med samanfalne venger Vanellus chilensis -Natal, Rio Grande do Norte, Brazil -flying-8.jpg|Bilete frå Natal, Rio Grande do Norte, Brasil. QUERO QUERO 3.jpg|Frå [[Delstaten Paraná|Paraná]], Brasil </gallery> == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Southern lapwing|Southern lapwing]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. mars 2026'' * {{cite BOW |citation=Santos, E. S. A. (2020). Southern Lapwing (Vanellus chilensis), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.soulap1.01 }} {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|refs= <ref name=santos>Santos (2020) Artsskildring</ref> <ref name=hilty>{{Cite book |publisher = Christopher Helm Publishers Ltd |isbn = 0713664185 |last = Hilty |first = Steven L. |title = Birds of Venezuela |date = 2002-11-29}}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Lofamilien]] [[Kategori:Fuglar i den neotropiske regionen]] 5d5o7fzfkpcc9805qj5al4l1z0fax91 3648825 3648823 2026-03-28T07:57:55Z Roarjo 183 kjelde underartar 3648825 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Bronsevipe''' (''Vanellus chilensis'') er ein [[vadefuglar|vadefugl]] i ordenen [[vade-, måse- og alkefuglar]] (Charadriiformes). Arten blir i Brasil vanlegvis kalla ''quero-quero'', i [[Argentina]] og [[Uruguay]] ''tero'', i [[Paraguay]] ''tero-tero'', og i [[Chile]] ''queltehue''. Han er utbreidd i store delar av [[Sør-Amerika]], og finst dessutan i [[Mellom-Amerika]] nord til [[Honduras]]. == Skildring == Bronsevipa er den einaste vadefuglen i Sør-Amerika med fjørtopp (kam). Ho er 33–38 cm lang og veg om lag 300 gram.<ref name=hilty/> Oversida er hovudsakleg brungrå, med ein bronseglans på skuldrene. Hovudet er særleg påfallande: det er hovudsakleg grått, med svart panne og eit svart strupefelt som held fram ned på det svarte brystet. Ei kvit rand skil det svarte i andletet frå det grå på hovudet og kammen. Resten av undersida er kvit, medan augeringen, beina og det meste av nebbet er rosa. Arten har kvasse, raude beinutvekstar, [[Spore på fuglar|sporar]], fram frå vengeknoken som blir brukte til å skremme fiendar og til å slåst mot rovfuglar. Under den langsame, flaksande flukta viser bronsevipa eit breitt kvitt vengeband som skil den gråbrune ryggen og vengedekkfjørene frå dei svarte svingfjørene. Overgumpen er kvit og halen svart. [[Fuglerop|Ropet]] er eit svært høgt og skarpt «keek-keek-keek»,<ref name=hilty/> kalla ''tero-tero-tero-tero''-rop.<ref name=santos/> Dei nordlege underartane ''V. c. cayennensis'' og ''V. c. lampronotus'' har brunare hovud – særleg dei nordlegaste fuglane – og det kvite andletsbandet (breitt hos den nordlege og smalare hos den sørlege) når ikkje fram til midten av issen. Dei to sørlege underartane har lengere venger og kortare bein enn dei nordlege. === Utbreiing === Han er ein vanleg og vidt utbreidd standfugl i store delar av Sør-Amerika og sørlege Mellom-Amerika, bortsett frå tettast skogkledde område, dei høgaste delane av [[Andesfjella]] og den tørre kystsona langs store delar av vestlege Sør-Amerika. Arten er særleg vanleg i nedbørsfeltet til [[Río de la Plata]] i Argentina. I dei seinare åra har han òg spreidd seg nordover gjennom delar av [[Mellom-Amerika]]. Han spreier seg også vestover i Amazonasbassenget inn i austlege [[Ecuador]] og [[Peru]]. Han spreier seg nordover på [[Dei små Antillane]] og hekka på [[Barbados]] i 2007. Bronsevipa kan også streife vidare nordover og har vore registrert i USA.