Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon TimedText TimedText talk Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 4 7 3657296 3656073 2026-06-15T07:30:04Z Elisabeth Carrera (WMNO) 121180 /* Fiks det! i juni og juli */ Svar 3657296 wikitext text/x-wiki <!-- Arkiveringskode --> {{Autoarkivering |archive = Wikipedia:Samfunnshuset/Arkiv/%(year)d |algo = old(45d) |counter = 1 |archiveheader = {{Arkiv|{{Wikipedia:Samfunnshuset/Arkiv}}}} }}{{Wikipedia:Samfunnshuset/byrjing}} =Emne= '''[http://nn.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Samfunnshuset&action=edit&section=new >> Legg til eit nytt emne]'''<br /> '''[[Wikipedia:Samfunnshuset/Kjellaren|>> Kjellaren, arkiv over eldre diskusjonar]]''' <inputbox> type=fulltext width=25 prefix={{FULLTSIDENAMN}}/ searchbuttonlabel=Søk i kjellaren </inputbox> == Strålande innsats under Kvinner i raudt == Vi har oppsummert litt, og under skrivekonkurransen i mars vart det oppretta 1158 nye kvinnebiografiar, og 946 eksisterande biografiar vart forbetra. For ein innsats! Tusen takk til alle som bidrog under årets [[:no:Wikipedia:Underprosjekter/Kvinner_i_rødt|Kvinner i raudt]]! Sjå detaljar om resultata og dei verdige vinnarane: [https://www.wikimedia.no/2026/04/09/et-loft-for-kvinner-pa-wikipedia/ Et løft for kvinner på Wikipedia]. Gåvekort og Wikipedia-koppar er på veg til ni vinnarar! [[Brukar:Elisabeth Carrera (WMNO)|Elisabeth Carrera (WMNO)]] ([[Brukardiskusjon:Elisabeth Carrera (WMNO)|diskusjon]]) 9. april 2026 kl. 20:52 (CEST) == Wikipedianere i Øvre Eiker? == Et knippe foreninger i Øvre Eiker har invitert Wikimedia Norge til å holde foredrag 29. april kl. 18.30-20.00: "Hvem og hva mangler på Wikipedia?" Se [https://www.facebook.com/events/936737686066818/?acontext=%7B%22event_action_history%22%3A%5B%7B%22mechanism%22%3A%22your_upcoming_events_unit%22%2C%22surface%22%3A%22bookmark%22%7D%5D%2C%22ref_notif_type%22%3Anull%7D mer info]. Bent Ek fra Fiskum kulturminnelag skal fortelle om Lokalhistoriewiki, og så blir det god tid til samtale og erfaringsutveksling. Det hele foregår på Fiskum bibliotek like ved Darbu stasjon og er åpent for alle interesserte. Er det noen wikipedianere som holder til i Drammensregionen, så er de hjertelig velkommen! Kan jo nesten bli et wikitreff? [[Brukar:Elisabeth Carrera (WMNO)|Elisabeth Carrera (WMNO)]] ([[Brukardiskusjon:Elisabeth Carrera (WMNO)|diskusjon]]) 22. april 2026 kl. 10:41 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Brukar:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Brukardiskusjon:MediaWiki message delivery|diskusjon]]) 26. april 2026 kl. 02:58 (CEST) </bdi> <!-- Melding send av Brukar:Codename Noreste@metawiki gjennom lista på https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Takk for meg! == Etter nesten ti år i Wikimedia Noreg er det no på tide å seie takk for meg. Det er lenge å jobba på éin stad no for tida, og eg har vore med på veldig mykje forskjellig oppigjennom – alt frå små starthjelpsøkter med nokre få deltakarar, til å bidra til å arrengera internasjonale konferansar, samt både stort og smått teknisk arbeid og mykje meir, og er takksam for alle dei varierte opplevingane. Eg vil først og fremst takka alle dei flotte bidragsytarane på Wikimedia-prosjekta i Noreg – de legg alle ned ein fenomenal jobb med å halde Wikipedia og dei andre prosjekta i gang, og fortener all honnør for innsatsen de legg ned alle tider på døgnet! Eg vil òg retta ei takk til all som har vore involvert i organisasjonen i forskjellige frivillige verv oppigjennom, og ikkje minst til alle dei gode kollegaane eg har hatt gjennom åra. Viss det skulle vere nokon tvil så er det berre WMNO-inkarnasjonen av meg som forsvinn – [[Brukar:Jon Harald Søby]] går så klart ingen stad med det første, så ingen grunn til panikk. 😉 Me sest rundt omkring! [[Brukar:Jon Harald Søby (WMNO)|Jon Harald Søby (WMNO)]] ([[Brukardiskusjon:Jon Harald Søby (WMNO)|diskusjon]]) 29. april 2026 kl. 14:20 (CEST) :Lykke til vidare, og eg håper du får masse tid til å driva med Wikimedia-prosjekt som hobby! -- [[Brukar:Ranveig|Ranveig]] ([[Brukardiskusjon:Ranveig|diskusjon]]) 29. april 2026 kl. 15:18 (CEST) :Masse lykke til vidare Jon Harald, og takk for arbeidet ditt igjennom WMNO! Mvh Herman // [[Brukar:HerVal7752|HerVal7752]] ([[Brukardiskusjon:HerVal7752|diskusjon]]) 29. april 2026 kl. 23:28 (CEST) :Takk for det gode arbeidet du har gjort og masse lykke til vidare, Jon Harald! Mvh. [[Brukar:90sveped|90sveped]] ([[Brukardiskusjon:90sveped|diskusjon]]) 30. april 2026 kl. 22:36 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27. mai 2026 kl. 19:14 (CEST) <!-- Melding send av Brukar:Keegan (WMF)@metawiki gjennom lista på https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Fiks det! i juni og juli == Kvar månad har vi [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Fiks_det!|Fiks det!-konkurranse]] for å føye til kjelder i kjeldelause artiklar på nynorsk, bokmål, nordsamisk og enaresamisk. Denne sommaren gjer vi ein liten vri: I juni og juli får ein òg poeng for å betre ein utdatert artikkel og fjerne malen [[Mal:Treng oppdatering|Treng oppdatering]] frå nynorsk-artiklar eller malane [[:no:Mal:Utdatert|Utdatert]] og [[:no:Mal:Trenger_oppdatering|Trenger oppdatering]] på bokmål. WMNO har òg gjort [[:no:Wikipedia:Konkurranser/Fiks_det!#I_2026|premiane]] litt meir fristande! Bli med på ein morosam og uformell konkurranse. Lukke til! [[Brukar:Elisabeth Carrera (WMNO)|Elisabeth Carrera (WMNO)]] ([[Brukardiskusjon:Elisabeth Carrera (WMNO)|diskusjon]]) 8. juni 2026 kl. 14:19 (CEST) :Å legga til referansar i etterkant er ikkje alltid så enkelt. Det er berre forfattaren av artikkelen som veit kvar informasjonen stammar frå, så at andre legg til kjelder i etterkant er ein tvilsam praksis. Det er ingen vits i å legga til "referansar" som pynt, så den som legg til kjelder bør kjenna stoffet godt og vita kva kjelder som er relevante og nyttige. Poenget med referansaer er både å syna kvar informasjonen stammar frå og for å hjelpa lesaren med å finna meir informasjon om emnet. Eg ser at mange syner til SNL, men fleire av artiklane til SNL er håplaust utdaterte. Når ein refererer til andre dokument bør ein òg syta for å ta med nok informasjon til at lesarane finn dokumentet. Det betyr ikkje alltid ein URL, for mange dukument har ikkje permanent URL, så om nokre månadar kan URLen vera daud. Eg ser at mange ikkje tek med forlag og utgjvelsesår når dei refererer til bøker, noko som gjer det vanskeleg å finna boka. På dette området treng WP å verta betre. :<nowiki>~~~</nowiki> [[Brukar:Sigmundg|Sigmundg]] ([[Brukardiskusjon:Sigmundg|diskusjon]]) 8. juni 2026 kl. 14:46 (CEST) ::Heilt einig, @[[Brukar:Sigmundg|Sigmundg]], det er mykje arbeid å finne, lese og leggje til referansar i etterkant, og ofte må delar av artikkelen omarbeidast. Samstundes er det eit stort kvalitetsproblem at det manglar referansar, særleg på bokmåls-Wikipedia. Det gjeld minst 22 000 artiklar! Så eg synest det er nyttig å gjere ein felles innsats for å betre dei. [[Brukar:Elisabeth Carrera (WMNO)|Elisabeth Carrera (WMNO)]] ([[Brukardiskusjon:Elisabeth Carrera (WMNO)|diskusjon]]) 15. juni 2026 kl. 09:30 (CEST) 9muasounyyyezpi82q5h60t33hffldu 0 5951 3657237 3601015 2026-06-14T18:05:42Z 2003 LN6 155968 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Hurricane Alex 04 aug 2004 1500Z.jpg]] → [[File:Alex 2004-08-04 1500Z.jpg]] Criterion 4 - conforms to other similar files' formats for storm images 3657237 wikitext text/x-wiki [[Fil:Golfstrom.jpg|mini|[[Havoverflatetemperatur]] vest i [[Nord-Atlanteren]]. [[Nord-Amerika]] er svart og mørke blå (kald), medan Golfstraumen er raud (varm). Kjelde: [[NASA]]]] '''Golfstraumen''' er i lag med den nordlege forlenginga mot Europa, [[Den nordatlantiske straumen]], ein kraftig, varm og rask [[havstraum]] i [[Atlanterhavet]]. Han starta utanfor [[Florida]] og følgjer austkysten av [[USA]] og [[Newfoundland og Labrador|Newfoundland]] før han kryssar Atlanteren. Prosessen med [[grensestraum|vestleg intensivering]] gjer at straumen akselererer nordover utanfor austkysten av Nord-Amerika. Ved om lag {{koord|40|0|N|30|0|W}}, deler han seg i to, og ei nordleg grein kryssar havet til [[Nord-Europa]] og ei sørleg grein går sørover til området utanfor [[Vest-Afrika]]. Golfstraumen påverkar klimaet på austkysten av Nord-Amerika frå Florida til Newfoundland og vestkysten av [[Europa]]. Sjølv om det har vore omdiskutert, er det generelt semje om at klimaet i [[Vest-Europa]] og [[Nord-Europa]] er varmare enn det det elles ville ha vore på grunn av [[Den nordatlantiske straumen]], ei av greinene frå enden av Golfstraumen. Han er ein del av [[Den nordatlantiske virvelen]]. Golfstraumen fører til utvikling av kraftige [[syklon]]ar av alle typar, både i [[jordatmosfæren|atmosfæren]] og i [[hav]]et. Golfstraumen er òg ei stor potensiell kjelde til [[fornybar energi]]. == Historie == [[Fil:Franklingulfstream.jpg|mini|Kartet til [[Benjamin Franklin]] av Golfstraumen.]] Europearane oppdaga Golfstraumen i 1513 under ekspedisjonen til [[Juan Ponce de León]], og han vart etter dette mykje nytta av spanske skip som segla frå [[Karibia]] til [[Spania]].<ref>{{cite book |last= Fernandez-Armesto |first= Felipe |title= Pathfinders: A Global History of Exploration |year= 2006 |publisher= W.W. Norton & Company |isbn= 0-393-06259-7 |pages= 194}}</ref> Ei oppsummering av reiseloggen til Ponce de León frå den 22. april 1513 seier, «Ein straum slik at, sjølv om dei hadde god vind, så kom dei ikkje framover, men bakover, sjølv om det såg ut til at dei gjorde store framsteg. Men til slutt forstod ein at straumen var kraftigare enn vinden.»<ref>{{cite web|url=http://www.keyshistory.org/gulfstream.html|title=History of the Gulf Stream|last=Wilkinson|first=Jerry|work=Keys Historeum|publisher=Historical Preservation Society of the Upper Keys|accessdate=7. september 2011}}</ref> [[Peter Martyr d'Anghiera]] og Sir [[Humphrey Gilbert]] kjende òg til straumen på denne tida.<ref>Explanations and Sailing Directions to Accompany the Wind and Current Charts, 1853, s.53, av [[Matthew Fontaine Maury]]</ref> Som visepostmeister for dei britiske koloniane i Amerika var [[Benjamin Franklin]] interessert i sirkulasjonsmønsteret i Atlanterhavet. I 1768, medan han var i England, høyrte Franklin ein merkeleg klage frå tollstyret for koloniane: Kvifor tok det britiske pakkar fleire veker lenger å nå [[New York]] frå England enn det tok amerikanske handelsskip å nå [[Newport i Rhode Island|Newport]] i [[Rhode Island]], trass i at handelsskipa forlet [[London]] og måtte segle ned [[Themsen]] og så ut [[Den engelske kanalen]] før dei kunne starte overfarten av Atlanteren, medan pakkane forlet [[Falmouth i Cornwall|Falmouth]] i [[Cornwall]]?<ref name=tuchman>[[Barbara W. Tuchman|Tuchman, Barbara W.]] ''The First Salute: A View of the American Revolution'' New York: Ballantine Books, 1988. s.221-222</ref> Franklin bad syskenbornet sitt Timothy Folger, ein kvalkaptein frå Nantucket, om eit svar, og Folger forklarte at handelsskipa kryssa den då ikkje-namngjevne Golfstraumen&nbsp;&ndash; og identifiserte han med å sjå på kva kvalane gjorde, målte vasstemperaturen og såg på farten til boblene i overflata, og endringar i vassfargen&nbsp;&ndash; medan postskipa segla mot straumen.<ref name=tuchman/> Franklin arbeidde med Folger og andre erfarne skipskapteinar, og lærte nok til å kartlegge Golfstraumen og gje han namnet som han framleis har i dag. Han gav denne informasjonen til Anthony Todd, sekretær i det britiske postvesenet, men det vart ignorert av dei britiske kapteinane.<ref name=tuchman /> Kartet til Franklin av Golfstraumen vart publisert i 1770 i England, der det i stor grad vart ignorert.<ref>{{cite web|url=http://www.studyofplace.info/ActivityContent/Materials/OceanCurrents_Reading_BenFranklinGulfStream.pdf|title=Ben Franklin and the Gulf Stream|last=Isserman|first=Maurice|year=2002|work=Study of place|publisher=TERC|accessdate=7. september 2011|archive-date=2017-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20171020140929/http://www.studyofplace.info/ActivityContent/Materials/OceanCurrents_Reading_BenFranklinGulfStream.pdf|url-status=yes}}</ref> Seinare versjonar vart trykte i Frankrike i 1778 og i USA i 1786.<ref name="Ocean explorer">{{cite web|url=http://oceanexplorer.noaa.gov/library/readings/gulf/gulf.html|title=1785: Benjamin Franklin's 'Sundry Maritime Observations'|last=Anon|work=Ocean Explorer: Readings for ocean explorers|publisher=NOAA Office of Ocean Exploration and Research|accessdate=7. september 2011}}</ref> Det tok mange år før britane byrja å følgje rådet til Franklin om navigere om straumen, men då dei starta med dette klarte dei å krysse havet to veker raskare.<ref name="Ocean explorer"/> == Eigenskapar == Golfstraumen er ein [[vestleg grensestraum]], hovudsakleg driven av [[vind]]en.<ref>{{cite journal |last=Wunsch |first=Carl |title=What Is the Thermohaline Circulation? |journal=Science |date=November 8, 2002 |pages=1179–1181 |doi=10.1126/science.1079329 |volume=298 |issue=5596 |url=http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/298/5596/1179 |pmid=12424356 }} (see also [http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html Rahmstorf].)</ref> [[Den nordatlantiske straumen]] er i motsetnad hovudsakleg driven av [[termohalin sirkulasjon]]. Ved å føre varmt vatn nordaust over Atlanteren, gjer han [[Vest-Europa|Vest-]] og særleg [[Nord-Europa]] varmare enn dei elles ville ha vore.<ref name="DRIFT"/> Kor mykje straumen medverkar til den faktiske temperaturskilnaden mellom Nord-Amerika og Europa er derimot omdiskutert, sidan enkelte meiner at temperaturskilnaden kjem av at Atlanterhavet ligg på lovart sida av Vest-Europa (og gjev [[maritimt klima]] medan ein landmasse ligg på lovartsida av austkysten av [[Nord-Amerika]].<ref name="mild_climate">{{cite journal |last=Seager |first=Richard |title=The Source of Europe's Mild Climate |journal=American Scientist Online |date=July–August, 2006 |url=http://www.americanscientist.org/issues/feature/2006/4/the-source-of-europes-mild-climate|accessdate=7. september 2011}}</ref> == Danning og åtferd == [[Fil:Gulfstream.jpg|mini|venstre|Utviklinga til Golfstraumen vest for [[Irland]] der han held fram som [[Den nordatlantiske straumen]]]] Ei elv av sjøvatn, kalla [[nordekvatorialstraumen|den atlantiske nordekvatorialstraumen]], renn vestover frå utanfor kysten av [[Nord-Afrika]]. Når denne straumen vekselverkar med nordaustkysten av [[Sør-Amerika]], deler han seg i to greiner. Ei grein går inn i [[Det karibiske havet]], medan den andre, [[Antillarstraumen]], renn nord og aust for [[Karibia|Vestindia]].<ref>{{cite web |author=Elizabeth Rowe|author2= Arthur J. Mariano|author3= Edward H. Ryan |title=The Antilles Current |url=http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/atlantic/antilles.html |publisher=Cooperative Institute for Marine and Atmospheric Studies |accessdate=7. september 2011}}</ref> Desse to greinene renn saman att nord for [[Floridasundet]], som vist på kartet. [[Passatvind]]ane bles vestover i tropane,<ref>{{cite web|title= trade winds|work=Glossary of Meteorology |publisher= American Meteorological Society |year= 2009 |accessdate=7. september 2011|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=trade-winds1 |quote= }}</ref> og [[vestavindsbeltet|vestavindane]] bles austover på midlare breiddegrader.<ref>Glossary of Meteorology (2009). [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=westerlies1 Westerlies.] [[American Meteorological Society]]. Henta 7. september 2011.</ref> Dette vindmønsteret utøver eit [[fysisk stress|stress]] på den subtropiske havoverflata med negativ [[curl|krumming]] over det nordlege [[Atlanterhavet]].<ref>Matthias Tomczak and J. Stuart Godfrey (2001). [http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/pdffiles/colour/double/04P-Ekman-left.pdf Regional Oceanography: an Introduction.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090914120630/http://www.es.flinders.edu.au/~mattom/regoc/pdffiles/colour/double/04P-Ekman-left.pdf |date=2009-09-14 }} Matthias Tomczak, s. 42. ISBN 81-7035-306-8. Henta 7. september 2011.</ref> Den påfølgjande [[sverdruptransport]]en er mot ekvator.<ref>Earthguide (2007). [http://earthguide.ucsd.edu/parkerprogram/berger/pdf/OcnBasLesson06.pdf Lesson 6: Unraveling the Gulf Stream Puzzle - On a Warm Current Running North.] [[University of California]] at San Diego. Henta 7. september 2011.</ref> På grunn av bevaring av [[potensiell virvling]] skapt av den nordoverretta vinden langs vestsida av [[subtropisk rygg|det subtropiske høgtrykket]] og den auka relative virvilinga hos vatnet som renn nordover, vert transporten balansert av ein smal straum som akselerere nordover og som renn langs vestsida av havet. Han oppvegar friksjonseffekten mot den vestlege [[Labradorstraumen]].<ref>Angela Colling (2001). [http://books.google.com/books?id=tFJRLhSez_YC&pg=PA90&lpg=PA90&dq=conservation+of+potential+vorticity+gulf+stream+strength&source=bl&ots=NQ-EXc3Xn9&sig=_qspQ9oXvaIGihQLkbjm3EefDcg&hl=en&ei=LOACSumcCsTHtgfmh9WSBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4#PPA96,M1 Ocean circulation.] Butterworth-Heinemann, s. 96. 7. september 2011.</ref> Bevaringa av potensiell virvling fører òg til svingar langs Golfstraumen, som stundom bryt av på grunn av endringar i plasseringa til Golfstraumen, og dannar varme og kalde virvlar.<ref>Maurice L. Schwartz (2005). [http://books.google.com/books?id=VWnxpAxp6TMC&pg=PA1037&lpg=PA1037&dq=conservation+of+potential+vorticity+gulf+stream&source=bl&ots=9CtNLN7Zal&sig=ZJZp9vTe4FGTey4UiIBZ3br356M&hl=en&ei=St0CSvb9M4LItge-puiPBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2 Encyclopedia of coastal science.] Springer, s. 1037. ISBN 978-1-4020-1903-6. Henta 7. september 2011.</ref> Denne prosessen, kjend som vestleg intensivering, gjer at straumar på vestsida av havbasseng, slik som Golfstraumen, vert kraftigare enn straumar på austsida.<ref>National Environmental Satellite, Data, and Information Service (2009). [http://www.science-house.org/nesdis/gulf/background.html Investigating the Gulf Stream.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503013457/http://www.science-house.org/nesdis/gulf/background.html |date=2010-05-03 }} [[North Carolina State University]]. Henta 7. september 2011.</ref> Som følgje av dette er Golfstraumen ein kraftig havstraum. Han transporterer kring 30 millionar kubikkmeter vatn per sekund (30 [[eininga sverdrup|sverdrup]]) gjennom Floridasundet. Når han passerer sør for [[øya Newfoundland|Newfoundland]], har dette auka til 150 millionar kubikkmeter per sekund.<ref>{{cite web |author=Joanna Gyory|author2= Arthur J. Mariano|author3= Edward H. Ryan |title=The Gulf Stream |url=http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/atlantic/gulf-stream.html |publisher=Cooperative Institute for Marine and Atmospheric Studies |accessdate=7. september 2011}}</ref> Volumet til Golfstraumen er særs mykje større enn alle elvane som renn ut i Atlanterhavet til saman, som totalt utgjer kring 0,6 millionar kubikkmeter per sekund. Han er likevel svakare enn [[Sørishavsstraumen]].<ref>{{cite web |author=Ryan Smith|author2= Melicie Desflots|author3= Sean White|author4= Arthur J. Mariano|author5= Edward H. Ryan |title=The Antarctic CP Current|url=http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/southern/antarctic-cp.html |publisher=Cooperative Institute for Marine and Atmospheric Studies |accessdate=7. september 2011}}</ref> Golfstraumen er typisk kring 100 km brei og 800 til 1200 meter djup. Straumen er kraftigast nær overflate med ein maksimal snøggleik kring 2,5 m/s.<ref>{{cite web |last=Phillips |first=Pamela |title=The Gulf Stream |url=http://fermi.jhuapl.edu/student/phillips/ |publisher=USNA/Johns Hopkins |accessdate=7. september 2011}}</ref> Når han fer nordover, vert det varme vatnet i Golfstraumen avkjølt ved [[fordamping]]. Avkjølinga er vinddriven: Vinden som bles over vatnet avkjøler overflata, i tillegg til at han skaper fordamping, og fører til at vatnet vert litt saltare. I denne prosessen aukar [[salinitet]]en og dermed tettleiken. Når det vert danna sjøis, vert ikkje saltet teke opp i isen.<ref>{{cite web |last=Russel |first=Randy |title=Thermohaline Ocean Circulation |url=http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/earth/Water/thermohaline_ocean_circulation.html |publisher=University Corportation for Atmospheric Research |accessdate=7. september 2011 |archive-date=2009-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325062339/http://www.windows.ucar.edu/tour/link=/earth/Water/thermohaline_ocean_circulation.html |url-status=yes }}</ref> Desse to prosessane skapar vatn som er tyngre og kaldare. I Nord-Atlanteren vert vatnet så tungt at det byrjar å søkke ned gjennom mindre salt vatn. Dette kalde, tunge vatnet vert så [[Den nordatlantiske djuphavsstraumen]], som går sørover.<ref>{{cite web |last=Behl |first=R. |title=Atlantic Ocean water masses |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rbehl/NADW.htm |publisher=[[California State University]] Long Beach |accessdate=7. september 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080523170145/http://seis.natsci.csulb.edu/rbehl/NADW.htm |archivedate=2008-05-23 |deadurl=yes }}</ref> Det ligg lite [[sjøvekster]] i straumen, sjølv om ein har ein dei i aust.<ref>{{Cite book |author=Edward Blunt||author2= George William Blunt |title=The American Coast Pilot |url=http://books.google.com/?id=8GoDAAAAYAAJ&pg=RA1-PA38&lpg=RA1-PA38&dq=Gulf+stream+climate+of+Nantucket+warmer#PPR1,M1 |accessdate=7. september 2011 |year=1857}}</ref> == Lokale effektar == Golfstraumen er viktig for klimaet i [[Florida]]. Straumen utanfor kysten av Florida har ein [[middeltemperatur]] på 25 ºC eller meir om vinteren.<ref>{{cite web|author=Geoff Samuels|title=Caribbean Mean SSTs and Winds|year=2008|publisher=Cooperative Institute For Marine and Atmospheric Studies|accessdate=7. september 2011|url=http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/sfo/geoff/carib.html}}</ref> Austleg vind som bles over dette varme vatnet fører varm luft frå Golfstraumen og innover land,<ref>[[National Climatic Data Center]]. [http://www5.ncdc.noaa.gov/documentlibrary/pdf/wind1996.pdf Climatic Wind Data for the United States.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613090344/http://www5.ncdc.noaa.gov/documentlibrary/pdf/wind1996.pdf |date=2007-06-13 }} Henta 7. september 2011</ref> slik at temperaturen her er høgare om vinteren enn nokon annan stad i det søraustlege USA. Golfstraumen renn nær [[Nantucket]] og fører til [[biologisk mangfald]] her, sidan det er den nordlege grensa for sørlege plantevariantar, og den sørlege grensa for nordlege plantevariantar.<ref>{{cite web|author=Dr. Sarah Oktay|title=Description of Nantucket Island|publisher=[[University of Massachusetts]]|accessdate=7. september 2011|url=http://www.umb.edu/nantucket/nantucket/|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716102822/http://www.umb.edu/nantucket/nantucket/|url-status=yes}}</ref> [[Den nordatlantiske straumen]] frå Golfstraumen, i lag med liknande varmluftsstraumar, er med på å gjere [[Irland]] og vestkysten av [[Storbritannia]] nokre gradar varmare enn dei austlege områda.<ref>{{Cite book|author=Professor Hennessy|title=Report of the Annual Meeting: On the Influence of the Gulf-stream on the Climate of Ireland|year=1858|publisher=Richard Taylor and William Francis|accessdate=7. september 2011|url=http://books.google.com/?id=Les4AAAAMAAJ&pg=RA1-PA132&lpg=RA1-PA132&dq=ireland+is+warmed+by+the+Gulf+Stream#PPR2,M1}}</ref> Skilnaden er størt på vestkystøyane av [[Skottland]].<ref>{{cite web|title=Satellites Record Weakening North Atlantic Current Impact |publisher=NASA|accessdate=2008-09-10|url=http://oceanmotion.org/html/impact/climate-variability.htm}}</ref> Ein merkbar effekt av Golfstraumen og dei kraftige vestavindane (driven av det varme vatnet frå Golfstraumen) mot Europa skjer langs norskekysten.<ref name="DRIFT">{{cite web|author=Barbie Bischof|author2= Arthur J. Mariano|author3= Edward H. Ryan|title=The North Atlantic Drift Current|year=2003|publisher=The [[National Oceanographic Partnership Program]]|accessdate=7. september 2011|url=http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/atlantic/north-atlantic-drift.html}}</ref> Nordlege delar av [[Noreg]] ligg nær [[Arktis]], og det meste er dekt av snø og is om vinteren. Likevel er nesten heile norskekysten snø og isfri om vinteren.<ref>{{cite book|author=Erik A. Rasmussen|author2= John Turner|title=Polar Lows|year=2003|publisher=Cambridge University Press|page=68}}</ref> Vêrsystema som er oppvarma av Golfstraumen driv inn i Nord-Europa og varmar opp klimaet òg på den andre sida av [[Dei skandinaviske fjella]]. [[Fil:Alex 2004-08-04 1500Z.jpg|mini|[[Orkanen Alex (2004)|Orkanen Alex]] oppstod og flytta seg langs Golfstraumen i 2004.]] == Effekt på lågtrykksdanning == Det varme vatnet og temperaturkontrastane langs ytterkanten av Golfstraumen er ofte med på å auke intensiteten til [[ekstratropisk lågtrykk|lågtrykk]] og [[tropiske syklonar]]. [[Tropisk syklogenese|Tropisk syklondanning]] krev normalt ein vasstemperatur over 26,5 ºC.<ref name = "AOML FAQ A15">{{ cite web | author = [[Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory]], Hurricane Research Division | title = Frequently Asked Questions: How do tropical cyclones form? | publisher = [[NOAA]] | accessdate = 7. september 2011| url = http://www.aoml.noaa.gov/hrd/tcfaq/A15.html}}</ref> Danninga av tropiske syklonar er vanleg over Golfstraumen, særleg i juli. Uvêra flyttar seg vestover gjennom Karibia og så anten nordover mot austkysten av USA eller dei går inn i [[Mexicogolfen]].<ref name="HURDAT">[[National Hurricane Center]] (2009).[http://www.nhc.noaa.gov/tracks1851to2009_atl_reanal.txt Atlantic Hurricane Database.] Henta 7. september 2011</ref> Slike uvêr kan potensielt medføre kraftig vind og omfattande øydeleggingar. Kraftige [[ekstratropisk syklon|ekstratropiske syklonar]] har synt seg å forsterke seg kraftig langs ein grunn [[vêrfront|frontsone]] skapt av Golfstraumen på vinterstid.<ref>S. Businger, T. M. Graziano, M. L. Kaplan, and R. A. Rozumalski. [http://www.springerlink.com/content/fgec8524arjwth3v/ Cold-air cyclogenesis along the Gulf-Stream front: investigation of diabatic impacts on cyclone development, frontal structure, and track.]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Henta 7. september 2011.</ref> [[Subtropisk syklon|Subtropiske syklonar]] har òg ein tendens til å oppstå nær Golfstraumen. 75&nbsp;% av slike system dokumentert mellom 1951 og 2000 vart danna nær denne varme havstraumen, med to årlege toppar i aktiviteten i mai og oktober.<ref>[[David M. Roth]]. [http://ams.confex.com/ams/pdfpapers/37402.pdf P 1.43 A FIFTY YEAR HISTORY OF SUBTROPICAL CYCLONES.] [[American Meteorological Society]]. Henta 7. september 2011.</ref> Syklonar i havet kan oppstå under Golfstraumen og strekkje seg så djupt som 3500 meter under havoverflata.<ref>D. K. Savidge and J. M. Bane. [http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=1914578 Cyclogenesis in the deep ocean beneath the Gulf Stream. 1. Description.] Henta 7. september 2011.</ref> == Mogeleg kjelde til fornybar energi == Golfstraumen transporterer kring 1,4 [[petawatt]] varme, tilsvarande 100 gonger meir enn energibehovet i verda,<ref name="Australian">{{cite web |title=Lecture 26: Oceans |publisher=[[Boston University]] |url=http://www.bu.edu/core/cc105/lectures08/L24-Oceans-6up.pdf |date=2009-01-06 |access-date=2011-09-07 |archive-date=2009-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327121954/http://www.bu.edu/core/cc105/lectures08/L24-Oceans-6up.pdf |url-status=yes }}</ref> og det er gjort forsking på korleis ein kan utvinne denne energien. Ein ide er å plassere undervassturbinar kring 300 meter under midten av hovudstraumen, noko som vil tilsvare fleire atomkraftverk.<ref>The Institute for Environmental Research & Eductation. [http://www.google.com/url?sa=t&source=web&cd=1&ved=0CBIQFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.iere.org%2Fdocuments%2Ftidal.pdf&ei=d8RQTPKrOIyesQPd-6jhCw&usg=AFQjCNF75XqncPEx9dANz9OYNVq_50pXwg Tidal.pdf] Henta 7. september 2011.</ref> Varmeenergien i havet kan òg utnyttast til å produsere elektrisitet ved å nytte temperaturskilnaden mellom det kalde djuphavet og det varme overflatevatnet.<ref>Jeremy Elton Jacquot. [http://www.treehugger.com/files/2007/12/gulf_streams_wave_energy.php Gulf Stream's Tidal Energy Could Provide Up to a Third of Florida's Power.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110914021927/http://www.treehugger.com/files/2007/12/gulf_streams_wave_energy.php |date=2011-09-14 }} Henta 7. september 2011.</ref> == Sjå òg == * [[Den Nord-Atlantiske Oscillasjonen]] * [[Grensestraum]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gulf Stream|Gulf Stream]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 7. september 2011.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' * [http://www.corona-magazine.de/archiv/corona124.html#wissenschaft Corona Magazine Issue 124: Science] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041014034757/http://www.corona-magazine.de/archiv/corona124.html#wissenschaft |date=2004-10-14 }} (German, Transported amount of power) * {{cite web |author=Barbie Bischof|author2= Arthur J. Mariano|author3= Edward H. Ryan |title=The North Atlantic Drift Current |year=2003 |work=Ocean Surface Currents |publisher=The Rosenstiel School of Marine and Atmospheric Science |url=http://oceancurrents.rsmas.miami.edu/atlantic/north-atlantic-drift.html |accessdate=7. september 2011}} * {{cite news |title=Could the Atlantic Current Switch Off? |date=September 30, 2005 |publisher=National Oceanography Centre, Southampton |url=http://www.noc.soton.ac.uk/nocs/news.php?action=display_news&idx=303 |accessdate=7. september 2011 |archive-date=2011-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927074143/http://www.noc.soton.ac.uk/nocs/news.php?action=display_news&idx=303 |url-status=yes }} * {{cite journal |author=Hátún |title=Influence of the Atlantic Subpolar Gyre on the Thermohaline Circulation |journal=Science |date=September 16, 2005 |volume=309 |issue=5742 |pages=1841–1844 |url=http://www.nersc.no/%7Ehelge/Science/ |doi=10.1126/science.1114777 |accessdate=7. september 2011 |pmid=16166513 |last2=Sandø |first2=AB |last3=Drange |first3=H |last4=Hansen |first4=B |last5=Valdimarsson |first5=H |bibcode=2005Sci...309.1841H |archive-date=2007-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070806064718/http://www.nersc.no/~helge/Science/ |url-status=yes }} (Increased temperature and salinity in the Nordic Seas.) </div> == Bakgrunnsstoff == * [http://oceanmotion.org/html/background/western-boundary-currents.htm Ocean Motion] - skildring av Golfstraumen {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Havstraumar i Atlanterhavet]] e8seodyfbk5k691m5gm4lwuemo8bozj 0 9788 3657265 3656089 2026-06-14T21:04:19Z HerVal7752 105842 Småfiks 3657265 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Kongeriket Spania |andre namn = {{lang|es|Reino de España}} |adjektiv = spansk |riksvåpen = Escudo de España (mazonado).svg |flagg = Flag of Spain.svg |motto = Plus Ultra ('vidare, forbi') |nasjonaldag = 12. oktober |nasjonalsong = [[Marcha Real]] |hovudstad = Madrid |språk = [[Spansk]]{{sup|1}} |styresett = [[Konstitusjonelt monarki]] |statsoverhovudtype = [[Spanske monarkar|Konge]] |grunnlagdtype = [[Spansk historie|Historie]] |grunnlagd = &nbsp; |grunnlagd1type = Samla til eitt rike |grunnlagd1 = 1492 |vassareal = 1,04&nbsp;% |valuta = [[Euro]] |tidssone = [[UTC]] +1 |tidssone1type = På [[Kanariøyane]] |tidssone1 = [[UTC]] +0 |retningsnummer = +34 |domene = .es |merknadar = '''{{sup|1}}''' I nokre autonome samfunn er [[katalansk]], [[baskisk språk|baskisk]] og [[galicisk]] offisielle i tillegg til spansk. }} '''Kongeriket Spania''' eller berre '''Spania''' ([[spansk]] ''Reino de España'' eller ''España'') er det største landet på [[Pyrenéhalvøya]] sørvest i [[Europa]]. Landet er eit [[konstitusjonelt monarki]] med hovudstad i [[Madrid]].<ref>{{snl||}}</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/place/Spain|tittel=Spain|språk=en|utgjevar=Britannica|vitja=2026-06-08}}</ref> Det grensar mot [[Andorra]] og [[Frankrike]] i nord, [[Portugal]] i vest, og mot [[Gibraltar]] og [[Middelhavet]] i sør. Utanfor det spanske fastlandet høyrer [[Kanariøyane]] i [[Atlanterhavet]], [[Balearane]] ([[Mallorca]], [[Menorca]], [[Ibiza]], osv.) og nokre område kalla [[Plazas de soberanía]] til landet. Dessutan omfattar det [[ekslave]]byane [[Ceuta]], [[Melilla]] og nokre ikkje-busette øyer som grensar til [[Marokko]], og i tillegg [[enklave]]n [[Llívia]] i Frankrike.<ref>{{Kjelde www|url=https://lex.dk/Spanien|tittel=Spanien|forfattar=Cancino Troncoso, Rita|språk=da|utgjevar=Lex på lex.dk|vitja=2026-06-08}}</ref> == Geografi == [[Fil:Reliefkarte_Spanien_mit_Kanaren.png|mini|venstre|Topografisk kart av Spania.]] {{detaljar|spansk geografi}} Spania ligg mellom breiddegradene 27° og 44° N og lengdegraddene 19° V og [[5. austlege meridianen|5° E]]. Med ein storleik på 505&nbsp;990 km² er Spania det femtiande største landet i verda og det fjerde største landet i [[Europa]]. [[Teide]] på [[Tenerife]] på 3 715 meter er det høgaste fjellet i Spania og den tredje største vulkanen i verda frå basen. Spania er eit transkontinentalt land, med territorium i både Europa og [[Afrika]]. I vest grenser Spania mot [[Portugal]]; i sør grenser det mot [[Gibraltar]] og [[Marokko]], gjennom [[Enklave og eksklave|eksklavar]] i Nord-Afrika ([[Ceuta]] og [[Melilla]], og halvøya [[Peñón de Vélez de la Gomera|De Vélez de la Gomera]]). I nordaust, langs [[Pyreneane]], grensar det mot [[Frankrike]] og [[Andorra]]. Langs Pyreneane i [[Provinsen Girona|Girona]] finst ein liten spansk by, [[Llívia]], som er omringa av Frankrike. Grensa mellom Portugal og Spania strekker seg til 1 214 km og er den lengste uavbrotne grensa innanfor [[Den europeiske unionen|EU]].<ref>Medina García, Eusebio (2006).</ref> === Øyar === [[Fil:View_of_the_bay_at_Calo_des_Moro,_Mallorca_(Spain)_(23899506181).jpg|mini|venstre|Caló d'es Moro på [[Mallorca]].]] Spania omfattar òg [[Balearane]] i Middelhavet, [[Kanariøyane]] i Atlanterhavet og ei rekkje folketomme øyar i Middelhavet ved [[Gibraltarsundet]], kjende som {{Lang|es|[[plazas de soberanía]]}} (‘stader med suverenitet’, eller territorium under spansk suverenitet), som [[Islas Chafarinas|Chafarinasøyane]] og [[Alhucemasøyane|Alhucemas]]. Halvøya [[Peñón de Vélez de la Gomera|de Vélez de la Gomera]] blir òg rekna som ein ''plaza de soberanía''. Øya [[Isla de Alborán|Alborán]], som ligg i Middelhavet mellom Spania og Nordafrika, blir òg administrert av Spania, særleg av kommunen [[Almería]] i Andalusia. Den vesle [[Fasanøya]] i elva [[Bidasoa]] er eit spansk-fransk [[kondominium]]. Spania omfattar 11 store øyar som alle har sine eigne styringsorgan (''Cabildos insulares'' på Kanarøyane, ''Consells insular'' på Balearane). Desse øyane er spesielt nemnde i den spanske grunnloven der han slår fast representasjonen deira i senatet ([[Ibiza]] og [[Formentera]] er grupperte saman som [[Pityusarane]]). Desse store øyane er [[Tenerife]], [[Gran Canaria]], [[Lanzarote]], [[Fuerteventura]], [[La Palma]], [[La Gomera]] og [[El Hierro]] i Kanariøyane og [[Mallorca]], Ibiza, [[Menorca]] og Formentera i Balearane. === Fjell og elvar === [[Fil:Roque_Cinchado_und_Teide.jpg|mini|[[Teide]], som framleis er ein aktiv vulkan, på [[Tenerife]], er den høgaste toppen i Spania.]] Fastlands-Spania er ein ganske fjellrik landmasse som er dominert av høge platå og fjellkjeder. I tillegg til Pyreneane er dei viktigaste fjellkjedene [[Dei kantabriske fjella|Cordillera Cantábrica]], [[Sistema Ibérico]], [[Sistema Central]], [[Montes de Toledo]], [[Sierra Morena]] og [[Cordilleras Béticas|Sistema Bético]]. Sistnemnde omfattar den 3478 meter høge [[Mulhacén]], i [[Sierra Nevada i Spania|Sierra Nevada]], som er den høgaste toppen på Pyrenearhalvøya. Det høgaste punktet i Spania er [[Teide]], ein 3718 meter høg aktiv [[vulkan]] på Kanariøyane. [[Meseta Central]] er eit stort platå i hjartet av Fastlands-Spania som blir delt i to av Sistema Central. Det finst fleire store [[elvar i Spania]] som [[Tajo|Tagus]] (''Tajo''), [[Ebro]], [[Guadiana]], [[Douro]] (''Duero''), [[Guadalquivir]], [[Júcar]], [[Segura]], [[Turia]] og [[Elva Minho|Minho]] (''Miño''). Det finst elvesletter langs kysten, den største av desse er ved Guadalquivir i [[Andalucía|Andalusia]]. === Flora og fauna === [[Fil:Iberian_Wolf_AdF_001.jpg|mini|Iberisk ulv i [[Castilla y León|Castille og Leon]].]] [[Fauna|Faunaen]] i landet har eit stort mangfald som i stor grad kjem av den geografiske posisjonen på Pyrenearhalvøya mellom Atlanterhavet og Middelhavet og mellom Afrika og [[Eurasia]], og det store mangfaldet av habitat og [[Biotop|biotopar]] som er resultatet av ein betydeleg variasjon av klima og sterkt differensierte regionar. Vegetasjonen i Spania er variert på grunn av fleire faktorar, blant anna mangfaldet i terreng, klima og breiddegrader. Spania omfattar ulike fytogeografiske regionar, kvar med sine eige vegetasjonseigenskapar som til stor del er resultatet av samspelet mellom klima, topografi, jordtype og eld og [[Økosystem|biotiske]] faktorar. Landet hadde ein gjennomsnittlig skår på Forest Landscape Integrity Index på 4,23/10 i 2019, og var rangert på 130. plass globalt av 172 land.<ref name="FLII-Supplementary">{{Cite journal|last=Grantham|first=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|displayauthors=1|year=2020|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=5978|bibcode=2020NatCo..11.5978G|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|issn=2041-1723|pmc=7723057|pmid=33293507|doi-access=free}}</ref> Spania har det største talet på plantearter (7 600 karplantar) av alle europeiske land.<ref>{{Kjelde www|url=https://www.climatechangepost.com/spain/biodiversity/|tittel=Biodiversity in Spain|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20220924231535/https://www.climatechangepost.com/spain/biodiversity/|arkivdato=24. september 2022|språk=en|verk=Climatechangepost.com|vitja=24. september 2022}}</ref> === Klima === [[Fil:Climate of Spain.svg|mini|Klimasoner i Spania etter [[Köppen si klimaklassifisering]]. {{legend|#85C837|Kontinentalt [[middelhavsklima]]}} {{legend|#8FD461|Kyst-middelhavsklima}} {{legend|#FFEEAA|[[Steppeklima]]}} {{legend|#0426FF|[[Maritimt klima]]}} {{legend|#6F81F9|[[Kystklima]]}} {{legend|#8B4513|[[Fjellklima]]}} {{legend|yellow|[[Subtropisk klima]]}} ]] [[Klima]]et i Spania skil seg frå resten av Europa. Med [[Atlanterhavet]] i vest og [[Middelhavet]] i aust og ei rekkje fjellrekkjer på kryss og tvers er klimaforholda i Spania svært kompliserte. Som i resten av Europa er vinteren den våtaste tida av året, særleg på nordkysten der det kan regne ganske kraftig. Enkelte dagar kan det komme [[snø]] på det lågareliggjande platået i sør, inkludert [[Madrid]], medan dei nordlege områda oftare får snø. Flyttar ein seg opp i fjellrekkjene i nord kan ein få nokså mykje snø i løpet av vinteren. Dei indre områda kan få nokså kjølige forhold om vinteren, særleg i samband med [[vind]], medan [[temperatur]]en langs kysten sjeldan går under 0&nbsp;°C. Om sommaren er det derimot motsett, og det er dei indre områda som får dei høgaste temperaturane. I dei sørlege indre områda finn ein dei høgaste temperaturane som er målt i Europa (50&nbsp;°C). Kystområda har som regel temperaturar under 30&nbsp;°C. Om hausten byrjar regnbyene å ta seg opp og dei austlege delane av [[Pyreneane]] og dei nordlege provinsane langs middelhavskysten kan få kraftige byer. Dette kan innimellom føre til kortvarige intense [[flaum]]ar. Men dette området kan òg ha lange periodar med tørke om hausten. Sørover langs kysten blir det derimot meir sol, særleg langs [[Costa Blanca]] og [[Costa del Sol]]. Vinteren her er mild og sommaren varm, men sjeldan svært varm, og fukta er relativt låg. Frå hausten til våren kjem det [[regn]] om lag ein gong i veka, og når det er ikkje er regn er det ofte klårvêr. Det same gjeld for [[Andalucia]], som har lite eller ingen [[sky]]er 100 til 150 dagar av året. Så mykje klårvêr viser seg igjen i temperaturen, og om sommaren er det vanlegvis 38&nbsp;°C og høgare. Lufta kan i tillegg vere nokså fuktig, men det blir sjeldan nedbør ut av det. Fjelljkjeda [[Sierra Nevada i Spania|Sierra Nevada]] kan likevel få snø om vinteren. På nordkysten av Spania har ein eit sommarklima som ikkje er ulikt det ein finn i England. [[Madrid]] har ein normal årsnedbør på 444&nbsp;mm, medan [[Santander]] på nordkysten har 1189&nbsp;mm. Den sørlege middelhavskysten har derimot berre 200–250&nbsp;mm, og i perioden juni-august er normalen berre rundt 10&nbsp;mm. == Historie == {{detaljar|spansk historie}} === Forhistorisk tid === Tidlege innbyggjarar på [[den iberiske halvøya]] er ukjende, men kan ha inkludert [[baskarar]]. Den viktigaste kulturen frå førhistorisk tid finn ein rundt byen [[Tartessos]]. Sjøfarande [[fønikarar]], [[grekarar]] og [[kartagenarar]] grunnla handelsbyar langs kysten til [[Middelhavet]], som [[Gadir]] (dagens [[Cádiz]]), [[Emporion]] ([[Empúries]]) og [[Carthago Nova]] ([[Cartagena]]). Frå [[800-talet f.Kr.]] vandra [[keltiske stammar]] inn i landet over [[Pyreneane]]. === Romartida === [[Romarriket|Romarane]] kom til den iberiske halvøya under [[punarkrigane|den andre puniske krigen]] mot [[Kartago]] på [[100-talet f.Kr.]] I løpet av to hundreår med krigar, nedkjempa romarane alle dei tidlegare innbyggjarane på halvøya og la det under seg som [[Hispania]]. Seinare blei Hispania delt i mindre provinsar, medan [[Lusitania]], som svarar nokolunde til dagens [[Portugal]], blei skilt ut. [[Spansk|Språket]], lovane og grunnleggjande kulturelle trekk i dagens Spania stammar frå denne tida. === Muslimsk tid === Då Romarriket fall blei Spania hovudsakleg teke over av [[visigotarar]], men blei raskt erobra av muslimske [[maurarar]] frå [[Nord-Afrika]] frå [[711]] av. Dei la hovudstaden i landet dei kalla '''[[Al-Andalus]]''' til [[Córdoba]] og innleidde ei glanstid for [[kunst]] og [[vitskap]]. Tre små område som seinare blei til kongedøma [[Asturias]], [[Navarra]] og [[Aragon]] heldt seg kristne. Mot slutten av den muslimske tida blei det vanskelegare å vera [[kristen]] eller [[jødar|jøde]] i Al-Andalus. Samstundes hadde dei kristne kongedøma styrkt makta si, og vann tilbake landet i det som er blitt kjent som '''[[La Reconquista]]''', gjenerobringa. Den siste muslimske staten, [[Granada]], blei erobra i [[1492]]. === Spansk stormaktstid === Spania blei eitt rike då [[Ferdinand II av Aragon]] og [[Isabella I av Castilla]] sameinte rika sine i ein [[personalunion]]. Deira utvising av [[jødar]] og [[muslim]]ske [[maurarar]] førte til ein økonomisk og kulturell tilbakegang. Riket skulle likevel snart få tilgang på nye rikdomar. På 1500-talet ekspanderte Spania som [[kolonimakt]] etter at [[Christopher Columbus]] oppdaga [[Amerika]] med spansk støtte. Landet la under seg store landområde både i [[den nye verda]] og [[Europa|den gamle]], inkludert [[Portugal]] med koloniar i ein kort periode frå [[1580]] til [[1640]]. Dei store rikdomane førte til ein [[spansk gullalder]] både i moderlandet og koloniane. Auka konkurranse frå andre europeiske land, som [[England]] og [[Nederland]] svekte [[det spanske imperiet]]. På 1800-talet frigjorde mange av dei [[spanske koloniane]] seg og Spania stod framfor ein nedgang som stormakt. [[Den spansk-amerikanske krigen]] sette ein endeleg stopp for spansk herredøme i [[Latin-Amerika]]. === Ufred === Spania blei okkupert av [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] tidleg på [[1800-talet]], men spanjolane reiste seg til ein blodig [[gerilja]]motstand. Etter [[den spanske frigjeringskrigen|frigjeringskrigen]] ([[1808]]–[[1814]]) gjekk landet igjennom ei rekkje konfliktar mellom [[liberal]]arar og [[rojalist]]ar, og over [[arvefølgja]]. Landet var [[republikk]] frå [[1871]] til [[1873]] før [[monarki]]et blei gjeninnført gjennom ein serie [[statskupp]]. [[Den andre spanske republikken]] blei innført i [[1931]], men eit mislukka kuppforsøk i juli [[1936]] starta [[den spanske borgarkrigen]] som enda med siger for den [[fascisme|fascistiske]] generalen [[Francisco Franco]]. Spania var eit [[diktatur]] fram til Franco døydde i [[1975]], og arvingen han sjølv hadde utpeikt, [[Juan Carlos av Spania|kong Juan Carlos]], gradvis gav makta tilbake til folket. == Politikk == === Administrativ inndeling === Spania består av 17 [[Spanske autonome regionar|autonome samfunn]] (''comunidades autónomas''): {| {{fin tabell liten}} |- !Namn ! Hovudstad !Areal (km²) !Folketal ([[2005]]) |- |[[Andalucía]] || [[Sevilla]] ||align="right"|87 268 || align="right"| 7 850 000 |- |[[Aragón]] || [[Zaragoza]] ||align="right"| 47 719 || align="right"| 1 269 000 |- |[[Asturias]] || [[Oviedo]] || align="right"|10 604 || align="right"|1 077 000 |- |[[Balearane]] || [[Palma de Mallorca]] || align="right"| 4 992 || align="right"| 983 100 |- |[[Regionen Baskarland|Baskarland]] || [[Vitoria-Gasteiz]] || align="right"|7 234 ||align="right"| 2 125 000 |- |[[Kanariøyane]] || [[Santa Cruz de Tenerife]]/<br />[[Las Palmas de Gran Canaria]] || align="right"|7 447 || align="right"|1 968 000 |- |[[Cantabria]] || [[Santander]] ||align="right"| 5 321 || align="right"| 562 300 |- |[[Castilla-La Mancha]] || [[Toledo]] ||align="right"| 79 463 || align="right"|1 895 000 |- |[[Castilla y León]] || [[Valladolid]] || align="right"|94 223 ||align="right"| 2 511 000 |- |[[Catalonia]] || [[Barcelona]] || align="right"|32 114 || align="right"| 6 995 000 |- |[[Extremadura]] || [[Mérida]] || align="right"|41 634 ||align="right"| 1 084 000 |- |[[Galicia]] || [[Santiago de Compostela]] || align="right"|29 574 || align="right"|2 762 000 |- |[[La Rioja]] || [[Logroño]] || align="right"| 5 045 ||align="right"| 301 100 |- |[[Regionen Madrid|Madrid]] || [[Madrid]] || align="right"| 8 028 || align="right"|5 964 000 |- |[[Regionen Murcia|Murcia]] || [[Murcia]] ||align="right"| 11 313 || align="right"|1 336 000 |- |[[Navarra]] || [[Pamplona]] || align="right"|10 391 || align="right"| 600 000 |- |[[Regionen Valencia|Valencia]] || [[Valencia]] || align="right"|23 255 || align="right"|4 692 000 |- |} ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Spain|Spain]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, og «[[:sv:Spanien|Spanien]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}} den 10. november 2005.'' *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Spain|Spain]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. mars 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Middelhavsland}} {{EU}} {{EØS}} {{NATO}} {{Schengenlanda}} {{OECD}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Spania| ]] [[Kategori:Land i Europa]] [[Kategori:EU-land]] [[Kategori:NATO-land]] [[Kategori:Schengen-land]] [[Kategori:Konstitusjonelle monarki]] [[Kategori:Medlemsland i Unionen for Middelhavet]] [[Kategori:Sør-Europa]] [[Kategori:Vest-Europa]] 9n4pghozfu0bshmheskqenjg2uriweb 0 13310 3657261 3559630 2026-06-14T20:57:04Z HerVal7752 105842 Landboks 3657261 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Dei sameinte meksikanske statane |andre namn = {{lang|es|Estados Unidos Mexicanos}} |adjektiv = meksikansk |riksvåpen = Coat of arms of Mexico.svg |flagg = Flag of Mexico.svg{{!}}border |nasjonaldag = 16. september |nasjonalsong = [[Himno Nacional Mexicano]] |hovudstad = Mexico by |styresett = [[Forbundsrepublikk]] |statsoverhovudtype = [[President]] |statsoverhovud = Claudia Sheinbaum |grunnlagdtype = [[Sjølvstende]] frå<br />[[Spania]] |grunnlagd = &nbsp; |grunnlagd1type = Erklært |grunnlagd1 = [[16. september]] [[1810]] |grunnlagd2type = Anerkjent |grunnlagd2 = [[27. september]] [[1821]] |vassareal = 2,5&nbsp;% |valuta = [[Meksikansk peso]] |tidssone = [[UTC]] -5 til -7 |retningsnummer = +52 |domene = .mx }} '''Dei sameinte meksikanske statane''' eller berre '''Mexico'''{{mrk|[[spansk]] ''Estados Unidos Mexicanos'' eller ''México''}} er eit land som ligg i [[Nord-Amerika|Nord-]] og [[Mellom-Amerika]] med grenser til [[USA]] i nord og [[Guatemala]] og [[Belize]] i søraust.<ref>{{snl||}}</ref> I sør og vest har landet kystline mot [[Stillehavet]], og i aust mot [[Mexicobukta]] og [[Det karibiske havet]]. Det er det nordlegaste landet i [[Latin-Amerika]] og det folkerikaste [[spansk]]språklege landet i verda. Landet er ein [[føderal]] [[republikk]] og har over hundre millionar innbyggjarar. Rundt 20 millionar av dei bur i og rundt hovudstaden [[Mexico by]]. Det høgaste fjellet i landet er vulkanen [[Pico de Orizaba]]. I rundt tre tusen år var Mexico heimen til fleire [[mesoamerika]]nske sivilisasjonar, slik som [[olmec]]ane, [[mayariket|mayaene]] og [[aztekarriket|aztekarane]]. Etter at aztekarane var overvunne i [[1521]], la spanske [[conquistador]]ar landet under seg og grunnla ''Nye Spania'', ein [[koloni]] som vara i tre hundre år. Den katolske presten [[Miguel Hidalgo]] erklærte landet sjølvstendig frå Spania i [[1810]]. Dette førte til ein lang krig som til slutt enda med at Mexico blei eit sjølvstendig keisardøme i [[1821]]. Det blei utropt til republikk i 1824. == Namn == [[Fil:Pyramid of the Moon from Pyramid of the Sun, Teotihuacan.jpg|mini|Månepyramiden i Mexico sett frå Solpyramiden.]] Mexico er ei politisk eining som oppstod på 1800-talet. Sjølv om nokre forfattarar omtalte seg sjølv som ''meksikanarar'' tidlegare enn dette, var det ikkje før landet blei sjølvstendig at namnet Mexico blei teke definitivt i bruk. Heilt sidan landet blei ein [[Føderasjon|føderalstat]], har det offisielle namnet vore ''Estados Unidos Mexicanos'' («Dei sameinte meksikanske statane»). [[Grunnlov]]a frå [[1824]] brukar likevel òg namnet ''Nación Mexicana'' «Den meksikanske nasjonen».<ref>''Constitución de los Estados Unidos Mexicanos'' (1824), ''passim''</ref> Grunnlova frå [[1857]] gjer bruken av namnet ''República Mexicana'' («Den meksikanske republikken») offisiell, men i teksten nyttar ein òg ''Estados Unidos Mexicanos''.<ref>''Constitución de la República Mexicana'' (1857), ''passim''</ref> Den gjeldande grunnlova frå [[1917]] gjer det klart at det offisielle namnet til landet er ''Estados Unidos Mexicanos''. Det finst fleire hypotesar om kvar ordet ''Mexico'' stammar frå. Det einaste som er sikkert at det dreier seg om ein forspansking av ordet ''Mēxihco'', eit ord frå [[nahuatl]] som var namnet på hovudstaden til [[Aztekarar|mexicaene]] ([[Aztekarriket]]). Eit forslag går ut på at ordet kan tolkast som 'staden der Mēxitli (eller Mēxtli) bur', krigsguden til mexicaene. Eit anna forslag seier at namnet kjem av orda ''mētz-tli'' 'måne' og ''xīc-tli'' 'navel, sentrum' og morfemet ''-co'' 'i, på staden til'. I så fall tyder Mexico 'Senteret til månen' eller 'Sentrum av innsjøen til månen', som var eit av namna mexicaene hadde for [[Texcocosjøen]]. Denne forklaringa er likevel ikkje etymologisk tilfredsstillande, sidan ho verken tek omsyn til lengda til i-en i ''xīc-'' eller den [[Glottal plosiv|glottale plosiven]] som skulle koma før [[lokativ]]en, og at ho føreset eit irregulært bortfall av ''-tz'' i ''mētz-''. == Geografi == [[Fil:Geographic Map of Mexico.jpg|mini|Kart over Mexico]] Mexico dekker nesten to millionar kvadratkilometer (seks gonger så stort som arealet til Noreg) på begge sider av [[Vendekrins|Krepsen sin vendekrins]]. Mot nord grensar Mexico til USA, og dryge halvparten av grensa følgjer elva [[Rio Grande|Río Bravo del Norte]], i [[USA]] kjend som [[Rio Grande]]. Den vestre grensestrekninga går for det meste gjennom ørken og halvørken. Heile det nordlege Mexico er prega av ørken, sjølv om nokre fjellstrøk er skogkledde, og det blir drive jordbruk i oasar. På vestkysten ligg den tynt folkesette, knusktørre [[Californiahalvøya]], den lengste halvøya i verda. Sør for ørkenen ligg det fruktbare området [[Bajío]], som strekkjer seg frå kyst til kyst, og der ein finn store byar som [[Guadalajara i Jalisco|Guadalajara]], [[León de lós Aldamas|León]] og [[Santiago de Querétaro|Querétaro]]. Det sentrale høglandet rundt Mexico by er prega av mektige vulkanar, og fjellområdet blir kalla [[La Cordillera Neovolcánica]] eller [[Det transmeksikanske vulkanbeltet]]. Busetjinga her ligg over 2000 meter over havet, delstatshovudstaden [[Toluca]] ligg eksempelvis ca. 2600 [[Meter over havet|moh]]. I tillegg til vulkanane, som [[Popocatépetl]], finst det skogkledde fjell, fruktbare dalar og lommar av ørken i regnskuggen. Denne landskapstypen pregar òg fjellstrøk i [[Delstaten Oaxaca|Oaxaca]] og [[Chiapas]]. Dette området har ein klart avgrensa regnperiode i juni–september, og er elles forholdsvis tørt. Det gjeld òg kystområda på begge sider, som er prega av tørr skog. [[Fil:Mexico-Popocatepetl.jpg|mini|venstre|[[Popocatépetl]], ein vulkan i La Cordillera Neovolcánica]] [[Klima i Mexico|Klimaet i Mexico]] er i stor grad mykje rolegare og mindre variert enn i nabolanda i nord. [[Tropisk syklon|Tropiske orkanar]] er derimot ein trugsel på både austkysten mot [[Mexicogolfen]] og [[Karibia]], og på den sørlege [[Stillehavet|stillehavskysten]]. Ein kan få kraftige flaumar i dei høgareliggande områda når gamle orkanar går innover land, eller i samband med vedvarande pålandsvind mot dei sørlege fjellsidene av [[Chiapa]]fjella, særleg i avskoga områda. Bortsett frå dette er klimaet i Mexico stort sett harmlaust. Mot sør aukar nedbøren, og i delar av Chiapas og [[Yucatánhalvøya|Yucatán]] finst det store område med tropisk regnskog. Den flate Yucatán-halvøya er elles prega av [[savanne]]. Utanfor kysten av [[Quintana Roo]] ligg dei største korallreva i Amerika, som strekkjer seg inn i [[Belize]] og [[Honduras]]. Folktettleiken er størst i høglandet rundt Mexico by, og dessutan i Bajío. Ørkenen i nord og jungelområda i sør er tynt folkesette. Storbyar langs eller nær grensa mot USA, som [[Tijuana]], [[Mexicali i Baja California|Mexicali]], [[Hermosillo]] og [[Ciudad Juárez]] har eksplodert i storleik dei siste åra. Mexico har eit rikt mangfald av dyr- og planteliv. Det finst over to hundre tusen artar i landet. 170 000 kvadratkilometer av landet er verna [[naturreservat]]. == Historie == Mexico var åstaden for oppbløminga av fleire høgkulturar før den spanske erobringa frå 1519. Jordbruket, med [[mais]], [[Bønne|bøner]], [[chili]] og [[avokado]], oppstod i dalane i det sentrale høglandet for 8000 år sidan. Etter kvart oppstod det jordbrukssamfunn og høfkulturar i områda sør for den såkalla Chichimeca-linja, som går frå [[Guadalajara i Jalisco|Guadalajara]] til [[Tampico]]. I områda nord for linja budde det nomadestammar som livnærdt seg gjennom jakt og fiske. Kulturområdet sør for linja blir kalla [[Mesoamerika]], og strekkjer seg ned til [[Honduras]], [[El Salvador]] og [[Nicaragua]]. Her avløyste ei rekkje kulturar kvarandre, som hadde mange fellestrekk. [[Fil:CabezaColosal1_MuseoXalapa.jpg|mini|[[Olmekarar|Olmekiske]] kjempehovud, no i museum i [[Xalapa]].]] === Olmekarar, Teotihuacan og klassisk Veracruz === Den første kulturen var den [[Olmekarar|olmekiske]], som bløma i delstatane [[Veracruz]] og [[Tabasco]]. Han er spesielt kjend for dei store steinhovuda olmekarane laga. Den neste store høgkulturen oppstod rundt storbyen [[Teotihuacán]], som bløma frå kring Kristi fødsel til byen blei brunnen og øydelagd rundt år 750. Samstundes bløma det ein kultur på Golfkysten som blir kalla [[Klassisk Veracruz]], sentrert rundt storbyen [[El Tajín]]. === Toltekarar === Etter at blei øydelagd Teotihuacáns kom det eit nytt folk frå nord, [[Toltekere|toltekarane]], som hadde hovudstad i [[Tula de Allende|Tula]] frå ca. 900 til ca. 1100. Detta var eit krigersk folk, som blant anna erobra store område av Mesoamerika, og som auka talet på menneskeofringar. [[Fil:Templo_de_los_Guerreros.jpg|mini|venstre|Ruinane av eit av templa i mayabyen [[Chichén Itzá|Chichen Itza]].]] === Mayakulturen === På same tid blomstra [[Mayaer|mayakulturen]] i sørlege Mesoamerika, på Yucatán-halvøya, i [[Chiapas]], og dessutan i [[Guatemala]], [[Belize]] og delar av [[Honduras]] og [[El Salvador]]. Denne kulturen oppstod før Kristi fødsel, og den første store bløminga skjedde frå 500-talet. På 800-talet viste likevel mayakulturen teikn til forfall, og mange av byane blei forlatne rundt år 900. Samstundes opplevde Yucatán-halvøya ein toltekisk invasjon frå sentrale Mexico. I deler av området haldne fram kulturen likevel å blomstra heilt fram til ca. 1540. === Zapotekarar og mixtekarar === Også andre område opplevde ei kulturell bløming. I [[Delstaten Oaxaca|Oaxaca]] var [[zapotekar]]kulturen sentrert rundt seremonisenteret [[Monte Albán]]. I mellomalderen blei denne kulturen avløyst av [[Mixtekarar|mixtekarane]]. I [[Michoacán]] blomstra tarascokulturen (no kalla [[purépecha]]) i hundreåra før den spanske erobringa. Det finst også døme på høgkulturar nord for chichimekargrensa, som [[Paquimé]] i [[Delstaten Chihuahua|Chihuahua]]. === Aztekarane og samtidige grupper === [[Fil:CodexMendoza01.jpg|mini|Ei framstilling av grunnleginga av [[Tenochtitlan|Mexico-Tenochtitlan]] frå ''[[Codex Mendoza]]''.]] <!--[[Fil:Tzompantli_Tovar.jpeg|venstre|mini|Utstilling av hovudskallar frå tidlegare offer i tzompantli-stativ.]]--> Aztekarane kom inn i Mexico-dalen rundt 1300, og grunnla hovudstaden sin på ei øy i [[Texcocosjøen]] i [[1326]]. Etter kvart erobra dei naboane sine rundt sjøen. Frå 1426 danna dei den såkalla [[Den aztekiske trippelalliansen|trippelalliansen]] saman med [[Bystaten Texcoco|Texcoco]] og [[Tlacopan]]. Seinare erobra dei det meste av området vest for [[Tehuantepec-eidet]]. Berre statane [[Delstaten Tlaxcala|Tlaxcala]] aust for Mexico by og Purépecha-nasjonen i vest stod i mot. Aztekarane utbytte dei undertvinga undersåttane sine. I tillegg til rikdomar måtte desse levera menneske til menneskeofring. === Spansk erobring === [[Fil:Cortez & La Malinche.jpg|mini|venstre|[[Hernán Cortés]] og [[La Malinche]] møter [[Moctezuma II]]. Framstilling frå ''[[Lienzo de Tlaxcala]]'', skapt ca. 1550.]] Den spanske erobringa byrja i [[1519]], då den spanske conquistadoren [[Hernán Cortés]] gjekk i land ved den staden som i dag er kjent som [[Veracruz]]. I eit toårig felttog med ganske små spanske styrkar men etter kvart talrike hjelpestyrkar frå anti-aztekiske urfolk klarte han å styrta heile det mektige aztekarriket. I løpet av få år blei heile det sentrale og sørlege Mexico erobra. Massakrar og hardt slavearbeid følgde for aztekarane og dei andre folka i den nye kolonien [[Ny-Spania]]. Dei fleste urfolke blei likevel drepne av nye og heilt ukjende sjukdomar som t.d. [[koppar]], som folkesetnaden ikkje hadde motstandskraft mot. Ein rekner med at det budde 18 millionar menneske i den regionen som blir kalla [[Mesoamerika]] i 1519. Ved slutten i hundreåret var talet redusert til ca. 2 millionar urfolk. === Kolonien Ny-Spania === Den katolske religionen fekk fotfeste i området, særleg etter at den mørkhuda [[Jomfrua av Guadalupe]] viste seg i 1531. Tiggarmunker oppretta misjonsstasjonar og skular over heile landet. Det blei tidleg oppretta skular for urfolka. Munkeordenane var ein viktig del av koloniseringa, ettersom dei arbeidde for å omvenda urfolket til katolisismen, og dermed passiviserte dei. Dei første munkane slo seg til i og rundt Mexico by, men etter kvart nådde dei òg meir fjerntliggande område. Dei tre hundre åra med spansk styre hadde eit klart skilje mellom rettane og stillinga til dei ulike folkegruppene. Nedst på rangstigen stod dei afrikanske slavane, deretter kom urfolk, så følgde [[mestis]]ane, og så ''criollos'', folk av europeisk avstamming fødd i Mexico. Dei einaste som kunne ha offentlege posisjonar var likevel ''peninsulares'', folk fødd i på den spanske halvøya i Europa, sjølv om dei ofte hadde ein sosialt sett audmjuk bakgrunn frå Spania. Mexico var ein av dei rikaste koloniane til Spania, og mellom anna sølvgruvene i den sentrale delen av landet, t.d. i [[Taxco]] og [[Byen Guanajuato|Guanajuato]], gav grobotn for økonomisk vekst. Store byar som Mexico by, [[Byen Puebla|Puebla]], [[Guadalajara i Jalisco|Guadalajara]] og andre var senter for lærdom, kunst og handel. Kolonien [[Filippinane]] blei kolonisert frå Mexico, og handelen mellom Filippinane og Spania gjekk via Mexico. Denne handelen blei tidleg truga av engelske, nederlandske og franske sjørøvarar. Kystbyane og handelsflåten blei utsette for stadige brutale sjørøvaråtak frå midten av 1500-talet til byrjinga av 1700-talet. === Sjølvstendekamp === [[Fil:Miguel Hidalgo con estandarte.jpg|mini|portrett|[[Miguel Hidalgo]] måla av [[Antonio Fabrés]].]] I 1767 blei den innverknadsrike [[jesuittordenen]] forboden i det spanske riket, noko som sterkt prega kolonien. Motsetningsforholdet mellom «criollos» og «peninsulares», saman med generell misnøye, skattetrykk og til sist [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] sitt inntog i [[Spania]], utløyste [[Den meksikanske sjølvstendekrigen|sjølvstendekampen frå 1810]] av. Den katolske presten [[Miguel Hidalgo]] er blitt kjend som ein opprørsleiar for sitt [[Grito de Dolores|rop i Dolores]] og for å ha marsjert gjennnom landet og samla ein svær bondehær. Ein hær på 80&nbsp;000 mann gjorde etter kvart store landevinninger og erobra alle byane i den rike, vestre delen av landet. Avgjerda om ikkje å ta Mexico by i 1811 var likevel skjebnesvanger, og snart slo dei spanske regjeringsstyrkane tilbake og gjenerobra dei fleste byane. Motstandskampen heldt likevel fram i avsidesliggande område, og i [[1813]] møttest ei riksforsamling i byen [[Chilpancingo]] i [[Delstaten Guerrero|Guerrero]] for å bli samde om ein grunnlov for den framtidige staten. Omslaget kom endeleg då den spansktru generalen [[Vicente Guerrero]] skifta side, og dermed tvinga fram ei spansk evakuering i 1821. === Sjølvstende === Etter sjølvstendet erklærte [[Agustín I av Mexico|Agustín de Iturbide]] seg som [[Det første meksikanske keisardømet|keisar av Mexico]] i 1822. Året etter blei han avsett, og landet blei gjort om til republikk. General [[Guadalupe Victoria]] blei den første presidenten i landet. [[Fil:Wpdms_mexican_cession.svg|mini|venstre|Territorium avstått til USA i 1848. Gasden-kjøpet frå 1853 i gult.]] Samstundes føregjekk det krigføring om Mellom-Amerika, som ikkje ynskte å vera del av Mexico. Også i [[Texas]], som hadde tilhøyrd den meksikanske kolonien sidan 1600-talet, var det uro. I 1836 erklærte teksanarane sjølvstende. I 1841 braut også Yucatán-halvøya med sentralregjeringa, og blei først gjeninnlemma i Mexico i 1848. Mellom 1846 og 1848 førte USA ein krig mot Mexico fram til store delar av landet, inkludert hovudstaden, var okkupert. I fredsavtala etterpå måtte Mexico avstå [[Alta California]] og det som i dag er [[Utah]], [[Nevada]], [[Colorado]], [[New Mexico]], [[Arizona]] og [[Texas]] til [[USA]]. Denne krigen blir i USA kalla for «Mexico-krigen», men i Mexico for «den nordamerikanske invasjonen». På 1860-talet blei Mexico erobra av [[Frankrike|franske]] troppar, som innsette [[Maximilian av Mexico|Maximilian]] som meksikansk keisar. Under leiing av den karismatiske reformatoren og zapotek-indianeren [[Benito Juárez]] blei likevel Maximilian driven tilbake, og blei til slutt teken til fange og avretta i 1867. Samstundes blei det innført liberale reformer som blant anna skilde kyrkje og stat. Etter ein reformperiode blei Mexico mot slutten av 1800-talet styrt av den diktatoriske [[Porfirio Díaz]], som gjennomførte storstilte utbyggingar av vegar og jarnbaner, men samstundes tok bort jord frå vanlege folk og opna for amerikansk og europeisk utnytting. Utviklinga under «El Porfiriato» auka klasseskilja, og skapte stor misnøye både i det liberalorienterte borgarskapet og på landsbygda, der folk mista jorda si. === Den meksikanske revolusjonen === [[File:Madero en Cuernavaca.jpg|mini|[[Francisco I. Madero]] med [[Emiliano Zapata]] i [[Cuernavaca]] under den meksikanske revolusjonen.]] I [[1910]] braut [[den meksikanske revolusjonen]] ut. Den liberale opposisjonsføraren Francisco I. Madero vann uventa presidentvalet det året, og valet blei underkjent. Eit breitt folkeleg opprør sørgde for å sikra Madero makta. Porfirio Diaz blei avsett og drog i eksil i 1911, medan Mexico gjekk inn i ein endelaus kamp mellom ulike opprørsgrupper og regjeringssoldatar. I 1913 greip dei konservative makta og avsette Madero, som så blei avretta. I 1917 blei hovudstaden teken av opprørarane, og ei ny grunnlov som enno gjeld blei utarbeidd. Revolusjonen førte truleg til tapet av ein million liv i Mexico, og var prega av stor brutalitet. === Mellomkrigstid og etterkrigstid === Revolusjonsgrunnloven av 1917 var sterkt anti-katolsk, og blei følgd opp med ei rekkje anti-katolske tiltak. I 1924 blei desse tiltaka ytterlegare skjerpa, slik at ein kunne tala om ei regulær forfølging. Dette utløyste ein katolsk-konservativ geriljarørsle, [[Cristerokrigen|cristeros]], som på 1920-talet fekk sterk støtte i [[Jalisco]], [[Michoacán]] og delstatane rundt. President [[Lázaro Cárdenas del Río|Lázaro Cárdenas]] nasjonaliserte oljeressursane i landet i 1938, noko som førte til internasjonal boikott av landet. 1940- og 50-talet var prega av økonomisk oppsving, blant anna drive fram av eksporthøva som følgje av USA si krigsdeltaking, og dessutan mangelen på importvarer som igjen fremja innanlandsk industriutvikling. [[Sommar-OL 1968|I 1968 arrangerte Mexico by OL]], men før hendinga blei hundrevis av studentar [[Tlatelolcomassakren|massakrerte]] under ein demonstrasjon i [[Tlatelolco]] i Mexico by. Mexico arrangerte [[VM i fotball 1970|Fotball-VM i 1970]] og i [[VM i fotball 1986|1986]]. Medan åttitalet var prega av oljedriven rikdom, var nittitalet ein økonomisk nedtur. I 1994, ved utgangen av presidentperioden til [[Carlos Salinas]], gjekk pesoen kraftig ned i verdi, og landet gjekk inn i ei djup krise som Salinas fekk skulda for. Krisa førte i sin tur til allmenn diskreditering av partiet PRI og ei undergraving av maktmonopolet det hadde hatt. I 2000 måtte PRI gje frå seg makta til [[Vicente Fox]] frå det konservative partiet PAN. I presidentperioden til Fox bygde Mexico seg sakte opp att etter peso-krisa. Politisk heldt PRI likevel på makta i mange av delstatane, og heldt fram med å vinna guvernørval. Også det venstreorienterte partiet PRD, leia av ein tidlegare ordførar av Mexico by, [[Andrés Manuel López Obrador]], stod politisk sterkt. Presidentvalet 2006 var særs jamt. Vinnaren av valet blei [[Felipe Calderón]] frå det nasjonale handlingspartiet ''PAN''. Calderon vann med omtrent 250 000 stemmer framfor Lopez Obrador. Venstresida i Mexico har ved fleire høve skuldga høgresida for valfusk, og López Obrador hadde enno ikkje akseptert valresultatet då Felipe Calderón avla eid som president av Mexico den 1. desember 2006. == Styresett og politikk == [[Fil:Bandera Mexicana - panoramio - cz354x (3).jpg|mini|[[Det meksikanske flagget]] utanfor [[Palacio Nacional i Mexico]], på hovudplassen i Mexico by, Plaza de la Constitución eller [[Zócalo]].]] Ifølgje grunnloven av 5. februar 1917 er Mexico ein demokratisk, [[Føderasjon|føderal]] og representativ republikk av 31 uavhengige og suverene delstatar og eit forbundsdistrikt som forbundet blir styrt frå. Styresettet i delstatane og i forbundet er delt i tre makter, utøvande, lovgivande og dømmande. Den utøvande makta ligg hjå presidenten av republikken. Presidenten er samtidig både statssjef og regjeringssjef, og han utnemner regjeringsmedlemmane. Presidentperioden er på seks år, og presidenten kan ikkje veljast om att. Skulle presidenten hindrast frå å fullføra sin periode, vil kongressen peika ut ein interimpresident. Den lovgivande makta ligg hjå Unionkongressen, Congreso de la Unión, som er delt i to kammer: Senatkammeret, ''Cámara de Senadores'' (kort ''senado'', 'senatet') og Deputertkammeret, ''Cámara de Diputados'' (kort ''Cámara baja'', 'underhuset'). Senatet har 128 senatorar, minst tre frå kvar delstat. Senatet blir vald kvart sjette år, og perioden tilsvarer presidentperioden. Deputertkammeret består av 300 deputerte frå einmannskrinsar og 200 valde i fleirmannskrinsar. Dei sistnemnde kan samanliknast med dei norske utjamningmandata. Kvar delstat er representert med minst fire representantar i Deputertkammeret, og dei deputerte blir valde kvart tredje år. Verken senatorane eller dei deputerte kan veljast om att til det same kammeret. Dei folkevalde kan ikkje seia frå seg stillinga, men kan i nødsfall søka om å fråtre. Den dømmande makta ligg hjå Høgsteretten til nasjonen, ''Suprema Corte de Justicia de la Nación'', og hjå ulike allmenne og spesialiserte domstolar. Høgsterett er sett saman av 11 dommarar utnemnd av Unionkongressen. Høgsterettsdommarane sit i 15 år. === Administrativ inndeling === Mexico er oppdelt i 31 delstatar (''estados'') og eit føderalt distrikt (''det føderale distriktet i Mexico''), som er heimstad for hovudstaden [[Mexico by]]. Omgrepet «føderale einingar» blir brukt som ein samlebetegnelse for alle delstatane og det føderale distriktet. Den største delstaten i areal er Chihuahua, medan den minste er [[Delstaten Tlaxcala|Tlaxcala]]. Det meste folkeriket er [[Delstaten México|Estado de México]], og delstaten med færrast innbyggjarar er [[Baja California Sur]]. Då Dei sameinte meksikanske statane blei grunnlagde i 1824, bestod republikken av 19 delstatar og tre føderale territorium. Seinare same år blei det føderale distriktet oppretta, og [[Delstaten Tlaxcala|Tlaxcala]] blei det fjerde føderale territoriet. Mexico mista etter kvart store landområde til USA. Fleire av dei gjenverande delstatane blei med åra delt opp i mindre einingar, og dei føderale territoria blei litt etter litt omgjort til delstatar. I [[1974]] fekk [[Baja California]] og [[Quintana Roo]], dei to siste gjenverande føderale territoria, status som delstatar. == Folkesetnad == [[Fil:Mtra. Rosario Gutiérrez Eskildsen.jpg|mini|Ein meksikansk skuleklasse ca. 1934 med språkforskaren [[Rosario María Gutiérrez Eskildsen]], av spansk og dansk avstamming, som lærar.]] Det finst to hovudgrupper i landet, urfolk («indigenas») og mestisar. Det finst òg nokre få av hovudsakleg europeisk avstamning, og ein del folk av (delvis) afrikansk og asiatisk opphav. Mange afrikanarar blei tekne til Mexico som slavar, som så blanda seg med mestisane. På kystane er det eit synleg afrikansk innslag i folkesetnaden. I statane Puebla og Michoacán finst det samfunn som snakkar [[italiensk]], og i Nord-Mexico finst det små samfunn av [[tysk]]talande [[menonittar]]. Begge gruppene kom til Mexico i løpet av 1800-talet. Kinesarane som kom til Mexico for å byggja jarnbaner i løpet av det 1800-talet blei møtt med sterke fordommar, og denne gruppa er no tilnærma heilt assimilert i folkesetnaden. Tysktalende jødar, mange avdei flyktningar frå nazitida, dannar òg ei lita gruppe i hovudstadsområdet. ==== Urfolk i Mexico ==== I folketeljingar reknar ein innbyggjarar som [[urfolk]], eller ''indígena'', om dei oppgjev at dei taler eit av dei 62 urfolkssspråka i landet. Denne gruppa utgjer ca. 10 % av innbyggjarane i Mexico. Dei mest utbreidde urfolksspråka er [[nahuatl]] i området rundt Mexico by og Puebla, [[yukatansk maya]] på [[Yucatánhalvøya]], [[zapotekisk]] og [[mixtekisk]] i Oaxaca, [[tzotzil]] i [[Chiapas]] og [[otomí]] i Hidalgo. Sørlege statar som Chiapas, Oaxaca og Yucatán har flesturfolksinnbyggjarar,og innslaget er òg stort i dei sentrale delane av landet. Mot nord er urfolkgruppene få og spreidde. I alle fall 20 av dei 62 språka blir i dag tala av svært små grupper, og er sterkt truga. Urfolka er generelt dei fattigaste i samfunnet, og bur ofte slumstrøk i Mexico by. Likevel identifiserer meksikanarar seg med urfolkkulturane sine. Representantar frå urfolka har mellom anna blitt valde til president; den første var [[Benito Juárez]]. ==== Mestisar ==== Dei fleste andre innbyggjarane stammar både frå urfolk og spanjolar, og snakkar spansk. Ofte kan ein ikkje sjå skilnad på urfolk og mestisar, dersom ikkje urfolka ber folkedrakter. ==== Meksikansk spansk ==== Mexico er det største spansktalende landet i verda. Spansken ein bruker i Mexico har innslag av prekolumbiske språk, særleg [[nahuatl]]. Spesielt gjeld dette namn på mat, råvarer, lokale dyr og innan slang. Mange meksikanarar legg likevel vekt på å snakka eit korrekt, internasjonalt [[spansk]]. Mexico er ein stor produsent av filmar, popmusikk og [[telenovela]]er. Dermed er meksikansk spansk kjend og forstått i heile den spansktalande verda. Det finst ein del dialektskilnader innanfor Mexico, og særleg i nord og på kystane finst det markerte dialektar, men desse er ikkje er altfor langt frå standard latinamerikansk spansk. Mange stadnamn i Mexico inneheld x-ar. Ein x kan koma midt i ordet, slik som México eller Oaxaca, eller i byrjinga, som [[Xalapa]] og [[Xochimilco]]. Uttalen av x-en kan variera. [[Xalapa]] og [[Delstaten Oaxaca|Oaxaca]] blir uttalt med j-lydar, medan Xochimilco blir uttalt med -s. I ordet [[Delstaten Tlaxcala|Tlaxcala]] blir x-delen uttalt -ks. Dette er eit særmeksikansk fenomen, og kjem av samspelet mellom spansk ortografi og urspråka i Mexico. På 1500-talet var ''x'' mykje brukt i spansk ortografi, og kunne skildra ulike lydar. Når så rettskrivinga endra seg, var x-en i stadnamn allereie så vanleg at ein ikkje endra skrivemåten. === Religion === [[Fil:Virgin of Guadalupe Pilgrims on Bicycles - Campeche - Mexico - 02.jpg|mini|Pilegrimar på sykkel med [[jomfrua av Guadalupe]]-flagg.]] Mexico er strengt sekulært, og religion blir rekna som ei privatsak. Dette er ein tradisjon som går attende til [[La Reforma]] på 1860-talet, då makthegemoniet til kyrkja blei brote. Først president Salinas (1988–94) gjeninnførte diplomatisk samband med Pavestolen, etter at det hadde vore brote sidan den meksikanske revolusjonen. Særleg på 1920-talet var konfliktnivået høgt, med både ein katolsk såkalt cristero-gerilja og hardhendte antiklerikale tiltak frå regjeringa. I store delar av det 1900-talet har staten lagt strenge restriksjonar på kyrkja, og ho kan til dømes ikkje eiga land. Offisielle kalendrar kallar ikkje 25. desember for «jul», men «tradisjonell fest». Trass dette problematiske tilhøvet er 82,7% av folkesetnaden katolsk, og livet for mange meksikanarar er prega av eit nært tilhøve til kyrkja. Nesten halvparten av folkesetnaden går til messe minst éin gong i veka. [[Jomfrua av Guadalupe]] er vernehelgen for Mexico, og festdagen hennar den 12. desember er ein uoffisiell nasjonaldag. Katolske ritual er ofte sterkt påverka av kulturen til urfolka i mange område, og i nokre tradisjonelle urfolksamfunn er den katolske trua berre ein ytre ferniss. Dei fleste av den libanesiske minoriteten er [[maronittar]], som er ei av kyrkjene i Midtausten som anerkjenner paven. Maronittane har eigne kyrkjer i dei største byane. Seks prosent av folkesetnaden er ulike [[Protestantisme|protestantar]], [[Siste dagars heilage|mormonarar]] og [[Jehovas vitne]], og desse trusretningane er særleg populære blant urfolk i Sør-Mexico. Nokre få urfolksamfunn har òg halde på sin opphavlege religion. I Mexico by bur det ein liten jødisk minoritet. Islam er òg representert i Mexico, først og fremst ved innvandrarar frå Midtausten, men det finst òg eit lite samfunn av urfolk som har gått over til [[islam]] i delstaten [[Chiapas]]. == Økonomi == [[Fil:Mexico1980-207 hg.jpg|mini|Marknad i Mexico i 1980.]] Mexico er ifølgje Verdsbanken den 12. største økonomien i verda mælt i kjøpekraftsparietet, og 13. størst mælt nominelt. Landet spelar såleis ei stor rolle i verdsøkonomien. I 1994 gjekk Mexico gjennom ei djup krise med fall i peso-kursen i høve til dollar, og dette gjekk sterkt utover kjøpekrafta til folk. Sidan har Mexico hatt ei imporerende forbetring i økonimien. Ifølgje Verdsbanken har mengda absolutt fattige gått ned frå 24,2 til 17,6 i perioden 2000-2004. Meksikanarane sjølv reknar med ca. 20% absolutt fattige, medan 50 % er fattige, men ikkje absolutt fattige. Dei andre 30 % utgjer middelklassa, og nokre hundre familiar er svært rike. Landet er svært avhengig av svingingane i USA sin økonomi, og nedturen etter 2001 var merkbar også i Mexico. 85 % av handelen går til USA. Ei større innanlandsk kjøpekraft har likevel halde veksten oppe. Mexico er med i [[NAFTA]], og har dermed fått etablering av amerikansk og kanadisk industri, men har til gjengjeld måtta opna opp for konkurranse på industrivarer og jordbruksprodukt på heimebane. Vidare har Mexico frihandelsavtaler med ei rekkje land og blokker, blant anna EU og Japan. Mexico er ein stor eksportør av olje og gass. Oljeutvinninga føregår i det sørlege [[Veracruz]] og i den vesle, rike delstaten [[Tabasco]], til dels òg på kontinentalsokkelen utanfor. Industrisektoren i landet er konsentrert i storbyene i det sentrale høglandet, slik som [[Mexico by]], [[Byen Puebla|Puebla]], [[Guadalajara i Jalisco|Guadalajara]] og León, og dessutan i den første eigentlege industribyen i landet, [[Monterrey i Nuevo León|Monterrey]] i nordaust. Områda i sør og på landbygda er utprega fattige. Det har vaske fram ny industri langs grensa til USA, der «maquiladoras», amerikanske og kanadiske industriføretak lokka av lågare lønninger, har etablert produksjon av ferdigvarer. Hit kjem fattige frå dei sørlege delane av landet for å arbeida i industrien, og regionen har opplevd stor folkesetnadsauke og stigande velstand. Nokre byar, som [[Tijuana]], [[Mexicali i Baja California|Mexicali]] og [[Hermosillo]], har fordobla folketalet kvart tiande år. Turisme, først og fremst frå USA og [[Canada]], men òg i aukande grad frå Europa og Japan, bidreg til handelsbalansen. Turismen er konsentrert i store badebyar langs kystane, slik som [[Acapulco]], [[Zihuatanejo|Ixtapa]] og [[Huatulco]] på stillehavskysten, og [[Cancún]] på den karibiske kysten. Med 39,3 millionar utanlandske vitjande i 2017 var Mexico det tredje største turistmålet i verda.<ref>[https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419876 ''UNWTO Tourism Highlights: 2018 Edition''], UNWTO, 2018, s. 8.</ref> Fleire millionar meksikanere i USA bidreg til den meksikanske økonomien ved å senda pengar heim. == Kultur == === Mat og drikke === {{detaljar|Meksikansk mat}} Grunningrediensane i [[meksikansk mat]] er delvis [[Førkolumbisk|prekolumbiske]], slik som mais, bøner, avokado, tomat, grøn tomat, chili, squash og kalkun, og nokre er innførte, slik som kveite, oksekjøt, svinekjøt, kylling, vin, oliven osb. Daglegkosten i store delar av Mexico er prega av maislomper, ''tortillas'', bøner, ''frijoles'' og chilisaus av tomat, chili og lauk, ''salsa''. [[Tamales]] er maismasse pakka inn i dekkblad frå maiskolbar. [[Taco]] har opphav i Mexico. === Musikk og dans === {{detaljar|Meksikansk musikk}} [[Fil:Bailando.jpg|mini|Jarabe tapatío, ein folkedans frå Jalisco]] Den best kjende musikkforma frå Mexico er [[mariachi]] frå [[Jalisco]], som er prega av gitar og trompetar, og er blitt eit varemerke for [[meksikansk musikk]]. Frå [[Sinaloa]] kjem den rytmiske [[banda]]-musikken, medan [[norteño]] frå nordaust er prega av [[country]] og [[Tex-mex-musikk|tex-mex]]. [[Son Jarocho]] frå Golfkysten blir typisk spelt på harpe, og har karibiske innslag. [[Marimba]] er det føretrekte instrumentet på Yucatán-halvøya. Mange urfolk har eigne tradisjonar innan song og dans, som [[Danza de lós Voladores de Papantla]] frå totonac-kulturen i staten [[Veracruz]]. Fire menn kastar seg ut frå ei høg, vertikal stong med tau rundt beina. Så lèt dei seg langsamt snurra ned opp ned til bakken til rytmen av ei einsleg tromme. [[Cumbia]], som eigentleg kjem frå [[Colombia]], er utbreidd som festdans, og har liknandestatus som dansebandmusikk i Noreg. Det same gjeld dei populære karibiske rytmane [[salsa]] og [[merengue]]. Middelklassen i storbyen høyrer like gjerne på pop og rock, anten importvare eller spanskspråkleg frå Mexico og resten av Latin-Amerika. Oppsvinget for [[latinomusikk]] har ført til stor interesse for meksikansk populærmusikk over heile verda: [[Thalía]], [[Luis Miguel]], [[Paulina Rubio]], [[Gloria Trevi]], [[RBD]] og andre har vekt oppsikt også internasjonalt. Songen «[[Cielito Lindo]]» er eit uoffisielt nasjonalsymbol for Mexico, og blir sungen for å uttrykka nasjonal identitet og nasjonalkjensle og for å heia fram landa under internasjonale idrettsarrangement. === Festar og tradisjonar === Mexico har ei rekkje tradisjonelle festivalar og opptog med dans og musikk. Blant dei viktigaste dagane for meksikanerne er følgjande: * «La Semana Santa», [[påskeveka]], blir feira med opptog og pasjonsspel, med svært livaktige krossfestingsscener med heile kyrkjelyden som deltakarar. * 10. mai er [[morsdag]], og i eit land der mødrer har stor tyding blir dei ofte tekne ut av menn og søner. * 1. og 2. november, i samband med [[allehelgensdag]]en og [[Día de Muertos]], dreg meksikanarar på kyrkjegarden og har eit godt måltid i nærvær av forfedrane sine. * 12. desember feirar ein vernehelgenen til Mexico, ''Virgen de Guadalupe,'' med opptog og messar over heile landet. * 16.–24. desember går små born utkledd som Maria og Josef i ''posadas'', som endar med fest og moro. * Natt til 25. desember feirar ein [[jul]] med kyrkjegang og stor middag etterpå. * 6. januar kjem «lós Reyés», heilage tre kongar, og gjev borna julegåver. === Kunst === Det finst store mengder prekolumbisk kunst i meksikanske museum, og tempelfriser og skulpturar frå dei ulike kulturane viser eleganse og variasjon. Dei eldste kunstverka er dei store steinhovuda frå Olmec-kulturen på Golfkysten. Mexico har òg verdifull kunst og arkitektur frå kolonitiden. Dei eldste kyrkjene stammar frå tida rett etter erobringa, og er typiske forsvarskyrkjer med seingotisk interiør og fasadar i plateresco-stil (tidleg renessanse). Nokre kyrkjer jar òg [[mudéjar]]-innverknad, inspirert av [[Maurarar|maurisk]] spansk arkitektur. Ein meir utvikla renessansestil, kalla herresco, blei utvikla seint på 1500-talet, det flottaste monumentet i denne stilen er Catedral Metropolitana i Mexico by, som blei påbyrja i 1573. Frå 1600-talet av prega barokken arkitekturen, og i løpet av 1700-talet blei den frodige, originale churriguresco-stilen utvikla. Den mest kjende kyrkja i denne stilen er Santa Prisca i Taxco. Utsmykkinga både i kyrkjer og verdslege hus blir i stor grad gjort av urfolkkunstnarar, som nytolkar dei europeiske strøymingane og tilfører kraftigare fargar og meir liv. Blant dei mest originale bidraga til kunsten frå Mexico er dei mange monumentale freskemåleria frå 1920-talet og framover, som typisk presenterer historia i landet med revolusjonær glød. Blant dei mest kjende muralistene er [[Diego Rivera]]. Kona hans [[Frida Kahlo]] er kjend for sine høgst personlege sjølvportrett. === Litteratur === Meksikansk litteratur kan skilta med namn som nobelprisvinnaren [[Octavio Paz]], og dessutan [[Laura Esquivel]], som har hatt stor suksess med boka ''Como agua para chocolate'', på norsk ''Hjerter i chili''. Det finst att litteratur frå førkolumbisk tid, og i tida rett etter erobringa gav prestar ut oppbyggjelege bøker på nahuatl. === Idrett === Nasjonalidretten i Mexico er hestesporten [[charrería]]. == Delstatar i Mexico == # [[Delstaten Aguascalientes|Aguascalientes]] # [[Baja California]] # [[Baja California Sur]] # [[Delstaten Campeche|Campeche]] # [[Chiapas]] # [[Chihuahua (delstat)|Chihuahua]] # [[Coahuila]] # [[Delstaten Colima|Colima]] # [[Delstaten Durango|Durango]] # [[Delstaten Guanajuato|Guanajuato]] # [[Delstaten Guerrero|Guerrero]] # [[Hidalgo]] # [[Jalisco]] # [[Delstaten México|México]] # [[Michoacán]] # [[Morelos]] # [[Nayarit]] # [[Nuevo León]] # [[Delstaten Oaxaca|Oaxaca]] # [[Delstaten Puebla|Puebla]] # [[Delstaten Querétaro|Querétaro]] # [[Quintana Roo]] # [[Delstaten San Luis Potosí|San Luis Potosí]] # [[Sinaloa]] # [[Delstaten Sonora|Sonora]] # [[Tabasco i Mexico|Tabasco]] # [[Tamaulipas]] # [[Delstaten Tlaxcala|Tlaxcala]] # [[Veracruz]] # [[Yucatán]] # [[Delstaten Zacatecas|Zacatecas]] ==Merknader== {{merknadar}} ==Kjelder== {{referansar}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mexico|Mexico]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 13. juli 2019.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{wikifrasar}} *{{offisiell nettstad}} {{Nord-Amerika}} {{Mellom-Amerika og Karibia}} {{OECD}} {{UNASUR}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Mexico| ]] [[Kategori:Land i Nord-Amerika]] [[Kategori:Land i Mellom-Amerika]] [[Kategori:Tidlegare spanske koloniar]] s2o9eh91v0n9rjyywhf2nine75bf0ri 10 13316 3657262 3448490 2026-06-14T20:57:37Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3657262 wikitext text/x-wiki <div align=right>{{endre|Mal:Fakta om Mexico}}</div> {{Infoboks_land| lokalt_namn = Estados Unidos Mexicanos| norsk_namn = Mexico| adjektiv = meksikansk| bilete_riksvåpen = Coat of arms of Mexico.svg| bilete_flagg = Flag of Mexico.svg| bilete_kart = LocationMexico.svg| nasjonale_motto = El respeto al derecho ajeno es la paz (Spanish : Respect for the rights of others is peace) also sufragio efectivo – no reelección (Spanish: effective suffrage - no re-election) is widely in use on government documents| nasjonaldag = [[16. september]]| nasjonalsong = [[Himno Nacional Mexicano]]| hovudstad = [[Mexico by]]| offisielle_språk = [[Spansk språk|Spansk]]| styresett = [[Forbundsrepublikk]]| leiar_titlar = [[President]]| leiar_namn = [[Andrés Manuel López Obrador]]| sjølvstende_type = [[Sjølvstende]]| sjølvstende_hendingar = &nbsp; - Erklært <br /> &nbsp; - Anerkjent| sjølvstende_datoar = Frå [[Spania]] <br /> [[16. september]] [[1810]] <br /> [[27. september]] [[1821]]| flatevidd_andel_vatn = 2,5&nbsp;%| folketal_tettleik_rangering = 117| valuta = [[Meksikansk peso]]| tidssone = [[UTC]] -5 til -7| internasjonal_telefonkode = 52| nasjonale_toppdomene = .mx| fotnotar = | }} <noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> 58vs74pw2slkql3u7376qtjqgac9i40 4 25932 3657215 1874924 2026-06-14T13:27:37Z Ranveig 39 Avslutta </small> 3657215 wikitext text/x-wiki {| class="toccolours" style="text-align:center; float:right; clear:right; margin: 1.5em 0.5em 0.5em 0.5em;" |- | <big>'''Noverande administratorar'''</big> <br/> <small>'''etter [[Wikipedia:Administratorar/listenamn|brukarnamn]] / [[Wikipedia:Administratorar/listedato|utnemning]] / [[Wikipedia:Administratorar{{{1|/listebidrag}}}|bidrag]]'''</small> |- |<!--per 5. mai 2010 ifølgje http://toolserver.org/~interiot/cgi-bin/count_edits?dbname=nnwiki_p&user= --> {{admin3|Frokor |62291}}, '''byråkrat'''<br/> {{admin3|Ranveig |46555}}, '''byråkrat'''<br/> {{admin3|Jhs |32039}}<br/> {{admin3|Eirik |21426}}<br/> {{admin3|Anders |18378}}<br/> {{admin3|Knut |12945}}<br /> {{admin3|Gunnernett |12544}}<br/> {{admin3|Barend |9875}}<br/> {{admin3|Trondtr |8808}}<br/> {{admin3|Kristaga |7130}}<br/> {{admin3|Tannkrem |6504}}<br/> {{admin3|Egil_Arne |6256}}<br/> {{admin3|Njardarlogar |5885}}<br/> {{admin3|HallvardLid |5684}}<br/> {{admin3|Andreasv |5246}}<br/> {{admin3|Erling |4636}}<br/> {{admin3|Bep |4445}}<br/> {{admin3|Dittaeva |4371}}<br/> {{admin3|BjarteSorensen|3737}}, '''byråkrat'''<br/> {{admin3|Fredrasa |3610}}<br/> {{admin3|Gunnar_Mikalsen_Kvifte|3562}} <br /> {{admin3|Martin_NH |3467}}<br/> {{admin3|Cato |3443}}<br/> {{admin3|Stykkjet |2906}}<br/> {{admin3|Hogne |2865}}<br/> {{admin3|Orland |552}}<br/> <!-- {{admin3|Kurtber |2794}}<br/> {{admin3|Roger |1320}}<br/> {{admin3|Fatagnus |235}}<br/> {{admin3|Pladask |186}}<br/> --> |} <noinclude> {{Wikipedia:Administratorar}} {{Wikipedia:Administratorar/utnemningar}} [[Kategori:Administratorar| listebidrag]] </noinclude> <!--interwiki (no, sv, da first; then other languages alphabetically by name)--> dd0xitdl3vfbjjjhildrwoh0w3ex0gb 0 31955 3657327 2874609 2026-06-15T08:04:19Z Ranveig 39 3657327 wikitext text/x-wiki [[fil:Clavecin italien.jpg|mini|[[Cembalo]].]] Eit '''klaver''' er eit [[musikkinstrument]] med [[streng]]ar som ein hovudsakleg speler ved å trykka på [[tangent]]ar.<ref name=SNL/> Det finst tre ulike klaverartar: #Klaver der strengane blir anslåtte av metalltunger, som [[klavikord]] #Klaver der strengane blir kneppa av ei fjør-, lêr- eller metalltunge om lag som med eit [[plekter]], til dømes [[cembalo]], [[spinett]] eller [[virginal]] #Klaver der strengane blir anslåtte med filtovertrukne hammarar, til dømes [[piano]] eller [[flygel]]. Ein utvikla truleg det [[klavikord]]et, på 1300-talet. Dette og etterfølgjaren [[cembalo]] blei fortrengd av hammarklaveret i løpet av 1700-talet.<ref name=SNL/> ==Anna== Uttrykket «å trampa i klaveret» viser til det å gjera eit stort feiltrinn. ==Kjelder== {{refstart|liste= <ref name=SNL>{{citation|author=Ledang, Ola Kai|date=22. juni 2012|contribution=Klaver: musikk|title=Store norske leksikon|url=https://snl.no/klaver%2Fmusikk}}</ref> }} {{refslutt}} [[kategori:klaver| ]] [[kategori:tangentinstrument]] [[kategori:strengeinstrument]] 9jdbo922flqbgjtoyj1zzam13op8owc 0 32288 3657230 3654655 2026-06-14T17:59:03Z Ranveig 39 -utgått bolk 3657230 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballklubb | klubbnamn = Lillestrøm SK | fullt namn = Lillestrøm Sportsklubb | kallenamn = Kanarifuglane/Fugla | kort namn = LSK | grunnlagd = [[2. april]], [[1917]] | kapasitet = 11 600 | styreleiar = {{NOR}} [[Per Mathisen]] | leiartittel = Styreleiar | direktørtittel = Konst. konsernsjef | direktør = {{NOR}} [[Svein Asmyhr]] | liga= OBOS-ligaen | sportssjeftittel= Dagleg leiar | sportsdirektør = {{NOR}} [[Frank Grønlund]] | managertittel = Sportsdirektør | manager = {{NOR}} [[Torgeir Bjarmann]] | nettstad = lsk.no |mønster_va1 = _blackborder|mønster_ha1= _blackborder|pattern_la1 =|mønster_k1=_collarblack|venstrearm1= FFFF00|kropp1 = FFFF00|høgrearm1= FFFF00 | shorts1= 000000|sokkar1= FFFF00|mønster_va2=_yellowborder|mønster_k2=_yellowcollar| mønster_ha2= _yellowborder | venstrearm2= 000000| kropp2= 000000| høgrearm2= 000000| shorts2=FFFF00| sokkar2= 000000| }} [[Fil:Air arasen.jpg|miniatyr|Flyfoto av heimebanen Åråsen stadion (2015)]] '''Lillestrøm Sportsklubb''' er ein norsk [[fotballklubb]] frå byen [[Lillestrøm]]. Klubben spelar i [[OBOS-ligaen]], og har eit lag i 3. divisjon avdeling 1 (2020). Noverande hovudtrenar er [[{{#Property:P286}}]]. Klubben har over 2 300 medlemmer, fordelt på 39 breiddefotballag. Lillestrøm Sportsklubb (LSK) kom på andreplass i serien i 2001 med 56 poeng, eitt poeng bak vinnaren. Supportarklubben [[Kanarifansen]] har kring 3500 betalande medlemmer. == Nokre resultat == Seriemeisterskap i [[1958]]/[[1959]], [[1976]], [[1977]], [[1986]] og [[1989]]. Cupmeister/Noregsmeister: 1977, 1978, 1981, 1985, 2007 og 2017. Lillestrøm fekk sølvplass i Noregsmeisterskapen i fotball 2005. === Tidlegare spelarar === *[[Frode Kippe]] *[[Tom Lund]] *[[Ståle Solbakken]] *[[Arne Amundsen|Arne «Maler'n» Amundsen]] *[[Joar Vaadal]] *[[Kjetil Osvold]] *[[Bjarne Sognnæs]] *[[Torgeir Bjarmann]] *[[Tom Gulbrandsen|Tom «Bukken» Gulbrandsen]] *[[Dennis Schiller]] ==Kjelder== {{referansar}} {{1. divisjon fotball for menn 2020}} {{3. divisjon fotball avdeling 1, 2020}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lillestrøm Sportsklubb]] [[Kategori:Idrett i Lillestrøm]] [[Kategori:Fotballag i Akershus]] [[Kategori:Fotballag skipa i 1917]] [[Kategori:1917 i Noreg]] [[Kategori:Friidrettslag i Noreg]] [[Kategori:Skiklubbar i Noreg]] [[Kategori:Skeiseklubbar i Akershus]] [[Kategori:Tidlegare skeiseklubbar i Noreg]] 5vb5wtpp3z389j0u5zcl5tcd874r9j3 10 37619 3657204 3271681 2026-06-14T13:21:50Z Ranveig 39 Fmt., merka som utgått. 3657204 wikitext text/x-wiki {{Infoboks publikasjon |farge=00CC00 |namn=Nationen |bilete= |type=Dagsavis |format=Tabloid |språk= |målform=Målformnøytral<br /><small>(tillet begge målformer)</small> |lokalavis for= |regionavis for= |riksavis=&nbsp; |riksaviskommentar= |eigarskap=[[Tun Media]]&nbsp;AS&nbsp;(100%) |første trykk=[[9. desember]] [[1918]] |opphald i produksjonen= |siste trykk= |opplag=16157 |opplagsår=2020 |adresse=Schweigaardsgate 34 |postnummer=[[Postboks|PB]]&nbsp;9390&nbsp;Grønland, 0135 |stad=[[Oslo]] |ansvarleg redaktør=[[Irene Halvorsen]] |ansvarleg redaktørår=2016 |politisk redaktør=[[Anne Ekornholmen]] |politisk redaktørår=2020 |nyhenderedaktør=[[Svein Ove Hansli]] |nyhenderedaktørår=2017 |utviklingsredaktør=[[Alexander Gjermundshaug]] |utviklingsredaktørår=2020 |feature-redaktør= |feature-redaktørår= |produksjonsredaktør= |produksjonsredaktørår= |debattredaktør= |debattredaktørår= |politisk posisjon= |issn= |laussalpris= |laussalprisår= |nettstad=[http://www.nationen.no Nationen.no] }} <noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> tnutachoindevshqod4r91b3kdp3wr9 0 41238 3657318 3556336 2026-06-15T07:56:55Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Ting av lêr]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657318 wikitext text/x-wiki [[Fil:Leinenschuhe.jpg|mini|Eit par turn- eller tøysko med gummisole, overstykke av tøy og snøring av tøylisser.]] '''Sko''' (av norrønt ''skór'') er ein type [[fottøy]] som hovudsakleg har [[sole]] og blir brukt ytst. Han kan dekkja heile eller delar av [[fot]]en og rekkja opp til [[okle|okla]]. Sko kan brukast til å verna føtene, gje fotfeste eller til pynt. Ordet «sko» kan også brukast om innretningar som minnar om sko, som [[hestesko]], [[bremsesko]] og [[kabelsko]]. Sko kan vera laga av materiale som [[lêr]], [[gummi]], [[tekstil]]ar og ulike [[kunststoff]]. Dei har som regel ein tjukk sole og er gjerne også forsterka i [[tå]]- og [[hæl]]områda. Dei kan festast til foten med [[skoreim|reimer]], [[lisse]]r, [[borrelås]] eller gjennom si eiga utforming, som [[tresko]]. Det finst sko for mange ulike føremål, som arbeidssko, finsko og treningssko. == Sjå òg == * [[sandal]] * [[geta]] * [[kalosj]] * [[støvel]] * [[tøffel]] == Kjelder == {{refstart}} * {{Nynorskordboka}} *{{snl|sko|sko}} ---- * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sko|Sko]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 12. april 2012.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.batashoemuseum.ca/ Bata Shoe Museum] {{spire|klede}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sko| ]] [[Kategori:Fottøy]] [[Kategori:Ord frå norrønt]] [[Kategori:Ting av lêr]] buzi9fmrpyll2p8rs062lnd5cb8stao 0 43771 3657272 3650909 2026-06-15T04:01:30Z 2003 LN6 155968 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Irene TRM 20050815 lrg.jpg]] → [[File:Irene 2005-08-15 0543Z.jpg]] Criterion 4 - conforms to other similar files' formats for storm images 3657272 wikitext text/x-wiki [[Fil:Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG|mini|Syklonen Catarina, ein sjeldan tropisk syklon i Sør-Atlanteren. Sett frå [[den internasjonale romstasjonen]] den 26. mars 2004.]] Ein '''tropisk syklon''' er eit [[storm]]system som får energi frå varme frigjeve av fuktig [[luft]] som stig og [[kondensering|kondenserer]]. Namnet understrekar at dette er syklonar som oppstår i [[tropisk]]e strøk, med rotasjon mot klokka på den nordlege halvkula, og med klokka på den sørlege halvkula. Dei skil seg frå andre lågtrykk, som me til dømes har på våre breiddegrader, ved at det er [[varme]]mekanismar som gjev energi til å drive dei. Tropiske syklonar er det generelle namnet på alle slike system, men dei har forskjellig namn etter kor dei oppstår på jorda og etter kva styrke dei har, slik som '''orkan''', '''tyfon/taifun''', '''tropisk storm''' eller '''tropisk lågtrykk'''. Tropiske syklonar kan produsere ekstremt kraftig [[vind]], [[tornado]]ar, svært kraftig [[regn]] og store bølgjer, kalla [[stormflod]], inn mot kysten. Det kraftige regnet og stormfloda kan skape enorme flaumar. Sjølv om effekten på menneskelege busetnadar kan vere katastrofale, har tropiske syklonar i somme tilfelle også avslutta lange tørkeperiodar, på grunn av den enorme mengda med [[fukt]] dei transporterer med seg. Dei kan transportere [[varme]] bort frå tropane, og spelar ei viktig rolle i den globale [[atmosfærisk sirkulasjon|atmosfæriske sirkulasjonen]] som skapar likevekt i [[troposfæren]]. == Oppbygging av tropiske syklonar == [[Fil:Hurricane profile.svg|mini|Tropiske syklonar blir danna ved at energi blir frigjeven frå kondensasjon av fukt i stigande luft. Dette skapar ei [[positiv tilbakekopling]] over varme hav.]] Ein tropisk syklon er eit stort, roterande system av [[sky]]er, [[vind]] og [[torevêr]]. Den største energikjelda er [[kondensasjonsvarme]] som er frigjeve ved at vassdamp [[kondensasjon|kondenserer]] i store høgder. Derfor kan ein sjå på ein tropisk syklon som ein gigantisk vertikal [[varmekraftmaskin]] mekanisk driven av fysiske prosessar som jordrotasjon og gravitasjon. Ein kan òg sjå på tropiske syklonar som eit [[mesoskala konvektivt system]]. Kondensasjon fører til høgare vindstyrkar sidan ein liten del av den frigjevne energien blir omforma til mekanisk energi, og kraftigare vind og minkande trykk fører så til auka fordamping frå overflata og meir kondensasjon. Mykje av den frigjevne energien driv vertikale luftstraumar som aukar høgda på stormskyene og på den måten igjen aukar kondensasjonsprosessen. Denne positive koplingsprosessen held fram så lenge systemet kan trekke meir energi ut frå varmt hav. At fordelinga av luftmassane ikkje er i likevekt vil og gje energi til syklonen. Jordrotasjonen får systemet til rotere, ein effekt kjend som [[corioliseffekten]], og påverkar banen stormen tar. Faktorane som skal til for å danne tropiske syklonar er bl.a. ei forstyrring i vêret, varme tropiske hav, fukt og relativt lite vind i høgda. Visst desse forholda eksisterer og vedvarer, kan det skape den positive tilbakekoplingsprosessen som skal til for å maksimere energiopptaket. [[Kondensasjon]] er den drivande krafta som skil tropiske syklonar frå andre meteorologiske fenomen. Fordi denne er størst i [[tropisk klima]] er det i tropiske område at ein tropisk syklon oppstår. Ein [[ekstratropisk syklon]], som me kjenner som eit lågtrykk på våre breiddegrader, får det meste av energien sin frå den horisontale temperaturgradienten som er i atmosfæren her. For at varmekraftmaskina skal halde fram, må den tropiske syklonen halde seg over varmt vatn, som gjev syklonen fukta den treng. Fordamping av denne fukta aukar på grunn av den kraftige vinden og det reduserte lufttrykket i stormen, og fører til ein [[positiv tilbakekoplingsprosess]]. Når ein tropisk syklon kjem over land mister den raskt styrken sin. [[Fil:GulfMexTemps 2005Hurricanes.gif|mini|Diagram som viser temperaturfall i Mexicogulfen når orkanane Katrina og Rita passerer over.]] Når ein tropisk syklon passerer over eit havområde kan [[havoverflatetemperatur]]en bli lågare, og det kan hindre syklonen i å utvikle seg vidare. Tropiske syklonar avkjøler havoverflata ved å fungere som «varmekraftmaskinar» som overfører varme frå havoverflata til atmosfæren gjennom fordamping. Avkjølinga kjem òg av oppvelling av kald vatn frå havdjupet. I tillegg kan havoverflata bli avkjølt av kalde regndropar som blir liggande ei stund i overflata. Skydekket hindrar solinnstråling, som igjen kan føre til kaldare vatn i havoverflata. Kombinasjonen av alle desse effektane kan føre til eit kraftig fall i havoverflatetemperaturen i eit større område på berre få dagar. Forskarar ved det amerikanske National Center for Atmospheric Research har estimert at ein tropisk syklon frigjev 50 til 200 billionar [[joule]] kvar dag. Det er same energimengd på ein dag som om ein sprenger atombomber på 10 megatonn kvart 20 minutt. Hovudrørsla av skyer i ein tropisk syklon er inn mot senteret av syklonen, men i store høgder strøymer skyene òg ut frå syklonen. Desse skyene kjem av luft som har frigjeve fukta si og blir ført oppover i systemet og ut horisontalt når lufta kjem opp til [[tropopause]]n. Denne horisontale luftstraumen i høgda skapar høge, tynne [[cirrus]]skyer som går ut frå senteret av syklonen i eit spiralmønster. Dei høge cirrusskyene er ofte det første teiknet på at ein tropisk syklon nærmar seg. === Fysisk struktur === [[Fil:Hurricane structure graphic.jpg|frame|right|Strukturen i ein tropisk syklon]] Ein kraftig tropisk syklon er bygd opp av følgjande komponentar: * '''[[lågtrykk|Lågtrykk ved overflata]]:''' Alle tropiske syklonar roterer rundt eit lågtrykk nær jordoverflata. Trykket i sentrum av tropiske syklonar er blant dei lågaste ein har målt i havnivå på Jorda. * '''Varm kjerne:''' Ein tropiske syklon er karakterisert og driven av store mengder latent varme som blir frigjeve når fuktig luft blir løfta oppover og vassdampen i lufta kondenserer. Denne varmen blir fordelt vertikalt rundt senteret av stormen. Derfor er temperaturen høgare i syklonen enn i dei omliggande områda (bortsett frå ved havoverflata der havet styrer lufttemperaturen). * '''Cirrusskyer nær senteret:''' Cirrusskyene er toppen av toreskyene i augeveggen. Desse skyene er dei høgaste og kaldaste skyene i syklonen. * '''[[auge (meteorologi)|Auge]]:''' Ein kraftig tropisk syklon har eit område med søkkande luft i senteret av sirkulasjonen. Vêret i auge er vanlegvis roleg og skyfritt (men havbølgjene kan vere ekstremt store). Auget er vanlegvis sirkulært og kan vere alt frå 3&nbsp;km til 320&nbsp;km i diameter. I svakare syklonar vil cirrusskyene ofte dekke senteret, og auge vil vere usynleg. * '''Augevegg:''' Eit skyband som krinsar rundt auget. I dette område finn ein den kraftigaste vinden og dei største nedbørsmengdene. Dei største øydeleggingane får ein når augeveggen passerer over land. * '''Regnband:''' Regnbyer og torevêr er organiserte i spiralforma band som går syklonsk rundt senteret av uvêret. Kraftige vindkast og kraftig nedbør er vanleg i dei individuelle regnbanda, med relativt rolegare vêr mellom regnbanda. Tornadoar kan oppstå i regnbanda til tropiske syklonar som går over land. [[Ringforma syklon]]ar er kjende for å mangle regnband. * '''Utstrauming:''' Dei øvre nivåa av ein tropisk syklon har vind med retning bort frå senteret av stormen i ein antisyklonsk rotasjon. Vind ved overflata er kraftig syklonsk, og blir svekka med høgda før dei til slutt reverserer seg sjølv. Det er den varme kjernen i senteret av dei tropisk syklonane som fører til dette spesielle vindmønsteret. == Korleis tropiske syklonar oppstår == [[Fil:Irene 2005-08-15 0543Z.jpg|mini|Eit TRMM bilete som viser høgda på regnkolonnane i orkanen Irene (2005)]] [[Fil:Atlantic hurricane graphic.png|mini|right|Bølgjer i passatvindane i Atlanterhavet - område med vind som konverger med dei storstilte vindsystema kan skape ustabilitet i atmosfæren som kan føre til at tropiske syklonar oppstår.]] Forsking på korleis tropiske syklonar oppstår går føre seg for fullt og er framleis ein prosess ein ikkje fullt ut forstår enno. Ein treng seks generelle faktorar for å få danne ein tropisk syklon, sjølv om tropiske syklonar av og til kan oppstå utan at alle desse vilkåra er oppfylt: # [[Havoverflatetemperatur]]en må vere minst 26,5&nbsp;°C ned til eit djup på minst 50 m. Når vatn har denne temperaturen vil atmosfæren like over havet bli ustabil nok til det kan oppstå konveksjon og torevêr. # Rask avkjøling med høgda. Dette fører til at [[latent varme]] blir frigjeve, som er energikjelda til tropiske syklonar. # Høg fukt, særleg i den lågare og midlare [[troposfæren]]. Når det er mykje fukt i atmosfæren ligg forholda til rette for at forstyrringar kan vidareutviklast. # Lågt [[vindskjer]]. Når vindskjeret er stort, vil dette stoppe konveksjonen eller forstyrringane i syklonen. # Avstand frå [[ekvator]]. Dette gjer at [[Corioliskrafta]] får vinden til å blese inn mot lågtrykkssenteret i eit sirkulasjonsmønster. Den minste avstanden er 500&nbsp;km eller om lag 5 grader frå ekvator. # Det må alt eksistere ei vêrforstyrring. Systemet må ha ein slags sirkulasjon i tillegg til eit lågtrykkssenter. Generelt kan tropiske syklonar berre oppstå frå tre forskjellige type system: [[tropisk bølgje|tropiske bølgjer]], [[ekstratropisk lågtrykk|ikkje-tropiske lågtrykk]] og gamle [[vêrfront|frontsystem]]. Tropiske syklonar oppstår oftast frå tropiske bølgjer. Desse fører ofte til torevêr, som kan utvikle seg til tropiske syklonar. Eit liknande fenomen er byer som oppstår over Vest-Afrika og flyttar seg inn i Atlanterhavet, ofte som ein del av [[den intertropiske konvergenssonen]]. Tropiske syklonar oppstår òg ofte frå tråg i øvre del av troposfæren, som er lågtrykk med kald kjerne i stor høgde. Ein tropisk syklon med varm kjerne kan oppstår når desse arbeider seg nedover i troposfæren og dannar kraftig [[konveksjon]]. Tropiske syklonar som oppstår utanfor den vanlege tida på året oppstår oftast på denne måten. Til sist kan gamle frontsystem stoppe opp over varmt hav og produsere auka konveksjon. Vist det oppstår ein sirkulasjon under denne konveksjonen kan det utvikla seg til ein tropisk syklon. [[Fil:Global tropical cyclone tracks-edit2.jpg|mini|right|250px|Alle syklonbanar frå 1985 til 2005.]] === Område med tropiske syklonar === Dei fleste tropiske syklonar oppstår i eit område med mykje torevêr kalla [[den intertropiske konvergenssona]] som ligg nær ekvator og går rundt heile jorda. Dei fleste av desse systema oppstår mellom 10 og 30 grader frå ekvator og 87 % blir danna innanfor 20 % frå ekvator. Fordi [[Corioliseffekten]] er med på å starte og oppretthalde rotasjonen til tropiske syklonar, oppstår dei sjeldan innanfor 5 grader frå ekvator der Corioliseffekten er minst. Men det har vore døme på tropiske syklonar som er blitt danna innanfor denne grensa. ==== Store havområde ==== Vanlegvis oppstår tropiske syklonar i eitt av sju store havområde. Desse er nordlege [[Atlanterhavet]], austlege og vestlege delar av [[Stillehavet]] (blir rekna som to område fordi tropiske syklonar sjeldan oppstår i sentrale område av Stillehavet), sørvestlege Stillehavet, det sørvestlege og søraustlege [[Indiahavet]] og det nordlege Indiahavet. Det vestlege Stillehavet er det mest aktive området, medan nordlege delar av Indiahavet er minst aktiv. På verdsbasis blir det danna i snitt 80 tropiske syklonar kvart år. * '''Nord-Atlanteren:''' Det mest utforska av alle tropiske havområde og inkluderer [[Atlanterhavet]], [[Det karibiske havet]] og [[Mexicogolfen]]. Syklonane som oppstår her blir kalla ''tropiske orkanar''. Talet på tropiske syklonar som oppstår her kvart år kan variere frå over tjue til eit par stykk. Gjennomsnittet er rundt ti. Austkysten av [[USA]], [[Mexico]], [[Sentral-Amerika]], [[Karibia]] og [[Bermuda]] blir ofte råka av tropiske syklonar frå dette området. [[Venezuela]], søraustkysten av [[Canada]] og [[Macronesia]] kan òg blir råka innimellom. Mange av dei kraftigare syklonane oppstår nær [[Kapp Verde]]-øyane. Ein sjeldan gong kan orkanar nå [[Europa|Vest-Europa]] * '''Det nordaustlege Stillehavet:''' Dette er det nest mest aktive havområdet i verda og det området med størst tettleik av tropiske syklonar. Syklonar som blir danna her kan råke vestlege område av [[Mexico]], [[Hawaii]], nordlege delar av [[Sentral-Amerika]], og i svært sjeldne tilfelle [[California]] og [[Arizona]]. Ein må derimot tilbake til 1800-talet sist gong ein orkan råka California. * '''Det nordvestlege Stillehavet:''' Tropiske syklonar her kan råke [[Kina]], [[Japan]], [[Hong Kong]], [[Filippinane]], [[Taiwan]] og mange andre land i søraust Asia som [[Vietnam]], [[Sør-Korea]], delar av [[Indonesia]] og eit stort tal Stillehavsøyar. Dette er den mest aktive regionen og står for ein tredjedel av alle tropiske syklonar i verda. Dei tropiske syklonane i denne delen av verda blir kalla tyfonar eller taifunar. Kysten av Kina blir råka av flest tyfonar gjennom eit normalår, medan Filippinane i snitt får 18 tyfonar. Ein sjeldan gong kan ein tyfon eller ekstratopisk lågtrykk gå nordover til [[Sibir]] i [[Russland]]. * '''Det nordlege Indiahavet:''' Dette havområdet er delt inn i to regionar, [[Bengalbukta]] og [[Arabiahavet]], der Bengalbukta har opp til 5-6 gonger så stor aktivitet. Tropiske syklonar i dette området blir kalla ''syklonar''. Dette området har to sesongar, ein i april og mai, før [[monsun]]en sett i gang, og ein etter monsunen i oktober og november. Tropiske syklonar som blir danna i dette området har historisk sett tatt flest menneskeliv, mest kjend er syklonen Bhola som tok 200&nbsp;000 liv i [[1970]]. Land som blir oftast råka av tropiske syklonar frå dette området er [[India]], [[Bangladesh]], [[Sri Lanka]], [[Thailand]], [[Myanmar]] og [[Pakistan]]. Ein sjeldan gong kan [[Den arabiske halvøya]] blir råka. * '''Det sørvestlege Stillehavet:''' Tropiske syklonar i dette området råkar oftast [[Australia]] og [[Oceania]]. Ein sjeldan gong kan tropiske stormar nå [[Brisbane]] i Australia og [[New Zealand]], vanlegvis omforma til eit ekstratropisk lågtrykk. * '''Det søraustlege Indiahavet:''' Her er det Australia og Indonesia som er utsett. I følgje Australian Bureau of Meteorology, er det området mellom Exmouth og Broome i Vest-Australia som oftast blir råka. * '''Det sørvestlege Indiahavet:''' Dette havområdet er det minst utforska på grunn av mangel på historiske data. Syklonar som oppstår her kan råke [[Madagaskar]], [[Mosambikk]], [[Mauritius]], [[Reunion]], [[Komorane]], [[Tanzania]] og [[Kenya]]. ==== Uvanlege område ==== [[Fil:Hurricane Vince eye 2005.jpg|mini|Orkanen Vince som oppstod i dei tempererte subtropiske områda av Atlanterhavet i 2005.]] I følgjande område kan det ein sjeldan gong oppstå tropiske syklonar. * '''Tempererte subtropiske strøk:''' Område lenger enn 30 grader vekk frå ekvator har vanlegvis ikkje forholda som skal til får å danne tropiske syklonar, og område meir enn førti grader frå ekvator vil motverke prosessane som skal til for at tropiske syklonar kan oppstå. Den avgjerande faktoren for at syklonane ikkje oppstår er havtemperaturen som er lågare i desse områda, medan større vindskjer i høgda er ein annan faktor. Innimellom kan tropiske syklonar flytte seg inn i desse områda, men ein sjeldan gong kan det òg oppstå syklonar her. * '''Låge breiddegrader:''' Tropiske syklonar oppstår vanlegvis ikkje innanfor 10 grader frå ekvator fordi corioliskrafta er svak her. I desember 2001 blei tyfonen Vamei danna i [[Sør-Kina-havet]] og gjekk på land i Malaysia. Den oppstod i samband med torevêr på [[Borneo]]. * '''Søraustlege Stillehavet:''' Tropiske syklonar oppstår sjeldan i dette området, men når dei først oppstår er det ofte i samband med [[El Niño]]-episodar. Områda som vanlegvis blir råka er [[Polynesia]]. Under El Niño i 1982/83 blei Fransk Polynesia råka av seks tropiske syklonar på fem månader. Det er derimot ikkje registrert tropiske syklonar i vestlege delar av Sør-Amerika. * '''Sør-Atlanteren:''' Ein kombinasjon av vindskjer og få tropiske forstyrringar frå den intertropiske konvergensonen gjer at tropiske syklonar sjeldan oppstår her. Dei siste 15-20 åra har ein derimot observert minst tre tropiske system, deriblant syklonen Catarina som gjekk på land i [[Brasil]] i januar 2004. * '''[[Middelhavet]]:''' Ein har hatt uvêr med liknande struktur som tropiske syklonar, men forskarar er ueinige om desse var tropiske eller ikkje. * '''[[Dei store sjøane]]:''' Stormsystem som likna tropiske syklonar blei danna i Huronsjøen i 1996. Denne danna eit auge i senteret, og kan ei kort stund ha vore ein tropisk syklon. Dei store sjøane har ei lang historie med syklonske stormar som har oppstått ein sjeldan gong. === Syklonsesong === På verdsbasis er det flest tropiske syklonar seint på sommaren, når havtemperaturen er på sitt høgaste. Kvart havområde har derimot sine eigne sesongmønster. På verdsbasis er mai den minst aktive månaden, medan september er den mest aktive. I Nord-Atlanteren er den mest aktive sesongen frå juni og ut november, med flest orkanar frå seint i august og ut september. I det nordaustlege Stillehavet kjem orkanane derimot jamt og trutt heile sesongen. Det nordvestlege Stillehavet har tropiske syklonar året rundt, men færrast i februar og flest tidleg i september. I Det nordlege indiske havet er det mest vanleg med tropiske uvêr frå april til desember, men flest i mai og november. På den sørlege halvkula byrjar den tropiske syklonaktiviteten seint i oktober og sluttar i mai, med flest syklonar frå midten av februar til tidleg mars. {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="3" class=wikitable !colspan=6| Sesonglengde og sesongmiddel |- ! Område !! Sesongstart !! Sesongslutt !! Tropisk storm (>17&nbsp;m/s) !! Tropisk syklon (>32&nbsp;m/s)!! Kategori 3+ tropisk syklon (>48&nbsp;m/s) |- | Nordvest-Stillehavet || – || – || 26.7 || 16.9 || 8.5 |- | Det sørindiske havet || Oktober || Mai || 20.6 || 10.3 || 4.3 |- | Nordaust-Stillehavet || Mai || November || 16.3 || 9.0 || 4.1 |- | Nord-Atlanteren || Juni || November || 10.6 || 5.9 || 2.0 |- | Sørvest-Stillehavet || Oktober || Mai || 10.6 || 4.8 || 1.9 |- | Det nordindiske havet || April || Desember || 5.4 || 2.2 || 0.4 |} == Rørsle og bane == === Storskala vind === Sjølv om tropiske syklonar er store system som genererer enorm mengder energi, blir rørsla deira på jordoverflata styrt av det storskala vindmønsteret. Denne rørsla blir omtalt som syklonen sin '''bane'''. Den største krafta som styrer tropiske system er vind som sirkulerer rundt [[høgtrykk]]sområde. Over Nord-Atlanteren blir tropiske system styrt vestover av dei austlege vindane sør for Azorehøgtrykket, eit ofte vedvarande høgtrykk i Nord-Atlanteren. I tillegg vil den austlege [[passatvind]]en styre [[tropiske bølgjer]] vestover frå den afrikanske kysten mot Karibia og Nord-Amerika. Desse bølgjene er ofte starten på det som kan utvikle seg til tropiske syklonar og er hovudårsaka til at orkanar i Nord-Atlanteren oppstår. Dei spelar og ei stor rolle i danninga av tropiske syklonar i det austlege Stillehavet. I Indiahavet og i det vestlege Stillehavet (både nord og sør for ekvator), er danninga av tropiske syklonar ofte sterkt avhengig av rørsla til den intertropiske konvergenssonen, og rørsla deira er for det meste styrt av system på [[synoptisk skala]]. === Corioliseffekten === [[Fil:Winston 2016-02-12 1200Z.png|mini|Infraraudt bilete av syklonen Winston, som viser rotasjon med klokka som følgje av Corioliseffekten.]] Jordrotasjonen fører til ein akselerasjon på luftrørsler i atmosfæren, kalla [[Corioliseffekten]]. Denne akselerasjonen fører til at syklonske system snur seg mot polane visst det ikkje er kraftige luftstraumar som styrer dei. I nordlege område vil nordlege delar av syklonen ha vestlege vind, og Corioliskrafta drar den litt nordover. Den sørlege delen blir dradd sørover, men Corioliskrafta er svakare her. Derfor vil tropiske syklonar på nordlege halvkule som flyttar seg vestover, normalt snu seg nordover (og så ført austover), og syklonane på sørlege halvkule flyttar seg sørover viss ingen kraftige [[trykksystem]] motverkar rørsla. Corioliskrafta startar òg den syklonske rotasjonen, men er ikkje den drivande krafta som skapar den kraftige vinden. Årsaka til den kraftige vinden er bevaring av [[angulært moment]] (eller spinn) som gjer at luft som roterer i store sirklar rundt lågtrykket vil gå raskare og raskare når sirklane blir mindre og mindre i nærleiken av senteret. === Samspel med høgtrykk og lågtrykk === Når ein tropisk syklon flyttar seg til høge breiddegrader, kan systemet bli styrt av andre lågtrykk. Ein orkan som går frå Atlanteren til Mexicogolfen kan t.d. gå nord og så nordaustover visst eit lågtrykk passerer over Nord-Amerika. === Landkjenning === Offisielt kallar ein det landkjenning når senteret av stormen går inn på land. Ein kan naturlegvis oppleve svært kraftig vind før stormen har nådd land. Ofte vil eit område der stormen går i land ha opplevd halve tida stormen varer før stormen går på land. == Oppløysing == Ein tropisk syklon kan løysast opp eller gå over til andre former for vêrsystem på fleire måtar: * Han flyttar seg over land, og dermed får den ikkje lenger energien frå det varme havet som den treng for å drive seg sjølv. Dei fleste tropiske syklonar mistar raskt styrke etter dei har gått på land og går over til å bli eit lågtrykk etter ein dag og to. Dei kan derimot regenererast visst dei kjem ut over varmt hav igjen. Visst ein syklon kjem over eit fjellområde vil den raskt miste strukturen sin, sjølv om det berre er eit lita stund. Ein utdøyande syklon kan likevel få katastrofale følgjer i fjellområde, sidan dei framleis kan gi frå seg svært store mengder regn som kan føre til [[flaum]] og [[jordskred]]. * Han blir over det same havområdet for lenge, og trekker ut så mykje varme frå havoverflata at syklonen ikkje lenger får nok energi til å overleve. * Han kjem ut for eit [[vindskjer]], som fører til at konveksjonen mistar retninga og varmekraftmaskina bryt saman. * Han kan vere svak nok til å bli fanga opp av eit anna lågtrykk. Dei kan gå i saman og danne eit ikkje-syklonsk torevêr. Ei slik samanslåing kan derimot gje ekstra kraft til det ikkje-tropiske systemet. * Han kjem over kaldare vatn. Dette betyr ikkje nødvendigvis at stormen døyr ut, men at stormen mistar sin tropiske struktur. Slike omformingar endar vanlegvis opp som ekstratropiske syklonar, eller det me på våre breiddegrader kjenner som lågtrykk. Sjølv etter ein tropisk syklon har blitt omforma til å bli ekstratropisk eller har blitt løyst opp, kan den framleis ha styrke som ein tropisk storm (og av og til med vindstyrke opp i orkan), og gje frå seg store nedbørsmengder. Når tropiske syklonar når høgare breiddegrader eller går over land kan den smelte saman med [[vêrfront]]ar og utvikle seg til ein [[lågtrykk|frontsyklon]], òg kalla ekstratropisk syklon. I Atlanterhavet, har slike lågtrykk som har sitt opphav i tropiske orkanar innimellom gjeve svært kraftig vind og mykje regn når dei har kome inn over Europa. Flaumen og rekordnedbøren i [[Bergen]] i september 2005 var restane av ikkje mindre enn to slike tropiske orkanar kalla «Maria» og «Nate». Sjølv om desse lågtrykka ikkje førte til særleg med vind, gav dei frå seg ekstreme mengder nedbør, opp mot 200&nbsp;mm enkelte stader på Vestlandet. Dette var første gong [[Meteorologisk Institutt]] ga namn til eit uvêr pga ekstrem nedbør. Uvêret blei kalla «[[Ekstremvêret Kristin|Kristin]]». === Kunstig modifisering av syklonar === På 1960- og 1970-talet gjorde den amerikanske regjeringa forsøk på å svekke orkanar i Project Stormfury ved å så skyene i syklonar med [[sølvjodid]]. Ein trudde at når ein gjorde dette så ville underkjølt vatn i dei ytre regnbanda fryse, noko som igjen ville føre til at den indre augeveggen kollapsa og på den måten reduserte vinden. Vinden i orkanen Debbie i 1969 minka med så mykje som 30 %, men tok seg opp att etter såinga var ferdig. I eit tidlegare forsøk i 1947 blei resultatet katastrofalt då ein orkan aust for [[Jacksonville]] i [[Florida]] plutseleg endra retning etter å ha blitt sådd og raste innover Savannah i Georgia. Prosjektet blei lagt ned då ein oppdaga at det var naturlege svingingar i prosessane som skaper augeveggen og i vindstyrken, og dette skapte då tvil om dei tidlegare prøveresultata. I dag veit ein at å så sølvjodid har liten effekt på regnbanda fordi det finst lite underkjølt vatn i desse skyene. Ein har føreslått andre metodar som skal stoppe eller redusere utviklinga av tropiske syklonar. Blant anna skal ein ha føreslått å avkjøle havoverflata under tropiske syklonar ved å taue isberg inn i tropiske hav. Andre metodar ein har føreslått er å dekke havet med stoff som motverkar fordamping eller å bombe syklonen med atomvåpen for å bryte ned strukturen. Alle desse forslaga har ein vesentleg feil ved seg. Dei tropiske syklonane er rett og slett for store og energirike til at desse metodane vil ha særleg verknad. == Konsekvensar == [[Fil:cyclone Deaths.svg|mini|Statistikk over dødsfall knytt til orkanar i USA frå 1970 til 1999.]] Ein fullt utvikla tropisk syklon kan frigje varme på opp til 6x10¹⁴ watt. Tropiske syklonar på ope hav fører til store bølgjer, kraftig regn og kraftig vind. Dette forstyrrar skipstrafikken og i visse tilfelle har skip gått ned. Dei største øydeleggingane får ein derimot når dei tropiske syklonane nærmar seg kystområda. Ein tropisk syklon som kjem inn mot land kan skape enorme øydeleggingar på fleire måtar: * Kraftig vind - Vind av orkan styrke kan øydelegge køyretøy, bygningar, bruer osv. Kraftig vind tar med seg flygande gjenstandar i svært stor fart, og gjer det svært farleg å opphalde seg utandørs. * [[Stormflod]] - Tropiske syklonar hevar havnivået, og kan skape flaum i kyststrøk. Dette er kanskje den verste effekten, og 80 % av tapte menneskeliv som følgje av tropiske syklonar har skjedd i samband med den første bølgja som treffer kysten. * Kraftig regn - Torevêr i tropiske syklonar kan føre til ekstreme nedbørmengder. Elvar kan flaume over, vegar bli uframkommelege, og jordras kan oppstå. Særleg innlandet kan vere utsett for denne typen flaum. * [[Tornado]]aktivitet - Den omfattande rotasjonen i tropiske syklonar kan skape tornadoar. Dei kan òg oppstå som følgje av mesoskala virvlar i augeveggen. Sjølv om desse tornadoane ikkje blir like kraftige som dei som oppstår i ikkje-tropiske forhold, kan dei skape enorme øydeleggingar. [[Fil:Hurricane katrina damage gulfport mississippi.jpg|mini|Etterverknadane av orkanen Katrina i Gulfport i Mississippi. Katrina er den orkanen som har gjort størst øydeleggingar i USA si historie]] Ofte kan sekundæreffektane av tropiske syklonar vere vel så øydeleggande. Desse kan vere: * Sjukdom - Dei våte forholda etter ein tropisk syklon, i tillegg til øydelagde sanitære fasilitetar og varmt tropisk klima, kan føre til epidemiar som kan ta liv lenge etter uvêret har passert. Ein av dei mest vanlege skadane etter ein orkan er at folk tråkkar på spiker, som kan føre til [[stivkrampe]] eller andre infeksjonar. Infeksjonar kan òg oppstå i kutt og sår ved å vasse i kloakkforureina vatn. Store område under vatn kan i tillegg føre til myggborne sjukdommar. * Straumbrot - Tropiske syklonar kan ta straumen til hundretusenar av menneske (eller millionar om eit større urbant område er råka). Dette kan føre til vanskar med kommunikasjon og redningsarbeid. * Transportvanskar - Tropiske syklonar kan øydelegge viktige bruer, overgangar og vegar. Dette kan føre til at transport av mat, reint vatn og medisinar kan bli svært vanskeleg. === Fordelar med tropiske syklonar === Sjølv om tropiske syklonar kan ta store mengder liv og gjere store øydeleggingar, er dei ein viktig faktor i nedbørsregime i område som ofte er plaga med tørke. Orkanar i det nordaustlege Stillehavet fører ofte fukt inn over det sørvestlege USA og delar av Mexico. Orkanen Camille stoppa ein lang tørkeperiode og enda vassmangelen i desse områda, men tok livet av 259 menneske og gjorde øydeleggingar for om lag $9,14 milliardar 2005. Orkanar medverkar til den globale varmebalansen ved å føre varm og fuktig luft frå tropiske strøk til midlare breidder og polare område. Visst det ikkje hadde vore for denne varmetransporten mot polane (som og skjer ved andre prosessar enn syklonar), hadde dei tropiske områda vore mykje varmare enn dei er i dag. Stormflo og vind kan føre til store øydeleggingar for menneske, men blandar òg vassmassane ved store elveutløp, noko som er viktig for enkelte lokale fiskebestandar. Når tropiske syklonar avkjøler havoverflata kan dette føre til at syklonar har vanskelegare for oppstå i det same området ei stund etterpå. I 2005 førte orkanen Dennis til det motsette, ved å varme opp havet etter seg, og medverka til intensiteten til den påfølgjande orkanen Emily. == Langtidstrend av syklonsk aktivitet == Talet på stormar i Atlanterhavet har auka sidan 1995, men det er ingen spor etter ein global auke. Det årlege talet på tropiske syklonar er om lag 80-90. Ein meiner derimot å ha funne bevis for at intensiteten til syklonane har auka. Om intensiteten har auka eller ikkje, så har orkanar i Atlanterhavet i det minste fått dyrare konsekvensar sidan fem av dei ti dyraste orkanane i USA har skjedd etter 1990. Årsaka til dette kan vere både kraftigare orkanar og at folk busett seg i kystnære strøk som er sårbare for tropiske orkanar. Tidlegare busette folk seg i større byar langs kysten, og lite langs dei sårbare kyststrekningane. Dermed kan kraftige orkanar ha gått forbi utan at ein har oppdaga kor kraftige dei har vore. I dag har ein fly og satellittar som måler styrken til orkanane. Så sjølv om observasjonar tyder på auka styrke og aktivitet, er andre forskarar skeptiske til desse resultata. Talet og styrken på orkanar i Atlanteren ser ut til å gå i syklusar på 50-70 år. Det var færre orkansesongar med aktivitet over normal frå 1970 til 1994, medan det var fleire øydeleggande orkanar frå 1926 til 1960. I 1933 var det danna 21 orkanar i Atlanteren, berre forbigått i 2005. Tidleg på 1900-talet var det og færre orkanar, medan det blei observert langt fleire på slutten av 1800-talet. === Global oppvarming === Eit spørsmål som ofte blir stilt er om global oppvarming kan eller vil føre til fleire og kraftigare tropiske syklonar. Alle klimatologar er einige om at ein enkel syklon eller ein enkel sesong ikkje treng ha noko samanheng med ei enkel årsak som global oppvarming eller naturlege variasjonar. Amerikanske forskarar ved National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) har antyda at orkanane kan kome til å bli sterkare det neste hundreåret sidan jorda blir varma opp. Statistikk viser at talet på tropiske syklonar har minka dei siste tiåra på verdsbasis, men talet på syklonar som når kategori 4 og 5 har auka. == Observasjon og varsling == [[Fil:Isidore091902-p3sunset.jpg|mini|Regnband frå orkanen Isidore fotografert i 7000 fot høgde i solnedgang]] [[Fil:Epsilon_ISS012-E-10097.jpg|mini|Orkanen Epsilon vart danna og forsterka trass i svært ufordelaktige forhold for danning av syklonar]] [[Fil:Maria, Bopha and Saomai 2006-08-07 0435Z.jpg|mini|Tre tropiske syklonar i tre forskjellige stadium. Den yngste, som her nettopp har blitt oppgradert til ein tropisk storm, manglar organiseringa til dei to andre]] === Observasjon === Intense tropiske syklonar er ei stor utfordring å observere sidan dei det meste av tida held seg over hav, der det er få målestasjonar. Observasjonar frå overflata er vanlegvis berre tilgjengeleg når uvêret passerer over øyer eller kystområde, eller visst eit skip er uheldig å hamne inn i det. Sjølv i desse tilfella får ein ofte berre målingar av utkanten av syklonen der forholda er mindre katastrofale. Det er derimot mogeleg å gjere målingar på staden ved å sende spesielle observasjonsfly inn i syklonen. Desse flya fyk direkte inn i syklonen og tar målingar og fjernmålingar. Flyet slepp òg ein GPS sonde inne i syklonen. Dessa sondane måler temperatur, fukt, trykk og vind mellom flynivået og havoverflata. I 2005 testa ein ut eit fjernstyrt fly inn i den tropiske stormen Ophelia. Desse kan fly i lågare høgder som er farlegare for vanlege menneskestyrte fly. Tropiske syklonar langt frå land blir følgd av vêrsatellittar som tar synlege og infraraude bilete frå verdsrommet. Når syklonen nærmar seg land kan landbaserte [[dopplerradar]]ar måle syklonen sin nøyaktige posisjon og intensitet minutt for minutt. === Varsling === På grunn av dei enorme kreftene som er involvert, prøver ein å føresjå den nøyaktige banen, posisjonen og styrken til tropiske system. Ved hjelp av aukande kunnskap og store datamengder frå satellittar og andre sensorar, kan meteorologar med auka tryggleik varsle banen til dei tropiske syklonane. Superraske datamaskinar og avanserte simuleringar er til god hjelp for varslingsmeteorologane i dag, men sidan ein ikkje fullt ut forstår prosessane som ligg bak tropiske syklonar kan varsla framleis vere noko usikre. == Klassifisering, terminologi og namngjeving == === Styrke === Tropiske syklonar er klassifisert i tre hovudgrupper basert på intensitet: Tropisk lågtrykk, tropisk storm og tropisk syklon (som har forskjellige namn etter kor dei oppstår i verda). Eit '''tropisk lågtrykk''' er eit organisert system av skyer og torebyer med ein definert overflatesirkulasjon og maksimal vind mindre enn 17&nbsp;m/s. Det har ikkje noko auge, og har ikkje den spiralforma organiseringa som dei meir kraftige systema har. Ein '''tropisk storm''' er eit organisert system av kraftige torebyer med ein definert overflatesirkulasjon og maksimal vind mellom 17 og 32&nbsp;m/s. På dette stadiet har den tydelege syklonske forma byrja å utvikle seg, men den har heller ikkje noko auge i senteret. Nasjonale vêrsenter byrjar på dette stadiet å gje namn til uvêret. Ein '''orkan''', '''tyfon''' eller '''syklon''' er eit system med vind høgare enn 33&nbsp;m/s. Ein tropisk syklon dannar ofte eit [[auge (syklon)|auge]] i senteret av systemet, som er eit område med relativt roleg vêr og ofte svært lågt lufttrykk. Auget er ofte synleg på satellittbilete som eit lite sirkulært skyfritt område. Rundt auget er augeveggen som har det kraftigaste torevêret og den kraftigaste vinden. Skysystema sirkulerer rundt syklonen i eit tydeleg spiralforma mønster. Retninga på den syklonske sirkulasjonen kjem an på kva halvkule systemet er på. Rotasjonen går mot klokka på nordlege halvkule og med klokka på sørlege. Den kraftigaste vinden er blitt målt opp til 85&nbsp;m/s (305&nbsp;km/t). Intense og fullt utvikla syklonar kan somme tider danne ein augevegg som heller bort frå senteret, slik at auke liknar eit fotballstadion. Dette fenomenet blir derfor kalla «stadioneffekten». I kraftige tropiske syklonar skjer det ei naturleg utskifting av augeveggen. Ofte når syklonane kjem opp mot den maksimale styrken sin har auget trekt seg saman inn mot midten og kan vere så liten som 8 til 25&nbsp;km i radius. På dette stadiet kan enkelte av dei ytre regnbanda organisere seg til ein ytre ring av toreskyer som sakte flyttar seg innover mot senteret og trekker til seg fukt og momentum som den indre augeveggen treng. Dette merkar ein ved at vindstyrken går noko ned, medan trykket i senteret går litt opp. Til slutt vil den ytre augeveggen erstatte den indre, og syklonen kan vere tilbake til same styrke som tidlegare, og i enkelte tilfelle til og med kraftigare. ==== Kategoriar ==== Orkanar blir klassifisert ut i få maksimal vind ved å bruke [[Saffir-Simpson orkanskala]]. Ein ''Kategori 1''-orkan har lågast vind (119–153&nbsp;km/t) medan ein ''Kategori 5''-orkan har høgast vind (over 249&nbsp;km/t). Det amerikanske National Hurricane Center klassifiserer orkanar frå Kategori 3 og oppover som ''store orkanar''. Det amerikanske «Joint Typhoon Warning Center» klassifiserer tyfonar i det vestlege Stillehavet som tropiske syklonar med vind større enn 118&nbsp;km/t. Tyfonar med vind på om lag 241&nbsp;km/t (67&nbsp;m/s) er av same styrke som ein Kategori 4-orkan, og blir kalla ''Supertyfonar''. Det australske «Bureau of Meteorology» brukar ein skala frå 1 til 5, men i motsetnad til Saffir-Simpson orkanskala, blir kategorien avgjort ut frå estimert maksimalt vindkast. Ein kategori 1-storm har kast mindre enn 126&nbsp;km/t, medan kast i ein Kategori 5-syklon er minst 280&nbsp;km/t. Meteorologar i USA måler vinden i 10 meter høgde i løpet av 1 minutt for å avgjere styrken på ein orkan. Andre land bruker i staden eit 10 minutt middel, som er føreslått av World Meteorological Organization. Maksimal vind er som regel om lag 12 % lågare ved å midle over 10 minutt enn å midle over 1 min. Kategoriseringa tar ikkje omsyn til øydeleggingar eller andre effektar, sidan den berre baserer seg på vindstyrke. Uvêr av lågare kategori kan gjere minst like stor skade som dei av høgare kategori, avhengig av lokalt terreng og totale nedbørsmengder. Ein Kategori 2-orkan som treffer eit urbant område vil sannsynlegvis gjere større skade enn ein stor Kategori 5 orkan som treffer utanom urbane område. === Regional terminologi === [[Fil:Typhoon_Odessa_1985.jpg|mini|Auge på tyfonen Odessa i Stillehavet, August 1985.]] Ein har mange ord og uttrykk for å klassifisere tropiske syklonar alt etter kor dei oppstår og kor dei hamnar. At tropiske syklonar skiftar namn er derimot berre vanleg i Stillehavet, der orkanar frå det sentrale nordlege Stillehavet kan gå inn i Nordvest-Stillehavet og bli omtalt som tyfonar. Ein sjeldan gong har tyfonar gått inn i det sentrale Stillehavet og blitt kjend som ein orkan. I Nord-Atlanteren blir tropiske stormar som får vind over 32&nbsp;m/s (som er orkan styrke på [[Beufortskala]]en) kalla ein orkan. I tillegg brukar amerikanarane tropisk storm for system med vind opp til 32&nbsp;m/s, medan system med vind opp til 17&nbsp;m/s blir kalla tropisk lågtrykk. For å måle desse vindstyrkane blir vinden midla over 1 minutt. I Nordvest-Stillehavet gjeld dei same grensene for tropisk lågtrykk, tropisk storm og tyfon som i Nord-Atlanteren, men vinden er midla over 10 minutt. Her omtaler ein derimot system med vind mellom 25 og 32&nbsp;m/s som ein kraftig tropisk storm. I Det sørvestlege indiske havet er eit «tropisk lågtrykk» eit system med vind mellom 14 og 17&nbsp;m/s. Ein «moderat tropisk storm» har vind frå 17&nbsp;m/s til 24&nbsp;m/s. Ein «kraftig tropisk storm» har vind frå 25&nbsp;m/s til 32,5&nbsp;m/s, medan ein kallar det ein «tropisk syklon» når vindstyrken er over det. I tillegg har dei «kraftig tropisk syklon» for system med vind mellom 46&nbsp;m/s og 59&nbsp;m/s og til slutt «svært kraftig tropisk syklon» når vindstyrken er over 60&nbsp;m/s. Det er mange lokale namn for tropiske syklonar, t.d. ''bagyo'' i Filippinane og ''taino'' i [[Haiti]]. === Namngjeving av tropiske syklonar === Uvêr som kjem opp i styrke tropisk storm får eit namn slik at ein kan åtvare folk om den kommande stormen og vise at dette er ein potensiell farleg situasjon. Desse namna blir tatt frå lister ein har utarbeida fleire år i førevegen enten av komitear frå World Meteorological Organization eller av nasjonale vêrselskap som varslar stormane. ==== Namngjevingslister ==== I Nord-Atlanteren og det nordaustlege Stillehavet blir jentenamn og gutenamn brukt annakvar gong i alfabetisk rekkefølgje, der ein byrjar på «A» i starten av kvar sesong. «Kjønnet» på den første stormen kvar sesong varierer også annakvar gong frå år til år. Ein har seks lister med namn der ein byrjar på ei ny liste kvart år. Bokstavane «Q», «U», «X», «Y» og «Z» blir ikkje brukt i Nord-Atlanteren, medan «Q» og «U» ikkje blir brukt i det nordaustlege Stillehavet. Det er altså 21 namn kvart år i Nord-Atlanteren og 24 namn i det austlege Stillehavet. Ein byrjar på nytt med den første lista etter 6 år, men i tilfelle med øydeleggande orkanar blir namnet utelate frå lista og erstatta av eit nytt namn. Visst det til dømes skulle oppstå meir enn 21 stormar på ein sesong i Nord-Atlanteren, som det gjorde i 2005, blir resten av stormane namngjeve med bokstavar frå [[det greske alfabetet]]. I sentrale delar av Nord-Stillehavet er det «Central Pacific Hurricane Center» i [[Honolulu]] på [[Hawaii]] som gjev namn til orkanar. Her bruker ein fire lister der namna blir tatt i rekkefølgje uavhengig av år. I det nordvestlege Stillehavet er det «WMO Typhoon Committee» som står for namnelistene. Her bruker ein fem lister med namn, der kvart av dei 14 nasjonane som er med i komiteen gjev to namn til kvar liste. Namna blir brukt i alfabetisk rekkefølgje ut frå nasjonen sitt engelske namn og utan omsyn til år og sesongar. I tillegg til namnet får stormen tildelt eit tal som kan variere frå land til land. Namna blir sletta frå lista visst dei har ført til store øydeleggingar. Det australske «Bureau of Meteorology» har tre namnelister, ei liste kvar for det vestlege, nordlege og austlege Australia. Desse listene er alfabetiske og skiftar kjønn annakvar gong, men ein startar ikkje på nytt kvart år. «RA I Tropical Cyclone Committee» lagar namnelister for det sørvestlege Indiahavet. Her bruker ein to separate lister der ei liste blir brukt to år om gongen. Her er det dei afrikanske landa som vanlegvis blir råka av syklonane som kjem opp med namn. Viss ei tropisk forstyrring når nivået «moderat tropisk storm» vest for 55 grader aust, så vil «Sub-regional Tropical Cyclone Advisory Center» på [[Madagaskar]] gje stormen eit passande namn. Visst den stormen oppstår mellom 55 og 90 grader aust, så vil «Sub-regional Tropical Cyclone Advisory Centre» på [[Mauritius]] gje stormen namn. ==== Nye namn på tropiske syklonar ==== I visse tilfelle kan den same tropiske syklonen få nytt namn. * Visst ein tropisk storm går inn i det sørvestlege Indiahavet frå aust. I det sørvestlege Indiahavet kan Météo-France på [[Réunion]] gje namn til stormen, sjølv om han allereie har eit namn. I dette tilfellet vil «Joint Typhoon Warning Center» (JTWC) sette namna saman. T.d. syklonen Adeline-Juliet frå 2005. * Før 2001 fekk ein tropisk storm nytt namn om den gjekk frå Atlanterhavet og inn i Stillehavet. * Nye namn kan bli gjeve viss eit system med namn blir svekka, for så å oppstå som ein ny tropisk syklon i eit anna havområde på seinare tidspunkt. ==== Historia om namngjeving ==== Når europearar som reiste til Dei vestindiske øyane for mange hundre år sidan blei råka av ein orkan, blei den namngjeve etter kva [[helgen]] som hadde dag den dagen orkanen slo til. Visst ein ny storm slo til same dag i seinare år, fekk den namnet ''segundo'' (som tyder «den andre» på spansk). Det var Clement Lindley Wragge, ein anglo-australsk meteorolog, som byrja å gje stormane menneskenamn. Han brukte jentenamn, namn på politikarar han ikkje likte og namn frå historia og mytologien. Under [[den andre verdskrigen]] fekk tropiske syklonar feminine namn. Frå 1950 til 1954 blei det fonetiske alfabetet til marinen brukt i Nord-Atlanteren. Etter kvart som observasjonane av tropiske syklonar blei betre, tok ein i bruk namnelister for å betre følgje og lettare identifisere tropiske stormar og orkanar. I starten vart det berre brukt kvinnelege namn, og ein orkan blei omtalt som «ho». Dette blei etter kvart sett på som kjønnsdiskriminerande, og frå 1979 blei gutenamn òg tatt i bruk. 1979 var òg det første året ein gjorde klar ei liste før sesongen byrja. == Kjende syklonar == Syklonen Bhola er den syklonen som har tatt mest menneskeliv nokon gong. Dette skjedde [[13. november]] [[1970]] då den trefte [[Bangladesh]], sannsynlegvis som ein Kategori 3 syklon. Ein har estimert dødstalet til å vere rundt 500&nbsp;000 menneske. Området i Det nordlege indiske havet har generelt vorte hardast råka av tropiske syklonar og fleire syklonar dei siste 100 åra har tatt livet av meir enn 100&nbsp;000 menneske. I Atlanteren har minst tre orkanar tatt livet av meir enn 10&nbsp;000 menneske. Orkanen Mitch førte i [[1998]] til jordras i Honduras som tok livet av 18&nbsp;000 menneske, og endra landskapet så mykje at ein trengde nye kart over området i etterkant. Orkanen som gjekk i land i [[Galveston]] i [[Texas]] i [[1900]], estimert til å vere ein Kategori 4 orkan, tok livet av 8000–12&nbsp;000 menneske, og er den naturkatastrofen som har tatt flest menneskeliv i USA. I 1780 tok derimot ein orkan livet av rundt 22&nbsp;000 menneske på [[Antillane]]. [[Fil:Typhoonsizes.jpg|right|frame|Storleiken til tyfonen Tip samanlikna med den tropiske syklonen Tracy og USA.]] Den kraftigaste syklonen som er observert var tyfonen Tip i det nordvestlege Stillehavet i 1979. Den hadde eit trykk på berre 870 hPa i senteret og vindstyrke opp i 305&nbsp;km/t. Den vart svekka før den råka Japan. Fleire andre syklonar har derimot hatt vindstyrke over 300&nbsp;km/t. Orkanen Camille er den einaste syklonen som faktisk har gått på land med ein slik vindstyrke. Til samanlikning er dette vindstyrke ein vanlegvis ser i ein middels kraftig [[tornado]], men Camille, som alle andre tropiske syklonar, er mykje meir vidstrakte og har lenger levetid enn tornadoar. Tip var i tillegg den største syklonen som er observert med vind av storm styrke over eit 2170&nbsp;km breitt område. Normal storleik på ein tropisk syklon er 480&nbsp;km. Den minste stormen som er observert er syklonen Tracy frå 1974 som var rundt 100&nbsp;km brei. Den råka Darwin i Australia. [[Fil:Brazil hurricane 2004-03-26.jpg|mini|Den første observerte syklonen i Sør-Atlanteren, syklonen Catarina frå 2004.]] [[26. mars]] [[2004]] blei syklonen Catarina den første som er blitt observert i Sør-Atlanteren. Den råka Brasil. Ein tropisk syklon treng ikkje bli veldig kraftig for å gjere store øydeleggingar. Den tropiske stormen Thelma drap i november 1991 tusenvis på Filippinane, sjølv om den aldri nådde tyfon styrke. Her var det flaum, og ikkje vind, som skapte øydeleggingane. Den tropiske orkanen Jeanne i 2004, gjorde mesteparten av øydeleggingane sine og tok livet av 3000 menneske på [[Haiti]], medan den framleis berre var eit tropisk lågtrykk. [[29. august]] [[2005]] råka orkanen Katrina [[Lousiana]] og [[Mississippi]] og skapte ein av dei verste naturkatastrofane i USA si historie. Dødstala kom opp i minst 1836 menneske, hovudsakleg som følgje av flaum i [[New Orleans]]. Ein har estimert at orkanen øydela for $81,2 milliardar (om lag 500-550 milliardar kroner). {{syklonar}} == Referansar == * [http://www.aoml.noaa.gov/hrd/tcfaq/tcfaqHED.html Atlantic Oceanographic and Meteorological Laboratory] * [http://www.bom.gov.au/weather/wa/cyclone/about/faq/index.shtml#definitions Australian Governement - Bureau of Meteorology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005171430/http://www.bom.gov.au/weather/wa/cyclone/about/faq/index.shtml#definitions |date=2006-10-05 }} * [http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/NewFils/Fils.php3?img_id=17164 Tropiske syklonar kjøler ned havtemperaturen] * [http://www.ucar.edu/news/features/hurricanes/index.jsp University Corporation for Atmospheric Research Hurricanes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425013318/http://www.ucar.edu/news/features/hurricanes/index.jsp |date=2009-04-25 }} * [http://www.bom.gov.au/bmrc/pubs/tcguide/ch1/figures_ch1/figure1.9.htm Bureau of Meteorology - Tropiske syklonar sine banar 1979-88] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019193537/http://www.bom.gov.au/bmrc/pubs/tcguide/ch1/figures_ch1/figure1.9.htm |date=2006-10-19 }} * [http://www.aoml.noaa.gov/hrd/iwtc/AndersonBerry5-1.html Samfunnsmessige konsekvensar av tropiske syklonar] * [http://www.hko.gov.hk/./publica/reprint/r170.pdf Effektar av El Niño (PDF)] * [https://www.e-education.psu.edu/public/meteo/upperlevel_lows.html Grunnlag for varsling av tropiske system] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060907032236/https://www.e-education.psu.edu/public/meteo/upperlevel_lows.html |date=2006-09-07 }} * Whipple, A. (1982, 1984)"Storm" Time Life Books ISBN 0-8094-4312-0 * Scotti, R. A. (2003)"Sudden Sea" Little, Brown, and Company ISBN 0-316-73911-1 * [http://www.nhc.noaa.gov/HAW2/english/inland_flood.shtml Flaum i innlandet] * Christopherson, R. (1992) "Geosystems An Introduction to Physical Geography" pp 222–224. Macmillan Publishing Company New York. ISBN 0-02-322443-6 * [http://www.zurich.com/main/productsandsolutions/industryinsight/2005/july2005/industryinsight20050711_004.htm Om orkanar] * [http://wind.mit.edu/~emanuel/anthro2.htm Kerry Emanuel si side om tropiske syklonar] * [http://www.realclimate.org/index.php?p=181 Samanheng mellom tropiske syklonar og globaloppvarming] * [http://www.nature.com/nature/journal/v436/n7051/full/nature03906.html Nature Vol. 436, pp 686–688] * [http://zfacts.com/metaPage/lib/Webster_Science_2005_Hurricanes.pdf Webster Science 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720121425/http://zfacts.com/metaPage/lib/Webster_Science_2005_Hurricanes.pdf |date=2008-07-20 }} * Science. Volume 309, pp 1844–1846 * [http://zfacts.com/p/49.html Zfacts] * [http://www.hurricanehunters.com/ Hurricane Hunters] * [http://www.sunherald.com/mld/sunherald/12699210.htm Ubemanna fly og orkanar] * [http://users.ce.ufl.edu/~fcmp/ Florida Coastal Monitoring Program] * [http://www.weather.gov/directives/sym/pd01006004curr.pdf Definisjonar (PDF)] * [http://www.wmo.ch/web/www/TCP/OperationPlans/TCP-12%20Edition%202006-English.pdf Handlingsplan for det sørvestlege Indiske Hav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060921213201/http://www.wmo.ch/web/www/TCP/OperationPlans/TCP-12%20Edition%202006-English.pdf |date=2006-09-21 }} * [http://earthobservatory.nasa.gov/Library/Hurricanes/printall.php Dei største stormane på jorda - earthobservatory.nasa.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930051535/http://earthobservatory.nasa.gov/Library/Hurricanes/printall.php |date=2006-09-30 }} * [http://maps.csc.noaa.gov/hurricanes/index.htm NOAA - historiske orkanar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060929143802/http://maps.csc.noaa.gov/hurricanes/index.htm |date=2006-09-29 }} * [http://encarta.msn.com/media_701500587_761565992_-1_1/Major_Hurricanes_Typhoons_Cyclones_and_other_Storms_since_1900.html Encarta online - store tropiske syklonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080228211949/http://encarta.msn.com/media_701500587_761565992_-1_1/Major_Hurricanes_Typhoons_Cyclones_and_other_Storms_since_1900.html |date=2008-02-28 }} * American Meteorological Society «Eastern North Pacific Tropical Cyclones of 1982» May 1983 Monthly Weather Review == Bakgrunnsstoff == {{commons2|Tropical cyclone}} === Varsling og åtvaringar === * [http://www.allweatherfriends.com/index.php?page=13/ AllWeatherFriends.com - Stormbanar og varsling] * [http://severe.worldweather.org/ World Meteorological Organization informasjon om uvêr - oversikt over tropiske syklonar] * [http://www.solar.ifa.hawaii.edu/Tropical/tropical.html Hawaii.edu tropiske syklonar i verda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005082218/http://www.solar.ifa.hawaii.edu/Tropical/tropical.html |date=2006-10-05 }} * [http://www.npmoc.navy.mil/jtwc.html Joint Typhoon Warning Center - Det vestlege Stillehavet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118080419/https://www.npmoc.navy.mil/jtwc.html |date=2006-11-18 }} * [http://www.metservice.co.nz/ MetService, New Zealand - dekkjer Tasmaniahavet og sørlege Stillehavet] * [http://www.bom.gov.au/weather/ Australian Bureau of Meteorology - dekkjer sørlege halvkule frå 90° E til 160° E] * [http://www.atl.ec.gc.ca/weather/hurricane/index_e.html Canadian Hurricane Centre - Nordvest-Atlanteren] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716231849/http://www.ec.gc.ca/ouragans-hurricanes/ |date=2012-07-16 }} * [http://www.hurricanewarning1.com/ Global oversikt over tropiske syklonar] * [http://www.infoage.org/tiros1-2.html Side om dei første satellittovervakingane]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === Regionale senter for tropiske syklonar === * [http://www.nhc.noaa.gov/ US National Hurricane Center] * [http://www.prh.noaa.gov/hnl/cphc/ Central Pacific Hurricane Center] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923144245/http://www.prh.noaa.gov/hnl/cphc/ |date=2011-09-23 }} * [http://www.jma.go.jp/en/typh/ Japan Meteorological Agency] * [http://www.imd.gov.in/ India Meteorological Department] * [http://www.meteo.fr/temps/domtom/La_Reunion/ Météo-France - La Reunion] * [http://www.met.gov.fj/advisories.html Fiji Meteorological Service] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061101220959/http://www.met.gov.fj/advisories.html |date=2006-11-01 }} === Tidlegare uvêr === * [http://www.solar.ifa.hawaii.edu/Tropical/summary.html Oppsummering av årlege tropiske stormar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080221044728/http://www.solar.ifa.hawaii.edu/tropical/summary.html |date=2008-02-21 }}*[http://hurricanehut.tripod.com The Hurricane Hut - informasjon om alle stormar sidan 1950] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070708020146/http://hurricanehut.tripod.com/ |date=2007-07-08 }} * [http://weather.unisys.com/hurricane/ Unisys historiske data om tropiske orkanar] * [http://hurricanes.tjs-labs.com TJS Labs historiske orkandatabase]. * [http://www.hpc.ncep.noaa.gov/tropical/rain/tcrainfall.html Nedbørmengder i samband med tropiske syklonar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090116173553/http://www.hpc.ncep.noaa.gov/tropical/rain/tcrainfall.html |date=2009-01-16 }} * [http://www.super70s.com/Super70s/Tech/Nature/Disasters/Hurricanes/ Orkanar på 1970-talet] og [http://www.awesome80s.com/Awesome80s/Tech/Nature/Disasters/Hurricanes/ 1980-talet] * [http://www.bom.gov.au/bmrc/pubs/tcguide/ch1/figures_ch1/figure1.9.htm Tropiske syklonbanar 1979-1988.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061019193537/http://www.bom.gov.au/bmrc/pubs/tcguide/ch1/figures_ch1/figure1.9.htm |date=2006-10-19 }} * [http://www.em-dat.net EM-DAT internasjonal katastrofedatabase] === Forskjellig === * [http://hurricanes.wikia.com/wiki/Main_Page Orkan Wiki (engelsk)] * [http://www.SatelliteWeather.com Satellittbilete frå noverande tropiske syklonar] * [http://www.webcamplaza.net/cams/hurricane1.html WebCamPlaza - ei samling av webkamera frå orkanutsette stader i USA] * [http://www.worldhurricanes.com/ www.worldhurricanes.com] * [http://www.hurricanealley.net Hurricane Alley - følgjer noverande tropiske system] * [http://www.bom.gov.au/bmrc/pubs/tcguide/ch1/ch1_3.htm Global klimatologi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010628191622/http://www.bom.gov.au/bmrc/pubs/tcguide/ch1/ch1_3.htm |date=2001-06-28 }} * [http://www.stormcarib.com Caribbean Hurricane Network] * [http://www.mindspring.com/~jbeven/intr0008.htm Om "orkanen" i Middelhavet 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605120502/http://www.mindspring.com/~jbeven/intr0008.htm |date=2011-06-05 }} * [http://html.wesh.com/sh/idi/weather/hurricanes/hurricanetracker.html Følgjer orkanar i Atlanterhavet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112234804/http://html.wesh.com/sh/idi/weather/hurricanes/hurricanetracker.html |date=2006-11-12 }} * [http://www.metoffice.com/weather/tropicalcyclone/Fils.html Bilete og filmar av tropiske syklonar] * [http://zfacts.com/p/49.html Global oppvarming og orkanar] * [https://www.cnmoc.navy.mil/nmosw/tr8203nc/0start.htm Hurricane Havens Handbook for the North Atlantic Ocean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050924102610/https://www.cnmoc.navy.mil/nmosw/tr8203nc/0start.htm |date=2005-09-24 }} * [http://tsr.mssl.ucl.ac.uk/ Tropisk stormfare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925205856/http://tsr.mssl.ucl.ac.uk/ |date=2006-09-25 }} * [http://garnet.acns.fsu.edu/~jelsner/www/ Statistisk modellering av orkanaktivitet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930065540/http://garnet.acns.fsu.edu/~jelsner/www/ |date=2006-09-30 }} * [http://www.opendemocracy.net/globalization-climate_change_debate/links_2870.jsp Orkanar, global oppvarming og global politikk] * [http://hurricane.expert-dictionary.com/ Orkanordbok] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060818133639/http://hurricane.expert-dictionary.com/ |date=2006-08-18 }} {{tidlegare utvald|år=2006}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Uvêr]] [[Kategori:Vêr]] [[Kategori:Syklonar]] [[Kategori:Tropane]] [[Kategori:Tropisk meteorologi]] [[Kategori:Tropiske syklonar| ]] kg74mx4s5bzd4tcyrqpxpm1g8hanpz8 0 44958 3657205 2522324 2026-06-14T13:22:18Z Ranveig 39 Fmt. 3657205 wikitext text/x-wiki '''Gulating lagdøme''' er området Gulating lagmannsrett får sine saker frå.\,<ref>http://www.domstol.no/DAtemplates/Article____3056.aspx?epslanguage=NO</ref> og i tillegg namnet på eit historisk lovområde som er nesten tilsvarande i utstrekning. I dag omfattar lagdømet vestlandsfylka [[Rogaland]], [[Hordaland]] og [[Sogn og Fjordane]]. Lagdømet er inndelt i 2 lagsokn, der Rogaland utgjer det eine. Gulating lagdøme er også namnet på området som tradisjonelt var omfatta av [[Gulatingslova]], dette inkluderte også Setesdalen, Agder, Sunnmøre, Valdres, Hallingdal, Shetland og Færøyane. == Sjå òg == [[Gulating lagmannsrett]] [[Lagting]] [[Lagmannsrett]] [[Lagtinget]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} [[Kategori:Rettsvitskap]] rd05oqpkx7bn54waxe7wil7wtgxnowy 0 47803 3657201 3001803 2026-06-14T13:19:59Z Ranveig 39 Mal:Om 3657201 wikitext text/x-wiki {{om||hendinga 6. juni 1944 under andre verdskrigen|Operasjon Overlord}} Ein '''D-dag''' er dagen då ein militær operasjon er planlagd gjennomført. D-en står for engelsk ''day''. == Sjå òg == * [[H-time]] {{militærspire}} [[Kategori:Militær terminologi]] sgyu32xcsivdezgl6yajtfl06pmwvyc 0 65189 3657383 3618352 2026-06-15T11:50:02Z CommonsDelinker 1379 [[c:COM:CDC|Bot]]: Erstattar Bratislava-bratislava-flag.svg med Flag_of_Bratislava.svg 3657383 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |kallenamn = Den vakre ved Donau, Store vesle byen |flagg = Flag of Bratislava.svg |våpen = Coat of Arms of Bratislava.svg |region = Bratislava kraj |høgd = 126–514 |postnummer = 8XX XX |bilnummer = BA }} '''Bratislava''' er hovudstaden og den største byen i [[Slovakia]].<ref name="stats2006">{{cite web|publisher=Statistisk sentralbyrå i Slovakia|url=http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772|title=Folketal 31. desember 2006|date=23. juli 2007|access-date=2009-04-09|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811043230/http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=6772|url-status=yes}}</ref> I 2009 hadde byen om lag 430&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg heilt sørvest i landet, rett ved grensa til [[Austerrike]] og [[Ungarn]]. Byen er delt i to av [[Donau]]. Bratislava og [[Wien]] er dei to hovudstadane i Europa som ligg nærast kvarandre, mindre enn 60&nbsp;km. Bratislava er det politiske, kulturelle og økonomiske senteret i Slovakia. Den slovakiske presidenten sit her i lag med parlamentet og andre greiner av regjeringa. Her ligg fleire universitet, museum, teater, galleri og andre viktige kultur- og utdanningsinstitusjonar.<ref name="Welcomebrochure">{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1059 |title=Brosjyre - Welcome to Bratislava |year=2006 |format=[[Portable Document Format|PDF]]}}</ref> Mange av dei største føretaka og finansinstitusjonane har hovudkvarter i Bratislava. Historia til byen, som lenge var kjend under det tyske namnet '''Pressburg''' og det ungarske '''Pozsony''', har vore sterkt påverka av forskjellige nasjonar, nemleg [[austerrikarar]], [[tsjekkarar]], [[tyskarar]], [[ungarar]], [[jødar]] og [[slovakar]].<ref name="culturebrochure">{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/VismoOnline_ActionScripts/File.aspx?id_org=700014&id_dokumenty=1080 |title=Brosjyre - Culture and Attractions |year=2006 |format=[[Portable Document Format|PDF]]}}</ref> Byen var hovudstad i [[Kongedømet Ungarn]] under [[Habsburgmonarkiet]]<ref name=NYT>{{cite web|last=Gruber|first=Ruth E.|title=Charm and Concrete in Bratislava|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7D9103DF933A25750C0A967958260&sec=&spon=&pagewanted=1|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|date=10. mars 1991}}</ref> frå 1536 til 1783, og har vore heimstad for mange slovakiske, ungarske og tyske historiske personar. Det mest dominerande bygget er ''Bratislavský hrad'' – Bratislava slott – som ligg på ei høgd med utsikt over byen. Bratislava har ein gamleby med mange kulturelle institusjonar. == Namn == Bratislava fekk det noverande namnet sitt 6. mars 1919, men har vore kjend under mange andre namn på forskjellige språk gjennom historia. Det første nedskrivne namnet, på 900-talet i [[Annales Iuvavenses]], var ''Brezalauspurc''. Andre kjende alternative namn er [[tysk]]e ''Pressburg'' eller ''Preßburg'' (framleis nytta av tysktalande land i dag, hovudsakleg Austerrike, og ikkje så ofte i Tyskland), [[ungarsk]]e ''Pozsony''<ref name=NYT/> (framleis nytta i Ungarn i dag) og det tidlegare [[slovakisk]]e namnet ''Prešporok''.<ref name="Czechreview">{{cite journal |author=Peter Salner |title=Ethnic polarisation in an ethnically homogeneous town |journal=Czech Sociological Review |volume=9 |issue=2 |pages=235–246 |year=2001 |url=http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |format=PDF |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090318130025/http://sreview.soc.cas.cz/upl/archiv/files/171_235SALNE.pdf |archivedate=2009-03-18 |access-date=2009-04-09 |url-status=yes }}</ref> Andre namn er eller var: [[gresk]] ''Istropolis'' (tyder «Donaubyen», Donau heiter Ister på latin), [[tsjekkisk]] ''Prešpurk'', [[fransk]] ''Presbourg'', [[italiensk]] ''Presburgo'', [[latinsk]] ''Posonium'', [[kroatisk]] ''Požun''. == Historie == [[Fil:Web Biatec.jpg|mini|venstre|Ein original [[Biatec]] og etterlikninga på ein moderne 5-[[slovakisk koruna|koruna]]-mynt.]] Den første kjende busetnaden i området byrja med [[Den bandkeramiske kulturen]], rundt 5000 f.Kr. i [[steinalderen]]. Om lag år 200 f.Kr. slo dei [[keltarar|keltiske]] [[boiar|boiane]] seg ned i området og bygde ein festningsby, ein [[oppidum]], der dei prega sine eigne sølv [[mynt]]ar kalla [[biatec]].<ref>{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1005&p1=1569 |title=History - Celtic settlements|year=2005}}</ref> Området kom under [[Romarriket]] i det første hundreåret e.Kr. og fram til 300-talet, og danna ein del av forsvarssystemet [[Limes|Limes Romanus]].<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 73</ref> Romarane introduserte [[vindyrking]] for området og starta ein tradisjon som framleis finst her.<ref>{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1006&p1=1570 |title=History - Bratislava and the Romans|year=2005}}</ref> [[Slavarar|Slavarane]] kom hit mellom 400- og 500-talet under [[folkevandringstida]]<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 90</ref> Som svar på dei kraftige åtaka frå [[avarar|avarane]], gjorde dei lokale slaviske folkegruppene opprør og oppretta [[Samoriket]] (623–658), den første kjende slaviske politiske eininga. På 800-talet vart borgene i Bratislava ''(Brezalauspurc)'' og [[Devín]] ''(Dowina)'' viktige senter for dei slaviske statane [[Fyrstedømet Nitra]] og [[Stor-Mähren]].<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 95</ref> Ein har derimot ikkje funne tydelege spor etter dei to borgene som festningar i Stor-Mähren.<ref name="Encyclopedia">{{cite book | editor-last = Kristó | editor-first = Gyula | title = Korai Magyar Történeti Lexikon - 9-14. század ''(Encyclopedia of the Early Hungarian History - 9-14th centuries)''| publisher = Akadémiai Kiadó | year = 1994 | location = Budapest | pages = 128, 167| url = | doi = | id = | isbn = 963 05 6722 9}}</ref><ref>{{Citation |title=arkivkopi |url=http://www.uni-bonn.de/~ntrunte/publikationen8.html#dowina_inhalt |accessdate=2009-04-09 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517152438/http://www.uni-bonn.de/~ntrunte/publikationen8.html#dowina_inhalt |url-status=yes }}</ref> Den første skrivne kjelda som nemner byen daterer seg til år 907 og er knytt til [[slaget ved Brezalauspurc|eit slag]] der den [[Bayern|bayerske]] armeen var slått av den [[Ungarn|ungarske]]<ref name="Encyclopedia"/> og er knytt til Stor-Mähren sitt fall under åtaka til ungarane.<ref>Špiesz, «Bratislava v stredoveku», s. 9</ref> [[Fil:Bratislava (Posonium) by Matthaus Merian 1638.jpg|mini|Pressburg/Pozsony på 1600-talet.]] På 900-talet vart området rundt Pressburg (som seinare vart [[grevskapet Pozsony]]) ein del av Ungarn (kalla [[Kongedømet Ungarn]] frå 1000) og vart eit viktig økonomisk og administrativt senter ved grensa til kongedømet.<ref name="middleages">{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1008&p1=1572 |title=History - Bratislava in the Middle Ages |year=2005}}</ref> Denne strategiske plasseringa gjorde at byen ofte var utsett for åtak og slag, men førte òg med seg økonomisk utvikling og høg politisk status. Pozsony fekk dei første kjende byrettane i 1291 av den ungarske kongen [[Andreas III av Ungarn|Andreas III]],<ref>Špiesz, «Bratislava v stredoveku», s. 43</ref> og vart erklært ein fri kongeleg by i 1405 av kong [[Sigismund av Det tysk-romerske riket|Sigismund av Luxemburg]], som òg gav byen retten til å nytte eit eige [[byvåpen]] i 1436.<ref>Špiesz, «Bratislava v stredoveku», s. 132</ref> Kongedømet Ungarn vart slått av [[Det osmanske riket]] i [[slaget ved Mohács]] i 1526. Etter dette omleira og øydela tyrkarane Pozsony, men klarte ikkje å erobre byen.<ref>Lacika, «Bratislava», s. 30</ref> Etter framrykkingane til osmanarane i ungarske landområde, vart byen den nye hovudstaden i Ungarn i 1536, då han vart ein del av [[Habsburgmonarkiet|det habsburgske (austerrikske) monarkiet]]. Dette markerte starten på ein ny æra. Byen vart kroningsby og sete for kongar, erkebiskopar (1543), adelen og alle store organisasjonar og embete. Mellom 1536 og 1830 vart elleve kongar og dronningar krona i [[St. Martin-katedralen i Bratislava|St. Martin-katedralen]].<ref>Lacika, «Bratislava», s. 62</ref> Likevel var 1600-talet prega av anti-habsburgske opprør, kampar med tyrkarane, flaum, pest og andre katastrofar.<ref>Lacika, «Bratislava», s. 31–34</ref> [[Fil:Bratislava 1787.jpg|venstre|mini|Pozsony på ei teikning frå 1787.]] Pozsony blømde på 1700-talet under regjeringstida til [[Maria Teresia av Austerrike]],<ref name=NY>{{cite web|last=Weinberger|first=Jill Knight|title=Rediscovering Old Bratislava|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C06E5D91138F93AA25752C1A9669C8B63&sec=&spon=&pagewanted=2|work=[[The New York Times]]|publisher=[[The New York Times Company]]|date=19. november 2000}}</ref> og vart den største og viktigaste byen i området som i dag er Slovakia og Ungarn.<ref>Lacika, «Bratislava», s. 34–36</ref> Folketalet tredobla seg og det vart bygd mange nye palass,<ref name=NY/> [[kloster]], [[våningshus]] og gater. Byen vart eit senter for det sosiale og kulturelle livet i regionen.<ref>Lacika, «Bratislava», s. 35–36</ref> Byen vart likevel mindre viktig under styret til [[Josef II av Det tysk-romerske riket|Josef II]], sonen til Maria Teresia,<ref name=NY/> særleg då [[Dei ungarske kronjuvelane|kronjuvelane]] vart ført til [[Wien]] i 1783 i eit forsøk på å styrke samhaldet mellom Austerrike og Ungarn. Mange sentrale embete flytta då til [[Buda]], i lag med ein stor del av adelen.<ref>{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1010&p1=1574 |title=History - Maria Theresa’s City |year=2005}}</ref> Dei første avisene på ungarsk og slovakisk vart trykte her, ''Magyar hírmondó'' i 1780 og ''Presspurske Nowiny'' i 1783.<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 350–351</ref> På 1700-talet vart byen eit senter for den slovakiske nasjonalrørsla. Historia på 1800-talet er tett knytt til store hendingar i Europa. [[Freden i Pressburg]] mellom Austerrike og Frankrike vart signert i Pozsony i 1805.<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 384</ref> [[Devín-borga]] vart lagt i ruinar av [[Napoleon I av Frankrike|Napoleon]] sine franske troppar i 1809.<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 385</ref> I 1825 vart det ungarske nasjonale læringssamfunnet (dagens ungarske vitskapsakademi) grunnlagd i Pozsony med økonomisk støtte frå [[István Széchenyi]]. I 1843 vart ungarsk det offisielle språket i byen.<ref>Erzsébet Varga, «Pozsony», s. 14 (ungarsk)</ref> Som ein reaksjon på [[den ungarske revolusjonen i 1848|revolusjonane i 1848]] signerte [[Ferdinand I av Austerrike|Ferdinand V]] dei såkalla [[aprillovene]], som mellom anna avskaffa [[liveigenskap]], i [[Primatpalasset]].<ref name="Napoleon">{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1011&p1=1575 |title=History - Between the campaigns of the Napoleonic troops and the abolition of bondage |year=2005 }}<br />Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 444</ref> Byen valde den ungarske sida under revolusjonen, men vart erobra av austerrikarane i desember 1848.<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 457</ref> Industrien utvikla seg raskt på 1800-talet. Den første hestedregne jernbanen i Kongedømet Ungarn,<ref>{{cite web |publisher=Železničná spoločnosť Cargo Slovakia |url=http://www.zscargo.sk/en/company-profile/history/ |title=History - Austro-Hungarian Empire |date=no date |accessdate=28. mai 2008 |archive-date=2007-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071129221223/http://www.zscargo.sk/en/company-profile/history/ |url-status=yes }}</ref> frå Pozsony til [[Svätý Jur]] ''(då Szentgyörgy)'', vart bygd i 1840.<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 426–427</ref> Ei ny linje til Wien med [[damplokomotiv]] opna i 1848, og ei linje til [[Pest i Ungarn|Pest]] i 1850.<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 451</ref> Mange nye industri-, finans- og andre institusjonar vart grunnlagde, som til dømes den første banken i dagens Slovakia, som vart grunnlagd i 1842.<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 1», s. 430</ref> Den første permanente brua over Donau, [[Starý most i Bratislava|Starý most]], vart bygd i 1891.<ref>Lacika, «Bratislava», s. 41</ref> [[Fil:Apollo bombing damage.jpg|mini|[[Dei allierte under den andre verdskrigen|Allierte]] bombarderte [[Slovnaft|Apolloselskapet]] sitt industriverk i Bratislava, september 1944.]] Etter [[den første verdskrigen]] og opprettinga av [[Tsjekkoslovakia]] den 28. oktober 1918, vart byen innlemma i den nye staten, trass i motvilje hos innbyggjarane.<ref name = "peyqxj">Lacika, «Bratislava», s. 42</ref> Den dominerande ungarske og tyske folkesetnaden prøvd å hindre at byen vart annektert av Tsjekkoslovakia, og erklærte han ein friby. [[Den tsjekkoslovakiske legionen]] okkuperte byen 1. januar 1919 og gjorde han så ein del av Tsjekkoslovakia..<ref name = "peyqxj"/> Byen vart sete for slovakiske politiske organ og organisasjonar og var hovudstad i Slovakia 4. februar.<ref>{{cite book|author=Tibenský, Ján et al.|title=Slovensko: Dejiny|publisher=Obzor|year=1971|location=Bratislava}}</ref> Den 12. februar 1919 starta dei tyske og ungarske innbyggjarane opprør mot den tsjekkoslovakiske okkupasjonen, men den tsjekkoslovakiske legionen opna eld mot dei forsvarslause demonstrantane.<ref>Marcel Jankovics, «Húsz esztendő Pozsonyban», s. 65-67 (ungarsk)</ref> Den 27. mars 1919 vart namnet ''Bratislava'' innført offisielt for første gong.<ref>{{cite web |publisher=City of Bratislava|url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1012&p1=1576 |title=History - First Czechoslovak Republic |year=2005}}</ref> Etter at den ungarske armeen trekte seg tilbake, flykta dei mange ungarane, eller dei vart kasta ut.<ref>{{cite web |publisher= |url=http://www.tankonyv.sk/detail.php?chron=1&theme=4 |title=History of Hungarians in the first Czechoslovak Republic (1918-1919 section) |year=2008 |access-date=2009-04-09 |archive-date=2008-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081231063602/http://www.tankonyv.sk/detail.php?chron=1&theme=4 |url-status=yes }}</ref> og tsjekkarar og slovakar tok husa deira og flytte til Bratislava. Utdanninga på ungarsk og tysk vart kraftig redusert.<ref>{{cite web |publisher= |url=http://www.tankonyv.sk/detail.php?docid=93 |title=History of Hungarians in the first Czechoslovak Republic |year=2008 |access-date=2009-04-09 |archive-date=2009-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090111200731/http://www.tankonyv.sk/detail.php?docid=93 |url-status=yes }}</ref> I 1930-åra var den ungarske folkesetnaden i Bratislava redusert til 15,8 %. I 1938 annekterte [[Nazi-Tyskland]] nabolandet Austerrike i [[Anschluss]] og seinare same året annekterte dei det framleis sjølvstendige [[Petržalka]] og Devín på etnisk grunnlag.<ref name="WWII"/><ref>Kováč et al., «Bratislava 1939–1945», s. 16–17</ref> Bratislava vart erklært hovudstaden i [[Den slovakiske republikken (1939–1945)|den første slovakiske republikken]] den 14. mars 1939, men staten kom raskt inn under nazistane si påverknad. I 1941–1942 og 1944–1945 dreiv dei nye slovakiske styresmaktene bort dei om lag 15&nbsp;000 jødane i Bratislava,<ref>Lacika, «Bratislava», s. 43. Kováč et al., «Bratislava 1939–1945», s. 174–177</ref> og dei fleste av dei vart send til [[konsentrasjonsleir]]ar.<ref name="post-war">{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1015&p1=1579 |title=History - Post-war Bratislava |year=2005}}</ref> Bratislava vart bombardert av [[dei allierte under den andre verdskrigen|dei allierte]], som var okkupert av tyske troppar i 1944, og til slutt teken av den [[Sovjetunionen|sovjetiske]] [[den raude armeen|raude armeen]] den 4. april 1945.<ref name="WWII">{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1014&p1=1578 |title=History - Wartime Bratislava |year=2005}}</ref><ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 2», s. 300</ref> Mot slutten av den andre verdskrigen vart dei fleste tyske innbyggjarane i Bratislava evakuert av dei tyske styresmaktene. Nokre få kom tilbake etter krigen, men vart driven bort igjen etter [[Beneš-dekreta]].<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 2», s. 307–308</ref> [[Fil:Slavin memorial, Bratislava.jpg|mini|venstre|[[Slavín]]-krigsminnesmerke for dei falne soldatane under frigjeringa av Slovakia i den andre verdskrigen]] Etter at [[kommunistpartiet i Tsjekkoslovakia|Kommunistpartiet]] tok makta i Tsjekkoslovakia i februar 1948, vart byen ein del av [[Austblokka]]. Nye område vart innlemma i byen, og folketalet voks kraftig, og vart 90 % slovakisk. Store bustadområde med høge bustadblokker, som dei i Petržalka, vart bygd. Kommuniststyret bygde òg store, flotte byggverk som brua ''[[Nový Most]]'' og hovudkvarteret for [[Slovenský rozhlas|slovakisk radio]]. Etter det mislukka [[Prahavåren|tsjekkoslovakiske forsøket]] på å styrte kommunistregimet, vart byen okkupert av troppar frå [[Warszawapakta]]. Kort tid etter vart byen hovudstad i [[Den slovakiske sosialistrepublikken]], ein av to statar i det føderaliserte Tsjekkoslovakia. Dissidentar i Bratislava føresåg fallet til kommunismen med [[stearinlysdemonstrasjonen i Bratislava]] i 1988 og byen vart eit av dei fremste sentera under den anti-kommunistiske [[fløyelsrevolusjonen]] i 1989.<ref>Kováč et al., «Kronika Slovenska 2» s. 498</ref> I 1993 vart byen hovudstad i det nye Slovakia etter oppløysinga av Tsjekkoslovakia.<ref>{{cite web |publisher=City of Bratislava |url=http://www.visit.bratislava.sk/en/vismo/dokumenty2.asp?id_org=700014&id=1016&p1=1580 |title=History - Capital city for second time |year=2005}}</ref> I 1990-åra og tidleg på 2000-talet har økonomien til byen auka kraftig på grunn av utanlandske investeringar. Den blømande byen har vore vertskap for fleire viktige kulturelle og politiske hendingar. == Innbyggjarar == {{SK|pop}} == Kjelder == {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Bratislava|Bratislava]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 9. april 2009.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{wikivoyage|Bratislava}} * {{offisiell nettstad}} * [https://www.bkis.sk/?lang=en Bratislava kultur- og informasjonssenter] * [http://www.ba.foxy.sk/ Historiske og nye bilete] {{Donau}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Bratislava| ]] [[Kategori:Byar i Slovakia]] [[Kategori:Hovudstader i Europa]] [[Kategori:Byar ved Donau]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2013]] r8w0mx41o07ne35uvgqot8x44pwq2bd 0 75402 3657313 3519841 2026-06-15T07:49:59Z Ranveig 39 Kat. 3657313 wikitext text/x-wiki [[Fil:Leathertools.jpg|mini|Lêr og verktøy for lêrarbeid]] [[Fil:Tanned leather.JPG|mini|Nygarva lêr i Marokko]] '''Lêr''' (frå [[norr.]] ''leðr'') er [[garving|garva]], [[hår]]laus og ofte tjukk [[hud|dyrehud]] brukt til å laga [[klede]], [[sko]]r, [[veske]]r, [[møbel|møblar]], [[presenning]]ar og andre ting ein ønskjer skal vera sterke og [[vasstett]]e. Hudene blir garva og tilreidd slik at dei skal halde seg mjuke, sterke og ikkje tørke eller rotne. Faguttrykket ''lêr'' blir i Noreg nytta om alle garva huder og skinn. Huder av store dyr, for eksempel [[ku|kyr]], [[hest]]ar, [[elg]]ar, [[esel]] og [[bøffel|bøflar]], blir kalla huder, medan huder av mindre dyr, for eksempel frå [[lam]], [[kje]], [[reinsdyr]], [[rådyr]] og anna småvilt, blir kalla [[skinn]]. Lêr og skinn med [[pelshår]] går ofte under namnet [[pelsverk]]. [[Krypdyrs]]kinn er i dag oftast erstatta av imitasjonar. == Potensielle innhaldsstoff i lêr == Lêr kan innehalde [[krom]] som ofte er nytta til garving av skinn. Allergi for krom kan oppstå ved hudkontakt med lêr. Perfluorerte forbindingar som [[perfluorert oktansyre|PFOA]], blir òg nytta ved handsaming av lêr. Lêrimitasjonar blir ikkje garva, men syntetisk lêr laga av [[Polyvinylklorid|PVC]], kan innehalde plastmjuknarar som [[ftalatar]] som mellom anna er mistenkt til å vere [[hormon]]hermande, skade evna til å få barn og føre til skader på fosteret. Ein kan òg finne restar av ulike typar insekt- og råtehindrande middel i lêrvarer. Eit eksempel er dimetylfumarat (DMF) som nyleg vart forbode i Noreg. DMF kan mellom anna gi kraftige allergiske reaksjonar.<ref>{{Citation |title=Erdetfarlig.no (Klima- og forurensningsdirektoratet |url=http://www.erdetfarlig.no/Produkter/Klar---Tekstiler---Sko/Larvarer/ |accessdate=2010-09-22 |archive-date=2010-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100828143330/http://www.erdetfarlig.no/Produkter/Klar---Tekstiler---Sko/Larvarer/ |url-status=yes }}</ref> == Lêrvarer == Lêr blir nytta som [[materiale]] i fleire ulike [[lêrvarer]], til dømes: * [[Sko]] og [[støvlar]] * [[Klede]], til dømes [[lêrjakke]] og -bukse * [[Veske]]r * [[Møblar]], til dømes [[sofa]] og [[stol]]ar * [[Bil]]innreiing * [[Seletøy]] == Sjå òg == * [[Garving]] * [[Salmakar]] * [[Pelsverk]], dyrehuder med pels og hår * [[Pergament]] * [[Kunstskinn]] * [[Skinn]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [https://runeberg.org/nfbq/0101.html Oppslagsordet «Läder» i ''Nordisk familjebok'' fra 1912] (svensk) * [http://www.erdetfarlig.no/Produkter/Klar---Tekstiler---Sko/Larvarer/ Lærvarer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828143330/http://www.erdetfarlig.no/Produkter/Klar---Tekstiler---Sko/Larvarer/ |date=2010-08-28 }} ved erdetfarlig.no (Klima- og forurensningsdirektoratet) {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lêr| ]] [[Kategori:Dyreprodukt]] [[Kategori:Materiale]] aagbk2w9wb25oy79y6f3eabhg8kirtm 0 108427 3657316 3040389 2026-06-15T07:55:01Z Ranveig 39 Mal:Om 3657316 wikitext text/x-wiki {{om||dyreproduktet|lêr}} {{Infoboks norsk tettstad |namn = Ler |kommune = Melhus |fylke = Trøndelag |tettstadnummer = 6653 |tekstposisjon = |latd=63 |latm=11 |lats=44 |longd=10 |longm=18 |longs=29 |postnummer = 7234 LER |ferdselsårer = {{Europaveg|6}} [[Fylkesveg 712 i Sør-Trøndelag|Fv712]] <br /> [[Dovrebanen]] |innbyggjarnemning = lersbygg |preposisjon = på }} '''Ler''' er ein tettstad i [[Melhus kommune]] i [[Trøndelag fylke]]. Staden har {{beftett|6653}}, og ligg ved [[Gaula]] i [[Gauldalen]], mellom tettstadene [[Lundamo]] og [[Kvål]]. [[Europaveg 6]] og [[Dovrebanen]] går gjennom Ler. <!--[[Fil:Flå kirke i Melhus 001.JPG|mini|venstre|[[Flå kyrkje i Melhus|Flå kyrkje]]]]--> På Ler ligg barneskulen [[Flå skole i Melhus|Flå skole]], og [[Flå kyrkje i Melhus|Flå kyrkje]] frå 1794. == Sjå òg == * [[Ler stasjon]] * [[Tettstader i Trøndelag]] == Kjelder == * [http://www.ssb.no/emner/01/01/20/tettstedkart/fylke16.pdf SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»] {{spire|geografi|Trøndelag}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Melhus kommune]] [[Kategori:Tettstader i Trøndelag]] 4iczci7mkbj7lguaeu9ceshk2xvm76a 0 130380 3657208 3512601 2026-06-14T13:24:02Z Ranveig 39 3657208 wikitext text/x-wiki {{Kursiv tittel}} '''''Super Mario''''' er ein serie [[plattformspel]] skapt av [[Nintendo]], med maskoten [[Mario]] i hovudrolla. Det er den sentrale serien av den større [[Mario|''Mario''-serien]]. Han er alternativt kjend som '''''Super Mario Bros.'''''-serien eller berre '''''Mario'''''-serien. Det er blitt gjeve ut minst eit ''Super Mario-''spel for alle dei store Nintendo-[[spelkonsoll]]ane. == Liste over spel == * ''[[Super Mario Bros.]]'' (1985) * ''[[Super Mario Bros.: The Lost Levels]]'' (1986) * ''[[Super Mario Bros. 2]]'' (1988) * ''[[Super Mario Bros. 3]]'' (1988) * ''[[Super Mario Land]]'' (1989) * ''[[Super Mario World]]'' (1990) * ''[[Super Mario Land 2: 6 Golden Coins]]'' (1992) * ''[[Super Mario World 2: Yoshi's Island]]'' (1995) * ''[[Super Mario 64]]'' (1996) * ''[[Super Mario Sunshine]]'' (2002) * ''[[New Super Mario Bros.]]'' (2006) * ''[[Super Mario Galaxy]]'' (2007) * ''[[New Super Mario Bros. Wii]]'' (2009) * ''[[Super Mario Galaxy 2]]'' (2010) * ''[[Super Mario 3D Land]]'' (2011) * ''[[New Super Mario Bros. 2]]'' (2012) * ''[[New Super Mario Bros. U]]'' (2012) * ''[[Super Mario 3D World]]'' (2013) * ''[[Super Mario Maker]]'' (2015) * ''[[Super Mario Run]]'' (2016) * ''[[Super Mario Odyssey]]'' (2017) * ''[[Super Mario Maker 2]]'' (2019) * ''[[Super Mario Bros. Wonder]]'' (2023) ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Super Mario|Super Mario]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 1. oktober 2020.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Super Mario| ]] [[Kategori:Nintendo-seriar]] 8pu0e94edp4skdyapuknn43hobjpgus 0 131867 3657266 2808021 2026-06-14T21:08:30Z HerVal7752 105842 Geoboks 3657266 wikitext text/x-wiki {{geoboks|fjellkjede |land = Spania |land1 = Portugal |kart = Sistema Central.png |karttekst = Kart over Den iberiske halvøya. Sistema Central ligg like nord for 40 °N. }} '''Sistema Central''' er ei fjellkjede på [[Den iberiske halvøya]] og ein av dei mest dominerande delane av det iberiske platået (Meseta Central). Fjellkjeda deler platået i to delar. Sistema Central går frå aust til vest, stort sett langs den sørlege grensa til den autonome regionen [[Castilla y León]] og inn i [[Portugal]]. Fjella består av fleire mindre fjellkjeder, som [[Sierra de Guadarrama]] som går om lag langs grensa mellom [[Madrid]] og Castilla y León, og [[Sierra de Gredos]] nord for grensa mellom Castilla y León og [[Castilla-La Mancha]] og inn i [[Extremadura]]. I sistnemnde ligg det høgaste fjellet i systemet, [[Pico Almanzor]] på 2592 meter over havet. Av andre fjellkjeder i Sistema Central finn ein [[Sierra de Ayllón]], [[Sierra de Ávila]], [[Sierra de la Paramera]], [[Sierra de Candelario]], [[Sierra de Francia]], [[Sierra de Gata]] og [[Serra da Estrela]] i [[Portugal]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sistema Central|Sistema Central]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 13. mai 2009.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fjellkjeder i Spania]] [[Kategori:Fjell i Portugal]] ribyjy6xkj1szs7pbsnejtq24ffepxq 0 136407 3657210 3327541 2026-06-14T13:25:23Z Ranveig 39 Fmt. 3657210 wikitext text/x-wiki __NOTOC__{{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Ardeotis kori -Etosha National Park-8.jpg | bilettekst = [[Koritrappe]] ''Ardeotis kori'' {{foto|[http://www.flickr.com/people/32811308@N00 Fiver Löcker]}} }} '''Trappar''' er store bakkelevande [[fuglar]] med leveområde på tørt og opent steppeland i [[«den gamle verda»]] og [[Australia]]. Gruppa samlar 26 [[artar]] i 9 [[biologisk slekt|slekter]] og utgjer [[den biologiske familien]] ''Otididae'' i sin eigen orden '''Otidiformes'''. Trappar er altetande og hekkar på bakken. Dei går på kraftige bein med store tær, undervegs hakkar dei føde frå bakken. Dei har lange, breie [[veng]]er og syner sprikande [[handsvingfjør]] og kjennelege mønstre under [[flyging]]a. Mange har interessante oppvisingar under paringsleiken, som oppblåste strupesekkar og oppreiste fjørtoppar. Hofuglane legg tre til fem mørke, spraglete egg i ei senking i bakken, og rugar dei aleine. Utanom hekkesesongen er trappar sosiale og lever i flokkar. Dei er vare og vanskelege å nærme seg i dei opne habitat dei føretrekk. [[Fil:Eupodotis rueppellii.jpg|mini|høgre|[[Namibitrappe]], ''Eupodotis rueppellii'' {{foto|[http://www.flickr.com/photos/merula Alastair Rae]}}]]<!-- [[Fil:Ardeotis kori Etosha.JPG|mini|høgre|[[Koritrappe]], ''Ardeotis kori''{{foto|Winfried Bruenken}}]]--> Dei fleste artane har ein minkande bestand eller er utryddingstrua på grunn av jakt og tap av habitat, sjølv om dei offisielt er verna. [[Stortrappe]] blei utrydda i [[Storbritannia]] på 1830-talet. Ein freistar no å gjeninnføre arten i landet.<ref name=WlifeNews>Om [http://www.wildlifeextra.com/go/news/bw-greatbustards.html prosjektet for å gjeninnføre stortrappe i Storbritannia], lest 16. august 2009</ref> ==Artsliste== Trappar i rekkjefølgje etter [[Clementslista]] versjon 6.8 frå august 2013<ref name="clements">{{Referanse:Clements6.8|lestdato=10. august 2014}}</ref> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler''.<ref name="nof2008">{{Referanse:NorskeFuglenamn‎}}</ref> <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> '''Slekt ''Otis'' ''' * [[Stortrappe]], ''Otis tarda'', Great Bustard, <small>VU, Linné, 1758</small> '''Slekt ''[[Ardeotis]]''''' * [[Arabartrappe]], ''Ardeotis arabs'', Arabian Bustard, <small>NT, Linné, 1758</small> * [[Koritrappe]], ''Ardeotis kori'', Kori Bustard, <small>NT, Burchell, 1822</small> * [[Maharajatrappe]], ''Ardeotis nigriceps'', Indian Bustard, <small>CR, Vigors, 1831</small> * [[Australtrappe]], ''Ardeotis australis'', Australian Bustard, <small>LC, Gray, 1829</small> '''Slekt ''[[Chlamydotis]]''''' * [[Kragetrappe]], ''Chlamydotis undulata'', Houbara Bustard, <small>VU, Jacquin, 1784</small> * [[Steppetrappe]], ''Chlamydotis macqueenii'', Macqueen's Bustard, <small>VU, J.E. Gray, 1832</small> '''Slekt ''[[Neotis]]''''' * [[Brunhovudtrappe]], ''Neotis ludwigii'', Ludwig's Bustard, <small>EN, Rüppell, 1837</small> * [[Rustnakketrappe]], ''Neotis denhami'', Denham's Bustard, <small>NT, Children, 1826</small> * [[Somalitrappe]], ''Neotis heuglinii'', Heuglin's Bustard, <small>LC, Hartlaub, 1859</small> * [[Saheltrappe]], ''Neotis nuba'', Nubian Bustard, <small>NT, Cretzschmar, 1826</small> '''Slekt ''[[Eupodotis]]''''' * [[Savannetrappe]], ''Eupodotis senegalensis'', White-bellied Bustard, <small>LC, Vieillot, 1820</small> * [[Blåtrappe]], ''Eupodotis caerulescens'', Blue Bustard, <small>NT, Vieillot, 1820</small> * [[Karootrappe]], ''Eupodotis vigorsii'', Karoo Bustard, <small>LC, Smith, 1831</small> * [[Namibtrappe]], ''Eupodotis rueppelii'', Rueppell's Bustard, <small>LC, Wahlberg, 1856</small> * [[Pygmétrappe]], ''Eupodotis humilis'', Little Brown Bustard, <small>NT, Blyth, 1856</small> * [[Olivenkronetrappe]], ''Eupodotis savilei'', Savile's Bustard, <small>LC, Lynes, 1920</small> * [[Bruntopptrappe]], ''Eupodotis gindiana'', Buff-crested Bustard, <small>LC, Oustalet, 1881</small> * [[Raudtopptrappe]], ''Eupodotis ruficrista'', Red-crested Bustard, <small>NR, Smith, 1836</small> * [[Svarthalstrappe]], ''Eupodotis afra'', Black Bustard, <small>NR, Linné, 1766</small> * [[Kvitskafttrappe]], ''Eupodotis afraoides'', White-quilled Bustard, <small>LC, Smith, 1831</small> '''Slekt ''[[Lissotis]]''''' * [[Svartbuktrappe]], ''Lissotis melanogaster'', Black-bellied Bustard, <small>LC, Rüppell, 1835</small> * [[Svartgumptrappe]], ''Lissotis hartlaubii'', Hartlaub's Bustard, <small>LC, Heuglin, 1863</small> '''Slekt ''Houbaropsis'' ''' * [[Bengaltrappe]], ''Houbaropsis bengalensis'', Bengal Florican, <small>CR, Gmelin, 1789</small> '''Slekt ''Sypheotides'' ''' * [[Hindutrappe]], ''Sypheotides indicus'', Lesser Florican, <small>EN, Miller, 1782</small> '''Slekt ''Tetrax'' ''' * [[Dvergtrappe]], ''Tetrax tetrax'', Little Bustard, <small>NT, Linné, 1758</small> </div> ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bustard|Bustard]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. august 2009'' </div> ===Fotnotar=== {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://ibc.lynxeds.com/family/bustards-otididae Videoar med trappar] hos Internet Bird Collection * {{artslenkjer}} {{Wikispecies|Otididae}} {{Fuglar}} [[kategori:Trappefamilien| ]] [[Kategori:Fuglar etter klassifisering]] qfy1yxkicn4mjk3zoeweoks7jcgl13k 3657211 3657210 2026-06-14T13:25:58Z Ranveig 39 3657211 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Trappar''' er store bakkelevande [[fuglar]] med leveområde på tørt og opent steppeland i [[«den gamle verda»]] og [[Australia]]. Gruppa samlar 26 [[artar]] i 9 [[biologisk slekt|slekter]] og utgjer [[den biologiske familien]] ''Otididae'' i sin eigen orden '''Otidiformes'''. Trappar er altetande og hekkar på bakken. Dei går på kraftige bein med store tær, undervegs hakkar dei føde frå bakken. Dei har lange, breie [[veng]]er og syner sprikande [[handsvingfjør]] og kjennelege mønstre under [[flyging]]a. Mange har interessante oppvisingar under paringsleiken, som oppblåste strupesekkar og oppreiste fjørtoppar. Hofuglane legg tre til fem mørke, spraglete egg i ei senking i bakken, og rugar dei aleine. Utanom hekkesesongen er trappar sosiale og lever i flokkar. Dei er vare og vanskelege å nærme seg i dei opne habitat dei føretrekk. [[Fil:Eupodotis rueppellii.jpg|mini|høgre|[[Namibitrappe]], ''Eupodotis rueppellii'' {{foto|Alastair Rae]]]<!