<ref name=santos/> === Underartar=== Underartane etter [[AviList]] v2025:<ref name=avilist25/> * ''V. c. cayennensis'', <small>(Gmelin, JF, 1789)</small>, lever i Mellom-Amerika frå Nord-Honduras (og utviding nordover) sørover gjennom Sør-Amerika nord for Amazonas * ''V. c. lampronotus'', <small>(Wagler, JG, 1827)</small>, lever sør for Amazonas-elva og aust for Andesfjella til Sør-Uruguay og sentrale Argentina ([[La Pampa-provinsen]] og sørlege [[Buenos Aires-provinsen]] * ''V. c. fretensis'', <small>(Brodkorb, P, 1934)</small>, lever i sørlegste Argentina og Chile (Patagonia) til sørlegaste [[Tierra del Fuego]] * ''V. c. chilensis'', <small>(Molina, GI, 1782)</small>, Chile frå [[Antofagasta-regionen|Antofagasta]] til [[Chiloé-øya]] og frå vestlege [[Mendozaprovinsen|Mendoza-]] til [[Neuquénprovinsen]] i Argentina == Galleri == <gallery mode=packed heights=180px> Southern Lapwing (Vanellus chilensis) (9610089782).jpg|Bronsevipe som syner [[Spore på fuglar|spore]] med samanfalne venger Vanellus chilensis -Natal, Rio Grande do Norte, Brazil -flying-8.jpg|Bilete frå Natal, Rio Grande do Norte, Brasil. QUERO QUERO 3.jpg|Frå [[Delstaten Paraná|Paraná]], Brasil </gallery> == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Southern lapwing|Southern lapwing]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. mars 2026'' * {{cite BOW |citation=Santos, E. S. A. (2020). Southern Lapwing (Vanellus chilensis), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.soulap1.01 }} {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|refs= <ref name=santos>Santos (2020) Artsskildring</ref> <ref name=hilty>{{Cite book |publisher = Christopher Helm Publishers Ltd |isbn = 0713664185 |last = Hilty |first = Steven L. |title = Birds of Venezuela |date = 2002-11-29}}</ref> <ref name=avilist25>{{kjelde www |forfattar=AviList Core Team. 2025. |tittel=AviList: The Global Avian Checklist, v2025. |doi=10.2173/avilist.v2025 |url=https://doi.org/10.2173/avilist.v2025 |utgjevar=AviList: The Global Avian Checklist © 2025 by AviList Core Team is licensed under CC BY 4.0}}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Lofamilien]] [[Kategori:Fuglar i den neotropiske regionen]] t4n3diawwvxjushnymzyorsomal4jnb 10 429692 3648826 2026-03-28T08:03:38Z Ranveig 39 Frå en: 3648826 wikitext text/x-wiki {{{{{|safesubst:}}}ifsubst|1=|2=<templatestyles src="Script/styles_runic.css" />}}<span class="script-runic" style="{{#switch: {{{3|}}} |mirrorY=display: inline-block; -moz-transform: scaleX(-1); -ms-transform: scaleX(-1); -webkit-transform: scaleX(-1); transform: scaleX(-1); |mirrorX=display: inline-block; -moz-transform: scaleY(-1); -ms-transform: scaleY(-1); -webkit-transform: scaleY(-1); transform: scaleY(-1); |#default=}}">{{#ifeq:{{{2}}}|rtl|&#x202E;|}}{{{1}}}{{#ifeq:{{{2}}}|rtl|&#x202C;|}}</span><!-- --><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 8ng4vvtwoe4en8kj17y55i2d7uyfgcb 10 429693 3648827 2026-03-28T08:03:58Z Ranveig 39 Frå en: 3648827 sanitized-css text/css .script-runic { font-family: 'BabelStone Runic', 'FreeMono', Junicode, Code2000, Hnias, 'Noto Sans Runic', 'San Francisco', 'New York'; } eduvci2xrhm6ket4yoipqoatmks2w1n 0 429694 3648840 2026-03-28T08:28:39Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Newtown St. Boswells]] til [[Newtown St Boswells]] over ei omdirigering: Lokal skrivemåte 3648840 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Newtown St Boswells]] 8anfbutb7htosm0zyfpa73dacby4nqi 0 429695 3648845 2026-03-28T08:57:48Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Per Egil Nygård''' ({{fødd|17. juni|1954|Nygård,P}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo. Han vart noregsmeister 1974 med [[IK Skeid]]. Nygård var målvakt og spelte 10 landskampar for Noreg i tida 1978-83. ===Klubbspel=== Nygård