-- [[Fil:Ardeotis kori Etosha.JPG|mini|høgre|[[Koritrappe]], ''Ardeotis kori''{{foto|Winfried Bruenken}}]]--> Dei fleste artane har ein minkande bestand eller er utryddingstrua på grunn av jakt og tap av habitat, sjølv om dei offisielt er verna. [[Stortrappe]] blei utrydda i [[Storbritannia]] på 1830-talet. Ein freistar no å gjeninnføre arten i landet.<ref name=WlifeNews>Om [http://www.wildlifeextra.com/go/news/bw-greatbustards.html prosjektet for å gjeninnføre stortrappe i Storbritannia], lest 16. august 2009</ref> ==Artsliste== Trappar i rekkjefølgje etter [[Clementslista]] versjon 6.8 frå august 2013<ref name="clements">{{Referanse:Clements6.8|lestdato=10. august 2014}}</ref> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler''.<ref name="nof2008">{{Referanse:NorskeFuglenamn‎}}</ref> <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> '''Slekt ''Otis'' ''' * [[Stortrappe]], ''Otis tarda'', Great Bustard, <small>VU, Linné, 1758</small> '''Slekt ''[[Ardeotis]]''''' * [[Arabartrappe]], ''Ardeotis arabs'', Arabian Bustard, <small>NT, Linné, 1758</small> * [[Koritrappe]], ''Ardeotis kori'', Kori Bustard, <small>NT, Burchell, 1822</small> * [[Maharajatrappe]], ''Ardeotis nigriceps'', Indian Bustard, <small>CR, Vigors, 1831</small> * [[Australtrappe]], ''Ardeotis australis'', Australian Bustard, <small>LC, Gray, 1829</small> '''Slekt ''[[Chlamydotis]]''''' * [[Kragetrappe]], ''Chlamydotis undulata'', Houbara Bustard, <small>VU, Jacquin, 1784</small> * [[Steppetrappe]], ''Chlamydotis macqueenii'', Macqueen's Bustard, <small>VU, J.E. Gray, 1832</small> '''Slekt ''[[Neotis]]''''' * [[Brunhovudtrappe]], ''Neotis ludwigii'', Ludwig's Bustard, <small>EN, Rüppell, 1837</small> * [[Rustnakketrappe]], ''Neotis denhami'', Denham's Bustard, <small>NT, Children, 1826</small> * [[Somalitrappe]], ''Neotis heuglinii'', Heuglin's Bustard, <small>LC, Hartlaub, 1859</small> * [[Saheltrappe]], ''Neotis nuba'', Nubian Bustard, <small>NT, Cretzschmar, 1826</small> '''Slekt ''[[Eupodotis]]''''' * [[Savannetrappe]], ''Eupodotis senegalensis'', White-bellied Bustard, <small>LC, Vieillot, 1820</small> * [[Blåtrappe]], ''Eupodotis caerulescens'', Blue Bustard, <small>NT, Vieillot, 1820</small> * [[Karootrappe]], ''Eupodotis vigorsii'', Karoo Bustard, <small>LC, Smith, 1831</small> * [[Namibtrappe]], ''Eupodotis rueppelii'', Rueppell's Bustard, <small>LC, Wahlberg, 1856</small> * [[Pygmétrappe]], ''Eupodotis humilis'', Little Brown Bustard, <small>NT, Blyth, 1856</small> * [[Olivenkronetrappe]], ''Eupodotis savilei'', Savile's Bustard, <small>LC, Lynes, 1920</small> * [[Bruntopptrappe]], ''Eupodotis gindiana'', Buff-crested Bustard, <small>LC, Oustalet, 1881</small> * [[Raudtopptrappe]], ''Eupodotis ruficrista'', Red-crested Bustard, <small>NR, Smith, 1836</small> * [[Svarthalstrappe]], ''Eupodotis afra'', Black Bustard, <small>NR, Linné, 1766</small> * [[Kvitskafttrappe]], ''Eupodotis afraoides'', White-quilled Bustard, <small>LC, Smith, 1831</small> '''Slekt ''[[Lissotis]]''''' * [[Svartbuktrappe]], ''Lissotis melanogaster'', Black-bellied Bustard, <small>LC, Rüppell, 1835</small> * [[Svartgumptrappe]], ''Lissotis hartlaubii'', Hartlaub's Bustard, <small>LC, Heuglin, 1863</small> '''Slekt ''Houbaropsis'' ''' * [[Bengaltrappe]], ''Houbaropsis bengalensis'', Bengal Florican, <small>CR, Gmelin, 1789</small> '''Slekt ''Sypheotides'' ''' * [[Hindutrappe]], ''Sypheotides indicus'', Lesser Florican, <small>EN, Miller, 1782</small> '''Slekt ''Tetrax'' ''' * [[Dvergtrappe]], ''Tetrax tetrax'', Little Bustard, <small>NT, Linné, 1758</small> </div> ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bustard|Bustard]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. august 2009'' </div> ===Fotnotar=== {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://ibc.lynxeds.com/family/bustards-otididae Videoar med trappar] hos Internet Bird Collection * {{artslenkjer}} {{Wikispecies|Otididae}} {{Fuglar}} [[kategori:Trappefamilien| ]] [[Kategori:Fuglar etter klassifisering]] 9pgc656qoh9jhyfikmt0x0wxyoqw42x 3657212 3657211 2026-06-14T13:26:11Z Ranveig 39 3657212 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Trappar''' er store bakkelevande [[fuglar]] med leveområde på tørt og opent steppeland i [[«den gamle verda»]] og [[Australia]]. Gruppa samlar 26 [[artar]] i 9 [[biologisk slekt|slekter]] og utgjer [[den biologiske familien]] ''Otididae'' i sin eigen orden '''Otidiformes'''. Trappar er altetande og hekkar på bakken. Dei går på kraftige bein med store tær, undervegs hakkar dei føde frå bakken. Dei har lange, breie [[veng]]er og syner sprikande [[handsvingfjør]] og kjennelege mønstre under [[flyging]]a. Mange har interessante oppvisingar under paringsleiken, som oppblåste strupesekkar og oppreiste fjørtoppar. Hofuglane legg tre til fem mørke, spraglete egg i ei senking i bakken, og rugar dei aleine. Utanom hekkesesongen er trappar sosiale og lever i flokkar. Dei er vare og vanskelege å nærme seg i dei opne habitat dei føretrekk. [[Fil:Eupodotis rueppellii.jpg|mini|høgre|[[Namibitrappe]], ''Eupodotis rueppellii'' {{foto|Alastair Rae}}]]<!-- [[Fil:Ardeotis kori Etosha.JPG|mini|høgre|[[Koritrappe]], ''Ardeotis kori''{{foto|Winfried Bruenken}}]]--> Dei fleste artane har ein minkande bestand eller er utryddingstrua på grunn av jakt og tap av habitat, sjølv om dei offisielt er verna. [[Stortrappe]] blei utrydda i [[Storbritannia]] på 1830-talet. Ein freistar no å gjeninnføre arten i landet.<ref name=WlifeNews>Om [http://www.wildlifeextra.com/go/news/bw-greatbustards.html prosjektet for å gjeninnføre stortrappe i Storbritannia], lest 16. august 2009</ref> ==Artsliste== Trappar i rekkjefølgje etter [[Clementslista]] versjon 6.8 frå august 2013<ref name="clements">{{Referanse:Clements6.8|lestdato=10. august 2014}}</ref> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler''.<ref name="nof2008">{{Referanse:NorskeFuglenamn‎}}</ref> <div class="references-small" style="-moz-column-count:2; column-count:2;"> '''Slekt ''Otis'' ''' * [[Stortrappe]], ''Otis tarda'', Great Bustard, <small>VU, Linné, 1758</small> '''Slekt ''[[Ardeotis]]''''' * [[Arabartrappe]], ''Ardeotis arabs'', Arabian Bustard, <small>NT, Linné, 1758</small> * [[Koritrappe]], ''Ardeotis kori'', Kori Bustard, <small>NT, Burchell, 1822</small> * [[Maharajatrappe]], ''Ardeotis nigriceps'', Indian Bustard, <small>CR, Vigors, 1831</small> * [[Australtrappe]], ''Ardeotis australis'', Australian Bustard, <small>LC, Gray, 1829</small> '''Slekt ''[[Chlamydotis]]''''' * [[Kragetrappe]], ''Chlamydotis undulata'', Houbara Bustard, <small>VU, Jacquin, 1784</small> * [[Steppetrappe]], ''Chlamydotis macqueenii'', Macqueen's Bustard, <small>VU, J.E. Gray, 1832</small> '''Slekt ''[[Neotis]]''''' * [[Brunhovudtrappe]], ''Neotis ludwigii'', Ludwig's Bustard, <small>EN, Rüppell, 1837</small> * [[Rustnakketrappe]], ''Neotis denhami'', Denham's Bustard, <small>NT, Children, 1826</small> * [[Somalitrappe]], ''Neotis heuglinii'', Heuglin's Bustard, <small>LC, Hartlaub, 1859</small> * [[Saheltrappe]], ''Neotis nuba'', Nubian Bustard, <small>NT, Cretzschmar, 1826</small> '''Slekt ''[[Eupodotis]]''''' * [[Savannetrappe]], ''Eupodotis senegalensis'', White-bellied Bustard, <small>LC, Vieillot, 1820</small> * [[Blåtrappe]], ''Eupodotis caerulescens'', Blue Bustard, <small>NT, Vieillot, 1820</small> * [[Karootrappe]], ''Eupodotis vigorsii'', Karoo Bustard, <small>LC, Smith, 1831</small> * [[Namibtrappe]], ''Eupodotis rueppelii'', Rueppell's Bustard, <small>LC, Wahlberg, 1856</small> * [[Pygmétrappe]], ''Eupodotis humilis'', Little Brown Bustard, <small>NT, Blyth, 1856</small> * [[Olivenkronetrappe]], ''Eupodotis savilei'', Savile's Bustard, <small>LC, Lynes, 1920</small> * [[Bruntopptrappe]], ''Eupodotis gindiana'', Buff-crested Bustard, <small>LC, Oustalet, 1881</small> * [[Raudtopptrappe]], ''Eupodotis ruficrista'', Red-crested Bustard, <small>NR, Smith, 1836</small> * [[Svarthalstrappe]], ''Eupodotis afra'', Black Bustard, <small>NR, Linné, 1766</small> * [[Kvitskafttrappe]], ''Eupodotis afraoides'', White-quilled Bustard, <small>LC, Smith, 1831</small> '''Slekt ''[[Lissotis]]''''' * [[Svartbuktrappe]], ''Lissotis melanogaster'', Black-bellied Bustard, <small>LC, Rüppell, 1835</small> * [[Svartgumptrappe]], ''Lissotis hartlaubii'', Hartlaub's Bustard, <small>LC, Heuglin, 1863</small> '''Slekt ''Houbaropsis'' ''' * [[Bengaltrappe]], ''Houbaropsis bengalensis'', Bengal Florican, <small>CR, Gmelin, 1789</small> '''Slekt ''Sypheotides'' ''' * [[Hindutrappe]], ''Sypheotides indicus'', Lesser Florican, <small>EN, Miller, 1782</small> '''Slekt ''Tetrax'' ''' * [[Dvergtrappe]], ''Tetrax tetrax'', Little Bustard, <small>NT, Linné, 1758</small> </div> ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bustard|Bustard]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. august 2009'' </div> ===Fotnotar=== {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://ibc.lynxeds.com/family/bustards-otididae Videoar med trappar] hos Internet Bird Collection * {{artslenkjer}} {{Wikispecies|Otididae}} {{Fuglar}} [[kategori:Trappefamilien| ]] [[Kategori:Fuglar etter klassifisering]] fb3pp5dss4crrphcxwrarpdmb4kswff 2 145727 3657198 1165447 2026-06-14T13:18:53Z Ranveig 39 Fmt. 3657198 wikitext text/x-wiki {{framdrift|2|368}} <div style="column-count:4;-moz-column-count:4"> * ''[[… men Olsenbanden var ikke død!]]'' * ''[[1732 Høtten]]'' * ''[[1996: Pust på meg!]]'' * ''[[37 og et halvt]]'' * ''[[5 år – som vi så dem]]'' * ''[[7. himmel]]'' * ''[[Filmen Aberdeen|Aberdeen]]'' * ''[[Filmen Abort|Abort]]'' * ''[[Alle tiders kupp]]'' * ''[[Alt for Egil]]'' * ''[[Filmen Alt for Norge|Alt for Norge]]'' * ''[[Alt om min far]]'' * ''[[Amatørene]]'' * ''[[Filmen An-Magritt|An-Magritt]]'' * ''[[Andre omgang]]'' * ''[[Andreaskorset]]'' * ''[[Anny – en gatepiges roman]]'' * ''[[Filmen Appelsinpiken|Appelsinpiken]]'' * ''[[Filmen Arr i sjelen|Arr i sjelen]]'' * ''[[Filmen Arven|Arven]]'' * ''[[Asfaltenglene]]'' * ''[[Asfaltevangeliet]]'' * ''[[Balladen om mestertyven Ole Høyland]]'' * ''[[Ballen i øyet]]'' * ''[[Bare på jobb]]'' * ''[[Bazo]]'' * ''[[Begynnelsen på en historie]]'' * ''[[Bestevennen]]'' * ''[[Filmen Blackout|Blackout]]'' * ''[[Blod & ære]]'' * ''[[Blodsbånd]]'' * ''[[Blodveien]]'' * ''[[Bobbys krig]]'' * ''[[Bondefangeri i Vaterland]]'' * ''[[Bra mennesker]]'' * ''[[Filmen Brannen|Brannen]]'' * ''[[Brennende blomster]]'' * ''[[Brent av frost]]'' * ''[[Broder Gabrielsen]]'' * ''[[Filmen Brudeferden i Hardanger|Brudeferden i Hardanger]]'' * ''[[Brudekronen]]'' * ''[[Filmen Bryllupet|Bryllupet]]'' * ''[[Budbringeren]]'' * ''[[Filmen Buddy (2003)|Buddy]]'' * ''[[Filmen Bussen|Bussen]]'' * ''[[By og land hand i hand]]'' * ''[[Bør Børson II]]'' * ''[[Filmen Bør Børson Jr. (1938)|Bør Børson Jr. (1938)]]'' * ''[[Filmen Bør Børson Jr. (1974)|Bør Børson Jr. (1974)]]'' * ''[[Carl Gustav, gjengen og parkeringsbandittene]]'' * ''[[Cirkus Fandango]]'' * ''[[Da jeg traff Jesus med sprettert]]'' * ''[[Dager fra 1000 år]]'' * ''[[Filmen Dagny|Dagny]]'' * ''[[Filmen De 7 dødssyndene|De 7 dødssyndene]]'' * ''[[Filmen De dødes tjern|De dødes tjern]]'' * ''[[De Forældreløse]]'' * ''[[De gales hus]]'' * ''[[De usynlige]]'' * ''[[De Vergeløse]]'' * ''[[Dei mjuke hendene]]'' * ''[[Den danske dikteren]]'' * ''[[Den farlige leken]]'' * ''[[Den hemmelighetsfulle leiligheten]]'' * ''[[Den nye lensmannen]]'' * ''[[Den siste Fleksnes]]'' * ''[[Filmen Den siste revejakta|Den siste revejakta]]'' * ''[[Den som frykter ulven]]'' * ''[[Den sommeren jeg fylte 15]]'' * ''[[Filmen Den store barnedåpen|Den store barnedåpen]]'' * ''[[Det 11te Bud]]'' * ''[[Det andre skiftet]]'' * ''[[Det brenner i natt!]]'' * ''[[Det drønner gjennom dalen]]'' * ''[[Det største i verden]]'' * ''[[Det tause flertall]]'' * ''[[Filmen Detektor|Detektor]]'' * ''[[Filmen Douglas|Douglas]]'' * ''[[Dragens fange]]'' * ''[[Drømmeslottet]]'' * ''[[Du pappa …]]'' * ''[[Død snø]]'' * ''[[Døden er et kjærtegn]]'' * ''[[Filmen Døden på Oslo S|Døden på Oslo S]]'' * ''[[Eggs]]'' * ''[[Filmen Eli Sjursdotter|Eli Sjursdotter]]'' * ''[[Elias og kongeskipet]]'' * ''[[Filmen Elsk meg i morgen|Elsk meg i morgen]]'' * ''[[Emono]]'' * ''[[En dag i Ivan Denisovitsj’ liv]]'' * ''[[Filmen En folkefiende|En folkefiende]]'' * ''[[En herre med bart]]'' * ''[[En håndfull tid]]'' * ''[[En kald og fuktig affære]]'' * ''[[En Vinternat]]'' * ''[[Filmen Engelen|Engelen]]'' * ''[[Engler i sneen]]'' * ''[[Et lite stykke Norge]]'' * ''[[Evas øye]]'' * ''[[Filmen Exit|Exit]]'' * ''[[Factotum]]'' * ''[[Fager er lien]]'' * ''[[Fanden i nøtten]]'' * ''[[Filmen Fant|Fant]]'' * ''[[Fante-Anne]]'' * ''[[Fantegutten]]'' * ''[[Farende folk]]'' * ''[[Filmen Fatso|Fatso]]'' * ''[[Fattigdommens forbandelse]]'' * ''[[Fengslende dager for Christina Berg]]'' * ''[[Fia og klovnene]]'' * ''[[Fifty Fifty]]'' * ''[[Filmens vidundelige verden]]'' * ''[[Fjeldeventyret]]'' * ''[[Flaggermusvinger]]'' * ''[[Folk flest bor i Kina]]'' * ''[[Fomlesen i kattepine]]'' * ''[[Filmen For dagene er onde|For dagene er onde]]'' * ''[[For harde livet]]'' * ''[[For Tors skyld]]'' * ''[[Forfølgelsen]]'' * ''[[Formynderne]]'' * ''[[Fritt vilt II]]'' * ''[[Fritt vilt]]'' * ''[[Frosset hjerte – En film om Roald Amundsen]]'' * ''[[Filmen Fru Inger til Østråt|Fru Inger til Østråt]]'' * ''[[Filmen Galskap|Galskap]]'' * ''[[Gatas Gynt]]'' * ''[[Gategutter]]'' * ''[[Get Ready to Be Boyzvoiced]]'' * ''[[Giganten]]'' * ''[[Filmen Gjest Baardsen|Gjest Baardsen]]'' * ''[[Glasskår]]'' * ''[[Godvakker-Maren]]'' * ''[[Gryr i Norden]]'' * ''[[Gråtass – Hemmeligheten på gården]]'' * ''[[Gunnar goes comfortable]]'' * ''[[Gylne ungdom]]'' * ''[[Filmen Hans Nielsen Hauge|Hans Nielsen Hauge]]'' * ''[[Havet stiger]]'' * ''[[Hawaii, Oslo]]'' * ''[[Heftig og begeistret]]'' * ''[[Heksene fra den forstenede skog]]'' * ''[[Heksenetter]]'' * ''[[Hemmeligheden]]'' * ''[[Herren og hans tjenere]]'' * ''[[Himmelfall]]'' * ''[[Himmeluret]]'' * ''[[Historien om en gut]]'' * ''[[Hjem går vi ikke]]'' * ''[[Hjemme hos oss – Husmorfilmen våren 1971]]'' * ''[[Hockey feber]]'' [sic!]'' * ''[[Filmen Hud|Hud]]'' * ''[[Hurra for Andersens!]]'' * ''[[Filmen Hustruer|Hustruer]]'' * ''[[Hustruer – 10 år etter]]'' * ''[[Hvem har bestemt..!?]]'' * ''[[Filmen Høvdingen|Høvdingen]]'' * ''[[I et speil i en gåte]]'' * ''[[I slik en natt]]'' * ''[[Ikke naken]]'' * ''[[Import-eksport]]'' * ''[[Filmen Is-slottet|Is-slottet]]'' * ''[[Filmen Iskyss|Iskyss]]'' * ''[[Izzat]]'' * ''[[Filmen Ja, vi elsker]]'' * ''[[Filmen Jakten|Jakten]]'' * ''[[Jakten på hukommelsen]]'' * ''[[Jakten på nyresteinen]]'' * ''[[Jeg drepte!]]'' * ''[[Filmen Jenter|Jenter]]'' * ''[[Jentespranget]]'' * ''[[Jernanger]]'' * <s>''[[Jonny Vang]]''</s> * ''[[Julenatt i Blåfjell]]'' * ''[[Filmen Kabal i hjerter|Kabal i hjerter]]'' * ''[[Filmen Kalde føtter|Kalde føtter]]'' * ''[[Filmen Kalde spor|Kalde spor]]'' * ''[[Kaksen på Øverland]]'' * ''[[Kampen om tungtvannet]]'' * ''[[Kaptein Sabeltann]]'' * ''[[Filmen Karachi|Karachi]]'' * ''[[Filmen Karius og Baktus|Karius og Baktus]]'' * ''[[Filmen Karlsson på taket (2002)|Karlsson på taket (2002)]]'' * ''[[Karlsøya – mellom geiter, rock og Muhammed]]'' * <s>''[[Kill Buljo]]''</s> * ''[[Filmen Kimen|Kimen]]'' * ''[[Kjærleikens ferjereiser]]'' * ''[[Kjærlighet og vennskap]]'' * ''[[Kjærlighetens kjøtere]]'' * ''[[Filmen Knerten|Knerten]]'' * ''[[Knut Formos siste jakt]]'' * ''[[Filmen Kon-Tiki|Kon-Tiki]]'' * ''[[Kristin Lavransdatter]]'' * ''[[Filmen Krypskyttere|Krypskyttere]]'' * ''[[Kunsten å tenke negativt]]'' * ''[[Filmen Kurt blir grusom|Kurt blir grusom]]'' * ''[[Kvinnen i mitt liv]]'' * ''[[Lakki]]'' * ''[[Landstrykere]]'' * ''[[Lange flate ballær II]]'' * ''[[Lange flate ballær]]'' * ''[[Lenkene brytes]]'' * ''[[Lille frøken Norge]]'' * ''[[Filmen Lime|Lime]]'' * ''[[Liv og død]]'' * ''[[Lodsens datter]]'' * ''[[Filmen Loop|Loop]]'' * ''[[Filmen Lønsj|Lønsj]]'' * ''[[Løperjenten]]'' * ''[[Mannen som elsket Haugesund]]'' * ''[[Filmen Mannen som elsket Yngve|Mannen som elsket Yngve]]'' * ''[[Mannen som elsket Jack Nicholson]]'' * ''[[Marias menn]]'' * ''[[Mars & Venus]]'' * ''[[Min misunnelige frisør]]'' * ''[[Mitt elskede barn]]'' * ''[[Moderne slaveri]]'' * ''[[Morderen uten ansikt]]'' * ''[[Filmen Mormor og de åtte ungene i byen|Mormor og de åtte ungene i byen]]'' * ''[[Filmen Mormor og de åtte ungene i skogen|Mormor og de åtte ungene i skogen]]'' * ''[[Mors Elling]]'' * ''[[Mot Moskva]]'' * ''[[Filmen Musikanter|Musikanter]]'' * ''[[Musikk for bryllup og begravelser]]'' * ''[[Filmen Myggen|Myggen]]'' * ''[[Mørkets øy]]'' * ''[[Filmen Måker|Måker]]'' * ''[[Filmen Naboer|Naboer]]'' * ''[[Filmen Ni liv|Ni liv]]'' * ''[[Filmen Nord|Nord]]'' * ''[[Norske byggeklosser]]'' * ''[[Når mørket er forbi]]'' * ''[[Når nettene blir lange]]'' * ''[[O’Horten]]'' * ''[[Ole Bull – Himmelstormeren]]'' * ''[[Filmen Oljeberget|Oljeberget]]'' * ''[[Olsen-Banden]]'' * ''[[Olsenbanden for full musikk]]'' * ''[[Olsenbanden gir seg aldri!]]'' * ''[[Olsenbanden jr – Sølvgruvens hemmelighet]]'' * ''[[Olsenbanden jr. går under vann]]'' * ''[[Olsenbanden jr. og det sorte gullet]]'' * ''[[Olsenbanden jr. på cirkus]]'' * ''[[Olsenbanden jr. på rockern]]'' * ''[[Olsenbanden møter Kongen og Knekten]] * ''[[Olsenbanden og Data-Harry sprenger verdensbanken]]'' * ''[[Olsenbanden og Dynamitt-Harry går amok]]'' * ''[[Olsenbanden og Dynamitt-Harry mot nye høyder]]'' * ''[[Olsenbanden og Dynamitt-Harry på sporet]]'' * ''[[Olsenbanden og Dynamitt-Harry]]'' * ''[[Olsenbanden tar gull]]'' * ''[[Olsenbandens aller siste kupp]]'' * ''[[Olsenbandens siste bedrifter]]'' * ''[[Om kjærlighet synger de]]'' * ''[[Filmen Orions belte|Orions belte]]'' * ''[[ORPS – The Movie]]'' * ''[[Oss atomforskere i mellom]]'' * ''[[Filmen Pan (1922)|Pan (1922)]]'' * ''[[Pelle Politibil går i vannet]] * ''[[Pitbullterje]]'' * ''[[Filmen Play (2003)|Play]]'' * ''[[Pornostjerne?]]'' * ''[[Filmen Prinsessen som ingen kunne målbinde|Prinsessen som ingen kunne målbinde]]'' * ''[[Prima Veras saga om Olav den hellige]]'' * ''[[Filmen Prostitusjon|Prostitusjon]]'' * ''[[På hau i havet]]'' * ''[[Radiopiratene]]'' * ''[[Filmen Regn|Regn]]'' * ''[[Filmen Reprise|Reprise]]'' * ''[[Filmen Respekt|Respekt]]'' * ''[[Robert Crumptons Shakespeare]]'' * ''[[Rottenetter]]'' * ''[[Filmen Rovdyr|Rovdyr]]'' * ''[[Rødblått paradis]]'' * ''[[Salmer fra kjøkkenet]]'' * ''[[Salto, salmiakk og kaffe]]'' * ''[[Same Ællin]]'' * ''[[Samhold må til]]'' * ''[[Filmen Sammen|Sammen]]'' * ''[[Sangen til livet]]'' * ''[[Sannhetsjegeren]]'' * ''[[Schpaaa]]'' * ''[[Selkvinnen]]'' * ''[[Showbiz – eller hvordan bli kjendis på en-to-tre!]]'' * ''[[Simen Mustrøens besynderlige opplevelser]]'' * ''[[Filmen Sinus|Sinus]]'' * ''[[Filmen Sirkel|Sirkel]]'' * ''[[Filmen Skjult|Skjult]]'' * ''[[Smaken av hund]]'' * ''[[Smilet i øyet]]'' * ''[[Filmen Snarveien|Snarveien]]'' * ''[[Sniffer]]'' * ''[[Snøhulemannen]]'' * ''[[Filmen Sofies verden|Sofies verden]]'' * ''[[Sommerhuset]]'' * ''[[SOS Svartskjær]]'' * ''[[Stella polaris]]'' * ''[[Stevnemøte med glemte år]]'' * ''[[Suffløsen]]'' * ''[[Svartere enn natten]]'' * ''[[Filmen Svein og rotta|Svein og rotta]]'' * ''[[Svein og Rotta og UFO-mysteriet]]'' * ''[[Syv dager for Elisabeth]]'' * ''[[Filmen Switch|Switch]]'' * ''[[Søndagsengler]]'' * ''[[Filmen Sønner|Sønner]]'' * ''[[Så møtes vi i morgen]]'' * ''[[Ta en hånd og la den vandre]]'' * ''[[Tamburinmannen]]'' * ''[[Tante Pose]]'' * ''[[Filmen Tatt av kvinnen|Tatt av kvinnen]]'' * ''[[Til sæters]]'' * ''[[To mistenkelige personer]]'' * ''[[Tommys inferno]]'' * ''[[Filmen Tonny|Tonny]]'' * ''[[Filmen Toya|Toya]]'' * ''[[Tradra – i går ble jeg tater]]'' * ''[[Filmen Trollfossen|Trollfossen]]'' * ''[[Trysil-Knut]]'' * ''[[Tyven tyven]]'' * ''[[Tørres Snørtevold]]'' * ''[[Tørst: Fremtidens forbrytelse]]'' * ''[[Filmen Ugler i mosen|Ugler i mosen]]'' * ''[[Filmen Ulvenatten|Ulvenatten]]'' * ''[[Ulvesommer]]'' * ''[[Filmen Ulykken|Ulykken]]'' * ''[[Under forvandlingens lov]]'' * ''[[Ung, vakker og begavet]]'' * ''[[Ungdommens råskap]]'' * ''[[Unge hjerter]]'' * ''[[Unge viljer]]'' * ''[[Filmen United|United]]'' * ''[[Filmen Uno|Uno]]'' * ''[[Upperdog]]'' * ''[[Filmen Uro|Uro]]'' * ''[[USA mot Al-Arian]]'' * ''[[Varg Veum – Begravde hunder]]'' * ''[[Varg Veum – Bitre blomster]]'' * ''[[Varg Veum – Din til døden]]'' * ''[[Varg Veum – Falne engler]]'' * ''[[Varg Veum – Kvinnen i kjøleskapet]]'' * ''[[Varg Veum – Tornerose]]'' * ''[[Filmen Vegas|Vegas]]'' * ''[[Veiviseren]]'' * ''[[Vektløs]]'' * ''[[Velkommen hjem]]'' * ''[[Filmen Venner|Venner]]'' * ''[[Vi bygger landet]]'' * ''[[Vi er Vidkun Quislings hirdmenn]]'' * ''[[Vi gifter oss]]'' * ''[[Vi som går kjøkkenveien]]'' * ''[[Filmen Vigdis|Vigdis]]'' * ''[[Viktigere enn fotball]]'' * ''[[Filmen Villmark|Villmark]]'' * ''[[Villmarkens lov]]'' * ''[[Vinterland]]'' * ''[[Vor tids helte]]'' * ''[[Filmen Weekend|Weekend]]'' * ''[[Filmen X|X]]'' * ''[[Filmen Yatzy|Yatzy]]'' * ''[[Yohan – Barnevandreren]]'' * ''[[Filmen Zeppelin|Zeppelin]]'' * ''[[Æresgjesten]]'' * ''[[Øyenstikker]]'' * ''[[Å seile sin egen sjø]]'' * ''[[Åpen framtid]]'' * ''[[Åpenbaringen]]'' </div> i4s1kv1qte8a83s5027b9dkzr7k7l9f 0 147854 3657308 3519809 2026-06-15T07:47:09Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Konservering]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657308 wikitext text/x-wiki [[Fil:Lohgerber 1880.jpg|mini|Tysk plansje som viser arbeid med skinn og huder på eit garveri omkring [[1880]]]] [[Fil:Marokko Fes - GerberFaerber 04.jpg|mini|Arbeid ved eit tradisjonelt garveri og fargeri i [[Fez (by)|Fez]] i [[Marokko]]]] '''Garving''' er ein reinse- og konserveringsprosess der [[hud]] vert omdanna til [[lêr]]. I garveprosessen kan ein bruke vegetabilske, mineralske eller animalske [[garvestoff]]. Vegetabilsk garving var kjend heilt attende til førhistorisk tid, semsgarving er kjend frå [[antikken]] og mineralsk garving med [[alun]] eller [[koksalt]] er kjend frå tidleg mellomalder. ==Vegetabilsk garving == Ved vegetabilsk garving ([[barking]]) vert huda lagt i vassbad til håra kan fjernast. Samstundes vert knust [[bork]] lagd i eit kar med vatn slik at garvestoffa trekkjer ut. Den hårlause huda vert så lagd i badet for barking. Etter barkinga vert underhuda skrapa vekk frå lêret. [[Eik]]ebork inneheld mykje garvestoff, men bork av [[bjørk]] og [[selje]] har vore meir brukt i Noreg. Garving med seljebork gir lysbrunt lêr, medan bjørkebork gir mørkt lêr. ==Alungarving== Ved alungarving eller kvitgarving vert det brukt alun eller koksalt som garvemiddel. Saltet konserverer håra eller ulla, slik at det ikkje er nødvendig å røyte huda før garvinga. Metoden er helst bruka på skinn av sau, geit og småvilt. ==Semsgarving== Ved semsgarving, trangarving eller feittgarving vert skinnet røytt med kalk før det vert innsmurt med [[feitt]] eller [[tran]], bløytt og banka. Tradisjonelt vert det helst brukt skinn av småfe til semsking, og semska skinn vart brukt til klede. Semsgarva skinn vert enno bruka til pusseskinn. ==Kromgarving== Kromgarving vart oppfunnen i 1853 og kom i praktisk bruk i 1870-åra. Metoden går ut på å få kromsalt i tilstrekkeleg mengd inn i rålêret. Metoden har mange fortrinn framfor vegetabilsk garving. Kromlêr toler nær innpå dobbelt så høg temperatur og det toler betre vatn og det er mjukare. Av den grunn vert det meste av overlêr, lêr til klede og og møbellêr kromgarva. Sålelêr, beltelêr, pakningslêr og bokbindarlêr vert enno garva vegetabilsk, sidan slikt lêr er fastare, mindre elastisk og mindre porøst. ==Kombinasjonsgarving== Ein kan kombinere kromgarving og vegetabilsk garving. Slikt lêr vert bruka til møbellêr. ==Kjelder== * [http://www.mestermobler.no/hud.asp?id=6 Mestermobler.no om garving] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090725102528/http://www.mestermobler.no/hud.asp?id=6 |date=2009-07-25 }} * [http://www.lokalhistorie.no/w/index.php/Leksikon:Garving ''Norsk historisk leksikon'' om garving]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://runeberg.org/nfbq/0101.html Oppslagsordet »Läder» i ''Nordisk familjebok'' frå 1912 ] {{commons2|category:Tanning}} [[Kategori:Handverk]] [[Kategori:Konservering]] ad8641niix5tm1fq1obmq9r3w3017dj 3657309 3657308 2026-06-15T07:47:20Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Lêr]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657309 wikitext text/x-wiki [[Fil:Lohgerber 1880.jpg|mini|Tysk plansje som viser arbeid med skinn og huder på eit garveri omkring [[1880]]]] [[Fil:Marokko Fes - GerberFaerber 04.jpg|mini|Arbeid ved eit tradisjonelt garveri og fargeri i [[Fez (by)|Fez]] i [[Marokko]]]] '''Garving''' er ein reinse- og konserveringsprosess der [[hud]] vert omdanna til [[lêr]]. I garveprosessen kan ein bruke vegetabilske, mineralske eller animalske [[garvestoff]]. Vegetabilsk garving var kjend heilt attende til førhistorisk tid, semsgarving er kjend frå [[antikken]] og mineralsk garving med [[alun]] eller [[koksalt]] er kjend frå tidleg mellomalder. ==Vegetabilsk garving == Ved vegetabilsk garving ([[barking]]) vert huda lagt i vassbad til håra kan fjernast. Samstundes vert knust [[bork]] lagd i eit kar med vatn slik at garvestoffa trekkjer ut. Den hårlause huda vert så lagd i badet for barking. Etter barkinga vert underhuda skrapa vekk frå lêret. [[Eik]]ebork inneheld mykje garvestoff, men bork av [[bjørk]] og [[selje]] har vore meir brukt i Noreg. Garving med seljebork gir lysbrunt lêr, medan bjørkebork gir mørkt lêr. ==Alungarving== Ved alungarving eller kvitgarving vert det brukt alun eller koksalt som garvemiddel. Saltet konserverer håra eller ulla, slik at det ikkje er nødvendig å røyte huda før garvinga. Metoden er helst bruka på skinn av sau, geit og småvilt. ==Semsgarving== Ved semsgarving, trangarving eller feittgarving vert skinnet røytt med kalk før det vert innsmurt med [[feitt]] eller [[tran]], bløytt og banka. Tradisjonelt vert det helst brukt skinn av småfe til semsking, og semska skinn vart brukt til klede. Semsgarva skinn vert enno bruka til pusseskinn. ==Kromgarving== Kromgarving vart oppfunnen i 1853 og kom i praktisk bruk i 1870-åra. Metoden går ut på å få kromsalt i tilstrekkeleg mengd inn i rålêret. Metoden har mange fortrinn framfor vegetabilsk garving. Kromlêr toler nær innpå dobbelt så høg temperatur og det toler betre vatn og det er mjukare. Av den grunn vert det meste av overlêr, lêr til klede og og møbellêr kromgarva. Sålelêr, beltelêr, pakningslêr og bokbindarlêr vert enno garva vegetabilsk, sidan slikt lêr er fastare, mindre elastisk og mindre porøst. ==Kombinasjonsgarving== Ein kan kombinere kromgarving og vegetabilsk garving. Slikt lêr vert bruka til møbellêr. ==Kjelder== * [http://www.mestermobler.no/hud.asp?id=6 Mestermobler.no om garving] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090725102528/http://www.mestermobler.no/hud.asp?id=6 |date=2009-07-25 }} * [http://www.lokalhistorie.no/w/index.php/Leksikon:Garving ''Norsk historisk leksikon'' om garving]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://runeberg.org/nfbq/0101.html Oppslagsordet »Läder» i ''Nordisk familjebok'' frå 1912 ] {{commons2|category:Tanning}} [[Kategori:Handverk]] [[Kategori:Konservering]] [[Kategori:Lêr]] 6xowh94ghsxmjuvswg5eavz8jj0sjr9 0 147967 3657305 3654147 2026-06-15T07:45:30Z Ranveig 39 fjerna [[Kategori:Moglege framsideartiklar]]; la til [[Kategori:Utvalde artiklar 2026]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657305 wikitext text/x-wiki [[Fil:Report of the Committee on leather for bookbinding (1905) (14591585460).jpg|mini|Lêr garva med bork frå ulike tre.]] [[Fil:Lohschälen im Eichenwald.webm|mini|Barking av tre i Bladersbach i Tyskland i 1976.]] [[Fil:Arbeidsgjeng arbeider ute med fisk. GBS.F.008243-00803.jpg|mini|Fiskearbeidsgjeng med ei rekkje tønner og barkekar. {{foto|Hans M. Skaugvold }}]] [[Fil:Barkekar funnet på Vestlandsbanken sin tomt i Bergen. Bf A 001316b.jpg|mini|Barkekar funne under utgraving på tomta til Vestlandsbanken i Bergen.]] '''Barking''' er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i [[bork]] som konserveringsmiddel. Barking, vegetabilsk [[garving]], av huder har vorte utført av bønder og fiskarar for å skaffe seg [[lêr]] til sko og skinnklede. == Borken == Bork av ulike tre kan brukast til barking. I Noreg har det vore vanlegast å bruke [[eik]] og [[bjørk]]. Men og andre [[lauvtre]] og [[gran]] har vore brukte. Likeeins har det vorte nytta grankonglar.<ref>Høeg 1975</ref> Når ein tek borken av eit tre, vil det døy. Difor har det vore vanleg at ein tek [[never]] samtidig som ein tek bork. Ein tek og gjerne heile treet til ved. Bork og never er lettast å få laus når det er sevje i treet. Juni og juli har vorte rekna som beste tida til dette, noko avhengig av kvar i landet ein held til. Ved å ringe rundt treet med kniv i 0,5–1 meters avstand og så lage eit loddbeint snitt mellom ringane, kan ein flå borken av stamma. Borkerullane ein då får, må tørkast. Tørkinga bør gå så raskt som råd utan å verte for mykje utsett for direkte sol. Den tørka borken må knusast til bitar på 1–2&nbsp;cm før bruk. Det kan gjerast ved at han vert knust i ein sekk eller ved bruk av kompostkvern. Tørr bork kan lagrast i fleire år. == Barkekar == For barking av segl, [[fangstgarn|garn]] og [[not|nøter]] trengst det store kar. Gamle barkekar er [[Lagge|lagga]]. Dei er runde, og kan ta meir enn 400 liter. Eit slikt kar vert òg kalla ein barkeså. == Barking av segl == [[Fil:Bergère de Domrémy.jpg|mini|Segl som er barka er kjenneteikna av ein raud farge.]] Segl av naturfiber; [[lin]], [[bomull]] og [[hamp]] må vernast mot rote. I tillegg vil barking gi seglet farge. Barking kan verte utført med eller utan varme. === Stå-barking === Når ein ikkje brukar varme til barkinga, snakkar ein om stå-bark, syre-bark, sur-bark eller rå-bark. Ein blandar då like delar tørr bork og sjøvatn. Når denne blandinga står eit par veker vil ho gjære og sukkerinnhaldet vil verte redusert. Ein legg seglet i denne barkelogen og lèt det ligg i minst to dagar. Det er viktig at det ligg så jamt som råd. Når ein tek det opp og heng det til tørking går det nokre dagar for det får den endelege fargen. Barkelogen til stå-barking kan stå heile sommaren og nyttast når det er trong om det. Denne barkemåten har vorte nytta på nye segl og nytt tauverk. === Koke-barking === Ved kokbarking vert borken bløytt i sjøvatn i to veker. Det har vore vanleg å koke barkelogen i store [[støypejern]]gryter på ei grue. I mangel på slike gryter har det vorte brukt avskorne oljefat. Oppskrifter på barkelog kan variere ein del. Til 180 liters oljefat kan ein til dømes starte med 12&nbsp;kg knust, tørka bork og 85 liter sjøvatn. Når denne blandinga kokar, har ein i [[natriumkarbonat|soda]] for å gjere henne mindre sur. Ein pH-verdi på 6 er høveleg. Barkelogen vert gjerne kokt lenger for å få meir garvesyre ut av borken. Fargen vert no raud-lilla. Før ein slå logen over seglet, som ein brettar i barkekaret, har ein i tjøre. Då bør temperaturen vere kring 60 grader. Difor vert det blanda i meir sjøvatn. Ved for sterk varme vil tjøra beke seg i svarte klumpar, som kan forringe seglet. Er ho for kald løyser ho seg dårleg opp. Stundom vert det og hatt i [[lyse]] og [[talg]]. Det er viktig at heile seglet vert bløytt så det ikkje vert ubarka felt. Når heile seglet har kome i barkekaret, kan ein legge i tau og andre ting ein vil ha barka. Så pressar ein alt ned med reine steinar. Dagen etter vert seglet teke opp. Då er fargen grå og lite tiltalande. Under tørking vil det verte fiolett. Når seglet er heilt turt vil det vere raudbrunt. Det er kjennemerke på eit godt barka segl. Segl som er i jamn bruk bør barkast med få års mellomrom. === Smørjing === Store og tunge segl som ein ikkje får ned i barkekaret, vert smurde. Smurningen vert laga ved at det først vert kokt barkelog. Ein har i soda og tjøre. Det vert og tilsett nokså mykje talg. Helst bør det vere [[hest]]etalg. Talga ein finn i mana på hesten har vorte rekna for den beste talga.<ref>Eldjarn og Godal</ref> Hestetalg er mjuk og oljeaktig også når ho er kald. For å få tjøre og feitt til å blande seg med smurningen har ein i pigmentpulver. Under smørjinga, som vert utført med kald smurning, ligg seglet flat utbretta. Smurningen gnir ein inn med hjelp av stive kostar. Helst bør begge sidene smørjast.<ref>A.Hertzberg og Å. Kristiansen</ref> == Barking av fiskevegn == Garn, nøter og anna [[vegn]] av naturfiber har vorte barka for at dei skal vare lenger. Barking gir og ein farge som gjer fiskereiskapen mindre synlege i vatnet. Til garn som skulle stå på sandbotn, har vore brukt bark frå [[osp]]. Han gir ikkje brunfarge. Ofte har det vorte brukt barkelog som det har vore barka segl i. Fiskarar har hatt eigne barkekar ved naust og andre stader der dei har arbeidd med garn og nøter. Desse kara har gjerne vore støypte i betong. Båtar vart og brukte til barkekar. Både stå-barking og koke-barking har vore brukt til slik barking. == Barking av huder == === Heimebarking === Når ein på gardane har hatt huder frå slakta dyr som ein ville lage til lêr, har desse i stor grad vorte heimebarka. Etter kvart som det vart lettare å nå i garveri og det vart vanleg å bruke andre materialar istaden for lêr, har det vorte slutt på heimebarking. ==== Røyting ==== Før huda vart barka måtte ho røytast. Det vil seie at håra vart fjerna. Det har vorte gjort ved å legge ho i vatn. Mange stader har det vore særlege røytehølar i ei elv der huder har vorte fest slik dei låg godt under i det rennande vatnet.<ref name=Davik>Endal 1981</ref> Etter om lag 4 veker, då ein hadde passa på at hudene låg skikkeleg, kunne ein vente at huda av ei vaksen ku røytte. Huder av ungdyr, og av andre dyreslag som sauer og geiter, måtte ikkje ligge så lenge. I staden for å legge skinnet i rennande vatn når det skulle røyte, var det stader der ein la det i stilleståande vatn. Ei vassfylt hole i ei myr kunne verte rekna som ein framifrå stad. Utover på 1800-talet kom kalk i bruk for å korte røytetida. Truleg lærde dei som barka heime dette frå bygdegarveria som det no vart ein del av. Når ein kjende at håra tok til å losne vart huda oppteken og håra avskrapa. Underlaget måtte vere jamt og glatt. Det vart gjerne brukt eit glatt kula bakhun. Til å skrape med vart det gjerne brukt eit kvest trestykke, eit tilforma bein, ein gamal utsliten ljå eller liknande.<ref name=Mehlum>Mehlum 1994</ref> Når håra var av var det mange som skrapa kjøtsida og.<ref name=Davik/> ==== Barkinga ==== Ulik type bork vart nytta alt etter kva ein rådde over og kva eigenskapar ein ville gi det ferdig barka lêret. Seljebork gav eit mjukare og lysare lêr enn eikebork og bjørkebork. Det har vore mange måtar å utføre sjølve barkinga på. Mange stader starta ein med ei tynn log. Dette var mykje for å få den fargen på lêret ein var ute etter. Om ein hadde huda rett i sterk oppløysing kunne ho vere barkebrend. Då vart ho så sterkt barka ytst at barkinga ikkje trengde heilt inn og det vart eit rått felt innerst som hadde lett for å rotne. Til skinnbarking måtte borken finfordelast. Han kunne verte sundslegen, malen på kvern eller høvla. Då vart ein stor grovstilt høvel, skytehøvelen, lagd over barkekaret. Så vart borken ført over tanna og høvla til flis.<ref name=Davik/> Før ein la huda i barkekaret, vart ho kløyvd etter ryggen. På botnen av karet vart det lagd rikeleg med bork. Så vart huda bretta ned i karet, ei halve i gangen. Mellom laga vart det lagt bork. Når alt som skulle barkast var i karet, vart det fylt opp med vatn slik at det stod over huda. Det vart arbeidd med huda for å forvisse seg om at barkelogen kom til alle stader. Område som vart liggande tørre vart råbarka. Det var dårleg lêr. Kor lenge huda låg i barkelog, vart avgjort av kor godt ho skulle barkast. Skulle lêret brukast til skinnklede, noko som var vanleg i fiskardistrikta langs kysten, måtte det vere att ei tynn rårand i midten. Denne gjorde huda vasstett, men ho vart og noko stiv. Gjennombarka huder er mjukare. Når huda var ferdig barka, vart ho skyld og skrapa på nytt. Så vart ho tørka. Tørkinga måtte gå seint, og det vart passa godt på så ikkje sola nådde i huda. Under andre verdskrigen vart det på nytt barka huder, særleg til skolêr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ;Bibliografi * [[Ove Arbo Høeg]]: ''Planter og tradisjon''. [[Universitetsforlaget]], 1975. * Gunnar Eldjarn og [[Jon Bojer Godal|Jon Godal]]: ''Åfjordbåten og Nordlandsbåten '' Bind 1 * Anja Hertzberg og Åsmund Kristiansen: [http://www.ships-preservation.com/db/index.php3?Lang=english&ID=Artikler&ID2=Vis&counter=6 Barking, smøring og talging av segl] ''Fartøyvern nr 5'' [[Hardanger Fartøyvernsenter]] * Hans Eirik Endal: ''Gamalt frå Davik''. Bremanger Sogenemnd/Bremanger Kulturstyre 1981 * Marit Holme Mehlum: ''Garving''. Teknologisk forlag 1994 * [[Reidar Djupedal]]: ''Gamle Selje''. [[Selja Forlag]] as 2009 == Sjå òg == *[[Barking av tømmer]] (fjerning av bork frå trestammar) ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fosen.fhs.no/slik-barker-du-seilduk/ Slik barker du seilduk] ved nettstaden til Fosen Folkehøgskole {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Handverk]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2026]] tepcaaj13hf9zi3mpqempqgz609b480 3657307 3657305 2026-06-15T07:46:52Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Konservering]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657307 wikitext text/x-wiki [[Fil:Report of the Committee on leather for bookbinding (1905) (14591585460).jpg|mini|Lêr garva med bork frå ulike tre.]] [[Fil:Lohschälen im Eichenwald.webm|mini|Barking av tre i Bladersbach i Tyskland i 1976.]] [[Fil:Arbeidsgjeng arbeider ute med fisk. GBS.F.008243-00803.jpg|mini|Fiskearbeidsgjeng med ei rekkje tønner og barkekar. {{foto|Hans M. Skaugvold }}]] [[Fil:Barkekar funnet på Vestlandsbanken sin tomt i Bergen. Bf A 001316b.jpg|mini|Barkekar funne under utgraving på tomta til Vestlandsbanken i Bergen.]] '''Barking''' er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i [[bork]] som konserveringsmiddel. Barking, vegetabilsk [[garving]], av huder har vorte utført av bønder og fiskarar for å skaffe seg [[lêr]] til sko og skinnklede. == Borken == Bork av ulike tre kan brukast til barking. I Noreg har det vore vanlegast å bruke [[eik]] og [[bjørk]]. Men og andre [[lauvtre]] og [[gran]] har vore brukte. Likeeins har det vorte nytta grankonglar.<ref>Høeg 1975</ref> Når ein tek borken av eit tre, vil det døy. Difor har det vore vanleg at ein tek [[never]] samtidig som ein tek bork. Ein tek og gjerne heile treet til ved. Bork og never er lettast å få laus når det er sevje i treet. Juni og juli har vorte rekna som beste tida til dette, noko avhengig av kvar i landet ein held til. Ved å ringe rundt treet med kniv i 0,5–1 meters avstand og så lage eit loddbeint snitt mellom ringane, kan ein flå borken av stamma. Borkerullane ein då får, må tørkast. Tørkinga bør gå så raskt som råd utan å verte for mykje utsett for direkte sol. Den tørka borken må knusast til bitar på 1–2&nbsp;cm før bruk. Det kan gjerast ved at han vert knust i ein sekk eller ved bruk av kompostkvern. Tørr bork kan lagrast i fleire år. == Barkekar == For barking av segl, [[fangstgarn|garn]] og [[not|nøter]] trengst det store kar. Gamle barkekar er [[Lagge|lagga]]. Dei er runde, og kan ta meir enn 400 liter. Eit slikt kar vert òg kalla ein barkeså. == Barking av segl == [[Fil:Bergère de Domrémy.jpg|mini|Segl som er barka er kjenneteikna av ein raud farge.]] Segl av naturfiber; [[lin]], [[bomull]] og [[hamp]] må vernast mot rote. I tillegg vil barking gi seglet farge. Barking kan verte utført med eller utan varme. === Stå-barking === Når ein ikkje brukar varme til barkinga, snakkar ein om stå-bark, syre-bark, sur-bark eller rå-bark. Ein blandar då like delar tørr bork og sjøvatn. Når denne blandinga står eit par veker vil ho gjære og sukkerinnhaldet vil verte redusert. Ein legg seglet i denne barkelogen og lèt det ligg i minst to dagar. Det er viktig at det ligg så jamt som råd. Når ein tek det opp og heng det til tørking går det nokre dagar for det får den endelege fargen. Barkelogen til stå-barking kan stå heile sommaren og nyttast når det er trong om det. Denne barkemåten har vorte nytta på nye segl og nytt tauverk. === Koke-barking === Ved kokbarking vert borken bløytt i sjøvatn i to veker. Det har vore vanleg å koke barkelogen i store [[støypejern]]gryter på ei grue. I mangel på slike gryter har det vorte brukt avskorne oljefat. Oppskrifter på barkelog kan variere ein del. Til 180 liters oljefat kan ein til dømes starte med 12&nbsp;kg knust, tørka bork og 85 liter sjøvatn. Når denne blandinga kokar, har ein i [[natriumkarbonat|soda]] for å gjere henne mindre sur. Ein pH-verdi på 6 er høveleg. Barkelogen vert gjerne kokt lenger for å få meir garvesyre ut av borken. Fargen vert no raud-lilla. Før ein slå logen over seglet, som ein brettar i barkekaret, har ein i tjøre. Då bør temperaturen vere kring 60 grader. Difor vert det blanda i meir sjøvatn. Ved for sterk varme vil tjøra beke seg i svarte klumpar, som kan forringe seglet. Er ho for kald løyser ho seg dårleg opp. Stundom vert det og hatt i [[lyse]] og [[talg]]. Det er viktig at heile seglet vert bløytt så det ikkje vert ubarka felt. Når heile seglet har kome i barkekaret, kan ein legge i tau og andre ting ein vil ha barka. Så pressar ein alt ned med reine steinar. Dagen etter vert seglet teke opp. Då er fargen grå og lite tiltalande. Under tørking vil det verte fiolett. Når seglet er heilt turt vil det vere raudbrunt. Det er kjennemerke på eit godt barka segl. Segl som er i jamn bruk bør barkast med få års mellomrom. === Smørjing === Store og tunge segl som ein ikkje får ned i barkekaret, vert smurde. Smurningen vert laga ved at det først vert kokt barkelog. Ein har i soda og tjøre. Det vert og tilsett nokså mykje talg. Helst bør det vere [[hest]]etalg. Talga ein finn i mana på hesten har vorte rekna for den beste talga.<ref>Eldjarn og Godal</ref> Hestetalg er mjuk og oljeaktig også når ho er kald. For å få tjøre og feitt til å blande seg med smurningen har ein i pigmentpulver. Under smørjinga, som vert utført med kald smurning, ligg seglet flat utbretta. Smurningen gnir ein inn med hjelp av stive kostar. Helst bør begge sidene smørjast.<ref>A.Hertzberg og Å. Kristiansen</ref> == Barking av fiskevegn == Garn, nøter og anna [[vegn]] av naturfiber har vorte barka for at dei skal vare lenger. Barking gir og ein farge som gjer fiskereiskapen mindre synlege i vatnet. Til garn som skulle stå på sandbotn, har vore brukt bark frå [[osp]]. Han gir ikkje brunfarge. Ofte har det vorte brukt barkelog som det har vore barka segl i. Fiskarar har hatt eigne barkekar ved naust og andre stader der dei har arbeidd med garn og nøter. Desse kara har gjerne vore støypte i betong. Båtar vart og brukte til barkekar. Både stå-barking og koke-barking har vore brukt til slik barking. == Barking av huder == === Heimebarking === Når ein på gardane har hatt huder frå slakta dyr som ein ville lage til lêr, har desse i stor grad vorte heimebarka. Etter kvart som det vart lettare å nå i garveri og det vart vanleg å bruke andre materialar istaden for lêr, har det vorte slutt på heimebarking. ==== Røyting ==== Før huda vart barka måtte ho røytast. Det vil seie at håra vart fjerna. Det har vorte gjort ved å legge ho i vatn. Mange stader har det vore særlege røytehølar i ei elv der huder har vorte fest slik dei låg godt under i det rennande vatnet.<ref name=Davik>Endal 1981</ref> Etter om lag 4 veker, då ein hadde passa på at hudene låg skikkeleg, kunne ein vente at huda av ei vaksen ku røytte. Huder av ungdyr, og av andre dyreslag som sauer og geiter, måtte ikkje ligge så lenge. I staden for å legge skinnet i rennande vatn når det skulle røyte, var det stader der ein la det i stilleståande vatn. Ei vassfylt hole i ei myr kunne verte rekna som ein framifrå stad. Utover på 1800-talet kom kalk i bruk for å korte røytetida. Truleg lærde dei som barka heime dette frå bygdegarveria som det no vart ein del av. Når ein kjende at håra tok til å losne vart huda oppteken og håra avskrapa. Underlaget måtte vere jamt og glatt. Det vart gjerne brukt eit glatt kula bakhun. Til å skrape med vart det gjerne brukt eit kvest trestykke, eit tilforma bein, ein gamal utsliten ljå eller liknande.<ref name=Mehlum>Mehlum 1994</ref> Når håra var av var det mange som skrapa kjøtsida og.<ref name=Davik/> ==== Barkinga ==== Ulik type bork vart nytta alt etter kva ein rådde over og kva eigenskapar ein ville gi det ferdig barka lêret. Seljebork gav eit mjukare og lysare lêr enn eikebork og bjørkebork. Det har vore mange måtar å utføre sjølve barkinga på. Mange stader starta ein med ei tynn log. Dette var mykje for å få den fargen på lêret ein var ute etter. Om ein hadde huda rett i sterk oppløysing kunne ho vere barkebrend. Då vart ho så sterkt barka ytst at barkinga ikkje trengde heilt inn og det vart eit rått felt innerst som hadde lett for å rotne. Til skinnbarking måtte borken finfordelast. Han kunne verte sundslegen, malen på kvern eller høvla. Då vart ein stor grovstilt høvel, skytehøvelen, lagd over barkekaret. Så vart borken ført over tanna og høvla til flis.<ref name=Davik/> Før ein la huda i barkekaret, vart ho kløyvd etter ryggen. På botnen av karet vart det lagd rikeleg med bork. Så vart huda bretta ned i karet, ei halve i gangen. Mellom laga vart det lagt bork. Når alt som skulle barkast var i karet, vart det fylt opp med vatn slik at det stod over huda. Det vart arbeidd med huda for å forvisse seg om at barkelogen kom til alle stader. Område som vart liggande tørre vart råbarka. Det var dårleg lêr. Kor lenge huda låg i barkelog, vart avgjort av kor godt ho skulle barkast. Skulle lêret brukast til skinnklede, noko som var vanleg i fiskardistrikta langs kysten, måtte det vere att ei tynn rårand i midten. Denne gjorde huda vasstett, men ho vart og noko stiv. Gjennombarka huder er mjukare. Når huda var ferdig barka, vart ho skyld og skrapa på nytt. Så vart ho tørka. Tørkinga måtte gå seint, og det vart passa godt på så ikkje sola nådde i huda. Under andre verdskrigen vart det på nytt barka huder, særleg til skolêr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ;Bibliografi * [[Ove Arbo Høeg]]: ''Planter og tradisjon''. [[Universitetsforlaget]], 1975. * Gunnar Eldjarn og [[Jon Bojer Godal|Jon Godal]]: ''Åfjordbåten og Nordlandsbåten '' Bind 1 * Anja Hertzberg og Åsmund Kristiansen: [http://www.ships-preservation.com/db/index.php3?Lang=english&ID=Artikler&ID2=Vis&counter=6 Barking, smøring og talging av segl] ''Fartøyvern nr 5'' [[Hardanger Fartøyvernsenter]] * Hans Eirik Endal: ''Gamalt frå Davik''. Bremanger Sogenemnd/Bremanger Kulturstyre 1981 * Marit Holme Mehlum: ''Garving''. Teknologisk forlag 1994 * [[Reidar Djupedal]]: ''Gamle Selje''. [[Selja Forlag]] as 2009 == Sjå òg == *[[Barking av tømmer]] (fjerning av bork frå trestammar) ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fosen.fhs.no/slik-barker-du-seilduk/ Slik barker du seilduk] ved nettstaden til Fosen Folkehøgskole {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Handverk]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2026]] [[Kategori:Konservering]] 6s11a5vx6lj9k3bvkruzqpp7toe5en2 0 176171 3657326 3592280 2026-06-15T08:03:50Z ~2026-35199-27 155984 vikingtida til vikingtiden 3657326 wikitext text/x-wiki '''Tidslinje over [[norsk historie]]''' tek for seg viktige tidspunkt og hendingar som kan knytast til det området [[Noreg]] utgjer i dag. == Frå eldre steinalder til vikingtiden == * 10.000-4000 f.Kr. [[Eldre steinalder]]. Folk lever av jakt, fangst og fiske. [[Veideristning]]ar. * 10.500 f.Kr. [[Blomvåg-funnet]] i [[Øygarden kommune]]. Dei eldste sannsynlege spora etter menneske. – Kyststrøka er blitt isfrie. Funn avkrefta som spor etter menneske. * 9500 f.Kr. [[Sarnes-funnet]] på [[Magerøya]] i [[Finnmark]]. Dei eldste sikre spora etter menneske. * 9000 f.Kr. [[Rennesøy-funnet]] i Rogaland. Dei eldste sikre spora etter ein buplass. * 9000 - 8000 f.Kr. Ein ny isbre dekkjer det meste av landet. * 8000 f.Kr Klimaet blir varmare. Samanhengande busetnad i heile landet. [[Komsakultur]] i nord, [[fosnakultur]] i sør. * 7000-4000 f.Kr. [[Nøstvetkultur]]. Slipte økser. – Grønstein-brot på [[Hespriholmen]] ved [[Bømlo]], Noregs første industriverksemd. * 4200-3600 f.Kr. [[Helleristningane i Alta]]. * 4000 f.Kr. Jegerfolka i nord tek i bruk keramikk og reiskapar av skifer. * 4000-1800 f.Kr. [[Yngre steinalder]]. Jordbrukskultur breier seg i Sør-Noreg. * 2000 f.Kr. Jordbruket hovudnæring i Sør-Noreg. Dei første [[gard]]ane. * 1800-500 f.Kr. [[Bronsealderen]]. Lagdelt samfunn med mektig høvdingklasse. Store gravrøyser. – [[Jordbruksristning]]ar. – Havgåande båtar med padleårar. * 500 f.Kr.-0 [[Keltisk jernalder]]. – Kjøligare klima. – Keltarane gjev oss kunnskapen om jernet. – Gardstun med [[langhus]]. – Dei døde blir brende. * ca. 500 f.Kr. Eldste spor etter [[samisk historie|samisk busetnad]]. * ca. 325 f.Kr. [[Pyteas frå Massilia]] (Marseilles) skildrar ei reise til [[Thule]] (truleg Nord-Noreg). * 0-400 e.Kr. [[Romersk jernalder]]. Samfunnet blir på nytt meir lagdelt, høvdingdømme veks fram. Rike gravfunn. * ca. 100 [[Tacitus]] skildrar folket «fenni», som bur lengst mot nord (truleg samar). * ca. 200 [[Øvre Stabu-innskrifta|Stabu-innskrifta]] frå Toten. Truleg den eldste innskrifta på [[urnordisk]] språk. * 400-600 [[Folkevandringstida]]. [[Bygdeborg]]er. Store [[gravhaug]]ar. * 500-800 [[Synkopetida]]. Språket endrar seg frå [[urnordisk]] til [[norrønt]]. * 542 [[Den justinianske pesten]], rammar truleg også Noreg. Nedgang i folketalet. * ca. 550 [[Jordanes]] omtalar dei norske stammene ranrikingar, romerikingar, grenar, egder, øyryger, adalryger, hordar og raumar. – [[Prokopios]] skildrar øya Thule og folka som bur der. * 600-800 [[Merovingartida]]. [[Vikingskip]]et blir utvikla. == Vikingtida (ca. 800-1066) == * 793 [[Vikingar]] plyndrar klosteret på den engelske øya [[Lindisfarne]]. * 813 Vestfoldingar gjer opprør mot etterkomarane etter danekongen Godtfred, men blir slått ned. * 838 Norske vikingar tek til å overvintra i [[Irland]]. * ca. 858 [[Halvdan Svarte]] går gjennom isen på Randsfjorden og druknar. * 870-930 [[Landnåmstida]] på Island. * ca. 872 [[Harald Hårfagre]] slår småkongane [[slaget ved Hafrsfjord|ved Hafrsfjord]] og blir den første rikskongen.<ref>Etter Snorre si tidfesting. Fleire moderne historikarar har hevda at slaget må ha funne stad noko seinare.</ref> Set [[årmenn]] til å styra [[kongsgard]]ane, som blir spira til krongodset. Vestlandet er hovudbasisen hans. * ca. 880 [[Ottar frå Hålogaland]] gjestar kong [[Alfred av England]] og fortel om reisene sine. * ca. 924 Harald sender sonen [[Håkon Adalsteinfostre|Håkon]] til oppfostring hos kong [[Adalstein]] av England. * ca. 932 Harald døyr og sonen [[Eirik Blodøks]] blir konge. * ca. 934 Eirik rømjer frå landet. Håkon den gode (Adalsteinfostre) blir konge. – Håkon gjer [[Gulatinget]] og [[Frostatinget]] om til representasjonsting og byggjer ut [[leidang]]en. * ca. 961 Håkon den gode døyr etter slaget på [[Fitjar]] mot [[Eirikssønene]], som er støtta av danskekongen [[Harald Blåtann]]. * 980-åra [[Eirik Raude]], opphavleg frå Rogaland, startar den norrøne busetjinga på Grønland. * 995 [[Olav Tryggvason]] blir konge i Noreg. Grunnlegg den første kyrkja på [[Moster gamle kyrkje|Moster]] og startar kristninga av landet. * 1000 [[Leiv Eiriksson]] reiser frå Grønland til «[[Vinland]]» (truleg [[Newfoundland]]). – [[Alltinget]] på [[Island]] vedtar kristendommen etter press frå Olav Tryggvason. – Olav Tryggvason fell i [[slaget ved Svolder]]. * 1015 [[Olav Haraldsson]] (den heilage) blir konge i Noreg. Styrkjer årmennene og knyter til seg mektige menn som lendmenn. * 1024 [[Mostratinget]]. Olav kallar saman eit riks- og kyrkjemøte på Moster der ei rekkje reglar for kristenhaldet blir slått fast. Den norrøne gudstrua blir forboden. * 1027 Olav let drepa [[Erling Skjalgsson]], den mektigaste mannen på Vestlandet. * 1028 Olav rømmer til [[Gardarike]] etter at danskekongen [[Knut den mektige]] gjer krav på Noreg. * 1030 Olav fell på [[Slaget på Stiklestad|Stiklestad]] (29/7). [[Svein Alfivason]] styrer Noreg på vegner av faren Knut den mektige. * 1031 Liket av Olav blir grave opp og lagt i eit skrin i [[Klemenskyrkja]] i [[Nidaros]]. Han blir kåra til [[helgen]] og blir snart dyrka som «[[Noregs evige konge]]». * 1035 [[Kalv Arnesson]] og [[Einar Tambarskjelve]] hentar [[Magnus Olavsson]] heim frå [[Gardarike]]. Han blir teken til konge. * 1066 [[Harald Hardråde]] fell ved [[Slaget ved Stamford bru|Stamford bru]] i England. == Mellomalderen 1066-1536 == * 1130 [[Borgarkrigstida]] tek til. * 1152 [[Nidaros]] blir erkebispesete. * 1163 [[Magnus Erlingsson]] blir krona til konge. Første [[konge]]kroninga i Norden. * 1241 [[Snorre Sturlason]] blir drepen på oppdrag frå kong [[Håkon Håkonsson]]. * 1260-åra [[Island]] og [[Grønland]] kjem under den norske krona. * 1274 [[Magnus Lagabøtes landslov]]. * 1319-1343 Svensk-norsk union markerer byrjinga på [[unionstida]]. * 1349 [[Svartedauden]] kjem til Noreg. * 1380-1814 [[Danmark-Noreg|Noreg og Danmark]] i union. * 1397 [[Kalmarunionen]] mellom Danmark, Sverige og Noreg, etter initiativ frå dronning Margreta. * ca. 1450 Reisene til Grønland tek slutt. == 1536-1814 == * 1536-37 [[Reformasjonen i Danmark-Noreg|Reformasjonen]] blir innført i Noreg. * 1645 [[Freden i Brömsebro]]. * 1658 [[Freden i Roskilde]]. * 1660 [[Freden i København]]. – Eineveldet blir innført i Danmark-Noreg. * 1807 «Flåteranet» i København fører Danmark-Noreg inn på fransk side i Napoleons-krigane. * 1811 Universitet i Kristiania. == 1814-1905 == * 1814 Noreg får [[Den norske grunnlova|eiga grunnlov]]. [[Unionen mellom Noreg og Sverige|Union med Sverige]]. * 1837 [[Formannskapslovene]]. Kommunalt sjølvstyre. * 1840-åra Tekstilindustri ved [[Akerselva]] og rundt [[Bergen]]. – «[[Det nasjonale gjennombrotet]]», innsamling av folkedikting, folketonar, dialektar med meir. * 1848-51 [[Thrane-rørsla]] krev [[allmenn røysterett]] og betre kår for [[underklasse]]n. Leiarane fengsla. * 1854 [[Eidsvoll-banen]], den første jernbanen. * 1860 Lov om [[allmugeskule]] på landet. * 1860-åra [[Norsk utvandring til Amerika|Masseutvandringa til Amerika]] tek til. * 1875-1890 «Det moderne gjennombrotet». [[Realisme]] og [[naturalisme]] i kunst og dikting. * 1881 Trelastarbeidarane i [[Drammen]] [[streik]]ar. Ein ung gut blir drepen i samanstøyt med soldatar (24/6). * 1884 [[Parlamentarisme]]. – [[Venstre]] og [[Høgre]] blir skipa. * 1885 [[Landsmål]] og [[riksmål]] blir [[jamstellingsvedtaket|jamstilte]]. * 1887 [[Det norske arbeidarpartiet]] (DNA eller Ap) blir skipa. * 1889 Lov om [[folkeskule]]. – Fyrstikkarbeidar-streiken. * 1892 Lov om [[barnearbeid]]. Fabrikkinspektørar. * 1894 Lov om [[ulykkestrygd]] for industriarbeidarar. * 1896 Første [[kino]]framsyninga. * 1898 [[Allmenn røysterett]] for menn. * 1899 [[Landsorganisasjonen]] (LO) blir skipa. * 1900 [[Norsk Arbeidsgiverforbund]] (NAF, i dag NHO) blir skipa. * 1904 Det norske Aktieselskap for elektro-kemisk Industri startar salpeterproduksjon på Notodden. == 1905-1940 == * 1905 Noreg går ut av unionen med Sverige. [[Håkon VII av Noreg|Håkon 7.]] blir konge. * 1907 Riksmålet blir reformert og skil lag med [[dansk]] rettskriving. * 1908 [[Menighetsfakultetet]] blir skipa i Kristiania. * 1909 Konsesjonslovene. * 1911 [[Roald Amundsen]] når Sørpolen. * 1913 Allmenn [[røysterett for kvinner]]. * 1914-1918 [[Første verdskrigen]]. Over 800 norske skip går tapt under den tyske ubåtkrigen. 2000 norske sjøfolk misser livet. * 1915 Dei «[[castbergske barnelovene]]» sikrar rettane til born [[fødd utanfor ekteskap]]. * 1916 [[Brennevinsforbodet|Forbod mot sal av brennevin]]. (Oppheva ved folkerøysting 1926). * 1918 Over 7000 døyr i [[spanskesjuka]]. – Ei ny, revolusjonær retning vinn fleirtal på landsmøtet i Arbeidarpartiet. * 1919 Arbeidarpartiet melder seg inn i [[Komintern]]. – Lover om åtte timars [[arbeidsdag]] og ei vekes [[ferie]] med løn for industriarbeidarar. – Ny valordning som byggjer på forholdstalsprinsippet. * 1920-28 Paripolitikken fører til økonomiske vanskar for mange. * 1920 [[Bondepartiet]] (i dag Senterpartiet) skipa. * 1921 Høgrefløyen i Arbeidarpartiet bryt ut og skipar [[Norges Socialdemokratiske Parti]]. – Over 150.000 arbeidarar i streik. * 1922 [[Fritjof Nansen]] får [[Nobels fredspris]]. * 1923 Første radiosendinga. – Arbeidarpartiet går ut av Komintern. – Norges Kommunistiske Parti (NKP) skipa. * 1924 [[Arbeidernes Idrettsforbund]] (AIF) skipa. – [[Katti Anker Møller]] tek initiativ til det første mødrehygienekontoret i Oslo. * 1925 Norsk suverenitet over [[Svalbard]]. * 1927 «Tukthuslova» vernar streikebrytarar. – Samlingskongress der Arbeidarpartiet, Norges Socialdemokratiske Parti og delar av NKP blir samde om eit felles program. – Arbeidarpartiet blir det største partiet på Stortinget. * 1928 [[Christopher Hornsrud]] skipar den første Arbeidarparti-regjeringa. Felt etter to veker. * 1931 Noreg okkuperer Aust-Grønland. – Storkonflikt i arbeidslivet. Menstad-slaget. – [[Skulefrukost]] blir innført i Oslo. * 1932 Legen [[Karl Evang]] gir ut bladet ''[[Tidsskrift for seksuell opplysning]]''. * 1933 [[Nasjonal Samling]] og [[Kristeleg Folkeparti]] blir skipa. * 1934 [[Lov om sterilisering]]. * 1935 Arbeidarpartiet og Bondepartiet blir samde om eit kriseforlik. – [[Johan Nygårdsvold]] frå Arbeidarpartiet skipar regjering med støtte frå Bondepariet. – LO og NAF samde om ein [[hovudavtale]]. * 1936 Lov om [[alderstrygd]]. * 1938 Lov om [[arbeidsløysetrygd]]. – Råfisklova. * 1939 [[Andre verdskrigen]]. Både Frankrike, Storbritannia og Tyskland vurderer aksjonar i Noreg. – Norsk nøytralitet under sterkt press. – [[Vidkun Quisling]] vitjar Hitler i Berlin (desember). == Okkupasjonstida 1940-45 == {{detaljar|Noreg under andre verdskrigen}} * 1940 Storbritannia legg ut miner langs norskekysten (8/4). – Slagskipet [[«Blücher»]] blir senka ved Oscarsborg. Tyskland okkuperer Oslo og ei rekkje byar. Quisling gjer «radiokupp» (9/4). – Quisling trekkjer seg attende og blir avløyst av [[Administrasjonsrådet]], som vert utnemnt av [[Høgsterett]] (15/4). – Felttoget mot okkupasjonsstyrkane varer i fire veker, 9/4-10/6. – Kongen og regjeringa flyktar til London (7/6). – Riksråds-forhandlingane (juni-september). – Rikskommisær [[Josef Terboven]] utnemner ei regjering som består av 10 NS-medlemmer og tre personar til. Alle andre parti blir forbodne. Administrasjonsrådet blir oppløyst (21/9). * 1942 Statsakta på Akershus. Qusling blir ministerpresident for ei NS-regjering (1/2). – Unntakstilstand i Trøndelag og på Helgeland. 34 personar blir skotne. – Den vesle bygda [[Telavåg]] på Sotra blir brend ned, alle menn sende til konsentrasjonsleir i Tyskland, der 31 døyr. – Norsk politi og NS-folk set i gang massearrestasjonar av [[norske jødar]]. 759 jødar blir sende til Auschwitz, 25 overlever. * 1944 Russarane frigjer Aust-Finnmark (Sør-Varanger). Tyskarane tek i bruk «[[Brente jords taktikk|den brende jords taktikk]]». * 1945 Dei tyske styrkane kapitulerer (8/5). – Qusling blir dømd til døden for landssvik og skoten på Akershus festning (24/10). I alt blir 25 personar [[landssviksoppgjeret|avretta for landssvik]]. == 1945 til i dag == * 1945-1965 «[[Einar Gerhardsen|Gerhardsen]]-perioden» (Arbeidarpartiet har regjeringsmakta i heile perioden minus 3 veker i 1963.) * 1945 Alle parti går til val på «Fellesprogrammet». – [[Kirsten Hansteen]] frå NKP blir Noregs første kvinnelege statsråd. * 1946 [[SAS]] skipa. * 1947 1. mai blir offentleg høgtidsdag og lovfesta fridag. * 1948 Stortinget vedtek å ta imot [[Marshall-hjelpa]]. * 1949 Noreg går med i forsvarsalliansen [[NATO]]. * 1950 Nord-Noreg-planen vedteken. Statsstøtte til bedrifter som vil slå seg ned i landsdelen. * 1952 [[Nordisk Råd]] skipa. * 1960 [[Distriktsutbyggingsfondet]] vart oppretta. – Noreg med i frihandelsorganisasjonen [[EFTA]]. * 1961 [[Sosialistisk Folkeparti]] (SF) blir skipa av utbrytarar frå Arbeidarpartiet. – [[Ingrid Bjerkås]], den første kvinnelege presten, blir ordinert. * 1962 [[Norsk utviklingshjelp]] skipa. * 1963 [[Kings Bay-ulukka]] på Svalbard. – [[John Lyng]] frå Høgre skipar ei borgarleg koalisjonsregjering som blir felt etter tre veker. * 1965 [[Per Borten]] frå Senterpartiet skipar ei borgarleg koalisjonsregjering. * 1967 [[Folketrygd]]a blir innført. * 1969 Dei første oljefunna på [[Ekofisk-feltet]]. – Obligatorisk niårig skule blir innført. – Ungdomsorganisasjonen til Sosialistisk Folkeparti, SUF, bryt ut av partiet. * 1970 Nyfeministgrupper blir skipa. [[Kvinnefronten]] tek initiativ til 8. mars-tog. * 1972 Folkerøysting om [[norsk medlemskap i EF]] (i dag EU). Knapt nei-fleirtal. * 1973 SF, NKP og utbrytarar frå Ap skipar valsambandet Sosialistisk Valforbund. Etter at mange frå NKP gjekk ut, vart denne grupperinga til eit nytt parti, [[Sosialistisk Venstreparti]]. – Marxist-leninistane skipar [[Arbeidernes Kommunistparti]] (marxist-leninistene) (AKP-ml) og stiller til val gjenom [[Raud Valallianse]] (RV), i dag partiet [[Raudt]]. – Anders Lange skipar [[Anders Langes parti til sterk nedsettelse av skatter og avgifter]] (ALP), i dag [[Framstegspartiet]] (FRP). * 1977 Ukontrollert utblåsing på Ekofisk-feltet ([[Bravo-utblåsinga]]). * 1978 [[Lov om sjølvvald abort]] vedteken. Det første [[krisesenter]]et for mishandla kvinner oppretta i Oslo. * 1980 [[Alexander Kielland-ulukka|Bustadplattforma Alexander Kielland]] havarerer og 123 personar misser livet. * 1980-82 Strid om utbygginga av [[Alta-Kautokeino-vassdraget]]. * 1981 [[Kåre Willoch]] frå Høgre skipar regjering. Innleier ei høgre-bølge prega av [[nyliberalisme]]. * 1986 [[Gro Harlem Brundtland]] frå Arbeidarpartiet skipar regjering med åtte kvinnelege statsrådar. * 1988 [[Det norske sametinget|Sametinget]] skipa. * 1994 Ny folkerøysting om norsk medlemskap i EU. Nei-sida sigra for andre gong. == Fotnotar == {{fotnoteliste}} [[Kategori:Norsk historie]] cj2gk20r6jpeh8jklruuvhcmr9yy4q3 3657334 3657326 2026-06-15T08:09:07Z Ranveig 39 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/~2026-35199-27|~2026-35199-27]] ([[User talk:~2026-35199-27|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Sigmundg|Sigmundg]] 3592280 wikitext text/x-wiki '''Tidslinje over [[norsk historie]]''' tek for seg viktige tidspunkt og hendingar som kan knytast til det området [[Noreg]] utgjer i dag. == Frå eldre steinalder til vikingtida == * 10.000-4000 f.Kr. [[Eldre steinalder]]. Folk lever av jakt, fangst og fiske. [[Veideristning]]ar. * 10.500 f.Kr. [[Blomvåg-funnet]] i [[Øygarden kommune]]. Dei eldste sannsynlege spora etter menneske. – Kyststrøka er blitt isfrie. Funn avkrefta som spor etter menneske. * 9500 f.Kr. [[Sarnes-funnet]] på [[Magerøya]] i [[Finnmark]]. Dei eldste sikre spora etter menneske. * 9000 f.Kr. [[Rennesøy-funnet]] i Rogaland. Dei eldste sikre spora etter ein buplass. * 9000 - 8000 f.Kr. Ein ny isbre dekkjer det meste av landet. * 8000 f.Kr Klimaet blir varmare. Samanhengande busetnad i heile landet. [[Komsakultur]] i nord, [[fosnakultur]] i sør. * 7000-4000 f.Kr. [[Nøstvetkultur]]. Slipte økser. – Grønstein-brot på [[Hespriholmen]] ved [[Bømlo]], Noregs første industriverksemd. * 4200-3600 f.Kr. [[Helleristningane i Alta]]. * 4000 f.Kr. Jegerfolka i nord tek i bruk keramikk og reiskapar av skifer. * 4000-1800 f.Kr. [[Yngre steinalder]]. Jordbrukskultur breier seg i Sør-Noreg. * 2000 f.Kr. Jordbruket hovudnæring i Sør-Noreg. Dei første [[gard]]ane. * 1800-500 f.Kr. [[Bronsealderen]]. Lagdelt samfunn med mektig høvdingklasse. Store gravrøyser. – [[Jordbruksristning]]ar. – Havgåande båtar med padleårar. * 500 f.Kr.-0 [[Keltisk jernalder]]. – Kjøligare klima. – Keltarane gjev oss kunnskapen om jernet. – Gardstun med [[langhus]]. – Dei døde blir brende. * ca. 500 f.Kr. Eldste spor etter [[samisk historie|samisk busetnad]]. * ca. 325 f.Kr. [[Pyteas frå Massilia]] (Marseilles) skildrar ei reise til [[Thule]] (truleg Nord-Noreg). * 0-400 e.Kr. [[Romersk jernalder]]. Samfunnet blir på nytt meir lagdelt, høvdingdømme veks fram. Rike gravfunn. * ca. 100 [[Tacitus]] skildrar folket «fenni», som bur lengst mot nord (truleg samar). * ca. 200 [[Øvre Stabu-innskrifta|Stabu-innskrifta]] frå Toten. Truleg den eldste innskrifta på [[urnordisk]] språk. * 400-600 [[Folkevandringstida]]. [[Bygdeborg]]er. Store [[gravhaug]]ar. * 500-800 [[Synkopetida]]. Språket endrar seg frå [[urnordisk]] til [[norrønt]]. * 542 [[Den justinianske pesten]], rammar truleg også Noreg. Nedgang i folketalet. * ca. 550 [[Jordanes]] omtalar dei norske stammene ranrikingar, romerikingar, grenar, egder, øyryger, adalryger, hordar og raumar. – [[Prokopios]] skildrar øya Thule og folka som bur der. * 600-800 [[Merovingartida]]. [[Vikingskip]]et blir utvikla. == Vikingtida (ca. 800-1066) == * 793 [[Vikingar]] plyndrar klosteret på den engelske øya [[Lindisfarne]]. * 813 Vestfoldingar gjer opprør mot etterkomarane etter danekongen Godtfred, men blir slått ned. * 838 Norske vikingar tek til å overvintra i [[Irland]]. * ca. 858 [[Halvdan Svarte]] går gjennom isen på Randsfjorden og druknar. * 870-930 [[Landnåmstida]] på Island. * ca. 872 [[Harald Hårfagre]] slår småkongane [[slaget ved Hafrsfjord|ved Hafrsfjord]] og blir den første rikskongen.<ref>Etter Snorre si tidfesting. Fleire moderne historikarar har hevda at slaget må ha funne stad noko seinare.</ref> Set [[årmenn]] til å styra [[kongsgard]]ane, som blir spira til krongodset. Vestlandet er hovudbasisen hans. * ca. 880 [[Ottar frå Hålogaland]] gjestar kong [[Alfred av England]] og fortel om reisene sine. * ca. 924 Harald sender sonen [[Håkon Adalsteinfostre|Håkon]] til oppfostring hos kong [[Adalstein]] av England. * ca. 932 Harald døyr og sonen [[Eirik Blodøks]] blir konge. * ca. 934 Eirik rømjer frå landet. Håkon den gode (Adalsteinfostre) blir konge. – Håkon gjer [[Gulatinget]] og [[Frostatinget]] om til representasjonsting og byggjer ut [[leidang]]en. * ca. 961 Håkon den gode døyr etter slaget på [[Fitjar]] mot [[Eirikssønene]], som er støtta av danskekongen [[Harald Blåtann]]. * 980-åra [[Eirik Raude]], opphavleg frå Rogaland, startar den norrøne busetjinga på Grønland. * 995 [[Olav Tryggvason]] blir konge i Noreg. Grunnlegg den første kyrkja på [[Moster gamle kyrkje|Moster]] og startar kristninga av landet. * 1000 [[Leiv Eiriksson]] reiser frå Grønland til «[[Vinland]]» (truleg [[Newfoundland]]). – [[Alltinget]] på [[Island]] vedtar kristendommen etter press frå Olav Tryggvason. – Olav Tryggvason fell i [[slaget ved Svolder]]. * 1015 [[Olav Haraldsson]] (den heilage) blir konge i Noreg. Styrkjer årmennene og knyter til seg mektige menn som lendmenn. * 1024 [[Mostratinget]]. Olav kallar saman eit riks- og kyrkjemøte på Moster der ei rekkje reglar for kristenhaldet blir slått fast. Den norrøne gudstrua blir forboden. * 1027 Olav let drepa [[Erling Skjalgsson]], den mektigaste mannen på Vestlandet. * 1028 Olav rømmer til [[Gardarike]] etter at danskekongen [[Knut den mektige]] gjer krav på Noreg. * 1030 Olav fell på [[Slaget på Stiklestad|Stiklestad]] (29/7). [[Svein Alfivason]] styrer Noreg på vegner av faren Knut den mektige. * 1031 Liket av Olav blir grave opp og lagt i eit skrin i [[Klemenskyrkja]] i [[Nidaros]]. Han blir kåra til [[helgen]] og blir snart dyrka som «[[Noregs evige konge]]». * 1035 [[Kalv Arnesson]] og [[Einar Tambarskjelve]] hentar [[Magnus Olavsson]] heim frå [[Gardarike]]. Han blir teken til konge. * 1066 [[Harald Hardråde]] fell ved [[Slaget ved Stamford bru|Stamford bru]] i England. == Mellomalderen 1066-1536 == * 1130 [[Borgarkrigstida]] tek til. * 1152 [[Nidaros]] blir erkebispesete. * 1163 [[Magnus Erlingsson]] blir krona til konge. Første [[konge]]kroninga i Norden. * 1241 [[Snorre Sturlason]] blir drepen på oppdrag frå kong [[Håkon Håkonsson]]. * 1260-åra [[Island]] og [[Grønland]] kjem under den norske krona. * 1274 [[Magnus Lagabøtes landslov]]. * 1319-1343 Svensk-norsk union markerer byrjinga på [[unionstida]]. * 1349 [[Svartedauden]] kjem til Noreg. * 1380-1814 [[Danmark-Noreg|Noreg og Danmark]] i union. * 1397 [[Kalmarunionen]] mellom Danmark, Sverige og Noreg, etter initiativ frå dronning Margreta. * ca. 1450 Reisene til Grønland tek slutt. == 1536-1814 == * 1536-37 [[Reformasjonen i Danmark-Noreg|Reformasjonen]] blir innført i Noreg. * 1645 [[Freden i Brömsebro]]. * 1658 [[Freden i Roskilde]]. * 1660 [[Freden i København]]. – Eineveldet blir innført i Danmark-Noreg. * 1807 «Flåteranet» i København fører Danmark-Noreg inn på fransk side i Napoleons-krigane. * 1811 Universitet i Kristiania. == 1814-1905 == * 1814 Noreg får [[Den norske grunnlova|eiga grunnlov]]. [[Unionen mellom Noreg og Sverige|Union med Sverige]]. * 1837 [[Formannskapslovene]]. Kommunalt sjølvstyre. * 1840-åra Tekstilindustri ved [[Akerselva]] og rundt [[Bergen]]. – «[[Det nasjonale gjennombrotet]]», innsamling av folkedikting, folketonar, dialektar med meir. * 1848-51 [[Thrane-rørsla]] krev [[allmenn røysterett]] og betre kår for [[underklasse]]n. Leiarane fengsla. * 1854 [[Eidsvoll-banen]], den første jernbanen. * 1860 Lov om [[allmugeskule]] på landet. * 1860-åra [[Norsk utvandring til Amerika|Masseutvandringa til Amerika]] tek til. * 1875-1890 «Det moderne gjennombrotet». [[Realisme]] og [[naturalisme]] i kunst og dikting. * 1881 Trelastarbeidarane i [[Drammen]] [[streik]]ar. Ein ung gut blir drepen i samanstøyt med soldatar (24/6). * 1884 [[Parlamentarisme]]. – [[Venstre]] og [[Høgre]] blir skipa. * 1885 [[Landsmål]] og [[riksmål]] blir [[jamstellingsvedtaket|jamstilte]]. * 1887 [[Det norske arbeidarpartiet]] (DNA eller Ap) blir skipa. * 1889 Lov om [[folkeskule]]. – Fyrstikkarbeidar-streiken. * 1892 Lov om [[barnearbeid]]. Fabrikkinspektørar. * 1894 Lov om [[ulykkestrygd]] for industriarbeidarar. * 1896 Første [[kino]]framsyninga. * 1898 [[Allmenn røysterett]] for menn. * 1899 [[Landsorganisasjonen]] (LO) blir skipa. * 1900 [[Norsk Arbeidsgiverforbund]] (NAF, i dag NHO) blir skipa. * 1904 Det norske Aktieselskap for elektro-kemisk Industri startar salpeterproduksjon på Notodden. == 1905-1940 == * 1905 Noreg går ut av unionen med Sverige. [[Håkon VII av Noreg|Håkon 7.]] blir konge. * 1907 Riksmålet blir reformert og skil lag med [[dansk]] rettskriving. * 1908 [[Menighetsfakultetet]] blir skipa i Kristiania. * 1909 Konsesjonslovene. * 1911 [[Roald Amundsen]] når Sørpolen. * 1913 Allmenn [[røysterett for kvinner]]. * 1914-1918 [[Første verdskrigen]]. Over 800 norske skip går tapt under den tyske ubåtkrigen. 2000 norske sjøfolk misser livet. * 1915 Dei «[[castbergske barnelovene]]» sikrar rettane til born [[fødd utanfor ekteskap]]. * 1916 [[Brennevinsforbodet|Forbod mot sal av brennevin]]. (Oppheva ved folkerøysting 1926). * 1918 Over 7000 døyr i [[spanskesjuka]]. – Ei ny, revolusjonær retning vinn fleirtal på landsmøtet i Arbeidarpartiet. * 1919 Arbeidarpartiet melder seg inn i [[Komintern]]. – Lover om åtte timars [[arbeidsdag]] og ei vekes [[ferie]] med løn for industriarbeidarar. – Ny valordning som byggjer på forholdstalsprinsippet. * 1920-28 Paripolitikken fører til økonomiske vanskar for mange. * 1920 [[Bondepartiet]] (i dag Senterpartiet) skipa. * 1921 Høgrefløyen i Arbeidarpartiet bryt ut og skipar [[Norges Socialdemokratiske Parti]]. – Over 150.000 arbeidarar i streik. * 1922 [[Fritjof Nansen]] får [[Nobels fredspris]]. * 1923 Første radiosendinga. – Arbeidarpartiet går ut av Komintern. – Norges Kommunistiske Parti (NKP) skipa. * 1924 [[Arbeidernes Idrettsforbund]] (AIF) skipa. – [[Katti Anker Møller]] tek initiativ til det første mødrehygienekontoret i Oslo. * 1925 Norsk suverenitet over [[Svalbard]]. * 1927 «Tukthuslova» vernar streikebrytarar. – Samlingskongress der Arbeidarpartiet, Norges Socialdemokratiske Parti og delar av NKP blir samde om eit felles program. – Arbeidarpartiet blir det største partiet på Stortinget. * 1928 [[Christopher Hornsrud]] skipar den første Arbeidarparti-regjeringa. Felt etter to veker. * 1931 Noreg okkuperer Aust-Grønland. – Storkonflikt i arbeidslivet. Menstad-slaget. – [[Skulefrukost]] blir innført i Oslo. * 1932 Legen [[Karl Evang]] gir ut bladet ''[[Tidsskrift for seksuell opplysning]]''. * 1933 [[Nasjonal Samling]] og [[Kristeleg Folkeparti]] blir skipa. * 1934 [[Lov om sterilisering]]. * 1935 Arbeidarpartiet og Bondepartiet blir samde om eit kriseforlik. – [[Johan Nygårdsvold]] frå Arbeidarpartiet skipar regjering med støtte frå Bondepariet. – LO og NAF samde om ein [[hovudavtale]]. * 1936 Lov om [[alderstrygd]]. * 1938 Lov om [[arbeidsløysetrygd]]. – Råfisklova. * 1939 [[Andre verdskrigen]]. Både Frankrike, Storbritannia og Tyskland vurderer aksjonar i Noreg. – Norsk nøytralitet under sterkt press. – [[Vidkun Quisling]] vitjar Hitler i Berlin (desember). == Okkupasjonstida 1940-45 == {{detaljar|Noreg under andre verdskrigen}} * 1940 Storbritannia legg ut miner langs norskekysten (8/4). – Slagskipet [[«Blücher»]] blir senka ved Oscarsborg. Tyskland okkuperer Oslo og ei rekkje byar. Quisling gjer «radiokupp» (9/4). – Quisling trekkjer seg attende og blir avløyst av [[Administrasjonsrådet]], som vert utnemnt av [[Høgsterett]] (15/4). – Felttoget mot okkupasjonsstyrkane varer i fire veker, 9/4-10/6. – Kongen og regjeringa flyktar til London (7/6). – Riksråds-forhandlingane (juni-september). – Rikskommisær [[Josef Terboven]] utnemner ei regjering som består av 10 NS-medlemmer og tre personar til. Alle andre parti blir forbodne. Administrasjonsrådet blir oppløyst (21/9). * 1942 Statsakta på Akershus. Qusling blir ministerpresident for ei NS-regjering (1/2). – Unntakstilstand i Trøndelag og på Helgeland. 34 personar blir skotne. – Den vesle bygda [[Telavåg]] på Sotra blir brend ned, alle menn sende til konsentrasjonsleir i Tyskland, der 31 døyr. – Norsk politi og NS-folk set i gang massearrestasjonar av [[norske jødar]]. 759 jødar blir sende til Auschwitz, 25 overlever. * 1944 Russarane frigjer Aust-Finnmark (Sør-Varanger). Tyskarane tek i bruk «[[Brente jords taktikk|den brende jords taktikk]]». * 1945 Dei tyske styrkane kapitulerer (8/5). – Qusling blir dømd til døden for landssvik og skoten på Akershus festning (24/10). I alt blir 25 personar [[landssviksoppgjeret|avretta for landssvik]]. == 1945 til i dag == * 1945-1965 «[[Einar Gerhardsen|Gerhardsen]]-perioden» (Arbeidarpartiet har regjeringsmakta i heile perioden minus 3 veker i 1963.) * 1945 Alle parti går til val på «Fellesprogrammet». – [[Kirsten Hansteen]] frå NKP blir Noregs første kvinnelege statsråd. * 1946 [[SAS]] skipa. * 1947 1. mai blir offentleg høgtidsdag og lovfesta fridag. * 1948 Stortinget vedtek å ta imot [[Marshall-hjelpa]]. * 1949 Noreg går med i forsvarsalliansen [[NATO]]. * 1950 Nord-Noreg-planen vedteken. Statsstøtte til bedrifter som vil slå seg ned i landsdelen. * 1952 [[Nordisk Råd]] skipa. * 1960 [[Distriktsutbyggingsfondet]] vart oppretta. – Noreg med i frihandelsorganisasjonen [[EFTA]]. * 1961 [[Sosialistisk Folkeparti]] (SF) blir skipa av utbrytarar frå Arbeidarpartiet. – [[Ingrid Bjerkås]], den første kvinnelege presten, blir ordinert. * 1962 [[Norsk utviklingshjelp]] skipa. * 1963 [[Kings Bay-ulukka]] på Svalbard. – [[John Lyng]] frå Høgre skipar ei borgarleg koalisjonsregjering som blir felt etter tre veker. * 1965 [[Per Borten]] frå Senterpartiet skipar ei borgarleg koalisjonsregjering. * 1967 [[Folketrygd]]a blir innført. * 1969 Dei første oljefunna på [[Ekofisk-feltet]]. – Obligatorisk niårig skule blir innført. – Ungdomsorganisasjonen til Sosialistisk Folkeparti, SUF, bryt ut av partiet. * 1970 Nyfeministgrupper blir skipa. [[Kvinnefronten]] tek initiativ til 8. mars-tog. * 1972 Folkerøysting om [[norsk medlemskap i EF]] (i dag EU). Knapt nei-fleirtal. * 1973 SF, NKP og utbrytarar frå Ap skipar valsambandet Sosialistisk Valforbund. Etter at mange frå NKP gjekk ut, vart denne grupperinga til eit nytt parti, [[Sosialistisk Venstreparti]]. – Marxist-leninistane skipar [[Arbeidernes Kommunistparti]] (marxist-leninistene) (AKP-ml) og stiller til val gjenom [[Raud Valallianse]] (RV), i dag partiet [[Raudt]]. – Anders Lange skipar [[Anders Langes parti til sterk nedsettelse av skatter og avgifter]] (ALP), i dag [[Framstegspartiet]] (FRP). * 1977 Ukontrollert utblåsing på Ekofisk-feltet ([[Bravo-utblåsinga]]). * 1978 [[Lov om sjølvvald abort]] vedteken. Det første [[krisesenter]]et for mishandla kvinner oppretta i Oslo. * 1980 [[Alexander Kielland-ulukka|Bustadplattforma Alexander Kielland]] havarerer og 123 personar misser livet. * 1980-82 Strid om utbygginga av [[Alta-Kautokeino-vassdraget]]. * 1981 [[Kåre Willoch]] frå Høgre skipar regjering. Innleier ei høgre-bølge prega av [[nyliberalisme]]. * 1986 [[Gro Harlem Brundtland]] frå Arbeidarpartiet skipar regjering med åtte kvinnelege statsrådar. * 1988 [[Det norske sametinget|Sametinget]] skipa. * 1994 Ny folkerøysting om norsk medlemskap i EU. Nei-sida sigra for andre gong. == Fotnotar == {{fotnoteliste}} [[Kategori:Norsk historie]] c08wqio6an404su13v32rvu068vupxz 10 181470 3657199 2958491 2026-06-14T13:19:07Z Ranveig 39 Fmt. 3657199 wikitext text/x-wiki {| cellspacing=1 cellpadding=1 width=87% style="float:left; margin:0 0 .5em 1em; border:1px solid #aaa; font-size:100%" |- align="center" style="background:#dfdfef; color:black; font-size:120%" ! {{blå}} | '''[[IL Hødd|Hødd]] - spelarstallen [[2011]]''' |} {| cellspacing=1 cellpadding=1 width=21% style="float:left; margin:0 0 .5em 1em; border:1px solid #aaa; font-size:85%" |- align="center" style="background:#dfdfef; color:black; font-size:100%" ! {{blå}} | '''Keeperar''' |- | {{NOR}} 1 [[Ørjan Håskjold Nyland]] |- | {{NOR}} 25 [[Jan Lennart Urke]] |} {| cellspacing=1 cellpadding=1 width=21% style="float:left; margin:0 0 .5em 1em; border:1px solid #aaa; font-size:85%" |- align="center" style="background:#dfdfef; color:black; font-size:100%" ! {{blå}} | '''Forsvar''' |- | {{NOR}} 2 [[Steffen Moltu]] |- | {{NOR}} 3 [[Victor Grodås]] |- | {{NOR}} 5 [[Fredrik Klock]] |- | {{NOR}} 6 [[Thomas Lid Kleppe]] |- | {{NOR}} 13 [[Ruben Kenneth Brandal]] |- | {{NOR}} 17 [[Ørjan Engen Grimstad]] |- | {{NOR}} 18 [[Martin Haanes]] |- | {{NIG}} 24 [[Akeem Latifu]] |} {| cellspacing=1 cellpadding=1 width=21% style="float:left; margin:0 0 .5em 1em; border:1px solid #aaa; font-size:85%" |- align="center" style="background:#dfdfef; color:black; font-size:100%" ! {{blå}} | '''Midtbane''' |- | {{NOR}} 4 [[Emil Viddal]] |- | {{NOR}} 7 [[Erik Sandal]] |- | {{NOR}} 8 [[Pape Formose Mendey]] |- | {{NOR}} 15 [[Bendik Torset]] |- | {{NOR}} 16 [[Sivert Heltne Nilsen]] |- | {{NOR}} 21 [[Eirik Heltne]] |- | {{NOR}} 23 [[Dag Roar Ørsal]] |- |} {| cellspacing=1 cellpadding=1 width=21% style="float:left; margin:0 0 .5em 1em; border:1px solid #aaa; font-size:85%" |- align="center" style="background:#dfdfef; color:black; font-size:100%" ! {{blå}} | '''Angrep''' |- | {{NOR}} 9 [[Espen Standal]] |- | {{NOR}} 10 [[Michael Karlsen]] |- | {{NIG}} 11 [[Kazeem Ahmed]] |- | {{NOR}} 14 [[Adama Diomande]] |- | {{NOR}} 18 [[Martin Haanes]] |- | {{NOR}} 19 [[Vegard Heltne]] |- | {{NOR}} 20 [[Christian Mork]] |- |}<br clear="all"/> <noinclude> [[Kategori:Norske spelarstallmalar for fotball|Hødd]] </noinclude> 5ntgm6nnij4ium009d6pmbitkqaixkd 0 200712 3657242 3657114 2026-06-14T18:19:26Z Ranveig 39 3657242 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar|bilete=McCoy Tyner 1976 press photo.jpg|bilettekst=McCoy Tyner i 1976.}} '''Alfred McCoy Tyner''' '''McCoy Tyner''' ({{datoar}}) var ein amerikansk [[jazz]]-[[pianist]], komponist og bandleiar<ref name="guardian">John Fordham: [https://www.theguardian.com/music/2020/mar/09/mccoy-tyner-obituary McCoy Tyner obituary], ''The Guardian'' 9. mars 2020</ref> som var kjend for sin store innverknad i [[John Coltrane Quartet]], som han spelte med frå 1960 til 1965, og ein lang solokarriere etterpå.<ref>{{cite web |url=http://www.mccoytyner.com/bio.shtml |title=McCoy Tyner Biography |publisher=Mccoytyner.com |date=11. september 2007 |access-date=June 25, 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509130954/http://mccoytyner.com/bio.shtml |archive-date=9. mai 2008 }}</ref> Han blei utropt til [[NEA Jazz Masters|NEA Jazz Master]] og vann fem [[Grammyprisen|grammyprisar]]. Tyner er blitt vidt imitert og er ein av dei meste kjennelege og innverknadsrike jazzpianistane til all tid.<ref name="nytdeath">{{cite news|last=Ratliff|first=Ben|url=https://www.nytimes.com/2020/03/06/arts/mccoy-tyner-dead.html|title=McCoy Tyner, Jazz Piano Powerhouse, Is Dead at 81|date=6. mars 2020|work=The New York Times|access-date=6. mars 2020}}</ref> == Liv og virke == McCoy Tyner blei fødd 11. desember 1938<ref>{{Cite book|last=Waters|first=Keith|chapter=Tyner, (Alfred) McCoy|language=en|doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.a2276732|title=[[The New Grove Dictionary of Music and Musicians|Grove Music Online]]|year=2015|isbn=9781561592630}}</ref><ref name="McCoy Tyner: The Pianist">{{cite web |last1=Williams |first1=Sonya |title=McCoy Tyner: The Pianist |url=https://www.npr.org/2020/03/06/812954365/mccoy-tyner-the-pianist |publisher=NPR |date= 7. februar 1999|access-date=3. januar 2021 |language=en}}</ref> i [[Philadelphia]] i Pennsylvania i USA som son av Jarvis og Beatrice (f. Stevenson).<ref name=Chinen>{{cite news|url=https://www.npr.org/2020/03/06/812940062/mccoy-tyner-groundbreaking-pianist-of-20th-century-jazz-dies-at-81|title=McCoy Tyner, Groundbreaking Pianist Of 20th Century Jazz, Dies At 81|author=Chinen, Nate|date=6. mars 2020|access-date=7. mars 2020|publisher=NPR}}</ref> Han var den eldste i ein ungeflokk på tre. Da han var 13 år oppmoda mora han til å lære seg pianospel, og frå han var 15 heldt han konsertar med jazzgrupper. Han studerte ved West Philadelphia Music School og seinare ved Granoff School of Music.<ref>{{cite news|url=https://downbeat.com/news/detail/in-memoriam-mccoy-tyner|title=In Memoriam: McCoy Tyner|author=Milkowski, Bill|date=6. mars 2020|access-date=13. november 2022|work=Downbeat}}</ref> Tyner blei vidare oppmuntra til å studera piano blei styrka då han møtte [[bebop]]-pianisten [[Bud Powell]], ein nabo av Tyner-familien.<ref name="Collar">{{cite web |last1=Collar |first1=Matt |title=McCoy Tyner |url=https://www.allmusic.com/artist/mccoy-tyner-mn0000868092/biography |website=AllMusic |access-date=21. juni 2025}}</ref> Ein annan viktig innverknad på spelet til Tyner var [[Thelonious Monk]], som påverka stilen hans med den perkussive tilnærminga si.<ref name="McCoy Tyner: The Pianist"/> I tenåra sine leia Tyner si eiga gruppe, The Houserockers.<ref name="Heckman">{{cite news|url=https://www.latimes.com/obituaries/story/2020-03-06/mccoy-tyner-john-coltrane-jazz-dead|title=McCoy Tyner, jazz piano legend who played with Coltrane, dead at 81|author=Heckman, Don|date=6. mars 2020|access-date=7. mars 2020|work=The Los Angeles Times}}</ref> 17 år gamal konverterte han til [[ahmadiyya]] og tok namnet Sulaimon Saud,<ref>{{cite web |last1=Aidi |first1=Hisham |title=Did Coltrane say 'Allah Supreme'? |url=https://www.aljazeera.com/opinions/2014/12/9/did-coltrane-say-allah-supreme |website=Aljazeera.com |access-date=January 3, 2021 |date=9. desember 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Turner|first=Richard Brent |title=Islam in the African American Experience |year=2003 |publisher=Indiana University Press|page=[https://archive.org/details/islamintheaf_turn_2003_000_10461993/page/n179 140]|url=https://archive.org/details/islamintheaf_turn_2003_000_10461993|url-access=registration|access-date=25. juni 2012 |isbn=978-0-253-21630-4 }}</ref> men nytta det opphavlege namnet sitt som artistnamn.<ref name="Collar"/> Tyner byrja spela profesjonelt i Philadelphia med lokale artistar som [[Lee Morgan]] og [[Jimmy Heath]], og var del av det moderne jazzlivet i byen.<ref name=Chinen/><ref name="Collar"/> [[John Coltrane]] og McCoy Tyner møtte kvarandre første gongen i Philadelphia 1955 i, då dei spelte saman på klubben Red Rooster. Dei heldt kontakten og spelte i lag no og då, med ei semje om at om Coltrane nokon gong danna si eiga gruppe, skulle Tyner vera pianisten.<ref>Lyons, Len. ''The Great Jazz Pianists'', Da Capo Press, 1983, s. 238.</ref> Frå 1959 spelte han seks månader i The Jazztet med [[Art Farmer]] og [[Benny Golson]], og spelte på debutalbumet til gruppa, ''Meet the Jazztet''. På rundt denne tida hadde Coltrane forlate [[Miles Davis]] si gruppe og danna sin eigen kvartett, men fordi han var venner med Golson, nølte han med å be Tyner forlata The Jazztet. På oppfordring frå kona si, Naima, spurte Coltrane til slutt Tyner kva han ville gjera.<ref>Lyons, s. 238.</ref> ===John Coltrane Quartet=== [[Fil:Mccoy Tyner 1973 gh.jpg|mini|portrett|Mccoy Tyner i 1973.]] Etter seks månader med The Jazztet blei han med i John Coltrane Quartet med Coltrane, [[Jimmy Garrison]] og [[Elvin Jones]] der han hadde ei berande rolle fram til 1965 og medverka på album som ''[[A Love Supreme]]'' (1964, [[Impulse! Records|Impulse!]]) og ''[[Crescent]]'' (1964, Impulse!). Elles deltok han på [[Joe Henderson]] sitt debutalbum ''Page One'' i juni 1963. Etter [[Ian Carr]] si meining var John Coltrane Quartet den mest påverknadsrike kvartetten i jazzhistoria og gir Tyner ein stor del av æra for dette.<ref>Carr s.&nbsp;653.</ref> Tyner samarbeidde òg med saksofonisten [[Wayne Shorter]] for [[Blue Note Records]], til dømes på albuma ''Night Dreamer'' (1964) og gav frå 1962 ut album under eige namn på platemerket ''Impulse!'' der Elvin Jones, [[Art Davis]] og Jimmy Garrison medverka. John Coltrane Quartet turnerte nesten utan stopp mellom 1961 og 1965. Gruppa spelte inn fleire album som er blitt rekna som jazzklassikarar, som ''[[My Favorite Things (1961)|My Favorite Things]]'' (1961) for [[Atlantic Records]] og ''[[Coltrane "Live" at the Village Vanguard]]'' (1962), ''[[Ballads (1963)|Ballads]]'' (1963), ''[[John Coltrane and Johnny Hartman]]'' (1963), ''[[Live at Birdland (John Coltrane album)|Live at Birdland]]'' (1964), ''[[Crescent (1964)|Crescent]]'' (1964), ''[[A Love Supreme]]'' (1964) og ''[[The John Coltrane Quartet Plays]]'' (1965) for [[Impulse! Records]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=_NNmFiUnSmUC&pg=PA273 |first=Colin |last=Larkin |author-link=Colin Larkin |title=The Encyclopedia of Popular Music |publisher=Omnibus Press |date=27. mai 2011 |isbn=978-0-85712-595-8 |page=271}}</ref> Særleg ''A Love Supreme'' er allment rekna som eit av dei største jazzalbuma nokonsinne.<ref>Lewis, John. ''1001 Albums You Must Hear Before You Die'', Universe Publishing, 2005, s. 78.</ref> Medan han var medlem i Coltrane si gruppe spelte Tyner også inn eigne album som leiar, mellom anna trioinnspelingar, som debutalbumet hans ''[[Inception (1962)|Inception]]'' (1962). Seint i 1962 og i fyrste halvdelen av 1963 bad produsenten [[Bob Thiele]] Tyner om å spela inn meir rett-fram jazzalbum som leiar. Desse omfatta ''[[Reaching Fourth]]'' (1963), ''[[Nights of Ballads & Blues]]'' (1963), ''[[Today and Tomorrow (1964)|Today and Tomorrow]]'' (1964) og ''[[McCoy Tyner Plays Ellington]]'' (1965).<ref>{{Cite web|url=https://www.jazzwax.com/2017/07/mccoy-tyner-ballads-blues.html|title=McCoy Tyner: Ballads & Blues|website=Jazzwax.com|date=18. juli 2017 |access-date=8. mars 2020}}</ref> Tyner opptredde også som sidemann på mange [[Blue Note Records]]-album frå 1960-talet, mellom anna klassiske innspelingar med [[Freddie Hubbard]], [[Wayne Shorter]] og [[Joe Henderson]]. Han blei ofte kreditert som «etc.» for å respektera kontrakten hans med Impulse!.<ref name="Collar"/> Tyner sitt samarbeid med Coltrane ende i 1965. Musikken til Coltrane var i ferd med å bli mykje meir atonal og fri; han hadde også utvida gruppa si med perkusjonistar som truga med å drukna ut både Tyner og Jones, som forlet gruppa året etter. Tyner sa: «Eg såg ikkje for meg at eg kunne bidra til den musikken... alt eg kunne høyra var mykje bråk. Eg hadde ikkje noka kjensle for musikken, og når eg ikkje har kjensler, speler eg ikkje.»{{mrk|{{lang|en|I didn't see myself making any contribution to that music. ... All I could hear was a lot of noise. I didn't have any feeling for the music, and when I don't have feelings, I don't play.}}<ref>Porter, ''John Coltrane: His Life and Music'', s. 266.</ref>}} [[Alice Coltrane]] erstatta Tyner som pianist for gruppa.<ref>{{cite web |last1=Jackson |first1=Grant |title=Alice Coltrane On Piano Jazz |url=https://www.npr.org/2011/09/23/140743198/alice-coltrane-on-piano-jazz |website=NPR |date= 28. februar 2014|access-date=21. juni 2025}}</ref> Før dette hadde ikkje Coltrane nytta nokon annan pianist dersom Tyner ikkje var tilgjengeleg; han var den einaste pianisten som akkompagnerte Coltrane frå 1960 til 1965.<ref name=Linna/> ==Seinare solokarriere== I 1966 øvde Tyner i lag med ein ny trio og byrja ein karriere som bandleiar.<ref>Porter, ''John Coltrane: His Life and Music'', s. 268.</ref> I byrjinga gjorde mangel på jamt arbeid til at han tenkte på å ta ein fast jobb for å støtta familien sin, og han forhøyrde seg om å bli taxisjåfør.<ref>Lyons, s. 239.</ref> Etter kvart fekk Tyner etablert seg som levedyktig soloartist ved hjelp av ei rad [[post-bop]]-album som Blue Note gav ut mellom 1967 og 1970. Desse inkluderte ''[[The Real McCoy (1967)|The Real McCoy]]'' (1967), ''Tender Moments'' (1967), ''Time for Tyner'' (1968) med vibrafonisten [[Bobby Hutcherson]], ''[[Expansions (1968)|Expansions]]'' (1968) og ''[[Extensions (1970)|Extensions]]'' (1970). Frå 1966 turnerte McTyner som bandleiar og solist i sin eigen [[trio]]/[[kvartett]] i USA, Europa og Japan. På denne tida samarbeidde Tyner med [[Ike Turner|Ike]] og [[Tina Turner]], [[Jimmy Witherspoon]] og andre. I 1967 kom det epokegjerande albumet ''The Real McCoy'' på [[Blue Note Records]], med [[Joe Henderson]], [[Ron Carter]] og Elvin Jones<ref>I ''Jazz Rough Guide'' skreiv Ian Carr at ''The Real McCoy'' er «eit av dei mest perfekte album på slutten av 1960-åra. Cook og Morton reknar det til McCoy Tyner sine beste verk og gir det beste karakter.»</ref> [[Fil:McCoy Keystone.jpg|mini|portrett|McCoy Tyner i 1981.]] På starten av 1970-åra gjekk Tyner over til jazzprodusenten [[Orrin Keepnews]] sitt merke [[Milestone Records]]. Han utvikla eit særs godt samarbeid med Keepnews, som tidlegare hadde samarbeid nært med [[Thelonious Monk]] og [[Bill Evans]].<ref name="Smithsonian">[https://www.si.edu/media/NMAH/NMAH-AC0808_Tyner_McCoy_Transcript.pdf «McCoy Tyner / NEA Jazz Master (2002)»]. Smithsonian Institution, 7. desember 2011. Vitja 20. juni 2025.</ref> Det fyrste albumet på dette merket, ''[[Sahara (1972)|Sahara]]'', gav han dei fyrste to grammynominasjonane hans og blei kåra til «Album of the Year» av ''[[DownBeat]]''-meldarar.<ref name="Concord">{{cite web |title=McCoy Tyner |url=https://concord.com/artist/mccoy-tyner/ |website=Concord |access-date=21. juni 2025}}</ref> Tyner spelte inn totalt 19 album for merket, som soloalbumet ''Echoes of a Friend'' (1972) vigd John Coltrane, ''Enlightenment'' (1973, med [[Azar Lawrence]]) og ''[[Song of the New World]]'' (1973) og ''[[Fly with the Wind]]'' (1976), begge med fløytisten [[Hubert Laws]], ulike andre blåseinstrument og fullstendige strykeseksjonar.<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/fly-with-the-wind-mw0000188866/credits|title=Fly with the Wind – McCoy Tyner &#124; Credits|website=AllMusic}}</ref> Tyner sine innspelingar for Blue Note og Milestone tok ofte musikken til Coltrane Quartet som utgangspunkt.<ref name="Milkowski">{{cite web |last1=Milkowski |first1=Bill |title=McCoy Tyner: Great Moments |url=https://jazztimes.com/features/lists/mccoy-tyner-great-moments/ |website=JazzTimes |date=16. juli 2024|access-date=21. juni 2025}}</ref> Tyner nytta også element frå afrikansk og austasiatisk musikk. På ''Sahara'' spelte han [[koto]] i tillegg til piano, fløyte og perkusjon. På trioinnspelinga ''[[Trident (1975)|Trident]]'' (1975), med bassisten [[Ron Carter]] og Elvin Jones, spelte Tyner [[cembalo]] og [[celesta]], instrument ein sjeldan høyrde i jazz.<ref>{{AllMusic|class=album|id=r149253|tab=review|last=Yanow|first=Scott|label=''Trident''|access-date=4. september 2011}}</ref> Til skilnad frå mange jazz-keyboardistar av sin generasjon nytta Tyner sjeldan [[tangentfjøl]] eller [[synthesizer]]. Han sa: «For meg har elektronsike instrument meir av ein kunstig klang. Eg kunne ikkje fungera kjenslemessig med dei.»{{mrk|{{lang|en|To me, electronic instruments have more of an artificial sound. Emotionally I couldn't function on them.}}<ref>Lyons, s. 246.</ref>}} I 1978 spelte han i ''[[Milestone Jazzstars]]'' med blant andre [[Sonny Rollins]], Ron Carter og [[Al Foster]]. I 1982 spelte Tyner og fleire andre kjende jazzpianistar på minneinnspelinga ''Bill Evans: A Tribute'' (Avion Records). Han spelte ein 8 ½ minutt lang soloversjon av Evans sin «We Will Meet Again».<ref>''Bill Evans: A Tribute'', Avion Records AVCD-311, recorded 1982, released on CD in 1992.</ref> På 1980- og 1990-talet spelte Tyner med ein trio som hadde [[Avery Sharpe]] på bass<ref>{{Cite web|url=https://music.williams.edu/profile/ags3/www.averysharpe.com|title=Avery G. Sharpe &#124; Music|website=music.williams.edu}}</ref> og [[Louis Hayes]],<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/01/13/arts/jazz-mccoy-tyner-s-trio-performs.html|title=Jazz: Mccoy Tyner's Trio Performs|first=John S.|last=Wilson|date=January 13, 1986|newspaper=The New York Times}}</ref> og seinare [[musikaren Aaron Scott|Aaron Scott]] på trommer.<ref>{{Cite web|url=https://www.concertarchives.org/bands/mccoy-tyner-trio|title=McCoy Tyner trio's Concert & Tour History &#124; Concert Archives|website=Concertarchives.org}}</ref> I 1988 kom storbandproduksjonen ''Uptown/Downtown'' med [[Kamau Muata Adilifu]], [[Howard Johnson]], [[Robin Eubanks]] og [[Steve Turré]]. I 1989 gjekk Tyner tilbake til Blue Note og spelte inn [[Duke Ellington|Ellington]]-albumet ''Things Ain't That What They Used to Be'' (delvis i duo med [[musikaren George Adams|George Adams]] og [[John Scofield]]). Han spelte også inn ein trilogi av solo- eller solo-med-gjestar-album for Blue Note, frå ''Revelations'' (1988)<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/revelations-mw0000203244|title=Revelations – McCoy Tyner &#124; Songs, Reviews, Credits|website=AllMusic}}</ref> til ''Soliloquy'' (1991).<ref>{{cite book |last1=Cook |first1=Richard |author-link1=Richard Cook (journalist) |last2=Morton |first2=Brian |author-link2=Brian Morton (Scottish writer) |title=The Penguin Guide to Jazz Recordings |year=2008 |edition=9. |publisher=[[Penguin Books|Penguin]] |isbn=978-0-14-103401-0 |page=1427|title-link=The Penguin Guide to Jazz }}</ref> Han spelte inn eit duoalbum med Bobby Hutcherson, ''Manhattan Moods'', i 1993. [[Fil:McCoyTynerandRaviColtrane.jpg|mini|McCoy Tyner med [[Ravi Coltrane]] i 2005.]] Etter to album for ''Impulse!'' gjekk Tyner over til Telarc. Mellom 1998 og 2003 spelte han inn eit album med [[McCoy Tyner and the Latin All-Stars|latinomusikk]], eit [[McCoy Tyner with Stanley Clarke and Al Foster|trioalbum]] med [[Stanley Clarke]] og [[Al Foster]], eit [[Jazz Roots|soloalbum]] til ære for andre jazzpianolegender frå [[Earl Hines]] til [[Keith Jarrett]], eit [[Land of Giants|nytt album]] med Hutcherson og til slutt eit kvintettalbum, ''Illuminations'', med [[Terence Blanchard]] og [[Gary Bartz]]. Dei siste tre albuma til Tyner blei spelte inn for McCoy Tyner Music under [[Half Note Records]].<ref name="Milkowski" /> Desse omfatta ''Quartet'', ei kvartettinnspeling med [[Joe Lovano]], ''Guitars '' eit album med fleire gjestegitaristar frå [[Bill Frisell]] til [[Derek Trucks]], og eit solokonsertalbum, ''Solo: Live from San Francisco''. [[Fil:McCoy Tyner 07.jpg|mini|McCoy Tyner i Jazz Alley i Seattle i 2012.]] Tyner stoppa å spela inn musikk i 2007, 13 år før han døydde. Han heldt fram med å spela konsertar ei stund etter dette, men trekte seg så tilbake utan fanfare.<ref name="Whitehead">{{cite web |last1=Whitehead |first1=Kevin |title=Remembering McCoy Tyner, A Jazz Legend Who Created His Own Style |url=https://www.npr.org/2020/03/10/814034166/remembering-mccoy-tyner-a-jazz-legend-who-created-his-own-style |website=NPR |date=10. mars 2020|access-date=22. juni 2025}}</ref> Han døydde heime i [[Bergenfield i New Jersey]], 6. mars 2020. Han var 81 år gammal.<ref name=WPobit/><ref name="nytdeath" /><ref>{{cite web | title=McCoy Tyner 1938 – 2020 | website=JazzTimes | date=7. mars 2020 | url=https://jazztimes.com/features/tributes-and-obituaries/mccoy-tyner-1938-2020/ | access-date=2020-10-28}}</ref> == Musikkstil == I tillegg til Powell-brørne var [[Thelonious Monk]] og [[Art Tatum]] tidlege inspirasjonskjelder, men han utvikla allereie i tida med Coltrane-kvartetten ein helt eigen og stilskapande identitet. Den maksimalistiske spelestilen til Tyner utvikla seg i tett kontakt med Coltrane.<ref name="Collar"/><ref name=Linna>{{cite book |url=https://taju.uniarts.fi/bitstream/handle/10024/6819/302684_Sami_Linna_McCoyTynerModalJazzandtheDominantChord_verkkoversio.pdf?sequence=1&isAllowed=y |first=Sami |last=Linna |title=McCoy Tyner, Modal Jazz, and the Dominant Chord |publisher=Sibelius Academy at University of the Arts Helsinki|date=2019 |isbn=978-952-329-140-9 |page=33}}</ref> McCoy Tyner sin pianostil kan samanliknast med den maksimalistiske saksofonstilen til Coltrane.<ref name=ALLMUSIC>[{{Allmusic|class=artist|id=p44956/biography|pure_url=yes}} Allmusic Biography]</ref> Sjølv om han berre var medlem av Coltrane si gruppe, blei han aldri overskygga av saksofonisten; han komplementerte og inspirerte Coltrane si opne tilnærming.<ref name="ALLMUSIC" /> John Coltrane lovprisa den særeigne stilen til Tyner: :''...den største givnaden hans er ein melodisk innfallsrikdom, […] klårleiken til ideane hans. Han får fram ein svært personleg klang frå dette instrumentet og på grunn av dei klangklyngene [''cluster''] han brukar og måten han gir dei sitt eige preg, er ''sounden'' lysare enn ein kunne vente ut frå dei akkordmønstra han spelar. I tillegg har McCoy ein uvanleg godt utvikla formsans både som solist og akkompagnatør. I gruppa vår bygger han alltid sin eigen struktur for kvar låt.''{{mrk|Sitert frå Carr, s.&nbsp;654. ''He gets a very personal sound from this instrument and because of the clusters he uses and the way he voices them, that sound is brighter than what would normally be expected from most of the chord patterns he plays. In addition, McCoy has an exceptionally well developed sense of form both als a soloist and an accompanist. Invariably in our group, he will take a tune and built his own structure for it.''}} Coltranebiografen Bill Cole meinte at Tyner tidleg lukkast med å skape «ei syntese av [[Red Garland|Garland]], Monk og [[Wynton Kelly]]»; «Han har ei sterk venstrehand og viste tidleg sin dugleik i å akkompagnere med svært oppfinnsame harmoniar».<ref name="Kunzler, s. 1206">sitert etter Kunzler, s.&nbsp;1206.</ref> Kollegaen [[Richie Beirach]] la vekt på det stildannande elementet frå [[stride piano]]-stilen i [[Art Tatum|Tatum]]-skolen: :''McCoy tok stride-pianoet som sitt stilistiske hovudelement – med [[kvint]]ane i bassen og akkordane i midten av klaviaturet. Det er kva eg kallar innovasjon, når ein tek noko frå fortida og arbeider det inn i samtidsvokabularet.''<ref name="Kunzler, s. 1206"/> Den tyske jazzbassisten og musikkskribenten [[Martin Kunzler]] analyserte Tyner sine nyvinningar: :''Han frigjer [[harmonikk]]en frå si [[tonika]]le formbinding. Han set funksjonsharmonikken opp mot eit nytt [[Modal jazz|modalt]] […] grunngjeve harmonisk konsept. Omdanninga gir ei lineær toneorganisering i vertikalen og forlenginga av ho som gjer det mogleg for pianisten å skape eit betydeleg improvisatorisk frirom for seg og solistane.'' Avery Sharpe, som spelte med Tyner i 26 år, sa om han: :''Han kunne spela bak songarar, han kunne spela bak alle, fordi han var verkeleg svært følsam. Måten han kompa bak bassoloane mine var superfølsam. Samtidig kunne han spela alle av scenen om du ville ha han til å få opp energinivået. Eg har vore i situasjonar med fleire stjerner der alle fyrane har ego, men dei ville alle sjå over på McCoy og tenkja, «Han er toppen. Me er alle store utøvarar, men han er toppen.»''{{mrk|{{cite news|url=https://downbeat.com/news/detail/in-memoriam-mccoy-tyner|title=In Memoriam: McCoy Tyner|author=Milkowski, Bill|date=6. mars 2020|access-date=2026-06-13|work=Downbeat|quotation=He could play behind singers, he could play behind anybody, because he was really very sensitive. The way he would comp behind my bass solos was super-sensitive. But at the same time, he could just run everybody off the stage if you want to bring the energy level up ... . I’ve been in all-star situations where cats have egos, but they’ll all look over at McCoy and go, ‘He’s the cat. We’re all great players, but he’s the cat.’}}}} McCoy Tyner reflekterte over rolla si i Coltrane-kvartetten: :''Gruppa fungerte i første hand som ei lukka eining. Om eg no skulle trekke ut og analysere mi rolle i ho, kan eg eigentleg berre seie det var å vere orkesteret. Med andre ord: det var eg som måtte gi kvartetten klangfylde. Eller som John [Coltrane] brukte å seie det: tettleik og fulltonande klang. Nå kan jo faktisk eit piano behandlast som eit orkester, og det er nett det eg prøver. Eg gav kvartetten ein klang som stadig blei fyldigare, tettare, meir omfattande.''<ref name="Kunzler, s. 1206"/> I følgje [[Ian Carr]] har Tyner alltid spelt kompositorisk: han tenker framover mens han spelar og har samstundes eit ufeilande instinkt for augneblinken; når han kan improvisere og når han skal spele med i rytmegryppa for å gi solistane støtte. Carr reknar Tyner som ein av dei mest dynamisk spelande pianistane; i tillegg spelar han ikkje «fritt» men likar det tonale og kontrollerte. I ei samtale med jazzskribenten [[Joachim-Ernst Berendt]] sa Tyner at all musikk er «ei sjelereise inn i nytt, uutforska terreng. […] Eg forsøker derfor å høyre musikk frå mange ulike land, frå Afrika, India, frå den arabiske verda, europeisk klassisk musikk… Alle musikktypar er bundne saman.»<ref>Berendt/Huesmann, s.&nbsp;376.</ref> Tyner kommenterte det kraftfulle spelet sitt slik: «Du må bli eitt med instrumentet. Når du byrjar å lære eit instrument er det først ikkje anna enn eit objekt. Men så blir du og instrumentet ditt eitt.»<ref>sitert etter Berendt/Huesmann, s.&nbsp;376.</ref> ==Påverknad== [[Fil:McCoy Tyner (6372649453).jpg|mini|McCoy Tyner i 2011.]] McCoy Tyner påverka mange seinare pianistar med den karakteristiske sounden sin, til dømes [[Hal Galper]], [[John Hicks]], [[Henry Butler]], [[Joanne Brackeen]] og [[Joachim Kühn]]. Av Tyner sine mange komposisjonar blei særleg «You Taught My Heart to Sing» (1985), med tekst av [[Sammy Cahn]], spelt av mange andre musikarar. Andre verk av han som er blitt spelte av mange andre artistar er «Aisha» (1961), «Inception» og «Effendi» (1962) og «Passion Dance», «Contemplation», «Search for Peace» og «Blues on the Corner», alle frå albumet ''The Real McCoy'' (1967).<ref>[https://secondhandsongs.com/artist/13798/works "McCoy Tyner / Works"]. SecondHandSongs.com. Vitja 20. juni 2025.</ref> Songaren [[Rob Tyner]] i [[MC5]] tok scenenamnet sitt etter Tyner. == Prisar og utmerkingar == Tyner vann fem [[Grammy Award|grammyprisar]], alle relativt seint i karrieren sin: ''The Turning Point'' (1992) og ''Journey'' (1993) vann beggekategorien «Best Large Jazz Ensemble Performance», medan ''Blues for Coltrane: A Tribute to John Coltrane'' (1987), ''Infinity'' (1995) og ''Illuminations'' (2004) alle vann kategorien «Best Instrumental Jazz Album».<ref>{{cite web|url=https://www.grammy.com/grammys/awards/winners-nominees/171|archive-url=https://web.archive.org/web/20190321043354/https://www.grammy.com/grammys/awards/winners-nominees/171|url-status=dead|archive-date=21. mars 2019|title=GRAMMY Awards Winners & Nominees for Best Instrumental Jazz Album|access-date=7. mars 2020|publisher=Recording Academy}}</ref> Tyner blei utnemnd til [[NEA Jazz Master]] i 2002 av [[National Endowment for the Arts]].<ref name=NEA>{{cite web|url=https://www.arts.gov/honors/jazz/mccoy-tyner|title=McCoy Tyner|year=2002|access-date=7. mars 2020|publisher=National Endowment for the Arts}}</ref> I 2004 blei Tyner innlemma i musikkmagasinet [[Down Beat]] sin «Hall of Fame». Tyner blei tildelt eit [[æresdoktorat]] i musikk av [[Berklee College of Music]] ved Sala dei Notari under [[Umbria jazzfestival]] i 2005.<ref>[http://home.nestor.minsk.by/jazz/news/2005/07/2005.html «Hank Jones, McCoy Tyner, Enrico Rava Honored by Berklee College of Music at Umbria Jazz»], ''Jazz News'', 2005.</ref> Han var også dommar ved dei 6., 10.,<ref>{{cite web|url=http://www.independentmusicawards.com/ima_new/imajudges2007.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20091005194007/http://www.independentmusicawards.com/ima_new/imajudges2007.asp |archive-date=October 5, 2009 |title=Independent Music Awards – 6th Annual Judges |publisher=IndependentMusicAwards.com |date=October 5. oktober 2009 |access-date=June 25, 2012}}</ref> og 11. årlege Independent Music Awards.<ref>[http://www.independentmusicawards.com/ima/judges/11th-annual-ima-judges/ "11th Annual IMA Judges]. Independent Music Awards. Vitja 4. september 2013.</ref> [[Steinway & Sons]] gav ein gullmedaljong til Tyner for dei 50 åra hans som Steinway-artist.<ref name="Smithsonian"/> ==Familie== Tyner blei gift med Aisha Saud då dei begge var i tenåra. Dei fekk tre søner. Ekteskapet ende i skilsmisse.<ref name=WPobit>{{cite news |last1=Schudel |first1=Matt |title=McCoy Tyner, titan of jazz piano who helped propel Coltrane quartet, dies at 81 |url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/mccoy-tyner-titan-of-jazz-piano-who-helped-propel-coltrane-quartet-dies-at-81/2020/03/06/5f935eca-5fe8-11ea-b29b-9db42f7803a7_story.html |newspaper=Washington Post |access-date=3. januar 2021 |date=6. mars 2020 |url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/mccoy-tyner-death-musician-jazz-piano-john-coltrane-age-cause-a9418141.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220512/https://www.independent.co.uk/news/obituaries/mccoy-tyner-death-musician-jazz-piano-john-coltrane-age-cause-a9418141.html |archive-date=12. mai 2022 |url-access=registration |url-status=live|title = Remembering McCoy Tyner, the titan of jazz piano who helped to propel the John Coltrane Quartet|website = [[Independent.co.uk]]|date = 30. mars 2020}}</ref><ref>Lyons, s. 236.</ref> Bror til McCoy Tyner, [[Jarvis Tyner]], var viseformann for CPUSA, kommunistispartiet i USA.<ref name="Ratliff">{{cite web |last1=Ratliff |first1=Ben |title=McCoy Tyner Honors Charlie Parker at Marcus Garvey Park |url=https://www.nytimes.com/2010/08/30/arts/music/30parker.html?_r=0 |website=The New York Times |access-date=22. september 2018 |date=29. august 2010}}</ref> == McCoy Tyner i Noreg == * 1973: McCoy Tyner Quartet på [[Kongsberg Jazzfestival]] * 1985: McCoy Tyner Trio på Kongsberg Jazzfestival * 2002: McCoy Tyner & [[Bobby Hutcherson]] på Kongsberg Jazzfestival * 2010: McCoy Tyner Trio med [[Joe Lovano]] på Kongsberg Jazzfestival ==Merknadar== {{Merknadar}} == Kjelder == {{reflist}} *Denne artikkelen er basert på «[[:de:McCoy Tyner|McCoy Tyner]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 30. november 2011. {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:McCoy Tyner|McCoy Tyner]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. juni 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commons}} * [http://guitarinternational.com/wpmu/2009/10/21/mccoy/McCoy Intervju med McCoy Tyner] * [http://www.jazzdisco.org/mccoy/ - Jazz-diskografi] * [http://www.jazzcenter.org/tyner/index.htm Biografi på Jazzcenter] * [http://www.internationaljazzproductions.com/mtyner.html Biografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116101353/http://www.internationaljazzproductions.com/mtyner.html |date=2008-01-16 }} * [http://mccoytyner.com/ McCoy Tyner si offisielle webside] *[http://arts.endow.gov/national/jazz/jmCMS/master.php?id=2002_03 Biografi NEA-stiftinga sine websider] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825181107/http://arts.endow.gov/national/jazz/jmCMS/master.php?id=2002_03 |date=2009-08-25 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske jazzpianistar]] [[Kategori:Folk frå Philadelphia]] [[Kategori:Moglege framsideartiklar]] 7f06nxtw82zd1njqtctst5ooch5d4k4 0 201203 3657233 3655165 2026-06-14T18:00:36Z Ranveig 39 Fmt. 3657233 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Adam Ant | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Stuart Leslie Goddard | alias = | fødd = 3. november 1954 | død = | opphav = [[Marylebone]] i [[London]] | instrument = [[Vokal]], [[gitar]], [[Bassgitar|bass]] | sjanger = [[New Wave]], [[post-punk]], [[New Romantic]] | yrke = Musikar | aktive år= 1976 til i dag | selskap = [[CBS Records|CBS]], [[Columbia Records|Columbia]], [[MCA Records|MCA]], [[EMI Records|EMI]] | nettstad = www.adam-ant.net }} '''Adam Ant''' ({{fødd|3. november|1954|Ant, Adam|fødenamn = Stuart Leslie Goddard}}) er ein engelsk musikar som vart kjend som songar og frontmann i [[New Wave]]/[[post-punk]]-gruppa [[Adam and the Ants]] og seinare som soloartist. Dei hadde fleire hittar i heimlandet mellom 1980 og 1983, inkludert tre førsteplassar. Ant var òg ei stjerne i Amerika der han ikkje berre fekk fleire hitsinglar og album, men ein gong vart kåra til den mest sexy mannen i Amerika av sjåarane på [[MTV]]. Han var òg skodespelar og har spelt i fleire filmar og fjernsynsepisodar mellom 1985 og 2003.<ref>{{imdb namn|id=0001914|namn=Adam Ant}}</ref> Sidan 2010 har Ant halde fram musikkarrieren sin og spelt fleire konsertar, spelt inn eit nytt album og turnert i Storbritannia.<ref>{{Citation|title=Adam Ant|url=http://www.music-news.com/review/UK/6928/Read|website=Music-News.com|accessdate=2026-06-01|language=en-US}} </ref><ref name="Bizarre">{{Citation |title=Bizarre Magazine - Adam Who's Sane|url=http://www.adamandtheants.org/ant-spotting/bizarre-magazine-adam-whos-sane |accessdate=2011-12-14 |archive-date=2012-01-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120101214458/http://adamandtheants.org/ant-spotting/bizarre-magazine-adam-whos-sane |url-status=yes }}</ref> == Historie == Det første bandet til Goddard var ''Bazooka Joe'', der han spelte [[bassgitar]]. Som oppvarmingsband for [[Sex Pistols]] fekk han inspirasjon, og avgjorde seg for å forlate bandet og starte banda B-Sides. Etter eit nervøst samanbrot og [[sjølvmord]]forsøk, og etter at han kom ut frå sjukehuset, tok han namnet Adam Ant. B-Sides heldt aldri [[konsert]]ar, og bandet vart snart oppløyst. Han starta bandet [[Adam and the Ants]] i [[1977]], og gav ut tre album. To av albuma selde til [[platinaplate]]. Bandet vart kreditert for å ha vore med å skape overgangen mellom [[punk]] og [[new wave]], og var ein del av [[New Romantic]]-sjangeren. Adam oppløyste bandet i mars [[1982]]. Han gjekk solo etter at The Ants var oppløyst, og gav ut albumet ''Friend or Foe'' same år. Frå albumet kom [[singel]]en «Goody Two Shoes» som vart ein hit med førsteplass på hitlistene i [[Storbritannia]] og [[Australia]], og ein 12. plass i [[USA]]. == Anna == Goddard lid av [[bipolar liding]], noko som har gjort at han fleire gonger har vorte straffa for [[hærverk]] og truslar, og dessutan tvangsinnlagt på psykiatrisk sjukehus. Han har vore gift to gonger, og har ei dotter frå det siste ekteskapet. ==Diskografi== ===Adam and the Ants=== * ''[[Dirk Wears White Sox]]'' * ''[[Kings of the Wild Frontier]]'' * ''[[albumet Prince Charming|Prince Charming]]'' ===Adam Ant=== * ''[[Friend or Foe]]'' * ''[[Strip av Adam Ant|Strip]]'' * ''[[Vive Le Rock]]'' * ''[[Manners and Physique]]'' * ''[[Wonderful av Adam Ant|Wonderful]]'' * ''[[Adam Ant Is The Blueblack Hussar in Marrying The Gunner's Daughter]]'' ==TV & Film== * ''Sweetwater'' (1999) Fjernsynsfilm basert på eit 60-talsband * ''[[fjernsynsserien La Femme Nikita|La Femme Nikita]]'' (1999) TV Episode * ''Junk'' (1997) (britisk kortfilm) * ''Face Down'' (1996) * ''Lover's Knot'' (1996) * ''[[Batman: The Animated Series]]'' (1995) fjernsynsepisode * ''[[Cyber Bandits]]'' (1995) * ''Desert Winds'' (1995) * ''Drop Dead Rock'' (1995) * ''Acting on Impulse'' (1993) * ''Love Bites'' (1993) * ''[[Northern Exposure]]'' (1992) fjernsynsepisode som «Brad Bonner» * ''[[filmen Spellcaster|Spellcaster]]'' (1992) * ''[[fjernsynsserien Tales from the Crypt|Tales from the Crypt]]'' (1992) fjernsynsepisode * ''Midnight Heat'' (1991) * ''Trust Me'' (1989) * ''[[filmen Out of Time (1988film)|Out of Time]]'' (1988) * ''World Gone Wild'' (1988) * ''[[filmen Cold Steel (1987)|Cold Steel]]'' (1987) * ''[[Sledge Hammer!]]'' (1987) fjernsynsepisode * ''[[Slam Dance]]'' (1987) * ''[[Amazing Stories]]'' (1987) fjernsynsepisode * ''[[filmen Nomads (1986)|Nomads]]'' (1986) * ''Amazing Stories Season 2'' (1986) * Hondareklame med [[Grace Jones]] (1986) * ''[[The Equalizer]]'' (1985) fjernsynsepisode * ''[[Motown 25: Yesterday, Today, Forever]]'' (1983) * ''[[Cannon and Ball]] Show'' (1982) fjernsynsepisode * ''[[filmen Jubilee (1977)|Jubilee]]'' (1977) ==Teater== * ''Funeral Games'' (1996) * ''[[skodespelet Be Bop A Lula|Be Bop A Lula]]'' (1993) * ''West'' (1993) * ''[[Entertaining Mr. Sloane]]'' (1985) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Adam Ant|Adam Ant]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, og «[[:nb:|Adam Ant]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}} den 14. desember 2011.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.adam-ant.net adam-ant.net - Offisiell side] * {{imdb namn|id=0001914}} * [http://www.panmacmillan.com/extracts/displayPage.asp?PageID=4419 Utdrag frå ''Stand and Deliver''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928182526/http://www.panmacmillan.com/extracts/displayPage.asp?PageID=4419 |date=2011-09-28 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Musikarar frå London]] [[Kategori:Engelske rockesongarar]] [[Kategori:Engelske new wave-musikarar]] [[Kategori:Ivor Novello-prisvinnarar]] a9zug5ouoh3rsdw0c98wr9jskixo82w 0 202926 3657330 2541751 2026-06-15T08:08:14Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Ting av lêr]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657330 wikitext text/x-wiki [[Fil:Skinnstakk.JPG|mini|Nysydd skinnstakk.]] '''Skinnstakken''' var ein del av [[fiskar]]en sitt [[skinnhyre]]. Han var laga av lêr, og forma som ei lukka [[kufte]] til å trekke over hovudet. Frå halsholet gjekk ein splitt ned mot brystet. Over splitten låg ein klaff som vart lukka med ein knapp. Skinnstakken rakk til vanleg ned på låret. Utsjånad, produksjon og bruk hadde mange fellestrekk langs heile norskekysten. Det var vanleg at fiskaren barka skinnet, skar ut delane og sydde skinnstakken sjølv. Skinna som kunne vere til rådvelde hadde ulike eigenskapar. Dei fleste stader vart [[geit]]eskinn rekna som best til skinnstakk. [[Sau]]eskinn vart og brukt, sjølv om dei ikkje vart rekna som så vasstette. Det gjekk til vanleg fire skinn til ein stakk, to til overstykket, og to til skjørtet. Til saman gav det ei høgd på kring 80 cm. Vidda var til vanleg vel 150 cm.Skinna vart skorne slik at den sterkaste delane, bakre del av ryggen, vende mot halsopninga. Ho vart laga så trong som råd. Det vart og laga krage for å hjelpe til å stenge vatnet ute. Skinnstakken vart helst sydd med skinnreimar. Enkelte stader vart det brukt tråd, av [[hamp]], [[lin]] eller [[ull]]. Syreimane måtte lagast av eit mjukt skinn. Det var gjerne lite [[barking|barka]] for at reimane ikkje skulle verte unødig stive. Ein brukte gjerne skinn frå kalv eller kje. [[Katt]]e- og [[hund]]eskinn gav og mjuke og seige syreimar. Det var vanleg å sy saman skinna med enkel rad av korte [[forsting]]. Det vart stokke hol med ein [[syl]], helst krumma,og så vart den tilspissa reima tredd gjennom hola. For at skinnstakken skulle halde seg mjuk, måtte han smørjast ofte. Særleg var det viktig at saumane vart smurde. Dette for at dei då vart tettare, og den linnbarka syreima ikkje skulle rotne. Smurningen vart kokt av [[tran]], smelta [[talg]] og [[tjøre]]. Det vart rekna at ein skinnstakk varde i tre år. Parallelt med skinnstakken dregen over hovudet, vart det brukt opne skinntrøyer med knepping framme. == Kjelder == * Gunvor Ingstad Trætteberg: ''Skinnhyre og sjøklær'' [[Landbruksforlaget]] 1999 [[Kategori:Ytterklede]] [[Kategori:Ting av lêr]] hya1ktjga7eplfq0t7gu06jqgiruh7n 3657332 3657330 2026-06-15T08:08:48Z Ranveig 39 3657332 wikitext text/x-wiki [[Fil:Skinnstakk.JPG|mini|Nysydd skinnstakk.]] '''Skinnstakken''' var ein del av [[fiskar]]en sitt [[skinnhyre]]. Han var laga av [[lêr]], og forma som ei lukka [[kufte]] til å trekke over hovudet. Frå halsholet gjekk ein splitt ned mot brystet. Over splitten låg ein klaff som vart lukka med ein knapp. Skinnstakken rakk til vanleg ned på låret. Utsjånad, produksjon og bruk hadde mange fellestrekk langs heile norskekysten. Det var vanleg at fiskaren barka skinnet, skar ut delane og sydde skinnstakken sjølv. Skinna som kunne vere til rådvelde hadde ulike eigenskapar. Dei fleste stader vart [[geit]]eskinn rekna som best til skinnstakk. [[Sau]]eskinn vart og brukt, sjølv om dei ikkje vart rekna som så vasstette. Det gjekk til vanleg fire skinn til ein stakk, to til overstykket, og to til skjørtet. Til saman gav det ei høgd på kring 80 cm. Vidda var til vanleg vel 150 cm.Skinna vart skorne slik at den sterkaste delane, bakre del av ryggen, vende mot halsopninga. Ho vart laga så trong som råd. Det vart og laga krage for å hjelpe til å stenge vatnet ute. Skinnstakken vart helst sydd med skinnreimar. Enkelte stader vart det brukt tråd, av [[hamp]], [[lin]] eller [[ull]]. Syreimane måtte lagast av eit mjukt skinn. Det var gjerne lite [[barking|barka]] for at reimane ikkje skulle verte unødig stive. Ein brukte gjerne skinn frå kalv eller kje. [[Katt]]e- og [[hund]]eskinn gav og mjuke og seige syreimar. Det var vanleg å sy saman skinna med enkel rad av korte [[forsting]]. Det vart stokke hol med ein [[syl]], helst krumma,og så vart den tilspissa reima tredd gjennom hola. For at skinnstakken skulle halde seg mjuk, måtte han smørjast ofte. Særleg var det viktig at saumane vart smurde. Dette for at dei då vart tettare, og den linnbarka syreima ikkje skulle rotne. Smurningen vart kokt av [[tran]], smelta [[talg]] og [[tjøre]]. Det vart rekna at ein skinnstakk varde i tre år. Parallelt med skinnstakken dregen over hovudet, vart det brukt opne skinntrøyer med knepping framme. == Kjelder == * Gunvor Ingstad Trætteberg: ''Skinnhyre og sjøklær'' [[Landbruksforlaget]] 1999 {{autoritetsdata}} [[Kategori:Ytterklede]] [[Kategori:Ting av lêr]] 2nacse153ogy49773v0u5jzqpihvenp 0 203711 3657324 3496210 2026-06-15T08:03:02Z Ranveig 39 Kat., lenkje. 3657324 wikitext text/x-wiki [[Fil:Physisk og Oeconomisk Beskrivelse over Fogderiet Søndmør, beliggende i Bergens Stift i Norge - no-nb digibok 2009082812001-585.jpg|mini|Opp til høgre har [[Hans Strøm]] teikna ein fiskar med skinnbrok]] '''Skinnbrok''' eller '''skinnbukse''' var underdelen til [[skinnhyre]], og vart av mange rekna som det viktigaste plagget. Skinnbroka vart òg brukt av mange etter at [[skinnstakk]]en vart bytt ut med [[oljehyre]]. Ei skinnbrok var kort, og hadde vide bein. Ho skulle vere så lang at ho rekte under kneskjela, og så vid at ein kunne ta ho på og av med [[sjøstøvlar|støvlane]] på. [[Barking for konservering|Barka]] skinn av ulike dyr har vorte nytta. Unge dyr gav mjukaste [[lêr]]et. [[Geit]]skinn vart rekna som betre enn [[sau]]eskinn, som ikkje var like vasstett. Det var heller ikkje uvanleg å bruke kalvskinn. I [[Nord-Noreg]] brukte ein og [[rein]]skinn. Ein måtte bruke 4 geitskinn til ei brok, medan det var nok med to reinskinn. På slutten av 1800-talet vart det laga brøker av [[gemse]]skinn frå [[Sveits]]. Skinnbroka var av om lag same type langs heile kysten. Ho hadde helst splitt i sida. Han kunne og vere i fronten. Ho vart lukka med knapp eller spenne. Liksom resten av skinnhyre måtte skinnbroka godt smørjast. == Kjelder == * Gunvor Ingstad Trætteberg: ''[http://www.nb.no/utlevering/nb/65f73550d706e7c9cd83f9947b571612 Skinnhyre og sjøklær]'' [[Landbruksforlaget]] 1999 [[Kategori:Ytterklede]] [[Kategori:Ting av lêr]] 84imhujln9xdz61pttavba2oy3zrwsm 0 205239 3657322 2541597 2026-06-15T08:01:06Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Ting av lêr]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657322 wikitext text/x-wiki '''Sjøstøvlar''' av [[lêr]] var vanleg før støvlar kom i bruk mellom bøndene. Fiskarane tok dei i bruk på 1700-talet. Midt på 1800-talet fann ein fire støveltypar med ulik lengd. * Langstøvlar nådde opp i skrevet. Dei gjekk under [[skinnbrok]]a, og hadde stropper av lêr i overkant. Dei vart tredde på beltet. I tillegg hadde dei hemper, innvendig, i knehøgde. Støvlane kunne då haldast oppe med eit band når dei var nedbrett. Langstøvlar var svært viktige når det var langgrynt der fiskaren skulle kome i land. Då måtte han vade i djupt vatn når han skulle hente fisken, og når [[Tradisjonelle bruksbåtar|båten]] skulle ut og inn. * Slagstøvlar var kortare enn langsøvlane. Dei rakk om lag til midt på låret. Når fiskaren var på land vart slagstøvlane bretta ned i eit stort slag. For å halde dei heller mjuke støvlane opp når dei var nedbretta, vart det vikla eit strømpeband kring beinet. * Røysertar rakk så vidt opp for kneet. Bak var dei noko lågare. I bakkant var det ei hempe som ein tok tak i når støvelen skulle dragast på. Ho kom og til nytte når støvlane skulle hengast til tørk. Namnet røysert fekk støvelen fordi han stod sjølv, stod opprøyst. * Smårøysertar nådde berre til midt på leggen. Stundom hadde sjøstøvlane trebotn. Dei var varmare enn støvlar med lêrsole og vart gjerne brukte på ishavet. Dei egna seg best ombord i fartøy. Støvellêret vart spikra til solen med jarnspikar. Det var vanleg at fiskaren laga sjøstøvlane sine sjølve. Dei vart sydde med skogarn av heimespunnen hampetråd. Den nyspunne tråden vart [[bek]]a og trekt med bivoks. Når skogarnet skulle trekkast gjennom [[syl]]hola i støvellêret, vart det festa grisebust i enden. Frå kring 1850 vart støvelsolen plugga til overlêret med trepinn. Før den tid vart det sydd med beksaum. Det vart bruk tre solar: bindsole, mellomsole og yttersole. Dei ferdige støvlane måtte godt smørjast med smurning kokt av [[tran]], smelta [[talg]] og [[tjøre]]. Stundom vart det slege varm tjøre i støvlane. Etterpå kunne ei tjukk ullstrømpe plasserast innvendig. Ho festa seg i tjøra. Dette gjorde støvlane ekstra varme. Det vart og brukt [[sennegras]] og [[halm]] i sjøstøvlane for å gjere dei varme. == Kjelder == * Gunvor Ingstad Trætteberg: ''Skinnhyre og sjøklær'' [[Landbruksforlaget]] 1999 [[Kategori:Fottøy]] [[Kategori:Norsk kystkultur]] [[Kategori:Ting av lêr]] pft4c4jzgoxx819pu1dee90lszqudh0 0 213125 3657206 3273512 2026-06-14T13:23:16Z Ranveig 39 Fmt., artslenkjer 3657206 wikitext text/x-wiki {{TaksoboksLua|taksonomi_WD=ja | klassifisert_av = ([[Carl von Linné|L.]]) C.E. Lane, C. Mayes, Druehl, et G. W. Saunders | klassifisert_år = 2006 }} '''Sukkertare''' (''Saccharina latissima'', tidlegare kalla ''Laminaria saccharina'') er ein [[brunalge]] som veks langs heile kysten i [[Noreg]]. == Utsjånad == [[Fil:Saccharina latissima NOAA.jpg|mini|venstre|Sukkertare på ei strand.]] Stor brunalge som er festa til havbotnen med eit forgreina hefteorgan som sit nedst på ein 5-20 cm lang rund og glatt stilk. Øvst på stilken sit ei opp til 3 m lang bladplate som kan verte 30 cm brei og sterkt buklete, eller iblant breiare men glatt. Kvar vår veks eit nytt blad fram nedanfrå, men restar av det gamle bladet kan sitte att til langt utover sommaren. Når sukkertaren turkar vert det skilt ut eit kvitt søttsmakande belegg av stoffet [[mannitol]] på overflata. == Utbreiing == [[Art]]en finst langs det nordaustlege [[Atlanterhavet]] og [[Barentshavet]] sør til [[Galicia]] i [[Spania]]. Han er ikkje funnen i [[Biscaya]], men er vanleg rundt [[dei britiske øyane]]. == Førekomst i Noreg == Planta likar seg best ved skjerma strand og i rolege bukter, og finst langs heile kysten frå fjøresonen og ned til om lag 30 m djupn. Sukkertaren sluttar å vekse når sjøtemperaturen kjem over 19 °C. == Kjelder == {{refstart}} * ''Floraen i farger 2'', Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. ( W. Nygaard ). * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Saccharina latissima|Saccharina latissima]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. april 2012.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori: Algar]] [[Kategori: Sjøplantar i Noreg]] 1jbroqj75ixxon70cht89n808kqa2o1 0 214293 3657226 3540516 2026-06-14T13:41:20Z Ranveig 39 Fmt. 3657226 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Dr. John | bilete = Dr._John_2.jpg | bilettekst = Dr. John på New Orleans Jazz & Heritage Festival i 2007 | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Malcolm John Rebennack, Jr. | alias = Dr. John Creaux<br>Mac Rebennack | død = {{dødsdato og alder|2019|6|6|1941|11|20}} | opphav = [[New Orleans]] i [[Louisiana]] i [[USA]] | instrument = [[Vokal]], [[piano]], [[tangentinstrument]], [[gitar]] | sjanger = [[Blues]], [[rock]], [[New Orleans rhythm and blues]] | yrke = Vokalist, musikar | aktive år = 1950-åra&ndash;2019 | selskap = [[Atco Records|Atco]], [[Blue Note]], [[Nonesuch Records|Nonesuch]], [[GRP Records|GRP]], [[Trip Records|Trip]], [[United Artists Records|United Artists]] | tilknytta artistar = [[John Mayall's Bluesbreakers]], [[Ringo Starr & His All-Starr Band]], [[Van Morrison]], [[Dan Auerbach]], [[Curious George]], [[Eric Clapton]], [[Bob Seger]], [[Joe Walsh]] | nettstad = www.nitetripper.com }} '''Malcolm John «Mac» Rebennack, Jr.''' ({{datoar}}), betre kjend under [[scenenamn]]et '''Dr. John''' (og '''Dr. John Creaux'''), var ein [[USA|amerikansk]] [[songar-låtskrivar]], [[pianist]] og [[gitarist]] som kombinerte [[blues]], [[pop]], [[jazz]] og [[zydeco]], [[boogie woogie]] og [[rock and roll]].<ref>[{{Allmusic|class=artist|id=p4129|pure_url=yes}} Allmusic]</ref> Han var aktiv som [[studiomusikar]] sidan seint i 1950-åra og vart kjend tidleg i 1970-åra med ville teatralske show inspirerte av ''[[medicine show]]'', [[Mardi Gras]]-kostyme og [[voodoo]]seremoniar. Rebennack spelte inn over 20 album og i 1973 nådde han Topp 20 i USA med den muntre [[funk]]-aktige «Right Place Wrong Time», som kanskje er den mest kjende songen hans. Dr. John har vunne fem [[Grammyprisar]] og vart innlemma i [[Rock and Roll Hall of Fame]] av songaren [[John Legend]] den 14. mars 2011. ==Tidleg liv og karriere== Rebennack vart fødd i [[New Orleans]] i [[Louisiana]] i [[USA]] og den profesjonelle musikkarrieren hans starta der i 1950-åra. Han spelte opphavleg [[gitar]] og spelte i lag mewd lokale band, som Mac Rebennack and the Skyliners, (Paul Staele/Dennis «Bootsie» Cuquet, trommer; Earl Stanley, bass; Charlie Miller, trompet; Charlie Maduell, saksofon; Roland «Stone» LeBlanc, vokal), [[Frankie Ford]] and the Thunderbirds, og Jerry Byrne and the Loafers. Han hadde ein regional hit med ein [[Bo Diddley]]-aktig instrumental kalla «Storm Warning» på Rex Records i 1959. I desse dagane var han ein [[A&R]]-mann som produsent, i lag med Charlie Miller, singlar for Johnny Vincent og Joe Koralna for lokale selskap som ACE, RON, RIC og andre. For desse innspelingane hadde han ansvar for A&R og rytmeseksjonen medan Miller skreiv blåsearrangementa. Det var eit produktiv team fram til Miller valde å flytte til New York for å studere musikk formelt. Karrieren til Rebennack som gitarist enda då han vart skoten og skada venstre [[ringfinger]] medan han forsvarte songar og tangentspelar [[Ronnie Barron]], som han spelte i lag med og som lenge hadde vore ein god ven. Etter skaden konsentrerte Rebennack seg om [[bassgitar]] før [[piano]] vart hovudinstrumentet hans. Pianist [[Professor Longhair]] var ei viktig inspirasjonskjelde for pianostilen til Rebennack. Han flytte til Los Angeles i 1963 der han vart ein etterspurt [[studiomusikar]] i det blømande musikkmiljøet i byen i 1960- og 1970-åra, der han spelte for [[Sonny & Cher]] (og på noko følgjesmusikk for den første filmen til [[Artisten Cher|Cher]], ''[[Chastity]]''), og for [[Canned Heat]] på albuma deira ''[[Living the Blues]]'' (1968) og ''[[Future Blues av Canned Heat|Future Blues]]'' (1970), samt mange andre. ==1968-1971: Dr. John, the Night Tripper== Frå seint i 1960-åra byrja Rebennack å verte kjend som soloartist etter at han tok namnet «Dr. John, The Night Tripper». Dr. John kombinerte [[rhythm and blues]] i New Orleans-stil med [[psykedelisk rock]] og utførlege sceneshow på grensa til religiøse [[Louisiana Voodoo|voodoo]]-seremoniar, med kostyme og parykkar (truleg inspirert av sceneshowet til [[Screamin' Jay Hawkins]]). Namnet «Dr. John» kom frå ein legendarisk Louisiana voodoo-utøvar tidleg på 1800-talet.<ref name=wsj>{{cite news|last=Dougherty|first=Steve|title=Dr. John's Unlikely New Partner|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|date=March 30, 2012|page=D4}}</ref> På dei første platene til Dr. John er han kalla «Dr. John, The Night Tripper», medan han på låtskrivartilskrivinga på omslaget er kalla «Dr. John Creaux». Etter få år vart «Night Tripper» fjerna frå namnet, og Rebennack nytta det verkelege namnet sitt for tilskrivingar. ''[[Gris-Gris]]'', debutalbumet hans frå 1968, kombinerte voodoorytmar og messing med tradisjonell New Orleans-musikk, og er rangert på 143. plass på lista til ''[[Rolling Stone]]'' over dei 500 beste albuma gjennom tidene. Tre album til, ''[[Babylon av Dr. John|Babylon]]'' frå 1969, ''Remedies'' frå 1970 og ''The Sun, Moon, And Herbs'' frå 1971, vart gjevne ut i same stil som ''[[Gris-Gris]]'', men ingen av desse er like populære som det første albumet hans. Første halvdel av 1969 turnerte Dr. John mykje, og hadde med seg musikarane Richard «Didymus» Washington (conga), Richard Crooks (trommer), David Leonard Johnson (bass), Gary Carino (gitar), og songarane Eleanor Barooshian, Jeanette Jacobs frå [[The Cake]], og Sherry Graddie. Ei ny besetning spelte med han seinare for ein omfattande turne på austkysten seinare på året, med Crooks og Johnson samt Doug Hastings (gitar) og Don MacAllister (mandolin). I 1969 medverka Dr. John til ''[[Music from Free Creek]]'', der han spelte tre songar med [[Eric Clapton]]. Washington og Crooks spelte òg på prosjektet. Då ''The Sun, Moon, and Herbs'' vart gjeven ut, hadde han fått ein fast tilhengjarskare, inkludert artistar som [[Eric Clapton]] og [[Mick Jagger]], som begge tok del i innspelinga av dette albumet. Albumet var ein overgang frå Night Tripper-voodoo og psykedelisk musikk til meir tradisjonell New Orleans R&B og funk. Det neste albumet hans, ''Dr. John's Gumbo'', vart eit landemerke og eit av dei mest populære albuma hans. Med seg hadde han Fred Staehle på trommer. ==1972-1974: ''Gumbo'', ''In the Right Place'' og ''Desitively Bonnaroo''== I lag med ''[[Gris-Gris]]'' er dei kanskje mest kjende innspelingane til Dr. John i perioden 1972-1974. ''[[Dr. John's Gumbo]]'' frå 1972 inneheld fleire New Orleans R&B-standardar og berre ein original song, og vert rekna som ein hjørnestein i New Orleans-musikk. I sjølvbiografien sin i 1994, ''Under a Hoodoo Moon'', skriv Dr. John writes, «I 1972 spelte eg inn ''Gumbo'', eit album som var både ei hyllest til og ei tolking av musikken eg hadde vokse opp med i New Orleans i 1940- og 1950-åra. Eg prøvde å halde på mange av dei små endringane som var karakteristiske for New Orleans, medan eg arbeidde på min eigen ''funknology'' på piano og gitar.» Den første singelen frå albumet, «[[Iko Iko]]», nådde Topp 40 på [[Billboard-lista]]. I 2003 vart ''[[Dr. John's Gumbo]]'' rangert på 402. plass på lista til ''[[Rolling Stone]]'' over dei 500 beste albuma gjennom tidene. Med ''Gumbo'' utvida Dr. John karrieren sin forbi psykedelisk voodoomusikk og teatralske effektar som hadde driven den første delen av karrieren hans, sjølv om dette alltid vart verande ein viktig del av musikken og identiteten hans. Det var først med ''Anutha Zone'' i 1998 at han igjen konsentrerte seg for fullt på dette aspektet av musikken hans for eit fullt album. «Etter me spelte inn det nye albumet», skreiv han, fann eg ut at me hadde hatt nok av ''mighty-coo-de-fiyo hoodoo show'', so eg gjekk bort frå Gris-Gris-rutinen me hadde turnert med sidan 1967 og skapte eit nytt show&mdash;ein Mardi Gras revy med New Orleans-standardane me hadde spelt på ''Gumbo''." Tidleg i 1973 produserte [[Thomas Jefferson Kaye]] eit album som var eit samarbeid med Dr. John, [[Mike Bloomfield]] og [[John P. Hammond|John Paul Hammond]]. Dette albumet, ''Triumvirate'', vart spelt inn i Columbia Studios i San Francisco, og Village Recorders i Los Angeles. I 1973 gav Dr. John ut det første New Orleans-funkalbumet, ''[[In the Right Place]]'', produser av [[Allen Toussaint]] med [[The Meters]] som akkompagnement. På same måte som ''[[Gris-Gris]]'' introduserte verda for den voodoo-påverka sida av musikken hans, og som ''[[Dr. John's Gumbo]]'' starta det karrierelange ryktet hans som ein dugande tolkar av New Orleans-standardar, etablerte ''In the Right Place'' Dr. John som ein av dei viktigaste ambassadørane for New Orleans-funk. Dr. John omtalte albumet: «Albumet hadde ei meir beintfram dansekjensle enn dei eg hadde laga tidlegare, sjølv om det framleis er godt forankra i R&B» Det nådde 24. plass på Billboard-lista og singelen «Right Place Wrong Time» nådde 9. plass på singellista. Ein annan singel frå albumet, «Such a Night», nådde 42. plass. Mange andre artistar har spelt inn «Right Place Wrong Time», som [[Bob Dylan]], [[Bette Midler]], [[Doug Sahm]] og [[Tom Jones]], og medverka med enkelte linjer til teksten som omhandlar mange tilfelle med ironiske uhell og mislukka hendingar. Dr. John prøvde å dra fordel av suksessformelen på ''[[In the Right Place]]'', igjen i lag med Allen Toussaint og The Meters for det neste albumet sitt, ''[[Desitively Bonnaroo]]'', som kom ut i 1974. Sjølv om det hadde ei liknande kjensle som ''[[In the Right Place]]'', slo det ikkje like godt an. Det vart det siste reine funkalbumet hans fram til 1994 med ''Television'', sjølv om funkstilen hans, som voodoo- og den tradisjonelle New Orleans R&B-stilen, skulle påverke dei fleste verka hans fram til i dag, særleg på konsertane hans. I midten av 1970-åra starta Dr. John eit nesten tjue år langt samarbeid med R&R Hall of Fame/Songwriters Hall of Fame-låtskrivaren [[Doc Pomus]] som skreiv songar for Dr. John-albuma ''City Lights'' og ''Tango Palace'' og for [[B.B. King]] sitt Stuart Levine-produserte ''There Must Be a Better World Somewhere'', som vann Grammy for beste etniske eller tradisjonelle innspeling i 1982. Dr. John spelte òg inn «I'm On a Roll», den siste songen skrive med Pomus før Pomus døydde i 1991. I følgje dotter til Doc Pomus var dei to særs nære vener. I 1976 spelte Dr. John på avskjedskonserten til [[the Band]], som vart filma og gjeven ut som ''[[The Last Waltz]]''. I 1979 samarbeidde han med legendariske [[Professor Longhair]] på den siste innspelinga til Fess (eit anna kallenamn for Henry Byrd), ''[[Crawfish Fiesta]]'' som gitarist og medprodusent. Dette albumet vart gjeven den første W.C. Handy Blues Album of the Year i 1980, og vart gjeven ut kort tid etter Longhair døydde i januar 1980. ==Seinare arbeid== [[Fil:20060714 Dr. John in Vienne, France.jpg|mini|venstre|Dr. John at på Jazz à Vienne-festivalen i [[Vienne]] i Frankrike i 2006.]] Frå midten av 1970-åra, start Rebennack å fokusere på ei blanding av musikk som blanda [[blues]], New Orleans R&B, [[Tin Pan Alley]]-standardar og meir. I 1975 leigde manageren til Dr. John, Richard Flanzer, den kjende produsenten [[Bob Ezrin]]. ''[[Hollywood Be Thy Name]]'' vart spelt inn live i Cherokee Studios i Los Angeles i California. Studioet vart omgjort til ein New Orleans-nattklubb for innspelingane. I 1981 og 1983 spelte Dr. John to album med solopiano for det Baltimore-baserte selskapet Clean Cuts. På desse to platene spelte Dr. John mange av sine eigne innspelingar i [[boogie-woogie]]. Han har òg vore ein mykje nytta studiomusikar gjennom karrieren sin, og spelte piano på [[Rolling Stones]]-songen «[[Let It Loose]]» i 1972, og akkompagnerte [[Carly Simon]] og [[James Taylor]] i duetten deira av «[[Mockingbird]]» i 1974 og [[Neil Diamond]] i 1976 på ''[[Beautiful Noise]]''. Han medverka på songen «More and More» på Simon-albumet ''[[Playing Possum]]''. Han spelte på tre songar på solodebutalbumet til [[Marie Muldaur]] i 1973, inkludert «Three Dollar Bill». Han song på fire songar og spelte piano på to songar på Muldaur-albumet ''Louisiana Love Call'' i 1992. Han var medprodusent på [[Van Morrison]]-albumet ''[[A Period of Transition]]'' i 1977, i tillegg til å spele [[tangentinstrument]] og [[gitar]]. Han spelte den 19. mars 1977 i ein episode av ''[[Saturday Night Live]]''. Han spelte tangentinstrument på det særs populære debutalbumet til [[Rickie Lee Jones]] i 1979 og har turnert med [[Willy DeVille]] og medverka til hans ''[[Return to Magenta]]'' (1978), ''[[Victory Mixture]]'' (1990), ''[[Backstreets of Desire]]'' (1992) og ''[[Big Easy Fantasy]]'' (1995). Musikken hans er nytta i mange filmar, som «Such a Night» i ''Colors'' i 1988. I 1992 gav Dr. John ut albumet ''Goin' Back to New Orleans'' som inneheld mange klassiske songar frå New Orleans og mange store New Orleans-baserte musikarar som Aaron Neville, Neville-brørne, [[Al Hirt]] og [[Pete Fountain]]. Han var den første amerikanske artisten som spelte på Franco Follies-festivalen i 1992. Dr. John har òg sunge for [[Popeyes Chicken & Biscuits]]-jingelen «Luv dat chicken...», samt [[kjenningsmelodi]]en («My Opinionation») til komiserien ''[[Blossom]]'' tidleg i 1990-åra. Ein versjon av «[[Do You Know What It Means To Miss New Orleans]]» med [[Harry Connick, Jr.]] vart gjeven ut på Connick-albumet ''[[20 av Harry Connick, Jr.|20]]'' og videoen ''[[Singin' & Swingin']]'' i 1990. Han har òg medverka med musikk til ''[[Blues Brothers 2000]]'' (der han speler med det oppdikta bandet [[the Louisiana Gator Boys]] på songane «[[How Blue Can You Get]]» og «New Orleans»). Versjonen hans av [[Donovan]]-songen «[[Season of the Witch]]» vart òg nytta i filmen og på filmmusikkalbumet. Han skreiv og framførte musikken til filmversjonen av [[John Steinbeck]] sin ''Cannery Row'', som kom ut i 1982. I 1993 vart hitsongen hans «Right Place Wrong Time» nytta mykje i filmen ''[[filmen Dazed and Confused|Dazed and Confused]]''. Mellom juli og september 1989 turnerte Dr. John i det første [[Ringo Starr & His All-Starr Band]], i lag med [[Levon Helm]], [[Rick Danko]], [[Nils Lofgren]], [[Jim Keltner]], [[Joe Walsh]], [[Billy Preston]] og [[Clarence Clemons]]. Frå turneen vart konsertalbumet ''[[Ringo Starr and His All-Starr Band]]'' gjeven ut i 1990. [[Fil:Dr John Liri Blues 2010.jpg|mini|venstre|Dr.John på [[Liri Blues Festival]] i Italia.]] I 1997 deltok Dr. John på veldedighetssingelen av [[Lou Reed]]-songen «[[Perfect Day]]». Same året spelte han piano på [[Spiritualized]]-songen «Cop Shoot Cop...» frå albumet ''[[Ladies and Gentlemen We Are Floating in Space]]''. Frontmann [[Jason Pierce]], ein tilhengjar av musikken til John, gjengjeldte dette med å spele på John-albumet ''[[Anutha Zone]]'' i 1990 i lag med trommeslagar Damon Reece og gitarist Thighpaulsandra. Han spelte inn konsertalbumet ''Trippin' Live'' med trommeslagar Herman Ernest, David Barard på bass, Tommy Moran på gitar, trompetist Charlie Miller, tenorsaksofonist Red Tyler og barytonsaksofonist Ronnie Cuber. I september 2005 spelte han [[Fats Domino]] sin «Walkin' to New Orleans» i avslutninga av [[TV-innsamlinga]] ''[[Shelter from the Storm: A Concert for the Gulf Coast]]''. Dette var til støtte for offera etter [[orkanen Katrina]] som øydela heimbyen hans New Orleans. I november 2005 gav han ut EPen ''Sippiana Hericane'', til støtte for, New Orleans Musician Clinic, [[Frelsesarmeen]], og Jazz Foundation of America. Den 5. februar 2006 vart han med [[Aaron Neville]], [[Aretha Franklin]] og eit 150-mann stort kor for ei framføring av [[The Star Spangled Banner|nasjonalsongen]] på [[Super Bowl XL]]. Den 8. februar 2006 spelte han i lag med [[Allen Toussaint]], [[Bonnie Raitt]], [[The Edge]] og [[Irma Thomas]] på «We Can Can» under avslutninga av [[Grammy Awards 2006]]. Den 12. mai 2006 spelte Dr. John inn ''[[Live from Abbey Road]]'' i [[Abbey Road Studios]]. [[File:Dr john.jpg|mini|Dr. John på Le Poisson Rouge i [[New York City]] i 2011.]] Dr. John spelte kjenningsmelodien til [[Fox Broadcasting Company|Fox]]-serien ''[[K-Ville]]''. Han framførte og medproduserte òg kjenningsmelodien for barne-TV-serien ''Curious George.'' I 2007 medverka Dr. John på ''[[Goin' Home: A Tribute to Fats Domino]]'' med songen «[[Don't Leave Me This Way]]». I januar 2008 vart Mac Rebennack, Dr. John, innlemma i [[Louisiana Music Hall of Fame]]. I 2009 song Dr. John opningsmelodien «Down in New Orleans» i [[Disney]]-filmen ''[[The Princess and the Frog]]''. Same året medverka han med ein versjon av [[John Martyn]]-songen «I Don't Wanna Know» for serien ''[[True Blood]]''. Han regjerte som konge av [[Krewe du Vieux]] for [[New Orleans Mardi Gras]]-sesongen i 2010. Dr. John spelte tangentinstrument og medverka mykje til [[Gregg Allman]]-albumet ''Low Country Blues'' i 2011, produsert av [[T-Bone Burnett]].<ref>[http://www.nytimes.com/2011/01/16/arts/music/16allman.html NY Times article on Gregg Allmann that appeared 16 January 2011]</ref> I 2011 samarbeidde han med [[Hugh Laurie]] på songen «After You've Gone» på albumet ''[[Let Them Talk]]''. I 2012 gav han ut ''[[Locked Down]]'', eit samarbeid med [[Dan Auerbach]] frå [[The Black Keys]], som er produsent og gitarist.<ref name=wsj/> Albumet fekk særs positive meldingar for den råe, [[afrobeat]]-aktige stilen. The Los Angeles Times skreiv at det synte at «Dr. John enda ein periode med relativ kreativ stagnasjon med å skape noko magisk, ei lekamleggjering av alt han har gjort til no, men driven i ei tydeleg, ny retning.»<ref>[http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2012/04/album-review-dr-johns-locked-down.html Los Angeles Times review, April 3, 2012.]</ref> I 2013 medvirka han på albumet Shout til [[Gov´t Mule]] kor han syng låta Stoop So Low. ==Diskografi== ===Som leiar=== * ''[[Gris-Gris]]'' (1968) (Atco, SD 33-234) * ''[[Babylon av Dr. John|Babylon]]'' (1969) * ''[[Remedies av Dr. John|Remedies]]'' (1970) (Atco, SD 33-316) * ''[[The Sun, Moon & Herbs]]'' (1971) (Atco, SD 33-362) * ''[[Dr. John's Gumbo|Gumbo]]'' (1972) * ''[[In the Right Place]]'' (1973) (Atco, SD 7018) * ''[[Desitively Bonnaroo]]'' (1974) (Atco, SD 7043) * ''[[Hollywood Be Thy Name]]'' (1975) (UA-LA552G) * ''[[City Lights av Dr. John|City Lights]]'' (1978) * ''[[Tango Palace]]'' (1979) (Horizon, SP-740) * ''Dr. John Plays Mac Rebennack Vol. 1'' (1981) * ''Dr. John Plays Mac Rebennack Vol. 2 (The Brightest Smile in Town)'' (1983) * ''[[In a Sentimental Mood av Dr John|In a Sentimental Mood]]'' (1989) * ''[[ZuZu Man]]'' (1989) (Trip Records TLP-9518) * ''Bluesianna Triangel'', m. Art Blakey og David 'Fathead' Newman (1990) (Windham Hill) * ''[[Goin' Back to New Orleans]]'' (1992) * ''[[Television av Dr. John|Television]]'' (1994) * ''Afterglow'' (1995) * ''Trippin' Live'' * ''Anutha Zone'' (1998) * ''[[Duke Elegant]]'' (1999) (Parlophone, 7243 5 23220 2 2) * ''Creole Moon'' (2001) * ''All By Himself, Live At The Lonestar'' (2003) (Skinji Brim) recorded live Dec. 22 & 23, 1986 * ''N'Awlinz: Dis Dat or d'Udda'' (2004) * ''Sippiana Hericane'' (2005) * ''Mercernary'' (2006) (Blue Note 54541) * ''[[The City That Care Forgot]]'' (2008) * ''Tribal'' (2010) * ''[[Locked Down]]'' (2012) ===Med Bluesiana Triangel=== *''Bluesiana Triangel'' ([[Windham Hill Records|Windham Hill]], 1990) *''Bluesiana Triangel II'' (Windham Hill, 1991) ===Dr. John i populærkulturen=== * Dr. John medverka i tredje episode av HBO-serien ''[[Treme]]'', og i tre andre episodar i andre sesong, som seg sjølv<ref>{{cite web|title=Dr. John IMDB page|url=http://www.imdb.com/name/nm0236566/|accessdate=4/3/2012}}</ref> == Prisar == ===Grammyprisar=== * 1989 Best Jazz Vokal Performance, Duo Or Group - Makin' Whoopee * 1992 Best Traditional Blues Album - Goin' Back To New Orleans * 1996 Best Rock Instrumental Performance - SRV Shuffle * 2000 Best Pop Collaboration With Vokal - Is You Is, Or Is You Ain't (My Baby) * 2008 Best Contemporary Blues Album - City that Care Forgot * 2013 Best Blues Album - Locked Down ===Louisiana Blues Hall of Fame=== * I 2000 vart Dr. John innlemma i Louisiana Blues Hall of Fame. ===Rock and Roll Hall of Fame=== * I 2011 vart Dr. John innlemma i Rock and Roll Hall of Fame. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dr. John|Dr. John]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. april 2012.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.nitetripper.com/ Offisiell nettstad] * [{{Allmusic|class=artist|id=p4129|pure_url=yes}} Allmusic] {{The Wrecking Crew}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske bluesartistar]] [[Kategori:USA-amerikanske songarar]] [[Kategori:USA-amerikanske pianistar]] [[Kategori:USA-amerikanske låtskrivarar]] [[Kategori:Folk frå New Orleans]] [[Kategori:The Wrecking Crew-medlemmar]] [[Kategori:Blues Hall of Fame]] [[Kategori:Grammy-vinnarar]] [[Kategori:Rock and Roll Hall of Fame]] [[Kategori:Louisiana Voodoo]] [[Kategori:Ringo Starr & His All-Starr Band-medlemmar]] 6z5ndq901o4puyn0a0x3ts355qm4nzw 0 221337 3657194 3655548 2026-06-14T13:12:33Z Ranveig 39 Litt rett. 3657194 wikitext text/x-wiki [[Fil:Carbon_and_ceramic_resistors_of_different_power_ratings.jpg|mini|Fig 1 Motstandar laga for ulik effekt.]] [[Fil:Rezystor_schemat.png|mini|150px|Fig. 2 IEC-motstandssymbol.]] '''Motstand''' syner til ein toterminal [[passiv komponent]] med ein veldefinert [[elektrisk motstand]]. Slike komponentar vert nytta i elektriske krinsar i [[Elektronikk|elektronisk]] utstyr. Motstandar vert produserte med standardiserte verdiar, toleranse, [[effekt]], fysiske dimensjonar, etc. Det finst mange ulike typar, tilpassa ulike bruksområde, toleransar, effekt, etc. Fig. 1 syner motstandar med forskjellig [[effekt]], og fig. 2 syner symbolet, definert av [[International Electrotechnical Commission|IEC]], som vert nytta i krinsdiagram. == Ideell motstand == [[Fil:Resistor_with_v-i_graph.svg|mini|Fig. 3 Overføringsfunksjon for ein ideell motstand.]] I fylgje [[Ohms lov]] er verdien til ein motstand {{NumBlk|:|<math>R = U/I,</math>|{{EquationRef|1}}}} der <math>U</math> er [[Elektrisk spenning|spenninga]] over motstanden, i [[volt]] (V) og <math>I</math> er [[Elektrisk straum|straum]]en gjennom han, i [[Ampere]] (A). Ein ideell motstand vil difor ha ein [[Lineært system|lineær]] overføringsfunksjon, som illustrert i fig. 3. === Parallell og seriekopling === [[Fil:SeriekoplingMotstandar.png|mini|Fig. 4 Seriekopla motstandar.]] [[Fil:ParallellkoplingMotstandar.png|mini|Fig. 5 Parallellkopla motstandar.]] Om fleire motstandar vert seriekopla, som i fig. 4, får den resulterande motstanden verdien: {{NumBlk|:|<math>R_\mathrm{eq} = \sum_{i=1}^n R_i = R_1 + R_2 + \cdots + R_n.</math>|{{EquationRef|2}}}} Om fleire motstandar vert parallellkopla, som i fig. 5, får den resulterande motstanden verdien: {{NumBlk|:|<math>R_\mathrm{eq} = \left(\sum_{i=1}^n\frac{1}{R_i}\right)^{-1} = \left({1\over R_1} + {1\over R_2} + {1\over R_3} + \dots + {1\over R_n}\right)^{-1}</math>|{{EquationRef|3}}}} === Effekt === [[Fil:Arcol_High_Power_Resistor.jpg|mini|Fig. 6 Effektmotstandar: 10, 50 og 100 W.]] Ein motstand omformar [[elektrisk energi]] til [[termisk energi]]. Effekten (i [[Watt|W]]) er lik produktet av straumen <math>I</math> og spenninga <math>U</math>: {{NumBlk|:|<math>P = UI = U^2/R = I^2R.</math>|{{EquationRef|4}}}} Den termiske energien aukar temperaturen til komponenten, så for at temperaturen ikkje skal verta for høg lyt energien fjernast. Det kan skje ved [[termisk stråling]], [[konveksjon]] eller [[Varmekonduksjon|varmeleiing]] Motstandar lyt dimensjonerast for å verta kvitt den termiske energien. Det vert difor produsert motstandar dimensjonerte for ulik effekt. I kompakt [[elektronikk]], som arbeider med små straumar og spenningar, vert det nytta motstandar dimensjonerte for 1/10, 1/8 og 1/4 W. Fig. 1 syner eit utval av motstandar dimensjonerte for effektar frå 1/8 til 20 W. Motstandane i fig. 6 er monterte i aliminiumskapslar med kjøleribber, som er mynta på å verta monterte på større [[kjøleribbe]]r. Dei toler effektar på 10, 50 og 100 W. Ved høge temperaturar lyt effekten reduserast. Kor stor reduksjon en treng går fram av datablada. I praksis spesifiserer ein motstandar som toler større effekt enn verdien ein finn frå ({{EquationNote|4}}). Ved serie- eller parallellkopling av motstandar av ulik verdi lyt ein passa på at alle motstandane kan handsama effekten dei absorberer. For effektmotstandar er det òg viktig med god luftsirkulasjon rund komponenten, eller kjøleribba han er montert på. Det vert òg produsert effektmotstandar som ein kort tåler fleire titals KW; desse vert nytta for elektriske bremser for [[lokomotiv]], [[trikk]], o.l. Desse vert av og til kalla «bremsemotstandar». == Praktiske motstandar == Ein praktisk motstand er noko meir komplisert enn ({{EquationNote|1}}) gir inntrykk av. Verdien vert påverka av temperatur, parasittisk induktans og kapasitans gjer at verdien endrar seg ved høge frekvensar, og alle motstandar genererer i større eller mindre grad støy. Produsentane av kvalitetsmotstandar gjev opp ei rad ulike parametre som syner eigenskapane til komponentane. Motstandar utan datablad er som oftast av tvilsam kvalitet. === Temperaturkoeffisient === Motstandsverdien er meir eller mindre temperaturavhengig. Variasjonen vert spesifisert i form av ein [[temperaturkoeffisient]] (TCR), som oftast oppgjeven i [[Parts per million|ppm]]/<math>/^{\circ}\mbox{C}</math>, eller av og til i prosent av motstandverdien per grader [[Celsius|grader Celsius]]. Temperaturkoeffisienten kan vera positiv eller negativ. Om han er positiv aukar motstandsverdien med temperature, og om han er negativ de minkar motstandsverdien med temperaturen. Ved å kombinera materialar med positiv og negativ temperaturkoeffisient freistar produsentane å gjera motstandane mest mogleg uavhengig av temperaturen. [[Metall]] har ofte temperaturkoeffisientar rundt 4000 <math>\mbox{ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math>, som er alt for mykje til å vert nytta som motstandselement. Men ved å nytta [[legering]]ar er det mogleg å koma ned i <math>\pm\mbox{25 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math><ref name="Sangwine"/>, eller til og med <math>\pm\mbox{5 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math> for nokre typar. Typiske legeringar er [[nikrom]] (80 % [[nikkel]], 20 % [[krom]]), [[konstantan]] (55 % [[koppar]], 45 % nikkel), [[manganin]] (85 % koppar, 10 % [[mangan]], 5 % nikkel), med temperaturkoeffisientar <math><\mbox{ 100 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math>, <math><\mbox{ 20 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math> respektivt <math><\mbox{ 15 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math><ref name="Sangwine"/>. Mange produsentar spesifiserer òg temperaturområdet som temperaturkoeffisienten er gyldig over. === Spenningskoeffisient === For nokre motstandstypar påverkar spenninga over komponenten motstandsverdien. Denne variasjonen vert kalla «spenningskoeffisient» og kan vera oppgjeven som %/V. For motstandar som berre vert utsette for kortvarige straumpulsar er det ofte maks spenning som er avgjerande<ref name="Mazda"/>. Datablada gjev ofte opp både maks nominell spenning og maks (kortvarig) overspenning. === Parasittisk induktans og kapasitans === [[Fil:PraktiskMotstand.png|mini|Fig. 7 Ekvivalientskjema for praktisk motstand.]] [[Fil:ResistorImpParasite.png|mini|Fig. 8 Modifisert impedans på grunn av parasittisk induktans <math>L=0.12099</math> nH og kapasitans <math>C=0.0392</math> pF. ]] Både motstandselementet, terminalane og tilkoplingsleiarar har noko [[induktans]] <math>L</math>, som illustrert i ekvivalentkretsen i fig. 7. I tillegg har komponenten noko [[kapasitans]] <math>C</math> distribuert over heile lengda til komponenten. Impedansen til kapasitansen, {{NumBlk|:|<math>Z_C=\frac{-j}{\omega C}=\frac{-j}{2\pi f C},</math>|{{EquationRef|5}}}} der <math>j=\sqrt{-1}</math>, fell av når frekvensen aukar og vil etter kvart verta mindre enn den nominell motstanden <math>R</math>. [[Impedansen]]en til komponenten vil difor verta dominert av <math>Z_C</math> i den nedre greina i fig. 7, som vil føra til at impedansen til komponenten fell i høgfrekvensområdet. Impedansen til induktansen, {{NumBlk|:|<math>Z_L=j\omega L = j2\pi f L,</math>|{{EquationRef|6}}}} aukar derimot med frekvensen. Så om den nominell motstanden <math>R</math> er liten vil <math>Z_L</math> verta større enn <math>R</math> ved høge frekvensar, slik at impedansen til greina <math>L-R</math> i fig. 7 aukar i høgfrekvensområdet. '''Døme''': Fig. 8 syner eit døme på korleis impedansen endrar seg i høgfrekvensområdet, for fire motstandar med parasittiske induktans <math>L=0.12099</math> [[Nani|n]][[Eininga henry|H]] og kapasitans <math>C=0.0392</math> [[Piko|p]][[Farad|F]]. Når <math>R=50</math> <math>\Omega</math> aukar impedansen til komponenten i høgrekvensområdet på grunn av den parasittiske [[reaktans]]en <math>X_L</math> er større enn <math>50\mbox{ }\Omega</math> for frekvensar over <math>f_L = (2\pi(50\mbox{ }\Omega))^{-1} = 38</math> GHz. Reaktansen til den parasittiske kapasitansen <math>X_C</math> er mykje større enn <math>R+X_L</math> i dette frekvensområdet, så han påverkar ikkje impedansen til komponenten. Når <math>R=75\mbox{ }\Omega</math> er <math>X_C\approx R+X_L</math>, så dei induktive og den kapasitive parasittiske impedansane balanserer ut kvarandre, og kurva er tilnærma flat. Men for <math>R=100\mbox{ }\Omega</math> og <math>500\mbox{ }\Omega</math> er <math>R+X_L>X_C</math>, og ettersom<math>X_C</math> står i parallel med <math>R\mbox{-}L</math>-greina fell impedansen til komponenten av med frekvensen. Til større motstandsverdi <math>R</math> er, dess lengre ned i frekvensområdet tek fallet til. Verdiane for det parasittiske impedansane i dette dømet er henta frå [[datablad]]et til ein overflatemontert motstand, mynta på bruk ved frkevensar opp til 40 GHz<ref name="VishayHF"/>. Dei fleste motstandane vil ha mykje større verdiar for parasittisk induktanse og kapasitans, og impedansen vil syna avvik frå ein konstant verdi ved lågare frekvensar. Større motstandsverdi <math>R</math> vill ha same verknad. === Støy === Alle motstandar genererer [[termisk støy]], òg kalla Johnson–Nyquist-støy. Med unnatak av trådvikla motstandar genererer dei òg sokalla <math>1/f</math>-støy. ==== Termisk støy ==== [[Fil:TermiskStoykjelde.png|mini|150px|Fig. 9 Thévenin-ekvivalent støykjelde.]] [[Fil:White_noise.svg|mini|Fig. 10 Kvit støy i tidsplanet.]] Den termiske støyen kjem av at [[elektron]]ane vert termisk eksiterte og kolliderer med [[atom]]a i materialet<ref name="Johnson"/><ref name="Nyquist"/>. Støyen er difor proporsjonal med temperaturen. Motstanden genererer termisk støy sjølv om han ikkje vert tilført energi frå ein ekstern generator. Energien kjem då frå termisk eksitasjon. Motstanden kan modellerast som ei [[Thévenin-ekvivalent]] støykjelde, som vist i fig. 9, der <math>R_s</math> er ein hypotetisk støyfri motstand og <math>E_t</math> er ein hypotetisk støygenerator. Dette er open-utgangspenninga til Thévenin-ekvivalent i fig. 9. Fig. 10 syner kvit støy i [[tidsplanet]]. Termisk støy har [[Normalfordeling|Gaussisk]] [[amplitude]] og flatt [[spektrum]]. [[Effektspekter]]et kan uttrykkast<ref name="Amberrozy"/> {{NumBlk|:|<math>S_t(f) = 4k_B T R,</math>|{{EquationRef|7}}}} der <math>k_B=1,3806504\cdot 10^{-23}</math> [[Joule|J]]/[[Kelvin|K]] er [[boltzmannkonstanten]] og <math>T</math> er temperaturen ([[Kelvin|K]]). Ettersom støyspekteret er flatt finn ein støyeffekten, i [[Watt|W]], over [[bandbreidd]]a <math>\Delta f</math> ([[Hertz|Hz]]), som {{NumBlk|:|<math>S_t = SB = 4k_B T R \Delta f\;\;\mbox{ (V}^{2}\text{/Hz)}.</math>|{{EquationRef|8}}}} Ettersom [[effekt]]a er proporsjonal med kvadratet av spenninga kan støyspenninga ([[Volt|V]]) uttrykkast {{NumBlk|:|<math>E_t = \sqrt{P_n} = \sqrt{4k_B T R \Delta f},</math>|{{EquationRef|9}}}} med eining <math>\mbox{V}/ \sqrt{\mbox{Hz}}</math>. Som ({{EquationNote|7}}) syner er den termiske støyen uavhengig av spenninga over motstanden og straumen gjennom han. Men støyen er proporsjonal med motstandsverdien <math>R</math>, så i [[lågstøyforsterkar]]ar er det ein føremon å nytta låge motstandverdiar. Vi ser òg at til høgare temperatur <math>T</math> ein motstand har, di meir støy genererer han. Om ein motstand vert avkjølt til 0 [[Kelvin|K]] (-273 <math>^\circ\mbox{C}</math>) genererer han ikkje termisk støy. Ein måte å redusera termisk støy på er difor å avkjøla motstanden, noko som kan vera komplisert og dyrt, men som i nokre høve likever vert gjort. Eit døme er i det fyrste trinnet til [[antenneforsterkar]]ar som tek imot svake signal frå [[romsonde]]r<ref name="Cao"/>. Støyen er òg proporsjonal med bandbreidda <math>\Delta f</math>, så han kan òg reduserast ved å avgrensa bandbreidda <math>\Delta f</math>. ==== 1/f-støy==== [[Fil:Pink_noise_spectrum (cropped).svg|mini|Fig 11 Effektspektret til <math>1/f</math>-støy.]] Trådvikla motstandar genererer berre termisk støy, medan motstandar laga av andre materialar i tillegg genererer sokalla <math>1/f</math>-støy. Denne støyen er kraftigast ved låge frekvensar og fell av når frekvensen aukar<ref name="Christensen"/>, som vist i fig. 11. Han vert difor òg kalla «lågfrekvesstøy». At effektspekteret fell av som <math>1/f</math> tilsvarar 10 [[Decibel|dB]] per [[dekade]] (3 dB per [[oktav]]). noko som har gjeve opphav til nemninga «rosa støy» (ein analogi med effektspekteret til rosa ljos). Han er òg kjend som «flimmerstøy» på grunn av at den sakte variasjonen av støyspenninga får visaren på analoge [[voltmeter]]e til svinga att og fram. I motstandar oppstår <math>1/f</math>-støyen når det flyt elektrisk straum gjennom eit diskontinuerlig materiale<ref name="Fish"/>. Eit typisk døme er karbonmotstander, der det kan vera dårleg kontakt mellom dei individuelle karbongranulata. Straumen gjennom motstandselementet vil difor fluktera litt<ref name="VanderZiel"/>. Han vert difor av og til kalla «kontaktstøy». Ureiningar i materialet spelar truleg òg en rolle. Men det kan òg vera andre mekanismar som enda ikkje er heilt forstått. På grunn av at han er relatert til straumen gjennom motstanden vert han òg kalla «straumstøy». Amplituden til <math>1/f</math>-støy har normalfordeling. Effektspektret til <math>1/f</math>-støyen kan uttrykkast<ref name="Fish"/><ref name="Motchenbacher"/> {{NumBlk|:|<math>S_{f}(f) = K_f f^{-1}\;\;\mbox{ [V}^{2}\text{/Hz]},</math>|{{EquationRef|10}}}} der <math>K_{f}</math> er støyeffekten ved 1 Hz. Det har vist seg vanskeleg å utleia eit analytisk uttrykk for <math>K_{f}</math>, så i praksis lyt støyen målast, som diskutert i <ref name="Beis"/>. Støyeffekten, i watt, i eit gitt frekvensintervall <math>[f_{1},f_{2}]</math> kan finnast som: {{NumBlk|:|<math>P_{f} = K_{f}\int_{f_{1}}^{f_{2}}\left(\frac{1}{f}\right)df = K_f\left[\ln(f)\right]_{f_{1}}^{f_{2}} = K_f\ln\left(\frac{f_{2}}{f1}\right).</math>|{{EquationRef|11}}}} Støyeffekten er den samettersom <math>\ln(10)=2,30</math> kan støyeffekten per dekade utrykkast som {{NumBlk|:|<math>P_{f}=2,30K_f \;\;\;\;[\mbox{ V}^2\mbox{/dec.}],</math>|{{EquationRef|12}}}} eller som [[effektivverdi]]en til ei støyspenning per dekade {{NumBlk|:|<math>E_{fd}=1,52K_f\;\;\;\;[\mbox{ V}/\mbox{dec.}].</math>|{{EquationRef|13}}}} <math>1/f</math>-støyen er proporsjonal med likestraumen gjennom motstanden<ref name="Fish"/>; han er difor proporsjonal med [[likespenning]]a <math>U_R</math> over motstanden, så han kan uttrykkast {{NumBlk|:|<math>E_{fd} = E^d_f U_R,</math>|{{EquationRef|14}}}} der <math>E^d_f</math> er effektivverdien til støyspenninga per volt likespenning per dekade. Ei dobling av likespenninga over motstanden vil difor double støyspenninga og ei halvering vil halvera støyspenninga. Lågstøyforsterkarar arbeider ofte med små spenningar, noko som reduser <math>1/f</math>-støyen. Når støyen er oppgjeven i datablada er det ofte med eininga <math>\mu\mbox{V}</math> per volt over motstanden, så eininga vert <math>\mu</math>V/V. Mange produsentar gir opp støyspenninga i [[dBmikroVolt|dB<math>\mu</math>V]], kalla ein støyindeks<ref name="Conrad"/>: {{NumBlk|:|<math>NI = 20\log_{10}\left(\frac{E_{fd}\cdot 10^{-6}}{U_R} \right).</math>|{{EquationRef|15}}}} Når effektivverdien til <math>E_{fd}=1\mbox{ }\mu</math>V og <math>U_{R}=1</math> V blir <math>NI=0</math> dB. Ein positiv verdi for <math>NI</math> betyr at effektivverdien til støyspenninga overstig 1 <math>\mu</math>V per volt likespenning over motstanden, og ein negativ verdi betyr at støyspenninga er mindre enn 1 <math>\mu</math>V per volt likespenning over motstanden. Ikkje alle produsentane spesifiserer <math>NI</math> i datablada, men i datablada til motstandar av høg kvalitet bør <math>NI</math> vera oppgjeven. Støyen over eit anna frekvensintervall enn ein dekade finn ein som<ref name="Conrad"/> {{NumBlk|:|<math>NI_d = NI + 10\log_{10}\log_{10}\left(\frac{f_2}{f_1}\right).</math>|{{EquationRef|16}}}} I høgfrekvensområdet vil den parasittiske kapasitansen føra til at den termiske støyen over ein viss frekvens vert kortslutta. I lågfrekvensområdet derimot er det inga opplagt avgrensing, og sjølv om den totale støyeffekten ikkje kan auka utan grenser, har laboratoriemålingar vist at for <math>1/f</math>-støyen er effekten per dekade framleis konstant, sjølv når frekvensen vert redusert helt ned til <math>10^{-6}</math> Hz <ref name="Hoge"/>, eller til og med ned til <math>10^{-7}</math> Hz<ref name="Kogan"/>. Denne typen støy fell ikkje alltid av som <math>1/f</math>, men som <math>1/f^\alpha</math>, der <math>\alpha</math> ligg i intervallet mellom 0,64 og 1,19, med ein middelverdi på 0,92<ref name="Beev"/>. Men dette har ingen stor betydning, så i praksis er det som oftast greit å rekna med <math>\alpha=1</math>. Endringane frå batch til batch vil ofte vera større enn endringa på grunn av at <math>\alpha</math> avvik litt frå 1. Laboratorieeksperiment har vist at <math>NI</math> varierer litt med likespenninga <math>U_R</math> over motstanden, men avviket er ikkje større enn at om <math>U_R</math> vert endra med ein faktor på 10 er endringa i <math>NI</math> berre rundt 1 dB<ref name="Conrad"/>. ==== Addisjon av støykjelder ==== [[Fil:Motstandsstøy.png|mini|Fig. 12 Addisjon av termisk- og <math>1/f</math>-støy generert av ein 10 k<math>\Omega</math> motstand, med <math>K_f=-20</math> dB.]] Termisk- og <math>1/f</math>-støy har ulike opphav og er ikkje [[Korrelasjon|korrelerte]]. Dei lyt difor adderast som {{NumBlk|:|<math>E_{tot} = \sqrt{E_{t}^{2}+E_{fd}^{2}}.</math>|{{EquationRef|17}}}} Fig. 12 illustrerer addisjon av termisk- og <math>1/f</math>-støy for ein 10 k<math>\Omega</math> motstand, med <math>K_f=0.1\mbox{ }\mu\mbox{V}</math> (-20 dB). Når <math>1/f</math>-støyen har same nivå som den termiske støyen ligg den totale støyen 3 dB høgare enn nivået til den termiske støyen. Ein dekade lengre opp i frekvens er <math>1/f</math>-støyen så mykje mindre enn den termiske støyen at han ikkje har nokon innflytelse. Tilsvarande er det <math>1/f</math>-støyen som dominerer i lågfrekvensområdet. Når ein måler støyen er det alltid <math>E_{tot}</math> ein finn, som vist i <ref name="Beis"/>. Ved å plotta <math>E_{tot}</math> som i fig. 12 kan ein finna <math>E_t</math> frå det flate området ved høge frekvensar. Om ein måler langt nok ned i frekvens til at den termiske støyen ikkje har noko påverkning, og etter som stigninskoeffisienten til <math>1/f</math>-støyen er kjent kan ein finna <math>E_f</math> ut frå grafen til <math>E_{tot}</math>.<ref name="LaMacchia" /> === Langtidsstabilitet === Motstandar endrar sakte verdi over tid. Kor mykje eller lite dei endrar seg kan vara oppgjeve i % av nominiell motstandsverdi per 1000 timar, ved til dømes 70 <math>{^\circ}\mbox{C}</math> og/eller 125 <math>{^\circ}\mbox{C}</math>. Endreinga kan reduserast ved halda temperaturen lågare enn makstemperaturen oppgjeven i databladet<ref name="Mazda"/>. Nokre produsentar publiserer eit nonogram som syner korleis stabiliteten varierer med temperaturen. == Holmonterte motstandar == [[Fil:2013-01-15_23-16-34-elec-15f.jpg|mini|Fig. 13 Holmonterte motstandar.]] Nokre motstandar har endetrådar som vert bøygde, stukke gjennom hol i eit [[kretskort]] og [[Lodding|lodda]] på undersida av kortet, som vust i fig. 13. Når trådane vert bøygde skapar det [[Mekanisk spenning|spenningar]] i materialet, som kan føra til ein liten auke i motstandverdien<ref name="Mazda"/>. For presisjonsmotstandar kan dette vera problematisk. Denne typen var tidlegare den vanlegaste, men er no i stor grad erstatta av [[Overflatemonterinng|overflatemonterte]] motstandar. === Trådvikla === [[Fil:Types of winding by Zureks.png|mini|Fig. 14 Ulike typar trådvikla motstandar: 1) enkel vikling 2) dobbelvikling 3) dobbelvikling på flat kjerne 4) Ayrton–Perry-vikling.]] I trådvikla motstandar er motstandselementet ein metalltråd som er vikla rundt ein sylinder eller eit røyr av [[Keramikk|keramisk]], [[plastikk]] eller [[glasfiber]]. Endane er [[Sveising|sveisa]] eller lodda til ringar eller hetter på endane. Desse er i sin tur festa til endetrådar. Motstandatråden er vanlegvis laga av ei nikkel-koppar- eller nikkel-krom-legering<ref name="Mooij"/>. Ettersom metall har liten [[resistivitet]] lyt tråden vera lang. Han vert difor vikla fleire gongar rundt kjernen, og motstanden vert betemt av tjukkelsen til tråden og antall turn, som illustrert i fig. 14 a). På grunn av at motstandstråden og kjerne har ulik [[termisk ekspansjon]] er huset ofte fylt med slam med liten termisk motstand, som viklinga flyt i. Viklinga kan difor ekspandera utan at det oppstår spenningar<ref name="Mazda"/>. Det vert produsert trådvikla presisjonsmotstandar med toleransar ned til 0,1 % og motstandsverdiar frå 1 til 100 k<math>\Omega</math>. Temperaturkoeffisienten kan vera nede i 10 ppm / <math>^{\circ}</math>C. Eit problem med trådvikla motstandar er at dei har stor parasittisk induktans. For å redusera induktansen vert tråden av og til vikla i begge retningar, som illustrert i fig. 14 b). Ettersom straumen flyt i begge retningar, vil [[magnetfelt]]a ha motsett retning og kansellera kvarandre. Fig. 14 c) syner ein dobbeltvikla motstand på ei flat kjerne. Ei [[Ayrton–Perry-vikling]], som vist i fig. 14 d), vert noko nytta i [[radiofrekvens]]området. Trådvikla effektmotstandar er ikkje like nøyaktige som dei mindre presisjonsmotstandane, men dei er robuste og tåler temperaturar opp til 300 <math>\circ\mbox{ C}</math>. Det finst òg nokre som tåler opp til 450 <math>^\circ\mbox{ C}</math><ref name="Mooij"/>. Dei vert produserte for effekter frå 1 W til 1 kW. === Karbonpulver === [[Fil:Carbon composition resistor cross section (cropped).jpg|mini|Fig. 15 Gjennomskjering av karbonpulvermotstand.]] Motstandselementet i denne typen er laga av eit [[karbon]]pulver blanda med kunstig framstilt [[harpiks]], som fungerer som bindemiddel. Denne blandinga er anten pressa saman eller herda i ein omn. Blandinga kan òg verta lagt på eit emne av glas før hering. Motstandsverdien vert bestemt av kor mykje karbon bindemidlet inneheld. Endane vert belagt med metall og metallhetter vert pressa fast. Endetrådane vert så lodda til desse. Komponentane vert deretter dekte med eit isolerande materiale, som [[silisium]]lakk eller [[termoplast]]. Karbonpulvermotstandar genererer mykje meir støy enna andre typar og er for dei fleste føremål utdaterte. Men på grunn av at motstandselementet har stort volum, fig. 15, toler dei impulsar betre enn andre typar. === Filmmotstandar === [[Fil:Carbon-film_Resistor_Construction.svg|mini|Fig 16 Gjennomskjering av karbonfilmmotstand.]] [[Fil:Carbon-resistor-TR212-1.jpg|mini|Fig. 17 Karbinfilmmotstand med eksponert karbonspiral (Tesla TR-212 1 kΩ).]] Filmmotstandar er som oftast bygde opp av ein sylindrisk [[Keramikk|keramisk]] kjerne med ein film over, som fungerer som motstand. På endane er det pressa fast metallhetter, som endetrådane vert sveisa fast til. Motstandsverdien vert tilpassa ved å kutta ein spiral i filmen med ein laser. Motstandsverdien vert lasertrimma, samstundes som motstanden vert målt. Laseren kuttar bort materiale heilt til komponenten får rett motstand. Filmen er tynn og svært sårbar, så det vert lagt på eit beskyttande isolerande lag på utsida. ==== Karbonfilm ==== I karbonfilmmotstandar er den resistive filmen laga av [[amorft]] [[hydrokarbon]]<ref name="Mooij"/>. Motstandsverdien er avhengig både av samansetninga av materialet og av tjukkleiken på filmen. Dei toler temperaturar opp til 200 <math>^\circ</math>C. Temperaturkoeffisienten er negativ og varierer frå -400 ppm/<math>^\circ</math>C får låge motstandsverdiar til -2000 ppm/<math>^\circ</math>C for høge verdiar<ref name="Mooij"/>. Karbonfilmmotstandar er tilgjengelige i verdiar mellom 1 <math>\Omega</math> og 10 M<math>\Omega</math>. For å tilpassa motstanden kan det kuttast ein spiral i filmen, men det aukar den parasittiske induktansen. Induktansen er typisk rundt 10 nH om filmen ikkje har spiralform, men med spiral kan induktansen koma opp i fleire <math>\mu</math>H<ref name="EEPowerCarbonfilm"/>. Dei har òg ein parasittisk kapasitans på rundt 0,5 pF. Dei vert produserte for effekter på 1/16, 1/8, 1/4, 1/2, 1 og 2 W, men 2 W er sjeldan i bruk. ==== Metalfilm ==== [[Fil:6 Bands Resistor - Real - 1960 Ohms 1% 50ppm Metal Film (cropped).png|mini|Fig. 18 Metallfilmmotstand.]] Metallfilmmotstandar er bygd opp på same måte som karbonfilmmotstandar, men filmen er laga av ei metallegering. Den vanlegaste legeringa er [[nikkel]]-[[krom]], men for svært små verdiar vert det nytta [[nikkel]]-[[fosfor]]<ref name="Mooij"/>. Men [[tinn]], [[gull]], [[platina]] og [[tantal]][[nitritt]] vert òg nytta<ref name="EEPowerMetalfilm"/>. Filmen vert anten dampa eller spruta på kjerna. Dette lyt skje under [[vakuum]], så prisane er noko høgare enn for karbonfilm. Men på grunn av stor produksjon har prisane gått ned og metallfilmotstandar har i stor grad teke over for karbonfilmmotstandar. Ei ulempe med metallfilm er at dei lettare tek skade av for høg spenning eller effekt enn karbonfilm og trådvikla motstandar<ref name="EEPowerMetalfilm"/>. Metallfilm er mykje meir stabil enn karbonfilm, og motstandar med ein toleranse på 5 %, 2 % og 1 % er lett tilgjengelege<ref name="EEPowerMetalfilm"/>. Det vert òg produsert presisjonsmotstandar med toleransar heilt ned til 0,01 %<ref name="VishayPTF"/>. Dei tåler temperaturar opp til 250 - 300 <math>^\circ</math>C. Temperaturkoeffiienten ned til <math>\pm</math> 5 %. Metalfilm støyar mykje mindre enn karbonfilm, så dei høver godt i samband med [[lågstøyelektronikk]], som [[radiomottakar]]ar, [[mikrofonforsterkar]]ar, [[RIAA-forsterkarar]]ar, [[medisinsk elektronikk]] og andre område der ein treng å forsterka svake signal. ==== Metaloksidfilm ==== Metaloksidfilmmotstandar (METOX) er bygd opp på same måte som metallfilmmotstandar, men motstandsfilmen er laga av metalloksid, som [[tinn]]oksid, ofte med litt [[antimon]]oksid<ref name="EEPowerMetalOxidfilm"/>. Dei toler større spenning og effekt enn metallfilm- og karbonfilmmotstander, og er ikkje like følsame om dei vert overbelasta med overspenning eller for stor effekt<ref name="EEPowerMetalOxidfilm"/>. Dei tåler høgare temperaturar enn metallfilm (opp til 450 <math>^\circ</math>C), men temperaturkoeffisienten er høgare, ofte rundt 300 ppm/<math>^\circ</math>C. Dessutan har dei grovare toleransar enn metallfilm, og dei støyar like mykje som karbonfilm. Prisane er om lag som for karbonfilm, og dei har i stort mon teke over for desse. ==== Metallglasurfilm ==== Metallglasurmotstandar har motstandselement laga av blanding av glaspulver og metallpartikler ([[sølv]] og [[palladium]]). Denne blandinga vert så avsett på eit keramisk substrat ved ein temperatur på ca. 800 <math>^\circ</math>C. På grunn av denne ekstreme varmen blir glasspulveret og metallpartiklene forbundet med substratet<ref name="PhysicsRadio"/>. Ein oppnår rett motstandsverdi ved å kontrollera tilhøvet mellom metall og glaspulver, og ved å kutta ein spiral i metallglasurfilmen. Filmen til metallglasurmotstandane er mykje tjukkare enn for metall- og karbonfilmmotstandar<ref name="PhysicsRadio"/>. Dei toler difor høgare pulsstraum utan å ta skade. Metallglasurmotstandar vert produserte med verdiar frå 100 k<math>\Omega</math> til 100 M<math>\Omega</math>. Toleransen er typisk 1 % til 5 % og temperaturkoeffisienten rund 200 ppm/<math>^{\circ}</math>C. === Motstandspakkar === [[Fil:Sil_resistor.png|mini|Fig. 19 Motstandspakke med 8 individuelle 47 ohm motstandar.]] Når det skal monterast fleire motstandar med same verdi i same området på eit kretskort kan ein spara plass ved å nytta motstandar plassert i ein felles pakke. For å spara pinnar på pakken er den eine enden av alle motstandane kopla samen og forbunde til ein felles pinne på pakken. Fig. 19 syner eit døme på ein pakke med 8 motstandar. Ettersom den eine enden av alle motstandane har ein felles pinne har pakken berre 9 pinnar. == Overflatemonterte motstandar == [[Fil:Surface mounted resistors (1570238694).jpg|mini|Fig. 20 Overflatemonterte motstandar.]] Overflatemonterte motstandar er i dag den dominerande motstandstypen. Dei reduserer dimensjonane med opp til 70 %, noko er spesielt viktige for kompakt elektronikk, som [[mobiltelefon]]ar, [[Minnepinne|minnepinnar]], [[nettbrett]], etc. At dei ikkje har monteringstrådar reduserer den pasasittiske induktansen i høve til holmonterte komponentar, så dei høver betre for høge frekvensar. Dei små dimensjonane til overflatemonterte motstandar gjer at overflata blir lita, slik at mindre termisk energi kan fjernast ved termisk stråling. Det er difor viktig med minst mogleg [[termisk motstand]] mellom komponenten og kretskortet. Varmeleiarevna til loddeforbindelsen kan vere opptil ti gonger lågare enn for koppar, men tverrsnittet er stort nok til å skapa god termisk kontakt<ref name="Bunea"/>. Men tverrsnittet på banane på kretskortet lyt vera stort nok til at den termiske motstanden ikkje vert for stor. Bærbar elektronikk nyttar [[batteri]] som [[energikjelde]], og for å auka tida mellom kvar opplading vert dei elektriske komponentane dimensjonerte for låge spenningar. Dette gjev at dei arbeider med mindre effekt og kan gjeraat mindre utan at temperaturen vert for høg, sjølv med små overflatemonterte komponentar. === Metallfolie === [[Fil:Metal_foil_resistor.png|mini|Fig. 21 Metallfoliemotstand for holmontering.]] Motstandselementet i metallfoliemotstandar er ein folie laga av ei legering, med [[nikrom]] som hovudingrediens, men andre tilsetningsstoff kan òg inngå. Tjukkelsen på filmen er nokre <math>\mu</math>m, og han er montert på eit keramisk fundament med liten termisk motstand<ref name="EEPowerMetalFoil"/><ref name="VishayFoil"/>. Verdien vert trimma ved [[fotoetsing]] av folien. Metallfoliemotstandar har snøgg termisk stabilisering, låge temperaturkoeffisientar, god langtidsstabilitet, lite støy og svært liten parasittisk kapasitans og induktans. Dei vert produserte med toleransar ned til <math>0.005\mbox{ }%</math> og temperaturkoeffiseint ned til 0.05 ppm / <math>^{\circ}</math>C)<ref name="VishayFoilUltra"/>. Dei har så godt som ingen endring i motstandverdien når spenninga over komponenten endrar seg. Metallfoliemotstandar er dei mest nøyaktive og stabile av alle motstandstypane, men dei er ikkje billige. Dei vert produserte både for hol- og overflatemontering. === Tynnfilm === Motstandskiktet er ein metallfilm, med ein tjukkleip på rundt 0,1 <math>\mu</math>, som vert spruta på eit isolerande underlag, kalla [[Substrat (kjemi)|substrat]], under vakuum. Underlagsmaterialt er ofte [[aluminiumoksid]], [[silisium]] eller [[glas]]. Motstandsverdien vert så trimma ved å fjerna materiale med fotoetsing eller med laser. På grunna av at motstandselementet ikkje er spiralform, som for metallfimmotstandar, er parasittisk induktans og kapasitans lågare. Tynnfilmmotstandar er som oftast overflatemonterte, noko som ytterligare reduserer parasittisk induktans og kapasitans, så dei høver godt for høgfrekvenselektronikk. Ein annan attraktiv eigenskap er låg støy, som gjer dei interessante i samband med [[analog signalhandsaming]] for [[Lydteknologi|audio]], medisinsk elektronikk, [[instrumentering]], etc. Tynnfilm har betre stabilitet enn tjukkfilm<ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm"/>. === Tjukkfilm === Tjukkfilmmotstandar vert produserte ved å brenna fast (ved 850 <math>^{\circ}</math>C) ein spesiell type pasta på eit substrat av 95 % aluminiumoksid. Pastaen er ei blanding oksidar av [[ruthenium]], [[iridium]] og [[rhenium]], ofta kalla cermet (Ceramic – Metallic)<ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm"/>. Tjukkleiken på filmen er nokre tiandels millimeter<ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm"/>, eller om lag 1000 gongar tjukkare enn tynnfilm. I motsetnad til tynnfilm er produksjonsprosessen additiv, slik at det resistive laget vert bygd opp suksessivt til motstanden får rett verdi. Toleransane ligg mellom 1 % og 5 % og temperaturkoeffisienten ligg i området 50 to 200 ppm/<math>^{\circ}</math>C)<ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm"/>. Tjukkfilm har dårlegare stabilitet enn tynnfilm, men dei er billigar og vert nytta på mindre kritiske område. Dei tåler større effekt enn tynnfilmotstandar og vert ikkje så lett øydelagde av for stor spenning eller effekt. At dei er overflatemonterte og billigare enn tynnfilmmotstandar har ført til at dette er den motstandstypen som vert mest nytta i moderne elektronikk. === MELF === MELF står for «Metal Electrode Leadless Face» og er overflatemonterte motstandar med ei sylindrisk form, med metallhetter, som oftast av nikkel, på endane slik at dei kan loddast direkte til kretskortet<ref name="ElectronicsNotes"/>. Det vert brent ut ein spiral med laser for å få rett motstandsverdi, som for holmonterte filmmotstandar. Det vert så lagt eit bekyttande lag over motstandselementet. På grunn av spiralforma høver ikkje MELF-motstandar så godt for høge frekvensar. MELF-motstandar er robuste og motstandsverdien endrar seg lite over tid. Dessutan tåler dei temperaturendringar og fukt<ref name="ElectronicsNotes"/>. Men prisane er høgare enn dei meir vanlege flate overflatemonterte motstandane, og mykje mindre vanlege. === Karbonblekk === [[Fil:PCB_Carbon_Printed_Resistor.jpg|mini|Fig. 22 Trykte karbonpulvermotstandar på eit kretskort.]] Karbonkomposisjonsmotstander kan trykkast direkte på eit kretskortsubstrat som en del av produksjonsprosessen. Denne teknikken vert mest nytta i samband med hybride kortmoduler, men han kan òg nyttast på standard glassfiberkort. Toleransene er vanligvis nokså grove, typisk rundt 30 %. Metoden er difor berre i bruk når motstandsverdien ikkje er kritisk. Fig. 22 syner karbonblekkmotstandar (svarte rektangel) som er trykt direkte på eit kretskort. == Samanlikning == Tabell 1 gir ei oversikt over typiske verdiar for dei vanlegaste motstandstypane. Men det finst motstandar som avvik frå desse verdiane, og det dukkar stadig opp nye typar. <!--{| class="wikitable" style="width: 85%;"--> {| class="wikitable" style="margin:2em auto;" |+ Tabell 1 Typiske karakteristikkar |- class="hintergrundfarbe6" ! colspan="1"| Type ! colspan="1"| Verdiar ! rowspan="1"| Tol. <br/> (%) ! rowspan="1"| TCR <br/> (ppm / <math>^{\circ}</math>C) ! colspan="1"| Temp. <br/> (<math>^\circ</math>C) ! colspan="1"| <math>1/f</math>-støy <br/> (dB<math>\mu</math>V) ! colspan="1"| Effekt <br/> (W) |- |- | Trådvikla presisjon || 1 <math>\Omega</math> – 100 k<math>\Omega</math> || <math>\pm</math>0,1 || < 10 || -55 – +145 || <math>\approx 0</math> || < 1 |- | Trådvikla effekt || 0,1 <math>\Omega</math> – 10 k<math>\Omega</math> || <math>\pm</math>5 || <math>\pm</math>50 – <math>\pm</math>250|| -55 – +250 || <math>\approx 0</math> || 1 – 1000 |- | Karbonfilm || 1 <math>\Omega</math> – 10 M<math>\Omega</math> || <math>\pm</math>5 || <math>\pm</math>150 – <math>\pm</math>800 || -55 – +155 || x || 0,125 – 2 |- | Metalfilm || 10 <math>\Omega</math> - 1 M<math>\Omega</math> || <math>\pm</math>1 || <math>\pm</math>5 – <math>\pm</math>100 || -55 – +155 || x || 0,05 – 0,5 |- | Metalfilm presisjon || 10 m<math>\Omega</math> - 1 M<math>\Omega</math>|| <math>\pm</math>0,01 || <math>\pm</math> 5 || -55 – +155 || x || 0,05 – 0,5 |- | Tynnfilm || 0,2 <math>\Omega</math> – 20 M<math>\Omega</math>|| <math>\pm</math>0,1 – <math>\pm</math>2 || <math>\pm</math>5 – <math>\pm</math>50 || -55 – +155 || -20 || 0.0625 – 1 |- | Tjukkfilm || 1 <math>\Omega</math> – 100 M<math>\Omega</math>|| <math>\pm</math>0,001 || <math>\pm</math> 50 – <math>\pm</math>200 || -55 – +155 || 20 || 0.0625 – 0.25 |- | Metalfoil || 5 <math>\Omega</math> – 5 M<math>\Omega</math>|| <math>\pm</math>0,001 || <math>\pm</math> 0,05 || -55 – +125 || -40 || 0,125 – 1 |} == Merking == For å standardisera motstandsverdiane er det definert seriar med normale motstandsverdier, i form av [[E-serie|IEC 60063]]. Verdien til standard filmmotstandar er som oftast oppgjeven i form av farga ringar på komponenten. Denne koden er definert av [[IEC 60757]] og vist i tabell 2. Overflatemonterte motstandar har ikkje plass til fargekodar, så dei vert merkte med nummerkodar i staden. {| class="wikitable" cellpadding="10" |+ Tabell 2 Fargekodar ! colspan="2" | [[Fil:Résistance_à_4_bandes.svg|100px]] !1.<br>ring<br>venstre !2.<br>ring<br>venstre !3.<br>ring<br>venstre ^* !Siste<br>venstre<br>ring !Høgre<br>ring !Tilleggs<br>ring |- align="center" | colspan="2" | Farge |1. siffer |2. siffer |2. siffer |Multiplikator |Toleranse |Temp. koef. |Alpha. |- align="center" | width="50" bgcolor="#000000" |&nbsp; |[[svart]] |0 |0 |0 |<math>10^0</math> |± 20 % |<math>\pm</math>200 ppm |BK |- align="center" | bgcolor="#964B00" |&nbsp; |[[brun]] |1 |1 |1 |<math>10^1</math> |± 1 % ||<math>\pm</math>100 ppm |BN |- align="center" | bgcolor="#FF0000" |&nbsp; |[[raud]] |2 |2 |2 |<math>10^2</math> ||<math>\pm</math>2 % |50 ppm |RD |- align="center" | bgcolor="#FFB000" |&nbsp; |[[oransje]] |3 |3 |3 |<math>10^3</math> | |15 ppm |OG |- align="center" | bgcolor="#EFEF00" |&nbsp; |[[gul]] |4 |4 |4 |<math>10^4</math> | |25 ppm |YE |- align="center" | bgcolor="#00A600" |&nbsp; |[[grøn]] |5 |5 |5 |<math>10^5</math> |± 0,5 % | |GN |- align="center" | bgcolor="#3366FF" |&nbsp; |[[blå]] |6 |6 |6 |<math>10^6</math> |± 0,25 % |10 ppm |BU |- align="center" | bgcolor="#A000A0" |&nbsp; |[[fiolett]] |7 |7 |7 |<math>10^7</math> |± 0,10 % |5 ppm |VT |- align="center" | bgcolor="#8F8F8F" |&nbsp; |[[grå]] |8 |8 |8 |<math>10^8</math> |± 0,05 % | |GY |- align="center" | bgcolor="#FFFFFF" |&nbsp; |[[svart]] |9 |9 |9 |<math>10^9</math> | | |WH |- align="center" | bgcolor="#d3cb10" |&nbsp; |gull | | | |0,1 |± 5 % | |GD |- align="center" | bgcolor="#cfcfcf" |&nbsp; |sølv | | | |0,01 |± 10 % | |SR |- align="center" |&nbsp; |(ingen) | | | | |± 20 % | | |} ^* Den tredje ringen er berre i bruk når motstandstoleransen er mindre enn eller lik 2 %. <ref name="Hierholzer"/> == Galleri == <gallery> Fil:3_Resistors.jpg|Fig. 23 Filmmotstandar for holmomtering. Fil:1 kiloohm SMD 0603 resistor (cropped).jpg|Fig. 24 1 k<math>\Omega</math> overflate-montert motstand av storleik 0603. Fil:Surface_mounted_resistors_(1570238694).jpg|Fig 25 Overflatemonterte motstandar på eit krinskort. </gallery> == Referansar == <references> <ref name="Amberrozy">A. Amberrózy, ''Electronic noise'', McGraw-Hill, 1982.</ref> <ref name="Beev">N. Beev, ''Measurement of excess noise in thin film and metal foil resistor networks'', Proc. 2022 IEEE Int. Instrumentation and Measurement Technology Conference (I2MTC), 16-19. mai 1922, ss. 1-6.</ref> <ref name="Beis">Beis, [https://www.beis.de/Elektronik/ResistorCurrentNoise/CurrentInducedResistorNoise.html ''Current-induced resistor noise''], Electronic Pages (versjon 2026.05.24)</ref> <ref name="Bunea">R. Bunea, P. Svasta and N.-D. Codreanu, ''Modeling of heat dissipation in SMD chip components'', Proc. 2010 IEEE 16th Int. Symp. for Design and Technology in Electronic Packaging (SIITME), Pitesti, Romania, 23.-26. sep. 2010, ss. 283-286.</ref> <ref name="Cao">H.S. Cao, R.H. Witvers, S. Vanapalli, H.J. Holland og H.J.M. ter Brake1, ''Cooling a low noise amplifier with a micromachined cryogenic cooler''. Review of Scientific Instruments, bind 84, 2013.