debuterte på Skeid sitt fyrstedivisjonslag i 1973 og vart året etter noregsmeister med Oslo-klubben. Fram til 1980 spelte han 273 kampar for Skeid. Framom 1981-sesongen melde han overgang til [[Bryne Fotballklubb]]. Dei…» 3648845 wikitext text/x-wiki '''Per Egil Nygård''' ({{fødd|17. juni|1954|Nygård,P}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo. Han vart noregsmeister 1974 med [[IK Skeid]]. Nygård var målvakt og spelte 10 landskampar for Noreg i tida 1978-83. ===Klubbspel=== Nygård debuterte på Skeid sitt fyrstedivisjonslag i 1973 og vart året etter noregsmeister med Oslo-klubben. Fram til 1980 spelte han 273 kampar for Skeid. Framom 1981-sesongen melde han overgang til [[Bryne Fotballklubb]]. Dei neste seks sesongane var han Bryne-målvakt. Etter han la opp trente han ei tid lag i lågare divisjonar. ===Landslagsspel=== Nygård debuterte på [[Ullevål stadion]] 31. mai 1978 mot [[Danmark]], ein kamp som enda med tap 1-2. Vel fire år seinare fekk han landskamp nummer 2, mot same motstandar på same bana, ein kamp som Noreg vann 2–1. Haustsesongen 1982 og året 1983 vakta han Noregs målbur i 8 kampar. Landslagstida hans tok slutt i austtyske [[Potsdam]] 12. november 1983. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Egil Nygård|Per Egil Nygård]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=15346 ru-football] 2145od2qy84eqnlgjexqmyfx22glela 3648846 3648845 2026-03-28T08:57:58Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648846 wikitext text/x-wiki '''Per Egil Nygård''' ({{fødd|17. juni|1954|Nygård,P}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo. Han vart noregsmeister 1974 med [[IK Skeid]]. Nygård var målvakt og spelte 10 landskampar for Noreg i tida 1978-83. ===Klubbspel=== Nygård debuterte på Skeid sitt fyrstedivisjonslag i 1973 og vart året etter noregsmeister med Oslo-klubben. Fram til 1980 spelte han 273 kampar for Skeid. Framom 1981-sesongen melde han overgang til [[Bryne Fotballklubb]]. Dei neste seks sesongane var han Bryne-målvakt. Etter han la opp trente han ei tid lag i lågare divisjonar. ===Landslagsspel=== Nygård debuterte på [[Ullevål stadion]] 31. mai 1978 mot [[Danmark]], ein kamp som enda med tap 1-2. Vel fire år seinare fekk han landskamp nummer 2, mot same motstandar på same bana, ein kamp som Noreg vann 2–1. Haustsesongen 1982 og året 1983 vakta han Noregs målbur i 8 kampar. Landslagstida hans tok slutt i austtyske [[Potsdam]] 12. november 1983. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Egil Nygård|Per Egil Nygård]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=15346 ru-football] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] 6l7jbfcw1orfhjhnxefroox0yselp36 3648847 3648846 2026-03-28T08:58:08Z Migne 2086 la til [[Kategori:Skeid-spelarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648847 wikitext text/x-wiki '''Per Egil Nygård''' ({{fødd|17. juni|1954|Nygård,P}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo. Han vart noregsmeister 1974 med [[IK Skeid]]. Nygård var målvakt og spelte 10 landskampar for Noreg i tida 1978-83. ===Klubbspel=== Nygård debuterte på Skeid sitt fyrstedivisjonslag i 1973 og vart året etter noregsmeister med Oslo-klubben. Fram til 1980 spelte han 273 kampar for Skeid. Framom 1981-sesongen melde han overgang til [[Bryne Fotballklubb]]. Dei neste seks sesongane var han Bryne-målvakt. Etter han la opp trente han ei tid lag i lågare divisjonar. ===Landslagsspel=== Nygård debuterte på [[Ullevål stadion]] 31. mai 1978 mot [[Danmark]], ein kamp som enda med tap 1-2. Vel fire år seinare fekk han landskamp nummer 2, mot same motstandar på same bana, ein kamp som Noreg vann 2–1. Haustsesongen 1982 og året 1983 vakta han Noregs målbur i 8 kampar. Landslagstida hans tok slutt i austtyske [[Potsdam]] 12. november 1983. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Egil Nygård|Per Egil Nygård]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=15346 ru-football] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Skeid-spelarar]] 1a3wqm5qid4rsx41xfz77uf75cl2upt 3648848 3648847 2026-03-28T08:58:25Z Migne 2086 la til [[Kategori:Bryne-spelarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648848 wikitext text/x-wiki '''Per Egil Nygård''' ({{fødd|17. juni|1954|Nygård,P}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo. Han vart noregsmeister 1974 med [[IK Skeid]]. Nygård var målvakt og spelte 10 landskampar for Noreg i tida 1978-83. ===Klubbspel=== Nygård debuterte på Skeid sitt fyrstedivisjonslag i 1973 og vart året etter noregsmeister med Oslo-klubben. Fram til 1980 spelte han 273 kampar for Skeid. Framom 1981-sesongen melde han overgang til [[Bryne Fotballklubb]]. Dei neste seks sesongane var han Bryne-målvakt. Etter han la opp trente han ei tid lag i lågare divisjonar. ===Landslagsspel=== Nygård debuterte på [[Ullevål stadion]] 31. mai 1978 mot [[Danmark]], ein kamp som enda med tap 1-2. Vel fire år seinare fekk han landskamp nummer 2, mot same motstandar på same bana, ein kamp som Noreg vann 2–1. Haustsesongen 1982 og året 1983 vakta han Noregs målbur i 8 kampar. Landslagstida hans tok slutt i austtyske [[Potsdam]] 12. november 1983. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Egil Nygård|Per Egil Nygård]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=15346 ru-football] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Skeid-spelarar]] [[Kategori:Bryne-spelarar]] dqrtx0ax251bntaa45zosolsorx313p 3648849 3648848 2026-03-28T08:58:35Z Migne 2086 la til [[Kategori:Folk frå Oslo]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648849 wikitext text/x-wiki '''Per Egil Nygård''' ({{fødd|17. juni|1954|Nygård,P}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo. Han vart noregsmeister 1974 med [[IK Skeid]]. Nygård var målvakt og spelte 10 landskampar for Noreg i tida 1978-83. ===Klubbspel=== Nygård debuterte på Skeid sitt fyrstedivisjonslag i 1973 og vart året etter noregsmeister med Oslo-klubben. Fram til 1980 spelte han 273 kampar for Skeid. Framom 1981-sesongen melde han overgang til [[Bryne Fotballklubb]]. Dei neste seks sesongane var han Bryne-målvakt. Etter han la opp trente han ei tid lag i lågare divisjonar. ===Landslagsspel=== Nygård debuterte på [[Ullevål stadion]] 31. mai 1978 mot [[Danmark]], ein kamp som enda med tap 1-2. Vel fire år seinare fekk han landskamp nummer 2, mot same motstandar på same bana, ein kamp som Noreg vann 2–1. Haustsesongen 1982 og året 1983 vakta han Noregs målbur i 8 kampar. Landslagstida hans tok slutt i austtyske [[Potsdam]] 12. november 1983. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Egil Nygård|Per Egil Nygård]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=15346 ru-football] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Skeid-spelarar]] [[Kategori:Bryne-spelarar]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] ad9pxzxj04zircpzwi8d8qfn530hifn 3648851 3648849 2026-03-28T09:00:46Z Migne 2086 3648851 wikitext text/x-wiki '''Per Egil Nygård''' ({{fødd|17. juni|1954|Nygård,P}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo. Han vart [[Cupfinalen i fotball 1974/Menn|noregsmeister]] 1974 med [[IK Skeid]]. Nygård var målvakt og spelte 10 landskampar for Noreg i tida 1978-83. ===Klubbspel=== Nygård debuterte på Skeid