</ref> <ref name="Conrad">G.T. Conrad, N. Newman og A.P. Stansbury, ''A recommended standard resistor-noise test system''. IRE Trans. on Component Parts, bind CP-7, sept. 1960, ss. 71-88.</ref> <ref name="Christensen">C.J. Christensen og G.L. Pearseon, ''Resistance fluctuations in carbon microphones and other granular resistances''. Bell Sys. Tech. Jou., bind 15, april 1926, ss. 197-223.</ref> <ref name="EEPowerCarbonfilm">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/carbon-film-resistor/# ''Carbon film resistor''], EEPower, (verson 2026.05.25)</ref> <ref name="EEPowerMetalfilm">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/metal-film-resistor/ ''Metal film resistor''], EEPower, (verson 2026.05.25)</ref> <ref name="EEPowerMetalOxidfilm">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/metal-oxide-film-resistor/ ''Metal oxide film resistor''], EEPower, (verson 2026.05.25)</ref> <ref name="EEPowerMetalFoil">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/foil-resistor/ ''Foil resistor''], EEPower, (verson 2026.05.28)</ref> <ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/thin-and-thick-film/# ''Thin and thick filmThin and thick film''], EEPower. (verson 2026.05.28)</ref> <ref name="ElectronicsNotes">[https://www.electronics-notes.com/articles/electronic_components/resistors/melf-smd-resistor.php ''MELF resistor''], ElectronicsNotes, (verson 2026.05.28)</ref> <ref name="Fish">P.J. Fish, ''Electronic noise and low noise design'', McGraw-Hill, 1994.</ref> <ref name="Hierholzer">E.L. Hierholzer og H.B. Drexler, med J.H. Powers, ''Resistors and passive-parts standardization'', i C.H. Harper (red.), Handbook of components for electronics, McGraw-Hill, 1977.</ref> <ref name="Hoge">, F.N. Hoge, T.G.M. Kleinpenning og L.K.J. Vandamme, ''Experimental studies on 1/f noise'', Reports on progress in physics, 1981-05, bind 44, nr 5, ss. 479-532.</ref> <ref name="Kogan">S.M.. Kogan, ''Low-frequency current noise with a 1/f spectrum in solids'', Sov. Phys. Usp. Fiz. Nauk 145, 1985, ss 28 170.</ref> <ref name="LaMacchia">Måling av motstandsstøy er diskutert i B. LaMacchia og B. Swanson, ''Measuring and evaluating excess noise in resistors'', e-Brief 486, 145th Audio Eng. Soc. Conv. New York, NT, USA, 17.-20. okt, 2018.</ref> <ref name="Johnson">J.B.Johnson, ''Thermal agitation of electricity in conductors'', Physical Review, bind 32, july 1928, ss. 97-109.</ref> <ref name="Mazda">, F.F. Mazda, ''Discrete electronic components'', Cambridge Iniv. Press, 1981.</ref> <ref name="Motchenbacher">C. Motchenbacher and J. Connelly, ''Low-noise electronic system design'', John Wiley & Sons, 1993.</ref> <ref name="Mooij">J.H. Mooij, ''Resistive materials'', i J.C. Whitaker (red.), The Electronics Handbook, CRC Press - IEEE Press, 1996.</ref> <ref name="Nyquist">H. Nyquist, ''Thermal agitation of charge in electric conductors'', Physical Review, bind 32, july 1928, ss. 110-113.</ref> <ref name="PhysicsRadio">[https://physics-and-radio-electronics.com/electronic-devices-and-circuits/passive-components/resistors/metalglazeresistor.html ''Metal glaze resistor''], Physics and Radio Electronics. (verson 2026.05.31)</ref> <ref name="Sangwine">S. Sangwine, ''Electronic components and technology'', 3. utg., CRC Press, 2007.</ref> <ref name="VanderZiel">A. van der Ziel, ''Unified presentation of 1/f noise in electronic devices: Fundamental 1/f noise sources'', Proc. IEEE, bind 76, nr 3, mars 1988, ss. 233-257.</ref> <ref name="VishayPTF">''Model PTF metal film resistors'', Vishay, datablad, 2026..</ref> <ref name="VishayHF">''High Frequency (up to 40 GHz) resistor, thin film surface mount chip'', Vishay datablad.</ref> <ref name="VishayFoil">''Ultra-high precision Vishay bulk metal® foil resistors in extreme environments'', Vishay Tech Note TN-0026, 2010.03.29.</ref> <ref name="VishayFoilUltra">''High Precision Foil Resistor with TCR of ± 2.0 ppm/°C, tolerance of ± 0.005 % and load life stability of ± 0.005 %'', Vishay S series Foil Resistors datablad, 2026.</ref> </references> == Sjå òg == * [[Elektrisk motstand]] * [[Potmeter]] * [[Dekadeboks]] * [[Termistor]] * [[Jernmotstand|Jarnmotstand]] * [[Bremsemotstand]] * [[Fotomotstand]] * [[Overflatemontering]] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Passive elektriske komponentar]] 36tpegcazs872diznaeznsfbwqafwn4 3657218 3657194 2026-06-14T13:28:26Z Sigmundg 835 /* Addisjon av støykjelder */ 3657218 wikitext text/x-wiki [[Fil:Carbon_and_ceramic_resistors_of_different_power_ratings.jpg|mini|Fig 1 Motstandar laga for ulik effekt.]] [[Fil:Rezystor_schemat.png|mini|150px|Fig. 2 IEC-motstandssymbol.]] '''Motstand''' syner til ein toterminal [[passiv komponent]] med ein veldefinert [[elektrisk motstand]]. Slike komponentar vert nytta i elektriske krinsar i [[Elektronikk|elektronisk]] utstyr. Motstandar vert produserte med standardiserte verdiar, toleranse, [[effekt]], fysiske dimensjonar, etc. Det finst mange ulike typar, tilpassa ulike bruksområde, toleransar, effekt, etc. Fig. 1 syner motstandar med forskjellig [[effekt]], og fig. 2 syner symbolet, definert av [[International Electrotechnical Commission|IEC]], som vert nytta i krinsdiagram. == Ideell motstand == [[Fil:Resistor_with_v-i_graph.svg|mini|Fig. 3 Overføringsfunksjon for ein ideell motstand.]] I fylgje [[Ohms lov]] er verdien til ein motstand {{NumBlk|:|<math>R = U/I,</math>|{{EquationRef|1}}}} der <math>U</math> er [[Elektrisk spenning|spenninga]] over motstanden, i [[volt]] (V) og <math>I</math> er [[Elektrisk straum|straum]]en gjennom han, i [[Ampere]] (A). Ein ideell motstand vil difor ha ein [[Lineært system|lineær]] overføringsfunksjon, som illustrert i fig. 3. === Parallell og seriekopling === [[Fil:SeriekoplingMotstandar.png|mini|Fig. 4 Seriekopla motstandar.]] [[Fil:ParallellkoplingMotstandar.png|mini|Fig. 5 Parallellkopla motstandar.]] Om fleire motstandar vert seriekopla, som i fig. 4, får den resulterande motstanden verdien: {{NumBlk|:|<math>R_\mathrm{eq} = \sum_{i=1}^n R_i = R_1 + R_2 + \cdots + R_n.</math>|{{EquationRef|2}}}} Om fleire motstandar vert parallellkopla, som i fig. 5, får den resulterande motstanden verdien: {{NumBlk|:|<math>R_\mathrm{eq} = \left(\sum_{i=1}^n\frac{1}{R_i}\right)^{-1} = \left({1\over R_1} + {1\over R_2} + {1\over R_3} + \dots + {1\over R_n}\right)^{-1}</math>|{{EquationRef|3}}}} === Effekt === [[Fil:Arcol_High_Power_Resistor.jpg|mini|Fig. 6 Effektmotstandar: 10, 50 og 100 W.]] Ein motstand omformar [[elektrisk energi]] til [[termisk energi]]. Effekten (i [[Watt|W]]) er lik produktet av straumen <math>I</math> og spenninga <math>U</math>: {{NumBlk|:|<math>P = UI = U^2/R = I^2R.</math>|{{EquationRef|4}}}} Den termiske energien aukar temperaturen til komponenten, så for at temperaturen ikkje skal verta for høg lyt energien fjernast. Det kan skje ved [[termisk stråling]], [[konveksjon]] eller [[Varmekonduksjon|varmeleiing]] Motstandar lyt dimensjonerast for å verta kvitt den termiske energien. Det vert difor produsert motstandar dimensjonerte for ulik effekt. I kompakt [[elektronikk]], som arbeider med små straumar og spenningar, vert det nytta motstandar dimensjonerte for 1/10, 1/8 og 1/4 W. Fig. 1 syner eit utval av motstandar dimensjonerte for effektar frå 1/8 til 20 W. Motstandane i fig. 6 er monterte i aliminiumskapslar med kjøleribber, som er mynta på å verta monterte på større [[kjøleribbe]]r. Dei toler effektar på 10, 50 og 100 W. Ved høge temperaturar lyt effekten reduserast. Kor stor reduksjon en treng går fram av datablada. I praksis spesifiserer ein motstandar som toler større effekt enn verdien ein finn frå ({{EquationNote|4}}). Ved serie- eller parallellkopling av motstandar av ulik verdi lyt ein passa på at alle motstandane kan handsama effekten dei absorberer. For effektmotstandar er det òg viktig med god luftsirkulasjon rund komponenten, eller kjøleribba han er montert på. Det vert òg produsert effektmotstandar som ein kort tåler fleire titals KW; desse vert nytta for elektriske bremser for [[lokomotiv]], [[trikk]], o.l. Desse vert av og til kalla «bremsemotstandar». == Praktiske motstandar == Ein praktisk motstand er noko meir komplisert enn ({{EquationNote|1}}) gir inntrykk av. Verdien vert påverka av temperatur, parasittisk induktans og kapasitans gjer at verdien endrar seg ved høge frekvensar, og alle motstandar genererer i større eller mindre grad støy. Produsentane av kvalitetsmotstandar gjev opp ei rad ulike parametre som syner eigenskapane til komponentane. Motstandar utan datablad er som oftast av tvilsam kvalitet. === Temperaturkoeffisient === Motstandsverdien er meir eller mindre temperaturavhengig. Variasjonen vert spesifisert i form av ein [[temperaturkoeffisient]] (TCR), som oftast oppgjeven i [[Parts per million|ppm]]/<math>/^{\circ}\mbox{C}</math>, eller av og til i prosent av motstandverdien per grader [[Celsius|grader Celsius]]. Temperaturkoeffisienten kan vera positiv eller negativ. Om han er positiv aukar motstandsverdien med temperature, og om han er negativ de minkar motstandsverdien med temperaturen. Ved å kombinera materialar med positiv og negativ temperaturkoeffisient freistar produsentane å gjera motstandane mest mogleg uavhengig av temperaturen. [[Metall]] har ofte temperaturkoeffisientar rundt 4000 <math>\mbox{ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math>, som er alt for mykje til å vert nytta som motstandselement. Men ved å nytta [[legering]]ar er det mogleg å koma ned i <math>\pm\mbox{25 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math><ref name="Sangwine"/>, eller til og med <math>\pm\mbox{5 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math> for nokre typar. Typiske legeringar er [[nikrom]] (80 % [[nikkel]], 20 % [[krom]]), [[konstantan]] (55 % [[koppar]], 45 % nikkel), [[manganin]] (85 % koppar, 10 % [[mangan]], 5 % nikkel), med temperaturkoeffisientar <math><\mbox{ 100 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math>, <math><\mbox{ 20 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math> respektivt <math><\mbox{ 15 ppm}/^{\circ}\mbox{C}</math><ref name="Sangwine"/>. Mange produsentar spesifiserer òg temperaturområdet som temperaturkoeffisienten er gyldig over. === Spenningskoeffisient === For nokre motstandstypar påverkar spenninga over komponenten motstandsverdien. Denne variasjonen vert kalla «spenningskoeffisient» og kan vera oppgjeven som %/V. For motstandar som berre vert utsette for kortvarige straumpulsar er det ofte maks spenning som er avgjerande<ref name="Mazda"/>. Datablada gjev ofte opp både maks nominell spenning og maks (kortvarig) overspenning. === Parasittisk induktans og kapasitans === [[Fil:PraktiskMotstand.png|mini|Fig. 7 Ekvivalientskjema for praktisk motstand.]] [[Fil:ResistorImpParasite.png|mini|Fig. 8 Modifisert impedans på grunn av parasittisk induktans <math>L=0.12099</math> nH og kapasitans <math>C=0.0392</math> pF. ]] Både motstandselementet, terminalane og tilkoplingsleiarar har noko [[induktans]] <math>L</math>, som illustrert i ekvivalentkretsen i fig. 7. I tillegg har komponenten noko [[kapasitans]] <math>C</math> distribuert over heile lengda til komponenten. Impedansen til kapasitansen, {{NumBlk|:|<math>Z_C=\frac{-j}{\omega C}=\frac{-j}{2\pi f C},</math>|{{EquationRef|5}}}} der <math>j=\sqrt{-1}</math>, fell av når frekvensen aukar og vil etter kvart verta mindre enn den nominell motstanden <math>R</math>. [[Impedansen]]en til komponenten vil difor verta dominert av <math>Z_C</math> i den nedre greina i fig. 7, som vil føra til at impedansen til komponenten fell i høgfrekvensområdet. Impedansen til induktansen, {{NumBlk|:|<math>Z_L=j\omega L = j2\pi f L,</math>|{{EquationRef|6}}}} aukar derimot med frekvensen. Så om den nominell motstanden <math>R</math> er liten vil <math>Z_L</math> verta større enn <math>R</math> ved høge frekvensar, slik at impedansen til greina <math>L-R</math> i fig. 7 aukar i høgfrekvensområdet. '''Døme''': Fig. 8 syner eit døme på korleis impedansen endrar seg i høgfrekvensområdet, for fire motstandar med parasittiske induktans <math>L=0.12099</math> [[Nani|n]][[Eininga henry|H]] og kapasitans <math>C=0.0392</math> [[Piko|p]][[Farad|F]]. Når <math>R=50</math> <math>\Omega</math> aukar impedansen til komponenten i høgrekvensområdet på grunn av den parasittiske [[reaktans]]en <math>X_L</math> er større enn <math>50\mbox{ }\Omega</math> for frekvensar over <math>f_L = (2\pi(50\mbox{ }\Omega))^{-1} = 38</math> GHz. Reaktansen til den parasittiske kapasitansen <math>X_C</math> er mykje større enn <math>R+X_L</math> i dette frekvensområdet, så han påverkar ikkje impedansen til komponenten. Når <math>R=75\mbox{ }\Omega</math> er <math>X_C\approx R+X_L</math>, så dei induktive og den kapasitive parasittiske impedansane balanserer ut kvarandre, og kurva er tilnærma flat. Men for <math>R=100\mbox{ }\Omega</math> og <math>500\mbox{ }\Omega</math> er <math>R+X_L>X_C</math>, og ettersom<math>X_C</math> står i parallel med <math>R\mbox{-}L</math>-greina fell impedansen til komponenten av med frekvensen. Til større motstandsverdi <math>R</math> er, dess lengre ned i frekvensområdet tek fallet til. Verdiane for det parasittiske impedansane i dette dømet er henta frå [[datablad]]et til ein overflatemontert motstand, mynta på bruk ved frkevensar opp til 40 GHz<ref name="VishayHF"/>. Dei fleste motstandane vil ha mykje større verdiar for parasittisk induktanse og kapasitans, og impedansen vil syna avvik frå ein konstant verdi ved lågare frekvensar. Større motstandsverdi <math>R</math> vill ha same verknad. === Støy === Alle motstandar genererer [[termisk støy]], òg kalla Johnson–Nyquist-støy. Med unnatak av trådvikla motstandar genererer dei òg sokalla <math>1/f</math>-støy. ==== Termisk støy ==== [[Fil:TermiskStoykjelde.png|mini|150px|Fig. 9 Thévenin-ekvivalent støykjelde.]] [[Fil:White_noise.svg|mini|Fig. 10 Kvit støy i tidsplanet.]] Den termiske støyen kjem av at [[elektron]]ane vert termisk eksiterte og kolliderer med [[atom]]a i materialet<ref name="Johnson"/><ref name="Nyquist"/>. Støyen er difor proporsjonal med temperaturen. Motstanden genererer termisk støy sjølv om han ikkje vert tilført energi frå ein ekstern generator. Energien kjem då frå termisk eksitasjon. Motstanden kan modellerast som ei [[Thévenin-ekvivalent]] støykjelde, som vist i fig. 9, der <math>R_s</math> er ein hypotetisk støyfri motstand og <math>E_t</math> er ein hypotetisk støygenerator. Dette er open-utgangspenninga til Thévenin-ekvivalent i fig. 9. Fig. 10 syner kvit støy i [[tidsplanet]]. Termisk støy har [[Normalfordeling|Gaussisk]] [[amplitude]] og flatt [[spektrum]]. [[Effektspekter]]et kan uttrykkast<ref name="Amberrozy"/> {{NumBlk|:|<math>S_t(f) = 4k_B T R,</math>|{{EquationRef|7}}}} der <math>k_B=1,3806504\cdot 10^{-23}</math> [[Joule|J]]/[[Kelvin|K]] er [[boltzmannkonstanten]] og <math>T</math> er temperaturen ([[Kelvin|K]]). Ettersom støyspekteret er flatt finn ein støyeffekten, i [[Watt|W]], over [[bandbreidd]]a <math>\Delta f</math> ([[Hertz|Hz]]), som {{NumBlk|:|<math>S_t = SB = 4k_B T R \Delta f\;\;\mbox{ (V}^{2}\text{/Hz)}.</math>|{{EquationRef|8}}}} Ettersom [[effekt]]a er proporsjonal med kvadratet av spenninga kan støyspenninga ([[Volt|V]]) uttrykkast {{NumBlk|:|<math>E_t = \sqrt{P_n} = \sqrt{4k_B T R \Delta f},</math>|{{EquationRef|9}}}} med eining <math>\mbox{V}/ \sqrt{\mbox{Hz}}</math>. Som ({{EquationNote|7}}) syner er den termiske støyen uavhengig av spenninga over motstanden og straumen gjennom han. Men støyen er proporsjonal med motstandsverdien <math>R</math>, så i [[lågstøyforsterkar]]ar er det ein føremon å nytta låge motstandverdiar. Vi ser òg at til høgare temperatur <math>T</math> ein motstand har, di meir støy genererer han. Om ein motstand vert avkjølt til 0 [[Kelvin|K]] (-273 <math>^\circ\mbox{C}</math>) genererer han ikkje termisk støy. Ein måte å redusera termisk støy på er difor å avkjøla motstanden, noko som kan vera komplisert og dyrt, men som i nokre høve likever vert gjort. Eit døme er i det fyrste trinnet til [[antenneforsterkar]]ar som tek imot svake signal frå [[romsonde]]r<ref name="Cao"/>. Støyen er òg proporsjonal med bandbreidda <math>\Delta f</math>, så han kan òg reduserast ved å avgrensa bandbreidda <math>\Delta f</math>. ==== 1/f-støy==== [[Fil:Pink_noise_spectrum (cropped).svg|mini|Fig 11 Effektspektret til <math>1/f</math>-støy.]] Trådvikla motstandar genererer berre termisk støy, medan motstandar laga av andre materialar i tillegg genererer sokalla <math>1/f</math>-støy. Denne støyen er kraftigast ved låge frekvensar og fell av når frekvensen aukar<ref name="Christensen"/>, som vist i fig. 11. Han vert difor òg kalla «lågfrekvesstøy». At effektspekteret fell av som <math>1/f</math> tilsvarar 10 [[Decibel|dB]] per [[dekade]] (3 dB per [[oktav]]). noko som har gjeve opphav til nemninga «rosa støy» (ein analogi med effektspekteret til rosa ljos). Han er òg kjend som «flimmerstøy» på grunn av at den sakte variasjonen av støyspenninga får visaren på analoge [[voltmeter]]e til svinga att og fram. I motstandar oppstår <math>1/f</math>-støyen når det flyt elektrisk straum gjennom eit diskontinuerlig materiale<ref name="Fish"/>. Eit typisk døme er karbonmotstander, der det kan vera dårleg kontakt mellom dei individuelle karbongranulata. Straumen gjennom motstandselementet vil difor fluktera litt<ref name="VanderZiel"/>. Han vert difor av og til kalla «kontaktstøy». Ureiningar i materialet spelar truleg òg en rolle. Men det kan òg vera andre mekanismar som enda ikkje er heilt forstått. På grunn av at han er relatert til straumen gjennom motstanden vert han òg kalla «straumstøy». Amplituden til <math>1/f</math>-støy har normalfordeling. Effektspektret til <math>1/f</math>-støyen kan uttrykkast<ref name="Fish"/><ref name="Motchenbacher"/> {{NumBlk|:|<math>S_{f}(f) = K_f f^{-1}\;\;\mbox{ [V}^{2}\text{/Hz]},</math>|{{EquationRef|10}}}} der <math>K_{f}</math> er støyeffekten ved 1 Hz. Det har vist seg vanskeleg å utleia eit analytisk uttrykk for <math>K_{f}</math>, så i praksis lyt støyen målast, som diskutert i <ref name="Beis"/>. Støyeffekten, i watt, i eit gitt frekvensintervall <math>[f_{1},f_{2}]</math> kan finnast som: {{NumBlk|:|<math>P_{f} = K_{f}\int_{f_{1}}^{f_{2}}\left(\frac{1}{f}\right)df = K_f\left[\ln(f)\right]_{f_{1}}^{f_{2}} = K_f\ln\left(\frac{f_{2}}{f1}\right).</math>|{{EquationRef|11}}}} Støyeffekten er den samettersom <math>\ln(10)=2,30</math> kan støyeffekten per dekade utrykkast som {{NumBlk|:|<math>P_{f}=2,30K_f \;\;\;\;[\mbox{ V}^2\mbox{/dec.}],</math>|{{EquationRef|12}}}} eller som [[effektivverdi]]en til ei støyspenning per dekade {{NumBlk|:|<math>E_{fd}=1,52K_f\;\;\;\;[\mbox{ V}/\mbox{dec.}].</math>|{{EquationRef|13}}}} <math>1/f</math>-støyen er proporsjonal med likestraumen gjennom motstanden<ref name="Fish"/>; han er difor proporsjonal med [[likespenning]]a <math>U_R</math> over motstanden, så han kan uttrykkast {{NumBlk|:|<math>E_{fd} = E^d_f U_R,</math>|{{EquationRef|14}}}} der <math>E^d_f</math> er effektivverdien til støyspenninga per volt likespenning per dekade. Ei dobling av likespenninga over motstanden vil difor double støyspenninga og ei halvering vil halvera støyspenninga. Lågstøyforsterkarar arbeider ofte med små spenningar, noko som reduser <math>1/f</math>-støyen. Når støyen er oppgjeven i datablada er det ofte med eininga <math>\mu\mbox{V}</math> per volt over motstanden, så eininga vert <math>\mu</math>V/V. Mange produsentar gir opp støyspenninga i [[dBmikroVolt|dB<math>\mu</math>V]], kalla ein støyindeks<ref name="Conrad"/>: {{NumBlk|:|<math>NI = 20\log_{10}\left(\frac{E_{fd}\cdot 10^{-6}}{U_R} \right).</math>|{{EquationRef|15}}}} Når effektivverdien til <math>E_{fd}=1\mbox{ }\mu</math>V og <math>U_{R}=1</math> V blir <math>NI=0</math> dB. Ein positiv verdi for <math>NI</math> betyr at effektivverdien til støyspenninga overstig 1 <math>\mu</math>V per volt likespenning over motstanden, og ein negativ verdi betyr at støyspenninga er mindre enn 1 <math>\mu</math>V per volt likespenning over motstanden. Ikkje alle produsentane spesifiserer <math>NI</math> i datablada, men i datablada til motstandar av høg kvalitet bør <math>NI</math> vera oppgjeven. Støyen over eit anna frekvensintervall enn ein dekade finn ein som<ref name="Conrad"/> {{NumBlk|:|<math>NI_d = NI + 10\log_{10}\log_{10}\left(\frac{f_2}{f_1}\right).</math>|{{EquationRef|16}}}} I høgfrekvensområdet vil den parasittiske kapasitansen føra til at den termiske støyen over ein viss frekvens vert kortslutta. I lågfrekvensområdet derimot er det inga opplagt avgrensing, og sjølv om den totale støyeffekten ikkje kan auka utan grenser, har laboratoriemålingar vist at for <math>1/f</math>-støyen er effekten per dekade framleis konstant, sjølv når frekvensen vert redusert helt ned til <math>10^{-6}</math> Hz <ref name="Hoge"/>, eller til og med ned til <math>10^{-7}</math> Hz<ref name="Kogan"/>. Denne typen støy fell ikkje alltid av som <math>1/f</math>, men som <math>1/f^\alpha</math>, der <math>\alpha</math> ligg i intervallet mellom 0,64 og 1,19, med ein middelverdi på 0,92<ref name="Beev"/>. Men dette har ingen stor betydning, så i praksis er det som oftast greit å rekna med <math>\alpha=1</math>. Endringane frå batch til batch vil ofte vera større enn endringa på grunn av at <math>\alpha</math> avvik litt frå 1. Laboratorieeksperiment har vist at <math>NI</math> varierer litt med likespenninga <math>U_R</math> over motstanden, men avviket er ikkje større enn at om <math>U_R</math> vert endra med ein faktor på 10 er endringa i <math>NI</math> berre rundt 1 dB<ref name="Conrad"/>. ==== Addisjon av støykjelder ==== [[Fil:Motstandsstøy.png|mini|Fig. 12 Addisjon av termisk- og <math>1/f</math>-støy generert av ein 10 k<math>\Omega</math> motstand, med <math>K_f=-20</math> dB.]] Termisk- og <math>1/f</math>-støy har ulike opphav og er ikkje [[Korrelasjon|korrelerte]]. Dei lyt difor adderast som {{NumBlk|:|<math>E_{tot} = \sqrt{E_{t}^{2}+E_{fd}^{2}}.</math>|{{EquationRef|17}}}} Fig. 12 illustrerer addisjon av termisk- og <math>1/f</math>-støy for ein 10 k<math>\Omega</math> motstand, med <math>K_f=0.1\mbox{ }\mu\mbox{V}</math> (-20 dB). Når <math>1/f</math>-støyen har same nivå som den termiske støyen ligg den totale støyen 3 dB høgare enn nivået til den termiske støyen. Ein dekade lengre opp i frekvens er <math>1/f</math>-støyen så mykje mindre enn den termiske støyen at han ikkje har nokon innflytelse. Tilsvarande er det <math>1/f</math>-støyen som dominerer i lågfrekvensområdet. Når ein måler støyen er det alltid <math>E_{tot}</math> ein finn, som vist i <ref name="Beis"/>. Ved å plotta <math>E_{tot}</math> som i fig. 12 kan ein finna <math>E_t</math> frå det flate området ved høge frekvensar. Om ein måler langt nok ned i frekvens til at den termiske støyen ikkje har noko påverkning, og etter som stigninskoeffisienten til <math>1/f</math>-støyen er kjent kan ein finna <math>E_f</math> ut frå grafen til <math>E_{tot}</math><ref name="LaMacchia" />. === Langtidsstabilitet === Motstandar endrar sakte verdi over tid. Kor mykje eller lite dei endrar seg kan vara oppgjeve i % av nominiell motstandsverdi per 1000 timar, ved til dømes 70 <math>{^\circ}\mbox{C}</math> og/eller 125 <math>{^\circ}\mbox{C}</math>. Endreinga kan reduserast ved halda temperaturen lågare enn makstemperaturen oppgjeven i databladet<ref name="Mazda"/>. Nokre produsentar publiserer eit nonogram som syner korleis stabiliteten varierer med temperaturen. == Holmonterte motstandar == [[Fil:2013-01-15_23-16-34-elec-15f.jpg|mini|Fig. 13 Holmonterte motstandar.]] Nokre motstandar har endetrådar som vert bøygde, stukke gjennom hol i eit [[kretskort]] og [[Lodding|lodda]] på undersida av kortet, som vust i fig. 13. Når trådane vert bøygde skapar det [[Mekanisk spenning|spenningar]] i materialet, som kan føra til ein liten auke i motstandverdien<ref name="Mazda"/>. For presisjonsmotstandar kan dette vera problematisk. Denne typen var tidlegare den vanlegaste, men er no i stor grad erstatta av [[Overflatemonterinng|overflatemonterte]] motstandar. === Trådvikla === [[Fil:Types of winding by Zureks.png|mini|Fig. 14 Ulike typar trådvikla motstandar: 1) enkel vikling 2) dobbelvikling 3) dobbelvikling på flat kjerne 4) Ayrton–Perry-vikling.]] I trådvikla motstandar er motstandselementet ein metalltråd som er vikla rundt ein sylinder eller eit røyr av [[Keramikk|keramisk]], [[plastikk]] eller [[glasfiber]]. Endane er [[Sveising|sveisa]] eller lodda til ringar eller hetter på endane. Desse er i sin tur festa til endetrådar. Motstandatråden er vanlegvis laga av ei nikkel-koppar- eller nikkel-krom-legering<ref name="Mooij"/>. Ettersom metall har liten [[resistivitet]] lyt tråden vera lang. Han vert difor vikla fleire gongar rundt kjernen, og motstanden vert betemt av tjukkelsen til tråden og antall turn, som illustrert i fig. 14 a). På grunn av at motstandstråden og kjerne har ulik [[termisk ekspansjon]] er huset ofte fylt med slam med liten termisk motstand, som viklinga flyt i. Viklinga kan difor ekspandera utan at det oppstår spenningar<ref name="Mazda"/>. Det vert produsert trådvikla presisjonsmotstandar med toleransar ned til 0,1 % og motstandsverdiar frå 1 til 100 k<math>\Omega</math>. Temperaturkoeffisienten kan vera nede i 10 ppm / <math>^{\circ}</math>C. Eit problem med trådvikla motstandar er at dei har stor parasittisk induktans. For å redusera induktansen vert tråden av og til vikla i begge retningar, som illustrert i fig. 14 b). Ettersom straumen flyt i begge retningar, vil [[magnetfelt]]a ha motsett retning og kansellera kvarandre. Fig. 14 c) syner ein dobbeltvikla motstand på ei flat kjerne. Ei [[Ayrton–Perry-vikling]], som vist i fig. 14 d), vert noko nytta i [[radiofrekvens]]området. Trådvikla effektmotstandar er ikkje like nøyaktige som dei mindre presisjonsmotstandane, men dei er robuste og tåler temperaturar opp til 300 <math>\circ\mbox{ C}</math>. Det finst òg nokre som tåler opp til 450 <math>^\circ\mbox{ C}</math><ref name="Mooij"/>. Dei vert produserte for effekter frå 1 W til 1 kW. === Karbonpulver === [[Fil:Carbon composition resistor cross section (cropped).jpg|mini|Fig. 15 Gjennomskjering av karbonpulvermotstand.]] Motstandselementet i denne typen er laga av eit [[karbon]]pulver blanda med kunstig framstilt [[harpiks]], som fungerer som bindemiddel. Denne blandinga er anten pressa saman eller herda i ein omn. Blandinga kan òg verta lagt på eit emne av glas før hering. Motstandsverdien vert bestemt av kor mykje karbon bindemidlet inneheld. Endane vert belagt med metall og metallhetter vert pressa fast. Endetrådane vert så lodda til desse. Komponentane vert deretter dekte med eit isolerande materiale, som [[silisium]]lakk eller [[termoplast]]. Karbonpulvermotstandar genererer mykje meir støy enna andre typar og er for dei fleste føremål utdaterte. Men på grunn av at motstandselementet har stort volum, fig. 15, toler dei impulsar betre enn andre typar. === Filmmotstandar === [[Fil:Carbon-film_Resistor_Construction.svg|mini|Fig 16 Gjennomskjering av karbonfilmmotstand.]] [[Fil:Carbon-resistor-TR212-1.jpg|mini|Fig. 17 Karbinfilmmotstand med eksponert karbonspiral (Tesla TR-212 1 kΩ).]] Filmmotstandar er som oftast bygde opp av ein sylindrisk [[Keramikk|keramisk]] kjerne med ein film over, som fungerer som motstand. På endane er det pressa fast metallhetter, som endetrådane vert sveisa fast til. Motstandsverdien vert tilpassa ved å kutta ein spiral i filmen med ein laser. Motstandsverdien vert lasertrimma, samstundes som motstanden vert målt. Laseren kuttar bort materiale heilt til komponenten får rett motstand. Filmen er tynn og svært sårbar, så det vert lagt på eit beskyttande isolerande lag på utsida. ==== Karbonfilm ==== I karbonfilmmotstandar er den resistive filmen laga av [[amorft]] [[hydrokarbon]]<ref name="Mooij"/>. Motstandsverdien er avhengig både av samansetninga av materialet og av tjukkleiken på filmen. Dei toler temperaturar opp til 200 <math>^\circ</math>C. Temperaturkoeffisienten er negativ og varierer frå -400 ppm/<math>^\circ</math>C får låge motstandsverdiar til -2000 ppm/<math>^\circ</math>C for høge verdiar<ref name="Mooij"/>. Karbonfilmmotstandar er tilgjengelige i verdiar mellom 1 <math>\Omega</math> og 10 M<math>\Omega</math>. For å tilpassa motstanden kan det kuttast ein spiral i filmen, men det aukar den parasittiske induktansen. Induktansen er typisk rundt 10 nH om filmen ikkje har spiralform, men med spiral kan induktansen koma opp i fleire <math>\mu</math>H<ref name="EEPowerCarbonfilm"/>. Dei har òg ein parasittisk kapasitans på rundt 0,5 pF. Dei vert produserte for effekter på 1/16, 1/8, 1/4, 1/2, 1 og 2 W, men 2 W er sjeldan i bruk. ==== Metalfilm ==== [[Fil:6 Bands Resistor - Real - 1960 Ohms 1% 50ppm Metal Film (cropped).png|mini|Fig. 18 Metallfilmmotstand.]] Metallfilmmotstandar er bygd opp på same måte som karbonfilmmotstandar, men filmen er laga av ei metallegering. Den vanlegaste legeringa er [[nikkel]]-[[krom]], men for svært små verdiar vert det nytta [[nikkel]]-[[fosfor]]<ref name="Mooij"/>. Men [[tinn]], [[gull]], [[platina]] og [[tantal]][[nitritt]] vert òg nytta<ref name="EEPowerMetalfilm"/>. Filmen vert anten dampa eller spruta på kjerna. Dette lyt skje under [[vakuum]], så prisane er noko høgare enn for karbonfilm. Men på grunn av stor produksjon har prisane gått ned og metallfilmotstandar har i stor grad teke over for karbonfilmmotstandar. Ei ulempe med metallfilm er at dei lettare tek skade av for høg spenning eller effekt enn karbonfilm og trådvikla motstandar<ref name="EEPowerMetalfilm"/>. Metallfilm er mykje meir stabil enn karbonfilm, og motstandar med ein toleranse på 5 %, 2 % og 1 % er lett tilgjengelege<ref name="EEPowerMetalfilm"/>. Det vert òg produsert presisjonsmotstandar med toleransar heilt ned til 0,01 %<ref name="VishayPTF"/>. Dei tåler temperaturar opp til 250 - 300 <math>^\circ</math>C. Temperaturkoeffiienten ned til <math>\pm</math> 5 %. Metalfilm støyar mykje mindre enn karbonfilm, så dei høver godt i samband med [[lågstøyelektronikk]], som [[radiomottakar]]ar, [[mikrofonforsterkar]]ar, [[RIAA-forsterkarar]]ar, [[medisinsk elektronikk]] og andre område der ein treng å forsterka svake signal. ==== Metaloksidfilm ==== Metaloksidfilmmotstandar (METOX) er bygd opp på same måte som metallfilmmotstandar, men motstandsfilmen er laga av metalloksid, som [[tinn]]oksid, ofte med litt [[antimon]]oksid<ref name="EEPowerMetalOxidfilm"/>. Dei toler større spenning og effekt enn metallfilm- og karbonfilmmotstander, og er ikkje like følsame om dei vert overbelasta med overspenning eller for stor effekt<ref name="EEPowerMetalOxidfilm"/>. Dei tåler høgare temperaturar enn metallfilm (opp til 450 <math>^\circ</math>C), men temperaturkoeffisienten er høgare, ofte rundt 300 ppm/<math>^\circ</math>C. Dessutan har dei grovare toleransar enn metallfilm, og dei støyar like mykje som karbonfilm. Prisane er om lag som for karbonfilm, og dei har i stort mon teke over for desse. ==== Metallglasurfilm ==== Metallglasurmotstandar har motstandselement laga av blanding av glaspulver og metallpartikler ([[sølv]] og [[palladium]]). Denne blandinga vert så avsett på eit keramisk substrat ved ein temperatur på ca. 800 <math>^\circ</math>C. På grunn av denne ekstreme varmen blir glasspulveret og metallpartiklene forbundet med substratet<ref name="PhysicsRadio"/>. Ein oppnår rett motstandsverdi ved å kontrollera tilhøvet mellom metall og glaspulver, og ved å kutta ein spiral i metallglasurfilmen. Filmen til metallglasurmotstandane er mykje tjukkare enn for metall- og karbonfilmmotstandar<ref name="PhysicsRadio"/>. Dei toler difor høgare pulsstraum utan å ta skade. Metallglasurmotstandar vert produserte med verdiar frå 100 k<math>\Omega</math> til 100 M<math>\Omega</math>. Toleransen er typisk 1 % til 5 % og temperaturkoeffisienten rund 200 ppm/<math>^{\circ}</math>C. === Motstandspakkar === [[Fil:Sil_resistor.png|mini|Fig. 19 Motstandspakke med 8 individuelle 47 ohm motstandar.]] Når det skal monterast fleire motstandar med same verdi i same området på eit kretskort kan ein spara plass ved å nytta motstandar plassert i ein felles pakke. For å spara pinnar på pakken er den eine enden av alle motstandane kopla samen og forbunde til ein felles pinne på pakken. Fig. 19 syner eit døme på ein pakke med 8 motstandar. Ettersom den eine enden av alle motstandane har ein felles pinne har pakken berre 9 pinnar. == Overflatemonterte motstandar == [[Fil:Surface mounted resistors (1570238694).jpg|mini|Fig. 20 Overflatemonterte motstandar.]] Overflatemonterte motstandar er i dag den dominerande motstandstypen. Dei reduserer dimensjonane med opp til 70 %, noko er spesielt viktige for kompakt elektronikk, som [[mobiltelefon]]ar, [[Minnepinne|minnepinnar]], [[nettbrett]], etc. At dei ikkje har monteringstrådar reduserer den pasasittiske induktansen i høve til holmonterte komponentar, så dei høver betre for høge frekvensar. Dei små dimensjonane til overflatemonterte motstandar gjer at overflata blir lita, slik at mindre termisk energi kan fjernast ved termisk stråling. Det er difor viktig med minst mogleg [[termisk motstand]] mellom komponenten og kretskortet. Varmeleiarevna til loddeforbindelsen kan vere opptil ti gonger lågare enn for koppar, men tverrsnittet er stort nok til å skapa god termisk kontakt<ref name="Bunea"/>. Men tverrsnittet på banane på kretskortet lyt vera stort nok til at den termiske motstanden ikkje vert for stor. Bærbar elektronikk nyttar [[batteri]] som [[energikjelde]], og for å auka tida mellom kvar opplading vert dei elektriske komponentane dimensjonerte for låge spenningar. Dette gjev at dei arbeider med mindre effekt og kan gjeraat mindre utan at temperaturen vert for høg, sjølv med små overflatemonterte komponentar. === Metallfolie === [[Fil:Metal_foil_resistor.png|mini|Fig. 21 Metallfoliemotstand for holmontering.]] Motstandselementet i metallfoliemotstandar er ein folie laga av ei legering, med [[nikrom]] som hovudingrediens, men andre tilsetningsstoff kan òg inngå. Tjukkelsen på filmen er nokre <math>\mu</math>m, og han er montert på eit keramisk fundament med liten termisk motstand<ref name="EEPowerMetalFoil"/><ref name="VishayFoil"/>. Verdien vert trimma ved [[fotoetsing]] av folien. Metallfoliemotstandar har snøgg termisk stabilisering, låge temperaturkoeffisientar, god langtidsstabilitet, lite støy og svært liten parasittisk kapasitans og induktans. Dei vert produserte med toleransar ned til <math>0.005\mbox{ }%</math> og temperaturkoeffiseint ned til 0.05 ppm / <math>^{\circ}</math>C)<ref name="VishayFoilUltra"/>. Dei har så godt som ingen endring i motstandverdien når spenninga over komponenten endrar seg. Metallfoliemotstandar er dei mest nøyaktive og stabile av alle motstandstypane, men dei er ikkje billige. Dei vert produserte både for hol- og overflatemontering. === Tynnfilm === Motstandskiktet er ein metallfilm, med ein tjukkleip på rundt 0,1 <math>\mu</math>, som vert spruta på eit isolerande underlag, kalla [[Substrat (kjemi)|substrat]], under vakuum. Underlagsmaterialt er ofte [[aluminiumoksid]], [[silisium]] eller [[glas]]. Motstandsverdien vert så trimma ved å fjerna materiale med fotoetsing eller med laser. På grunna av at motstandselementet ikkje er spiralform, som for metallfimmotstandar, er parasittisk induktans og kapasitans lågare. Tynnfilmmotstandar er som oftast overflatemonterte, noko som ytterligare reduserer parasittisk induktans og kapasitans, så dei høver godt for høgfrekvenselektronikk. Ein annan attraktiv eigenskap er låg støy, som gjer dei interessante i samband med [[analog signalhandsaming]] for [[Lydteknologi|audio]], medisinsk elektronikk, [[instrumentering]], etc. Tynnfilm har betre stabilitet enn tjukkfilm<ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm"/>. === Tjukkfilm === Tjukkfilmmotstandar vert produserte ved å brenna fast (ved 850 <math>^{\circ}</math>C) ein spesiell type pasta på eit substrat av 95 % aluminiumoksid. Pastaen er ei blanding oksidar av [[ruthenium]], [[iridium]] og [[rhenium]], ofta kalla cermet (Ceramic – Metallic)<ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm"/>. Tjukkleiken på filmen er nokre tiandels millimeter<ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm"/>, eller om lag 1000 gongar tjukkare enn tynnfilm. I motsetnad til tynnfilm er produksjonsprosessen additiv, slik at det resistive laget vert bygd opp suksessivt til motstanden får rett verdi. Toleransane ligg mellom 1 % og 5 % og temperaturkoeffisienten ligg i området 50 to 200 ppm/<math>^{\circ}</math>C)<ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm"/>. Tjukkfilm har dårlegare stabilitet enn tynnfilm, men dei er billigar og vert nytta på mindre kritiske område. Dei tåler større effekt enn tynnfilmotstandar og vert ikkje så lett øydelagde av for stor spenning eller effekt. At dei er overflatemonterte og billigare enn tynnfilmmotstandar har ført til at dette er den motstandstypen som vert mest nytta i moderne elektronikk. === MELF === MELF står for «Metal Electrode Leadless Face» og er overflatemonterte motstandar med ei sylindrisk form, med metallhetter, som oftast av nikkel, på endane slik at dei kan loddast direkte til kretskortet<ref name="ElectronicsNotes"/>. Det vert brent ut ein spiral med laser for å få rett motstandsverdi, som for holmonterte filmmotstandar. Det vert så lagt eit bekyttande lag over motstandselementet. På grunn av spiralforma høver ikkje MELF-motstandar så godt for høge frekvensar. MELF-motstandar er robuste og motstandsverdien endrar seg lite over tid. Dessutan tåler dei temperaturendringar og fukt<ref name="ElectronicsNotes"/>. Men prisane er høgare enn dei meir vanlege flate overflatemonterte motstandane, og mykje mindre vanlege. === Karbonblekk === [[Fil:PCB_Carbon_Printed_Resistor.jpg|mini|Fig. 22 Trykte karbonpulvermotstandar på eit kretskort.]] Karbonkomposisjonsmotstander kan trykkast direkte på eit kretskortsubstrat som en del av produksjonsprosessen. Denne teknikken vert mest nytta i samband med hybride kortmoduler, men han kan òg nyttast på standard glassfiberkort. Toleransene er vanligvis nokså grove, typisk rundt 30 %. Metoden er difor berre i bruk når motstandsverdien ikkje er kritisk. Fig. 22 syner karbonblekkmotstandar (svarte rektangel) som er trykt direkte på eit kretskort. == Samanlikning == Tabell 1 gir ei oversikt over typiske verdiar for dei vanlegaste motstandstypane. Men det finst motstandar som avvik frå desse verdiane, og det dukkar stadig opp nye typar. <!--{| class="wikitable" style="width: 85%;"--> {| class="wikitable" style="margin:2em auto;" |+ Tabell 1 Typiske karakteristikkar |- class="hintergrundfarbe6" ! colspan="1"| Type ! colspan="1"| Verdiar ! rowspan="1"| Tol. <br/> (%) ! rowspan="1"| TCR <br/> (ppm / <math>^{\circ}</math>C) ! colspan="1"| Temp. <br/> (<math>^\circ</math>C) ! colspan="1"| <math>1/f</math>-støy <br/> (dB<math>\mu</math>V) ! colspan="1"| Effekt <br/> (W) |- |- | Trådvikla presisjon || 1 <math>\Omega</math> – 100 k<math>\Omega</math> || <math>\pm</math>0,1 || < 10 || -55 – +145 || <math>\approx 0</math> || < 1 |- | Trådvikla effekt || 0,1 <math>\Omega</math> – 10 k<math>\Omega</math> || <math>\pm</math>5 || <math>\pm</math>50 – <math>\pm</math>250|| -55 – +250 || <math>\approx 0</math> || 1 – 1000 |- | Karbonfilm || 1 <math>\Omega</math> – 10 M<math>\Omega</math> || <math>\pm</math>5 || <math>\pm</math>150 – <math>\pm</math>800 || -55 – +155 || x || 0,125 – 2 |- | Metalfilm || 10 <math>\Omega</math> - 1 M<math>\Omega</math> || <math>\pm</math>1 || <math>\pm</math>5 – <math>\pm</math>100 || -55 – +155 || x || 0,05 – 0,5 |- | Metalfilm presisjon || 10 m<math>\Omega</math> - 1 M<math>\Omega</math>|| <math>\pm</math>0,01 || <math>\pm</math> 5 || -55 – +155 || x || 0,05 – 0,5 |- | Tynnfilm || 0,2 <math>\Omega</math> – 20 M<math>\Omega</math>|| <math>\pm</math>0,1 – <math>\pm</math>2 || <math>\pm</math>5 – <math>\pm</math>50 || -55 – +155 || -20 || 0.0625 – 1 |- | Tjukkfilm || 1 <math>\Omega</math> – 100 M<math>\Omega</math>|| <math>\pm</math>0,001 || <math>\pm</math> 50 – <math>\pm</math>200 || -55 – +155 || 20 || 0.0625 – 0.25 |- | Metalfoil || 5 <math>\Omega</math> – 5 M<math>\Omega</math>|| <math>\pm</math>0,001 || <math>\pm</math> 0,05 || -55 – +125 || -40 || 0,125 – 1 |} == Merking == For å standardisera motstandsverdiane er det definert seriar med normale motstandsverdier, i form av [[E-serie|IEC 60063]]. Verdien til standard filmmotstandar er som oftast oppgjeven i form av farga ringar på komponenten. Denne koden er definert av [[IEC 60757]] og vist i tabell 2. Overflatemonterte motstandar har ikkje plass til fargekodar, så dei vert merkte med nummerkodar i staden. {| class="wikitable" cellpadding="10" |+ Tabell 2 Fargekodar ! colspan="2" | [[Fil:Résistance_à_4_bandes.svg|100px]] !1.<br>ring<br>venstre !2.<br>ring<br>venstre !3.<br>ring<br>venstre ^* !Siste<br>venstre<br>ring !Høgre<br>ring !Tilleggs<br>ring |- align="center" | colspan="2" | Farge |1. siffer |2. siffer |2. siffer |Multiplikator |Toleranse |Temp. koef. |Alpha. |- align="center" | width="50" bgcolor="#000000" |&nbsp; |[[svart]] |0 |0 |0 |<math>10^0</math> |± 20 % |<math>\pm</math>200 ppm |BK |- align="center" | bgcolor="#964B00" |&nbsp; |[[brun]] |1 |1 |1 |<math>10^1</math> |± 1 % ||<math>\pm</math>100 ppm |BN |- align="center" | bgcolor="#FF0000" |&nbsp; |[[raud]] |2 |2 |2 |<math>10^2</math> ||<math>\pm</math>2 % |50 ppm |RD |- align="center" | bgcolor="#FFB000" |&nbsp; |[[oransje]] |3 |3 |3 |<math>10^3</math> | |15 ppm |OG |- align="center" | bgcolor="#EFEF00" |&nbsp; |[[gul]] |4 |4 |4 |<math>10^4</math> | |25 ppm |YE |- align="center" | bgcolor="#00A600" |&nbsp; |[[grøn]] |5 |5 |5 |<math>10^5</math> |± 0,5 % | |GN |- align="center" | bgcolor="#3366FF" |&nbsp; |[[blå]] |6 |6 |6 |<math>10^6</math> |± 0,25 % |10 ppm |BU |- align="center" | bgcolor="#A000A0" |&nbsp; |[[fiolett]] |7 |7 |7 |<math>10^7</math> |± 0,10 % |5 ppm |VT |- align="center" | bgcolor="#8F8F8F" |&nbsp; |[[grå]] |8 |8 |8 |<math>10^8</math> |± 0,05 % | |GY |- align="center" | bgcolor="#FFFFFF" |&nbsp; |[[svart]] |9 |9 |9 |<math>10^9</math> | | |WH |- align="center" | bgcolor="#d3cb10" |&nbsp; |gull | | | |0,1 |± 5 % | |GD |- align="center" | bgcolor="#cfcfcf" |&nbsp; |sølv | | | |0,01 |± 10 % | |SR |- align="center" |&nbsp; |(ingen) | | | | |± 20 % | | |} ^* Den tredje ringen er berre i bruk når motstandstoleransen er mindre enn eller lik 2 %. <ref name="Hierholzer"/> == Galleri == <gallery> Fil:3_Resistors.jpg|Fig. 23 Filmmotstandar for holmomtering. Fil:1 kiloohm SMD 0603 resistor (cropped).jpg|Fig. 24 1 k<math>\Omega</math> overflate-montert motstand av storleik 0603. Fil:Surface_mounted_resistors_(1570238694).jpg|Fig 25 Overflatemonterte motstandar på eit krinskort. </gallery> == Referansar == <references> <ref name="Amberrozy">A. Amberrózy, ''Electronic noise'', McGraw-Hill, 1982.</ref> <ref name="Beev">N. Beev, ''Measurement of excess noise in thin film and metal foil resistor networks'', Proc. 2022 IEEE Int. Instrumentation and Measurement Technology Conference (I2MTC), 16-19. mai 1922, ss. 1-6.</ref> <ref name="Beis">Beis, [https://www.beis.de/Elektronik/ResistorCurrentNoise/CurrentInducedResistorNoise.html ''Current-induced resistor noise''], Electronic Pages (versjon 2026.05.24)</ref> <ref name="Bunea">R. Bunea, P. Svasta and N.-D. Codreanu, ''Modeling of heat dissipation in SMD chip components'', Proc. 2010 IEEE 16th Int. Symp. for Design and Technology in Electronic Packaging (SIITME), Pitesti, Romania, 23.-26. sep. 2010, ss. 283-286.</ref> <ref name="Cao">H.S. Cao, R.H. Witvers, S. Vanapalli, H.J. Holland og H.J.M. ter Brake1, ''Cooling a low noise amplifier with a micromachined cryogenic cooler''. Review of Scientific Instruments, bind 84, 2013.</ref> <ref name="Conrad">G.T. Conrad, N. Newman og A.P. Stansbury, ''A recommended standard resistor-noise test system''. IRE Trans. on Component Parts, bind CP-7, sept. 1960, ss. 71-88.</ref> <ref name="Christensen">C.J. Christensen og G.L. Pearseon, ''Resistance fluctuations in carbon microphones and other granular resistances''. Bell Sys. Tech. Jou., bind 15, april 1926, ss. 197-223.</ref> <ref name="EEPowerCarbonfilm">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/carbon-film-resistor/# ''Carbon film resistor''], EEPower, (verson 2026.05.25)</ref> <ref name="EEPowerMetalfilm">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/metal-film-resistor/ ''Metal film resistor''], EEPower, (verson 2026.05.25)</ref> <ref name="EEPowerMetalOxidfilm">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/metal-oxide-film-resistor/ ''Metal oxide film resistor''], EEPower, (verson 2026.05.25)</ref> <ref name="EEPowerMetalFoil">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/foil-resistor/ ''Foil resistor''], EEPower, (verson 2026.05.28)</ref> <ref name="EEPowerTynnTjukkMetalfilm">[https://eepower.com/resistor-guide/resistor-materials/thin-and-thick-film/# ''Thin and thick filmThin and thick film''], EEPower. (verson 2026.05.28)</ref> <ref name="ElectronicsNotes">[https://www.electronics-notes.com/articles/electronic_components/resistors/melf-smd-resistor.php ''MELF resistor''], ElectronicsNotes, (verson 2026.05.28)</ref> <ref name="Fish">P.J. Fish, ''Electronic noise and low noise design'', McGraw-Hill, 1994.</ref> <ref name="Hierholzer">E.L. Hierholzer og H.B. Drexler, med J.H. Powers, ''Resistors and passive-parts standardization'', i C.H. Harper (red.), Handbook of components for electronics, McGraw-Hill, 1977.</ref> <ref name="Hoge">, F.N. Hoge, T.G.M. Kleinpenning og L.K.J. Vandamme, ''Experimental studies on 1/f noise'', Reports on progress in physics, 1981-05, bind 44, nr 5, ss. 479-532.</ref> <ref name="Kogan">S.M.. Kogan, ''Low-frequency current noise with a 1/f spectrum in solids'', Sov. Phys. Usp. Fiz. Nauk 145, 1985, ss 28 170.</ref> <ref name="LaMacchia">Måling av motstandsstøy er diskutert i B. LaMacchia og B. Swanson, ''Measuring and evaluating excess noise in resistors'', e-Brief 486, 145th Audio Eng. Soc. Conv. New York, NT, USA, 17.-20. okt, 2018.</ref> <ref name="Johnson">J.B.Johnson, ''Thermal agitation of electricity in conductors'', Physical Review, bind 32, july 1928, ss. 97-109.</ref> <ref name="Mazda">, F.F. Mazda, ''Discrete electronic components'', Cambridge Iniv. Press, 1981.</ref> <ref name="Motchenbacher">C. Motchenbacher and J. Connelly, ''Low-noise electronic system design'', John Wiley & Sons, 1993.</ref> <ref name="Mooij">J.H. Mooij, ''Resistive materials'', i J.C. Whitaker (red.), The Electronics Handbook, CRC Press - IEEE Press, 1996.</ref> <ref name="Nyquist">H. Nyquist, ''Thermal agitation of charge in electric conductors'', Physical Review, bind 32, july 1928, ss. 110-113.</ref> <ref name="PhysicsRadio">[https://physics-and-radio-electronics.com/electronic-devices-and-circuits/passive-components/resistors/metalglazeresistor.html ''Metal glaze resistor''], Physics and Radio Electronics. (verson 2026.05.31)</ref> <ref name="Sangwine">S. Sangwine, ''Electronic components and technology'', 3. utg., CRC Press, 2007.</ref> <ref name="VanderZiel">A. van der Ziel, ''Unified presentation of 1/f noise in electronic devices: Fundamental 1/f noise sources'', Proc. IEEE, bind 76, nr 3, mars 1988, ss. 233-257.</ref> <ref name="VishayPTF">''Model PTF metal film resistors'', Vishay, datablad, 2026..</ref> <ref name="VishayHF">''High Frequency (up to 40 GHz) resistor, thin film surface mount chip'', Vishay datablad.</ref> <ref name="VishayFoil">''Ultra-high precision Vishay bulk metal® foil resistors in extreme environments'', Vishay Tech Note TN-0026, 2010.03.29.</ref> <ref name="VishayFoilUltra">''High Precision Foil Resistor with TCR of ± 2.0 ppm/°C, tolerance of ± 0.005 % and load life stability of ± 0.005 %'', Vishay S series Foil Resistors datablad, 2026.</ref> </references> == Sjå òg == * [[Elektrisk motstand]] * [[Potmeter]] * [[Dekadeboks]] * [[Termistor]] * [[Jernmotstand|Jarnmotstand]] * [[Bremsemotstand]] * [[Fotomotstand]] * [[Overflatemontering]] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Passive elektriske komponentar]] 66y15vh312y2lmnzssy74sfd8pbcam3 0 221433 3657314 2820313 2026-06-15T07:51:00Z Ranveig 39 +[[Kategori:Skrivemateriale]]; ±[[Kategori:Materiale]]→[[Kategori:Dyreprodukt]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657314 wikitext text/x-wiki {{manglar kjelder}} [[fil:Permennter-1568.png|mini|Pergamentmakar. Tysk tresnitt frå 1568.]] '''Pergament''' er eit [[materiale]] som vart brukt til [[bok|bøker]] og [[diplom]]. Det vart laga av fint kalve-, geite- eller saueskinn. [[Vellum]] refererer spesifikt til kalveskinnspergament, som er den beste typen. Materialet vart ifølgje [[Plinius den eldre]] fyrst brukt i [[Pergamon]] under [[Eumenes I]] (263–241 f.Kr.) eller [[Eumenes II]] (197–160 f.Kr.), og har namnet sitt derifrå. Skinnet vart skrapa slik at det vart tynt nok til å kunne bindast inn i ei [[bok]]. Pergament er eit haldbart materiale, men er sårbart for [[mygl]], [[bakteriar]] og [[skadedyr]]. Rett oppbevaring er difor viktig. Mange gamle bøker er vortne øydelagde i bibliotek som har hatt fuktig luft eller ikkje god nok kontroll med gnagarar. Sjølv om pergament vart teke i bruk i antikken var det i [[mellomalderen]] materialet hadde gullalderen sin. Det vart etterkvart erstatta av [[papir]], som vart produsert i Europa frå 1000-talet, etter at [[maurarane]] hadde introdusert det i [[Andalusia]]. Det skulle gå endå ei tid før pergamentet gjekk or bruk, særleg til produksjon av praktverk. Med boktrykkarkunsten forsvann pergament nesten heilt. Frå sist på 1900-talet har materialet vorte teke i bruk att av ein del kunstnarar. Ein særskild type pergament er [[palimpsest]]. Det er brukt pergament der skrifta er skrapa bort slik at det kan brukast omatt. Ved hjelp av moderne hjelpemiddel som [[røntgen]] og [[infraraudt ljos]] har ein kunna lese den opphavlege skrifta, noko som har ført til at verk ein trudde var tapte er vorten attfunne. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Pergament|Pergament]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. september 2012.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Dyreprodukt]] [[Kategori:Skrivemateriale]] cm7dwi1q8fx27droky908htk31cz5p1 0 221667 3657361 3626209 2026-06-15T08:50:51Z Migne 2086 /* Bakgrunnsstoff */ 3657361 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Eivind Prestegård Henriksen''' ({{fødd|14. september|1990|Henriksen, Eivind}}) er ein norsk sleggjekastar frå [[Oslo]]. Han vann sølvmedaljen i øvinga under dei olympiske sommarleikane i 2021. Året etter sikra han seg bronsemedaljen i sleggjekastinga både ved verdsmeisterskapen og i europameisterskapen. Henriksen er medlem i [[IK Tjalve]] og norsk rekordhaldar i sleggjekasting med 81,58 meter. Tidlegare har han også kasta diskos. ==Aktiv== Henriksen har fleire medaljar i sleggje og diskos frå NM i friidrett 2007-2011. Han deltok i sleggjekast under [[EM i friidrett 2012]] i [[Helsingfors]] og fekk også delta under [[Sommar-OL 2012]] i [[London]].<ref>[http://www.dagbladet.no/2012/07/12/sport/ol/fotball/ol_i_london_2012/ol_i_london/22518369/ Dagbladet, 12. juli 2012: Her er hele den norske OL-troppen]</ref> I London-OL kasta han 74,62 meter og enda på ein 13. plass.<ref>{{Citation|title=Olympics Site Closed {{!}} Olympics at Sports-Reference.com|url=https://www.sports-reference.com/olympics.html|website=www.sports-reference.com|accessdate=2022-05-02|archive-date=2018-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180822015039/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ha/poul-hansen-1.html|url-status=yes}}</ref> Under [[EM i friidrett 2018]] i [[Berlin]] vart han nummer fem, og forbetra norgesrekorden til 76,86 meter. Seinare same året flytte han rekorden til 78,25 meter.<ref>abcnyheter.no (9. juni 2019): [https://www.abcnyheter.no/nyheter/sport/2019/06/09/195584761/overlegen-norsk-sleggerekord-av-henriksen ''Overlegen norsk sleggerekord av Henriksen''], hentet 4. august 2019</ref> Henriksen kom på sjetteplass i [[VM i friidrett 2019]] i Doha med eit lengste kast på 77,38 meter.<ref>{{Citation|title=Henriksen på 6.-plass i sleggefinalen|url=https://www.nettavisen.no/12-95-3423855712|website=Nettavisen|date=2019-10-02|accessdate=2022-05-02|language=no|last=NTB}}</ref> Han deltok i sleggje under [[Friidrett under Sommar-OL i 2021|Sommar-OL 2020]] i [[Tokyo]]. Der tok han ein overraskande sølvmedalje. Han oppnådde 81,58 meter, og vart med det første norske sleggjekastar over 80 meter.<ref name="ol2020">{{Citation |title=Men's Hammer Throw Results |url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/ATH/OG2020-_ATH_C73S_ATHMHAMMER------------FNL-000100--.pdf |accessdate=2022-05-01 |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804134940/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/resOG2020-/pdf/OG2020-/ATH/OG2020-_ATH_C73S_ATHMHAMMER------------FNL-000100--.pdf |url-status=yes }}</ref> ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Nr 22 – 69,98 m *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Nr 24 – 71,27 m *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsinki]]: Nr 14 – 72,54 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 14 – 74,62 m *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Nr 17 – 72,31 m *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Nr 16 – 71,93 m *[[EM i friidrett 2018|EM 2018]] i [[Berlin]]: Nr 5 – 76,86 m *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Nr 6 – 77,38 m *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Sølvmedalje – 81,58 *[[VM i friidrett 2022|VM 2022]] i [[Eugene i Oregon|Eugene]]: Bronsemedalje – 80,87 m *[[EM i friidrett 2022|EM 2022]] i [[München]]: Bronsemedalje – 79,45 m *[[VM i friidrett 2023|VM 2023]] i [[Budapest]]: Nr 7 – 77,06 m *[[EM i friidrett 2024|EM 2024]] i [[Roma]]: Nr 7 –76,51 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2024|OL 2024]] i [[Paris]]: Nr 4 – 79,19 m *[[VM i friidrett 2025|VM 2025]] i [[Tokyo]]: Nr 9 – 76,47 m == Kjelder == <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Eivind Henriksen|Eivind Henriksen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 21. juli 2012.'' </div> ===Fotnotar === {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *[https://worldathletics.org/athletes/norway/eivind-henriksen-14215311 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/121160 |tittel = Eivind Henriksen |vitja = 2023-03-03 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske sleggekastarar]] [[Kategori:Norske diskoskastarar]] [[Kategori:Noregsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Noreg]] [[Kategori:Norske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Norske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Norske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2014]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2016]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2018]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2019]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2022]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2022]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2023]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2024]] [[Kategori:Idrettsutøvarar frå Oslo]] 4nnye7n794hnmayw8q4gx69v7c5yy7g 0 225663 3657209 3274628 2026-06-14T13:24:39Z Ranveig 39 Fmt., artslenkjer 3657209 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Royal Spoonbill mouth open.jpg | bilettekst = Kongeskeistork med opent nebb i Victoria, Australia {{foto|Wikipedia-brukar fir0002}} }} '''Kongeskeistork''' (''Platalea regia'') lever på [[tidvassletter]] og grunne område med ferskvatn og saltvatn i [[Australia]], [[Indonesia]] og på [[Papua Ny-Guinea]], [[New Zealand]] og [[Salomonøyane]]. Han har òg vorte registrert som ein streiffugl på [[Ny-Caledonia]]. Kongeskeistork beitar på krepsdyr, fisk og små insekt ved å feie nebbet si frå side til side. Han flyg alltid med halsen og hovudet strekt ut. == Skildring == Kongeskeistork er ein stor, kvit fugl med eit svart, skeiforma nebb. I gjennomsnitt er han er ca. 77 centimeter i kropplengd og veg ca. 1,7 kilogram.<ref name="heather">Barrie Heather og Hugh Robertson, ''The Field Guide to the Birds of New Zealand'' (rev. utg.), Viking, 2005</ref> Det er ein [[vassfugl]] med lang bein for å vade gjennom vatn. Enden av nebbet til kongeskeistorken er breiare og fungerer meir som ei klype enn det smalare nebbet til [[gulnebbskeistork]], som fungerer som ei tong.<ref name="vestjens">Vestjens, W. J. M. (1975). ''Feeding behaviour of Spoonbills at Lake Cowal, NSW''. Emu 75 (3): 132.</ref> Kongeskeistorken tar animalsk føde, fangar små dyr ved å feie nebbet gjennom grunt vatn og svelgjer byttet straks det er oppdaga. Når langsomme feiing, går det spoonbill sakte med opent nebb vinkelrett på vassflata. Fuglen går sakte, sparkar opp rusk og smådyr frå botnen, som han sansar og grip tak i med nebbet. Dei kan òg dra nebbet langs kroppsiden medan dei vadar på grunt vatn.<ref name="vestjens"/> Byttedyra inkluderer ferskvasskrepsdyr som [[kloreker]], [[insekt]], [[frosk]] og [[småfisk]] og nokre gonger [[ferskvassniglar]] og plantemateriale.<ref name="vestjens"/> Dei kan beite om natta like mykje som i dagslys fordi dei nyttar kjensler i nebbet heller enn synet for å lokalisere bytte.<ref name="heather"/> I hekkedrakt veks det lange kvite fjører frå baksida av hovudet og dei får farga flekker i andletet. [[Fuglereir|Reiret]] er ei plattform av trepinnar i eit tre der hoa legg to eller tre egg. Ungane blir klekt etter 21 dagar. Fuglane er svært kjenslevare for uro i hekketida. I Australia har heile koloniar forléte egga sine etter mindre uro. Ein studie av mitokondrielt DNA viste at kongeskeistorken har [[kinaskeistork]] som næraste slektning.<ref>{{cite journal|author=Chesser, R.Terry; Yeung, Carol K.L.; Yao, Cheng-Te; Tians, Xiu-Hua; Li Shou-Hsien|year=2010|title=Molecular phylogeny of the spoonbills (Aves: Threskiornithidae) based on mitochondrial DNA|journal=Zootaxa|issue= 2603|pages=53–60|issn=1175-5326}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Royal Spoonbill|Royal Spoonbill]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 18. august 2012'' </div> == Bakgrunnsstoff == * [http://ibc.lynxeds.com/species/royal-spoonbill-platalea-regia Videoar, bilete og lydopptak av kongeskeistork] hos Internet Bird Collection * {{artslenkjer}} [[Kategori:Ibisfamilien]] [[Kategori:Fuglar i den australske regionen]] p2isb42vtafifo5sri1sh1i9q8yy6at 0 228067 3657362 3564594 2026-06-15T08:52:11Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657362 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Vítězslav Veselý''' ({{fødd|27. februar|1983|Vesely}}) er ein [[Tsjekkia|tsjekkisk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Hodonin]] som har tevla i [[spydkast]]. Han vart europameister i øvinga i 2012 og verdsmeister i 2013. Sin personlege rekord på 88,34 meter oppnådde han i kvalifiseringa til spydfinalen under [[Sommar-OL 2012]]. ==Aktiv== Veselý markerte seg internasjonalt då han kasta 81,20 meter og sette personleg rekord i kvalifiseringa til OL-finalen i spydkast i [[Beijing]] i 2008, men i sjølve finalen vart han sist av dei tolv deltakarane med 76,76 m. Året etter var han langt unna å kvalifisere seg til finalegruppa under verdsmeisterskapen i [[Berlin]]. Han forbetra den personlege rekorden til 86,45 m i eit stemne i [[Olomouc]] i mai 2010. Seinare i sesongen vart han nummer ni i EM. Veselý var nær ved å vinne medalje då han gjorde sitt best kast for året 2011 under VM-finalen i [[Daegu]], med 84,11 m mangla han 19 cm på bronsemedaljen. Tidleg i juni 2012 vann Veselý «[[Diamond League]]»-stemnet på [[Bislett stadion]] i Oslo, med 88,11 m sette han personleg rekord med det lengste kastet i verda så langt i sesongen. Han imponerte ikkje i kvalifiseringa til EM-finalen, hadde berre det tiande lengste kastet. Etter eit mislukka fyrstekast i finalen fekk han i andre omgang til eit kast som målte 83,72 m, nok til å sikre seg EM-tittelen. Derimot imponerte han stort i kvalfiseringa til OL-finalen i [[London]] i byrjinga av august, der han med 88,34 m presterte årsbeste i verda. I sjølve finalen sleit han, men klarte til sist 83,34 m, noko som gav han ein fjerdeplass i tevlinga. Under friidretts-VM 2013 i Moskva slo Veselý til med 87,17 meter i fyrste omgang. Finske [[Tero Pitkämäki]] var i to kast nær ved å ta over leiinga, men med eit bestekast på 87,07 m måtte han ta til takk med sølvmedalje. Frå europameisterskapane 2014 og 2016 reiste Veselý med sølvmedalje i begge. Åra 2008-12, 2016 og 2022 vart Veselý tsjekkisk meister i spydkast. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 12 – 76,76 m *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Utslått i kvalifiseringa (75,76 m) *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Nr 9 – 77,83 m *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Nr 4 – 84,11 m *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsingfors]]: Gullmedalje – 83,72 m, 49 cm framom Valerij Iordan frå [[Russland]] *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 4 – 83,34 m *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Gullmedalje – 87,17 m, framom Tero Pitkämäki (87,07 m) *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Sølvmedalje – 84,79 m, bakom [[Antti Ruuskanen]] (88,01 m) *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 8 – 83,13 m *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Sølvmedalje – 83,59 m, bakom Zigismunds Sirmais (86,66 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Nr 7 – 82,51 m *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Utslått i kvalifiseringa (75,50 m=nr 26) *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Bronsemedalje – 85,44 m *[[EM i friidrett 2022|EM 2022]] i [[München]]: Nr 4 – 84,36 m ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Vítězslav Veselý|Vítězslav Veselý]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 1. september 2012.'' </div> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Vítězslav Veselý|Vítězslav Veselý]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. september 2012.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/czechia/vitezslav-vesely-14168124 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/115415 |tittel = Vítězslav Veselý |vitja = 2023-03-17 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tsjekkiske spydkastarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Tsjekkia]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Tsjekkia]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] jisbpbfrc872jpf23hhru10gfzv6rer 0 228161 3657277 3465935 2026-06-15T07:09:28Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657277 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Mokgadi Caster Semenya''' ({{fødd|7. januar|1991|Semenya, Caster}}) er ein [[Sør-Afrika|sørafrikansk]] mellomdistanseløpar som spesialiserer seg på 800 meter og 1500 meter for kvinner. Caster Semenya er kjend for å ha blitt kjønnstesta av [[det internasjonale friidrettsforbundet]] i 2009, noko som førte til debatt rundt kjønnstesting innan idretten. == Karriere == Caster Semenya deltok i sitt fyrste [[VM i friidrett 2009|VM i friidrett i 2009]] i [[Berlin]]. Her vann ho gull på 800 meter med tida 1.55,45. Tidlegare same året hadde ho vorte afrikansk juniormeister på både 800 meter og 1500 meter og dei nye tidene hennar var markert raskare enn ho hadde sprunge tidlegare. Etter desse to sigrane valde [[det internasjonale friidrettsforbundet]] å gjennomføra ein kjønnstest på henne, noko som førte til sterke reaksjonar og ein ny debatt om kjønnstesting innan idretten. Caster Semenya fekk ikkje delta på tevlingar før resultata frå kjønnstesten var klåre, men i november 2009 vart det avgjort at ho fekk behalda premiane frå tevlingane i 2009. For å verna om privatlivet hennar, vart ikkje resultata frå kjønnstesten til Caster Semenya offentleggjort. Men den 6. juli 2010 fekk Semenya igjen lov til å driva internasjonal toppidrett igjen. Under [[VM i friidrett 2011]] i [[Daegu]] tok ho sølvmedaljen på 800 meter.<ref> [http://snl.no/Caster_Semenya Store Norske Leksikon om Caster Semenya] </ref> Ho deltok også under [[sommar-OL 2012]] i [[London]], der ho var flaggberar for landet sitt. Her tok ho igjen sølvmedalje på 800 meter på tida 1:57,23. Både i [[Daegu]] og i London vart ho slått av russiske [[Marija Savinova]].<ref> [http://no.wikipedia.org/wiki/VM_i_friidrett_2011 Bokmålswikipedia: VM i friidrett 2011] </ref><ref> [http://en.wikipedia.org/wiki/Athletics_at_the_2012_Summer_Olympics Engelsk wikipedia: Athletics at the 2012 Summer Olympics] </ref> == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Caster Semenya|Caster Semenya]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. september 2012.'' *[https://worldathletics.org/athletes/south-africa/caster-semenya-14330057 World Athletics] ;Fotnotar {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Sørafrikanske mellomdistanseløparar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Sør-Afrika]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Sørafrikanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Sørafrikanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] nw0zonrze6ma4st9y2o7j6gvr8luins 0 254226 3657213 3428693 2026-06-14T13:26:39Z Ranveig 39 3657213 wikitext text/x-wiki [[Fil:Tokamak fields lg.png|mini|Tokamaken sitt magnetiske felt og elektrisk straum.]] Ein '''tokamak''' er ei innretning som skaper eit [[toroide|toroidisk]] (smultringforma) [[magnetfelt]] for innelukking av [[plasma]] i tilnærma termisk likevekt. Dette er ein av fleire typar magnetiske innelukkingssystem (eit anna er magnetiske spegel), og den vanlegaste forma nytta for [[kjernefysisk fusjon]]. Omgrepet tokamak er ei omskriving av det russiske ordet «Токамак» som igjen er eit akronym for «'''то'''роидальная '''ка'''мера в '''ма'''гнитных '''к'''атушках» (''toroidalnaja kamera v magnitnykh katusjkakh'' — toroidalt kammer i magnetiske spoler). Tokamaken vart oppfunnen på 1950-talet av [[Igor Tamm]] og [[Andrej Sakharov]]. Tokamaken er karakterisert av [[rotasjonssymmetri]] og kombinerer magnetiske spolar rundt [[torus]]en med [[elektrisk straum]] i plasmaet for å skape eit [[spiral]]iserande [[magnetisk felt]]. Dette får [[ion]] og [[elektron]] i plasmaet til å følgje spiralforma feltlinjer rundt plasmaet slik at dette vert innelukka rundt ei senterlinje i torusen. Ved tilstrekkelig lågt tap av partikler og energi frå plasmaet kan dette oppretthalde fusjon. == Design == For å oppnå fusjon må plasmaet ha ein tilstrekkelig høg [[tettleik]], eit [[energinivå]] som gjev ein minimum reaksjonrate og ei innelukkingstid som hindrar at iona forsvinn eller tapar energien sin før dei kan fusjonere. [[Ion]] og [[elektron]] i eit plasma må få relativt høg energi for å oppnå fusjon, typisk 25 [[eV|keV]] for [[deuterium]]-[[tritium]]brensel. Temperaturen er derfor typisk 300 millionar [[Kelvin]] og middelfarten omtrent 1,25-1,5•10⁶ m/s. For å oppretthalde fusjon må ''innelukkingssystemet'' sørge for at plasmaet ikkje tapar partiklar med energi, og at partiklane ikkje tapar energien for raskt. I tidlege konstruksjonar (t.d. ''Z-klemme'') brukte ein berre plasmastraum og det poloidale feltet denne sette opp (midtre figur). Dette vil få iona til å sirkle parallelt med ei senterlinje i torusen. Dette er ustabilt, og tokamaken brukar difor i tillegg omsluttande magnetspolar som set opp [[magnetisk felt|feltlinjer]] som er parallelle med ei senterlinje i torusen (øvst). Dette vil bøye av iona sirkulært rundt dei toroidale feltlinjene, og gjere plasmaet «stivare». Nettoresultatet er at partiklane vil spiralisere rundt ei senterlinje i torusen. I praksis oppstår det alltid ustabilitet i plasmaet som fører til lekkasje av ion og energi. Ei av utfordringane i noverande eksperimentreaktorar er å studere korleis felta kan korrigerast for å minimalisere desse tapa. Kvifor ein torus er den beste forma, kan forklarast ved «hårete ball-teoremet». Viss dei magnetiske feltlinjene vert samanlikna med hår som stikk opp av ein ball, vil det vere umogleg å greie håra på ballen slik at alle hår ligg flatt. Hår som stikk opp vil representere ein ustabilitet. I ein torus derimot kan ein greie håra (på mange måtar) slik at alle ligg flatt. ==Oppvarming av plasmaet== Ein viktig eigenskap ved tokamak er at plasmaet er i tilnærma [[termisk likevekt]] (Maxwell–Boltzmann distribusjon). Då unngår ein at partiklar med særs ulikt energinivå er i nærleiken av kvarandre, noko som raskt vil tappe systemet for energi ved [[bremsestråling]]. I ein operativ fusjonsreaktor må plasmaet ha eit energinivå på meir enn 10 KeV eller over 100 mill. Kelvin for å oppnå ein akseptabel reaksjonsrate. Deuterium-tritium fusjon har høgast reaksjonsevne ved ca 64 keV, men ved høgare energinivå aukar òg tapa. [[Lawson-kriteriet]] bereknar vilkåra for høgast netto energiproduksjon, og ligg for D-T fusjon omkring 25 keV. Noverande eksperimentreaktorar har alle tap som er høgare enn produsert fusjonsenergi. Difor opererer desse reaktorane med korte pulsar og plasmaet må varmast opp på ny mellom kvar puls. ===Resistiv oppvarming=== Fordi plasma leiar elektrisk straum kan plasmaet varmast opp ved den same straumen som blir til brukt å skape det poloidale feltet (over). Dette blir kalla resistiv oppvarming fordi det er basert på [[elektrisk motstand|motstand]] i plasmaet. Men mobiliteten til elektrona aukar med aukande energinivå og difor fell motstanden med aukande temperatur og resistiv oppvarming blir difor mindre effektiv. Oppvarming over 20-30 mill. K (ca 2 keV) er ikkje mogleg og annan tilleggsoppvarming er naudsynt. ===Injeksjon av nøytrale atom=== Dette skjer ved injeksjon av nøytrale [[atom]] med høg energi inn i plasma. Desse atoma blir straks ionisert og blir fanga av magnetfeltet. Partiklane gjev frå seg energien sin i plasmaet ved å kollidere med andre atom. ===Magnetisk kompresjon=== På same måte som temperaturen i ein gass aukar ved kompresjon (PV/T konstant), vil temperaturen i plasmaet auke viss det blir komprimert raskt. Dette kan skje ved ein kraftig og rask auke av magnetfeltet. I ein tokamak oppnåast dette ved at plasmaet vert forskyvt radielt innover. Dette har ytterlegare den fordelen at tettleiken i brenselet aukar. ===Oppvarming med mikrobølgjer=== Mikrobølgjestråling frå t.d. [[gyrotron]]ar eller [[klystron]]ar utanfor reaktorkammeret kan varme plasmaet. Spesielle frekvensar blir absorbert av elektron i plasmaet som sidan kolliderer med andre partiklar og aukar temperaturen. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tokamak|Tokamak]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 30. april 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|nb}} oppgav desse kjeldene:'' *{{Kjelde bok | forfattar= John Wesson | utgjeve= 2000 | tittel= The Science of JET | stad= Abingdon, Oxon, UK | forlag= Publications Officer, JET Joint Undertaking | url= http://www.jet.efda.org/documents/wesson/scienceofjet.pdf }} </div> ==Bakgrunnsstoff== * [http://www-fusion-magnetique.cea.fr/gb/fusion/physique/sommaire.htm Plasma Science] * [http://www.fusion-eur.org/ EFN] &ndash; Informasjon fra Europan Fusion Network * [http://www.jet.efda.org/ JET] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090723101818/http://www.jet.efda.org/ |date=2009-07-23 }}&ndash; Forskning på kjernefysisk fusjon ved JET (Joint European Tourus) * [http://www.jet.efda.org/documents/articles/articles.html JET Articles, Books and Links] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070207050845/http://www.jet.efda.org/documents/articles/articles.html |date=2007-02-07 }} * [http://www.iter.org/index.htm ITER]&ndash; ITER Eksprimentreaktor (International Thermonuclear Experimental Reactor) * [http://www.iterfan.org Unofficial ITER fan club] * [http://www.tokamak.info www.tokamak.info] List over nåværende og historiske totakamak reaktorer {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fusjonsreaktorar]] [[Kategori:Fusjonsenergi]] [[Kategori:Russiske ord og uttrykk]] [[Kategori:Vitskap og teknologi i Sovjetunionen]] [[Kategori:Sovjetiske oppfinningar]] [[Kategori:Russiske oppfinningar]] cgrw0f7rlefz22isz2iic1carj0wc04 0 257435 3657321 3653833 2026-06-15T08:00:56Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Ting av lêr]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657321 wikitext text/x-wiki [[Fil:Pantoffels.jpg|mini|Eit par velbrukte tøflar.]] '''Tøffel''' er [[fottøy]] laga av mjuke materiale som hovudsakleg blir brukt innomhus. Tøflar er ofte behagelege, laustsitjande [[sko]] som kan dekkja heile eller delar av [[fot]]en. Nokre når også eit stykke opp på [[legg]]en. Tøflar kan brukast for å halda føtene varme, for å verna dei mot søl eller anna på golvet, eller for å unngå bruk av hardare sko, til dømes som vern mot slitasje eller støy. ==Historie== [[Fil:Surname 22b.jpg|mini|venstre|[[Janitsjarar]] med låge, tøffelaktige sko. [[Det osmanske riket|Osmansk]] miniatyr frå 1720.]] [[Fil:Memling - Bathseba im Bade (c. 1485).jpg|mini|''Batseba i badet'' av [[Hans Memling]] frå rundt 1480 viser ei fornem kvinne som tek på seg eit par opne, låghæla tøflar etter å ha bada.]] Det finst ei rekkje mjuke skotypar frå ulike delar av verda som også er blitt brukte som innesko, som [[halmsko|halm-]] eller [[sivsko]], [[mokkasin]]ar, [[skallar]] og andre sko av skinn. Mange moderne tøflar har likevel opphav i [[Midt-Austen]]. Her blei det utvikla sko med låg eller inga hælkappe som lett kunne takast av, til dømes når ein gjekk i [[moske]]en.<ref>[http://www.batashoemuseum.ca/collections/permanent/middle_east/index.shtml The Middle East] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120724012507/http://www.batashoemuseum.ca/collections/permanent/middle_east/index.shtml |date=2012-07-24 }}, The Bata Shoe Museum 2009.</ref> I Nord-Europa spreidde tøflar seg som innesko i [[seinmellomalderen]]. Kostbare tøflar med [[kork]]sole og [[broderi]] gav høg status.<ref>T.d. Christian 4s [http://dkks.dk/nathue-og-toefler Nathue og tøfler - Rosenborg Slot]</ref> På 1700-talet blei halvtøflar med [[høge hælar]] og av dyre materiale, som [[silke]], utvikla som luksusfottøy.<ref name=SNL/> ==Utforming == Moderne tøflar blir finst i ei rekkje variantar. Dei kan lagast av materiale som [[filt]], [[frotte]]liknande tekstilar, mjukt [[lêr]] eller [[skinn]]. Solane kan vera av [[kork]], [[gummi]] eller plastmateriale, og er vanlegvis mindre slitesterke enn utesko. Mange tøflar er forma som ein enkel, open sko utan snøring, ofte også uten hælkapper slik at det er lett å stikka føttene inn i dei og ta dei ut. Andre kan ha mjuk hælkappe. I nokre høve er utesko gjort om til tøflar eller har inspirert utforminga av dei. Tøflar kan vera einsfarga eller dekorert med til dømes [[broderi]], tøymerke, pelskantar og [[paljett]]ar. Ein del kan vera utforma som [[kosedyr]], dyreføter og liknande. Nokre kan vera så høge at dei dekkjer delar av leggen, men i mjukare materiale enn [[støvel|støvlar]]. ==Bruk== [[Fil:Good Morning, Sunshine!.jpg|mini|venstre|Morgonkåpe og tøflar under [[Burning Man]]-festivalen i USA.]] Tøflar har gjerne i oppgåve å halda føtene varme, og blir då gjerne brukt i kalde omgjevnader, som i kaldt klima, om haust og vinter, eller stader der det er [[golv]]kaldt. Ofte blir dei brukt om morgon eller kveld når ein ikkje er heilt kledd, gjerne saman med [[morgonkåpe]]. Tøffelbruk i staden for å gå på sokkelesten kan hindra slitasje på sokkane og skliing. Bruk av tøflar i staden for utesko sparer golvvask og kan hindra [[støy]] på harde golv.<ref name=lyd/> Nokre [[museum]] bruker også tøflar for å verna fine golv og golvteppe mot skit og slitasje. Ein kan ha eigne tøffelpar til bruk i [[kjøkken]], [[baderom]] og [[toalett]] for å hindra overføring av ureiningar mellom golvflatar. == Ordsoge == Ordet «tøffel» kjem frå nederlandsk ''toffel''/tysk ''tüffel'', ei kortform av tysk ''Pantoffel'' som kjem via fransk ''pantoufle'' frå italiensk ''pantofola''. Ord som ''pantofler'' eller ''pantøfler'' er eldre dansk-norske nemningar for tøflar. Det engelske ordet ''slippers'' er også brukt på dansk og norsk om sko som lett kan gli av og på foten (engelsk ''to slip'' tyder 'å gli'). Ordet kan visa til tøflar utan hælkappe eller enkle [[sandal]]ar som ein lett kan ta av og på. ==Tøflar i kulturen== '''I dagleglivet''' «[[Tøffelhelt]]» er ei spøkefull og lett nedsetjande nemning for ein kua [[ektemann]] som let kona herse med seg. Ordet kjem frå det tyske ''Pantoffelheld''. I gamle dager var tøflar vanleg fottøy for kvinner når dei arbeidde i huset, og tøflar var derfor eit symbol for [[kvinne]]r. Ein mann som var «under tøffelen» var altså under kona sin kommando. Dei eldre uttrykka «tøffelhær», «tøffelregiment» og «skjørteregiment» viser til ein flokk av tøffelheltar og skildra det same maktforholdet i heimen og ekteskapet. Ei nyare nemning er berre «tøffel», som også kan brukast generelt om underdanige menn som er «mjuke som ein tøffel». I Tyskland blir [[TV]] spøkefullt omtalt som ''Pantoffelkino'', det vil seie 'tøffelkino'. «Tøffelbotn» er eit gammalt ord for ein grunn strandbotn der ein kan gå tørrskodd når det er lågvatn. [[Ciabatta]], ein avlang, italiensk brødtype, betyr 'tøffel' på italiensk. '''I biologien''' * [[Tøffeldyr]] (''Paramaecium '') er eit såleforma, flimmerhårdekka infusjonsdyr som særleg lever i råttent vatn. Det blir opptil to-tre tiendedels millimeter langt. * [[Tøffelblom]] (''Calceolaria'') er ei planteslekt i [[tøffelblomfamilien]] (skild ut frå den tidlegare maskeblomfamilien) frå Sør- og Mellom-Amerika. Plantane har lenge vore dyrka som [[potteplante]] og fått namnet «tøffelblom» fordi dei fargerike blomane har ei stor underleppe som er forma som ein pose eller tøffel. * ''Tøffeltre'' er ei eldre, sjeldnare nemning for treslaget [[korkeik]]. [[Bork]]en på dette treet blei mellom anna brukt til å laga solar til tøflar. Namnet er lånt frå tysk der tilsvarende nemning er ''Pantoffelbaum'' ('tøffeltre') og ''Pantoffelholz'' ('tøffelved'). * ''Tøffelsko'' var tidlegare eit veterinæruttrykk for ein ekstra tjukk [[hestesko]] som blei brukt viss bakerste del av [[Hov i biologi|hoven]] på ein hest var særleg låg. '''I populærkulturen''' [[Tøfflus]] er namnet på ei [[handdokke]] som var med i ''[[Jul i Skomakergata]]'', ein populær [[julekalenderserie]] for fjernsyn frå 1979. Figuren opptrer i serien som ein levande tøffel og blir spelt av [[Åsmund Huser]]. ==Biletdøme== <gallery> Embroidered Slippers (1878) - TIMEA.jpg|Broderte tøflar frå Egypt (1878) Boy's Slippers Berlin Wool Work.jpg|Broderte gutetøflar av bomull og ull frå første halvdel av 1800-talet. Tovesko.jpg|Norske filttøflar eller [[tovesko]] av tjukk filt. Baby's Tiger Slippers.jpg|Moderne babytøfler i mjuke, varme kunststoff med tigerdekor. Airwalk Men's Mason Mocassin Slippers.JPG|Mokkasintøflar av lêr. Mother's slippers.jpg|Pynta tøflar med open tå til bruk i varmare klima. JapaneseToiletSlippers.jpg|Toalettøflar av plast. Sanssouci slippers.JPG|Tøflar utanpå sko i [[Sanssouci]]. </gallery> ==Kjelder== {{refstart|liste= <ref name=lyd> [http://www.basingstoke.gov.uk/browse/environment-and-planning/pollution/noise/Noise%20and%20Laminate%20Flooring.htm «Noise Associated with Wood and Laminate Flooring»], Basingstoke and Deane Borough Council, basingstoke.gov.uk; Harriet Dennys, [http://www.cityam.com/article/slippers-noon-city-restaurant-noise-row «Slippers at noon in City restaurant noise row»], ''City A.M.'' (May 5, 2011)</ref> <ref name=SNL>[http://snl.no/t%C3%B8fler «tøfler»] i ''Store Norske Leksikon''</ref> }}*[http://www.nob-ordbok.uio.no/perl/ordbok.cgi?OPP=t%F8ffel&begge=+&ordbok=nynorsk «tøffel»]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} i Bokmåls- og Nynorskordboka ---- *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tøffel|Tøffel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 13. mai 2013.''{{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{cite web |url=http://www.digitaltmuseum.no/search?query=t%C3%B8fler&search_context=1 |title=DigitaltMuseum: Søk: 'tøfler' |publisher=DigitaltMuseum }} * [http://ordnet.dk/ods/opslag?opslag=t%F8ffel&submit=S%F8g Oppslagsordet «tøffel» i ''Ordbog over det danske sprog 1700-1950'' (etymologi og betydning på dansk)] [[Kategori:Fottøy]] [[Kategori:Nederlandske ord og uttrykk]] [[Kategori:Ting av lêr]] ja3vdlonybaqu0xh05m8xcfsag6ul7y 0 266643 3657231 3654801 2026-06-14T17:59:27Z Ranveig 39 Fmt. 3657231 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballklubb | klubbnamn = Avaldsnes | bilete = | fullt namn = Avaldsnes idrettslag | kallenamn = | kort namn = AIL | grunnlagd = [[16. juni]] [[1937]] | nedlagd = | heimebane = «Skeie» | kapasitet = | styreleiar = Helge Sylfest Gaard | leiartittel = Styreleiar | direktørtittel = Dagleg leiar | direktør = | sportssjeftittel= Sportsleg leiar | sportsdirektør = | liga = [[Toppserien]] | sesong = [[Toppserien 2013]] | plassering = 4 | nettstad = avaldsnes.no | }} '''Avaldsnes Idrettslag''' (skipa [[16. juni]] [[1937]]) er eit idrettslag frå [[Avaldsnes]] på [[Karmøy]]. Medlemstalet per 31. desember 2012 var 818. Klubben held til ved Avaldsnes Idrettssenter, og spelar heimekampane på «Skeie», også kalla «Nye bana». Idrettsanlegget på Skeie, som ligg 1 km vest for [[riksveg 47]] ved Avaldsnes sentrum, inneheld følgjande: to store grasbaner, éi stor kunstgrasbane med flomlys, to grasløkker (fire 7'ar-baner), éi grusløkke med flaumlys, to klubbhus, éin ballbinge og éin sandvolleyballbane. AIL har både [[fotball]]- og [[handball]]avdeling, samt ei avdeling for born; Idrettsskolen, og ei avdeling for [[Langrenn|ski]]/trim. Idrettsskolen har 200 born i alderen 5-10 år, medan ski/trim har tre aktive utøvarar i langrenn ([[Einar Vikingstad]], med fleire VM-gull i klassen over 50 år) og 40 aktive i trimgrupper. ==Fotball== Fotballavdelinga har i sesongen 2013 24 lag, med totalt ca. 250 aktive spelarar, trenarar og leiarar og med damenes elitelag som flaggskip. ===Damer Elite=== Elitelaget spelar i [[Toppserien]] f.o.m. sesongen 2013 etter å ha rykka opp med ein klår siger i 1. divisjon i 2012. Dei er det første laget frå Karmøy som har spela i den øvste divisjonen. I 2013 vart laget nummer 4 i Toppserien og tok seg heilt fram til [[NM i fotball for kvinner|cupfinalen]], der dei tapte mot [[Stabæk Fotball|Stabæk]]. [[Cecilie Pedersen]] er den mest kjende spelaren på laget og har fleire landskampar på [[Det norske kvinnelandslaget i fotball|A-landslaget]], inkludert EM i Finland i 2009. I tillegg har laget etter opprykket i 2012-sesongen henta fleire gode utanlandske spelarar, deriblant tre brasilianske landslagsspelarar, med eit mål om å etablere seg i Toppserien.<ref>http://www.fotball.no/Landslag_og_toppfotball/NM/Senior_kvinner/2013/Annerledesklubben-Avaldsnes/</ref> ===Menn=== A-laget spelar i [[4. divisjon fotball for herrar|4. divisjon]] etter å ha rykka ned frå [[3. divisjon fotball for herrar|3. divisjon]] i 2012. Før dette hadde laget spela i 3. divisjon frå 2005 til 2010, og i 4. divisjon sesongen 2011. ==Handball== Handballavdelinga, som held til i [[Håvikhallen]] på [[Håvik]], har 22 lag med ca. 300 aktive spelarar, leiarar og trenarar. ==Kjende utøvarar== *[[Cecilie Pedersen]], fotball *[[Rosana dos Santos Augusto Rosana]] ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Avaldsnes Idrettslag|Avaldsnes IL]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 24. november 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|nb}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *{{offisiell nettstad}} {{Toppserien}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skipingar i 1937]] [[Kategori:Fotballag i Rogaland]] [[Kategori:Karmøy kommune]] gbi2nts7nz72d1g8e7pstbex41z7axn 0 267762 3657223 2798357 2026-06-14T13:38:00Z Ranveig 39 Fmt. 3657223 wikitext text/x-wiki '''Nodul''' (frå [[latin]] ''nodulus'', diminutiv av ''nodus'') tyder ‘knute’ og kan visa til: * [[Knoll i geologi|Nodul i geologi]], mineral eller mineralaggregat forma som ein rund, oval eller uregelmessig klump * [[Nodul i medisin]], liten knute i eller under huda * [[Rotnodul]], knollforma utvekst på røter som inneheld nitrogenfikserande bakteriar * [[Nodul i metallurgi]] {{fleirtyding}} ku91pqsi31rcal2vv2lho8dhyjwudfl 0 278228 3657325 3192227 2026-06-15T08:03:19Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Lêr]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657325 wikitext text/x-wiki '''Norsk Skinn- og Lærarbeiderforbund''' vart skipa i 1909, og organiserte [[arbeidar]]ar frå [[skinn]]- og [[lêr]]industrien. Forbundet gjekk inn i [[Bekledningsarbeiderforbundet]] i 1973. == Formenn == *1909-1912 Johs. P. Nilsen *1912-1918 M. Westby *1918-1922 Fritjof Hilton *1922-1938 Johs. P. Nilsen *1938-1960 Axel Eriksen *1960-1972 Wiktor Remme == Kjelder == * {{Kilde bok | forfatter=John L. Kamsvåg | tittel=Med nål og tråd gjennom 100 år | sted=Oslo | år=1990 | isbn=82-10-03307-7 }} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske fagorganisasjonar]] [[Kategori:Skipingar i 1909]] [[Kategori:Nedleggingar i 1973]] [[Kategori:Lêr]] e3xp0n831ul1hyj195j8hu3ie3atk8f 0 282026 3657254 3050319 2026-06-14T18:26:42Z ReddishClover 155969 /* */ 3657254 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fjell | bilete = Pizzo Rosso - Rötspitze.jpg | biletstorleik = | bilettekst = Rötspitze | høgd = 3&nbsp;496 | land = Austerrike |land1 = Italia | fjellkjede = Hohe Tauern | primærfaktor = 653 | koordinatar ={{koord|47|1|38|N|12|12|16|E|vising=pålinje,tittel|type:mountain_region:FR}} | først til topps = 1854 }} '''Rötspitze''' er ein 3&nbsp;496 meter over havet høg fjelltopp vest i dei såkalla Venediger-fjella i [[Hohe Tauern]] i [[Alpane]], på grensa mellom den [[Italia|italienske]] [[provinsen Bolzano]] og det [[Austerrike|austerrikske]] forbundslandet [[Tirol]]. Fjellet ragar over alle andre toppane i nærleiken, [[Dreiherrnspitze]] 5,4 kilometer i nordaust er jamhøg. Ved sidan av hovudtoppen, som er det høgste punktet på fjellryggen Umbalkamm, reiser den 3&nbsp;350 moh. høge nordausttoppen seg. Frå hovudtoppen går lange eggjer både mot nord, sør og vest. Den 22. august [[1854]] kleiv oberstløytnant J. Breymann og hjelparane hans til topps, dei dreiv på å kartleggje landskapet for militære føremål. Men dei var ikkje fyrstebestigarar. Lokale karar hadde allereie vore på toppen, som ein del av førebuinga til den militære oppmålinga. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Rötspitze|Rötspitze]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 19. juli 2014.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fjell i Alpane]] [[Kategori:Fjell i Austerrike]] [[Kategori:Fjell i Italia]] 67dkjcjseseyt9b5cqnirebfu97sqql 0 282071 3657234 2650985 2026-06-14T18:01:26Z Ranveig 39 Fmt. 3657234 wikitext text/x-wiki {{Infoboks mineral | namn = Cahnitt | bilete = Cahnite-Rhodonite-245680.jpg | bilettekst = Cahnitt på [[rhodonitt]] | kategori = [[Boratmineral]] | formel = Ca₂B[AsO₄](OH)₄ | strunz = 06.AC.70 | farge = fargelaus til kvit | kløyv = perfekt<br/>på {110} | fastleik = Sprø | mohs = 3 | glans = glasaktig | transparens = Gjennomsiktig | tettleik = 3.156&nbsp;g/cm³ }} '''Cahnitt''' er eit kvitt [[mineral]], eit [[kalsium]]-[[bor]]-[[arsenat]], Ca₂B[AsO₄](OH)₄, som krystalliserer [[tetragonal]]t. Det er funne i [[Klodeborg gruve]] ved [[Arendal]]. Mineralet er kalla opp etter den amerikanske mineralsamlaren L. Cahn (1865–1940). ==Kjelder== {{fotnoteliste}} *{{snl|cahnitt|dato=14. februar 2009|vitja=14. februar 2014 }} {{autoritetsdata}} [[kategori:Arsenatmineral]] [[kategori:Kalsiummineral]] [[kategori:Boratmineral]] oabr4wnvxb8jb2mylo9u30o6gjj8h4v 0 282368 3657256 3654422 2026-06-14T18:34:25Z Ranveig 39 3657256 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist| |bakgrunn = soloartist }} '''Staffan Hellstrand''' ({{datoar}}) er ein [[Sverige|svensk]] songar, låtskrivar og musikar rockmusiker (gitar, tangentinstrument, munnspel) fødd i Stockholm.<ref>[http://www.discogs.com/artist/460988-Staffan-Hellstrand Discogs]</ref><ref>''Sveriges befolkning 1970'', CD-ROM, Sveriges Släktforskarförbund 2002</ref> ==Liv og virke== Staffan Hellstrand er son av kjernekraftfysikaren og friidrettsutøvaren [[Eric Hellstrand]] og läraren Inger (f. Hjertqvist). Han voks opp i [[Nyköping]],<ref>{{Webbref|titel=Spår av Nyköping på Staffan Hellstrands nya skiva|url=https://ekuriren.se/sm4551144|verk=ekuriren.se|datum=2018-03-19|hämtdatum=2023-05-22|språk=sv|författare=Johansson, Tommy|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230522091712/https://ekuriren.se/sm4551144|arkivdatum=2023-05-22}}</ref> bortsett frå i to år då han budde på [[Long Island]] i [[USA]] der faren var gjesteforskar.<ref>{{tidningsref|författare=By, Ulrika |titel=Staffan Hellstrand: ”Jag vill vara ärlig mot mig själv” |url=http://www.dn.se/arkiv/lordag-sondag/staffan-hellstrand-jag-vill-vara-arlig-mot-mig-sjalv |hämtdatum=2015-02-11 |tidning=Dagens Nyheter |datum=2012-04-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151022055839/http://www.dn.se/arkiv/lordag-sondag/staffan-hellstrand-jag-vill-vara-arlig-mot-mig-sjalv |arkivdatum=2015-10-22 }}</ref> Hellstrand har vore medlem i gruppa Dimmornas Bro og frontfigur i [[SH!]]. Det fyrste soloalbumet hans ''Hemlös'' med tonesette dikt av [[Dan Andersson]] kom ut i 1990 og var eit sideprosjekt frå SH!, men gruppa blei oppløyst kort tid seinare.<ref>{{webbref|efternamn=Bjurman|förnamn=Per|titel=POP #4 Staffan Hellstrand |url=http://popviminns.wordpress.com/2011/07/18/staffan-hellstrand/#more-5488|verk=Tidskriften Pop Revisited|hämtdatum=2012-02-18}}</ref> Han har også vore med i gruppa [[De Lescano]] saman med songaren [[Isabel De Lescano]] og gitaristen [[Fredrik Blank]]. Hellstrand skreiv og framførte den offisielle svenske låten til [[Europameisterskapet i fotball 2000]], «Explodera». Han har også skrive låten «Vi är Öster» til fotballaget sitt [[Östers IF]]. Som låtskrivar har han også laga mange låtar for andre artistar, blant anna dei fleste låtane til [[Idde Schultz]] sitt debutalbum frå 1995, med «[[Fiskarna i haven]]» som ein større hitt. Ved [[Melodifestivalen]] 2007 framførte [[Uno Svenningsson]] og [[Irma Schultz Keller]] låten «God morgon» som Hellstrand hadde skrive i samarbeid med Svenningsson. Denne låtskrivarduoen stod bak delar av Svenningsson sitt album ''Jag sjunger för dig'' (2008). == Diskografi == ===Album=== *Hemlös (1989) *Den Stora Blå Vägen (1991) *Eld (1992) *Regn (1993) *Sot (1994) *Pascha Jims Dagbok (1996) *Underland (1998) *Underbarn (1999) *Starsång (2001) *Socker & Synder (2002) *Elektriska Gatan (2004) *Motljus (2006) *Spökskepp (2007) *Staffan Hellstrand (2012) *Blod & Tårar (2015) *Svaret På Allt (2018) *''Mordet i Nürnbergbryggeriet'' (2020) *''Sommar'' (2025) == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Staffan Hellstrand|Staffan Hellstrand]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 24. mai 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Svenske songarar]] [[Kategori:Folk frå Stockholm]] [[Kategori:Folk frå Nyköping]] dh7erbabr0u3a0z7zeex8rsk0p9g78y 0 283954 3657356 3470275 2026-06-15T08:40:52Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657356 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Vilmos Varjú '''({{levde|10. juni|1937|17. februar|1994|Varju}}) var ein [[Ungarn|ungarsk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Gyula]]. Han vart europameister i kulestøyt i 1962, og forsvarte EM-tittelen fire år seinare. I mellomtida vann han bronsemedaljen i øvinga under dei [[Sommar-OL 1964|olympiske sommarleikane]] i [[Tokyo]] 1964. ==Aktiv== Varjú sette europarekord med 18,67 m i 1960, men deltok ikkje i OL. I 1962 vann han ein klar siger i kulestøyttevlinga under [[EM i friidrett 1962|EM]] i [[Beograd]]. Han forbetra den personlege rekorden til 19,42 m i 1963, og støytte berre tre centimeter kortare i finalen under OL 1964 i Tokyo, ein prestasjon som gav han bronsemedaljen bak dei to suverene [[USA|US-amerikanarane]] [[Dallas Long]] og [[Randy Matson]]. I 1966 vart det klart for [[EM i friidrett 1966|europameisterskap]] på heimebane i [[Budapest]]. Varjú skuffa ikkje, han forsvarte EM-tittelen med stor margin til andremann. Same sesongen forbetra han europarekorden med seks cm til 19,62 m. I 1970 sette han ny personleg rekord med 19,72 m, før han i 1971 la på til heile 20,45 m. Under [[EM i friidrett 1971|EM 1971]] i [[Helsingfors]] kom han på fjerdeplassen med 19,99 m, fem centimeter bak bronsevinnaren. Varjú vart ungarsk meister i kulestøyt 1958-60 og 1963-72. Han flytta i si tid som akiv den ungarske rekorden 17 gongar, frå 16,63 meter til 20,45 m, hans endelege personlege bestenotering. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 1958|EM 1958]] i [[Stockholm]]: Nr 7 – 16,77 m *[[EM i friidrett 1962|EM 1962]] i [[Beograd]]: Gullmedalje – 19,02 m, framom [[Viktor Lipsnis]] (18,38 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 1964|OL 1964]] i [[Tokyo]]: Bronsemedalje 19,39 m, bakom Randy Matson (20,20 m) *[[EM i friidrett 1966|EM 1966]] i [[Budapest]]: Gullmedalje – 19,43 m, framom Nikolaj Karasjov (18,82 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 1968|OL 1968]] i [[Mexico by]]: Utslått i kvalifiseringa (18,86 m =nr 13) *[[EM i friidrett 1969|EM 1969]] i [[Athen]]: Nr 7 – 18,87 m *[[EM i friidrett 1971|EM 1971]] i [[Helsingfors]]: Nr 4 – 19,99 m, bakom [[Władysław Komar]] (20,04 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 1972|OL 1972]] i [[München]]: Nr 8 – 20,10 m ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Vilmos Varjú|Vilmos Varjú]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 15. august 2014.'' *Ymse utgåver av ''Friidrott''. *[https://worldathletics.org/athletes/hungary/vilmos-varju-14357399 World Athletics] </div> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Ungarske kulestøytarar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Ungarn]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Ungarn]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1972]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1972]] 4mmvzfnk2w3nqfo9x06bpwxj3pz359v 0 285016 3657235 3654192 2026-06-14T18:01:48Z Ranveig 39 3657235 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Eric Gale | bakgrunn = instrumentalist | fødd = {{fdato|1938|9|20}} | fødestad = [[Brooklyn|Brooklyn, New York]], USA | død = {{dødsdato og alder|1994|5|25|1938|9|20}} | dødsstad = [[Baja i California]] i Mexico | sjanger = [[Jazz]], [[pop]] | yrke = [[Studiomusikar]] | instrument = [[Gitar]] | tilknytta_artistar = [[musikkgruppa Stuff|Stuff]], [[Aretha Franklin]], [[Paul Simon]]} }} '''Eric J. Gale''' ({{levde-lua|fødd 20. september 1938, død 25. mai 1994}}) var ein [[USA|amerikansk]] [[jazz]]gitarist og studiomusikar. Gale byrja å spele gitar då han var 12 år gammal.<ref name="New Grove">{{cite book|last=Will|first=Patrick T.|title=The new Grove dictionary of jazz, vol. 2|year=2002|publisher=Grove's Dictionaries Inc.|location=New York|isbn=1561592846|edition=2nd|author2=Kernfeld, Barry|editor=Barry Kernfeld|page=5|chapter=Gale, Eric}}</ref> Han tok utdanning i kjemi ved [[Niagara University]], men valde å følgje musikkvege. Han byrja å spele for stjerner som [[Maxine Brown]], [[the Drifters]] og [[Jesse Belvin]]. Han fekk snart merksemda til [[King Curtis]] og [[Jimmy Smith]], som tilrådde han til studioarbeid.<ref>Albummerknader av Chris Albertson, Contributing Editor, Stereo Review</ref> Han vart først kjend som studiomusikar i 1960-åra, og spelte etter kvart på over 500 album. Av artistar han spelte for var [[Aretha Franklin]], [[Bob James]], [[Paul Simon]], [[Lena Horne]], [[Quincy Jones]], [[Bob Marley]], [[Nina Simone]], [[Peter Tosh]], [[Grover Washington jr.]], [[Herbie Mann]], [[Esther Phillips]], [[Joe Cocker]], [[Carly Simon]], [[Van Morrison]], [[Al Jarreau]] og [[Billy Joel]].<ref>{{cite web|url=http://www.dougpayne.com/adsnotes4.htm |title=Eric Gale: Forecast |publisher=Dougpayne.com |accessdate=2011-11-04}}</ref> Han spelte ei stund i turnébandet til Aretha Franklin. Gale døydde av [[lungekreft]] i mai 1994, 55 år gammal.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1994/06/03/obituaries/eric-gale-55-dies-versatile-gitarist.html |title=Eric Gale, 55, Dies; Versatile Gitarist |newspaper=[[The New York Times]] |date=3 June 1994}}</ref> ==Diskografi== ===Som leiar=== *''[[Negril av av Eric Gale|Negril]]'' (LP, 1975. Micron Music Ltd.) (CD, 2003. 3D Japan) *''Forecast'' (1973) ([[Kudu Records]]) *''Ginseng Woman'' (1977) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Multiplication'' (1978) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Part of You'' (1979) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Touch of Silk'' (1980) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Blue Horizon'' (1981) (Elektra) *''In the Shadow of a Tree'' (1982) (JVC) *''Island Breeze'' (1983) (Elektra) *''In a Jazz Tradition'' (1987) (EmArcy) *''Let's Stay Together'' (1988) (Artful Balance) *''Utopia'' (1998) (Rooms Japan) ===Som sidemann=== *[[Red Holloway]]: ''[[The Burner]]'' (Presige, 1963) *[[Jimmy McGriff]]: ''Cherry'' (1966) *[[Benny Golson]]: ''[[Tune In, Turn On]]'' (Verve, 1967) *[[Greg Hatza]]: ''The wizardry of Greg Hatza'' (1967) *Greg Hatza: ''Organ-ized» Jazz'' (1968) *[[Van Morrison]]: ''[[Blowin' Your Mind!]]'' (1967) *[[Bernard Purdie]]: ''[[Soul Drums]]'' (Date, 1967) *[[Bobby Timmons]]: ''[[Got to Get It!]]'' (1967) *[[Herbie Mann]]: ''[[Glory of Love av av Herbie Mann|Glory of Love]]'' (CTI, 1967) *[[The Appletree Theatre]]: ''[[Playback av The Appletree Theatre|Playback]]'' (1968) *[[Gary McFarland]]: ''America the Beautiful'' (1968) *[[Tom Rush]]: ''[[The Circle Game av Tom Rush|The Circle Game]]'' (1968) *[[J. J. Johnson]] og [[Kai Winding]]: ''[[Israel av J.J. Johnson og Kai Winding|Israel]]'' (A&M/CTI, 1968) *[[Shirley Scott]]: ''[[Soul Song av Shirley Scott|Soul Song]]'' (Atlantic, 1968) *[[Eric Andersen]]: ''Avalanche'' (1969) *[[Yusef Lateef]]: ''[[Yusef Lateef's Detroit]]'' (Atlantic, 1969) *J. J. Johnson and Kai Winding: ''[[Betwixt & Between]]'' (A&M/CTI, 1969) *[[Quincy Jones]]: ''[[Walking in Space]]'' (CTI, 1969) *[[Al Kooper]]: ''[[You Never Know Who Your Friends Are]]'' (1969) *[[Shirley Scott]]: ''[[Shirley Scott & the Soul Saxes]]'' (Atlantic, 1969) *[[Lena Horne]] & [[Gábor Szabó]]: ''[[Lena & Gabor]]'' (Skye, 1969) *[[Freddie Hubbard]]: ''[[A Soul Experiment]]'' (Atlantic, 1969) *[[Dizzy Gillespie]]: ''[[The Real Thing av Dizzy Gillespie|The Real Thing]]'' (Perception, 1969) *[[Gary Burton]]: ''[[Good Vibes av Gary Burton|Good Vibes]]'' (1969) *[[Al Kooper]]: ''[[Kooper Session]]''(1969) *Novac: ''The Fifth Word'' (1970) *[[Shirley Scott]]: ''[[Something av Shirley Scott|Something]]'' (Atlantic, 1970) *[[Barry Goldberg]]: ''Street Man'' (1970) *[[Quincy Jones]]: ''Gula Matari'' (1970) *Yusef Lateef: ''[[Suite 16]]'' (Atlantic, 1970) *[[Esther Phillips]]: ''Burnin''' (Live) (1970) *[[Junior Mance]]: ''With a Lotta Help From My Friends'' (1970) *[[Cris Williamson]]: ''Cris Williamson'' (1971) *The [[Chuck Rainey]] Coalition: ''The Chuck Rainey Coalition'' (1971) *[[Johnny «Hammond» Smith|Johnny Hammond]]: ''[[Breakout av Johnny Hammond|Breakout]]'' (Kudu, 1971), ''[[Wild Horses Rock Steady]]'' (Kudu, 1971), ''[[The Prophet av av Johnny Hammond|The Prophet]]'' (Kudu, 1972) *[[Stanley Turrentine]]: ''[[Salt Song]]'' (CTI, 1971) *Yusef Lateef: ''[[The Gentle Giant]]'' (Atlantic, 1971) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Inner City Blues av Grover Washington jr.|Inner City Blues]]'' (Kudu, 1971) *[[Roberta Flack]]: ''[[Roberta Flack & Donny Hathaway]]'' (1972) *[[Esther Phillips]]: ''From a Whisper to a Scream'' (1972) *[[Freddie Hubbard]] / [[Stanley Turrentine]]: ''In Concert'' (1973) *[[Stanley Turrentine]]: ''[[Don't Mess with Mister T.]]'' (1973) *[[Van Morrison]]: ''[[T.B. Sheets]]'' (1974) *[[Hubert Laws]]: ''[[The Chicago Theme]]'' (CTI, 1974) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Mister Magic]]'' (1975) *[[Bob James]]: ''[[Two av Bob James|Two]]'' (1975) *[[Joe Higgs]]: ''Life Of Contradiction'' (1975) *[[Van McCoy]]: ''The Disco Kid'' (1975) *[[Ron Carter]]: ''[[Anything Goes av Ron Carter|Anything Goes]]'' (Kudu, 1975) *[[George Benson]]: ''[[Good King Bad]]'' (CTI, 1975) *[[Phil Upchurch]]: ''Upchurch/Tennyson'' (1975) *[[Tom Scott]]: ''New York Connection'' (1975) *[[Hank Crawford]]: ''I Hear A Symphony'' (1975) *[[Gábor Szabó]]: ''[[Macho av|Macho]]'' (1975) *[[Idris Muhammad]]: ''[[House of the Rising Sun av|House of the Rising Sun]]'' (1975) *[[Ashford & Simpson]]: ''Come as You Are'' (1976) *[[Blood, Sweat & Tears]]: ''[[More Than Ever av Blood, Sweat & Tears|More Than Ever]]'' (1976) *Bob James: ''[[Three av Bob James|Three]]'' (1976) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[A Secret Place]]'' (Kudu, 1976) *[[George Benson]] and [[Joe Farrell]]: ''[[Benson & Farrell]]'' (CTI, 1976) *[[Paul Butterfield]]: ''Put It In Your Ear'' (1976) *[[Joe Cocker]]: ''[[Stingray av av Joe Cocker|Stingray]] (1976) *[[Lalo Schifrin]]: ''[[Black Widow av Lalo Schifrin|Black Widow]]'' (CTI, 1976) *[[Urbie Green]]: ''[[The Fox av Urbie Green|The Fox]]'' (CTI, 1976) *[[Randy Crawford]]: ''[[Everything Must Change]]'' (1976) *Rainbow featuring Will Boulware: ''Crystal Green'' (1976) *[[Lalo Schifrin]]: ''[[Towering Toccata]]'' (CTI, 1976) *[[Patti Austin]]: ''[[End of a Rainbow]]'' (CTI, 1976) *[[Maynard Ferguson]]: ''Primal Scream'' (1976) *[[Ralph MacDonald]]: ''Sound of A Drum'' (1976) *[[Essra Mohawk]]: ''Essra'' (1976) *Ashford & Simpson: ''So SO Satisfied'' (1977) *[[Carla Bley]]: ''[[Dinner Music]]'' (1977) *Bob James: ''[[BJ4|Four]]'' (1977) *[[Esther Phillips]]: ''Capricorn Princess'' (1977) *[[Pee Wee Ellis]]: ''Home In the Country'' (1977) *[[Art Farmer]]: ''[[Crawl Space av|Crawl Space]]'' (CTI, 1977) *[[Tom Scott]]: ''Blow It Out'' (1977) *Idris Muhammad: ''[[Turn This Mutha Out]]'' (1977) *[[Yusef Lateef]]: ''[[Autophysiopsychic]]'' (CTI, 1977) *[[Jeremy Steig]]: ''[[Firefly av Jeremy Steig|Firefly]]'' (CTI, 1977) *[[Joe Farrell]]: ''La Cathedral Y El Toro'', (1977) *[[Kenny Loggins]]: ''Celebrate Me Home'' (1977) *Fania All Star: ''Rymthin Machine'' (1977) *[[Jun Fukamachi]]: ''The Sea of Dirac'' (1977) *[[Montreux Summit]] (CBS, 1977) *[[David Matthews]]: ''Dune'' (1977) *[[David Ruffin]]: ''[[In My Stride]]'' (1977) *[[Patti Austin]]: ''[[Havana Candy]]'' (CTI, 1977) *Bob James: ''[[Heads av Bob James|Heads]]'' (1977) *Jun Fukamachi: ''Evening Star'' (1977) *[[David Mathews]]: ''Dune'' (1977) *Ashford & Simpson: ''Is It Still Good to Ya?'' (1978) *[[Noel Pointer]]: ''Hold On'' (1978) *Mark Colby: ''Serpentine Fire'' (1978) *[[Wilbert Longmire]]: ''Sunny Side Up'' (1978) *[[Billy Joel]]: ''[[52nd Street av Billy Joel|52nd Street]]'' (1978) *[[Ralph MacDonald]]: ''The Path'' (1978) *[[Thijs van Leer]]: ''Nice to Have Met You'' (1978) *Jun Fukamachi: ''On The Move'' (1978) *[[Loleatta Holloway]]: ''Queen of the Night'' (1978) *[[Carly Simon]]: ''[[Boys in the Trees]]'' (1978) *Ushio Sakai: ''Blues In My Soul'' (Yupiteru Records, 1978) *[[Richard Tee]]: ''Strokin' '' (1978) *Mark Colby: ''One Good Turn'' (1979) *Bob James: ''Lucky Seven'' (1979) *[[Yusef Lateef]]: ''[[In a Temple Garden]]'' (CTI, 1979) *[[Ralph MacDonald]]: ''Counterpoint'' (1979) *[[Felix Pappalardi]]: ''Don't Worry, Mum'' (1979) *[[Diana Ross]]: ''[[The Boss av Diana Ross|The Boss]]'' (1979) *Bob James: ''One On One'' (1979) *[[Wilbert Longmire]]: ''Champagne'' (1979) *[[David «Fathead» Newman]]: ''Scratch My Back'' (1979) *[[Sadao Watanabe]]: ''Morning Island'' (1979) *[[Paul Simon]]: ''[[One-Trick Pony av|One-Trick Pony]]'' (1980) *Ashford & Simpson: ''A Musical Affair'' (1980) *[[Michael Franks]]: ''[[One Bad Habit]]'' (1980) *[[Richard Tee]]: ''Natural Ingredients'' (1980) *[[Michael Franks]]: ''One Bad Habit'' (1980) *[[Teddy Pendergrass]]: ''TP'' (1980) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Skylarkin' av Grover Washington jr.|Skylarkin']]'' (1980) *[[Sadao Watanabe]]: ''How's Everything'' (live, 1980) *[[Sadao Watanabe]]: ''In the Shade of a Tree'' (1981) *[[Patti Austin]]: ''[[Every Home Should Have One]]'' (1981) *[[Diana Ross]]: ''[[Why Do Fools Fall in Love av Diana Ross|Why Do Fools Fall in Love]]'' (1981) *[[Fuse One]]: ''Silk'' (1981) *[[Tom Scott]]: ''Apple Juice'' (1981) *New York Liner: ''S/T'' (King/Electric Bird, 1981) *Ashford & Simpson: ''Street Opera'' (1982) *Mark Gray: ''Boogie Hotel'' (1982) *[[Roberta Flack]]: ''[[I'm the One av Roberta Flack|I'm the One]]'' (1982) *[[Dave Grusin]]: ''NY/LA Dream Band'' (1982) *[[Diana Ross]]: ''[[Silk Electric]]'' (1982) *Jorge Dalto & Super Friends: ''Rendez-Vous'' (1983) *[[Billy Joel]]: ''[[An Innocent Man]]'' (1983) *[[Paul Simon]]: ''[[Hearts and Bones]]'' (1983) *[[Sadao Watanabe]]: ''Rendezvous'' (1984) *[[Ralph MacDonald]]: ''Universal Rhythm'' (1984) *[[Ralph MacDonald]]: ''Surprize'' (1985) *[[Michael Jackson]]: ''[[Bad av Michael Jackson|Bad]]'' (1987) *[[Tom Scott]]: ''Streamlines'' (1987) *[[Tom Scott]]: ''Flashpoint'' (1988) *David Diggs: ''Nothing But the Truth'' (1989) *Emiel van Egdom: ''This is for you'' (1989) *Michael Paulo: ''Fuse Box'' (1990) *Richard Tee: ''Real Time'' (1992) *Spirit Traveller: ''Playing The Hits From Motor City'' (JVC, 1993) *Al Jarreau: ''Tenderness'' (1994) *Emiel van Egdom: ''Hybrid Groove'' (1996) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eric Gale|Eric Gale]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. august 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.interq.or.jp/blue/sudo/Quest/cards/E/EricGale/ Diskografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117032527/http://www.interq.or.jp/blue/sudo/Quest/cards/E/EricGale/ |date=2016-01-17 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Folk frå Brooklyn]] [[Kategori:USA-amerikanske jazzgitaristar]] [[Kategori:Jazzfunk-gitaristar]] [[Kategori:USA-amerikanske bluesgitaristar]] [[Kategori:Elevar ved Niagara University]] [[Kategori:Døde av lungekreft]] jkr8tg02zfad21jpgeb5ylhpywr1ngx 3657246 3657235 2026-06-14T18:21:49Z Ranveig 39 3657246 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Eric Gale | bakgrunn = instrumentalist | fødd = {{fdato|1938|9|20}} | fødestad = [[Brooklyn|Brooklyn, New York]], USA | død = {{dødsdato og alder|1994|5|25|1938|9|20}} | dødsstad = [[Baja i California]] i Mexico | sjanger = [[Jazz]], [[pop]] | yrke = [[Studiomusikar]] | instrument = [[Gitar]] | tilknytta_artistar = [[musikkgruppa Stuff|Stuff]], [[Aretha Franklin]], [[Paul Simon]]} }} '''Eric J. Gale''' ({{levde-lua|fødd 20. september 1938, død 25. mai 1994}}) var ein [[USA|amerikansk]] [[jazz]]gitarist og studiomusikar. Gale byrja å spele gitar då han var 12 år gammal.<ref name="New Grove">{{cite book|last=Will|first=Patrick T.|title=The new Grove dictionary of jazz, vol. 2|year=2002|publisher=Grove's Dictionaries Inc.|location=New York|isbn=1561592846|edition=2nd|author2=Kernfeld, Barry|editor=Barry Kernfeld|page=5|chapter=Gale, Eric}}</ref> Han tok utdanning i kjemi ved [[Niagara University]], men valde å følgje musikkvege. Han byrja å spele for stjerner som [[Maxine Brown]], [[the Drifters]] og [[Jesse Belvin]]. Han fekk snart merksemda til [[King Curtis]] og [[Jimmy Smith]], som tilrådde han til studioarbeid.<ref>Albummerknader av Chris Albertson, Contributing Editor, Stereo Review</ref> Han vart først kjend som studiomusikar i 1960-åra, og spelte etter kvart på over 500 album. Av artistar han spelte for var [[Aretha Franklin]], [[Bob James]], [[Paul Simon]], [[Lena Horne]], [[Quincy Jones]], [[Bob Marley]], [[Nina Simone]], [[Peter Tosh]], [[Grover Washington jr.]], [[Herbie Mann]], [[Esther Phillips]], [[Joe Cocker]], [[Carly Simon]], [[Van Morrison]], [[Al Jarreau]] og [[Billy Joel]].<ref>{{cite web|url=http://www.dougpayne.com/adsnotes4.htm |title=Eric Gale: Forecast |publisher=Dougpayne.com |accessdate=2011-11-04}}</ref> Han spelte ei stund i turnébandet til Aretha Franklin. Gale døydde av [[lungekreft]] i mai 1994, 55 år gammal.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1994/06/03/obituaries/eric-gale-55-dies-versatile-gitarist.html |title=Eric Gale, 55, Dies; Versatile Gitarist |newspaper=[[The New York Times]] |date=3 June 1994}}</ref> ==Diskografi== ===Som leiar=== *''[[Negril av av Eric Gale|Negril]]'' (LP, 1975. Micron Music Ltd.) (CD, 2003. 3D Japan) *''Forecast'' (1973) ([[Kudu Records]]) *''Ginseng Woman'' (1977) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Multiplication'' (1978) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Part of You'' (1979) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Touch of Silk'' (1980) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Blue Horizon'' (1981) (Elektra) *''In the Shadow of a Tree'' (1982) (JVC) *''Island Breeze'' (1983) (Elektra) *''In a Jazz Tradition'' (1987) (EmArcy) *''Let's Stay Together'' (1988) (Artful Balance) *''Utopia'' (1998) (Rooms Japan) ===Som sidemann=== *[[Red Holloway]]: ''[[The Burner]]'' (Presige, 1963) *[[Jimmy McGriff]]: ''Cherry'' (1966) *[[Benny Golson]]: ''[[Tune In, Turn On]]'' (Verve, 1967) *[[Greg Hatza]]: ''The wizardry of Greg Hatza'' (1967) *Greg Hatza: ''Organ-ized» Jazz'' (1968) *[[Van Morrison]]: ''[[Blowin' Your Mind!]]'' (1967) *[[Bernard Purdie]]: ''[[Soul Drums]]'' (Date, 1967) *[[Bobby Timmons]]: ''[[Got to Get It!]]'' (1967) *[[Herbie Mann]]: ''[[Glory of Love av av Herbie Mann|Glory of Love]]'' (CTI, 1967) *[[The Appletree Theatre]]: ''[[Playback av The Appletree Theatre|Playback]]'' (1968) *[[Gary McFarland]]: ''America the Beautiful'' (1968) *[[Tom Rush]]: ''[[The Circle Game av Tom Rush|The Circle Game]]'' (1968) *[[J. J. Johnson]] og [[Kai Winding]]: ''[[Israel av J.J. Johnson og Kai Winding|Israel]]'' (A&M/CTI, 1968) *[[Shirley Scott]]: ''[[Soul Song av Shirley Scott|Soul Song]]'' (Atlantic, 1968) *[[Eric Andersen]]: ''Avalanche'' (1969) *[[Yusef Lateef]]: ''[[Yusef Lateef's Detroit]]'' (Atlantic, 1969) *J. J. Johnson and Kai Winding: ''[[Betwixt & Between]]'' (A&M/CTI, 1969) *[[Quincy Jones]]: ''[[Walking in Space]]'' (CTI, 1969) *[[Al Kooper]]: ''[[You Never Know Who Your Friends Are]]'' (1969) *[[Shirley Scott]]: ''[[Shirley Scott & the Soul Saxes]]'' (Atlantic, 1969) *[[Lena Horne]] & [[Gábor Szabó]]: ''[[Lena & Gabor]]'' (Skye, 1969) *[[Freddie Hubbard]]: ''[[A Soul Experiment]]'' (Atlantic, 1969) *[[Dizzy Gillespie]]: ''[[The Real Thing av Dizzy Gillespie|The Real Thing]]'' (Perception, 1969) *[[Gary Burton]]: ''[[Good Vibes av Gary Burton|Good Vibes]]'' (1969) *[[Al Kooper]]: ''[[Kooper Session]]''(1969) *Novac: ''The Fifth Word'' (1970) *[[Shirley Scott]]: ''[[Something av Shirley Scott|Something]]'' (Atlantic, 1970) *[[Barry Goldberg]]: ''Street Man'' (1970) *[[Quincy Jones]]: ''Gula Matari'' (1970) *Yusef Lateef: ''[[Suite 16]]'' (Atlantic, 1970) *[[Esther Phillips]]: ''Burnin''' (Live) (1970) *[[Junior Mance]]: ''With a Lotta Help From My Friends'' (1970) *[[Cris Williamson]]: ''Cris Williamson'' (1971) *The [[Chuck Rainey]] Coalition: ''The Chuck Rainey Coalition'' (1971) *[[Johnny «Hammond» Smith|Johnny Hammond]]: ''[[Breakout av Johnny Hammond|Breakout]]'' (Kudu, 1971), ''[[Wild Horses Rock Steady]]'' (Kudu, 1971), ''[[The Prophet av av Johnny Hammond|The Prophet]]'' (Kudu, 1972) *[[Stanley Turrentine]]: ''[[Salt Song]]'' (CTI, 1971) *Yusef Lateef: ''[[The Gentle Giant]]'' (Atlantic, 1971) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Inner City Blues av Grover Washington jr.|Inner City Blues]]'' (Kudu, 1971) *[[Roberta Flack]]: ''[[Roberta Flack & Donny Hathaway]]'' (1972) *[[Esther Phillips]]: ''From a Whisper to a Scream'' (1972) *[[Freddie Hubbard]] / [[Stanley Turrentine]]: ''In Concert'' (1973) *[[Stanley Turrentine]]: ''[[Don't Mess with Mister T.]]'' (1973) *[[Van Morrison]]: ''[[T.B. Sheets]]'' (1974) *[[Hubert Laws]]: ''[[The Chicago Theme]]'' (CTI, 1974) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Mister Magic]]'' (1975) *[[Bob James]]: ''[[Two av Bob James|Two]]'' (1975) *[[Joe Higgs]]: ''Life Of Contradiction'' (1975) *[[Van McCoy]]: ''The Disco Kid'' (1975) *[[Ron Carter]]: ''[[Anything Goes av Ron Carter|Anything Goes]]'' (Kudu, 1975) *[[George Benson]]: ''[[Good King Bad]]'' (CTI, 1975) *[[Phil Upchurch]]: ''Upchurch/Tennyson'' (1975) *[[Tom Scott]]: ''New York Connection'' (1975) *[[Hank Crawford]]: ''I Hear A Symphony'' (1975) *[[Gábor Szabó]]: ''[[Macho av|Macho]]'' (1975) *[[Idris Muhammad]]: ''[[House of the Rising Sun av|House of the Rising Sun]]'' (1975) *[[Ashford & Simpson]]: ''Come as You Are'' (1976) *[[Blood, Sweat & Tears]]: ''[[More Than Ever av Blood, Sweat & Tears|More Than Ever]]'' (1976) *Bob James: ''[[Three av Bob James|Three]]'' (1976) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[A Secret Place]]'' (Kudu, 1976) *[[George Benson]] and [[Joe Farrell]]: ''[[Benson & Farrell]]'' (CTI, 1976) *[[Paul Butterfield]]: ''Put It In Your Ear'' (1976) *[[Joe Cocker]]: ''[[Stingray av av Joe Cocker|Stingray]]'' (1976) *[[Lalo Schifrin]]: ''[[Black Widow av Lalo Schifrin|Black Widow]]'' (CTI, 1976) *[[Urbie Green]]: ''[[The Fox av Urbie Green|The Fox]]'' (CTI, 1976) *[[Randy Crawford]]: ''[[Everything Must Change]]'' (1976) *Rainbow featuring Will Boulware: ''Crystal Green'' (1976) *[[Lalo Schifrin]]: ''[[Towering Toccata]]'' (CTI, 1976) *[[Patti Austin]]: ''[[End of a Rainbow]]'' (CTI, 1976) *[[Maynard Ferguson]]: ''Primal Scream'' (1976) *[[Ralph MacDonald]]: ''Sound of A Drum'' (1976) *[[Essra Mohawk]]: ''Essra'' (1976) *Ashford & Simpson: ''So SO Satisfied'' (1977) *[[Carla Bley]]: ''[[Dinner Music]]'' (1977) *Bob James: ''[[BJ4|Four]]'' (1977) *[[Esther Phillips]]: ''Capricorn Princess'' (1977) *[[Pee Wee Ellis]]: ''Home In the Country'' (1977) *[[Art Farmer]]: ''[[Crawl Space av|Crawl Space]]'' (CTI, 1977) *[[Tom Scott]]: ''Blow It Out'' (1977) *Idris Muhammad: ''[[Turn This Mutha Out]]'' (1977) *[[Yusef Lateef]]: ''[[Autophysiopsychic]]'' (CTI, 1977) *[[Jeremy Steig]]: ''[[Firefly av Jeremy Steig|Firefly]]'' (CTI, 1977) *[[Joe Farrell]]: ''La Cathedral Y El Toro'', (1977) *[[Kenny Loggins]]: ''Celebrate Me Home'' (1977) *Fania All Star: ''Rymthin Machine'' (1977) *[[Jun Fukamachi]]: ''The Sea of Dirac'' (1977) *[[Montreux Summit]] (CBS, 1977) *[[David Matthews]]: ''Dune'' (1977) *[[David Ruffin]]: ''[[In My Stride]]'' (1977) *[[Patti Austin]]: ''[[Havana Candy]]'' (CTI, 1977) *Bob James: ''[[Heads av Bob James|Heads]]'' (1977) *Jun Fukamachi: ''Evening Star'' (1977) *[[David Mathews]]: ''Dune'' (1977) *Ashford & Simpson: ''Is It Still Good to Ya?'' (1978) *[[Noel Pointer]]: ''Hold On'' (1978) *Mark Colby: ''Serpentine Fire'' (1978) *[[Wilbert Longmire]]: ''Sunny Side Up'' (1978) *[[Billy Joel]]: ''[[52nd Street av Billy Joel|52nd Street]]'' (1978) *[[Ralph MacDonald]]: ''The Path'' (1978) *[[Thijs van Leer]]: ''Nice to Have Met You'' (1978) *Jun Fukamachi: ''On The Move'' (1978) *[[Loleatta Holloway]]: ''Queen of the Night'' (1978) *[[Carly Simon]]: ''[[Boys in the Trees]]'' (1978) *Ushio Sakai: ''Blues In My Soul'' (Yupiteru Records, 1978) *[[Richard Tee]]: ''Strokin' '' (1978) *Mark Colby: ''One Good Turn'' (1979) *Bob James: ''Lucky Seven'' (1979) *[[Yusef Lateef]]: ''[[In a Temple Garden]]'' (CTI, 1979) *[[Ralph MacDonald]]: ''Counterpoint'' (1979) *[[Felix Pappalardi]]: ''Don't Worry, Mum'' (1979) *[[Diana Ross]]: ''[[The Boss av Diana Ross|The Boss]]'' (1979) *Bob James: ''One On One'' (1979) *[[Wilbert Longmire]]: ''Champagne'' (1979) *[[David «Fathead» Newman]]: ''Scratch My Back'' (1979) *[[Sadao Watanabe]]: ''Morning Island'' (1979) *[[Paul Simon]]: ''[[One-Trick Pony av|One-Trick Pony]]'' (1980) *Ashford & Simpson: ''A Musical Affair'' (1980) *[[Michael Franks]]: ''[[One Bad Habit]]'' (1980) *[[Richard Tee]]: ''Natural Ingredients'' (1980) *[[Michael Franks]]: ''One Bad Habit'' (1980) *[[Teddy Pendergrass]]: ''TP'' (1980) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Skylarkin' av Grover Washington jr.|Skylarkin']]'' (1980) *[[Sadao Watanabe]]: ''How's Everything'' (live, 1980) *[[Sadao Watanabe]]: ''In the Shade of a Tree'' (1981) *[[Patti Austin]]: ''[[Every Home Should Have One]]'' (1981) *[[Diana Ross]]: ''[[Why Do Fools Fall in Love av Diana Ross|Why Do Fools Fall in Love]]'' (1981) *[[Fuse One]]: ''Silk'' (1981) *[[Tom Scott]]: ''Apple Juice'' (1981) *New York Liner: ''S/T'' (King/Electric Bird, 1981) *Ashford & Simpson: ''Street Opera'' (1982) *Mark Gray: ''Boogie Hotel'' (1982) *[[Roberta Flack]]: ''[[I'm the One av Roberta Flack|I'm the One]]'' (1982) *[[Dave Grusin]]: ''NY/LA Dream Band'' (1982) *[[Diana Ross]]: ''[[Silk Electric]]'' (1982) *Jorge Dalto & Super Friends: ''Rendez-Vous'' (1983) *[[Billy Joel]]: ''[[An Innocent Man]]'' (1983) *[[Paul Simon]]: ''[[Hearts and Bones]]'' (1983) *[[Sadao Watanabe]]: ''Rendezvous'' (1984) *[[Ralph MacDonald]]: ''Universal Rhythm'' (1984) *[[Ralph MacDonald]]: ''Surprize'' (1985) *[[Michael Jackson]]: ''[[Bad av Michael Jackson|Bad]]'' (1987) *[[Tom Scott]]: ''Streamlines'' (1987) *[[Tom Scott]]: ''Flashpoint'' (1988) *David Diggs: ''Nothing But the Truth'' (1989) *Emiel van Egdom: ''This is for you'' (1989) *Michael Paulo: ''Fuse Box'' (1990) *Richard Tee: ''Real Time'' (1992) *Spirit Traveller: ''Playing The Hits From Motor City'' (JVC, 1993) *Al Jarreau: ''Tenderness'' (1994) *Emiel van Egdom: ''Hybrid Groove'' (1996) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eric Gale|Eric Gale]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. august 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.interq.or.jp/blue/sudo/Quest/cards/E/EricGale/ Diskografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117032527/http://www.interq.or.jp/blue/sudo/Quest/cards/E/EricGale/ |date=2016-01-17 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Folk frå Brooklyn]] [[Kategori:USA-amerikanske jazzgitaristar]] [[Kategori:Jazzfunk-gitaristar]] [[Kategori:USA-amerikanske bluesgitaristar]] [[Kategori:Elevar ved Niagara University]] [[Kategori:Døde av lungekreft]] 4zevvjhj1ka95p8c02330vwvkuuz7e9 3657247 3657246 2026-06-14T18:22:12Z Ranveig 39 3657247 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Eric Gale | bakgrunn = instrumentalist | fødd = {{fdato|1938|9|20}} | fødestad = [[Brooklyn|Brooklyn, New York]], USA | død = {{dødsdato og alder|1994|5|25|1938|9|20}} | dødsstad = [[Baja i California]] i Mexico | sjanger = [[Jazz]], [[pop]] | yrke = [[Studiomusikar]] | instrument = [[Gitar]] | tilknytta_artistar = [[musikkgruppa Stuff|Stuff]], [[Aretha Franklin]], [[Paul Simon]]} }} '''Eric J. Gale''' ({{levde-lua|fødd 20. september 1938, død 25. mai 1994}}) var ein [[USA|amerikansk]] [[jazz]]gitarist og studiomusikar. Gale byrja å spele gitar då han var 12 år gammal.<ref name="New Grove">{{cite book|last=Will|first=Patrick T.|title=The new Grove dictionary of jazz, vol. 2|year=2002|publisher=Grove's Dictionaries Inc.|location=New York|isbn=1561592846|edition=2nd|author2=Kernfeld, Barry|editor=Barry Kernfeld|page=5|chapter=Gale, Eric}}</ref> Han tok utdanning i kjemi ved [[Niagara University]], men valde å følgje musikkvegen. Han byrja å spele for stjerner som [[Maxine Brown]], [[the Drifters]] og [[Jesse Belvin]]. Han fekk snart merksemda til [[King Curtis]] og [[Jimmy Smith]], som tilrådde han til studioarbeid.<ref>Albummerknader av Chris Albertson, Contributing Editor, Stereo Review</ref> Han vart først kjend som studiomusikar i 1960-åra, og spelte etter kvart på over 500 album. Av artistar han spelte for var [[Aretha Franklin]], [[Bob James]], [[Paul Simon]], [[Lena Horne]], [[Quincy Jones]], [[Bob Marley]], [[Nina Simone]], [[Peter Tosh]], [[Grover Washington jr.]], [[Herbie Mann]], [[Esther Phillips]], [[Joe Cocker]], [[Carly Simon]], [[Van Morrison]], [[Al Jarreau]] og [[Billy Joel]].<ref>{{cite web|url=http://www.dougpayne.com/adsnotes4.htm |title=Eric Gale: Forecast |publisher=Dougpayne.com |accessdate=2011-11-04}}</ref> Han spelte ei stund i turnébandet til Aretha Franklin. Gale døydde av [[lungekreft]] i mai 1994, 55 år gammal.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/1994/06/03/obituaries/eric-gale-55-dies-versatile-gitarist.html |title=Eric Gale, 55, Dies; Versatile Gitarist |newspaper=[[The New York Times]] |date=3 June 1994}}</ref> ==Diskografi== ===Som leiar=== *''[[Negril av av Eric Gale|Negril]]'' (LP, 1975. Micron Music Ltd.) (CD, 2003. 3D Japan) *''Forecast'' (1973) ([[Kudu Records]]) *''Ginseng Woman'' (1977) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Multiplication'' (1978) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Part of You'' (1979) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Touch of Silk'' (1980) ([[Columbia Records|Columbia]]) *''Blue Horizon'' (1981) (Elektra) *''In the Shadow of a Tree'' (1982) (JVC) *''Island Breeze'' (1983) (Elektra) *''In a Jazz Tradition'' (1987) (EmArcy) *''Let's Stay Together'' (1988) (Artful Balance) *''Utopia'' (1998) (Rooms Japan) ===Som sidemann=== *[[Red Holloway]]: ''[[The Burner]]'' (Presige, 1963) *[[Jimmy McGriff]]: ''Cherry'' (1966) *[[Benny Golson]]: ''[[Tune In, Turn On]]'' (Verve, 1967) *[[Greg Hatza]]: ''The wizardry of Greg Hatza'' (1967) *Greg Hatza: ''Organ-ized» Jazz'' (1968) *[[Van Morrison]]: ''[[Blowin' Your Mind!]]'' (1967) *[[Bernard Purdie]]: ''[[Soul Drums]]'' (Date, 1967) *[[Bobby Timmons]]: ''[[Got to Get It!]]'' (1967) *[[Herbie Mann]]: ''[[Glory of Love av av Herbie Mann|Glory of Love]]'' (CTI, 1967) *[[The Appletree Theatre]]: ''[[Playback av The Appletree Theatre|Playback]]'' (1968) *[[Gary McFarland]]: ''America the Beautiful'' (1968) *[[Tom Rush]]: ''[[The Circle Game av Tom Rush|The Circle Game]]'' (1968) *[[J. J. Johnson]] og [[Kai Winding]]: ''[[Israel av J.J. Johnson og Kai Winding|Israel]]'' (A&M/CTI, 1968) *[[Shirley Scott]]: ''[[Soul Song av Shirley Scott|Soul Song]]'' (Atlantic, 1968) *[[Eric Andersen]]: ''Avalanche'' (1969) *[[Yusef Lateef]]: ''[[Yusef Lateef's Detroit]]'' (Atlantic, 1969) *J. J. Johnson and Kai Winding: ''[[Betwixt & Between]]'' (A&M/CTI, 1969) *[[Quincy Jones]]: ''[[Walking in Space]]'' (CTI, 1969) *[[Al Kooper]]: ''[[You Never Know Who Your Friends Are]]'' (1969) *[[Shirley Scott]]: ''[[Shirley Scott & the Soul Saxes]]'' (Atlantic, 1969) *[[Lena Horne]] & [[Gábor Szabó]]: ''[[Lena & Gabor]]'' (Skye, 1969) *[[Freddie Hubbard]]: ''[[A Soul Experiment]]'' (Atlantic, 1969) *[[Dizzy Gillespie]]: ''[[The Real Thing av Dizzy Gillespie|The Real Thing]]'' (Perception, 1969) *[[Gary Burton]]: ''[[Good Vibes av Gary Burton|Good Vibes]]'' (1969) *[[Al Kooper]]: ''[[Kooper Session]]''(1969) *Novac: ''The Fifth Word'' (1970) *[[Shirley Scott]]: ''[[Something av Shirley Scott|Something]]'' (Atlantic, 1970) *[[Barry Goldberg]]: ''Street Man'' (1970) *[[Quincy Jones]]: ''Gula Matari'' (1970) *Yusef Lateef: ''[[Suite 16]]'' (Atlantic, 1970) *[[Esther Phillips]]: ''Burnin''' (Live) (1970) *[[Junior Mance]]: ''With a Lotta Help From My Friends'' (1970) *[[Cris Williamson]]: ''Cris Williamson'' (1971) *The [[Chuck Rainey]] Coalition: ''The Chuck Rainey Coalition'' (1971) *[[Johnny «Hammond» Smith|Johnny Hammond]]: ''[[Breakout av Johnny Hammond|Breakout]]'' (Kudu, 1971), ''[[Wild Horses Rock Steady]]'' (Kudu, 1971), ''[[The Prophet av av Johnny Hammond|The Prophet]]'' (Kudu, 1972) *[[Stanley Turrentine]]: ''[[Salt Song]]'' (CTI, 1971) *Yusef Lateef: ''[[The Gentle Giant]]'' (Atlantic, 1971) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Inner City Blues av Grover Washington jr.|Inner City Blues]]'' (Kudu, 1971) *[[Roberta Flack]]: ''[[Roberta Flack & Donny Hathaway]]'' (1972) *[[Esther Phillips]]: ''From a Whisper to a Scream'' (1972) *[[Freddie Hubbard]] / [[Stanley Turrentine]]: ''In Concert'' (1973) *[[Stanley Turrentine]]: ''[[Don't Mess with Mister T.]]'' (1973) *[[Van Morrison]]: ''[[T.B. Sheets]]'' (1974) *[[Hubert Laws]]: ''[[The Chicago Theme]]'' (CTI, 1974) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Mister Magic]]'' (1975) *[[Bob James]]: ''[[Two av Bob James|Two]]'' (1975) *[[Joe Higgs]]: ''Life Of Contradiction'' (1975) *[[Van McCoy]]: ''The Disco Kid'' (1975) *[[Ron Carter]]: ''[[Anything Goes av Ron Carter|Anything Goes]]'' (Kudu, 1975) *[[George Benson]]: ''[[Good King Bad]]'' (CTI, 1975) *[[Phil Upchurch]]: ''Upchurch/Tennyson'' (1975) *[[Tom Scott]]: ''New York Connection'' (1975) *[[Hank Crawford]]: ''I Hear A Symphony'' (1975) *[[Gábor Szabó]]: ''[[Macho av|Macho]]'' (1975) *[[Idris Muhammad]]: ''[[House of the Rising Sun av|House of the Rising Sun]]'' (1975) *[[Ashford & Simpson]]: ''Come as You Are'' (1976) *[[Blood, Sweat & Tears]]: ''[[More Than Ever av Blood, Sweat & Tears|More Than Ever]]'' (1976) *Bob James: ''[[Three av Bob James|Three]]'' (1976) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[A Secret Place]]'' (Kudu, 1976) *[[George Benson]] and [[Joe Farrell]]: ''[[Benson & Farrell]]'' (CTI, 1976) *[[Paul Butterfield]]: ''Put It In Your Ear'' (1976) *[[Joe Cocker]]: ''[[Stingray av av Joe Cocker|Stingray]]'' (1976) *[[Lalo Schifrin]]: ''[[Black Widow av Lalo Schifrin|Black Widow]]'' (CTI, 1976) *[[Urbie Green]]: ''[[The Fox av Urbie Green|The Fox]]'' (CTI, 1976) *[[Randy Crawford]]: ''[[Everything Must Change]]'' (1976) *Rainbow featuring Will Boulware: ''Crystal Green'' (1976) *[[Lalo Schifrin]]: ''[[Towering Toccata]]'' (CTI, 1976) *[[Patti Austin]]: ''[[End of a Rainbow]]'' (CTI, 1976) *[[Maynard Ferguson]]: ''Primal Scream'' (1976) *[[Ralph MacDonald]]: ''Sound of A Drum'' (1976) *[[Essra Mohawk]]: ''Essra'' (1976) *Ashford & Simpson: ''So SO Satisfied'' (1977) *[[Carla Bley]]: ''[[Dinner Music]]'' (1977) *Bob James: ''[[BJ4|Four]]'' (1977) *[[Esther Phillips]]: ''Capricorn Princess'' (1977) *[[Pee Wee Ellis]]: ''Home In the Country'' (1977) *[[Art Farmer]]: ''[[Crawl Space av|Crawl Space]]'' (CTI, 1977) *[[Tom Scott]]: ''Blow It Out'' (1977) *Idris Muhammad: ''[[Turn This Mutha Out]]'' (1977) *[[Yusef Lateef]]: ''[[Autophysiopsychic]]'' (CTI, 1977) *[[Jeremy Steig]]: ''[[Firefly av Jeremy Steig|Firefly]]'' (CTI, 1977) *[[Joe Farrell]]: ''La Cathedral Y El Toro'', (1977) *[[Kenny Loggins]]: ''Celebrate Me Home'' (1977) *Fania All Star: ''Rymthin Machine'' (1977) *[[Jun Fukamachi]]: ''The Sea of Dirac'' (1977) *[[Montreux Summit]] (CBS, 1977) *[[David Matthews]]: ''Dune'' (1977) *[[David Ruffin]]: ''[[In My Stride]]'' (1977) *[[Patti Austin]]: ''[[Havana Candy]]'' (CTI, 1977) *Bob James: ''[[Heads av Bob James|Heads]]'' (1977) *Jun Fukamachi: ''Evening Star'' (1977) *[[David Mathews]]: ''Dune'' (1977) *Ashford & Simpson: ''Is It Still Good to Ya?'' (1978) *[[Noel Pointer]]: ''Hold On'' (1978) *Mark Colby: ''Serpentine Fire'' (1978) *[[Wilbert Longmire]]: ''Sunny Side Up'' (1978) *[[Billy Joel]]: ''[[52nd Street av Billy Joel|52nd Street]]'' (1978) *[[Ralph MacDonald]]: ''The Path'' (1978) *[[Thijs van Leer]]: ''Nice to Have Met You'' (1978) *Jun Fukamachi: ''On The Move'' (1978) *[[Loleatta Holloway]]: ''Queen of the Night'' (1978) *[[Carly Simon]]: ''[[Boys in the Trees]]'' (1978) *Ushio Sakai: ''Blues In My Soul'' (Yupiteru Records, 1978) *[[Richard Tee]]: ''Strokin' '' (1978) *Mark Colby: ''One Good Turn'' (1979) *Bob James: ''Lucky Seven'' (1979) *[[Yusef Lateef]]: ''[[In a Temple Garden]]'' (CTI, 1979) *[[Ralph MacDonald]]: ''Counterpoint'' (1979) *[[Felix Pappalardi]]: ''Don't Worry, Mum'' (1979) *[[Diana Ross]]: ''[[The Boss av Diana Ross|The Boss]]'' (1979) *Bob James: ''One On One'' (1979) *[[Wilbert Longmire]]: ''Champagne'' (1979) *[[David «Fathead» Newman]]: ''Scratch My Back'' (1979) *[[Sadao Watanabe]]: ''Morning Island'' (1979) *[[Paul Simon]]: ''[[One-Trick Pony av|One-Trick Pony]]'' (1980) *Ashford & Simpson: ''A Musical Affair'' (1980) *[[Michael Franks]]: ''[[One Bad Habit]]'' (1980) *[[Richard Tee]]: ''Natural Ingredients'' (1980) *[[Michael Franks]]: ''One Bad Habit'' (1980) *[[Teddy Pendergrass]]: ''TP'' (1980) *[[Grover Washington jr.]]: ''[[Skylarkin' av Grover Washington jr.|Skylarkin']]'' (1980) *[[Sadao Watanabe]]: ''How's Everything'' (live, 1980) *[[Sadao Watanabe]]: ''In the Shade of a Tree'' (1981) *[[Patti Austin]]: ''[[Every Home Should Have One]]'' (1981) *[[Diana Ross]]: ''[[Why Do Fools Fall in Love av Diana Ross|Why Do Fools Fall in Love]]'' (1981) *[[Fuse One]]: ''Silk'' (1981) *[[Tom Scott]]: ''Apple Juice'' (1981) *New York Liner: ''S/T'' (King/Electric Bird, 1981) *Ashford & Simpson: ''Street Opera'' (1982) *Mark Gray: ''Boogie Hotel'' (1982) *[[Roberta Flack]]: ''[[I'm the One av Roberta Flack|I'm the One]]'' (1982) *[[Dave Grusin]]: ''NY/LA Dream Band'' (1982) *[[Diana Ross]]: ''[[Silk Electric]]'' (1982) *Jorge Dalto & Super Friends: ''Rendez-Vous'' (1983) *[[Billy Joel]]: ''[[An Innocent Man]]'' (1983) *[[Paul Simon]]: ''[[Hearts and Bones]]'' (1983) *[[Sadao Watanabe]]: ''Rendezvous'' (1984) *[[Ralph MacDonald]]: ''Universal Rhythm'' (1984) *[[Ralph MacDonald]]: ''Surprize'' (1985) *[[Michael Jackson]]: ''[[Bad av Michael Jackson|Bad]]'' (1987) *[[Tom Scott]]: ''Streamlines'' (1987) *[[Tom Scott]]: ''Flashpoint'' (1988) *David Diggs: ''Nothing But the Truth'' (1989) *Emiel van Egdom: ''This is for you'' (1989) *Michael Paulo: ''Fuse Box'' (1990) *Richard Tee: ''Real Time'' (1992) *Spirit Traveller: ''Playing The Hits From Motor City'' (JVC, 1993) *Al Jarreau: ''Tenderness'' (1994) *Emiel van Egdom: ''Hybrid Groove'' (1996) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eric Gale|Eric Gale]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. august 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.interq.or.jp/blue/sudo/Quest/cards/E/EricGale/ Diskografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160117032527/http://www.interq.or.jp/blue/sudo/Quest/cards/E/EricGale/ |date=2016-01-17 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Folk frå Brooklyn]] [[Kategori:USA-amerikanske jazzgitaristar]] [[Kategori:Jazzfunk-gitaristar]] [[Kategori:USA-amerikanske bluesgitaristar]] [[Kategori:Elevar ved Niagara University]] [[Kategori:Døde av lungekreft]] 4e1uabi3pr8g8xktp1comkc1rq1rz15 0 285755 3657353 3470252 2026-06-15T08:37:48Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657353 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Ödön Földessy''' ({{datoar}}) var ein [[Ungarn|ungarsk]] [[friidrett]]sutøvar frå Békés som vart europameister i lengdehopp i 1954. ==Aktiv== Under dei [[Sommar-OL 1952|olympiske sommarleikane 1952]] i [[Helsingfors]] sigra [[USA]]-amerikanaren [[Jerome Biffle]] i lengdetevlinga med 7,57 meter, framom landsmannen Meredith Gourdine med 7,53 meter. Som beste europear vann Ödön Földessy bronsemedaljen med 7,30 meter. Året etter forbetra Földessy den ungarske rekorden til 7,76 meter. Ved [[EM i friidrett 1954|europameisterskapen 1954]] i [[Bern]] vann Földessy gullmedaljen etter eit hopp på 7,51 meter, Zbigniew Iwański frå [[Polen]] tok sølv med 7,46 meter. I [[Melbourne]] rauk Földessy ut av [[Sommar-OL 1956|OL-tevlinga 1956]] allereie i kvalifiseringa med 6,96 mete. Under [[EM i friidrett 1958|europameisterskapen 1958]] i [[Stockholm]] vart han nummer ti med eit lengstehopp på 7,20 meter. Földessy vart frå 1950 til 1959 årleg ungarsk meister i lengdehopp, med unnatak for 1956. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 1952|OL 1952]] i [[Helsingfors]]: Bronsemedalje – 7,30 m *[[EM i friidrett 1954|EM 1954]] i [[Bern]]: Gullmedalje – 7,51 m, framom Iwanski (7,46 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 1956|OL 1956]] i [[Melbourne]]: Utslått i kvalifiseringa (6,96 m -nr 21) *[[EM i friidrett 1958|EM 1958]] i [[Stockholm]]: Nr 10 – 7,20 m ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ödön Földessy|Ödön Földessy]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. september 2014.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/hungary/odon-foldessy-14554929 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ungarske lengdehopparar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Ungarn]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Ungarn]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1952]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1952]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1952]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1956]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1956]] 68o0xtj0cagpj05ju1tqb13zcyb0s6s 0 285762 3657352 3470272 2026-06-15T08:36:39Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657352 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Sándor Rozsnyói''' ({{levde|24. november|1930|2. september|2014|Rozsnyoi}}) var ein [[Ungarn|ungarsk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Zalaegerszeg]] som vann EM-gull på 3000 meter [[hinderløp]] i 1954 og OL-sølv i same øvinga i 1956. ==Aktiv== Rozsnyói vart den 28. august 1954 europameister under [[EM i friidrett 1954]] i [[Bern]]. I hinderløpet spurta han frå alle konkurrentane på sisterunda og vann på tida 8.49,6, med [[Olavi Rinteenpää]] frå [[Finland]] og norske [[Ernst Larsen]] på dei andre medaljeplassane. Vinnartida vart godkjend som den fyrste offisielle verdsrekorden på distansen. I åra før 1954 hadde det ikkje eksistert ein felles standard for hindertevlingane. Rinteenpää hadde elles allereie i 1953 fått notert tida 8.44,4 i eit hinderløp. Dei neste åra vart hinderrekorden forbetra fleire gongar. Den 16. september 1956 sprang Rozsnyói i mål på 8.35,6 under ein landskamp mellom Ungarn og [[Tsjekkoslovakia]] i [[Budapest]], og tok tilbake verdsrekorden som han hadde mista sommaren 1955. Rozsnyói vart i [[Friidrett under Sommar-OL 1956|OL-finalen 1956]] i [[Melbourne]] klart slått i spurten av briten [[Chris Brasher]]. Brasher vart i fyrste omgang diskvalifisert og Rozsnyói utropt til vinnar av løpet, då Brasher skulle ha hindra Ernst Larsen og tyskaren Heinz Laufer. Etter juryen hadde spurd Larsen og Laufer om den aktuelle hendinga vart diskvalifikasjonen av Brasher oppheva, og Rozsnyói tildelt sølvmedaljen og Ernst Larsen bronsemedaljen. Etter leikane i Melbourne reiste Rozsnyói ikkje tilbake til Ungarn, grunna oppstanden i heimlandet same hausten. I staden slo han seg ned i [[Austerrike]], der han vart nasjonal meister på 5000 meter i 1958. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sándor Rozsnyói|Sándor Rozsnyói]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. september 2014.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/hungary/sandor-rozsnyoi-14355598 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ungarske hinderløparar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Ungarn]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Ungarn]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1956]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1956]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1956]] iuij8komuk8xujhm5g05weu315la220 0 286429 3657297 3624167 2026-06-15T07:30:46Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657297 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Sandra Perković''' ({{fødd|21. juni|1990|Perkovic}}), gift '''Elkasević''', er ein [[Kroatia|kroatisk]] [[friidrett]]sutøvar som tevlar internasjonalt i [[diskos]]kasting og tidlegare også [[kulestøyt]]. Perioden 2010-24 vann ho gullmedaljen i diskoskast i sju europameisterskap i rad. Ho vart olympisk meister i øvinga i [[Sommar-OL 2012|2012]] og 2016, og vart verdsmeister i 2013 og 2017. Perković presterte livsbeste 71,41 meter sommaren 2017. Då ho vart europameister i [[Zürich]] i 2014 sette ho landsrekord med 71,08 meter. Perković tok gull i diskos under [[sommar-OL 2016]].<ref>{{Kjelde www|url = http://www.espn.com/olympics/summer/2016/athletes/_/athlete/45908/sandra-perkovic|tittel = 2016 Summer Olympics - Athletes, Sandra Perkovic|vitja = 29. januar 2017|utgjevar = ESPN - Medal Tracker |språk = engelsk|arkiv_url = https://web.archive.org/web/20170129105843/http://www.espn.com/olympics/summer/2016/athletes/_/athlete/45908/sandra-perkovic|arkivdato = 29. januar 2017}}</ref> Perković vart medlem av [[det kroatiske parlamentet]] ved valet i 2015, og sat i under eit år.<ref>{{cite web|url=https://sabor.hr/hr/zastupnici/perkovic-sandra-8-saziv|title=8. saziv Hrvatskoga sabora (28.12.2015. - 14.10.2016.) Sandra Perković (BM 365)|language=hr|website=sabor.hr|publisher=[[Hrvatski sabor]]}}</ref> ==Doping== I 2011 var Perković utestengd frå idretten i seks månader grunna brot på dopingregelementet.<ref name="SD">{{cite web |url=http://www.slobodnadalmacija.com/Atletika/tabid/110/articleType/ArticleView/articleId/144199/Default.aspx |title=Perković ipak smije na Igre: Sretna sam, iako ni šest mjeseci nije malo |date=22. juli 2011 |last=Smolčić |first=P. |work=[[Slobodna Dalmacija]] |language=hr |access-date=4. august 2011 |archive-date=30. mars 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120330090451/http://www.slobodnadalmacija.com/Atletika/tabid/110/articleType/ArticleView/articleId/144199/Default.aspx |url-status=dead }}</ref> ==Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap== *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Nr 9 – 60,77 m *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Gullmedalje – 64,67 m, framom Nicoleta Grasu (63,48 m) *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsinki]]: Gullmedalje – 67,62 m, framom Nadine Müller (65,41 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Gullmedalje – 69,11 m, framom Li Yanfeng (67,22 m) *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Gullmedalje – 67,99 m, framom Mélina Robert-Michon (66,28 m) *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Gullmedalje – 71,08 m, framom Mélina Robert-Michon (65,33 m) *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Sølvmedalje – 67,39 m, bakom Denia Caballero (69,28 m) *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Gullmedalje – 69,97 m, framom Julia Fischer (65,77 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Gullmedalje – 69,21 m, framom Mélina Robert-Michon (66,73 m) *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Gullmedalje – 70,31 m, framom Dani Stevens (69,64 m) *[[EM i friidrett 2018|EM 2018]] i [[Berlin]]: Gullmedalje – 67,62 m, framom Nadine Müller (63,00 m) *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Bronsemedalje – 66,72 m *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Nr 4 – 65,01 m *[[VM i friidrett 2022|VM 2022]] i [[Eugene i Oregon|Eugene]]: Sølvmedalje – 68,45, bakom Feng Bin (69,12 m) *[[EM i friidrett 2022|EM 2022]] i [[München]]: Gullmedalje – 67,95 m, framom Kristin Pudenz (67,87 m) *[[VM i friidrett 2023|VM 2023]] i [[Budapest]]: Nr 5 – 66,57 m *[[EM i friidrett 2024|EM 2024]] i [[Roma]]: Gullmedalje – 67,04 m, framom Jorinde van Klinken (65,99 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 2024|OL 2024]] i [[Paris]]: Bronsemedalje – 67,51 m *[[VM i friidrett 2025|VM 2025]] i [[Tokyo]]: Nr 5 – 65,82 m ==Kjelder== {{refstart}} * {{Kjelde www|url = http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/pe/sandra-perkovic-1.html|tittel = Sandra Perković|vitja = 29. januar 2017|utgjevar = Sports-Reference|språk = engelsk|arkiv_url = https://web.archive.org/web/20161203193031/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/pe/sandra-perkovic-1.html|arkivdato = 3. desember 2016}} *[https://worldathletics.org/athletes/croatia/sandra-elkasevic-14263753 World Athletics] {{refslutt}} {{spire|idrett}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Kroatiske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Kulestøytarar]] [[Kategori:Diskoskastarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Kroatia]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Kroatia]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Kroatiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Kroatiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Kroatiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Kroatiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Folk frå Zagreb]] [[Kategori:Kroatiske parlamentsmedlemmer]] o343downsdhmvt95u7a5xqw28g3syje 0 286433 3657329 3623596 2026-06-15T08:06:39Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657329 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Dafne Schippers '''({{datoar}}) er ein [[nederland]]sk tidlegare [[friidrett]]sutøvar frå [[Utrecht]] som tevla på sprintdistansane 100 og 200 meter, og i sjukamp og lengdehopp. Ho vart verdsmeister på 200 meter i 2015 og 2017, i tillegg vann ho fire gullmedaljar i sprintøvingar ved europameisterskap i 2014 og 2016. Schippers si bestetid på 200 meter, 21,63 sekund, er framleis (2025) europarekord. ==Aktiv== Sommaren 2010 vann Schippers sjukampen ved junior-verdsmeisterskapen i Moncton i [[Canada]], i tillegg til ein bronsemedalje på 4 x 100 meter stafett. Året etter sigra ho i sjukampen ved junior-EM i [[Tallinn]]. I mai 2012 forbetra Schippers sitt personbeste i sjukamp med 188 poeng til 6&nbsp;360 poeng i [[Götzis]]-stemnet. Under EM 2012 i Helsinkii enda ho på femteplass på 200 meter og fekk sølv med Nederland i sprintstafetten. I dei olympiske sommarleikane 2012 kom ho på tolvteplass i sjukampen med 6&nbsp;324 poeng. Eitt år seinare la ho beslag på bronsemedalje i sjukampen då verdsmeisterskapen vart avvikla i Moskva. I 2014 kom Schippers på tredjeplass i sjukampen på Götzis. Med 6&nbsp;545 poeng sette ho nederlandsk rekord. Deretter sette ho i [[Glasgow]] landsrekordar på 100 og 200 meter med tidene 11,03 og 22,34. I den nederlandske meisterskapen hoppa ho 6,78 meter i lengde, også det nasjonal rekord. Høgdepunktet for sesongen kom i august, ho vann då gullmedaljen på så vel 100 meter som 200 meter ved europameistertskapen i Zürich. Med tida 22,03 gjennomførte ho det beste 200 meter-løpet av ein europear på nitten år. Trass i EM-suksessen på sprintdistansane, satsa Schippers vidare i sjukamp. Men etter at ho i mai 2015 måtte bryte sjukampen i Götzis grunna kneproblem, bestemte ho seg for å delta i sprinten ved verdsmeisterskapen i Beijing. I semifinalen på 100 meter forbetra ho sin ganske ferske landsrekord frå [[London]] Grand Prix på 10,92 til 10,83 sekund. [[Jamaica]]nske [[Shelly-Ann Fraser-Pryce]] sigra i finalen på 10,76, medan Schippers tok sølv med 10,81 og enno ein landsrekord. I VM-finalen på 200 meter presterte Schippers livsbeste 21,63 sekund, ei tid heilt i verdstoppen på distansen. [[Elaine Thompson]] frå Jamaica måtte nøye seg med sølv, slått med tre fattige hundredelar av eit sekund. Ved [[Sommar-OL 2016]] i Rio de Janeiro vant Schippers sølvmedaljen på 200 meter med sesongbeste 21,88 sekund. Også vinnaren Elaine Thompson gjorde årsbeste med sine 21,78. På 100-meteren kom Schippers på ein femteplass. Schippers forsvarte VM-tittelen på 200 meter i London i 2017. Med tida 22,05 kneip ho gullet, tre hundredels sekund føre Marie-Josée Ta Lou frå Elfensbeinkysten. Tidlegare i meisterskapen kneip ho bronsemedaljen på tida 10,96, 0,01 sekund føre nummer 4 og 5. Også i europameisterskapen 2018 enda Schippers på bronseplass på 100-meteren. Fire dagar seinare var ho sjanselaus mot [[Dina Asher-Smith]] i finalen på 200 meter, tok sølv på 22,14 sekund. Dagen etter vann ho ein ny sølvmedalje for Nederland som startkvinne i 4 x 100 m stafett. Ved VM 2019 i Doha kvalifiserte Schippers seg til finalen på 100 meter med sjuande beste tid, 11,07. Sterke smerter i ein muskel førte til at ho trekte seg frå finalen og reiste heim. År 2021 var ho plaga med skade, men stilte likevel opp på 200 m i Tokyo-OL. I semifinalen var ho langt unna å ta seg vidare til finalen. Ho la opp i 2022. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Utslått i semifinalane på 200 m *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsinki]]: Sølv i 4 x 100 m stafett, nr 5 på 200 m (23,53) *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 11 i sjukamp – 6&nbsp;324 poeng *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Bronsemedalje i sjukamp – 6&nbsp;477 poeng *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Gullmedalje på 100 m og 200 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Gull på 200 m, sølv på 100 m *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Gullmedalje på 100 m og 4 x 100 m stafett *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Sølv på 200 m, nr 5 på 100 m *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Gull på 200 m, bronse på 100 m *[[EM i friidrett 2018|EM 2018]] i [[Berlin]]: Sølv på 200 m og 4 x 100 m stafett, bronse på 100 m *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Nr 8 på 100 m (trekte seg frå finalen) *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Utslått i semifinalane på 200 m (23,03=nr 17) ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dafne Schippers|Dafne Schippers]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 21. september 2014.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/dafne-schippers-14291986 World Athletics] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nederlandske sprintarar]] [[Kategori:Mangekjemparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Nederland]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Nederland]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Folk frå Utrecht]] mi73va26lhxiqpaex61wtzixltcb6gb 0 286510 3657293 3621574 2026-06-15T07:26:41Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657293 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Ruth Beitia Vila''' ({{fødd|1. april|1979|Beitia}}) er ein [[Spania|spansk]] [[friidrett]]sutøvar og politikar frå [[Santander]]. Beitia vart i 2016 olympisk meister i høgdehopp, tidlegare vart ho europameister tre gongr i rad: 2012, 2014 og 2016. Under friidretts-VM 2013 i [[Moskva]] kom ho på delt tredjeplass. I [[San Sebastián]] i 2007 presterte ho livsbeste 2,02 meter. Beitia var 2011-15 fyrstesekretær i regionsparlamentet for [[Cantabria]], der ho representerte det [[konservatisme|konservative]] partiet [[Partido Popular]] (''Folkepartiet''). ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 2002|EM 2002]] i [[München]]: Nr 11 – 1,85 m *[[VM i friidrett 2003|VM 2003]] i [[Paris]]: Nr 11 – 1,90 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2004|OL 2004]] i [[Aten]]: Utslått i kvalifiseringa (1,89 m =nr 16) *[[EM i friidrett 2006|EM 2006]] i [[Göteborg]]: Nr 9 – 1,92 m *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Nr 6 – 1,97 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 4 – 1,96 m *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Nr 4 – 1,99 m *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Nr 6 – 1,95 m *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Utslått i kvalifiseringa (1,92 m =nr 16) *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsinki]]: Gullmedalje – 1,97 m, framom Tonje Angelsen (1,97 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Bronsemedalje – 2,00 m *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Bronsemedalje – 1,97 m *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Gullmedalje – 2,01 m, framom Marija Kutsjina (1,99 m) *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 5 – 1,99 m *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Gullmedalje – 1,98 m, framom Mirela Demireva (1,96 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Gullmedalje – 1,97 m, framom tre andre utøvarar (1,97 m) *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Nr 12 – 1,88 m ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ruth Beitia|Ruth Beitia]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 21. september 2014.'' </div> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:es:Ruth Beitia|Ruth Beitia]]» frå {{Wikipedia-utgåve|es}}, den 21. september 2014.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/spain/ruth-beitia-14261980 World Athletics] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Spanske høgdehopparar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Spania]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Spania]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] jfesbr1r2yehp0ahdoq1r2rvhefwte7 0 296124 3657251 3655095 2026-06-14T18:23:32Z Ranveig 39 3657251 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikar|bakgrunn=soloartist}} '''Buell Neidlinger''' ({{fødd-lua|2. mars 1936}}) er ein [[USA|amerikansk]] [[cello|cellist]] og [[kontrabass]]ist. Neidlinger vart fødd i [[Westport i Connecticut]]. Etter [[Yale University]] flytta han til [[New York City]] og byrja å spele i forskjellige jazzband. Han vart med i gruppa til [[Cecil Taylor]] i 1955, spelte med [[Herbie Nichols]] og spelte mykje med gruppene til Taylor i lag med mellom andre [[Steve Lacy]] og [[Archie Shepp]] fram til 1961.<ref>{{cite web|title =Buell Neidlinger: Biography |first=Scott|last=Yanow |publisher=Allmusic| url ={{Allmusic|class=artist|id=buell-neidlinger-p109141/biography|pure_url=yes}} |accessdate =6. mars 2015}}</ref> Han var òg involvert i nye retningar innan klassisk musikk i lag med [[John Cage]], [[Mauricio Kagel]], [[George Crumb]] og [[Gunther Schuller]] sin [[Third Stream]]-musikk. Han har arbeidd mykje som orkester- og studiobassist før han vart musikklærar ved [[New England Conservatory]] og [[CalArts]]. I lag med [[Marty Krystall]] starta han K2B2 Records. I 1983 spelte han på [[Antilles Records]]-plata ''[[Swingrass '83]]''.<ref>[{{Allmusic|class=album|id=r70265|pure_url=yes}} Allmusic review]</ref> ==Diskografi== ===Som leiar=== * 1961: ''[[New York City R&B]]'' (Barnaby) med [[Cecil Taylor]] * 1980: ''Ready For the 90's'' (K2B2 2069) som Krystall Klear and the Buells * 1981: ''Our Night Together'' (K2B2 2169) som Krystall Klear and the Buells * 1983: ''Big Day At Ojai'' (K2B2 2369) som Buellgrass * 1983: ''Marty's Garage'' (K2B2 2269) * 1987: ''Thelonious'' (K2B2 2569) * 1987: ''Buell Neidlinger Quartet Live at Ravenna Jazz '87 with Special Guest Steve Lacy'' (K2B2 3969) med [[Steve Lacy]] * 1989: ''2 By 2'' (K2B2 4169) med [[Anthony Braxton]] * 1989: ''The Complete Candid Recordings Of Cecil Taylor And Buell Neidlinger'' ([[Mosaic Records|Mosaic]]) med [[Cecil Taylor]] * 1989: ''Aurora'' (Denon 73148) som Aurora * 1990: ''Big Drum'' (K2B2 3069) * 1991: ''Locomotive'' ([[Soul Note]]) * 1995: ''Blue Chopsticks – A Portrait of Herbie Nichols'' (K2B2 3169) * 1996: ''Across the Tracks'' (K2B2 6923) * 1997: ''Rear View Mirror'' (K2B2 2969) * 2001: ''Thelonious Atmosphere'' (K2B2 3269) * 2005: ''All Strung Out. Adventures In Buellgrass.'' (K2B2 3569) * 2005: ''Krystall Klear and the Buells - This Way Is West'' (K2B2 3369) * 2009: ''Basso Profundo'' (Vivace 8001) ===Som sidemann=== '''med [[Cecil Taylor]]''' * 1956: ''[[Jazz Advance]]'' ([[Transition Records|Transition]]) * 1958: ''[[At Newport av Cecil Taylor & Gigi GryceAt Newport]]'' ([[Verve Records|Verve]]) * 1959: ''[[Looking Ahead!]]'' ([[Contemporary Records|Contemporary]]) * 1959: ''[[Love for Sale av Cecil Taylor|Love for Sale]]'' ([[United Artists Records|United Artists]]) * 1959: ''In Transition'' ([[Blue Note]]) * 1960: ''[[The World of Cecil Taylor]]'' ([[Candid Records|Candid]]) * 1960: ''[[Air av Cecil Taylor|Air]]'' (Candid) * 1961: ''[[Cell Walk for Celeste]]'' (Candid) * 1961: ''[[Jumpin' Punkins]]'' (Candid) '''med [[Steve Lacy]]''' * 1959: ''[[Reflections av Steve Lacy|Reflections]]'' ([[Prestige Records|New Jazz]]) '''med [[Jean-Luc Ponty]] og [[Frank Zappa]]''' * 1970: ''[[King Kong]]'' ([[World Pacific Records|World Pacific]]) *1976: ''[[Cantaloupe Island av Jean-Luc Ponty|Cantaloupe Island]]'' ([[Blue Note]]) '''med [[Van Dyke Parks]]''' * 1972: ''[[Discover America]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) '''med [[David Grisman]]''' * 1978: ''[[Hot Dawg]]'' ([[Horizon Records|Horizon]]) '''med [[Peter Rowan]]''' * 1978: ''Peter Rowan'' (Flying Fish) * 1996: ''Bluegrass Boy'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) '''med [[Richard Greene]]''' *1979: ''Ramblin''' (Rounder) *1997: ''Sales Tax Toddle'' ([[Rebel Records|Rebel]]) * 1996: ''Wolves A' Howlin''' (Rebel) '''med [[Earth, Wind, and Fire]]''' * 1980: ''[[Faces av Earth, Wind & Fire|Faces]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) '''med [[Stewart Copeland]]''' * 1983: [[Rumble_Fish#Filmmusikk|Rumblefish (Original Motion Picture lydspor)]] ([[A&M Records|A&M]]) '''med [[Leo Kottke]]''' * 1986: ''[[A Shout Toward Noon]]'' ([[Private Music]]) * 1988: ''[[Regards from Chuck Pink]]'' (Private Music) '''med [[Anthony Braxton]]''' * 1987: ''[[Six Monk's Compositions (1987)|Six Monk's Compositions]]'' ([[Black Saint]]) '''med [[Ry Cooder]]''' * 1987: [[Get Rhythm av Ry Cooder|Get Rhythm]] (Warner Bros.) '''med [[Duane Eddy]]''' * 1987: ''Duane Eddy'' ([[Capitol Records|Capitol]]) '''med [[Ringo Starr]] og [[Harry Nilsson]]''' * 1988: ''[[Stay Awake: Various Interpretations of Music from Vintage Disney Films]]'' (A&M) '''med [[Ruben Blades]]''' * 1988: ''Nothing But the Truth'' ([[Elektra Records|Elektra]]) '''med [[Sam Phillips]]''' * 1988: ''[[The Indescribable Wow]] ([[Virgin Records|Virgin]]) '''med [[The Beach Boys]]''' * 1988: ''[[filmen Cocktail (1988)#Filmmusikk|Cocktail (Original Motion Picture Soundspor)]]'' (Elektra) '''med [[Elvis Costello]]''' * 1989: ''[[Spike av Elvis Costello|Spike]]'' (Warner Bros.) '''med [[Roy Orbison]]''' * 1989: ''[[Mystery Girl]]'' (Virgin) '''med [[Bob Seger]]''' * 1991: [[The Fire Inside]] (Capitol) '''med [[Natalie Cole]]''' * 1991: ''[[Unforgettable... with Love|Unforgettable]]'' (Elektra) '''med [[Pops Staples]]''' * 1992: ''Peace to the Neighborhood'' (PointBlank) '''med [[Frank Sinatra]]''' * 1993: ''[[Duets av Frank Sinatra|Duets]]'' (Capitol) '''med [[Barbra Streisand]]''' * 1994: ''Ordinary Miracles'' (Columbia) '''med [[Bonnie Raitt]]''' * 1994: ''[[Longing In Their Hearts]]'' (Capitol) '''med [[Darol Anger]]''' * 1999: ''Diary of a Fiddler'' ([[Compass Records|Compass]]) ==Klassisk musikk== * Franz Schubert: Quintet in A op. 114 ("Trout") med [[Peter Serkin]] og Tashi (RCA ARLI1882) * Paul Chihara: GRASS Concerto for Bass and Orchestra London Symphony Orchestra (Turnabout 34372) * Los Angeles Chamber Orchestra med Neville Marriner (Angel 537081) * Respighi: Ancient Airs and Dances Neville Marriner / Los Angeles Chamber Orchestra (Angel CDC - 7471162) * Los Angeles Chamber Orchestra med Neville Marriner (Argo ZRG 792) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Buell Neidlinger|Buell Neidlinger]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. mars 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://k2b2.com/buellbio.html Intervju frå 1983] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402120853/http://k2b2.com/buellbio.html |date=2015-04-02 }} * [http://www.allaboutjazz.com/php/article.php?id=910 Lengre intervju frå 2003] * [http://k2b2.com/buellfeatured.html K2B2-diskografi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927132914/http://k2b2.com/buellfeatured.html |date=2007-09-27 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Folk frå Connecticut]] [[Kategori:Third Stream-musikarar]] [[Kategori:Avantgarde jazz-musikarar]] [[Kategori:USA-amerikanske jazzbassistar]] [[Kategori:USA-amerikanske kontrabassistar]] cq3y17mk656x7btx24vll2981jchtfc 0 296337 3657252 3406080 2026-06-14T18:25:07Z Ranveig 39 Fmt. 3657252 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby|land=Israel|kategori=[[kibbutz]] | namn = Yehiam |andre namn={{hebraisk|יְחִיעָם}} |bilete=Yehiam 1.jpg |bilettekst= |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] |distrikt = [[Det nordlege distriktet i Israel|Nord distrikt]] |lat_d=32 |lat_m=59 |lat_s=45 |lat_NS = N |long_d=35 |long_m=13 |long_s=14 |long_EW = E | grunnlagd = 1946 | | grunnlagd1type = Grunnlagd av | grunnlagd1 = [[Hashomer Hatzair]] [[Nahal]] Members, [[Hungarian people|Hungarian]] [[Aliyah|Aliya]] | | region = [[Galilea|Vest-Galilea]] | | fritype = Tilhøyrsle |fri = [[Kibbutz-rørsla]]| | nettstad = [http://www.yechiam.org.il/ www.yechiam.org.il] | commons = Yehiam }} '''Yehiam''' ({{hebraisk|יְחִיעָם}}) er ein [[kibbutz]] i [[Israel]], vest i [[Øvre Galilea]], 13&nbsp;km aust for kystbyen [[Nahariya]] og 20&nbsp;km søraust for grenseovergangen til [[Libanon]]. Yehiam ligg kring 365 meter over havet og høyrer til [[Matte Asher regionale kommune]]. I 2015 hadde Yehiam 450 innbyggjarar, av desse var 150 kibbutzmedlemmar. ==Historie== [[Fil:RWD 13 - Air dropping supplies to Yehiam, 1948.jpg|mini|venstre|Forsyningar droppa frå fly til Yehiam i 1948]] Kibbutz Yehiam vart grunnlagd den 27. november 1946 av 50 medlemmar av den [[sionist]]-sosialistiske ungdomsrørsla [[Hashomer Hatzair]], som omgjorde ruinane av ei osmansk borg over ruinane av ei krossfararborg ved [[Khirbat Jiddin]] til ein militær treningsleir.<ref>''Israel and the palestinske Territories,'' Rough Guides , Rough Guides 1998 p.235.</ref> Han vart kalla opp etter Yehiam Weitz, sonen av sionistleiaren [[Yosef Weitz]], som vart drepen «[[natta for bruene]]», som var ein [[Palmach]]-operasjon den 16.-17. juni 1946. Dei britiske mandatstyresmaktene støtta opprettinga av kibbutzen, trass i at det var i mot offisiell britisk politikk.<ref>U. Milstein, ''Historie of Israel's War of Independence,'' Vol III, University Press of America, pp. 46-47.</ref> [[Delingsplanen til SN i 1947]] sette Yehiam innafor grensene til den arabiske staten, og ikkje den jødiske. Den 20. januar 1948 gjekk 200-300 soldatar frå [[den arabiske frigjeringsarmeen]] til åtak mot Yehiam, væpna med bombekastarar, maskingevær og rifler. Styrken kringsette kibbutzen frå alle sider og blokkerte vegane inn. Ein tropp britiske soldatar utveksla eld med det arabiske regimentet, som trekte seg attende og prøvde å angripe igjen natta etter, men vart drivne attende av ei forsterking av Haganah-soldatar.<ref>Haim Levenberg,[http://books.google.co.il/books?id=sxvHK-Cq2RwC&pg=PA193 ''Military Preparations of the Arab Community in Palestine, 1945-1948,''] p.193.</ref> Den 27. mars 1948 vart ein [[Haganah]]-konvoi send for å føre forsyningar til kibbutzen, då han vart kringsett av arabiske styrkar. Yehiam-konvoien bestod av fem lastebilar og eit pansra kjøretøy og var angripen av 250 arabarar nær [[Al-Kabri]].<ref>[[The Scotsman]], Monday 29 March 1948. Reporter: Eric Downton</ref> Grunnleggjarane av kibbutzen Yehiam budde i telt mellom ruinane. Dei lagde mat i eit lite kjøken med forsyningar som vart flydd inn. Dei var særs synlege for dei arabiske troppane som var stasjonerte på åsane, og vart stadig skoten på av desse. Kommunikasjonen med verda utafor føregjekk gjennom bål, blinklys og duer til [[Nahariya]] og [[Kiryat Haim]]. Yehiam-medlemmane dyrka grønsaker, druer og fersken. Under [[Operasjon Dekel]] erobra og avfolka den israelske hæren [[beduin]]landsbyen [[Khirbat Jiddin]] den 10. og 11. juli 1948. Fleire operasjonar seinare var heile Galilea erobra av jødiske styrkar under [[Operasjon Hiram]] den 29-31. oktober 1948. Etter [[den arabisk-israelske krigen 1948]], vart det bygd nye hus, inkludert det første barnehuset. [[Hashomer Hatzair]]-grupper kom til frå forskjellige stader i Israel, i tillegg til [[Aliyah|Aliya]] frå [[Cuba]], [[Frankrike]], [[Uruguay]], [[Argentina]], [[Mexico]] og [[Colombia]]. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yehiam|Yehiam]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. mars 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{Offisiell nettstad}} *[http://www.yehiam.com/htmls/home.aspx Deli-Yehiam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706051437/http://www.yehiam.com/HTMLs/Home.aspx |date=2010-07-06 }} {{Matte Asher regionale kommune}} [[Kategori:Ungarsk diaspora i Israel]] [[Kategori:Kibbutzar]] [[Kategori:Kibbutz-rørsla]] [[Kategori:Busetnader i Det nordlege distriktet i Israel]] [[Kategori:Busetnader grunnlagde i 1946]] [[Kategori:1946 i Palestina]] cacnmwnunuynpfkzlbh92kt44ivsp4e 3657253 3657252 2026-06-14T18:25:38Z Ranveig 39 3657253 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby|land=Israel|kategori=[[kibbutz]] | namn = Yehiam |andre namn={{hebraisk|יְחִיעָם}} |bilete=Yehiam 1.jpg |bilettekst= |kartposisjon = Israel | kart = {{posisjonskart|Israel}} |distrikttype = [[Distrikt i Israel|Distrikt]] |distrikt = [[Det nordlege distriktet i Israel|Nord distrikt]] |lat_d=32 |lat_m=59 |lat_s=45 |lat_NS = N |long_d=35 |long_m=13 |long_s=14 |long_EW = E | grunnlagd = 1946 | | grunnlagd1type = Grunnlagd av | grunnlagd1 = [[Hashomer Hatzair]] [[nahal]]medlemmer, ungarske [[Aliyah|aliyafolk]] | | region = [[Galilea|Vest-Galilea]] | | fritype = Tilhøyrsle |fri = [[Kibbutz-rørsla]]| | nettstad = [http://www.yechiam.org.il/ www.yechiam.org.il] | commons = Yehiam }} '''Yehiam''' ({{hebraisk|יְחִיעָם}}) er ein [[kibbutz]] i [[Israel]], vest i [[Øvre Galilea]], 13&nbsp;km aust for kystbyen [[Nahariya]] og 20&nbsp;km søraust for grenseovergangen til [[Libanon]]. Yehiam ligg kring 365 meter over havet og høyrer til [[Matte Asher regionale kommune]]. I 2015 hadde Yehiam 450 innbyggjarar, av desse var 150 kibbutzmedlemmar. ==Historie== [[Fil:RWD 13 - Air dropping supplies to Yehiam, 1948.jpg|mini|venstre|Forsyningar droppa frå fly til Yehiam i 1948]] Kibbutz Yehiam vart grunnlagd den 27. november 1946 av 50 medlemmar av den [[sionist]]-sosialistiske ungdomsrørsla [[Hashomer Hatzair]], som omgjorde ruinane av ei osmansk borg over ruinane av ei krossfararborg ved [[Khirbat Jiddin]] til ein militær treningsleir.<ref>''Israel and the palestinske Territories,'' Rough Guides , Rough Guides 1998 p.235.</ref> Han vart kalla opp etter Yehiam Weitz, sonen av sionistleiaren [[Yosef Weitz]], som vart drepen «[[natta for bruene]]», som var ein [[Palmach]]-operasjon den 16.-17. juni 1946. Dei britiske mandatstyresmaktene støtta opprettinga av kibbutzen, trass i at det var i mot offisiell britisk politikk.<ref>U. Milstein, ''Historie of Israel's War of Independence,'' Vol III, University Press of America, pp. 46-47.</ref> [[Delingsplanen til SN i 1947]] sette Yehiam innafor grensene til den arabiske staten, og ikkje den jødiske. Den 20. januar 1948 gjekk 200-300 soldatar frå [[den arabiske frigjeringsarmeen]] til åtak mot Yehiam, væpna med bombekastarar, maskingevær og rifler. Styrken kringsette kibbutzen frå alle sider og blokkerte vegane inn. Ein tropp britiske soldatar utveksla eld med det arabiske regimentet, som trekte seg attende og prøvde å angripe igjen natta etter, men vart drivne attende av ei forsterking av Haganah-soldatar.<ref>Haim Levenberg,[http://books.google.co.il/books?id=sxvHK-Cq2RwC&pg=PA193 ''Military Preparations of the Arab Community in Palestine, 1945-1948,''] p.193.</ref> Den 27. mars 1948 vart ein [[Haganah]]-konvoi send for å føre forsyningar til kibbutzen, då han vart kringsett av arabiske styrkar. Yehiam-konvoien bestod av fem lastebilar og eit pansra kjøretøy og var angripen av 250 arabarar nær [[Al-Kabri]].<ref>[[The Scotsman]], Monday 29 March 1948. Reporter: Eric Downton</ref> Grunnleggjarane av kibbutzen Yehiam budde i telt mellom ruinane. Dei lagde mat i eit lite kjøken med forsyningar som vart flydd inn. Dei var særs synlege for dei arabiske troppane som var stasjonerte på åsane, og vart stadig skoten på av desse. Kommunikasjonen med verda utafor føregjekk gjennom bål, blinklys og duer til [[Nahariya]] og [[Kiryat Haim]]. Yehiam-medlemmane dyrka grønsaker, druer og fersken. Under [[Operasjon Dekel]] erobra og avfolka den israelske hæren [[beduin]]landsbyen [[Khirbat Jiddin]] den 10. og 11. juli 1948. Fleire operasjonar seinare var heile Galilea erobra av jødiske styrkar under [[Operasjon Hiram]] den 29-31. oktober 1948. Etter [[den arabisk-israelske krigen 1948]], vart det bygd nye hus, inkludert det første barnehuset. [[Hashomer Hatzair]]-grupper kom til frå forskjellige stader i Israel, i tillegg til [[Aliyah|Aliya]] frå [[Cuba]], [[Frankrike]], [[Uruguay]], [[Argentina]], [[Mexico]] og [[Colombia]]. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yehiam|Yehiam]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. mars 2015.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{Offisiell nettstad}} *[http://www.yehiam.com/htmls/home.aspx Deli-Yehiam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706051437/http://www.yehiam.com/HTMLs/Home.aspx |date=2010-07-06 }} {{Matte Asher regionale kommune}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Ungarsk diaspora i Israel]] [[Kategori:Kibbutzar]] [[Kategori:Kibbutz-rørsla]] [[Kategori:Busetnader i Det nordlege distriktet i Israel]] [[Kategori:Busetnader grunnlagde i 1946]] [[Kategori:1946 i Palestina]] d87pzku97tn96aiapi4hnsqsgry0bf1 0 300533 3657364 3468634 2026-06-15T08:55:09Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657364 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Tomáš Dvořák''' ({{fødd|11. mai|1972|Dvorak}}) er ein tidlegare [[friidrett]]sutøvar, fødd i [[Gottwaldov]] i dagens [[Tsjekkia]], som tevla internasjonalt i tikamp og sjukamp. Han vann tre strake gullmedaljar i tikamp under [[VM i friidrett 1997]], 1999 og 2001. I [[Praha]] i 1999 sette han verdsrekord med 8&nbsp;994 poeng, ein poengskår som einast to utøvarar sidan har overgått. ==Aktiv== Dvořák byrja med tikamp i 1990, medan han var inne til militærteneste. Gjennombrotet kom då han vann bronsemedaljen i dei olympiske sommarleikane 1996 i [[Atlanta]]. Året etter vart han verdsmeister i [[Aten]], ein meistertittel han forsvarte i [[Sevilla]] i 1999. Korkje i den mellomliggjande europameisterskapen 1998, ei heller under Sommar-OL 2000 makta Dvořák å take medalje. Derimot vann han sin tredje strake VM-tittel i tikamp då VM 2001 fann stad i Edmonton. Under Europacupen i mangekamp den 3. og 4. juli 1999 forbetra Tomáš Dvořák i Praha verdsrekorden til [[USA|USA-amerikanaren]] [[Dan O’Brien]] med over 100 poeng til 8&nbsp;994 poeng. Ettersom han konsentrerte seg om tida han måtte inn under, for å slå verdsrekorden, jubla han allereie på dei siste meterane før målstreken. Dermed glapp sjansen til å verte den fyrste tikjemparen med 9&nbsp;000 poeng. Verdsrekorden til Dvořák vart slått i 2001 av hans eigen landsmann, [[Roman Šebrle]]. Dvořák er den einaste utøvaren som tre gongar har skåra over 8&nbsp;900 poeng. Etter talrike skadar kom han tilbake og blanda seg inn i medaljekampen i tikamp under Paris-VM i 2003, der han enda på fjerdeplassen. Dvořák la opp i 2008, då han mislukkast i å kvalifisere seg til Sommar-OL i Beijing. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 1993|VM 1993]] i [[Stuttgart]]: Nr 10 – 8&nbsp;032 poeng *[[EM i friidrett 1994|EM 1994]] i [[Helsinki]]: Nr 7 – 8&nbsp;065 poeng *[[VM i friidrett 1995|VM 1995]] i [[Göteborg]]: Nr 5 – 8&nbsp;236 poeng *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Bronsemedalje – 8&nbsp;664 poeng *[[VM i friidrett 1997|VM 1997]] i [[Aten]]: Gullmedalje – 8&nbsp;837 poeng, framom [[Eduard Hämäläinen]] (8&nbsp;730) *[[EM i friidrett 1998|EM 1998]] i [[Budapest]]: Nr 5 – 8&nbsp;506 poeng *[[VM i friidrett 1999|VM 1999]] i [[Sevilla]]: Gullmedalje – 8&nbsp;744 poeng, framom Dean Macey (8&nbsp;556) *[[Friidrett under Sommar-OL 2000|OL 2000]] i [[Sydney]]: Nr 6 – 8&nbsp;385 poeng *[[VM i friidrett 2001|VM 2001]] i [[Edmonton]]: Gullmedalje – 8&nbsp;902 poeng, framom [[Erki Nool]] (8&nbsp;815) *[[VM i friidrett 2003|VM i 2003]] i [[Paris]]: Nr 4 – 8&nbsp;242 poeng *[[Friidrett under Sommar-OL 2004|OL 2004]] i [[Aten]]: Braut *[[VM i friidrett 2005|VM i 2005]] i [[Helsinki]]: Nr 8 – 8&nbsp;068 poeng *[[EM i friidrett 2006|EM 2006]] i [[Göteborg]]: Nr 12 – 7&nbsp;997 poeng ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Tomáš Dvořák|Tomáš Dvořák]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 20. mai 2015.'' </div> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Tomáš Dvořák|Tomáš Dvořák]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 20. mai 2015.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/czechia/tomas-dvorak-14168964 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tsjekkiske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Mangekjemparar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Tsjekkia]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004]] ae2ykrbohjr499029i9w6qhr5mapeol 0 301204 3657336 3552352 2026-06-15T08:11:49Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657336 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Ronald William Clarke''' ({{levde|21. februar|1937|fødestad= i [[Melbourne]]|17. juni|2015|Clarke, Ron}}) var ein [[Australia|australsk]] friidrettsmann og eit av tidenes største idrettsnamn innan mellom- og langdistanseløp. Han sette heile 17 verdsrekordar i løpet av karrieren sin. == Karriere == I 1956 var det Ron Clarke som tende den olympiske elden under [[Sommar-OL 1956|dei olympiske leikane]] i [[Melbourne]], men han var ikkje god nok til å koma med på OL-laget det året. Ron Clarkes einaste OL-medalje kom frå [[sommar-OL 1964]] i [[Tokyo]], der han tok bronse på 10 000 meter. Han deltok også i 5000 meter og maraton, men kom på niande plass i begge øvingane. 1965 vart eit toppår for Clarke der han sette 12 verdsrekordar, 9 av dei i løpet av 21 dagar. Ein av desse rekordane sette han i dei aller fyrste [[Bislett Games]], der han sprang 10 000 meter på 27,39.4.<ref>[https://snl.no/Ron_Clarke Bryhn, Rolf. (2015, 17. juni). Ron Clarke. I Store norske leksikon. Henta 17. juni 2015.]</ref> Han forbetra med det sin eigen rekord med 34,8 sekund og blei samtidig den fyrste i verda til å springa 10 000 meter på under 28 minutt. I 1968 deltok Ron Clarke i [[sommar-OL 1968]] i [[Mexico by]], men dei store prestasjonane hans var fråverande der. Den tynne lufta gjorde at han fekk pustevanskar under 10 000 meter; han kom seg over målstreken til ein sjetteplass, men kollapsa og fekk skadar på hjartet. På 5000 meter, nokre dagar etterpå, enda han på femteplass. Clarke har også vore politikar etter idrettskarieren tok slutt. Han har m.a. vore ordførar i [[Gold Coast i Queensland]]. Ron Clarke vart tildelt [[Bislett-medaljen]] i 1968. == Kjelder == *[https://worldathletics.org/athletes/australia/ron-clarke-14351863 World Athletics] * [http://www.bt.no/100Sport/friidrett/Bislett-legenden-Ron-Clarke-er-dod-553743_1.snd Daneshmand, Erli Berg (17.06.15), Bergens Tidende: Bislett-legenden Ron Clarke er død. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617223226/http://www.bt.no/100Sport/friidrett/Bislett-legenden-Ron-Clarke-er-dod-553743_1.snd |date=2015-06-17 }} === Fotnotar === {{fotnoteliste}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Australske mellomdistanseløparar]] [[Kategori:Australske langdistanseløparar]] [[Kategori:Australske politikarar]] [[Kategori:Vinnarar av Bislett-medaljen]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Australia]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Australske deltakarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Australske deltakarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Folk frå Melbourne]] tuanttq62hz58swx07e12tc6n6qn5xq 0 302578 3657278 3465925 2026-06-15T07:10:22Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657278 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Esther Cornelia Brand''' ({{levde|29. september|1922|20. juni|2015|Brand}}), fødd '''van Heerden''', var ein [[Sør-Afrika|sørafrikansk]] [[friidrett]]sutøvar som vart olympisk meister i høgdehopp i 1952. Esther van Heerden, som var fødd i Springbok i [[Northern Cape]]-provinsen, hoppa den 29. mars 1941 1,66 meter i [[Stellenbosch]]. 35 år seinare vart prestasjonen offisielt godkjend som verdsrekord. Rekorden på 1,70 meter som [[Dora Ratjen]] hadde sett allereie i 1938 vart då stroken frå rekordlistene, ettersom Ratjen i 1939 hadde vorte kjønnsbestemt til å vere mann. Under dei [[Friidrett under Sommar-OL 1952|olympiske leikane 1952]] i [[Helsinki]] deltok Brand i diskoskasting og høgdehopp. I diskostevlinga klarte ho ikkje å kvalifisere seg til finalen. Derimot lukkast ho å vinne høgdehopp då ho i tredje forsøk på 1,67 meter tok seg over lista, som den einaste utøvaren. Ho døydde i [[Bloemfontein]] i 2015. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Esther Brand|Esther Brand]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 2. august 2015.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/south-africa/esther-brand-14556235 World Athletics] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Sørafrikanske høgdehopparar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Sør-Afrika]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1952]] [[Kategori:Sørafrikanske deltakarar under sommar-OL 1952]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1952]] gbrt5vw0r8rg7bes8cvf6fadq8ipn34 0 302674 3657301 3470141 2026-06-15T07:40:34Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657301 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi|bilete = Olympische dag in Amsterdam. Fanny Blankers-Koen, Bestanddeelnr 903-4520.jpg|bilettekst = Fanny Blankers-Koen i 1949}} [[Fil:Blankers koen.JPG|mini|Statue av Blankers-Koen i Rotterdam]] '''Fanny Blankers-Koen''', fødd Francina Elsje Koen, ({{levde|26. april|1918|25. januar|2004|Blankers-Koen}}) var ein [[nederland]]sk [[friidrett]]sutøvar som vann fire gullmedaljar under [[Sommar-OL 1948]] i [[London]], i tillegg til fem EM-gull; to i [[Oslo]] 1946 og tre i [[Brussel]] 1950. ==Aktiv== Fanny Koen var frå landsbyen Lage Vursche i [[Utrecht|Utrecht-provinsen]]. Ho deltok i [[Sommar-OL 1936]] i [[Berlin]], der ho oppnådde to femteplassar; i høgdehopp og 4 x 100 meter stafett. To år seinare tok ho bronsemedaljane på både 100 m og 200 m då EM i friidrett 1938 fann stad i [[Wien]]. Under andre verdskrigen, i 1943, sette ho verdsrekord i høgdehopp med 1,71 m, og i lengdehopp med 6,25 m. Fanny Blankers-Koen si store tid som friidrettsutøvar tok til med to EM-titlar i [[EM i friidrett 1946|friidretts-EM 1946]] i Oslo. Ho vann 80 m hekk og sprang Nederland inn til klar siger på stafetten. Under [[Friidrett under Sommar-OL 1948|Sommar-OL 1948]] var Blankers-Koen den store forgrunnsfiguren. I løpet av dagane 2.-7 august vann ho samtlege fire øvingar ho stilte i. Både på 100 meter og 200 meter var ho i ei klasse for seg, medan ho så vidt slo britiske Maureen Gardner på 80 m hekk. Til sist spurta ho forbi [[Australia]]s og [[Canada]]s løparar på 4 x 100 m stafett og sikra gull til Nederland og lagvenninnene Xenia Stad-de Jong, Nettie Witziers-Timmer og [[Gerda van der Kade-Koudijs]]. To år seinare var Blankers-Koen svært nær ved å kopiere prestasjonen frå London-OL då [[EM i friidrett 1950]] vart avvikla i Brussel. Ho vann dei same tre individuelle øvingane 100 m, 200 m og 80 m hekk. I stafettløpet sprang ho atter sisteetappen og tok nesten att [[Storbritannia]]s June Foulds, både Storbritannia og Nederland fekk sluttida, men dei britiske kvinnene vart kåra som vinnarar. I sitt siste store meisterskap, [[Friidrett under Sommar-OL 1952|Sommar-OL 1952]] i [[Helsinki]], vart Blankers-Koen nummer seks og sist då ho braut finaleløpet på 80 meter hekk, medan ho vart slått ut i kvartfinalane på 200 meter. Fanny Blankers-Koen sette til saman 21 verdsrekordar i seks ulike øvingar; 100 m, 220 yards, 80 m hekk, høgdehopp, lengdehopp og femkamp. Ho slutta som aktiv i 1955. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fanny Blankers-Koen|Fanny Blankers-Koen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 7. august 2015.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/fanny-blankers-koen-14556174 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nederlandske sprintarar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Nederland]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Nederland]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1936]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1936]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1948]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1948]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1948]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1952]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1952]] [[Kategori:Hekkeløparar]] [[Kategori:Høgdehopparar]] [[Kategori:Lengdehopparar]] [[Kategori:Mangekjemparar]] c3vijpf35i5nl6tjnil6ypv7zbqmd91 0 302742 3657306 3470146 2026-06-15T07:46:04Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657306 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi|bilete = Hans Harting and Wim Slijkhuis 1951.jpg|bilettekst = Slijkhuis til høgre, saman med Hans Harting i 1951}} '''Willem Frederik Slijkhuis''', kjend som '''Wim Slijkhuis''', ({{levde|13. januar|1923|28. juni|2003|Slijkhuis}}) var ein [[nederland]]sk friidrettsutøvar frå [[Leiden]] som vart europameister på 1500 meter i 1950 i [[Brussel]]. ==Aktiv== Slijkhuis tok sølvmedaljen på 5000 m då [[EM i friidrett 1946]] vart avvikla på Bislett stadion i Oslo på tida 14.14,0, hans endelege personbeste på distansen. To år seinare deltok han i dei [[Friidrett under Sommar-OL 1948|olympiske leikane 1948]] i [[London]]. Her vann han to bronsemedaljar, fyrst på 5000 meter og fire dagar seinare på 1500 meter. På halvmila kom han i mål ei ni sekundar bak dei to som kjempa om sigeren, men på 1500 meter kjempa han drabeleg om gullmedaljen mot svenskane [[Henry Eriksson]] og [[Lennart Strand]]. Eriksson vann på 3.49,8, Strand og Sljikhuis var begge seks tidels sekund bakom, men Strand vart dømd fyrst. I 1949 forbetra Slijkhuis den nederlandske rekorden på 1500 m til 3,43,8, einast åtte tidels sekund bakom verdsrekorden. Under [[EM i friidrett 1950]] vann han gullmedaljen på 1500 m, seks tidels sekund framom franske Patrick El Mabrouk. Slijkhuis vart slått ut i forsøket på 1500 m under Sommar-OL 1952 i [[Helsinki]], og la opp i 1954. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Willem Slijkhuis|Willem Slijkhuis]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 10. august 2015.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/wim-slijkhuis-14555537 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nederlandske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Mellomdistanseløparar]] [[Kategori:Langdistanseløparar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Nederland]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Nederland]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1948]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1948]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1948]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1952]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1952]] mip3edk6ydzeke2uk937rewrskf14f1 0 302973 3657373 3612542 2026-06-15T09:05:47Z Migne 2086 3657373 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Yargelis Savigne Herrera''' ({{fødd|13. november|1984|Savigne}}) er ein [[Cuba|kubansk]] lengde- og tresteghoppar frå Niceto Pérez i Guantanamo-provinsen. Ho vart verdsmeister i tresteghopp både i 2007 og 2009, i 2005 tok ho sølvmedaljen i same øvinga. ==Aktiv== Savigne fekk sitt internasjonale gjennombrot i 2005-sesongen. Under [[VM i friidrett 2005]] i [[Helsinki]] valde ho å stille opp i både lengde- og trestegtevlinga, som junior hadde ho satsa på lengdehopp. I tresteghopp sikra ho seg sølvmedaljen med eit bestehopp på 14,82 meter, medan ho i lengdetevlinga enda på fjerdeplassen med 6,69 meter, ei plassering som åtte år seinare vart omgjort til bronsemedalje då [[Tatjana Kotova]] sitt sølvhopp vart annullert. Under [[VM i friidrett 2007]] i [[Osaka]] gjorde Savigne sitt livs lengste tresteghopp på 15,28 m og vann gullmedaljen framom russiske [[Tatjana Lebedeva]]. Våren 2008 vann ho tresteg også under innandørs-VM i [[Valencia]], medan ho vart nummer fem då dei kvinneleg treseteghopparane møtteste til dyst under [[Friidrett under Sommar-OL 2008|Sommar-OL 2008]] i Beijing. Savigne forsvarte VM-tittelen i tresteghopp då [[VM i friidrett 2009]] fann stad i Berlin. Med 14,95 m vann ho ein klar siger framom landskvinna Mabel Gay, som sikra kubansk dobbeltsiger. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2005|VM i 2005]] i [[Helsinki]]: Sølvmedalje i tresteghopp, bronsemedalje (frå 2013) i lengdehopp *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Gullmedalje i tresteghopp - 15,28 m, framom Tatjana Lebedeva (15,07 m) *[[Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 5 i tresteghopp - 15,05 m *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Gullmedalje i tresteghopp - 14,95 m, framom Mabel Gay (14,61 m) *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Nr 5 i tresteghopp - 14,50 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 9 i tresteghopp - 14,12 m ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yargelis Savigne|Yargelis Savigne]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 17. august 2015.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/cuba/yargelis-savigne-14263384 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Cubanske lengdehopparar]] [[Kategori:Cubanske tresteghopparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Cuba]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] 7wxsoyot87opk4foh4jc4hqv667xjhy 0 308631 3657319 3021806 2026-06-15T07:58:43Z Ranveig 39 Flikk 3657319 wikitext text/x-wiki [[Fil:Australian Saddle No Horn.jpg|mini|Sal frå [[Australia]].]] [[Fil:GuentherZ 2007-06-15 0601 Tierschutztag Vorfuehrung Reiten im Damensattel.jpg|mini|Damesalane var slik innretta at kvinnene kunne ri med båe beina på den eine sida av hesten, som jo var ei naudsynt løysing når lange kjolar var obligatorisk påklednad.]] [[Fil:George v L Meyer with Julia and Alice on horseback.jpg|mini|Ein far med sine to døtrer rir ut på jakt.]] '''Sal''' er ei innretning til å leggje på ryggen til ridedyr eller transportdyr for anten å nyttast som sete for ryttaren (ridesal) eller for å feste og frakte varer på ryggen av dyret ([[kløv|pakksal og kløvsal]], eller berre kløv). Salar gjer det lettare for ryttaren eller lasta å sitja trygt på dyret, og kan ha ulike utformingar etter bruk. Salen og utstyret som høyrer til, vert kalla saltøy. Utforminga av salar er avhengig av bruksområde og tradisjon. ==Utforming== Salar til bruk på [[hest]] er laga av ein salbom av tre, metall eller glasfiber utstyrt med puter som ligg inn på hesteryggen på kvar side av ryggraden, og slik skånar ryggraden for å bli skada av tyngda til ryttaren eller lasta. Ofte er det nytta eit underlagsdekken under salen. Salen er festa til ryggen på hesten ved hjelp av ein salgjord, ei brei reim av lêr eller tekstil som går under buken på hesten. Sjølve setet og salkappene, som gjerne er laga av lêr, er festa til salbommen, der òg stigbøylane er festa ved hjelp av bøyelreimane. Stigbøylane er dei metallbøylane på kvar side som ryttaren har føtene i (og som har gjeve namn til den liknande [[Stigbøyelen|knokkelen i øyret]] hjå pattedyr). Sal for kamelar og dromedarar er tilpassa puklane til desse dyra.<ref name=Brit>{{citation|contribution=Saddle |title=Encyclopædia Britannica |publisher=Encyclopædia Britannica, inc. |date=12. juli 2013 |url=https://www.britannica.com/topic/saddle-horsemanship}}</ref> Større salar kunne ha overbygg. Liknande salar finn ein også for elefantar, tidlegare mykje brukt i India under namnet [[hauda]] (howdah). Desse har som regel plass til to eller fleire personar. ==Historie== Hestesalen oppstod truleg på dei asiatiske steppene, der ein også fann opp stigbøyelen og komteselen.<ref name=Brit/> Han var ein viktig teknologi til bruk i krigføring og riddarkamp i mellomalderen, fordi han gjorde at krigarar sat mykje støare på hesten.<ref name=Brit/> Moderne hestesalar har to hovudutformingar. Westernsal har høg forsvissel som ein kan festa tau i og høg bakbom som gjev god støtte. Den engelske salen er lettare og flatare,<ref name=Brit/> og er vanleg til moderne sportsriding, turriding, dressurriding og sprangriding, og er utvikla med opphav i den salen som vart nytta under jakt med hest i [[England]]. Det finst også ein noko tyngre sal som blir kalla militærsal eller ungarsk sal som er noko brukt til turriding.