sitt fyrstedivisjonslag i 1973 og vart året etter noregsmeister med Oslo-klubben. Fram til 1980 spelte han 273 kampar for Skeid. Framom 1981-sesongen melde han overgang til [[Bryne Fotballklubb]]. Dei neste seks sesongane var han Bryne-målvakt. Etter han la opp trente han ei tid lag i lågare divisjonar. ===Landslagsspel=== Nygård debuterte på [[Ullevål stadion]] 31. mai 1978 mot [[Danmark]], ein kamp som enda med tap 1-2. Vel fire år seinare fekk han landskamp nummer 2, mot same motstandar på same bana, ein kamp som Noreg vann 2–1. Haustsesongen 1982 og året 1983 vakta han Noregs målbur i 8 kampar. Landslagstida hans tok slutt i austtyske [[Potsdam]] 12. november 1983. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Per Egil Nygård|Per Egil Nygård]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=15346 ru-football] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Skeid-spelarar]] [[Kategori:Bryne-spelarar]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] 6preyad2gg5gczvoexi0hjl33ba5i6m 0 429696 3648852 2026-03-28T09:45:18Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Tonning Geir Hammer '''({{fødd|4. august|1956|Hammer, T}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå [[Stavanger]]. Han vart seriemeister og noregsmeister 1979 og seriemeister 1982 for [[IL Viking]]. Hammer var vekselvis midtbanespelar og sideback. ===Klubbspel=== Hammer spelte åra 1973-77 på [[FK Vidar]] sitt lag i tredjedivisjon. Han melde seg inn topplaget IL Viking og spelte i perioden 1978-85 152 seriekamper og skåra 6 mål i 1. divisjon. Hausten 1979 v…» 3648852 wikitext text/x-wiki '''Tonning Geir Hammer '''({{fødd|4. august|1956|Hammer, T}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå [[Stavanger]]. Han vart seriemeister og noregsmeister 1979 og seriemeister 1982 for [[IL Viking]]. Hammer var vekselvis midtbanespelar og sideback. ===Klubbspel=== Hammer spelte åra 1973-77 på [[FK Vidar]] sitt lag i tredjedivisjon. Han melde seg inn topplaget IL Viking og spelte i perioden 1978-85 152 seriekamper og skåra 6 mål i 1. divisjon. Hausten 1979 var han med å gå til topps i 1. divisjon, straks før Viking også vann cupfinalen mot [[SK Haugar]] med siffera 2 mål mot 1. Også i 1982 bidrog Hammer til at Viking sigra i 1. divisjon. Frå 1985 spelte han for fyrst [[Madla Idrettslag]] og så på ny for  Vidar. ===Landslagsspel=== 13. november 1982 tok Hammer på seg landslagstrøya for fyrste og siste gong. På bortebane i [[Kuwait]] tapte han og landsmennene 0-1 mot heimelaget. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tonning Hammer|Tonning Hammer]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=7743 eu-football] fuomhfrpxfwv3h819t6tj2svd9a75g4 3648853 3648852 2026-03-28T09:45:30Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648853 wikitext text/x-wiki '''Tonning Geir Hammer '''({{fødd|4. august|1956|Hammer, T}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå [[Stavanger]]. Han vart seriemeister og noregsmeister 1979 og seriemeister 1982 for [[IL Viking]]. Hammer var vekselvis midtbanespelar og sideback. ===Klubbspel=== Hammer spelte åra 1973-77 på [[FK Vidar]] sitt lag i tredjedivisjon. Han melde seg inn topplaget IL Viking og spelte i perioden 1978-85 152 seriekamper og skåra 6 mål i 1. divisjon. Hausten 1979 var han med å gå til topps i 1. divisjon, straks før Viking også vann cupfinalen mot [[SK Haugar]] med siffera 2 mål mot 1. Også i 1982 bidrog Hammer til at Viking sigra i 1. divisjon. Frå 1985 spelte han for fyrst [[Madla Idrettslag]] og så på ny for  Vidar. ===Landslagsspel=== 13. november 1982 tok Hammer på seg landslagstrøya for fyrste og siste gong. På bortebane i [[Kuwait]] tapte han og landsmennene 0-1 mot heimelaget. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tonning Hammer|Tonning Hammer]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=7743 eu-football] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] o4k94nygu2bkg7uzbcy06dltk1kko79 3648854 3648853 2026-03-28T09:45:45Z Migne 2086 la til [[Kategori:Vidar-spelarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648854 wikitext text/x-wiki '''Tonning Geir Hammer '''({{fødd|4. august|1956|Hammer, T}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå [[Stavanger]]. Han vart seriemeister og noregsmeister 1979 og seriemeister 1982 for [[IL Viking]]. Hammer var vekselvis midtbanespelar og sideback. ===Klubbspel=== Hammer spelte åra 1973-77 på [[FK Vidar]] sitt lag i tredjedivisjon. Han melde seg inn topplaget IL Viking og spelte i perioden 1978-85 152 seriekamper og skåra 6 mål i 1. divisjon. Hausten 1979 var han med å gå til topps i 1. divisjon, straks før Viking også vann cupfinalen mot [[SK Haugar]] med siffera 2 mål mot 1. Også i 1982 bidrog Hammer til at Viking sigra i 1. divisjon. Frå 1985 spelte han for fyrst [[Madla Idrettslag]] og så på ny for  Vidar. ===Landslagsspel=== 13. november 1982 tok Hammer på seg landslagstrøya for fyrste og siste gong. På bortebane i [[Kuwait]] tapte han og landsmennene 0-1 mot heimelaget. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tonning Hammer|Tonning Hammer]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=7743 eu-football] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Vidar-spelarar]] 9d3a503uca3mrharz6o5oer4syqli3g 3648855 3648854 2026-03-28T09:45:56Z Migne 2086 la til [[Kategori:Viking-spelarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648855 wikitext text/x-wiki '''Tonning Geir Hammer '''({{fødd|4. august|1956|Hammer, T}}) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå [[Stavanger]]. Han vart seriemeister og noregsmeister 1979 og seriemeister 1982 for [[IL Viking]]. Hammer var vekselvis midtbanespelar og sideback. ===Klubbspel=== Hammer spelte åra 1973-77 på [[FK Vidar]] sitt lag i tredjedivisjon. Han melde seg inn topplaget IL Viking og spelte i perioden 1978-85 152 seriekamper og skåra 6 mål i 1. divisjon. Hausten 1979 var han med å gå til topps i 1. divisjon, straks før Viking også vann cupfinalen mot [[SK Haugar]] med siffera 2 mål mot 1. Også i 1982 bidrog Hammer til at Viking sigra i 1. divisjon. Frå 1985 spelte han for fyrst [[Madla Idrettslag]] og så på ny for  Vidar. ===Landslagsspel=== 13. november 1982 tok Hammer på seg landslagstrøya for fyrste og siste gong. På bortebane i [[Kuwait]] tapte han og landsmennene 0-1 mot heimelaget. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tonning Hammer|Tonning Hammer]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 28. mars 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=7743 eu-football] [[Kategori:Norske landslagsspelarar i fotball]] [[Kategori:Vidar-spelarar]] [[Kategori:Viking-spelarar]] pclip9fkc85kb362tjg7zi1b07tszpu 0 429697 3648882 2026-03-28T10:32:30Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Christen Borgersen Dahler''' ({{levde|28. desember|1796|1. oktober|1879|Dahler, C}}) var ein gardbrukar frå [[Nedre Eiker]] som i 1839 representerte [[Akershus amt]] i [[Stortinget]]. Dahler var son til ein gardbrukar. Han gifta seg med enkja åt [[Hans Nielsen Hauge]] og dreiv frå 1826 til 1857 storgarden Bredtvedt i Aker. I 1837 kom han med i det fyrste [[herad]]sstyret for Aker, sidan tildels [[ordførar]] i heradet. Elles medlem i [[forliksråd]]et. Perioden…» 3648882 