<ref>{{kilde www|etternavn=Evang|fornavn=Hans. |dato=18. oktober 2017|tittel=Sal|verk=Store norske leksikon|url=https://snl.no/sal}}</ref> <gallery> Fil:Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg|[[Jak]]okse med sal med stigbøylar i [[Tibet]]. Fil:Mongolian-horse.jpg|Hest med sal i Bat Ülziy Sum i Övörkhangay Aymag i [[Mongolia]]. Fil:Tushetian horse.jpg|Hest med sal i [[Georgia]]. Fil:Chinese saddle, Ming dynasty, Wanli period (1572-1620), wood and lacquer.JPG|Sal av tre med lakkdekor frå perioden 1572-1620 (Mingdynastiet) i [[Kina]]. Fil:Meharis.jpg|[[Kamel]]ar med sal i provinsen Ghardaïa i [[Algerie]]. HEBERTO COLUMBA JIMNEZ.jpg|Salmakar med westernsal. </gallery> ==Sjå òg== *[[Riding]] *[[Kløv]] ==Kjelder== <references/> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat|Saddles}} *[https://snl.no/sal snl.no:Sal] [[Kategori:Hestereiskapar]] [[Kategori:Hestesport]] [[Kategori:Husdyrhald]] [[Kategori:Dyreutstyr]] [[Kategori:Ting av lêr]] 24tjy912aepp4qml62n76irev7e9nb7 0 313559 3657203 3655096 2026-06-14T13:21:11Z Ranveig 39 3657203 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} '''Karin Maria Boye''' ({{levde-lua|fødd 26. oktober 1900, død april 1941}}) var ein [[Sverige|svensk]] [[forfattar]]. Ho er best kjend som [[lyrikk|lyrikar]], men har også skrive fleire [[roman]]ar og [[essay]]. == Biografi == Karin Maria Boye var fødd i [[Göteborg]]<ref>Bengt A. Öhnander, ''Statyer berättar – 76 konstverk i Göteborg''. Tre böcker: Göteborg 2004, s. 45</ref> den 26. oktober 1900 av foreldre Signe og Carl Fredrik Boye. Familien flytta til [[Stockholm]] i 1909, og til forstaden [[Huddinge]] sørvest for Stockholm i 1915. Boye avla «studentexamen» i 1920 og «folkskollärarinneexamen» 1921. Så studerte ho [[gresk]], [[nordisk|nordiske språk]] og [[litteraturhistorie]] ved [[Universitetet i Uppsala]]. I 1928 tok ho filosofisk embetseksamen ved Stockholms högskola. I 1927 blei Boye medlem av redaksjonen til det svenske [[sosialisme|sosialistiske]] tidsskriftet ''[[Clarté]]''. Ho var ei tid gift med Leif Björk, men ekteskapet blei oppløst i 1933. Etter dette stod Boye relativt ope fram som [[homofil]], og levde saman med den tyske kjærasten sin Margot Hanel resten av livet. På denne tida var [[homoseksualitet]] framleis forbode etter svensk lov. Karin Boye døyde etter å ha tatt ein overdose med sovepiller om kvelden 23. april 1941. Deretter gjekk ho tynnkledd ut og sette seg for å venta på døden.<ref>Abenius, ''Drabbad av renhet'', 1950 s.399ff</ref> Ho blei funnen neste dag. [[Halldis Moren Vesaas]] skreiv diktet «Karin Boye funnen død» etter at dødsfallet blei kjend. Her heiter det mellom anna «...den frosne har frose i hel». == Forfattarskap == Karin Boye debuterte i 1922 med diktsamlinga ''Moln''. Seinare følgde samlingane ''Gömda land'', ''Härdarna'', ''För trädets skull'' og, etter at ho hadde døydd i 1941, ''De sju dödssynderna och andra dikter''. Innhaldet i dikta hennar er prega av ein indre personlegdomskamp, ei spenning mellom pliktkjensle, drift og [[skam]]. Mange dikt inneheld bibelske referanser, og desse og andre vitnar om ei uforsona gudslengsle. I form varierer dikta frå det klassisk enkle til det [[surrealisme|surrealistiske]]. Av kjende dikt kan nemnast «Ja, visst gör det ont när knoppar brister» (frå ''För trädets skull'' og «I rörelse» (frå ''Härdarna''). Romanen ''Kris'' frå 1934 er rekna av mange for å ha sjølvbiografiske. Romanen ''[[Kallocain]]'' frå 1940 er ein skrekkvisjon om ein framtidig politistat, og er eit av dei tidlegaste skandinaviske arbeida innanfor [[dystopi]]-sjangeren. Boye omsette også verk av [[Thomas Mann]] og [[T.S. Eliot]]. == Annet == Det er gitt ut mange svenske plater med tonesettingar av dikta til Karin Boye. I 2004 gav den norske [[jazz]]-songaren [[Eldbjørg Raknes]] ut plata ''Många röstar talar'' der ho syng nokre av Boye sine dikt. == Bibliografi == [[Fil:Karin Boye-statyn vid Stadsbiblioket i Göteborg..JPG|mini|[[Peter Linde]] sin statue av Karin Boye utanfor Göteborgs stadsbibliotek.]] [[Roman]]ar: * ''Astarte'', 1931 * ''Merit vaknar'', 1933 * ''Kris'', 1934 * ''För lite'', 1936 * ''[[Kallocain]]'', 1940 [[Diktsamling]]ar: * ''Moln'', 1922 * ''Gömda land'', 1924 * ''Härdarna'', 1927 * ''För trädets skull'', 1935 * ''De sju dödssynderna och andra dikter'', 1941 (gjeven ut [[posthumt]] av [[Hjalmar Gullberg]]) * ''Samlade skrifter I-X,'' 1948-50, gjeven ut av Margit Abenius [[Omsetjing]]ar: * ''Bergtagen'' av [[Thomas Mann]], 1929 * ''Det öde landet'' ([[The Waste Land]]) av [[T.S. Eliot]] – saman med [[Erik Mesterton]], i [[tidsskriftet Spektrum]] 1932. == Kjelder== <references /> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Karin Boye|Karin Boye]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 8. mai 2016.'' </div> == Bakgrunnsstoff == * [http://www.karinboye.se/index.shtml Karin Boyesällskapet] * [http://litteraturbanken.se/forfattare/BoyeK Alle verk av Karin Boye] på Litteraturbanken.se {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Svenske forfattarar]] [[Kategori:Svenske lyrikarar]] [[Kategori:Svenske sciencefictionforfattarar]] [[Kategori:Døde ved sjølvmord]] [[Kategori:Folk frå Göteborg]] [[Kategori:Folk frå Stockholm]] [[Kategori:Folk frå Huddinge]] [[Kategori:Svenske salmediktarar]] 7b6xm5zai28jkonzqzb3xnr50api83o 0 315221 3657228 3261227 2026-06-14T17:02:29Z Ranveig 39 Litt meir frå en: 3657228 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Gareth Bale<br />{{nobold|{{post-nominals|country=GBR|MBE}}}} | image = 2022 FIFA World Cup United States 1–1 Wales - (32) (cropped).jpg | caption = Bale speler for Wales under VM i fotball 2022. | full_name = Gareth Frank Bale<ref name="NameBirthHeight">{{cite web |url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |title=FIFA World Cup Qatar 2022™ – Squad List: Wales (WAL) |publisher=FIFA |page=32 |date=18 December 2022 |access-date=20 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf |archive-date=18 December 2022 |url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1989|7|16|df=y}}<ref name="NameBirthHeight" /> | birth_place = [[Cardiff]] i Wales | height = 1,86<ref name="NameBirthHeight" /> | position = [[Midtbanespelar|Høgreving]], [[Angrepsspelar i fotball|spiss]] | currentclub = | youthyears1 = | youthclubs1 = [[Cardiff Civil Service F.C.|Cardiff Civil Service]] | youthyears2 = 1999–2006 | youthclubs2 = Southampton | years1 = 2006–2007 | clubs1 = [[Southampton F.C.|Southampton]] | caps1 = 40 | goals1 = 5 | years2 = 2007–2013 | clubs2 = [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] | caps2 = 146 | goals2 = 42 | years3 = 2013–2022 | clubs3 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps3 = 176 | goals3 = 81 | years4 = 2020–2021 | clubs4 = → [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] (lån) | caps4 = 20 | goals4 = 11 | years5 = 2022–2023 | clubs5 = [[Los Angeles FC]] | caps5 = 12 | goals5 = 2 | totalcaps = 394 | totalgoals = 141 | nationalyears1 = 2005–2006 | nationalteam1 = Wales U17 | nationalcaps1 = 7 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2006 | nationalteam2 = Wales U19 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2006–2008 | nationalteam3 = Wales U21 | nationalcaps3 = 4 | nationalgoals3 = 2 | nationalyears4 = 2006–2022 | nationalteam4 = {{f|Wales}} | nationalcaps4 = 11 | nationalgoals4 =41 }} '''Gareth Frank Bale''' ({{datoar}}) er ein walisisk tidlegare fotballspelar frå [[Cardiff]] i Wales i Storbritannia. Han har spelt for den spanske klubben [[Real Madrid]] og for dei britiske klubbane Southampton og [[Tottenham Hotspur]] i England. Bale deltok i 111 landskampar for [[Wales]] og skåra 41 mål, noko som gjorde han til den mestspelande og mestskårande spelaren for Wales nokonsinne. [[Fil:Gareth Bale Tottenham.jpg|mini|venstre|Gareth Bale i Tottenham-drakt.]] I 2018 skåra han eit mål som er omtalt som eit av dei beste i ein Champions League-finale<ref>{{Cite web |date=30. mai 2019 |title=Ranking the top 6 Champions League final goals |url=https://blog.betway.com/football/champions-league/ranking-the-top-6-champions-league-final-goals/ |access-date=7. oktober 2024 |website=Betway Insider |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hayward |first=Ben |date=2024-11-21 |title=Best Champions League final goals |url=https://www.fourfourtwo.com/features/best-champions-league-final-goals |access-date=2025-03-12 |website=fourfourtwo.com |language=en}}</ref> med eit [[brassespark]] då Real Madrid vann meisterligafinalen.<ref>{{Cite web |title=Real Madrid 3–1 Liverpool: Gareth Bale scores stunning goal in Champions League final |url=https://www.skysports.com/football/news/11945/11386394/real-madrid-3-1-liverpool-gareth-bale-scores-stunning-goal-in-champions-league-final |access-date=2025-03-12 |website=Sky Sports |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-05-26 |title=Gareth Bale scores absurd bicycle kick in Champions League final (Video) |url=https://sports.yahoo.com/gareth-bales-scores-absurd-bicycle-kick-champions-league-final-video-201649066.html |access-date=2025-03-12 |website=Yahoo Sports |language=en-US}}</ref> Han blei tildelt [[FIFA]] sin Club World Cup Golden Ball i 2018. Bale vann 15 trofé, inkludert [[La Liga]] tre gonger og fem Champions Leagues. Han blei med i [[Major League Soccer|MLS]]-klubben [[Los Angeles FC|Los Angeles]] i 2022, og vann ein MLS Cup-tittel. Han la opp i 2023, etter [[VM i fotball 2022]].<ref>{{Cite news |title=Wales captain Bale retires from football aged 33 |work=BBC Sport |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64214855 |access-date=9. januar 2023 |archive-date=9. januar 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109152105/https://www.bbc.co.uk/sport/football/64214855 |url-status=live}}</ref> Bale blei utnemnd til Member of the Order of the British Empire (MBE) i 2022 for bidraga sine til fotball og velgjerd.<ref name="MBE">{{London Gazette|issue=63714|supp=y|page=B17|date=1. juni 2022}}</ref> ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gareth Bale|Gareth Bale]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 30. mai 2016.'' {{refslutt}} {{Wales i fotball-EM 2016}} {{spire|idrett}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Folk frå Cardiff]] [[Kategori:Walisiske fotballspelarar]] [[Kategori:Tottenham-spelarar]] [[Kategori:Real Madrid-spelarar]] [[Kategori:Southampton-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2016]] 86967vhj8skx00sthk95hctrfsogw2w 0 319565 3657280 3544541 2026-06-15T07:13:54Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657280 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Donovan Bailey''' ({{fødd|16. desember|1967|Bailey, D}}) er ein jamaikansk-kanadisk tidlegare [[friidrett]]sutøvar, fødd i Manchester på [[Jamaica]], som tevla i sprint. Han representerte [[Canada]] då han vart verdsmeister og olympisk meister på 100 meter i 1995 og 1996, og dessutan tok gull i 4 x 100 m stafett i dei same to meisterskapane og i VM 1997. Personleg rekord på 100 meter er 9,84 sekundar. ==Aktiv== Familien utvandra til Canada då han var 13 år gammal. Etter å spelt [[basketball]] byrja han å tevle i friidrett i 1991. I 1994 sprang han på det kanadiske laget som vart nummer to i 4 x 100 meter stafett då samveldeleikane fann stad i [[Victoria]] i [[Australia]]. Gjennom 1995-sesongen etablerte Bailey seg i verdstoppen på 100 meter. Likevel var det noko overraskande at han vann gullmedaljen på distansen under friidretts-VM i Göteborg 1995, der han fekk med seg landsmannen Bruny Surin til kanadisk dobbeltsiger. På den siste dagen i meisterskapen vann dei to karane gull på 4 x 100 meter stafett, saman med Robert Esmie og Glenroy Gilbert. Bailey gjentok dobbelttriumfen under sommarleikane 1996 i Atlanta, då han også sette verdsrekord på 100-meteren med tida 9,84 sekundar. [[Frankie Fredericks]] tok sølvet med 9,89 og [[Ato Boldon]] bronsen på 9,90. I 4 x 100 m stafett sprang Bailey og dei tre andre stafettvinnarane frå Göteborg inn til klar siger etter 37,69 sekundar, [[USA]] vart nummer to med 38,05. Bailey vann sitt tredje VM-gull med Canadas stafettlag i 1997, laget var det same tok VM-gull 1995 og OL-gull 1996, no med [[Nigeria]] kom på andreplassen. Tidlegare i verdsmeisterskapen i Aten fekk Bailey sølvmedaljen på 100 meter etter [[Maurice Greene]], Greene fekk notert 9,86 mot Baileys 9,91. Etter 1997-sesongen heldt ikkje Bailey same nivået som før, og han la bort sprintskorne i i 2001. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 1995|VM 1995]] i [[Göteborg]]: Gullmedaljar på 100 m – 9,97, og 4 x 100 m stafett (38,31) *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Gullmedaljar på 100 m – 9 ,84, og 4 x 100 m stafett (37,86) *[[VM i friidrett 1997|VM 1997]] i [[Aten]]: Sølv på 100 m – 9,91, og gull i 4 x 100 m stafett *[[VM i friidrett 1999|VM 1999]] i [[Sevilla]]: Utslått i forsøket på 4 x 100 m stafett *[[Friidrett under Sommar-OL 2000|OL 2000]] i [[Sydney]]: Utslått i kvartfinalane på 100 m (nr 40 – 11,36) *[[VM i friidrett 2001|VM 2001]] i [[Edmonton]]: Utslått i semifinalane på 100 m (nr 12 – 10,33) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Donovan Bailey|Donovan Bailey]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. juli 2016.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/canada/donovan-bailey-14174662 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/65955 |tittel = Donovan Bailey |vitja = 2023-03-11 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske sprintarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Canada]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Canada]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Folk frå Manchester Parish]] brr2j2g2id82ierjyunnk20usswblb6 0 320693 3657331 3656722 2026-06-15T08:08:21Z ~2026-35033-74 155985 sletta bare et dobbelt mellomrom i siste avsnittet 3657331 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar}} '''Noralv Pedersen''' ({{datoar}}) er ein norsk forfattar og journalist frå [[Vik kommune|Vik]] i [[Sogn]]. Pedersen er kjend som programleiar i tv-programmet ''[[Der ingen skulle tru at nokon kunne bu]]''. I 2026 vann han og Der ingen skulle tru at nokon kunne bu Gullrutens fagpris for beste regi underhaldning, og han fekk commended-utmerking av den europeiske kringkastingsprisen Prix Circom i 2025 og 2026. Noralv Pedersen er cand.polit. med hovudfag i geografi frå [[NTNU]]. Tidlegare har han arbeidd som journalist og spaltist i m.a. NRK Sogn og Fjordane, NRK Vestland, NRK Kulturnytt, ''[[Dag og Tid]]'' og ''[[Klassekampen]]''. Han har gitt ut fleire bøker. I 2009 kom ''Den gode viljen. Ein dokumentar om norsk fredspolitikk'', og i 2013 gav han ut ''Når far treng meg. Ei forteljing om pårørande i norsk eldreomsorg''. == Prisar og utmerkingar == * Gullrutens fagpris 2026, beste regi einkamera underhaldning.<ref>{{Citation|title=Noralv Pedersen for Der ingen skulle tru at nokon kunne bu {{!}} Gullruten|url=https://gullruten.no/fagprisen/nominerte/noralv-pedersen-for-der-ingen-skulle-tru-at-nokon-kunne-bu-2/|accessdate=2026-06-11|language=nb-NO|first=Personvern Design og kode: Big|last=Fish}}</ref> * Commended-utmerking, Prix Circom 2026.<ref>{{Citation|title=CIRCOM Regional|url=https://www.circom-regional.eu/prix-2/prix-2026|website=CIRCOM Regional|accessdate=2026-06-11|language=en-gb|last=Tonja}}</ref> * Commended-utmerking, Prix Circom 2025.<ref>{{Citation|title=CIRCOM Regional|url=https://circom-regional.eu/index.php?option=com_content&view=article&id=1335:prix-circom-2025-l&catid=251:prix2025|website=CIRCOM Regional|accessdate=2026-06-11|language=en-gb|last=Tonja}}</ref><ref>{{Citation|title=«Der ingen skulle tru at nokon kunne bu» vant pris i Barcelona|url=https://www.vg.no/rampelys/i/Xj1LVg/der-ingen-skulle-tru-at-nokon-kunne-bu-vant-pris-i-barcelona|website=VG|date=2025-05-23|accessdate=2026-06-11|language=no|first=Catherine Gonsholt|last=Ighanian}}</ref> * Nominert til Gullruten 2025, beste reality- og livsstilsprogram.<ref>{{Citation|title=Tre nominasjonar til Noralv og «Der ingen skulle tru ...»: – Eg får leita fram ein eller annan dress|url=https://www.sognavis.no/5-115-1291508|website=Sogn Avis|date=2025-04-11|accessdate=2026-06-11|language=no|first=Svein Erik|last=Hovland}}</ref> * Nominert til Gullrutens fagpris 2025, beste regi einkamera underhaldning.<ref>{{Citation|title=Tre nominasjonar til Noralv og «Der ingen skulle tru ...»: – Eg får leita fram ein eller annan dress|url=https://www.sognavis.no/5-115-1291508|website=Sogn Avis|date=2025-04-11|accessdate=2026-06-11|language=no|first=Svein Erik|last=Hovland}}</ref> * Årets grasrottrenar, Sogn og Fjordane 2025.<ref>{{Citation|title=Årets Grasrottrenar 2025|url=https://www.fotball.no/kretser/sogn-og-fjordane/klubb-leder-og-trener/trenarutvikling/artiklar-trenar/arets-grasrottrenar-i-krets/|website=fotball.no - Norges Fotballforbund|accessdate=2026-06-11|language=no}}</ref> ==Bibliografi== ===Bøker=== * {{Bok | utgjeve= 1998 | tittel= Fri | stad=[[Trondheim]] | forlag= Tapir | isbn=82-519-1318-7 | kommentar= Red. saman med [[Tore Hugubakken]] | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2009011600045 | url-kommentar= }} * {{Bok | utgjeve= 2000 | tittel= Bølgedager: reportasjer om studenter | stad=Trondheim | forlag= Tapir | isbn=82-519-1573-2 | kommentar= Red. saman med [[Eiliv Gunleiksrud]] | url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2008020400078 }} * {{Bok | utgjeve= 2007 | tittel= Austen og Vesten på kollisjonskurs: politikarar i Aust-Timor sine oppfatningar av demokrati | stad=Trondheim | forlag= Eige forlag }} * {{Bok | utgjeve= 2009 | tittel= Den gode viljen: ein dokumentar om norsk fredspolitikk | stad=[[Oslo]] | forlag= [[Spartacus Forlag|Spartacus]] | isbn=978-82-430-0481-8 }} * {{Bok | utgjeve= 2013 | tittel= Når far treng meg: ei forteljing om pårørande i norsk eldreomsorg | stad=[[Oslo]] | forlag= Spartacus | isbn=978-82-43007604 }} ==Kjelder== {{refstart}} *[https://www.nrk.no/sognogfjordane/noralv-pedersen-1.143636 NRK Sogn og Fjordane] {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== *[https://spartacus.no/forfattere/noralv-pedersen Forfattarside] ved spartacus.no {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Forfattarar frå Vik]] [[Kategori:Norske sakprosaforfattarar]] [[Kategori:Norske journalistar]] [[Kategori:NRK-journalistar]] h0ib89cvht4549ujyi80vw2fn5b8hti 0 320842 3657298 3589413 2026-06-15T07:32:18Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657298 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Sara Kolak''' ({{fødd|22. juni|1995|Kolak, Sara}}) er ein kroatisk friidrettsutøvar frå [[Ludbreg]] i [[Fylket Varaždin|Varaždin fylke]] i [[Kroatia]]. Ho vart olympisk meister i spjutkasting i 2016. Kolak sette kroatisk rekord på 63,50 meter då ho sikra seg bronsemedaljen ved [[EM i friidrett 2016]] i [[Amsterdam]]. Ein månad seinare forbetra ho rekorden til 64,30 m i kvalifiseringa til spjutfinalen under [[Sommar-OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]. Halvvegs i OL-finalen låg ho på tredjeplass, men i fjerde omgang auka ho til 66,18 m, noko som skulle vise seg å halde til ein overraskande siger i tevlinga. ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sara Kolak|Sara Kolak]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 28. august 2016.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/croatia/sara-kolak-14380461 World Athletics] {{autoritetsdata}} {{Olympiske meistrar i spydkast, kvinner}} [[Kategori:Kroatiske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Spydkastarar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Kroatia]] [[Kategori:Olympiske meistrar i spydkast]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Kroatiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Kroatiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Kroatiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] 94vtog8i0adgnmx7071zt0lla4tz1o0 0 322339 3657294 3497564 2026-06-15T07:27:48Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657294 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Fermín Cacho Ruiz''' ({{fødd|16. februar|1969|Cacho}}) er ein spansk tidlegare friidrettsutøvar frå [[Ágreda]] som spesialiserte seg på 1500-meterløp. Han vart olympisk meister på 1500 meter under OL 1992 på spansk heimebane og vart europameister på distansen i 1994. I 1997 sette Cacho europarekord på 1500 meter med 3.28,9, ein rekord som stod i 16 år. ==Aktiv== Cacho markerte seg i toppen på 1500 m med andreplassar ved innandørs-EM 1990 i [[Glasgow]], like bak tyske Jens-Peter Herold og ved innandørs-VM 1991 i [[Sevilla]], der [[Noureddine Morceli]] frå [[Algerie]] vart for sterk. Sommaren 1991 var han nær ved å take bronsemedaljen under verdsmeisterskapen, men enda som femtemann. Cacho vart ikkje rekna mellom dei fremste gullkandidatane i OL-finalen 1992, på spanske heiembane i Barcelona. Men løpet gjekk unna i labert tempo, og i spurten kunne ingen stå mot den temposterke Cacho som vann gull på den moderate vinnartida 3.40,12. Året etter sikra han seg sølvmedaljen på yndlingdistansen då friidretts-VM 1993 fann stad i tyske Stuttgart, mot verdsrekordhalden Noureddine Morceli var han sjanselaus. I 1994 tok Cacho gull på 1500 meter under EM i Helsinki. Under Sommar-OL 1996 i Atlanta var [[Hicham El Guerrouj]] frå [[Marokko]] den største favoritten. Han ramla i den tredje runden. Cacho måtte då bykse over Guerrouj for ikkje å falle, og tapte verdifulle meter til Noureddine Morceli. Dermed nådde han ikkje att Morceli, men lukkast knipe OL-sølvet. Året etter vann Cacho endå ein sølvmedalje på 1500 m, løpet i VM 1997 i Athen vart vunne av Hicham El Guerrouj. Ei veke etter verdsmeisterskapen sette Cacho under eit stemne i [[Zürich]] ny europarekord med tida 3.28,95. Cacho var involvert i medaljekampen på 1500 m både under EM 1998 i Budapest og VM i Sevilla året etter. I europameisterskapen tok han bronsen, bak landsmannen [[Reyes Estevez]] og [[Rui Silva]] frå [[Portugal]]. Under friidretts-VM på spansk heimebane i 1999 måtte han gje tapt for same Estevez i kampen om bronsemedaljen, og enda på fjerdeplass. Ein aklilles-skade førte til at han lopp i 2000. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 1990|EM 1990]] i [[Split]]: Nr 11 – 3.42,2 *[[VM i friidrett 1991|VM 1991]] i [[Tokyo]]: Nr 5 – 3,35,6 *[[Friidrett under Sommar-OL 1992|OL 1992]] i [[Barcelona]]: Gullmedalje – 3.40,1, framom Rachid El Basir (3.40,6) *[[VM i friidrett 1993|VM 1993]] i [[Stuttgart]]: Sølvmedalje – 3.35,5, bakom Morceli (3.34,2) *[[EM i friidrett 1994|EM 1994]] i [[Helsinki]]: Gullmedalje – 3.35,2, framom [[Isaac Viciosa]] (3.36,0) *[[VM i friidrett 1995|VM 1995]] i [[Göteborg]]: Nr 8 – 3,37,0 *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Sølvmedalje – 3.36,4, bakom Morceli (3.35,7) *[[VM i friidrett 1997|VM 1997]] i [[Aten]]: Sølvmedalje – 3.36,6, bakom Guerrouj (3.35,8) *[[EM i friidrett 1998|EM 1998]] i [[Budapest]]: Bronsemedalje – 3.42,1 *[[VM i friidrett 1999|VM 1999]] i [[Sevilla]]: Nr 4 – 3.31,3 ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Fermín Cacho|Fermín Cacho]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. oktober 2016.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/spain/fermin-cacho-14167006 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/67175 |tittel = Fermín Cacho |vitja = 2023-03-09 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Spanske mellomdistanseløparar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Spania]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Spania]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Spania]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] bjyh3v9aje27hvlkl4j4kt6eht9rj4p 0 339163 3657220 3039618 2026-06-14T13:36:32Z Ranveig 39 Malar, flikk. 3657220 wikitext text/x-wiki {{geoboks|sund|zoom=10}} '''Dunkersundet''' eller Dunkarsundet er eit sund under Meløybrua i [[Kristiansund]].<ref name="Dunq">{{citation|url=https://digitaltmuseum.no/011085441675/var-dunkarsundet-ei-spansk-frihavn |title=Var Dunkarsundet ei spansk frihavn?|website= digitaltmuseum.no|accessdate=07.06.2017}}</ref> Sundet har fått namn etter den franske byen [[Dunkerque]], på grunn av at kaprarar frå Dunkerque på 1600-talet heldt til i sundet.<ref name ="Dunq"/> I dag er Dunkarsundet mest kjent på grunn av ei småbåthamn. I 2017 vart det bygt bru over sundet/<ref>{{citation|url=http://www.brunsvika.net/images/1B2/end_dunkar.jpg |title=Dunkarsundet i Kristiansund stenges grunnet bruarbeid|website= www.brunsvika.net |accessdate=07.06.2017}}</ref> == Kjelder == {{kjeldeliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Geografi i Kristiansund]] [[Kategori:Sund i Møre og Romsdal]] 45y1i6kcwfblin0u59xisv1tiaes3ih 3657221 3657220 2026-06-14T13:36:48Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Dunkarsundet]] til [[Dunkersundet]]: Jf. Kartverket 3657220 wikitext text/x-wiki {{geoboks|sund|zoom=10}} '''Dunkersundet''' eller Dunkarsundet er eit sund under Meløybrua i [[Kristiansund]].<ref name="Dunq">{{citation|url=https://digitaltmuseum.no/011085441675/var-dunkarsundet-ei-spansk-frihavn |title=Var Dunkarsundet ei spansk frihavn?|website= digitaltmuseum.no|accessdate=07.06.2017}}</ref> Sundet har fått namn etter den franske byen [[Dunkerque]], på grunn av at kaprarar frå Dunkerque på 1600-talet heldt til i sundet.<ref name ="Dunq"/> I dag er Dunkarsundet mest kjent på grunn av ei småbåthamn. I 2017 vart det bygt bru over sundet/<ref>{{citation|url=http://www.brunsvika.net/images/1B2/end_dunkar.jpg |title=Dunkarsundet i Kristiansund stenges grunnet bruarbeid|website= www.brunsvika.net |accessdate=07.06.2017}}</ref> == Kjelder == {{kjeldeliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Geografi i Kristiansund]] [[Kategori:Sund i Møre og Romsdal]] 45y1i6kcwfblin0u59xisv1tiaes3ih 0 340045 3657303 3468756 2026-06-15T07:42:51Z Migne 2086 3657303 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Ellen Gezima Maria van Langen''' ({{fødd|9. februar|1966|Langen}}) er ein [[nederland]]sk tidlegare [[friidrett]]sutøvar frå Oldenzaal som vart olympisk meister på 800 meter under [[Sommar-OL 1992]]. ==Aktiv== Etter å ha drive med [[fotball]] og friidrett til 1986, satsa Langen på springing frå neste sesong. Ho fekk sitt nasjonale gjennombrot på 800 meter i 1989 då ho som relativt ukjend vart nederlandsk meister på distansen. Under europameisterskapen 1990 vart ho nummer fire på tida 1.57,57, to sekundar under den gamle nederlandske rekorden på 800 m. Året etter gjorde ho fleire gode løp på spesialdistansen, men lukkast ikkje å ta seg til finalen ved VM 1991 i [[Tokyo]]. I slutten av juni 1992 forbetra Langen sin eigen nasjonale 800-meterrekord til 1.56,66 i eit stemne i [[Hengelo]]. Vel fem veker seinare, i finalen under [[Sommar-OL 1992]] i [[Barcelona]], gjorde ho unna sitt livs løp på 800 meter. Spurtsterk som ho var, slo ho storfavoritten frå [[Russland]], verdsmeister [[Lilija Nurutdinova]] med eit lite halvsekund og bronsevinnar [[Ana Fidelia Quirot]] frå [[Cuba]] med godt over sekundet. Vinnartida 1.55,54 er 25 år seinare framleis nederlandsk rekord. Langens olympiske gullmedalje var den fyrste til ein nederlandsk utøvar i løpsøvingane på 44 år. Frå 1993 til ho la opp i 1998, var Langen ofte plaga med skadar. Ho deltok korkje i VM 1993 eller EM 1994. I sitt siste store meisterskap, VM 1995 i Göteborg, kom ho i mål til ein sjetteplass på 800 m. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== * [[EM i friidrett 1990|EM 1990]] i [[Split]]: Nr 4 – 1.57,57 * [[VM i friidrett 1991|VM 1991]] i [[Tokyo]]: Utslått i forsøka (2.02,02 =nr 17) * [[Friidrett under Sommar-OL 1992|OL 1992]] i [[Barcelona]]: Gull – 1.55,54, framom Lilija Nurutdinova (1.55,99) * [[VM i friidrett 1995|VM 1995]] i [[Göteborg]]: Nr 6 – 1.58,98 ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Ellen van Langen|Ellen van Langen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nl}}, den 23. juni 2017.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/ellen-van-langen-14292174 World Athletics] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Nederlandske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Mellomdistanseløparar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Nederland]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992]] qgqd771c8qklzfps1kjgfpqpx5i15qd 0 340389 3657304 3468792 2026-06-15T07:44:00Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657304 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Ria Stalman''', fullt namn '''Maria Geertruida Stalman''', ({{fødd|11. desember|1951|Stalman}}) er ein [[nederland]]sk tidlegare [[friidrett]]sutøvar frå [[Delft]] i [[Zuid-Holland]] som vart olympisk meister i diskoskasting i 1984. ==Aktiv== [[Fil:Ria Stalman 1982b.jpg|mini|venstre|Ria Stalman i 1982]] Stalman tevla både i diskoskasting og kulestøyt, den siste øvinga oftast berre i nasjonale stemne. I tida 1973-83 vann ti nederlandske meisterskap i diskoskast og sikra seg åra 1976-83 fem nasjonale meistertitlar i kulestøyt. I 1978 vann ho diskostevlinga under den nordamerikanske studentmeisterskapen (NCAA). Frå våren 1981 til våren 1983 forbetra Stalman den nederlandske rekorden i diskoskast ei rekke gongar, og med til saman i kring ni meter, alle gongane i anten Tempe eller [[Walnut]] i USA. Sist til 67,20 m i Walnut 24. april 1983. I OL-sesongen 1984 pynta ho på rekorden med få dagars mellomrom i juni, ho fekk målt 67,58 m i [[San Jose]]. Dagen etter sette ho også nederlandsk rekord i kule med eit støyt på 18,02 m. Men den store smellen kom 15. juli i Walnut, der ho under gunstige forhold smelte diskosen 71,22 meter. Fire veker seinare sikra ho seg gullmedaljen under [[Sommar-OL 1984|sommarleikane]] 1984 i [[Los Angeles]] med eit bestekast på 65,36 m. Ho la opp etter 1984-sesongen, ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 1982|EM 1982]] i [[Aten]]: Nr 12 – 58,48 m *[[VM i friidrett 1983|VM 1983]] i [[Helsinki]]: Nr 7 – 63,76 m *[[Friidrett under Sommar-OL 1984|OL 1984]] i [[Los Angeles]]: Gull i diskos – 65,36 m, framfor Leslie Deniz (64,86 m) ===Doping=== Vinteren 2016 fortalde Stalman at ho hadde brukt [[anabole steroidar]] i tida før OL 1984. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ria Stalman|Ria Stalman]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. juli 2017.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:nl:Ria Stalman|Ria Stalman]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nl}}, den 1. juli 2017.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/ria-stalman-14350872 World Athletics] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Diskoskastarar]] [[Kategori:Nederlandske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Nederland]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Folk frå Delft]] [[Kategori:Dopingsaker i friidrett]] oqfnlpbekzkox3timeep39y8i232l4e 0 341194 3657315 3570567 2026-06-15T07:51:54Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657315 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar|bilete=Mariya Lasitskene 2017 FBK-Games (cropped).jpg|bilettekst=Marija Lasitskene i 2017}} '''Marija Aleksandrovna Kutsjina''', sidan 2017 gift '''Lasitskene''' ({{fødd|14. januar|1993|Lasitskene, Marija}}), er ein russisk [[høgdehopp]]ar frå [[Prokhladnyj]] som dominerte i øvinga i perioden 2015-21. Ho vart då verdsmeister tre gongar og tok EM-gull i 2018 og OL-gull i 2021. I tillegg gjekk ho til topps i høgdehopp i Diamantserien (DL) sesongane 2014, 2015, 2017, 2018, 2019 og 2021. ==Aktiv== Kutsjina vann junior-EM 2011 i [[Tallinn]] då ho tok seg over 1,95 m. To år seinare vart ho nummer to i unversiaden i [[Kazan]] med 1,96 m, det same som vinnaren Kamila Stepanjuk stoppa på. I mars 2014 delte dei same to utøvarane sigeren under innandørs-VM i polske [[Sopot i Polen|Sopot]], Stepanjuk då under namnet Lićwinko. Dei hadde like mange hopp og riv i tevlinga og stoppa på 2,00 m, same høgda som bronsevinnar [[Ruth Beitia]]. Under friidretts-EM Zürich seinare på året enda derimot Kutsjina på andreplass med 1,99 m, medan Beitia smaug seg over 2,01 m og vart europameister. Jamt over var likevel Kutsjina den beste kvinnelege høgdehopparen i 2014 og ho gjekk til topps i Diamantserien med siger i tre av dei sju DL-stemna. I 2015 vann Kutsjina innandørs-EM og ho enda på andreplass i Diamantserien. Høgdepunktet kom då ho vann [[VM i friidrett 2015|VM-tevlinga]] i [[Beijing]] føre kroatiske [[Blanka Vlašić]] og med si eiga landskvinne [[Anna Tsjitsjerova]] på tredjeplass. Ale tre utøvarane svinga seg over 2,01 meter, avgjerande for gullstriden vart det at Vlašić måtte ha to forsøk på 1,92 m og Tsjitsjerova ikkje tok 2,01 før enn i andre forsøk. Kutsjina fekk ikkje delta i [[Sommar-OL 2016]], ettersom Russlands friidrettsøvarar var utestengde frå leikane. Nygift som Marija Lasitskene hadde ho stor framgang i 2017-sesongen og sette personleg rekord med 2,06 meter då ho vann eit stemne i Diamantserien i [[Lausanne]] den 6. juli. Under verdsmeisterskapen i London forsvarte ho VM-tittelen, med di ho var den einaste som hoppa 2,03 m. Året etter vann ho EM-gull i Berlin og i 2019 VM-gull. I begge desse meisterskapane sigra ho ved å ta vinnarhøgda i forsøket før sølvmedaljevinnarane, som begge hoppa like høgt som Lasistskene gjorde. Under dei olympiske sommarleikane i Tokyo 2021 tok Lasitskene gullmedaljen med 2,04 meter og eige årsbeste. == Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap == *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Sølvmedalje – 1,99 m, bakom [[Ruth Beitia]] (2,01 m) *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Gullmedalje – 2,01 m, framom [[Blanka Vlašić]] (2,01 m) *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Gullmedalje – 2,03 m, framom Julija Levtsjenko (2,01 m) *[[EM i friidrett 2018|EM 2018]] i [[Berlin]]: Gullmedalje – 2,00 m, framom Mirela Demireva (2,00 m) *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Gullmedalje – 2,04 m, framom Jaroslava Mahutsjikh (2,04 m) *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Gullmedalje – 2,04 m, framom Nicola McDermott (2,02 m) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mariya Lasitskene|Mariya Lasitskene]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. juli 2017.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/russia/mariya-lasitskene-14298324 World Athletics] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Russiske høgdehopparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Russland]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Russland]] [[Kategori:Olympiske meistrar for ROC]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Deltakarar for ROC under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Folk frå Prokhladnyj]] 44xd09y6w5ny5jjl0j5370thcgbch41 0 341211 3657369 3564899 2026-06-15T09:01:26Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657369 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Denia Caballero Ponce''' ({{fødd|13. januar|1990|Caballero}}) er ein [[Cuba|kubansk]] [[friidrett]]sutøvar som vart verdsmeister i diskoskasting i 2015 og bronsemedaljen i øvinga ved OL 2016 og sølvmedaljen i VM 2019. ==Aktiv== Caballero sette personleg rekord med eit kast på 65,60 m i mars 2012, men mislukkast i kvalifiseringa under [[Sommar-OL 2012]]. Sommaren 2015 kasta ho livsbeste 70,65 meter ved eit stemne i Bilbao i juni. I juli månad vann ho diskos i dei panamerikanske leikane i [[Toronto]] med eit bestekast på 65,39 m, 40 centimeter framom si eiga landskvinne, Yaime Pérez. Vel ein månad seinare smelte Caballero til med heile 69,28 m i fyrste omgang under verdsmeisterskapen 2015 i [[Beijing]], noko som gav henne gullmedaljen nærare to meter framom favoritten [[Sandra Perković]]. Året etter sikra ho seg bronsemedaljen under Sommar-OL 2016 i [[Rio de Janeiro]]. I verdsmeisterskapen 2019 syrgde Pérez og Caballero for kubansk dobbeltsiger i kvinnene si diskos-tevling, Pérez sigra med ein margin på 73 centimeter. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Nr 9 - 60,73 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Utslått i kvalifiseringa (58,78 m =nr 27) *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Nr 8 - 62,80 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Gullmedalje - 69,28 m, framom Sandra Perković (67,39 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Bronsemedalje - 65,34 m *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Nr 5 - 64,37 m *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Sølvmedalje - 68,44 m, bakom Yaime Pérez (69,17 m) *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Utslått i kvalifiseringa (57,96 m =nr 23) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Denia Caballero|Denia Caballero]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. juli 2017.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/cuba/denia-caballero-14263657 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/123273 |tittel = Denia Caballero |vitja = 2023-03-09 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Cubanske diskoskastarar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Cuba]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] o9fbs0nh7wtoonlplte7l7y1vfcj79p 0 341526 3657323 3626322 2026-06-15T08:01:59Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657323 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Yulimar Rojas Rodríguez ''' ({{fødd|21. oktober|1995|Rojas, Yulimar }}) er ein [[Venezuela|venezulansk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Caracas]] som vart verdsmeister i tresteghopp i 2017, 2019, 2022 og 2023, samt olympisk meister i 2021. Ho sette verdsrekord i øvinga med 15,67 meter då ho sikra seg OL-gullet i [[Tokyo]]. ==Aktiv== Rojas vann tresteg-øvinga under innandørs-VM 2016 i [[Portland]]. Den 23. juni sette ho personleg rekord med 15,02 meter då ho vann eit stemne i [[Madrid]]. Nokre veker seinare hoppa ho nesten like langt under dei olympiske [[Sommar-OL 2016|sommarleikane]] i [[Rio de Janeiro]], nok til å vinne sølvmedaljen. Ved London-VM 2017 kneip Rojas gullmedaljen då ho i femte omgang hoppa 14,91 m, ho slo dermed [[Caterine Ibargüen]] med 2 centimeter. I september 2019 flytta ho sitt personbeste til sterke 15,41 meter i spanske Andújar, ein månad seinare forsvarte ho VM-tittelen på suverent vis i Doha. Forsommaren 2021 flytta Rojas sitt personbeste til 15,43 m. Under OL-finalen i Tokyo 1. august 2021 var ho utilnærmeleg, i den siste omgangen smelte ho til 15,67 meter. Dermed sletta ho den 26 år gamle rekorden til [[Inessa Kravets]] på 15,50 m. Sitt livs lengste tresteghopp presterte Rojas då ho i [[Beograd]] 20. mars 2022 vann tresteg i innandørs-VM etter å ha landa på 15,74 meter. Rojas var heilt suveren i friidretts-VM 2021, med sterke 15,47 meter hoppa ein dryg halvmeter lengre enn alle konkurrentane. Året etter låg ho heilt nede på åttandeplass før den siste omgangen i VM-finalen i Budapest. Med fullklaff i sitt siste hopp landa ho på 15,08 meter og kneip gullmedaljen frå ukrainske [[Maryna Bekh-Romantsjuk]]. === Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap === *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Sølvmedalje – 14,98 m, bakom [[Caterine Ibargüen]] (15,17 m) *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Gullmedalje – 14,91 m, framom Caterine Ibargüen (14,89 m) *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Gullmedalje – 15,37 m, framom [[Shanieka Ricketts]] (14,92 m) *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Gullmedalje – 15,67 m, framom [[Patrícia Mamona]] (15,01 m) *[[VM i friidrett 2022|VM 2022]] i [[Eugene i Oregon|Eugene]]: Gullmedalje – 15,47 m, framom Shanieka Ricketts (14,89 m) *[[VM i friidrett 2023|VM 2023]] i [[Budapest]]: Gullmedalje – 15,08 m, framom Maryna Bekh-Romantsjuk (15,00 m) *[[VM i friidrett 2025|VM 2025]] i [[Tokyo]]: Bronsemedalje – 14,76 m ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Yulimar Rojas|Yulimar Rojas]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 14. mai 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/venezuela/yulimar-rojas-14436431 World Athletics] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Venezuelanske idrettsutøvarar]] [[Kategori:Folk frå Caracas]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Venezuela]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Tresteghopparar]] 5dh464nwd5i5s6o3jo8xaess5x0zal3 0 344196 3657219 3295378 2026-06-14T13:29:10Z Ranveig 39 Avslutta </small> 3657219 wikitext text/x-wiki '''Noregsmeisterskapen i skiskyting 1992''', den 34. i rekka, vart avvikla på [[Skrautvål]] i [[Nord-Aurdal kommune]] dagane 9.-12. januar 1992. ==Menn== ===20 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="29%" | Lag ! width="21%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Jon Åge Tyldum]] | align=left| Snåsa | align=right| 1.02.32,3 (2) |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Eirik Kvalfoss]] | align=left| Voss Skiskyttarlag | align=right| 1.02.36,9 (1) |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Geir Einang]] | align=left| Vestre Slidre | align=right| 1.03.40,5 (3) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Frode Løberg]] | align=left| Elverum IL | align=right| 1.03.56,3 (1) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Gisle Fenne]] | align=left| Voss Skiskyttarlag | align=right| 1.04.25,8 (4) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Jo Severin Matberg | align=left| Frol | align=right| 1.04.29,1 (2) |} </div> Dato: 9. januar 1992<br /> <br style="clear:both;" /> ===10 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Jon Åge Tyldum]] | align=left| Snåsa | align=right| 28.43,0 (2) |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Gisle Fenne]] | align=left| Voss Skiskyttarlag | align=right| 29.29,8 (3) |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Tor Espen Kristiansen | align=left| Bjerkvik | align=right| 29.58,7 (2) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Halvard Hanevold]] | align=left| Trondhjems Sk. | align=right| 30.14,0 (5) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| [[Ivar Ulekleiv]] | align=left| Dovre | align=right| 30.24,3 (4) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Nils Anders Lien | align=left| Simostranda IL | align=right| 30.30,0 (4) |} </div> Dato: 11. januar 1992<br /> <br style="clear:both;" /> ===4 x 7,5 km stafett=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="30%" | Lag ! width="38%" | Utøvarar ! width="22%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Oppland | align=left| <small>Ola Staxrud<br />[[Ivar Ulekleiv]]<br />[[Sylfest Glimsdal]]<br />[[Geir Einang]]</small> | align=right | 1.29.41,2 (0) |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Buskerud | align=left| <small>Knut Tore Berland<br />[[Ole Einar Bjørndalen]]<br />Nils Anders Lien<br />[[Dag Bjørndalen]]</small> | align=right | 1.30.33,7 (0) |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Hordaland | align=left| <small>[[Terje Breivik]]<br />[[Sverre Istad]]<br />[[Eirik Kvalfoss]]<br />[[Gisle Fenne]]</small> | align=right | 1.30.46,1 (1) |} </div> Dato: 12. januar 1992<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kvinner== ===15 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="29%" | Lag ! width="21%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Anne Elvebakk]] | align=left| Voss Skiskyttarlag | align=right| 1.02.20,3 (7) |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| [[Hildegunn Fossen]] | align=left| Simostranda IL | align=right| 1.02.24,6 (7) |- style="backround-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Gunn Margit Andreassen]] | align=left| Birkenes IL | align=right| 1.03.05,0 (3) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Synnøve Thoresen]] | align=left| Simostranda IL | align=right| 1.03.45,1 (7) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Signe Trosten | align=left| Tana | align=right| 1.04.12,2 (6) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Tone Marit Oftedal | align=left| Figgjo IL | align=right| 1.04.35,0 (2) |} </div> Dato: 9. januar 1992<br /> <br style="clear:both;" /> ===7,5 km=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="40%" | Utøvar ! width="30%" | Lag ! width="20%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| [[Grete Ingeborg Nykkelmo]] | align=left| Voss Skiskyttarlag | align=right| 28.03,5 (5) |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Signe Trosten | align=left| Tana | align=right| 28.27,4 (4) |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| [[Ann Elen Skjelbreid]] | align=left| Trysil | align=right| 28.28,9 (4) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 4. | align=left| [[Hildegunn Fossen]] | align=left| Simostranda IL | align=right| 28.49,0 (6) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 5. | align=left| Siri Grundnes | align=left| Målselv | align=right| 28.52,6 (4) |- style="background-color:#FFFFFF;" ! style="text-align:center;" | 6. | align=left| Åse Idland | align=left| Figgjo IL | align=right| 29.01,4 (6) |} </div> Dato: 11. januar 1992<br /> <br style="clear:both;" /> ===3 x 7,5 km stafett=== <div style="float:left; text-align:left; padding-right:15px;"> {| class="wikitable" style="background-color:#FFFFFF; width: 450px;" |- style="background-color:#EFEFEF; text-align:left;" ! width="10%" | Plass ! width="30%" | Lag ! width="38%" | Utøvarar ! width="22%" | Tid |- align="center" valign="top" bgcolor="#F7F6A8" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Gold medal with cup.svg|20px|Gull]] | align=left| Buskerud | align=left| <small>[[Synnøve Thoresen]]<br />Mona Bollerud<br />[[Hildegunn Fossen]]</small> | align=right | 1.23.51 (0) |- style="background-color:#DCE5E5;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Silver medal with cup.svg|20px|Sølv]] | align=left| Hedmark | align=left| <small>Lene Teksum<br />Unni Kristiansen<br />[[Ann Elen Skjelbreid]]</small> | align=right | 1.24.17 (1) |- style="background-color:#FFDAB9;" ! style="text-align:center;" | [[Fil:Bronze medal with cup.svg|20px|Bronse]] | align=left| Hordaland | align=left| <small>Helga Øvsthus Fenne<br />[[Liv Grete Skjelbreid]]<br />[[Anne Elvebakk]]</small> | align=right | 1.25.03 (2) |} </div> Dato: 12. januar 1992<br /> <br style="clear:both;" /> ==Kjelder== *''Sportsboken 92-93''. Sportsboken As/VG. 1992. [[Kategori:Noregsmeisterskap i skiskyting]] [[Kategori:Skiskyting i 1992]] [[Kategori:Noregsmeisterskap i 1992|Skiskyting]] [[Kategori:Idrett i Nord-Aurdal]] [[Kategori:Idrettstilskipingar i Innlandet]] o0md7ttvp0mzicvw54jza6epjfuq2h4 0 348158 3657263 3351050 2026-06-14T20:58:16Z HerVal7752 105842 HerVal7752 flytte sida [[Mexicansk musikk]] til [[Meksikansk musikk]] 3351050 wikitext text/x-wiki '''Mexicansk musikk''' er særs mangfaldig og omfattar ei rekkje sjangrar og stilar. Musikken er påverka av forskjellige kulturar, men mest merkbart er kulturen til [[mexicanske urfolk]] og [[europeisk kultur|Europa]]. Mange tradisjonelle mexicanske songar er kjende verda over, som den første internasjonale hitten til [[María Grever]], «Júrame» og songen hennar «Te quiero dijiste», skriven for ein [[Esther Williams]]-film frå 1944, «[[Silvestre Revueltas|La Noche de los Mayas]]», ''[[José Pablo Moncayo|Huapango de Moncayo]]'', «[[Carlos Chávez|Sinfonía India]]», «[[Sobre las olas]]», «[[La sandunga]]», «[[Cielito lindo]]», «[[Bésame mucho]]», «[[Perfidia]]», «[[You Belong to My Heart|Solamente una vez]]» (engelsk versjon kalla «You Belong to My Heart»), «Esta tarde vi llover» (engelsk versjon kalla «[[Yesterday I Heard the Rain]]»), «[[Somos Novios (It's Impossible)|Somos Novios]]» (engelsk versjon «It's Impossible»), «[[¡Ay, Jalisco, no te rajes!]]» og «[[Jesusita en Chihuahua]]», Andre kjende songar er «[[México lindo y querido]]», «[[Jarabe tapatío]]», «[[La Bamba]]» og «[[La Cucaracha]]». ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Music of Mexico|Music of Mexico]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. mars 2018.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== * [{{Allmusic|class=explore|id=style/d725|pure_url=yes}} Norteño på AllMusic] {{musikkspire}} [[Kategori:Mexicansk musikk| ]] [[Kategori:Musikk etter land]] 1hqxijbpnl3rl0el8h4bh2pgvaz4pu2 0 352278 3657365 3468577 2026-06-15T08:56:04Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657365 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Šárka Kašpárková''' ({{fødd|20. mai|1971|Kaspark}}) er ein [[Tsjekkia|tsjekkisk]] tidlegare [[friidrett]]sutøvar frå Karviná som vart verdsmeister i tresteghopp i 1997, og i tillegg vann OL-bronse i 1996 og EM-sølv i 1998. ==Aktiv== Kašpárková satsa opphavleg mest på høgdehopp i og oppnådde som best 1,92 m i den øvinga. I 1992 byrja ho å trene meir på den, for kvinner, nye øvinga tresteghopp, og tok seg til VM-finalen i 1993 og EM-finalen året etter. Det store internasjonale gjennombrotet kom i 1996. Under Sommar-OL i [[Atlanta]] sette Kašpárková ny personleg rekord med eit hopp på 14,98 m, like langt som Inna Lasovskaja sitt bestehopp. Sidan Lasovskaja hadde eit betre nestlengste hopp, tok ho sølvmedaljen og Kašpárková fekk bronsen. Ingen av dei to var i nærleiken av suverene [[Inessa Kravets]] som vart olympisk meister med sterke 15,33 m. Året etter kom den store stunda for Kašpárková. I verdsmeisterskapen 1997 tok rumenske Rodica Mateescu leiinga i fyrste finaleomgang med eit hopp på 15,16 m. Ho leia til den femte omgangen då Kašpárková lukkast få til sitt livs lengste tresteghopp, målt til 15,20 m, nok til å sikre henne gullmedaljen. Eit år seinare var Kašpárková på ny sentral i ein tett medaljestrid ved friidretts-EM i Budapest. Her måtte ho nøye seg med sølvmedaljen, to centimeter bakom vinnaren og tre cm framom bronsemedaljøren. Kašpárková var aktiv til 2006, men særleg etter 2000 låg prestasjonane langt unna tidlegare nivå, dels grunna skadar. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 1992|OL 1992]] i [[Barcelona]]: Utslått i kvalifiseringa i høgdehopp (1,88 m =nr 25) *[[VM i friidrett 1993|VM 1993]] i [[Stuttgart]]: Nr 7 i tresteghopp – 14,16 m *[[EM i friidrett 1994|EM 1994]] i [[Helsinki]]: Nr 6 i tresteghopp – 13,98 m *[[VM i friidrett 1995|VM 1995]] i [[Göteborg]]: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,94 =nr 13) *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Bronsemedalje i tresteghopp – 14,98 m *[[VM i friidrett 1997|VM 1997]] i [[Aten]]: Gullmedalje i tresteghopp – 15,20 m, framom Rodica Mateescu (15,16) *[[EM i friidrett 1998|EM 1998]] i [[Budapest]]: Sølvmedalje i tresteghopp – 14,53 m, bakom [[Olga Vasdeki]] (14,55) *[[VM i friidrett 1999|VM 1999]] i [[Sevilla]]: Nr 6 i tresteghopp – 14,54 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2000|OL 2000]] i [[Sydney]]: Nr 12 i tresteghopp *[[VM i friidrett 2003|VM 2003]] i [[Paris]]: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,75 =nr 24) *[[Friidrett under Sommar-OL 2004|OL 2004]] i [[Aten]]: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,79 =nr 26) *[[VM i friidrett 2005|VM 2005]] i [[Helsinki]]: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,69 =nr 21) *[[EM i friidrett 2006|EM 2006]] i [[Göteborg]]: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,39 =nr 20) ==Kjelder== *[https://worldathletics.org/athletes/czechia/sarka-kasparkova-14263025 World Athletics] {{manglar kjelder}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tsjekkiske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Tresteghopparar]] [[Kategori:Høgdehopparar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Tsjekkia]] [[Kategori:Tsjekkoslovakiske deltakarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004]] os0rtzrhgb9xiwmwlwoz7smqstdu0k4 0 354552 3657371 3655313 2026-06-15T09:03:26Z Migne 2086 3657371 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Yoelbi Luis Quesada Fernández''' ({{fødd|4. august|1973|Quesada, Yoelbi}}) er ein [[Cuba|kubansk]] tidlegare [[friidrett]]sutøvar som i 1997 vart verdsmeister i tresteghopp, året etter han vann OL-bronsen i same øvinga. ==Aktiv== Quesada vann tresteghopp ved junior-VM 1992 med eit hopp på 17,04 m, han la på til 17,18 m då han vart sjettemann under i dei olympiske leikane i Barcelona same sommaren. Gjennom 1995-sesongen høyrde han til verdseliten i øvinga, noko han viste med 17,62 m og andreplass i innandørs-VM, 17,67 m og siger i dei panamerikanske leikane, før han til sist vart nummer fire med 17,59 m i friidretts-VM, nøyaktig like langt som bronsevinnaren hoppa. Året etter hoppa han litt kortare i OL-finalen, men 17,44 m heldt til bronse for Quesada. Høgdepunktet i Quesada liv som tresteghoppar kom under verdsmeisterskapen 1997 i [[Aten]]. Han tok leiinga i tevlinga med eit fyrstehopp som målte 17,60 m. I den andre omgangen sette han med 17,85 meter personleg rekord, eit hopp som skulle vise seg å halde til gullmedalje. Sølvmedaljen gjekk til verdsrekordhaldaren [[Jonathan Edwards]], som i siste omgang landa på 17,69 m, bronsen fekk Aliecer Urrutia, Quesadas landsmann, med sine 17,64 m. Under [[Sommar-OL 2000]] i Sydney melde Quesada seg på i medaljestriden, men med 17,37 m som best mangla han ni centimeter på bronseplassen og vart nummer fire. Fire år etter enda han han opp på åttandeplass i Aten-OL. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 1993|VM 1991]] i [[Tokyo]]: Nr 7 – 16,94 m *[[Friidrett under Sommar-OL 1992|OL 1992]] i [[Barcelona]]: Nr 6 – 17,18 m *[[VM i friidrett 1993|VM 1993]] i [[Stuttgart]]: Nr 12 – 16,77 m *[[VM i friidrett 1995|VM 1995]] i [[Göteborg]]: Nr 4 – 17,59 m *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Bronsemedalje – 17,44 m *[[VM i friidrett 1997|VM 1997]] i [[Aten]]: Gullmedalje – 17,85, framom Jonathan Edwards (17,69 m) *[[VM i friidrett 1999|VM 1999]] i [[Sevilla]]: Nr 10 – 16,88 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2000|OL 2000]] i [[Sydney]]: Nr 4 – 17,37 m *[[VM i friidrett 2003|VM 2003]] i [[Paris]]: Nr 9 – 16,84 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2004|OL 2004]] i [[Aten]]: Nr 8 – 16,96 m ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Yoelbi Quesada|Yoelbi Quesada]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 28. juli 2018.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/cuba/yoelbi-quesada-14169360 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Cubanske tresteghopparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Cuba]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004]] ovrggyti5zaq35c1dnhrplt699l8pzw 0 354555 3657372 3466529 2026-06-15T09:04:44Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657372 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Ioamnet Quintero Álvarez''' ({{fødd|8. september|1972|Quintero}}) er ein [[Cuba|kubansk]] tidlegare [[friidrett]]sutøvar frå [[Havanna]] som i 1993 vart verdsmeister i høgdehopp, året etter ho tok OL-bronse i same øvinga. Quintero vann med eit hopp på 1,97 meter bronsemedaljen under dei olympiske sommarleikane 1992 i Barcelona, i ei tevling der tyske [[Heike Henkel]] vart olympisk meister ved å svinge seg over 2,02 meter, medan [[Galina Astafei]] frå [[Romania]] fekk sølv med sine 2,00 meter. I mars 1993 gjekk Quintero over 2,01 m innandørs i [[Berlin]]. Tidleg i august månad sette ho personleg utandørsrekord med 2,00 meter ved eit stemne i [[Monaco]]. Ho var også i toppform då høgdefinalen i verdsmeisterskapen 1993 gjekk av stabelen i Stuttgart to veker seinare, med eit bestehopp på 1,99 meter vann ho gullmedaljen framom landskvinna Silva Costa, med [[Sigrid Kirchmann]] frå [[Austerrike]] på tredjeplassen, begge desse klarte 1,97 meter. Quintero var aktiv til 2000, utan å nå heilt opp mot sitt tidlegare toppnivå dei siste sesongane. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 1992|OL 1992]] i [[Barcelona]]: Bronsemedalje – 1,97 m *[[VM i friidrett 1993|VM 1993]] i [[Stuttgart]]: Gullmedalje – 1,99 m, framom Silvia Costa (1,97 m) *[[VM i friidrett 1995|VM 1995]] i [[Göteborg]]: Utslått i kvalifiseringa (1,90 m =nr 18) *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Utslått i kvalifiseringa (1,90 m =nr 17) *[[Friidrett under Sommar-OL 2000|OL 2000]] i [[Sydney]]: Utslått i kvalifiseringa (1,92 m =nr 14) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Ioamnet Quintero|Ioamnet Quintero]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 28. juli 2018.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/cuba/ioamnet-quintero-14263417 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Cubanske høgdehopparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Cuba]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000]] qr0pnbg0nzzz2pwbxedlzp0hihiwih8 0 354711 3657279 3562878 2026-06-15T07:12:31Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657279 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} [[Fil:Matej Tóth. 2017.jpg|mini|Matej Tóth i 2017]] '''Matej Tóth''' ({{fødd|10. februar|1983|Toth}}) er ein [[Slovakia|slovakisk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Nitra]] som i 2015 vart verdsmeister og i 2016 olympisk meister i 50 kilometer kappgang. Tóth deltok internasjonalt i fleire år før han byrja markere seg på toppen av resultatlistene i dei store internasjonale tevlingane. I mai 2010 gjekk han heilt til topps på 50 km i kampen om verdspokalen i [[Chihuahua]] i [[Mexico]], med tida 3.53.30 viste han Mexicos eigen Horacio Nava til andreplass og [[Jared Tallent]] frå [[Australia]] til tredjeplass. Ved europameisterskapen 2014 i Zürich vart Tóth andremann på 50 km, nærare fire minuttar bak franske [[Yohann Diniz]] som sette verdsbestetid på distansen. Under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing vann Tóth gullmedaljen på 50 km, med god margin til sølvmedaljøren, Jared Tallent. Året etter kjempa dei same to, og ytterlegare to andre kaggjengarar, om OL-gullet på 50 km, ein kamp som enda med at Tóth vann gullmedaljen, 18 sekundar framom Tallent på sølvplass, [[japan]]ske Hirooki Arai tok bronsen 26 sekundar bakom Tóth. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 2004|OL 2004]] i [[Aten]]: Nr 32 på 20 km – 1.28.49 *[[VM i friidrett 2005|VM 2005]] i [[Helsinki]]: Nr 21 på 20 km – 1.23.55 *[[EM i friidrett 2006|EM 2006]] i [[Göteborg]]: Nr 6 på 20 km – 1.21.39 *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Nr 14 på 20 km – 1.25.57 *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 26 på 20 km – 1.23.17 *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Nr 9 på 20 km – 1.21.13 og nr 10 på 50 – 3.48.35 *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Nr 6 på 20 km – 1.22.20 *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Nr 13 på 20 km – 1.22.55. Braut 50 km *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 5 på 50 km – 3.41.24 *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Nr 5 på 50 km – 3.41.07 *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Sølvmedalje på 50 km – 3.36.21, bakom Yohann Diniz (3.32.33) *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Gullmedalje på 50 km – 3.40.32, framom Jared Tallent (3.42.17) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Gullmedalje på 50 km – 3.40.58, framom Jared Tallent (3.41.16) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Matej Tóth|Matej Tóth]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. august 2018.'' </div> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Matej Tóth|Matej Tóth]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 6. august 2018.'' </div> * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/105545 |tittel = Matej Tóth |vitja = 2023-03-18 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} *[https://worldathletics.org/athletes/slovak-republic/matej-toth-14227241 World AThletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Slovakiske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Kappgjengarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Slovakia]] [[Kategori:Slovakiske deltakarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Slovakiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Slovakiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Slovakiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Slovakiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2005]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2006]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2007]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2009]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2010]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2011]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2013]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2014]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2015]] sglmp3ocshe6x9z9wmakv3virzh3kk0 0 354727 3657343 3469870 2026-06-15T08:23:37Z Migne 2086 /* Bakgrunnsstoff */ 3657343 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Francisco Javier Fernández Peláez''' ({{fødd|6. mars|1977|Fernandez, F}}) er ein [[Spania|spansk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Guadix]] i [[Provinsen Granada|Granda-provinsen]] som vart europameister 2002 og 2006 i 20 kilometer [[kappgang]]. Han vann elles to VM-sølv, OL-sølv og EM-bronse i same øvinga. ==Aktiv== Fernández vann i 1996 10 km kappgang ved juniorverdsmeisterskapen i [[Sydney]]. To år seinare sikra han seg europapokalen 1998 på 20 km i Dudince i [[Slovakia]], før han vart tredjemann på distansen under europameisterskapen i [[Budapest]]. I [[Sommar-OL 2000]] var Fernández tilbake i Sydney, der han kom kom på sjuandeplassen på 20 km. I august 2002 vann Fernández gullmedaljen på 20 km i EM i München. Tidlegare på sommaren på sette han i [[Åbo]] verdsrekord på 20 km med tida 1.17.22. Under verdsmeisterskapen 2003 i Paris tok han sølv bak [[Mexico|meksikanaren]] [[Jefferson Pérez]], som samstundes forbetra verdsrekorden til Fernández med eitt sekund. Også under [[Sommar-OL 2004]] i Aten kom Fernández inn sølvmedalje, slått med fem sekund av Ivano Brugnetti frå [[Italia]]. Fernández tok så ved VM 2005 i Helsinki si tredje strake sølvmedalje, ettersom Jefferson Pérez forsvarte VM-tittelen på 20 km. Året etter forsvarte også Fernández sin meistertittel då han i Göteborg vann sitt andre EM-gull. Under VM 2007 i Osaka sigra Perez på 20 km for tredje gong i rad, medan Fernández vart andremann for tredje gong. Ved sommarleikane 2008 i Beijing enda Fernández derimot på sjuandeplassen, for fyrste gong på sju år reiste han tomhendt heim frå ein stor internasjonal meisterskap. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 1998|EM 1998]] i [[Budapest]]: Bronsemedalje – 1.21.39 *[[VM i friidrett 1999|VM 1999]] i [[Sevilla]]: Nr 15 – 1.27.23 *[[Friidrett under Sommar-OL 2000|OL 2000]] i [[Sydney]]: Nr 7 – 1.21.01 *[[VM i friidrett 2001|VM 2001]] i [[Edmonton]]: Braut *[[EM i friidrett 2002|EM 2002]] i [[München]]: Gullmedalje – 1.18.37, framom Vladimir Andrejev (1.19.56) *[[VM i friidrett 2003|VM 2003]] i [[Paris]]: Sølvmedalje – 1.18.00, bakom Jefferson Pérez (1.17.21) *[[Friidrett under Sommar-OL 2004|OL 2004]] i [[Aten]]: Sølvmedalje – 1.19.45, bakom Ivano Brugnetti (1.19.40) *[[VM i friidrett 2005|VM 2005]] i [[Helsinki]]: Sølvmedalje – 1.19.36, bakom Jefferson Pérez (1.18.35) *[[EM i friidrett 2006|EM 2006]] i [[Göteborg]]: Gullmedalje – 1.19.09, framom [[Valerij Bortsjin]] (1.20.00) *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Sølvmedalje – 1.22.40, bakom Jefferson Pérez (1.22.20) *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 7 – 1.20.32 *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Braut *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Braut == Bakgrunnsstoff == *[https://worldathletics.org/athletes/spain/francisco-javier-fernandez-14166607 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/86807 |tittel = Francisco Javier Fernández |vitja = 2023-03-20 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Spanske kappgjengarar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Spania]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Spania]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] 5bm216iydutcfumg9krzo0nih69t9zq 0 355183 3657290 3543830 2026-06-15T07:25:13Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657290 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Liu Hong''' ({{fødd|12. mai|1987|Liu Hong}}) er ein [[Kina|kinesisk]] [[kappgang|kappgjengar]] frå Anfu i [[Jiangxi]]-provinsen som i 2015 vart verdsmeister og i 2016 olympisk meister i 20 kilometer kappgang. Tidlegare har ho vunne distansen to gongar i [[asia]]leikane og teke VM-sølv og to VM-bronsar i same. ===Aktiv=== Liu vann 20 km ved asialeikane 2006 i Doha, ein prestasjon ho gjentok i [[Guangzhou]] i 2010. Under sommarleikane 2008 på kinesisk heimebane vart nummer fire, fem sekundar bak bronsevinnaren. Året etter vann ho sjølv bronsen då verdsmeisterskapen fann stad i Berlin. I 2011 gjekk Liu i mål på tida 1.30.00 ved VM i Doha, 18 sekundar bakom [[Olga Kaniskina]] frå [[Russland]], ein utøvar som fire år seinare vart frådømd gullmedaljen. I London-OL 2012 kopierte Liu fjerdeplassen frå førre sommar-OL, medan det vart bronse på henne i friidretts-VM 2013 i Moskva. Under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing vann Liu gullmedaljen på same tid som landskvinna Lü Xiuzhi, som vart dømd til sølvmedaljør. Liu si gullmedalje var den einaste som gjekk til arrangørlandet. Også under dei olympiske leikane 2016 gjekk Liu inn til gullmedalje, med eit forsprang på to sekundar til María Guadalupe González frå [[Mexico]]. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Nr 19 – 1.36.40 *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 4 – 1.27.17 *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Bronsemedalje – 1.29.10 *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Sølvmedalje – 1.30.00 *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 4 – 1.26.00 *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Bronsemedalje – 1.28.10 *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Gullmedalje – 1.27.45, framom Lü Xiuzhi (1.27.45) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Gullmedalje – 1.28.35, framom María Guadalupe González (1.28.37) == Kjelder == <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Liu Hong (racewalker)|Liu Hong (racewalker)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. august 2018.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/pr-of-china/hong-liu-14265808 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/116960 |tittel = Liu Hong |vitja = 2023-03-07 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kinesiske kappgjengarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Kina]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Kina]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Kina]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Folk frå Jiangxi]] m5lc3si29nin6e2b5yzw38f5tj0gwx9 3657291 3657290 2026-06-15T07:25:28Z Migne 2086 3657291 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Liu Hong''' ({{fødd|12. mai|1987|Liu Hong}}) er ein [[Kina|kinesisk]] [[kappgang|kappgjengar]] frå Anfu i [[Jiangxi]]-provinsen som i 2015 vart verdsmeister og i 2016 olympisk meister i 20 kilometer kappgang. Tidlegare har ho vunne distansen to gongar i [[asia]]leikane og teke VM-sølv og to VM-bronsar i same. ==Aktiv== Liu vann 20 km ved asialeikane 2006 i Doha, ein prestasjon ho gjentok i [[Guangzhou]] i 2010. Under sommarleikane 2008 på kinesisk heimebane vart nummer fire, fem sekundar bak bronsevinnaren. Året etter vann ho sjølv bronsen då verdsmeisterskapen fann stad i Berlin. I 2011 gjekk Liu i mål på tida 1.30.00 ved VM i Doha, 18 sekundar bakom [[Olga Kaniskina]] frå [[Russland]], ein utøvar som fire år seinare vart frådømd gullmedaljen. I London-OL 2012 kopierte Liu fjerdeplassen frå førre sommar-OL, medan det vart bronse på henne i friidretts-VM 2013 i Moskva. Under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing vann Liu gullmedaljen på same tid som landskvinna Lü Xiuzhi, som vart dømd til sølvmedaljør. Liu si gullmedalje var den einaste som gjekk til arrangørlandet. Også under dei olympiske leikane 2016 gjekk Liu inn til gullmedalje, med eit forsprang på to sekundar til María Guadalupe González frå [[Mexico]]. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Nr 19 – 1.36.40 *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 4 – 1.27.17 *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Bronsemedalje – 1.29.10 *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Sølvmedalje – 1.30.00 *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 4 – 1.26.00 *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Bronsemedalje – 1.28.10 *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Gullmedalje – 1.27.45, framom Lü Xiuzhi (1.27.45) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Gullmedalje – 1.28.35, framom María Guadalupe González (1.28.37) == Kjelder == <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Liu Hong (racewalker)|Liu Hong (racewalker)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. august 2018.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/pr-of-china/hong-liu-14265808 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/116960 |tittel = Liu Hong |vitja = 2023-03-07 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kinesiske kappgjengarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Kina]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Kina]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Kina]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Folk frå Jiangxi]] h9cvkr8s4wwako72ym9ce43q5q1okg3 0 356429 3657207 3272114 2026-06-14T13:23:43Z Ranveig 39 3657207 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar}} '''Einar Schibbye''' ({{levde-lua|fødd 29. oktober 1900 i [[Oslo|Kristiania]], død 15. september 1959}}) var ein [[Noreg|norsk]] kringkastingsmann og kriminalforfatter. I 1920-åra gav han under pseudonymet Ivan Kanonikoff ut fleire kriminalromanar som parodierte [[Øvre Richter Frich]] sine bøker om [[Jonas Fjeld]]. Schibbye vart tilsett som programsekretær i [[Norsk rikskringkasting|NRK]] i 1933. Han vart først og fremst kjend som «onkel Einar» i [[Barnetimen]]. Historiene om onkel Einar, Oscar og Spisskammeret, eller møta mellom onkel Einar, Kallemann, Amandus og tane Amalie (dei siste figurane var skapt i samarbeid med Sverres Erichsen i Schibbyes NRK-periode i Bergen) vart institusjonar i radioen før [[Andre verdskrigen|den andre verdenskrigen]].<ref name="Dahl"> Dahl, Hans Fredrik: ''Hallo Hallo! Kringkastingen i Norge 1920-1940'', Oslo 1975, s. 276</ref> I 1938 stod han for aprilspøken ''Papegøyeutstilling'' på NRK radio. NRK-reklamefilmen ''Fra mikrofon til høyttaler'' vart spelt inn hausten 1940 etter eit manuskript av Schibbye. [[Erik Lund]] var regissør/fotograf.<ref>Dahl, Hans Fredrik: ''Dette er London. NRK i krig 1940-1945'', Oslo 1979, s. 289</ref> Under [[andre verdskrigen]] vart han medlem av [[Nasjonal Samling]]. I 1942 vart Schibbye utnemnd til direktør for [[Oslo kommunale kinematografer]].<ref>BBC London 13. mars 1942</ref> Han hadde skrive fleire små sketsjar og høyrespel for born, både før og under krigen og vart ein av dei forfattarane som vart stengd ute etter freden i 1945, <ref>Hartenstein, Tilman: ''Det usynlige teatret: Radioteatrets historie 1926-2001'', Oslo 2001, s. 47</ref> Etter krigen var Schibbye i fleire år ikkje ynskte i kringkastinga på grunn av det politiske valet sitt under krigen, men ut på 1950-talet slapp han til med radiohørespill. Han medverka òg på dei populære barneplatene med Doffen (spelt av [[Einar Sissener]]), utgjeve av Norsk Grammofonkompani A/S. == Bibliografi (i utval) == * [[1925]]: ''Melodien til alkoholen.'' ''Storforbryderroman'' (under pseudonymet Ivan Kanonikoff) * [[1927]]: ''Paa bunden av Skagerak'' ( under pseudonymet Ivan Kanonikoff) * [[1949]]: ''Hvem kysset Victoria?'' (kriminalroman) * [[1948]]: ''Den siste natten'' (under pseudonymet Sandar Sim) * [[1946]]: ''Lugar nr 36'' (kriminalroman, under pseudonymet Sandar Sim) * [[1938]]: ''Onkel Einar og Spisskammeret og Truls'' (barnebok) * [[1937]]: ''Onkel Einar og Oscar i studio'' (barnebok) * [[1934]]: ''Kallemann og Amandus'' (barnebok) == Krimhøyrespel == * 1954: ''Mord for åpen mikrofon'' (Seks deler) * 1958: ''Jeg vil vite hvem jeg er'' (Seks delar) * 1959: ''Rødt mysterium'' (Seks delar)<ref name="Hartenstein"> Hartenstein, Tilman: ''Det usynlige teatret: Radioteatets historie 1926-2001'', Oslo 2001, s. 89</ref> == Andre høyrespel == * 1956: ''Victoria'' (av [[Knut Hamsun]]. Dramatisert av sonen [[Tore Hamsun]] i samarbeid med Schibbye)<ref>Hartenstein, Tilman: ''Det usynlige teatret: Radioteatrets historie 1926-2001'', Oslo 2001, s. 199</ref> == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Einar Schibbye|Einar Schibbye]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 21. september 2018.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske journalistar]] [[Kategori:Norske kriminalforfattarar]] [[Kategori:Journalistar frå Oslo]] [[Kategori:Forfattarar frå Oslo]] dasodfn7cpkewpihme90n4rs47es777 0 357770 3657351 3470282 2026-06-15T08:35:14Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657351 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Gergely Kulcsár''' ({{datoar}}) var ein ungarsk spjutkastar frå Nagyhalász langt aust i [[Ungarn]]. I perioden 1958-68 vann han OL-sølv, to OL-bronsar og like mange EM-bronsar i øvinga. Hans lengste spjutkast målte 87,06 meter og vart oppnådd i 1968. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gergely Kulcsár|Gergely Kulcsár]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 17. oktober 2018.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/hungary/gergely-kulcsar-14362418 World Athletics] {{spire|idrett|Ungarn}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ungarske spydkastarar]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Ungarn]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Ungarn]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1972]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1972]] [[Kategori:Folk frå Budapest]] hxmi2bjd7e1dsb192j636ipu41cbfax 0 369341 3657295 3466814 2026-06-15T07:28:50Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657295 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Daniel Plaza Montero''' ({{fødd|3. juli|1966|Plaza, D}}) er ein [[Spania|spansk]] tidlegare kappgjengar frå [[Barcelona]] som i 1992 vart olympisk meister på 20 kilometer i heimbyen. ==Aktiv== Plaza gjekk i 1990 inn til sølvmedalje på 20 km ved europameisterskapen i [[Split]], 17 sekundar bakom vinnaren Pavol Blažek frå [[Tsjekkoslovakia]]. Under dei olympiske sommarleikane 1992 i heimbyen Barcelona vann Plaza gullmedaljen på 20 km, med god margin til dei andre medaljevinnarane, Guillaume LeBlanc frå [[Canada]] og Giovanni De Benedictis frå [[Italia]]. Året etter tok Plaza bronsemedaljen på same distansen då VM 1993 fann stad i [[Stuttgart]], der landsmannen [[Valentí Massana]] vart verdsmeister. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 1988|OL 1988]] i [[Seoul]]: Nr 12 – 1.21.53 *[[EM i friidrett 1990|EM 1990]] i [[Split]]: Sølvmedalje – 1.22.22, bakom Pavol Blažek (1.22.05) *[[Friidrett under Sommar-OL 1992|OL 1992]] i [[Barcelona]]: Gullmedalje – 1.21.45, framom Guillaume LeBlanc (1.22.25) *[[VM i friidrett 1993|VM 1993]] i [[Stuttgart]]: Bronsemedalje – 1.23.18 *[[EM i friidrett 1994|EM 1994]] i [[Helsinki]]: Diskvalifisert *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Nr 11 – 1.22.05 ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Daniel Plaza|Daniel Plaza]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 10. juni 2019.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/spain/daniel-plaza-14165354 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/67288 |tittel = Daniel Plaza |vitja = 2023-03-10 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Spanske kappgjengarar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Spania]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 1988]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1988]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] srdt4lsfz88hcgsc3sqd2idqqyw3zh5 0 369653 3657344 3656891 2026-06-15T08:24:27Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657344 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Jorge Llopart Ribas''', [[katalansk]] '''Jordi Llopart Ribas''' ({{datoar}}), var ein [[Spania|spansk]] [[Kappgang|kappgjengar]] frå El Prat de Llobregat i [[Katalonia]] som spesialiserte seg på 50 km. Han vart europameister på distansen i 1978 og vann OL-sølv i same i 1980. ==Aktiv== Llopart gjekk heilt til topps då han i 1978 gjorde sin internasjonale meisterskapsdebut i [[Praha]]-EM. Han vann ein klar siger på 50 km, halvtanna minutt føre favoritten, [[Sovjetunionen]]s [[Venjamin Soldatenko]]. Året etter presterte Llopart sin livsrekord på distansen då han 26. august vann ei tevling i [[Reus]] i Katalonia etter 3.44.33 tids gange. Under dei olympiske sommarleikane i [[Moskva]] i 1980 sikra han seg sølvmedaljen, frågått med to minuttar av [[Hartwig Gauder]] frå [[Aust-Tyskland]]. Sidan makta ikkje Llopart å vinne medaljar i dei store meisterskapane. Han kom på sjetteplass i EM 1982, sjuandeplass i [[Sommar-OL 1984]] og vart niandemann i EM 1986. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 1978|EM 1978]] i [[Praha]]: Gullmedalje på 50 km – 3.53.29, framom Venjamin Soldatenko (3.55.12) *[[Friidrett under Sommar-OL 1980|OL 1980]] i [[Moskva]]: Sølvmedalje på 50 km – 3.51.25, bakom Hartwig Gauder (3.49.24) *[[EM i friidrett 1982|EM 1982]] i [[Aten]]: Nr 6 på 50 km – 4.08.28 *[[VM i friidrett 1983|VM 1983]] i [[Helsinki]]: Nr 28 på 20 km – 1.27.49. Braut 50 km *[[Friidrett under Sommar-OL 1984|OL 1984]] i [[Los Angeles]]: Nr 7 på 50 km – 4.03.09 *[[EM i friidrett 1986|EM 1986]] i [[Stuttgart]]: Nr 9 på 50 km – 3.52.12 *[[VM i friidrett 1987|VM 1987]] i [[Roma]]: Diskvalifisert på 50 km *[[Friidrett under Sommar-OL 1988|OL 1988]] i [[Seoul]]: Nr 13 på 50 km – 3.48.09 *[[EM i friidrett 1990|EM 1990]] i [[Split]]: Braut 50 km *[[VM i friidrett 1991|VM 1991]] i [[Tokyo]]: Nr 17 på km – 4.16.36 ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jorge Llopart|Jorge Llopart]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 21. juni 2019.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/spain/jorge-llopart-14358407 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/67244 |tittel = Jorge Llopart |vitja = 2023-03-10 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Spanske kappgjengarar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Spania]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Spania]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1980]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 1980]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1980]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 1988]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1988]] 2t6siv04m7cdy3qlprh9z8oct8w8icj 0 369654 3657328 3475091 2026-06-15T08:05:17Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657328 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Gerard Nijboer''', fullt namn '''Gerardus Hermanus Maria Nijboer''', ({{fødd|18. august|1955|Nijboer, Gerard}}) er ein [[nederland]]sk tidlegare [[maratonløp]]ar frå Hasselt i [[Overijssel]]. Han vart europameister på distansen i 1982, to år etter han vann OL-sølv. ==Aktiv== Nijboer vann 26. april 1980 [[Amsterdam]] maraton på 2.09.01, ei tid som då var den nest beste i maraton i verda. Tida vart òg hans livsrekord og var nederlandsk bestetid i maraton i 23 år. Seinare vann Nijboer maratonløpet i Amsterdam også i 1984, 1988 og 1989. Opp mot maratontevlinga ved dei olympiske [[Sommar-OL 1980|sommarleikane]] i juli månad same året vart han plaga med sjukdom. Likevel makta han å vere med i ei tetgruppe på fem løparar inn mot stadion. Til sist makta tittelforsvararen frå [[Montreal]], [[Waldemar Cierpinski]], å drage frå, medan Nijboer på si side la dei tre utøvarane frå arrangørlandet [[Sovjetunionen]] bak seg. I mål skilde det 17 sekundar fram til Cierpinski og 15 bak til Satymkul Dsjumanasarov. Den 12. september 1982 vann Nijboer gullmedaljen i maraton ved europameisterskapen i [[Aten]]. Han var godt over halvminuttet føre dei to [[belgia]]rane Armand Parmentier og [[Karel Lismont]] som tok sølv og bronse. For prestasjonen i Aten vart Nijboer kåra til årets nederlandske idrettsutøvar. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 1980|OL 1980]] i [[Moskva]]: Sølvmedalje – 2.11.20, bakom [[Waldemar Cierpinski]] (2.11.03) *[[EM i friidrett 1982|EM 1982]] i [[Aten]]: Gullmedalje – 2.15.16, framom Armand Parmentier (2.15.51) *[[VM i friidrett 1983|VM 1983]] i [[Helsinki]]: Nr 29 – 2.16.59 *[[Friidrett under Sommar-OL 1984|OL 1984]] i [[Los Angeles]]: Braut *[[EM i friidrett 1986|EM 1986]] i [[Stuttgart]]: Nr 6 – 2.12.46 *[[Friidrett under Sommar-OL 1988|OL 1988]] i [[Seoul]]: Nr 13 – 2.14.40 ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Gerard Nijboer|Gerard Nijboer]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 22. juni 2019.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/gerard-nijboer-14343704 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nederlandske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Langdistanseløparar]] [[Kategori:Maratonløparar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Nederland]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Nederland]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1980]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1980]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1980]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 1988]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1988]] 0ihhe48pea6kqccbbujuhxsadqrgn5f 0 370392 3657374 3466551 2026-06-15T09:07:05Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657374 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Leonel Suárez Fajardo''' ({{fødd|1. september|1987|Suarez, L}}) er ein kubansk [[friidrett]]sutøvar frå [[Santiago de Cuba]] som tevlar i mangekamp. Han vann i 2008 OL-bronse, 2009 VM-sølv, 2011 VM-bronse og i 2012 OL-bronse i tikamp. Suárez gjorde sin beste tikamp då han sanka 8&nbsp;654 poeng og sigra under [[Sentral-Amerika]] og [[Karibia]]-meisterskapen 2009 i [[Havana]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Leonel Suárez|Leonel Suárez]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 18. juli 2019.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/cuba/leonel-suarez-14169301 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/115374 |tittel = Leonel Suárez |vitja = 2023-03-09 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Cubanske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Mangekjemparar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Cuba]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] sv0qnle3b12jy73zvswvvqbtzq7vrqg 0 370891 3657300 3580824 2026-06-15T07:39:39Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657300 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Sifan Hassan''' ({{fødd|1. januar|1993|Hassan, S}}) er ein [[Etiopia|etiopisk]]-[[Nederland|nederlandsk]] mellom- og langdistanseløpar som vart europameister på 1500 meter i 2014 og på 5&nbsp;000 meter i 2018, verdsmeister på så vel 10&nbsp;000 meter som på 1500 m i 2019 og olympisk meister både 5&nbsp;000 og 10&nbsp;000 meter i 2021. Ho har elles vunne OL-bronse på 1500 m i 2021, VM-bronse på 1500 m i 2015 og på 5&nbsp;000 m i 2017, samt EM-sølv på 5&nbsp;000 m i 2014 og på 1500 m i 2016. ==Aktiv== Hassan kom til Nederland som 15-åring. Ho byrja utmerke seg i 2013-sesongen, same året som ho fekk nederlandsk statsborgarskap. Frå 2014 etablerte ho seg i verdstoppen på mellom- og langdistansane. Sommaren 2014 vann ho 1500 m ved DL-stemnet på tida 3.57,0, før ho så vann distansen under EM i Zürich der ho også tok sølv på 5&nbsp;000 m, like bak [[Meraf Bahta]]. 2015-sesongen forbetra ho seg til 3.56,0 på 1500 m. Under VM 2015 sprang ho inn til bronse, eit stykke bak [[Genzebe Dibaba]] frå [[Etiopia]] og [[Faith Kipyegon]] frå [[Kenya]]. I London-VM 2017 enda Hassan opp med ein femteplass på 1500 m og bronse på 5&nbsp;000 m. Sommaren 2018 setet ho europarekord med 14.22,3 på 5&nbsp;000 m i [[Rabat]], ein månad seinare sigra ho lett på distansen ved EM i Berlin. 2019-sesongen var Hassan nærast utilnærmeleg. Etter ei rekke sterke prestasjonar om sommaren, mellom anna 14.22,1 på 5&nbsp;000 m, feia ho all motstand unna under VM i Doha i september/oktober. Ho sette då europarekord på 1500 m med sterke 3.51,9 og gjorde personbeste på mila med 30.17,6. 10. oktober 2020 vart ho den fyrste frå eit europeisk land som sprang under 30 minutt på 10&nbsp;000 meter, 29.36,6 vart sluttida i [[Hengelo]]. 6. juni 2021 sette Hassan verdsrekord på 10&nbsp;000 m på Hengelo. Tida 29.06,8 skulle berre verte ståande i to døgn, ettersom Letesenbet Gidey då presterte 29.01,0. Under dei utsette sommarleikane i Tokyo i 2021 deltok Hassan på både 1500 m, 5&nbsp;000 m og 10&nbsp;000 m. Den 2. august vann ho 5&nbsp;000 m med god margin til [[Hellen Obiri]] frå Kenya. 6. august hadde ho lite å stille opp mot høvesvis [[Faith Kipyegon]] og britiske [[Laura Muir]] i spurten på 1500 m og måtte nøye seg med bronse. Dagen etter vann Hassan eit nytt OL-gull, på mila var ho eit knapt sekund framom Kalkidan Gezahegne som representerte [[Bahrain]]. Det må kallast eit paradoks at dei begge var fødde og oppvaksne i Etiopia, det landet som bronsevinnaren i løpet representerte. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Gull på 1500 m – sølv på 5&nbsp;000 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Bronse på 1500 m – 4.09,3 *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Sølv på 1500 m – 4.33,76, bakom Angelika Cichocka (4.33,0) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Nr 5 på 1500 m – 4.11,2 *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Bronsemedalje på 5&nbsp;000 m, nr 5 på 1500 m *[[EM i friidrett 2018|EM 2018]] i [[Berlin]]: Gullmedalje på 5&nbsp;000 m – 14.46,1, framom [[Eilish McColgan]] (14.53,0) *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Gull på 1500 m og 10&nbsp;000 m *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Gull på 5&nbsp;000 m og 10&nbsp;000 m, bronse på 1500 m *[[VM i friidrett 2022|VM 2022]] i [[Eugene i Oregon|Eugene]]: Nr 4 på 10&nbsp;000 m, nr 6 på 5&nbsp;000 m *[[VM i friidrett 2023|VM 2023]] i [[Budapest]]: Sølv på 5&nbsp;000 m, bronse på 1500 m og nr 11 på 10&nbsp;000 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2024|OL 2024]] i [[Paris]]: Gull i maraton, bronse på 5&nbsp;000 m og 10&nbsp;000 m<ref name="olympics"/> ==Kjelder== {{refopning}} <references> <ref name="olympics"> {{Kjelde www |url = https://olympics.com/en/paris-2024/results/athletics/women-s-5000m/fnl-000100-- |tittel = Women's 5000m Final Results |vitja = 2024-08-07 |utgjevar = International Olympic Committee |språk = engelsk }} </ref> </references> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sifan Hassan|Sifan Hassan]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 29. juni 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/sifan-hassan-14489606 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nederlandske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Etiopiske langdistanseløparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Nederland]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Nederland]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Nederland]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Nederland]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] 1nv0t1n8qf45yqlp78pw1td1xinw3f2 0 372132 3657366 3468665 2026-06-15T08:57:02Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657366 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Věra Pospíšilová-Cechlová''' ({{fødd|19. november|1978|Pospisilova}}) er ein [[Tsjekkia|tsjekkisk]] tidlegare diskoskastar frå Litoměřice som vann bronsemedaljen i øvinga under [[Sommar-OL]] 2004 så vel som VM 2005. ==Aktiv== Pospíšilová vart nummer 6 ved VM 2001 i Edmonton, nummer 4 ved EM 2002 i München og nummer 5 ved VM 2003 i Paris/[[Saint-Denis]]. Før verdsmeisterskapen i Paris fekk ho den 6. juli i greske [[Réthymno]] opp sitt livs beste diskoskast, eit kast målt til 67,71 meter. Under dei olympiske leikane i Aten i 2004 tok Pospíšilová-Cechlová bronsemedaljen med eit bestekast på 66,08 meter. Året etter sikra ho seg ein ny bronsemedalje då verdsmeisterskapen 2005 fann stad i Helsinki, [[Franka Dietzsch]] frå [[Tyskland]] vann då øvinga og olympiameisteren [[Natalja Sadova]] tok sølv. Sidan den gongen var femteplassen i Beijing-OL 2008 Pospíšilová-Cechlovás beste plassering i ein stor internasjonal meisterskap. Věra Pospíšilová-Cechlová er gift med [[bryting|brytaren]] Jakub Cechl. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2001|VM 2001]] i [[Edmonton]]: Nr 6 – 61,47 m *[[EM i friidrett 2002|EM 2002]] i [[München]]: Nr 4 – 62,31 m *[[VM i friidrett 2003|VM 2003]] i [[Paris]]: Nr 5 – 65,55 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2004|OL 2004]] i [[Aten]]: Bronsemedalje – 66,08 m *[[VM i friidrett 2005|VM 2005]] i [[Helsinki]]: Bronsemedalje – 63,19 m *[[EM i friidrett 2006|EM 2006]] i [[Göteborg]]: Nr 7 – 60,71 m *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Utslått i kvalifiseringa (57,56 m =nr 21) *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 5 – 61,75 m *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Utslått i kvalifiseringa (59,52 m=nr 18) *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Utslått i kvalifiseringa (0) *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Utslått i kvalifiseringa (53,87 m=nr 23) *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsinki]]: Nr 7 – 60,08 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Utslått i kvalifiseringa (55,00 m=nr 34) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Věra Pospíšilová-Cechlová|Věra Pospíšilová-Cechlová]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 26. september 2019.'' </div> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Věra Pospíšilová-Cechlová|Věra Pospíšilová-Cechlová]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 26. september 2019.'' </div> *[https://worldathletics.org/athletes/czechia/vera-pospisilova-cechlova-14262808 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tsjekkiske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Diskoskastarar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Tsjekkia]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] tiyj12ugufc4gbf6r0w4tkb4lbcay7o 0 372273 3657355 3564907 2026-06-15T08:39:39Z Migne 2086 /* Bakgrunnsstoff */ 3657355 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Anita Márton''' ({{fødd|15. januar|1989|Marton}}) er ein [[Ungarn|ungarsk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Szeged]] som vann kulestøyt ved innandørs-EM 2015 og 2017, samt innandørs-VM 2018. Ved dei store internasjonale meisterskapane utandørs har ho vunne sølv i VM 2017 og EM 2016, bronse i OL 2016 og EM 2014. ==Aktiv== Márton fekk bronsemedaljen i kulestøyt då ho ved EM 2014 i Zürich gjorde personbeste med 19,04 m. Tidleg våren 2015 vann ho øvinga ved innandørs-EM 2015 i Praha med eit støyt på 19,23 m. Under verdsmeisterskapen i Beijing fem månader etter forbetra Márton sitt personbeste til 19,48 meter og vart nummer fem. Ved EM 2016 tok ho sølvmedaljen, trass i moderate 18,72 m. To månader seinare presterte Márton sitt livs beste kulestøyt i finalen under [[Sommar-OL 2016]], kula landa på 19,87 meter og gav henne bronsemedaljen. I mars 2017 forsvarte ho meistertittelen i innandørs-EM i [[]], med 19,28 m nådde ho nærare meteren lenger enn nummer to. Under London-EM same året sikra Márton seg sølvmedaljen med eit støyt på 19,49 m. Ved hall-VM 2018 i [[Birmingham]] støytte Márton 19,62 m og sigra framom sterke utøvarar som Danniel Thomas-Dodd frå [[Jamaica]] og [[Gong Lijiao]] frå [[Kina]]. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Utslått i kvalifiseringa (16,80 m=nr 24) *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Nr 11 – 17,78 m *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Utslått i kvalifiseringa (17,04 m=nr 22) *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsinki]]: Nr 7 – 17,93 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Utslått i kvalifiseringa (17,48=nr 23) *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Utslått i kvalifiseringa (17,32=nr 20) *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Bronsemedalje – 19,04 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 5 – 19,48 m *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Sølvmedalje – 18,72 m, bakom [[Christina Schwanitz]] (20,17 m) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Bronsemedalje – 19,87 m *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Sølvmedalje – 19,49 m, bakom Gong Lijiao (19,94 m) *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Nr 5 – 18,86 m *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Utslått i kvalifiseringa (17,59=nr 21) *[[VM i friidrett 2023|VM 2023]] i [[Budapest]]: Utslått i kvalifiseringa (17,85=nr 20) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anita Márton|Anita Márton]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 4. oktober 2019.'' {{refslutt}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anita Márton|Anita Márton]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. oktober 2019.