wikitext text/x-wiki '''Christen Borgersen Dahler''' ({{levde|28. desember|1796|1. oktober|1879|Dahler, C}}) var ein gardbrukar frå [[Nedre Eiker]] som i 1839 representerte [[Akershus amt]] i [[Stortinget]]. Dahler var son til ein gardbrukar. Han gifta seg med enkja åt [[Hans Nielsen Hauge]] og dreiv frå 1826 til 1857 storgarden Bredtvedt i Aker. I 1837 kom han med i det fyrste [[herad]]sstyret for Aker, sidan tildels [[ordførar]] i heradet. Elles medlem i [[forliksråd]]et. Perioden 1857-79 dreiv han garden Berg i [[Romedal]] herad i [[Hedmark]]. Flytta då til garden Neby i [[Tynset]] der han døydde. I 1839 var Dahler 4. representant frå Akershus amt til stortinget, eit val som var godkjent med 62 mot 30 røyster. På Tinget var han medlem i Næringskomite nr 2. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1839-1841]] 20h1og7nqi06qw2sg71w20xo5blx200 0 429698 3648883 2026-03-28T10:47:01Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Anders Corneliussen''' ({{levde|?|1778|7. mars|1833|Corneliussen, A}}) var ein kjøpmann og stortingsmann. Corneliussen deltok 1808-10 i krigen. Han var med i den [[Haugianarar|haugianske rørsla]] og slo seg i 1810 ned som kjøpmann i [[Kristiansand]]. I tillegg dreiv han gartneri, [[tobakk]]sfabrikk, eksport av fisk og var skipsreiar. I 1833 var han 3. representant frå Kristiansand i stortinget, medlem i Næringskomiteen. Han døydde i [[Christiania]] under stor…» 3648883 wikitext text/x-wiki '''Anders Corneliussen''' ({{levde|?|1778|7. mars|1833|Corneliussen, A}}) var ein kjøpmann og stortingsmann. Corneliussen deltok 1808-10 i krigen. Han var med i den [[Haugianarar|haugianske rørsla]] og slo seg i 1810 ned som kjøpmann i [[Kristiansand]]. I tillegg dreiv han gartneri, [[tobakk]]sfabrikk, eksport av fisk og var skipsreiar. I 1833 var han 3. representant frå Kristiansand i stortinget, medlem i Næringskomiteen. Han døydde i [[Christiania]] under stortingsopphaldet. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1833-1835]] 21meqkf7nyhyum6yzuqsts3fhzpr7ot 3648884 3648883 2026-03-28T10:47:10Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske kjøpmenn]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648884 wikitext text/x-wiki '''Anders Corneliussen''' ({{levde|?|1778|7. mars|1833|Corneliussen, A}}) var ein kjøpmann og stortingsmann. Corneliussen deltok 1808-10 i krigen. Han var med i den [[Haugianarar|haugianske rørsla]] og slo seg i 1810 ned som kjøpmann i [[Kristiansand]]. I tillegg dreiv han gartneri, [[tobakk]]sfabrikk, eksport av fisk og var skipsreiar. I 1833 var han 3. representant frå Kristiansand i stortinget, medlem i Næringskomiteen. Han døydde i [[Christiania]] under stortingsopphaldet. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1833-1835]] [[Kategori:Norske kjøpmenn]] d8oe4y5nc4eiut22c2h96hkth975w18 3648885 3648884 2026-03-28T10:47:43Z Migne 2086 la til [[Kategori:Folk frå Kristiansand]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3648885 wikitext text/x-wiki '''Anders Corneliussen''' ({{levde|?|1778|7. mars|1833|Corneliussen, A}}) var ein kjøpmann og stortingsmann. Corneliussen deltok 1808-10 i krigen. Han var med i den [[Haugianarar|haugianske rørsla]] og slo seg i 1810 ned som kjøpmann i [[Kristiansand]]. I tillegg dreiv han gartneri, [[tobakk]]sfabrikk, eksport av fisk og var skipsreiar. I 1833 var han 3. representant frå Kristiansand i stortinget, medlem i Næringskomiteen. Han døydde i [[Christiania]] under stortingsopphaldet. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1833-1835]] [[Kategori:Norske kjøpmenn]] [[Kategori:Folk frå Kristiansand]] ntc2trtrk8b0munu8bvki9mvr18ctrt