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== *[https://worldathletics.org/athletes/hungary/anita-marton-14282022 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ungarske kulestøytarar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Ungarn]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Ungarn]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] axu48jjyzw4c1skiwv5n47q5nmkon6v 0 372422 3657281 3624145 2026-06-15T07:14:48Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657281 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Andre De Grasse''' ({{fødd|10. november|1994|degrasse}}) er ein [[Canada|kanadisk]] sprintar. Han vann i tida 2015-21 sju individuelle medaljar og tre stafettmedaljar i verdsmeisterskap og olympiske sommarleikar. Høgdepunktet kom då han vann gullmedaljen på 200 meter under Sommar-OL i Tokyo i 2021. I så vel verdsmeisterskapen 2022 som dei olympiske leikane 2024 i Paris sprang han som ankermann Canada inn til siger i 4 x 100 meter stafett. ==Aktiv== Sommaren 2015 sprang De Grasse inn til siger på både 100 meter og 200 meter i NCAA-meisterskapen, ein prestasjon han gjentok ved dei panamerikanske leikane i [[Toronto]]. Under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing gjorde han personbeste med 9,92 sekund på 100 m og kom på delt tredjeplass saman med Trayvon Bromell frå [[USA]], [[Usain Bolt]] frå [[Jamaica]] vann løpet og [[Justin Gatlin]] frå USA tok sølv. De Grasse fekk ein bronsemedalje nummer to som deltakar på Canada sitt lag i 4 x 100 meter stafett. Ved dei olympiske leikane i Rio de Janeiro i 2016 vann Bolt 100-meteren framom Gatlin og med De Grasse på bronseplass på personbeste 9,91. Tre dagar seinare sette De Grasse i semifinalen på 200 meter personleg rekord med tida 19,80. I finalen vann han sølvmedaljen med 20,02, Bolt sikra seg gullet på 19,78 sekundar. De Grasse avslutta leikane som ankermann for Canada i 4 x 100 m stafett, ei tevling som enda med landsrekord 37,64 sekundar og bronsemedalje. Ein skade hindra han i å delta i VM i friidrett 2017. I Friidretts-VM 2019 i Doha forbetra De Grasse den personlege rekorden på 100 meter til 9,90 og vann si tredje VM-medalje i bronse. På 200-meteren i meisterskapen kneip han sølvmedaljen etter eit løp på 19,95 sekundar, Noah Lyles frå USA vann på 19,78. Frå dei olympiske leikane i Tokyo sommaren 2021 reiste De Grasse med ein gullmedalje og to bronsemedaljar. Den 1. august vart han tredjemann på 100 meter, 4. august presterte han livsbeste og tok gull på 200 meter med tida 19,62, og 6. august sprang han som ankermann Canada inn til bronseplass i 4 x 100 m stafett. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Bronse på 100 m – 9,92 og i 4 x 100 m stafett (38,13) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Sølv på 200 m – 20,02, bronse på 100 m – 9,91. Bronse i 4 x 100 m stafett (37,64) *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Sølv på 200 m – 19,95, bronse på 100 m – 9,90 *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Gull på 200 m – 19,62, bronse på 100 m – 9,89. Bronse i 4 x 100 m stafett (37,70) *[[VM i friidrett 2022|VM 2022]] i [[Eugene i Oregon|Eugene]]: Gullmedalje i 4 x 100 m stafett. *[[VM i friidrett 2023|VM 2023]] i [[Budapest]]: Nr 6 på 200 m – 20,14 *[[Friidrett under Sommar-OL 2024|OL 2024]] i [[Paris]]: Gullmedalje i 4 x 100 m stafett. Utslått i semifinalen på 200 m (20,41=nr 1) og utslått i semifinalen på 100 m (9,98=nr 12) *[[VM i friidrett 2025|VM 2025]] i [[Tokyo]]: Utslått i semifinalane på 100 m (10,09=nr 13) ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Andre De Grasse|Andre De Grasse]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. mai 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/canada/andre-de-grasse-14535607 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/133005 |tittel = Andre De Grasse |vitja = 2023-03-10 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske sprintarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Canada]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Canada]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Canada]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] qkyijg56az1y4g94xaylwioujj7so2d 0 372461 3657368 3564894 2026-06-15T09:00:25Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657368 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Yaimé Pérez Tellez''' ({{fødd|29. mai|1991|Perez, Yaime}}) er ein [[friidrett]]sutøvar frå [[Cuba]] som i 2019 vart verdsmeister i diskoskasting under [[VM i friidrett 2019|meisterskapen]] i [[Doha]]. Sommaren 2019 sette ho personleg rekord i øvinga med 69,39 meter ved eit stemne i [[Sotteville]] i [[Frankrike]]. ==Aktiv== Pérez har vore ein av dei beste kvinnelege diskoskastarane sidan ho i Lausanne i 2015 sette personbeste med 67,13 meter. Ved Beijing-VM 2015 enda ho på fjerdeplassen, 7 centimeter bak bronsemedaljør [[Nadine Müller]]. I 2016 forbetra Pérez den personlege rekorden til 68,86 m, men mislukkast heilt i OL-finalen. 7. juli 2017 flytta ho sitt personbeste til 69,19 m i Sotteville, ein månad seinare vart ho på ny nummer 4 i eit Friidretts-VM. 16. juli 2019 var ho tilbake i Sotteville og presterte livsbeste då ho i sjette og siste omgang fekk opp eit kast på 69,39 meter. Nesten like langt kasta ho då ho i Doha i slutten av september, i den femte omgangen, «straffa» landskvinna [[Denia Caballero]] og vann VM-gull. Under dei olympiske leikane i Tokyo i 2021 la Pérez beslag på bronsemedaljen. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Utslått i kvalifiseringa (57,87 m =nr 30) *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Nr 11 – 60,33 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 4 – 65,46 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Nr 12 (-) *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Nr 4 – 64,82 m *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Gullmedalje – 69,17 m, framom Denia Caballero (68,44 m) *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Bronsemedalje – 65,72 m *[[VM i friidrett 2022|VM 2022]] i [[Eugene i Oregon|Eugene]]: Nr 7 – 63,07 m ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yaimé Pérez|Yaimé Pérez]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 12. oktober 2019.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/cuba/yaime-perez-14327290 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Cubanske diskoskastarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Cuba]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] r3ydk78pmni5mcm603gyvf5wztz1wuq 0 372473 3657346 3563811 2026-06-15T08:27:47Z Migne 2086 /* Bakgrunnsstoff */ 3657346 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar| bilete = Salwa Eid Naser 2017.jpg}} '''Salwa Eid Naser''', opphavleg '''Ebelechukwu Agbapuonwu''', ({{fødd|23. mai|1998|Naser}}) er ein [[nigeria]]nsk [[friidrett]]sutøvar som sidan 2014 har representert [[Bahrain]]. Ho vart verdsmeister 2019 på 400 meter under [[VM i friidrett 2019|meisterskapen]] i [[Doha]]. Vinnartida 48,14 sekundar er den beste på distansen etter 1983. I 2017 vann sølvmedaljen på 400 ved London-VM. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Salwa Eid Naser|Salwa Eid Naser]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 13. oktober 2019.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == *[https://worldathletics.org/athletes/bahrain/salwa-eid-naser-14643442 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/129375 |tittel = Salwa Eid Naser |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Bahrainske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Nigerianske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Bahrain]] [[Kategori:Bahrainske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Bahrainske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] da5jigngjn2axsb1uyq0tfutheyp18j 0 372496 3657367 3470369 2026-06-15T08:59:18Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657367 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} [[Fil:EKI30352 finale polsstok sidorova (32374604317).jpg|mini|Anzjelika Sidorova i 2019]] '''Anzjelika Aleksandrovna Sidorova''' ({{fødd|12. januar|1991|Sidorova, Anzjelika}}) er ein [[Russland|russisk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Moskva]]. Ho vart europameister 2014 i stavhopp og verdsmeister 2019 i same øvinga, i den siste tevlinga sette ho personleg rekord med eit hopp på 4,95 meter. I Tokyo-OL 2021 vart ho sølvmedaljør. ==Aktiv== Sidorova kneip gullmedaljen frå [[Hellas|greske]] [[Ekateríni Stefanídi]] då ho under friidretts-EM 2014 tok seg over 4,65 meter i tredje og siste forsøk. Sidorova imponerte endå meir då ho ved hall-EM 2015 i Praha hoppa heile 4,80 m og på ny vann over Stefanídi med 5 cm. Sidorova sigra i hall-EM 2019 i [[Glasgow]] med eit stavhopp på 4,90 m. Ved eit stemne i [[Madrid]] om sommaren forbetra ho sitt personbeste til 4,91 m. Høgdepunktet for Sidorova kom 29. september 2019 under verdsmeisterskapen i Doha, i tredje forsøk på 4,95 meter svinga ho seg over lista og vann gullmedaljen. Under dei olympiske leikane 2021 i Tokyo var Sidorova ein av tre utøvarar som tok 4,85 metershøgda i fyrste forsøk, men sidan ho ikkje hadde riv på lågare høgder, leia ho tevlinga. Gullmedaljen glapp då Katie Nageotte frå USA hoppa over 4,90 m i sitt andre forsøk. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Gullmedalje – 4,65 m, framom [[Ekateríni Stefanídi]] (4,60 m) *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 13 *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Utslått i kvalifiseringa (-) *[[EM i friidrett 2018|EM 2018]] i [[Berlin]]: Nr 4 – 4,70 m *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Gullmedalje – 4,95 m, framom [[Sandi Morris]] (4,90 m) *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Sølvmedalje – 4,85 m, bakom Katie Nageotte (4,90 m) ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Anschelika Alexandrowna Sidorowa|Anschelika Alexandrowna Sidorowa]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 5. mai 2021.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/russia/anzhelika-sidorova-14299350 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Russiske stavhopparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Russland]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for ROC]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Deltakarar for ROC under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] 6te28qlx833p9z00o20vp53rt9qeif8 0 379262 3657363 3562883 2026-06-15T08:54:17Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657363 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Jaroslav Bába''' ({{fødd|2. september|1984|Baba, Jaroslav}}) er ein [[Tsjekkia|tsjekkisk]] tidlegare høgdehoppar frå Karviná som vann bronsemedaljen i øvinga under [[Sommar-OL 2004]] i Aten. ==Aktiv== Under Sommar-OL i Aten var Bába ein av fire utøvarar som tok seg over 2,34 m. Einast svenske [[Stefan Holm]] svinga seg over 2,36 m, dermed vart det sølv på Matt Hemingway frå USA og bronse på Bába då sistnemnde hadde fleire riv i tevlinga. Året etter sette Bába den 8. juli livsbeste i høgdehopp då han svinga seg over 2,36 meter i [[Roma]]. Tiåret 2005-15 var Baba medaljekandidat i dei fleste store meisterskapane, utan å lukkast innfri. Han kom på femteplass i verdsmeisterskapane 2005 og 2009, samt i EM 2010. Nærast medalje var han VM 2011 i Daegu og EM 2014 i Zürich, i begge desse tevlingane vart han fjerdemann på same høgda som dei respektive bronsemedaljørane. Han fekk bronse i innandørs-EM 2013 i [[Göteborg]] etter å ha klart 2,31 m. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2003|VM 2003]] i [[Paris]]: Nr 11 – 2,25 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2004|OL 2004]] i [[Aten]]: Bronsemedalje – 2,34 m *[[VM i friidrett 2005|VM 2005]] i [[Helsinki]]: Nr 5 – 2,29 m *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Nr 8 – 2,26 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 6 – 2,29 m [[Fil:339 baba (14997269241).jpg|mini|Bába under innandørs-EM 2013]] *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Nr 5 – 2,23 m *[[EM i friidrett 2010|EM 2010]] i [[Barcelona]]: Nr 5 – 2,26 m *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Nr 4 – 2,32 m *[[EM i friidrett 2012|EM 2012]] i [[Helsinki]]: Nr 8 – 2,24 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Utslått i kvalifiseringa (2,21 m=nr 21) *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Utslått i kvalifiseringa (2,25 m=nr 14) *[[EM i friidrett 2014|EM 2014]] i [[Zürich]]: Nr 4 – 2,30 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 7 – 2,29 m *[[EM i friidrett 2016|EM 2016]] i [[Amsterdam]]: Nr 7 – 2,24 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Nr 14 – 2,20 m ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jaroslav Bába|Jaroslav Bába]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 14. juni 2020.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/czechia/jaroslav-baba-14169119 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tsjekkiske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Høgdehopparar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Tsjekkia]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2004]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Tsjekkiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2003]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2005]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2007]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2009]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2010]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2011]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2012]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2013]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2014]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2015]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2016]] k2bgo4mrjbc38ike8m1hzewhegg8z7q 0 380168 3657370 3466474 2026-06-15T09:02:13Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657370 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Luis Mariano Delís Fournier''' ({{fødd|6. desember|1957|Delis}}) er ein [[Cuba|kubansk]] tidlegare diskoskastar frå [[Guantánamo]]. Han vann VM-sølv i øvinga i 1983 og bronse under Sommar-OL 1980 og Friidretts-VM 1987. ==Aktiv== I 1980 vann Delís bronsemedaljen under dei olympiske sommarleikane med eit bestekast på 66,32 meter, like bak den uventa vinnaren, sovjetiske [[Viktor Rasjtsjupkin]] og [[Imrich Bugár]] frå [[Tsjekkoslovakia]], utøvarar som vart mål til høvesvis 66,64 m og 66,38 m. 21. mai 1983 kasta Delís diskosen 71,06 meter i [[Habana]], hans livs lengste kast og gjeldande landsrekord i Cuba også i 2020. Under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett i Helsinki same året tok Delís med 67,36 m sølv, slått med 36 cm av Imrich Bugár. Delís deltok ikkje ikkje i [[Sommar-OL 1984]], ei heller [[Sommar-OL 1988]], då Cuba boikotta begge desse leikane. I verdsmeisterskapen 1987 vann [[Jürgen Schult]] frå [[Aust-Tyskland]] diskostevlinga med 68,74 m, klart føre [[John Powell]] frå USA som nådde 66,22 m. Delís sikra seg bronsen med 66,02 m, fattige 6 centimeter lengre enn [[Rolf Danneberg]] frå [[Vest-Tyskland]]. Delís vann elles diskosøvinga ved universiaden i 1983 og 1985, samt i panamerika-leikane i 1983 og 1987. ===Doping=== I 1990 vart Delís sperra ute frå idrett i 2 år, grunna i doping. Han la då opp. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 1980|OL 1980]] i [[Moskva]]: Bronsemedalje – 66,32 m *[[VM i friidrett 1983|VM 1983]] i [[Helsinki]]: Sølvmedalje – 67,36, bakom Imrich Bugár (67,72 m) *[[VM i friidrett 1987|VM 1987]] i [[Roma]]: Bronsemedalje – 66,02 m ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Luis Delís|Luis Delís]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 15. juli 2020.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/cuba/luis-mariano-delis-14357407 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Cubanske diskoskastarar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Cuba]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1980]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 1980]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1980]] d14vvnyyccv5a7hkyviy6i8jds3mme5 2 380190 3657197 3254293 2026-06-14T13:17:57Z Ranveig 39 Fmt. 3657197 wikitext text/x-wiki [[Amal]] {{Infoboks navn | navn = Amal | uttale = | betydning = «håp» / «arbeid» | opprinnelse = | kart = Popularity_of_name_Amal.svg | karttittel = Land hvor Amal eller varianter av dette er mye brukt. | kjønn = kvinne | etternavn = nei | variant1 = | variant2 = | variant3 = | variant4 = | variant5 = | kortformer = | kjæleformer = | jentevarianter = | guttevarianter = | varianter = | se også = | svensk = | dansk = | islandsk = | samisk = | finsk = | engelsk = | tysk = | fransk = | italiensk = | spansk = | bilde = | bildetittel = }} '''Amal''' er eit kvinnenamn og et mannsnamn. Det kan være: * eit arabisk kvinnenamn eller mannsnamn (أمل) som betyr «håp». * eit hebraisk mannsnamn (עָמָל) som betyr «arbeid». * eit indisk mannsnamn som på sanskrit betyr «rein». Varianter av namnet er ''Amahl'', ''Amali'' og ''Amel''. ==Utbreiing== Amal er mest brukt som kvinnenavn og er i følgje ''Dictionary of Arab Names''<ref>{{Kilde bok | redaktør= Mohammad al-Zubair | utgivelsesår= 1991 | tittel= Dictionary of Arab Names | utgivelsessted= Muscat/Beirut | forlag=Sultan Qaboos University/Librarie du Liban | side=26-27 }}</ref> det mest utbredde arabiske kvinnenamnet. ==Kjende personar med namnet== <!-- Personene i listene er ordnet kronologisk etter fødselsår. --> ===Kvinnar=== * [[Amal Wahab]] (f. 1966), norsk-afghansk journalist * [[Amal Hijazi]] (f. 1967), libanesisk songer og modell * [[Amal Aden]] (f. 1983), somalisk-norsk forfattar, psevdonym * [[Amal Murkus]], palestinsk songer ===Menn=== * [[Amal Graafstra]], USA-amerikansk forretningsmann og forfattar ==Referansar== <references/> == Eksterne lenker == * {{Navnelenker|navn=Amal|kjønn=kvinne|navn_btn=|navn_tbn=}} Kategori:Kvinnenamn]] Kategori:Namn brukt i Bibelen]] ===Friby-grei_r=== [[Fribyar for forfattarar og kulturarbeidarar]]; '''Fribyar for forfattarar og kulturarbeidarar''' finst i Europa. Eg er i mot fletting eller sletting av emnet. Fribyar for forfattarar og kulturarbeidarar, heretter kalla fribyar, er stadar der forfattar og kulturarbeidarar kan få innvilga eit tidsbestemt opphold samstundes som ein får eit arbeids-stipend. For at ein person skal komma inn under fribyordninga, må hen vera trua eller forfulgt i sitt heimland.<ref name=NorskPEN/> "For at en person skal komme inn under fribyordningen, må han/hun beviselig være truet eller forfulgt i sitt hjemland på grunn av sine ytringer. Fribyforfatterne kommer fra over 20 ulike land". skriv Norsk PEN. Etter kvart har også filmskaparar, bloggarar, biletekunstnarar og musikarar blitt innlemma i ordninga.<ref name=NorskPEN/> Så sjekker PEN International vedkommande sin skyddsbehov<!-- (bm, beskyttelsesbehov) -->.<ref name=NorskPEN>[https://norskpen.no/nb_NO/om-fribyforfatterne/ . Vitja 15. juli 2020</ref> "Deretter foretar PEN International en bakgrunnsjekk av vedkommende og vurderer beskyttelsesbehovet", skriv Norsk PEN. Hen som er forfulgt, søkjar hos organisasjonen [[ICORN]].<ref name=NorskPEN/> "Den som er forfulgt, sender søknad til ICORN." skriv NorskPEN. Den einskilda friby avgjer hvilke av dei godkjende søkararne som skal inviterast som byen sin neste fribyforfattar.<ref name=NorskPEN/> "Deretter er det hver enkelt friby som velger hvilke av de godkjente søkerne som skal inviteres som byens neste fribyforfatter." skriv NorskPEN Den første fribyen i Noreg for forfattarar var Stavanger. ==="pekersider"/ Fleirtydings-sider=== ''[[Korona-krisa]]''' eller '''koronakrisa''' kan visa til <br> [[Koronavirusutbrotet i 2019–2020]] kriser knytt til {{ikkjeraud|magyar korona}}, mynteininga i [[Ungarn]] etter avslutninga av den første verdskrigen til 1927 *[[Ivar Hellesnes]] ===språk=== [[urspråket «finsk-samisk»]] (etterkvart, [[urspråket finsk-samisk]]) ===Ubåtar og andre undervassfartøy=== [[...-klasse ubåtar]]: [[Lada-klasse ubåtar]] '''...-ubåten, frå ...'''<br> [[Orenburg-ubåten, frå 1981]] [[Podmoskovje-ubåten, frå 1986]] [[Houston-ubåten, frå 1982]] '''Ubåten ... , frå ...'''<br> (Russland)<br> [[Ubåten Podmoskovje, frå 1986|Podmoskovje]].<br> (USA-amerika)<br> [[Ubåten Houston, frå 1982|Houston]]. [[K-129, ubåt frå 1960]], [[Ubåten K-129 frå 1960]]<br> [[K-129, ubåt frå 1981]], [[BS-136 «Orenburg»]] [[Ubåten Kursk]], [[Ubåten «Kursk»]], [[Ubåten Kursk, K-141]], [[Ubåten «Kursk»]], [[Ubåten Kursk, K-141]], [[Kursk K-141]] [[Komsomolets, K-278]] (Bokstaveringen "Komsomolets"dukkar ikkje opp i søkefeltet på Wikipedia.) '''marine'''.<br> [[Russlands marine]], [[USAs marine]] [https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=USAs_marine&oldid=3152962] [[Liste over utrangerte atomubåtar etter land]] ===andre Undervassfartøy=== [[Poseidon-undervassdronen frå Russland]] ====hangarskip==== [[Harry S. Truman-hangarskipet]], [[Harry S. Truman, hangarskip]]<br> [[Harry Truman, hangarskip]], [[president Truman, hangarskip]] [[BS-136 «Orenburg»]] [[Victor III-ubåtklassen]] [[Gotland-klasse ubåt]] [[Kashalot-klasse ubåt]] [[Delta IV-klasse ubåt]] [[BS-64 (ubåt)]] ====militært, anna==== [[USA sin hær]] ‎ ===='''diverse'''==== [[66-bussen i Finnmark]] ====geografi==== [[Biscaya-bukta]] === 2020 (vurdering igjen)=== [[Dag Hammarskjölds minnestad]] [[Syntagmaplassen‎]] [[V-1]] [[Vissedal (historisk navn i Gjerstad og Risør kommune)]] === artiklar omdirigert og/eller omdøpt=== [[Newtons metode i optimering]] [https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Newton_sin_metode_i_optimering&redirect=no] <ref>29. november 2019 kl. 19:51</ref> ==Land #OMDIRIGER [[Målsidenamn]] slag== Frå en.wiki Det herrelandslaget i fotball''' er leia av [[ ]] (2020). Noverande spelarar == Følgjande spelar på landslaget <!-- Bruk samme rekkefølgje (inntil vidare) som i engelsk-wiki sin tabell, takk! --> * , nummer 1, målvakt (sommaren 2020) (andre kvartal 2020) (2. kvartal 2020) (Husk wikidata) --> Dette avsnittet vart sist endra i juni 2020. reflist}} fotballspire}} Kategori:Landslag i fotball]] ==pot. referans. (eller disk.sid_r)== ;[[Tolga]]-disk. *2020, 4.juni; [https://www.nrk.no/innlandet/kommune-ringte-rundt-for-a-fa-de-unge-hjem-igjen-1.15030313 nrk]. (kommune-ringte-rundt-for-a-fa-de-unge-hjem-igjen). [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 18:43 (CEST) ==Slette-diskusjonar== [[Diskusjon:Jonas Bergström]] ([[Jonas Bergström]])<br> sletting?== *"Føreslår sletting. Ikkje ein kjend person", er tilsynelatende eit syn på artikkelen.<br>Mitt noverande syn er at wiki-notabilitet ikkje framkommer slik artikkelen står. '''Bokmål'''-wiki '''har''' artikkel. '''Nøytral'''<s>Slett</s> for min del. [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 09:00 (CEST)/ [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 18:07 (CEST) viss '''emnet''' ikkje wiki-slettast == , då er det greit for min del at artikkelen gjeres så kort som mogleg, eller minimalistisk:<br> Forloved til "'''svensk''' prinsesse-med-Wiki-artikkel". Fødselsår. Navn.<br>Å nevne yrke er nok ikke nødvendig (til tross for at man ellers plar å gjøre det).<br> Å bryte språklenke til nynorsk-wiki, er en slags "henrettelse av wiki-artikkel", kan ein kanskje seie. (Da har ein ikkje tatt hensyn til omgrepet "å kunne stå opp fra de døde".) Helsing [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 18:20 (CEST) ==Div. (nummer to)== ===Eit gammalt munnhell=== Det finst eit gammal munnhell som sei_r at sutring frå innlogga brukarer, er subjektivt bettre enn "i.p.-sutring". Helsing [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 04:24 (CEST) ==Ønskeliste== [[Kunstkritikk i norsk media]]. [[Kunstkritikk i norske aviser]] (d.v.s. [[papiravis]]ar) ==Troms-stader== {{navboks|tittel=Busetnader på [[XX. austlege meridian|X2. lengdegrad aust]] |namn=Busetnader på X3. lengdegrad aust |gruppe1=X4. austlege lengdegrad |liste1='''[[Mehamn]]'''{{,}}[[Nervei]] |gruppe2=I nærleiken |liste2=[[Austertana]]{{,}}[[Bygda Karlebotn|Karlebotn]]{{,}} [[Nesseby]]{{,}}'''[[Nordvågen]]'''{{,}}[[Polmak]]{{,}}[[Rustefjelbma]]{{,}}[[Skiippagurra]]{{,}}'''[[Tana bru]]'''{{,}}[[Varangerbotn]] }}<noinclude> kategori:Navigasjonsmalar geografi]] <!-- Tettstader blir skrivne med feit skrift i denne malen. Berre busetnadar på X5. til X6.lengdegrad skal vere i malen --> </noinclude> ==Oppdatering etter dato ...== [[Frode Berg-saka| Den 6.]] [[ppm]] ; ... eller år *politidistrikt ==Den nye olja og ''Askeladden besøker noen [[luftslott]]''== [[arbeidsløyse|arbeidsledighet]],<ref>fra et verk av «Andreas Tharaldsen, redaksjonsmedlem [[Manifest Tidsskrift]]». Dato: 2018-07-03</ref><!-- 2018-07-03--> [[krig]], <!-- 2018-06-12--> [[kloakk]],<ref>https://www.dn.no/nyheter/2018/06/04/1957/Energi/tror-pa-mokkarevolusjon</ref> <!-- -->[[rumpe]],<ref>https://www.vl.no/meninger/kommentar/hvis-noen-lurer-pa-hva-vi-skal-leve-av-i-arene-som-kommer-er-svaret-rumpene-vare-1.1671573 Hvis noen lurer på hva vi skal leve av i årene som kommer, er svaret rumpene våre . Vitja 2020-02-29</ref> Pi** "er den nye olja"<ref name=TrollGeologi>https://www.aftenbladet.no/meninger/debatt/i/QVOAR/Pikk-er-den-nye-olja</ref> "HUMOR: Ein tusen meter høg ein på Torget i Stavanger"<ref name=TrollGeologi/><!-- 2017-07--> [[File:I love Wikipedia IMG 3001.jpg|mini|right]] ==Sjå òg== «[[graut-mål]]».<ref>https://www.nrk.no/sognogfjordane/_grautmal_---hyllest-til-dialektord-1.22895</ref> ([[grautmål]]) «trykksak-mål» https://en.wikipedia.org/wiki/Capital_punishment_in_Russia#Russian_opinion_on_the_practice_in_Europe ==Klar til sletting:== Brukarsidar som er gjort klar til sletting: [[Brukar:Sju hav/Liste over atomubåtar]] ==Mine innlegg: Sletta etter at spørsmål blei avklart== flytte utan omdirigering == *oppslagsordet [[Wienerschnitzel]], bør nok holdes åpen for matretten (eller den tilberedte [[koteletten]]). Helsing [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 10. juni 2020 kl. 12:46 (CEST) :Jfr. SNL, [https://snl.no/wienerschnitzel]. [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 10. juni 2020 kl. 12:48 (CEST) :[[Restaurandkjeden Wienerschnitzel]]? [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 10. juni 2020 kl. 12:50 (CEST) ==Litt om meg sjøl== Jeg har en hobby som kan ta meg 30 sekunder hver dag: ===Titte på bokmål-wikipedia:=== Per 2020-06-08 "[[Grorud Idrettslag]] (stiftet 18. mars 1918) er '''en''' norsk idrettslag fra" Per 2018-03-11 så er det forskjell på bokmål-wiki og [[Store norske leksikon]] (SNL): :Fagfolka seier ''[[Borgarane frå Calais]]'', mens wiki seier ''[https://no.wikipedia.org/wiki/Borgerne_i_Calais Borgerne i Calais]''. Eg kjem nok ikkje til å redigera mykji på denne wikjipediaen; Nynorsk er ikkje min [[hijab]]/[[hidsjab]]. NRK skreiv: :*Satiriks ... «[[Satiriks]] ... – Mye tyder på at fattige land bør kopiere rike land, dersom de skal klatre på listen. De bør skaffe seg mange penger og begynne å utbytte fattige land. Dette vil gavne landets innbyggere.»<ref>https://www.nrk.no/satiriks/fns-lykkekaring-avslorer_-best-a-bo-i-rike-land-1.13437993</ref> ==Flytte til brukarside, inntil vidare?== [https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskusjon:Erling_Norman_Berge&oldid=3168913] ==du må gjerne rette min nynorsk== « òg » må du gjerne «bytte inn»! ==List of riots and civil disorder in Norway== *"En demonstrasjon, som startet klokken 13, var til støtte for Tyrkia. Klokken 15.00 startet en kurdisk motdemonstrasjon som var en protest mot Tyrkias offensiv i Nord-Syria", skreiv media. <br> Talet på arretsterte: 7. Dato, 2019-10-26. [https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/wP5yP5/opptoeyer-i-oslo-syv-paagrepet?utm_content=row-1&utm_source=vgfront] ==Klikkfang/ klikkagn "som ein sto i mot"== *[[Labradoodle]] ==Ord/omgrep som bør ha nynorsk motsvar== *fight-modus :kamp-modus? [[Brukar:Sju hav/Ordliste|**]] ==Verktøy== {{formatnum: |utgjevingsdato = <nowiki> {{detaljar| </nowiki><br> <nowiki> }} </nowiki> <nowiki> {{ikkjeraud| </nowiki> <nowiki> ==Sjå òg== </nowiki><br> <nowiki> *[[ </nowiki><br> <nowiki> ]] </nowiki> Nye artiklar:<br> <nowiki> ''' </nowiki><br> <nowiki> ''' </nowiki><br> <nowiki> ==Referansar== </nowiki><br> <nowiki> {{reflist}} </nowiki><br> <nowiki> {{spire}} </nowiki><br> <nowiki> [[Kategori: </nowiki><br> ]]</nowiki><br> <nowiki>« </nowiki><br> <nowiki>» </nowiki> Kladd-side (MAL):<br> <nowiki> ==== ==Fri gjenbruk, SNL== ==Frå== </nowiki> <nowiki>{{datoar}}</nowiki> på Britannica.com ==Rettssaker ''et cetera''== (Sette om til nynorsk.) about, Union-busting: lawsuit by butchers-of-salmon[https://www.nrk.no/hordaland/lysbakken-krever-at-hoyre-gir-100.000-kroner-til-arbeidslose-lakseslaktere-1.14068506]. [https://www.nrk.no/hordaland/lysbakken-krever-at-hoyre-gir-100.000-kroner-til-arbeidslose-lakseslaktere-1.14068506 "Norse Production gikk konkurs og gjenoppsto som Sund Laksepakkeri", NRK wrote.<ref>https://www.nrk.no/hordaland/lysbakken-krever-at-hoyre-gir-100.000-kroner-til-arbeidslose-lakseslaktere-1.14068506</ref>. (2019-07-07.) ==Referansar== [[Fr:Utilisateur:Sju hav]] fh886vry1z9q1wugl7zq4d99kdkikf2 3657250 3657197 2026-06-14T18:23:14Z Ranveig 39 3657250 wikitext text/x-wiki [[Amal]] {{Infoboks navn | navn = Amal | uttale = | betydning = «håp» / «arbeid» | opprinnelse = | kart = Popularity_of_name_Amal.svg | karttittel = Land hvor Amal eller varianter av dette er mye brukt. | kjønn = kvinne | etternavn = nei | variant1 = | variant2 = | variant3 = | variant4 = | variant5 = | kortformer = | kjæleformer = | jentevarianter = | guttevarianter = | varianter = | se også = | svensk = | dansk = | islandsk = | samisk = | finsk = | engelsk = | tysk = | fransk = | italiensk = | spansk = | bilde = | bildetittel = }} '''Amal''' er eit kvinnenamn og et mannsnamn. Det kan være: * eit arabisk kvinnenamn eller mannsnamn (أمل) som betyr «håp». * eit hebraisk mannsnamn (עָמָל) som betyr «arbeid». * eit indisk mannsnamn som på sanskrit betyr «rein». Varianter av namnet er ''Amahl'', ''Amali'' og ''Amel''. ==Utbreiing== Amal er mest brukt som kvinnenavn og er i følgje ''Dictionary of Arab Names''<ref>{{Kilde bok | redaktør= Mohammad al-Zubair | utgivelsesår= 1991 | tittel= Dictionary of Arab Names | utgivelsessted= Muscat/Beirut | forlag=Sultan Qaboos University/Librarie du Liban | side=26-27 }}</ref> det mest utbredde arabiske kvinnenamnet. ==Kjende personar med namnet== <!-- Personene i listene er ordnet kronologisk etter fødselsår. --> ===Kvinnar=== * [[Amal Wahab]] (f. 1966), norsk-afghansk journalist * [[Amal Hijazi]] (f. 1967), libanesisk songer og modell * [[Amal Aden]] (f. 1983), somalisk-norsk forfattar, psevdonym * [[Amal Murkus]], palestinsk songer ===Menn=== * [[Amal Graafstra]], USA-amerikansk forretningsmann og forfattar ==Referansar== <references/> == Eksterne lenker == * {{Navnelenker|navn=Amal|kjønn=kvinne|navn_btn=|navn_tbn=}} Kategori:Kvinnenamn]] Kategori:Namn brukt i Bibelen]] ===Friby-grei_r=== [[Fribyar for forfattarar og kulturarbeidarar]]; '''Fribyar for forfattarar og kulturarbeidarar''' finst i Europa. Eg er i mot fletting eller sletting av emnet. Fribyar for forfattarar og kulturarbeidarar, heretter kalla fribyar, er stadar der forfattar og kulturarbeidarar kan få innvilga eit tidsbestemt opphold samstundes som ein får eit arbeids-stipend. For at ein person skal komma inn under fribyordninga, må hen vera trua eller forfulgt i sitt heimland.<ref name=NorskPEN/> "For at en person skal komme inn under fribyordningen, må han/hun beviselig være truet eller forfulgt i sitt hjemland på grunn av sine ytringer. Fribyforfatterne kommer fra over 20 ulike land". skriv Norsk PEN. Etter kvart har også filmskaparar, bloggarar, biletekunstnarar og musikarar blitt innlemma i ordninga.<ref name=NorskPEN/> Så sjekker PEN International vedkommande sin skyddsbehov<!-- (bm, beskyttelsesbehov) -->.<ref name=NorskPEN>[https://norskpen.no/nb_NO/om-fribyforfatterne/ . Vitja 15. juli 2020</ref> "Deretter foretar PEN International en bakgrunnsjekk av vedkommende og vurderer beskyttelsesbehovet", skriv Norsk PEN. Hen som er forfulgt, søkjar hos organisasjonen [[ICORN]].<ref name=NorskPEN/> "Den som er forfulgt, sender søknad til ICORN." skriv NorskPEN. Den einskilda friby avgjer hvilke av dei godkjende søkararne som skal inviterast som byen sin neste fribyforfattar.<ref name=NorskPEN/> "Deretter er det hver enkelt friby som velger hvilke av de godkjente søkerne som skal inviteres som byens neste fribyforfatter." skriv NorskPEN Den første fribyen i Noreg for forfattarar var Stavanger. ==="pekersider"/ Fleirtydings-sider=== ''[[Korona-krisa]]''' eller '''koronakrisa''' kan visa til <br> [[Koronavirusutbrotet i 2019–2020]] kriser knytt til {{ikkjeraud|magyar korona}}, mynteininga i [[Ungarn]] etter avslutninga av den første verdskrigen til 1927 *[[Ivar Hellesnes]] ===språk=== [[urspråket «finsk-samisk»]] (etterkvart, [[urspråket finsk-samisk]]) ===Ubåtar og andre undervassfartøy=== [[...-klasse ubåtar]]: [[Lada-klasse ubåtar]] '''...-ubåten, frå ...'''<br> [[Orenburg-ubåten, frå 1981]] [[Podmoskovje-ubåten, frå 1986]] [[Houston-ubåten, frå 1982]] '''Ubåten ... , frå ...'''<br> (Russland)<br> [[Ubåten Podmoskovje, frå 1986|Podmoskovje]].<br> (USA-amerika)<br> [[Ubåten Houston, frå 1982|Houston]]. [[K-129, ubåt frå 1960]], [[Ubåten K-129 frå 1960]]<br> [[K-129, ubåt frå 1981]], [[BS-136 «Orenburg»]] [[Ubåten Kursk]], [[Ubåten «Kursk»]], [[Ubåten Kursk, K-141]], [[Ubåten «Kursk»]], [[Ubåten Kursk, K-141]], [[Kursk K-141]] [[Komsomolets, K-278]] (Bokstaveringen "Komsomolets"dukkar ikkje opp i søkefeltet på Wikipedia.) '''marine'''.<br> [[Russlands marine]], [[USAs marine]] [https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=USAs_marine&oldid=3152962] [[Liste over utrangerte atomubåtar etter land]] ===andre Undervassfartøy=== [[Poseidon-undervassdronen frå Russland]] ====hangarskip==== [[Harry S. Truman-hangarskipet]], [[Harry S. Truman, hangarskip]]<br> [[Harry Truman, hangarskip]], [[president Truman, hangarskip]] [[BS-136 «Orenburg»]] [[Victor III-ubåtklassen]] [[Gotland-klasse ubåt]] [[Kashalot-klasse ubåt]] [[Delta IV-klasse ubåt]] [[BS-64 (ubåt)]] ====militært, anna==== [[USA sin hær]] ‎ ===='''diverse'''==== [[66-bussen i Finnmark]] ====geografi==== [[Biscaya-bukta]] === 2020 (vurdering igjen)=== [[Dag Hammarskjölds minnestad]] [[Syntagmaplassen‎]] [[V-1]] [[Vissedal (historisk navn i Gjerstad og Risør kommune)]] === artiklar omdirigert og/eller omdøpt=== [[Newtons metode i optimering]] [https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Newton_sin_metode_i_optimering&redirect=no] <ref>29. november 2019 kl. 19:51</ref> ==Land #OMDIRIGER [[Målsidenamn]] slag== Frå en.wiki Det herrelandslaget i fotball er leia av [[ ]] (2020). Noverande spelarar == Følgjande spelar på landslaget <!-- Bruk samme rekkefølgje (inntil vidare) som i engelsk-wiki sin tabell, takk! --> * , nummer 1, målvakt (sommaren 2020) (andre kvartal 2020) (2. kvartal 2020) (Husk wikidata) --> Dette avsnittet vart sist endra i juni 2020. reflist}} fotballspire}} Kategori:Landslag i fotball]] ==pot. referans. (eller disk.sid_r)== ;[[Tolga]]-disk. *2020, 4.juni; [https://www.nrk.no/innlandet/kommune-ringte-rundt-for-a-fa-de-unge-hjem-igjen-1.15030313 nrk]. (kommune-ringte-rundt-for-a-fa-de-unge-hjem-igjen). [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 18:43 (CEST) ==Slette-diskusjonar== [[Diskusjon:Jonas Bergström]] ([[Jonas Bergström]])<br> sletting?== *"Føreslår sletting. Ikkje ein kjend person", er tilsynelatende eit syn på artikkelen.<br>Mitt noverande syn er at wiki-notabilitet ikkje framkommer slik artikkelen står. '''Bokmål'''-wiki '''har''' artikkel. '''Nøytral'''<s>Slett</s> for min del. [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 09:00 (CEST)/ [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 18:07 (CEST) viss '''emnet''' ikkje wiki-slettast == , då er det greit for min del at artikkelen gjeres så kort som mogleg, eller minimalistisk:<br> Forloved til "'''svensk''' prinsesse-med-Wiki-artikkel". Fødselsår. Navn.<br>Å nevne yrke er nok ikke nødvendig (til tross for at man ellers plar å gjøre det).<br> Å bryte språklenke til nynorsk-wiki, er en slags "henrettelse av wiki-artikkel", kan ein kanskje seie. (Da har ein ikkje tatt hensyn til omgrepet "å kunne stå opp fra de døde".) Helsing [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 18:20 (CEST) ==Div. (nummer to)== ===Eit gammalt munnhell=== Det finst eit gammal munnhell som sei_r at sutring frå innlogga brukarer, er subjektivt bettre enn "i.p.-sutring". Helsing [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 4. juni 2020 kl. 04:24 (CEST) ==Ønskeliste== [[Kunstkritikk i norsk media]]. [[Kunstkritikk i norske aviser]] (d.v.s. [[papiravis]]ar) ==Troms-stader== {{navboks|tittel=Busetnader på [[XX. austlege meridian|X2. lengdegrad aust]] |namn=Busetnader på X3. lengdegrad aust |gruppe1=X4. austlege lengdegrad |liste1='''[[Mehamn]]'''{{,}}[[Nervei]] |gruppe2=I nærleiken |liste2=[[Austertana]]{{,}}[[Bygda Karlebotn|Karlebotn]]{{,}} [[Nesseby]]{{,}}'''[[Nordvågen]]'''{{,}}[[Polmak]]{{,}}[[Rustefjelbma]]{{,}}[[Skiippagurra]]{{,}}'''[[Tana bru]]'''{{,}}[[Varangerbotn]] }}<noinclude> kategori:Navigasjonsmalar geografi]] <!-- Tettstader blir skrivne med feit skrift i denne malen. Berre busetnadar på X5. til X6.lengdegrad skal vere i malen --> </noinclude> ==Oppdatering etter dato ...== [[Frode Berg-saka| Den 6.]] [[ppm]] ; ... eller år *politidistrikt ==Den nye olja og ''Askeladden besøker noen [[luftslott]]''== [[arbeidsløyse|arbeidsledighet]],<ref>fra et verk av «Andreas Tharaldsen, redaksjonsmedlem [[Manifest Tidsskrift]]». Dato: 2018-07-03</ref><!-- 2018-07-03--> [[krig]], <!-- 2018-06-12--> [[kloakk]],<ref>https://www.dn.no/nyheter/2018/06/04/1957/Energi/tror-pa-mokkarevolusjon</ref> <!-- -->[[rumpe]],<ref>https://www.vl.no/meninger/kommentar/hvis-noen-lurer-pa-hva-vi-skal-leve-av-i-arene-som-kommer-er-svaret-rumpene-vare-1.1671573 Hvis noen lurer på hva vi skal leve av i årene som kommer, er svaret rumpene våre . Vitja 2020-02-29</ref> Pi** "er den nye olja"<ref name=TrollGeologi>https://www.aftenbladet.no/meninger/debatt/i/QVOAR/Pikk-er-den-nye-olja</ref> "HUMOR: Ein tusen meter høg ein på Torget i Stavanger"<ref name=TrollGeologi/><!-- 2017-07--> [[File:I love Wikipedia IMG 3001.jpg|mini|right]] ==Sjå òg== «[[graut-mål]]».<ref>https://www.nrk.no/sognogfjordane/_grautmal_---hyllest-til-dialektord-1.22895</ref> ([[grautmål]]) «trykksak-mål» https://en.wikipedia.org/wiki/Capital_punishment_in_Russia#Russian_opinion_on_the_practice_in_Europe ==Klar til sletting:== Brukarsidar som er gjort klar til sletting: [[Brukar:Sju hav/Liste over atomubåtar]] ==Mine innlegg: Sletta etter at spørsmål blei avklart== flytte utan omdirigering == *oppslagsordet [[Wienerschnitzel]], bør nok holdes åpen for matretten (eller den tilberedte [[koteletten]]). Helsing [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 10. juni 2020 kl. 12:46 (CEST) :Jfr. SNL, [https://snl.no/wienerschnitzel]. [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 10. juni 2020 kl. 12:48 (CEST) :[[Restaurandkjeden Wienerschnitzel]]? [[Brukar:Sju hav|Sju hav]] ([[Brukardiskusjon:Sju hav|diskusjon]]) 10. juni 2020 kl. 12:50 (CEST) ==Litt om meg sjøl== Jeg har en hobby som kan ta meg 30 sekunder hver dag: ===Titte på bokmål-wikipedia:=== Per 2020-06-08 "[[Grorud Idrettslag]] (stiftet 18. mars 1918) er '''en''' norsk idrettslag fra" Per 2018-03-11 så er det forskjell på bokmål-wiki og [[Store norske leksikon]] (SNL): :Fagfolka seier ''[[Borgarane frå Calais]]'', mens wiki seier ''[https://no.wikipedia.org/wiki/Borgerne_i_Calais Borgerne i Calais]''. Eg kjem nok ikkje til å redigera mykji på denne wikjipediaen; Nynorsk er ikkje min [[hijab]]/[[hidsjab]]. NRK skreiv: :*Satiriks ... «[[Satiriks]] ... – Mye tyder på at fattige land bør kopiere rike land, dersom de skal klatre på listen. De bør skaffe seg mange penger og begynne å utbytte fattige land. Dette vil gavne landets innbyggere.»<ref>https://www.nrk.no/satiriks/fns-lykkekaring-avslorer_-best-a-bo-i-rike-land-1.13437993</ref> ==Flytte til brukarside, inntil vidare?== [https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskusjon:Erling_Norman_Berge&oldid=3168913] ==du må gjerne rette min nynorsk== « òg » må du gjerne «bytte inn»! ==List of riots and civil disorder in Norway== *"En demonstrasjon, som startet klokken 13, var til støtte for Tyrkia. Klokken 15.00 startet en kurdisk motdemonstrasjon som var en protest mot Tyrkias offensiv i Nord-Syria", skreiv media. <br> Talet på arretsterte: 7. Dato, 2019-10-26. [https://www.vg.no/nyheter/innenriks/i/wP5yP5/opptoeyer-i-oslo-syv-paagrepet?utm_content=row-1&utm_source=vgfront] ==Klikkfang/ klikkagn "som ein sto i mot"== *[[Labradoodle]] ==Ord/omgrep som bør ha nynorsk motsvar== *fight-modus :kamp-modus? [[Brukar:Sju hav/Ordliste|**]] ==Verktøy== {{formatnum: |utgjevingsdato = <nowiki> {{detaljar| </nowiki><br> <nowiki> }} </nowiki> <nowiki> {{ikkjeraud| </nowiki> <nowiki> ==Sjå òg== </nowiki><br> <nowiki> *[[ </nowiki><br> <nowiki> ]] </nowiki> Nye artiklar:<br> <nowiki> ''' </nowiki><br> <nowiki> ''' </nowiki><br> <nowiki> ==Referansar== </nowiki><br> <nowiki> {{reflist}} </nowiki><br> <nowiki> {{spire}} </nowiki><br> <nowiki> [[Kategori: </nowiki><br> ]]</nowiki><br> <nowiki>« </nowiki><br> <nowiki>» </nowiki> Kladd-side (MAL):<br> <nowiki> ==== ==Fri gjenbruk, SNL== ==Frå== </nowiki> <nowiki>{{datoar}}</nowiki> på Britannica.com ==Rettssaker ''et cetera''== (Sette om til nynorsk.) about, Union-busting: lawsuit by butchers-of-salmon[https://www.nrk.no/hordaland/lysbakken-krever-at-hoyre-gir-100.000-kroner-til-arbeidslose-lakseslaktere-1.14068506]. [https://www.nrk.no/hordaland/lysbakken-krever-at-hoyre-gir-100.000-kroner-til-arbeidslose-lakseslaktere-1.14068506 "Norse Production gikk konkurs og gjenoppsto som Sund Laksepakkeri", NRK wrote.<ref>https://www.nrk.no/hordaland/lysbakken-krever-at-hoyre-gir-100.000-kroner-til-arbeidslose-lakseslaktere-1.14068506</ref>. (2019-07-07.) ==Referansar== [[Fr:Utilisateur:Sju hav]] j3ih55quogb12d9u0pnqhn5kvuhg5cg 0 380433 3657283 3467213 2026-06-15T07:16:57Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657283 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Mark McKoy''' ({{fødd|10. desember|1961|Mckoy}}) er ein tidlegare [[friidrett]]sutøvar fødd i [[Georgetown i Guyana|Georgetown]] i [[Guyana]] som representerte [[Canada]] fram til 1994 og deretter [[Austerrike]]. Han vart i 1992 olympisk meister i 110 meter hekk. ==Aktiv== McKoy voks opp i [[England]] og budde frå ungdomsåra i Canada. Han fekk sitt internasjonale gjennombrot då han vann korthekken under samveldeleikane 1982. Der etter vart han fjerdemann i øvinga både ved verdsmeisterskapen 1983 i Helsinki og [[Sommar-OL 1984]] i Los Angeles. I VM 1987 så vel som Sommar-OL 1988 enda McKoy på sjuandeplassen i 110 meter hekk. I 1991 kom han enno ein gong på fjerdeplass i den største årsmeisterskapen, VM i Tokyo. Sommaren 1992 forbetra han den kanadiske rekorden på spesialdistansen til 13,11 sekund. I OL-finalen 3. august 1992 sprang han på 13,12 og vann ein klar siger. 2. juli 1993 kom McKoy i mål på 13,08 sekund ved eit stemne i [[Villeneuve d'Ascq]] i [[Frankrike]], hans livs beste løp i 110 meter hekk. I 1994 vart han austerriksk statsborgar og representerte landet i OL i Atlanta. ==Doping== Etter treningskollega Ben Johnson vart avslørt for doping under leikane i Seoul i 1988, vedgjekk også McKoy å ha nytta stimulerande stoff. Han var stengt ute frå tevling i 2 år. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 1983|VM 1983]] i [[Helsinki]]: Nr 4 – 13,56 *[[Friidrett under Sommar-OL 1984|OL 1984]] i [[Los Angeles]]: Nr 4 – 13,45 *[[VM i friidrett 1987|VM 1987]] i [[Roma]]: Nr 7 – 13,71 *[[Friidrett under Sommar-OL 1988|OL 1988]] i [[Seoul]]: Nr 7 – 13,61 *[[VM i friidrett 1991|VM 1991]] i [[Tokyo]]: Nr 4 – 13,30 *[[Friidrett under Sommar-OL 1992|OL 1992]] i [[Barcelona]]: Gullmedalje – 13,12, framom Tony Dees (13,24) *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Utslått i kvartfinalane (13,64=nr 22) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mark McKoy|Mark McKoy]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. juli 2020.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/austria/mark-mckoy-14178302 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/64924 |tittel = Mark McKoy |vitja = 2023-03-11 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske hekkeløparar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Canada]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1984]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 1988]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1988]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Austerrikske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Dopingsaker i friidrett]] [[Kategori:Folk frå Georgetown]] 7p65mihl3awpo344aa38sz95olhbi6b 0 380891 3657284 3467216 2026-06-15T07:17:59Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657284 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Bruny Surin''' ({{fødd|12. juli|1967|Surin}}) er ein kanadisk tidlegare friidrettsutøvar, fødd på [[Haiti]]. Han vart verdsmeister 1995, olympisk meister 1996 og verdsmeister 1997 med [[Canada]]s lag i 4 x 100 meter stafett. Individuelt vann han sølvmedaljen på 100 meter både i VM 1995 og VM 1999. ==Aktiv== Surin voks opp i Canada frå han var 8 år gammal. Han markerte seg fyrst i lengdehopp, våren 1987 sette han personleg rekord med 8,03 meter i [[Houston]] i delstaten [[Texas]] i USA. Same året debuterte han internasjonalt i øvinga ved panamerika-leikane i [[Indianapolis]], også i [[Sommar-OL 1988]] tevla han i lengdehopp. Deretter satsa Surin på 100 meter. Ved samveldeleikane 1990 i [[Auckland]] på [[New Zealand]] vann han bronsen på distansen, bakom engelske [[Linford Christie]] og [[nigeria]]naren Davidson Ezinwa, i lengdehopp vart Surin nummer sju. To år seinare vart han fjerdemann på 100 m ved Sommar-OL 1992 og nummer fem i verdsmeisterskapen året etter. Under samveldeleikane 1994 i [[Victoria]] i [[British Columbia]] deltok Surin på Canadas vinnarlag i 4 x 100 m stafett. Dei neste åra sprang han og lagkameratane inn til stafett-siger ved så vel VM 1995, som OL 1996 og VM 1997. Under verdsmeisterskapen 1995 i Göteborg sikra han seg også sølvmedaljen på 100 meter, bakom landsmannen [[Donovan Bailey]]. Vinnarlaget frå Göteborg, beståande av Robert Esmie, Glenroy Gilbert, Surin og Bailey, vann ytterlegare ein gullmedalje i stafett då OL 1996 fann stad i Atlanta. Dei sam fire løparane forsvarte i 1997 verdsmeistertittelen ved VM i Aten. I VM-finalen 1999 på 100 meter presterte Surin sitt livs beste 100-meter. Med tida 9,84 sekund tangerte han den kanadiske rekorden til Donovan Bailey, og kom i mål berre fire hundredels sekund bakom vinnaren [[Maurice Greene]]. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 1988|OL 1988]] i [[Seoul]]: Utslått i kvalifiseringa i lengdehopp (7,73 m=nr 14) *[[VM i friidrett 1991|VM 1991]] i [[Tokyo]]: Nr 8 på 100 m – 10,14. Nr 8 i 4 x 100 m stafett (39,51) *[[Friidrett under Sommar-OL 1992|OL 1992]] i [[Barcelona]]: Nr 4 på 100 m – 10,09 *[[VM i friidrett 1993|VM 1993]] i [[Stuttgart]]: Nr 5 på 100 m – 10,02. Bronse i 4 x 100 m stafett (37,83) *[[VM i friidrett 1995|VM 1995]] i [[Göteborg]]: Sølv på 100 m – 10,03. Gull i 4 x 100 m stafett (38,31) *[[Friidrett under Sommar-OL 1996|OL 1996]] i [[Atlanta]]: Gull i 4 x 100 m stafett (37,69). Utslått i semifinalane på 100 m (10,13=nr 9) *[[VM i friidrett 1997|VM 1997]] i [[Aten]]: Gull i 4 x 100 m stafett (37,86). Nr 7 på 100 m – 10,12 *[[VM i friidrett 1999|VM 1999]] i [[Sevilla]]: Sølv på 100 m – 9,84, bakom Maurice Greene (9,80) *[[Friidrett under Sommar-OL 2000|OL 2000]] i [[Sydney]]: Utslått i semifinalane på 100 m (=nr 16) *[[VM i friidrett 2001|VM 2001]] i [[Edmonton]]: Utslått i semifinalane på 100 m (11.39=nr 15) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bruny Surin|Bruny Surin]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 5. august 2020.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/canada/bruny-surin-14173425 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske sprintarar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Canada]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 1988]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1988]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1992]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1996]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2000]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2000]] 813wj6zxln3wcwexxqcky8sxuleu1nh 0 382148 3657232 3655092 2026-06-14T17:59:41Z Ranveig 39 3657232 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Kirsty MacColl | bilete = Kirsty_MacColl_at_Double_Door_Chicago.png | bilettekst = Kirsty MacColl på [[Double Door]] i Chicago, mars 1995 | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Kirsty Anna Louisa MacColl | fødd = 10. oktober 1959 | fødestad = [[Croydon]] i England | død = {{dødsdato og alder|2000|12|18|1959|10|10|df=yes}} | dødsstad = [[Cozumel]] i Mexico | sjanger = {{flatlist| *[[New wave]] *pop *rock *[[country]] *[[folkemusikk|folk]] *[[verdsmusikk]] *[[alternativ rock]]}} | yrke = Songar-låtskrivar | aktive år = 1979–2000 | selskap = {{flatlist| *[[Stiff Records|Stiff]] *[[Polydor Records|Polydor]] *[[I.R.S. Records|IRS]] *[[ZTT Records|ZTT]] *[[V2 Records|V2]]}} | nettstad = kirstymaccoll.com }} '''Kirsty Anna MacColl''' ({{datoar}}) var ein britisk songar og låtskrivar. Ho spelte inn fleire pophittar i 1980- og 1990-åra, som «[[There's a Guy Works Down the Chip Shop Swears He's Elvis]]» og coverversjonar av [[Billy Bragg]] sin «[[A New England]]» og [[The Kinks]] sin [[Days av The Kinks#|«Days»]]. Songen hennar «[[They Don't Know av Kirsty MacColl|They Don't Know]]» vart spelt av [[Tracey Ullman]] med stor suksess. MacColl song òg ofte på innspelingar produsert av den dåverande ektemannen [[Steve Lillywhite]], mellom anna den kjende «[[Fairytale of New York]]» av [[The Pogues]]. MacColl døydde på ferie i [[Cozumel]] i Mexico, då ho berga sonen Jamie (då 15) frå å bli råka av ein båt som kom i stor fart. Ho vart derimot sjølv råka og omkom momentant.<ref name="Kirsta">{{cite web | last = Kirsta | first = Alix | dato = 31. juli 2004 | url = http://www.alixkirsta.com/articles/kirstymaccoll/index.htm | tittel = The day the music died | work = alixkirsta.com | publisher = Alix Kirsta | accessdate = 10. februar 2014 }}</ref> ==Diskografi== ===Album=== {| class="wikitable sortable" !align="center" valign="top" width="100"|Release Date !align="left" valign="top" width="160"|Album !align="center" valign="top" width="40"|<small>[[UK Albums Chart|UK]]</small><br><ref name=uk>UK chart peaks: *Top 100 peaks, other than «Fairytale of New York»: {{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/8841/kirsty-maccoll/|title=Official Charts > Kirsty MacColl|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=4. september 2016}} N.B. This site displays 'compressed' chart peaks, with exclusion rules applied, for positions 76–100. *«Fairytale of New York»: {{cite web|url=https://www.officialcharts.com/artist/25334/pogues/|title=Official Charts > Pogues|publisher=Official Charts Company|accessdate=4. september 2016}} *Top 200 peaks from 1995: {{cite web|url=http://www.zobbel.de/cluk/CLUK_M.HTM|title=Chart Log UK 1994–2010 > M – My Vitriol|publisher=zobbel.de|accessdate=4. september 2016}} N.B. This site displays 'uncompressed' (no exclusion rules applied) peaks for releases peaking between 76–200 from January 1995 to May 2001.</ref> !align="center" valign="top" width="40"|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name=aus>Australian (ARIA) peaks: *Top 50 peaks: {{cite web|url=https://australian-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Kirsty+MacColl|title=australian-charts.com > Kirsty MacColl in Australian Charts|publisher=Hung Medien|accessdate=11. mars 2020}} *Top 100 peaks: {{cite book|last=Ryan|first=Gavin|title=Australia's Music Charts 1988–2010|year=2011|publisher=Moonlight Publishing|location=Mt. Martha, VIC, Australia|edition=PDF|page=173}} *«Free World»: {{cite web|url=https://i.imgur.com/oyPN1pW.jpg |title=Response from ARIA re: chart inquiry, received 14. juli 2015|publisher=Imgur.com|accessdate=4. september 2016|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716153430/http://i.imgur.com/oyPN1pW.jpg|archivedate=16. juli 2015}} *All ARIA-era (Juni 1988 onwards) peaks to 17. mars 2020: {{cite web|url=https://i.imgur.com/0zyqoql.jpg|title=Kirsty MacColl ARIA chart history, received from ARIA on 17. mars 2020|publisher=Imgur.com|accessdate=17. mars 2020}} N.B. The High Point number in the NAT column represents the release's peak on the national chart.</ref> !align="center" valign="top" width="40"|<small>[[Album Top 100|NED]]</small><br><ref name=ned>{{cite web|url=https://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Kirsty+MacColl|title=dutchcharts.nl > Kirsty MacColl in Dutch Charts|language=nederlandsk|publisher=Hung Medien|accessdate=4. september 2016}}</ref> !align="center" valign="top" width="40"|<small>[[Sverigetopplistan|SWE]]</small><br><ref name=swe>Swedish chart peaks: *All except «Fairytale of New York»: {{cite web|url=https://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Kirsty+MacColl|title=swedishcharts.com > Kirsty MacColl in Swedish Charts|publisher=Hung Medien|accessdate=4. september 2016}} *«Fairytale of New York»: {{cite web|url=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=The+Pogues&titel=Fairytale+Of+New+York&cat=s|title=swedishcharts.com > The Pogues – Fairytale of New York (song)|publisher=Hung Medien|accessdate=4. september 2016}}</ref> |- |align="left" valign="top"|Juli 1981 |align="left" valign="top"|''[[Desperate Character]]'' |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|44 |align="center" valign="top"|- |- |align="left" valign="top"|Juli 1989 |align="left" valign="top"|''[[Kite (Kirsty MacColl album)|Kite]]'' |align="center" valign="top"|34 |align="center" valign="top"|110 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|48 |- |align="left" valign="top"|Juni 1991 |align="left" valign="top"|''[[Electric Landlady]]'' |align="center" valign="top"|17 |align="center" valign="top"|86 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |align="left" valign="top"|Oktober 1993 |align="left" valign="top"|''[[Titanic Days]]'' |align="center" valign="top"|47 |align="center" valign="top"|187 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |align="left" valign="top"|Mars 2000 |align="left" valign="top"|''[[Tropical Brainstorm]]'' |align="center" valign="top"|39 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |} ===Singlar=== {| class="wikitable sortable" !align="left" valign="top" width="90"|År !align="left" valign="top"|Song !align="center" valign="top" width="15"|<small>[[UK Singles Chart|UK]]</small><br><ref name=uk/> !align="center" valign="top" width="15"|<small>[[ARIA Charts|AUS]]</small><br><ref name=aus/> !align="center" valign="top" width="15"|<small>[[Ultratop|BEL<br>(Fla)]]</small><br><ref>{{cite web|url=https://www.ultratop.be/nl/showinterpret.asp?interpret=Kirsty+MacColl|title=Ultratop > Kirsty MacColl in Ultratop Vlaanderen|language=nederlandsk|publisher=Hung Medien|accessdate=4. september 2016}}</ref> !align="center" valign="top" width="15"|<small>[[GfK Entertainment Charts|GER]]</small><br><ref>{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/titel-details-160133|title=Offizielle Deutsche Charts > Matchbox feat. Kirsty MacColl – I Want Out (singel)|language=tysk|publisher=GfK Entertainment|accessdate=4. september 2016}}</ref> !align="center" valign="top" width="15"|<small>[[Irish Singles Chart|IRE]]</small><ref>{{cite web|url=https://i.imgur.com/rqNAwvJ.jpg|title=The Irish Charts – All there is to know > Search results for 'Kirsty' (from irishcharts.ie)|publisher=Fireball Media|via=Imgur.com|accessdate=4. september 2016}}</ref> !align="center" valign="top" width="15"|<small>[[Single Top 100|NED]]</small><br><ref name=ned/> !align="center" valign="top" width="15"|<small>[[Sverigetopplistan|SWE]]</small><br><ref name=swe/> !align="left" valign="top"|Album |- |Juni 1979 |align="left" valign="top"|«[[They Don't Know av Kirsty MacColl|They Don't Know]]» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |rowspan="2"|- |- |Februar 1981 |align="left" valign="top"|«[[Keep Your Hands Off My Baby]]» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |Mai 1981 |align="left" valign="top"|«[[There's a Guy Works Down the Chip Shop Swears He's Elvis]]» |align="center" valign="top"|14 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|37 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|9 |align="center" valign="top"|31 |align="center" valign="top"|13 |rowspan="2"|''Desperate Character'' |- |September 1981 |align="left" valign="top"|«See That Girl» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |November 1981 |align="left" valign="top"|«[[You Still Believe in Me]]» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |rowspan="6"|- |- |Mars 1983 |align="left" valign="top"|«I Want Out» (med [[musikkgruppa Matchbox|Matchbox]]) |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|58 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |August 1983 |align="left" valign="top"|«Berlin» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |Oktober 1983 |align="left" valign="top"|«[[Terry av Kirsty MacColl|Terry]]» |align="center" valign="top"|82 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|34 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|43 |align="center" valign="top"|- |- |Desember 1984 |align="left" valign="top"|«[[A New England]]» |align="center" valign="top"|7 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|8 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|18 |- |Juni 1985 |align="left" valign="top"|«[[He's on the Beach]]» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |November 1987 |align="left" valign="top"|«[[Fairytale of New York]]» (med [[The Pogues]]) |align="center" valign="top"|2 |align="center" valign="top"|49 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|1 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="left" valign="top"|''[[If I Should Fall from Grace with God]]'' (Pogues-album) |- |Mars 1989 |align="left" valign="top"|«[[Free World av Kirsty MacColl|Free World]]» |align="center" valign="top"|43 |align="center" valign="top"|162 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |rowspan="4"|''Kite'' |- |Juni 1989 |align="left" valign="top"|«[[Days av The Kinks|Days]]» |align="center" valign="top"|12 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|45 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|9 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |September 1989 |align="left" valign="top"|«[[Innocence av Kirsty MacColl|Innocence]]» |align="center" valign="top"|80 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |April 1990 |align="left" valign="top"|«[[Don't Come the Cowboy with Me Sonny Jim!]]» |align="center" valign="top"|82 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |November 1990 |align="left" valign="top"|«[[Miss Otis Regrets]]»/[[«Just One of Those Things»]] (med The Pogues) |align="center" valign="top"|85 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="left" valign="top"|''[[Red Hot + Blue]]'' (Produsert av [[Red Hot Organization]]) |- |Mai 1991 |align="left" valign="top"|«[[Walking Down Madison]]» |align="center" valign="top"|23 |align="center" valign="top"|58 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|12 |align="center" valign="top"|85 |align="center" valign="top"|- |rowspan="3"|''Electric Landlady'' |- |Juli 1991 |align="left" valign="top"|«[[My Affair]]» |align="center" valign="top"|56 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |September 1991 |align="left" valign="top"|«[[All I Ever Wanted av Kirsty MacColl|All I Ever Wanted]]» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|154 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |November 1991 |align="left" valign="top"|«Fairytale of New York» (med [[The Pogues]]) ''(nyutgjeving)'' |align="center" valign="top"|36 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|10 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="left" valign="top"|''-'' |- |November 1993 |align="left" valign="top"|«[[Angel av Kirsty MacColl|Angel]]» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|228 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |rowspan="2"|''Titanic Days'' |- |November 1993 |align="left" valign="top"|«[[Can't Stop Killing You]]» <small>(berre Australia og USA)</small> |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|131 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |Februar 1995 |align="left" valign="top"|«[[Caroline av Kirsty MacColl|Caroline]]» |align="center" valign="top"|58 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |rowspan="2"|''Galore'' |- |Juni 1995 |align="left" valign="top"|«[[Perfect Day av Lou Reed|Perfect Day]]» |align="center" valign="top"|75 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |Juli 1995 |align="left" valign="top"|«Days» ''(nyutgjeving)'' |align="center" valign="top"|42 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="left" valign="top"|''Kite'' |- |November 1999 |align="left" valign="top"|«[[Mambo de la Luna]]» |align="center" valign="top"|89 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |rowspan="2"|''Tropical Brainstorm'' |- |Februar 2000 |align="left" valign="top"|«[[In These Shoes?]]» |align="center" valign="top"|98 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |- |Juli 2005 |align="left" valign="top"|«Sun On the Water» |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |rowspan="2"|''The Best of Kirsty MacColl'' |- |Desember 2005 |align="left" valign="top"|«Fairytale of New York» (med [[The Pogues]])'' (andre nyutgjeving)'' |align="center" valign="top"|3 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|3 |align="center" valign="top"|- |align="center" valign="top"|16 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kirsty MacColl|Kirsty MacColl]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 9. september 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{Commonscat|Kirsty MacColl}} * {{Offisiell nettstad|http://www.kirstymaccoll.com}} * {{Imdb namn|id=0531533|namn=Kirsty MacColl}} * {{Find a Grave|21382}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Engelske popsongarar]] [[Kategori:Engelske drapsoffer]] [[Kategori:Engelske new wave-musikarar]] [[Kategori:Engelske låtskrivarar]] [[Kategori:Folk frå Croydon]] t4e4fheuffrijj6saenatbndb2at98i 0 382556 3657195 3386535 2026-06-14T13:16:44Z Ranveig 39 Fmt. 3657195 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikkartist|bakgrunn=instrumentalist}} '''Oscar Brashear''' ({{datoar}}) er ein [[USA|amerikansk]] jazztrompetist<ref>[https://books.google.com/books?id=ma1BpsFE1WoC&pg=PA6&lpg=PA6&dq=Jazz+encyclop+AND+%22Victor+Gaskin%22&source=bl&ots=Ttqg8XTFbt&sig=PqgjYwIJ7xFG6BHERQzQM4TU7pI&hl=es&ei=yN2JSpWRBZuZjAfBkZmiCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3#v=snippet&q=Oscar%20Brashear&f=false Feather, Leonard & Gitler, Ira ''The Biographical Encyclopedia of Jazz''] Oxford University Press: 2007 {{ISBN|978-0-19-532000-8}}, Google books</ref> og [[studiomusikar]] frå [[Chicago]] i [[Illinois]]. Tidleg i karrieren arbeidde han ei kort stund med [[Woody Herman]] før han vart med gruppa til [[Count Basie]] i 1968-1969. Han arbeidde så som frilans i Chicago med mellom andre [[Sonny Stitt]], [[Gene Ammons]], [[Dexter Gordon]] og [[James Moody]]. Han flytta til Los Angeles i 1971 og arbeidde med [[Gerald Wilson]], [[Harold Land]], [[Oliver Nelson]], [[Shelly Manne]], [[Quincy Jones]] (som han turnerte med i Japan), [[Horace Silver]] og [[Duke Pearson]]. Brashear har òg spelt [[Teddy Edwards]], [[Jimmy Smith]], [[Sonny Rollins]], [[Benny Golson]], [[Bobby Hutcherson]], [[B.B. King]], [[Bobby Bland]], [[Freddie Hubbard]], [[Joe Farrell]], [[The Crusaders frå Houston|The Crusaders]], [[McCoy Tyner]], [[Gene Harris]], [[Randy Newman]], [[Frank Sinatra]], [[Earth, Wind & Fire]], [[Carole King]], [[Benny Carter]], [[Billy Higgins]] og [[Ry Cooder]]. ==Diskografi== '''Med [[Nat Adderley]]''' *''[[Double Exposure av Nat Adderley|Double Exposure]]'' (Prestige, 1975) '''Med [[Count Basie]]''' *''[[Manufacturers of Soul]]'' (Brunswick, 1968) with [[Jackie Wilson]] *''[[The Board of Directors Annual Report]]'' (Dot, 1968) with The Mills Brothers *''[[Basie Straight Ahead]]'' (Dot, 1968) *''[[How About This]]'' (Paramount, 1968) with [[Kay Starr]] *''[[Standing Ovation av Count Basie|Standing Ovation]]'' (Dot, 1969) *''[[Basic Basie]]'' (MPS, 1969) *''The Dedication Series, Vol. XI: Retrospective Sessions'' (Impulse!, 1969) '''Med [[Regina Belle]]''' *''[[Lazy Afternoon av Regina Belle|Lazy Afternoon]]'' (Peak, 2004) '''Med [[Bobby Bland]] og [[B.B. King]]''' *''[[Bobby Bland and B.B. King Together Again...Live]]'' (MCA, 1976) '''Med [[Brass Fever]]''' *''[[Brass Fever av Brass Fever|Brass Fever]]'' (Impulse!, 1975) *''[[Time Is Running Out av Brass Fever|Time Is Running Out]]'' (Impulse!, 1976) '''Med [[Kenny Burrell]]''' *''[[Both Feet on the Ground]]'' (Fantasy, 1973) *''[[Heritage av Kenny Burrell|Heritage]]'' (AudioSource, 1980) '''Med [[Donald Byrd]]''' *''[[Caricatures av Donald Byrd|Caricatures]]'' (Blue Note, 1976) '''Med [[Ry Cooder]]''' *''[[Paradise and Lunch]]'' (Reprise, 1974) *''[[Chicken Skin Music]]'' (Reprise, 1976) *''[[Jazz av Ry Cooder|Jazz]]'' (Reprise, 1978) '''Med [[The Crusaders frå Houston|The Crusaders]]''' *''[[Street Life av The Crusaders|Street Life]]'' (MCA, 1979) '''Med [[Miles Davis]]''' *''[[Dingo av Miles Davis|Dingo]]'' (Warner Bros., 1991) '''Med [[Neil Diamond]]''' *''[[Up on the Roof: Songs from the Brill Building]]'' (Columbia, 1993) '''Med [[Earth, Wind & Fire]]''' *''[[The Need of Love]]'' (Warner Bros, 1971) *''[[Last Days and Time]]'' (Columbia, 1972) *''[[Head to the Sky]]'' (Columbia, 1973) *''[[Spirit av Earth, Wind & Fire|Spirit]]'' (Columbia, 1976) *''[[All 'n All]]'' (Columbia, 1977) *''[[I Am av Earth, Wind & Fire|I Am]]'' (Columbia, 1979) *''[[Raise!]]'' (Columbia, 1981) *''[[Powerlight]]'' (Columbia, 1983) *''[[Heritage av Earth, Wind & Fire|Heritage]]'' (Columbia, 1990) '''Med [[Teddy Edwards]]''' *''[[Blue Saxophone]]'' (Verve/Gitanes, 1992 [1993]) '''Med [[Joe Farrell]]''' *''[[Night Dancing]]'' (Warner Bros., 1978) '''Med [[Dizzy Gillespie]]''' *''[[Free Ride av Dizzy Gillespie|Free Ride]]'' (Pablo, 1977) komponert og arrangert av [[Lalo Schifrin]] '''Med [[Benny Golson]]''' * ''[[California Message]]'' (Baystate, 1981) med [[Curtis Fuller]] '''Med [[Eddie Harris]]''' *''[[Bad Luck Is All I Have]]'' (Atlantic, 1975) *''[[How Can You Live Like That?]]'' (Atlantic, 1976) '''Med [[Gene Harris]]''' *''[[Astral Signal]]'' (Blue Note, 1975) '''Med [[Donny Hathaway]]''' *''[[Everything Is Everything av Donny Hathaway|Everything Is Everything]]'' (Atco, 1970) '''Med [[Hampton Hawes]]''' *''[[Universe av Hampton Hawes|Universe]]'' (Prestige, 1972) *''[[Blues for Walls]]'' (Prestige, 1973) '''Med [[Joe Henderson]]''' *''[[Canyon Lady]]'' (Milestone, 1973 [1975]) *''[[Black Miracle]]'' (Milestone, 1976) '''Med [[Billy Higgins]]''' *''[[Billy Higgins Quintet]]'' (Sweet Basil, 1993) '''Med [[Richard «Groove» Holmes]]''' *''[[Six Million Dollar Man av Richard «Groove» Holmes|Six Million Dollar Man]]'' (RCA/Flying Dutchman, 1975) '''Med [[Paul Horn]]''' *''Dream Machine'' ([[Mushroom Records (Canada)|Mushroom Records]], 1978) '''Med [[Freddie Hubbard]]''' *''[[The Love Connection]]'' (Columbia, 1979) '''Med [[Bobby Hutcherson]]''' *''[[Head On av Bobby Hutcherson|Head On]]'' (Blue Note, 1971) *''[[Inner Glow]]'' (Blue Note, 1975) *''[[Montara av Bobby Hutcherson|Montara]]'' (Blue Note, 1975) *''[[Farewell Keystone]]'' (Theresa, 1982 [1988]) '''Med [[Bobbi Humphrey]]''' *''[[Fancy Dancer]]'' (Blue Note, 1975) '''Med [[Paul Humphrey]] Sextet''' *''Paul Humphrey Sextet med Oscar Brashear'' ([[Discovery Records]], 1981) '''Med [[Ahmad Jamal]]''' *''[[Night Song av Ahmad Jamal|Night Song]]'' (Motown, 1980) '''Med [[Rick James]]''' *''[[Bustin' Out of L Seven]]'' (Gordy, 1979) '''Med [[J.J. Johnson]]''' *''[[Pinnacles av J.J. Johnson|Pinnacles]]'' (Milestone, 1980) '''Med [[musikkgruppa Karma|Karma]]''' *''Celebration'' (Horizon/A&M, 1976) *''For Everybody'' (Horizon/A&M, 1977) '''Med [[Carole King]]''' *''[[Simple Things av Carole King|Simple Things]]'' (Capitol, 1977) *''[[Welcome Home av Carole King|Welcome Home]]'' (Capitol, 1978) '''Med [[Harold Land]]''' *''[[Damisi]]'' (Mainstream, 1972) *''[[Xocia's Dance]]'' (Muse, 1981) '''Med [[Hubert Laws]]''' *''[[The San Francisco Concert]]'' (CTI, 1975) '''Med [[Ray Manzarek]]''' *''[[The Golden Scarab]]'' (Mercury, 1974) '''Med [[Carmen McRae]]''' *''[[Can't Hide Love av Carmen McRae|Can't Hide Love]]'' (Blue Note, 1976) '''Med [[Blue Mitchell]]''' *''[[Stratosonic Nuances]]'' (RCA, 1975) '''Med [[Oliver Nelson]]''' *''[[Skull Session]]'' (Flying Dutchman, 1975) '''Med [[Willie Nelson]]''' *''[[Healing Hands of Time]]'' (Capitol, 1994) '''Med [[Randy Newman]]''' *''[[Bad Love av Randy Newman|Bad Love]]'' (DreamWorks, 1999) '''Med [[Bonnie Raitt]]''' *''[[Takin' My Time]]'' (Warner Bros., 1973) '''Med [[Sonny Rollins]]''' *''[[The Way I Feel av Sonny Rollins|The Way I Feel]]'' (Milestone, 1976) '''Med [[Patrice Rushen]]''' *''[[Prelusion]]'' (Prestige, 1974) *''[[Before the Dawn av Patrice Rushen|Before the Dawn]]'' (Prestige, 1975) '''Med [[Joe Sample]]''' *''[[Did you feel that? av Joe Sample and The Soul Committee|Did You Feel That?]]'' (Warner Records, 1994) '''Med [[Moacir Santos]]''' *''[[Maestro av Moacir Santos|Maestro]]'' (Blue Note, 1973) *''[[Carnival of the Spirits]]'' (Blue Note 1975) '''Med [[Lalo Schifrin]]''' *''[[Gypsies av Lalo Schifrin|Gypsies]]'' (Tabu, 1978) '''Med [[Zoot Sims]]''' *''[[Hawthorne Nights]]'' (Pablo, 1977) *''[[Passion Flower: Zoot Sims Plays Duke Ellington]]'' (Pablo Today, 1980) with the [[Benny Carter]] Orchestra '''Med [[Horace Silver]]''' *''[[Silver 'n Brass]]'' (Blue Note, 1975) *''[[It's Got to Be Funky]]'' (Columbia, 1993) *''[[Pencil Packin' Papa]]'' (Columbia, 1994) '''Med [[Frank Sinatra]]''' *''[[L.A. Is My Lady]]'' (Qwest/Warner Bros. Records, 1984) '''Med [[Gábor Szabó]]''' *''[[Faces av Gábor Szabó|Faces]]'' (Mercury, 1977) '''Med [[Stanley Turrentine]]''' *''[[Everybody Come On Out]]'' (Fantasy, 1976) '''Med [[McCoy Tyner]]''' *''[[13th House]]'' (Milestone, 1981) '''Med [[Was (Not Was)]]''' *''[[What Up, Dog?]]'' (Chrysalis, 1988) '''Med [[Gerald Wilson]]''' *''[[Jessica av Gerald Wilson|Jessica]]'' (Trend, 1983) *''[[Calafia av Gerald Wilson|Calafia]]'' (Trend, 1985) *''[[Jenna av Gerald Wilson|Jenna]]'' (Discovery, 1989) *''[[Theme for Monterey]]'' (MAMA, 1998) '''Med [[Valerie Carter]]''' *''[[Just a Stone's Throw Away]]'' (Columbia, 1977) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Oscar Brashear|Oscar Brashear]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. september 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske jazztrompetistar]] [[Kategori:USA-amerikanske trompetistar]] [[Kategori:Count Basie Orchestra-medlemmar]] [[Kategori:Musikarar frå Chicago]] [[Kategori:Jazzmusikarar frå Illinois]] [[Kategori:Clayton-Hamilton Jazz Orchestra-medlemmar]] [[Kategori:The Tonight Show Band-medlemmar]] [[Kategori:The Blackbyrds-medlemmar]] [[Kategori:Karma (frå USA)-medlemmar]] dwnqsrpgx0i40o759i5fgn0tpx41qz4 0 382723 3657196 3501359 2026-06-14T13:17:07Z Ranveig 39 3657196 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = The Slide Area | format = Studioalbum | artist = [[Ry Cooder]] | utgjeve = 1982 | studio = [[Ocean Way Recording]] i [[Santa Monica]] i California | sjanger = [[Bluesrock]], [[countryrock]], [[rootsrock]]<ref name=allmusic/> | lengd = 39:11 | selskap = [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=7QeaHodj5fwC&pg=RA5-PR100&lpg=RA5-PR100&dq=The+Slide+Area+ry+cooder+1982&source=bl&ots=JJO6na3Jks&sig=ACfU3U05-D0iVH0me8EZ25Xro6Lpie5HOQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjvnYPuwODmAhUQK80KHTGfDbg4UBDoATAEegQIChAB#v=onepage&q=The+Slide+Area+ry+cooder+1982&f=false|title=The Virgin Encyclopedia of The Blues|first=Colin|last=Larkin|date=30. september 2013|publisher=Random House|via=Google Books}}</ref> | produsent = [[Ry Cooder]] | førre = ''[[Borderline av Ry Cooder|Borderline]]'' | førre år = 1980 | neste = ''[[Get Rhythm av Ry Cooder|Get Rhythm]]'' | neste år = 1987 }} {{Platemeldingar |kritikk1 = [[AllMusic]] |kritikk1karakter = {{rating|3.5|5}}<ref>{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-slide-area-mw0000194894|title=The Slide Area - Ry Cooder &#124; Songs, Reviews, Credits|website=AllMusic}}</ref> |kritikk2 = [[Robert Christgau]] |kritikk2karakter = C+<ref>{{Cite web|url=https://www.robertchristgau.com/get_artist.php?name=Ry+Cooder|title=Robert Christgau: CG: Ry Cooder|website=www.robertchristgau.com}}</ref> }} '''''The Slide Area''''' er det niande [[studioalbum]]et [[Ry Cooder]]. Det kom ut i 1982<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=60Jde3l7WNwC&pg=PA142|title=Legends of Rock Guitar: The Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists|first1=Pete|last1=Prown|first2=Harvey P.|last2=Newquist|date=31. desember 1997|publisher=Hal Leonard Corporation|via=Google Books}}</ref> og nådde 105. plassen på [[Billboard 200|Billboard-lista]] i USA.<ref>{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/ry-cooder|title=Ry Cooder The Slide Area Chart History|website=Billboard}}</ref> Allmusic skreiv om albumet: «Ja, det er [[rhythm & blues]], på grensa til [[funk]], og [[Hip hop|rap]] er ein retning R&B-tok, men dei to juvelane på denne er fenomenale versjonar av både «Blue Suede Shoes» og [[Bob Dylan]] sin «I Need a Woman». To songar som er så forskjellige i sine originale former som grisar og ørkenrotter vert omgjort til flotte R&B-songar. Begge har minneverdig [[slidegitar]], men er ikkje det me ventar av denne meisteren av gitarfamilien. Albumet er særs bra, men dei to songane er juvelar.»<ref name=allmusic>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-slide-area-mw0000194894|title=The Slide Area – Ry Cooder – Songs, Reviews, Credits|publisher=AllMusic|accessdate=20. september 2020}}</ref> ==Innhald== {{sporliste | låtskrivar = ja | overskrift = Side ein | tittel1 = UFO Has Landed in the Ghetto | lengd1 = 5:03 | låtskrivar1 = [[Ry Cooder]] / [[Jim Keltner]] | tittel2 = I Need a Woman | lengd2 = 4:38 | låtskrivar2 = [[Bob Dylan]] | tittel3 = Gypsy Woman | lengd3 = 4:05 | låtskrivar3 = [[Curtis Mayfield]] | tittel4 = [[Blue Suede Shoes]] | lengd4 = 5:21 | låtskrivar4 =[[Carl Perkins]] }} {{sporliste | låtskrivar = ja | overskrift = Side to | tittel5 = Mama, Don't Treat Your Daughter Mean | lengd5 = 5:59 | låtskrivar5 = Ry Cooder | tittel6 = I'm Drinking Again | lengd6 = 4:39 | låtskrivar6 = Ry Cooder / Jim Keltner | tittel7 = Which Came First | lengd7 = 3:47 | låtskrivar7 = Ry Cooder / [[Willie Dixon]] | tittel8 = That's the Way Love Turned Out for Me | lengd8 = 5:47 | låtskrivar8 = [[Quinton Claunch]] / Ry Cooder / Dave Hall }} ==Medverkande== * Ry Cooder – gitar, vokal * [[Jim Keltner]] – trommer * [[Jim Dickinson]] – klaverinstrument (A1 – A3, B2, B4) * William D. Smith – klaverinstrument (A1 – A3, B2, B4) * Miguel Cruz – perkusjon * [[Bobby King]] – korvokal (A1 – B1, B3, B4) * Willie Greene – korvokal (A1 – B1, B3, B4) * Herman Johnson – korvokal (A1 – B1, B3, B4) * [[John Hiatt]] – korvokal (A1 – B1, B3, B4) ===Teknisk=== * Mark Ettel – teknisk assistent * [[Mark Linett]] – lydteknikar (Santa Monica) (A1, A2, A4, B1, B3) * Bernie Grundman – mastering * Allen Sides – miksing (A3, B2, B4) * Masuru Mera – fotografi * Ry Cooder – produsent * Leslie Morris – assisterande produsent ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Slide Area|The Slide Area]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. september 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Ry Cooder}} {{Autoritetsdata}} {{SORTERINGSNYKEL:Slide Area}} [[Kategori:Ry Cooder-album]] [[Kategori:Musikkalbum frå 1982]] [[Kategori:Warner Bros. Records-album]] [[Kategori:Album produserte av Ry Cooder]] l5g74peng1jqrexo1nms10ni6vu8ni9 0 382729 3657202 3386433 2026-06-14T13:20:48Z Ranveig 39 3657202 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi | bilete = HarryDeanStanton-1.jpg | bilettekst = Stanton i 2006 | fødd = {{fdato|1926|7|14}} | fødestad = [[Irvine i Kentucky|West Irvine i Kentucky]] i USA | død = {{nowrap|{{dødsdato og alder|2017|9|15|1926|7|14}}}} | dødsstad = [[Los Angeles]] i USA | yrke = Skodespelar, musikar, songar | aktive år = 1954–2017 | nettstad = www.harrydeanstanton.org }} '''Harry Dean Stanton''' ({{datoar}}) var ein USA-amerikansk skodespelar, musikar og songar.<ref>{{cite news |last=Copley |first=Rich |title=Lexington film festival honors Kentucky native Harry Dean Stanton |url=http://www.kentucky.com/2011/01/30/1616646/lexington-film-festival-honors.html |work=[[Lexington Herald-Leader]] |accessdate=25. september 2020 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110202234839/http://www.kentucky.com/2011/01/30/1616646/lexington-film-festival-honors.html |archivedate=2. februar 2011 |df=mdy-all }}</ref> I ein karriere som varte meir enn seks tiår, hadde Stanton roller i filmar som ''[[Cool Hand Luke]]'' (1967), ''[[Kelly's Heroes]]'' (1970), ''[[filmen Dillinger (1973)|Dillinger]]'' (1973), ''[[The Godfather Part II]]'' (1974), ''[[filmen Alien|Alien]]'' (1979), ''[[Escape from New York]]'' (1981), ''[[filmen Christine (1983)|Christine]]'' (1983), ''[[filmen Repo Man|Repo Man]]'' (1984), ''[[Pretty in Pink]]'' (1986), ''[[filmen The Last Temptation of Christ|The Last Temptation of Christ]]'' (1988), ''[[filmen Wild at Heart|Wild at Heart]]'' (1990), ''[[The Straight Story]]'' (1999), ''[[filmen The Green Mile|The Green Mile]]'' (1999), ''[[Alpha Dog]]'' (2006) og ''[[filmen Inland Empire|Inland Empire]]'' (2006). Han hadde ei sjeldan hovudrolle i [[Wim Wenders]]-filmen ''[[filmen Paris, Texas|Paris, Texas]]'' (1984) og ''[[filmen Lucky (2017)|Lucky]]'' (2017), den siste filmen hans. Han var ein favoritt hos regissørane [[Sam Peckinpah]], [[John Milius]], [[David Lynch]] og [[Monte Hellman]], og var òg nær ven med [[Francis Ford Coppola]] og [[Jack Nicholson]]. Han var forlovaren til Nicholson i bryllaupet hans i 1962.<ref name="Varietyobit">{{cite news| url=https://variety.com/2017/film/news/harry-dean-stanton-dead-dies-big-love-twin-peaks-1202560703/| tittel=Harry Dean Stanton, ‘Big Love,’ ‘Twin Peaks’ Star, Dies at 91| newspaper=Variety| accessdate=23. september 2020}}</ref> I 2017, like før han døydde, var han òg med i ''[[Twin Peaks|Twin Peaks: The Return]]'', der han gjentok rolla han hadde hatt som Carl Rodd i filmen ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me]]''. ==Utvalde filmar== {{div col}} * ''[[Ride in the Whirlwind]]'' (1965)<ref name="bfi">{{cite web| url=http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b9ef6748c| tittel=Harry Dean Stanton| publisher=BFI| accessdate=23. september 2020}}</ref> * ''[[Revolt At Fort Laramie]]'' (1957)<ref name="bfi"/> * ''[[Cool Hand Luke]]'' (1967)<ref name="bfi"/> * ''[[Kelly's Heroes]]'' (1970)<ref name="bfi"/> * ''[[Pat Garrett & Billy the Kid]]'' (1973)<ref name="bfi"/> * ''[[Where the Lilies Bloom]]'' (1974)<ref name="bfi"/> * ''[[The Godfather Part II]]'' (1974)<ref name="bfi"/> * ''[[Farewell My Lovely]]'' (1975)<ref name="bfi"/> * ''[[The Missouri Breaks]]'' (1976)<ref name="bfi"/> * ''[[Straight Time]]'' (1978)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen Alien|Alien]]'' (1979)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen The Rose|The Rose]]'' (1979) * ''[[filmen Wise Blood|Wise Blood]]'' (1979)<ref name="bfi"/> * ''[[Escape From New York]]'' (1981)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen Christine (1983)|Christine]]'' (1983)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen Repo Man|Repo Man]]'' (1984)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen Paris, Texas|Paris, Texas]]'' (1984)<ref name="bfi"/> * ''[[Red Dawn]]'' (1984)<ref name="bfi"/> * ''[[One Magic Christmas]]'' (1985)<ref name="bfi"/> * ''[[Pretty in Pink]]'' (1986)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen The Last Temptation of Christ|The Last Temptation of Christ]]'' (1988)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen Wild at Heart|Wild at Heart]]'' (1990)<ref name="bfi"/> * ''[[Twin Peaks: Fire Walk with Me]]'' (1992)<ref name="bfi"/> * ''[[Down Periscope]]'' (1996)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen Fire Down Below (1997)|Fire Down Below]]'' (1997)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen Fear and Loathing in Las Vegas|Fear and Loathing in Las Vegas]]'' (1998)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen The Green Mile|The Green Mile]]'' (1999)<ref name="bfi"/> * ''[[The Straight Story]]'' (1999)<ref name="bfi"/> * ''[[Alpha Dog]]'' (2006) * ''[[filmen Inland Empire|Inland Empire]]'' (2006)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen Rango (2011)|Rango]]'' (2011)<ref name="bfi"/> * ''[[filmen The Avengers (2012)|The Avengers]]'' (2012) * ''[[filmen Lucky (2017)|Lucky]]'' (2017) {{div col end}} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Harry Dean Stanton|Harry Dean Stanton]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. september 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{Commonscat|Harry Dean Stanton}} * {{offisiell nettstad|http://www.harrydeanstanton.org/}} * {{Imdb namn|1765}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske skodespelarar]] [[Kategori:USA-amerikanske songarar]] [[Kategori:Folk frå Irvine i Kentucky]] gulhqadrcpvyta7bcffrj0o75gp0cin 0 382758 3657200 3386510 2026-06-14T13:19:21Z Ranveig 39 Fmt. 3657200 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Mike Seeger | bilete = Mike Seeger.jpg | bilettekst = Seeger på [[University of Montana]] i 1972 | bakgrunn = soloartist | fødd = {{fdato|mf=yes|1933|8|15|}} | fødestad=[[New York City]] | død = {{dødsdato og alder|2009|8|7|1933|8|15}} | dødsstad = [[Lexington i Virginia]] i USA | opphav = New York City i New York. | instrument = {{flatlist| *[[Autoharp]] *[[banjo]] *[[fele]] *[[Appalachian dulcimer]] *gitar *[[mandolin]] *[[dobro]] *[[munnspel]] *[[panfløyte]] *[[shaker]] *[[kontrabass]]}} | sjanger = {{flatlist| *[[Tradisjonell musikk]] *[[folkemusikk|folk]]}} | yrke = {{flatlist| *Musikar *songar}} | aktive år = | selskap = {{flatlist| *[[Folkways Records|Folkways]] *[[Rounder Records|Rounder]] *[[Arhoolie Records|Arhoolie]] *[[Argo Records|Argo]] *[[Greenhays Records|Greenhays]] *[[5-String Productions Records|5-String Productions]] *[[Appalseed Records|Appalseed]]}} | tilknytta artistar = {{flatlist| *[[New Lost City Ramblers]] *[[Strange Creek Singers]] *[[Peggy Seeger]] *[[Alice Gerrard]] *[[John Hartford]] *[[David Grisman]] *[[Robert Plant]] *[[Alison Krauss]] *[[Ry Cooder]] }} }} '''Mike Seeger''' ({{datoar}}) var ein USA-amerikansk [[folkemusikar]] og folklorist. Han var ein særeigen songar og ein dugande musikar som spelte [[autoharpe]], [[banjo]], [[fele]], [[Appalachian dulcimer|dulcimer]], gitar, [[munnharpe]], [[mandolin]], [[dobro]], [[munnspel]] og [[panfløyte]]. Seeger var halvbroren til [[Pete Seeger]] og produserte meir enn 30 dokumentarinnspelingar, og spelte på meir enn 40 andre innspelingar. Han ønskte å gjere musikarane som inspirerte og lærte han kjend for eit breiare publikum.<ref name="NEA-National Heritage Fellowships-2009">{{cite web|work=National Endowment for the Arts, National Heritage Fellowships|title=Mike Seeger: Musikar, Cultural Scholar, and Advocate|url=http://www.arts.gov/honors/heritage/fellows/fellow.php?id=2009_10|quote=Bess Lomax Hawes NEA National Heritage Fellowship|publisher=National Endowment for the Arts|year=2009|accessdate=26. september 2020|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100602034751/http://www.arts.gov/honors/heritage/fellows/fellow.php?id=2009_10|archivedate=2. juni 2010|df=mdy-all}} </ref> ==Diskografi== * ''Old Time Country Music'' (Smithsonian Folkways) (1962) * ''Mike Seeger'' (Vanguard) (1964) <ref>{{Allmusic |class=album |id=mike-seeger-mw0002392895 |selskap=Mike Seeger{{snd}}Mike Seeger |first=Richie |last=Unterberger |accessdate=14. september 2015 }}</ref> * ''Tipple, Loom & Rail'' (Smithsonian Folkways) (1965) * ''Mike and Peggy Seeger'' (Argo) (1966) * ''Mike Seeger in Concert'' (King (JP)) (1971) * ''Music From True Vine'' (Mercury) (1972) * ''Berkeley Farms'' (Folkways) (1972) * ''The Second Annual Farewell Reunion'' (Mercury) (1973) * ''American Folk Songs for Children'' (Rounder) (1977) * ''[[Alice Gerrard]] and Mike Seeger'' (Greenhays) (1980) * ''Fresh Oldtime String Band Music'' (Rounder) (1988) * ''American Folk Songs for Christmas'' (Rounder) (1989) * ''Solo: Old Time Music'' (Rounder) (1991) * ''Animal Folk Songs for Children'' (Rounder) (1992) * ''Third Annual Farewell Reunion'' (Rounder) (1994) * ''Way Down in North Carolina'' (med Paul Brown) (Rounder) (1996) * ''Southern Banjo Sounds'' (Smithsonian Folkways) (1998) * ''[[Retrograss]]'' (med [[John Hartford]] og [[David Grisman]]) ([[Acoustic Disc]]) (1999) * ''True Vine'' (Smithsonian Folkways) (2003) * ''Early Southern Guitar Sounds'' (Smithsonian Folkways) (2007) * [[Robert Plant]] og [[Alison Krauss]] – ''[[Raising Sand]]'' (Rounder) (2007) * [[Ry Cooder]] – ''[[My Name Is Buddy]]'' (Nonesuch) (2007) * ''Talking Feet'' (Book) (Consignment) (2007) * ''Talking Feet'' (DVD) (Smithsonian Folkways) (2007) * ''Bowling Green'' (med [[Alice Gerrard]]) * ''Fly Down Little Bird'' (Appalseed) (2011) ===Innspelingar med The New Lost City Ramblers=== * ''New Lost City Ramblers'' (Smithsonian Folkways) (1958) * ''Old Timey Songs for Children'' (Smithsonian Folkways) (1959) * ''Songs for the Depression'' (Smithsonian Folkways) (1959) * ''New Lost City Ramblers – Vol. 2'' (Smithsonian Folkways) (1960) * ''New Lost City Ramblers – Vol. 3'' (Smithsonian Folkways) (1961) * ''New Lost City Ramblers'' (Smithsonian Folkways) (1961) * ''New Lost City Ramblers – Vol. 4'' (Smithsonian Folkways) (1962) * ''American Moonshine and Prohibition Songs'' (Smithsonian Folkways) (1962) * ''New Lost City Ramblers – Vol. 5'' (Smithsonian Folkways) (1963) * ''Gone to the Country'' (Smithsonian Folkways) (1963) * ''String Band Instrumentals'' (Smithsonian Folkways) (1964) * ''Rural Delivery No. 1'' (Smithsonian Folkways) (1964) * ''Modern Times'' (Smithsonian Folkways) (1968) * ''New Lost City Ramblers with Cousin Emmy'' (Smithsonian Folkways) (1968) * ''Remembrance of Things to Come'' (Smithsonian Folkways) (1973) * ''On the Great Divide'' (Smithsonian Folkways) (1975) * ''Earth is Earth'' (Smithsonian Folkways) (1978) * ''[[Tom Paley]], [[John Cohen]], Mike Seeger Sing Songs of the New Lost City Ramblers'' (Smithsonian Folkways) (1978) * ''20th Anniversary Concert, with [[Elizabeth Cotten]], Highwoods String Band, Pete Seeger & the Green Grass Cloggers'' (FLYING FISH (Rounder)) (1978) * ''The Early Years, 1958–1962'' (Smithsonian Folkways) (1991) * ''Out Standing in their Field: The New Lost City Ramblers, Vol 2, 1963–1973'' (Smithsonian Folkways) (1993) * ''There Ain't No Way Out'' (Smithsonian Folkways) (1997) * ''40 Years of Concert Recordings'' (Rounder) (2001) * ''50 Years: Where Do You Come From? Where Do You Go?'' (Smithsonian Folkways) (2008) ===Innspeling med Strange Creek Singers=== * ''Strange Creek Singers'' (Mike and Alice Seeger, [[Hazel Dickens]], [[Tracy Schwarz]], Lamar Grier) (Arhoolie) (1972) ==Utvalde filmar med Mike Seeger== * ''Homemade American Music'' (1980) by Yasha Aginsky * ''Always Been a Rambler'' (2009) by Yasha Aginsky ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mike Seeger|Mike Seeger]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 26. september 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske felespelarar]] [[Kategori:USA-amerikanske folkemusikarar]] [[Kategori:Musikarar frå New York City]] [[Kategori:Folk frå Lexington i Virginia]] [[Kategori:Autoharpespelarar]] [[Kategori:Munnharpespelarar]] [[Kategori:USA-amerikanske visesongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske mandolinistar]] kxwmucysb5gnq31cww9ujd1dhhfd3aa 0 382957 3657255 3384958 2026-06-14T18:27:25Z Ranveig 39 Fmt. 3657255 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Don Was | bilete = Don Was - AMA Nashville 2010 - Ron Baker.JPG | bilettekst = Don Was under [[Americana Music Association]] i [[Nashville]] (2010) | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Don Edward Fagenson | fødd = {{fødselsdato og alder|1952|9|13|mf=y}} | opphav = [[Detroit]] i [[Michigan]] i USA | sjanger = Rock, [[new wave]] | yrke = Musikar, plateprodusent, platedirektør | instrument = bassgitar, gitar, vokal, piano | aktive år = Sidan 1971 | tilknytta artistar = [[Was (Not Was)]]<br />Orquestra Was, [[Bob Dylan]], [[Rolling Stones]], [[Bonnie Raitt]], [[John Mayer]], [[Bob Weir]] og [[Wolf Bros]] }} '''Don Edward Fagenson''' ({{datoar}}), kjend som '''Don Was''', er ein USA-amerikansk [[musikar]], [[plateprodusent]] og [[platedirektør]]. Han spelte sjølv hovudsakleg [[bassgitar|bass]] og var med å skipe funkrockbandet [[Was (Not Was)]]. I seinare år produserte han songar og album for mange populære aritstar. I 2012 vart han direktør for jazzselskapet [[Blue Note Records]]. Han produserte fleire album for [[Bonnie Raitt]], inkludert ''[[Nick of Time]]'' i 1989, som vann Grammyprisen for årets album i USA. Han samarbeidde òg med [[Ziggy Marley]], på ''Family Time'', som vann årets beste barnealbum i 2009. Han produserte [[The Rolling Stones]]-albumet ''[[Blue & Lonesome av The Rolling Stones|Blue and Lonesome]],'' som vann Grammyprisen for beste tradisjonelle bluesalbum. For Rolling Stones, produserte han òg albuma ''[[Voodoo Lounge]]'', ''[[Stripped]]'', ''[[Bridges to Babylon]]'', ''[[Forty Licks]]'', ''[[Live Licks]]'' og ''[[A Bigger Bang]]''. Was produserte [[The B-52's]]-albumet ''[[Cosmic Thing]]'', med hitten «[[Love Shack]]». ==Utvald diskografi== * 1981: ''[[Was (Not Was) av v|Was (Not Was)]]'' – [[Was (Not Was)]] (Bass, synthesizer, vokal, produsent) * 1982: ''The Beat Goes On'' – Orbit med [[Carol Hall]] (Medprodusent) * 1983: ''[[Born to Laugh at Tornadoes]]'' – Was (Not Was) (Produsent, bass, klaverinstrument, lydteknikar) * 1984: ''Breathless'' – [[Figures on a Beach]] (produsent) * 1984: ''[[Into the Hot av Floy Joy|Into the Hot]]'' – [[Floy Joy]] (produsent) * 1985: ''[[Spoiled Girl]]'' – [[Carly Simon]] (produsent) * 1986 ''[[Weak in the Presence of Beauty]]'' – [[Floy Joy]] (produsent) * 1986 ''[[Madness of It All]]'' – [[The Ward Brothers]] (produsent) * 1986 «[[Cross That Bridge]]» – The Ward Brothers (produsent) * 1988: ''[[What Up, Dog?]]'' – Was (Not Was) (Produsent, lydteknikar, bass, gitar, klaverinstrument) * 1989: ''[[Nick of Time]]'' – [[Bonnie Raitt]] (klaverinstrument, produsent) * 1989: ''[[Cosmic Thing]]'' – [[The B-52s]] (produsent) * 1990: ''Take It to Heart'' – [[Michael McDonald]] (programmering, produsent, synthesizer, synthesizerprogrammering) * 1990: ''[[Brick by Brick]]'' – [[Iggy Pop]] (produsent) * 1990: ''[[Under the Red Sky]]'' – [[Bob Dylan]] (bass, produsent) * 1990: ''[[To Be Continued av Elton John|To Be Continued]]'' – [[Elton John]] (Produsent) * 1991: ''[[Khaled av Khaled|Khaled]]'' – [[musikaren Khaled|Khaled]] (Produsent, bass, klaverinstrument) * 1991: ''[[Are You Okay?]]'' – [[Was (Not Was)]] (Produsent, bass, lydteknikar, gitar, vokal) * 1991: ''[[Luck of the Draw]]'' – Bonnie Raitt (produsent) * 1991: ''[[The Fire Inside]]'' – [[Bob Seger]] (bass, produsent) * 1992: ''[[Kirya av Ofra Haza|Kirya]]'' – [[Ofra Haza]] (produsent) * 1992: ''[[Arkansas Traveler av Michelle Shocked|Arkansas Traveler]]'' – [[Michelle Shocked]] (produsent) * 1992: ''[[Time Takes Time]]'' – [[Ringo Starr]] (produsent) * 1992: ''[[Good Stuff]]'' – The B-52s (produsent) * 1992: ''Read My Lips'' – A Thousand Points of Night * 1992: ''[[Strange Weather av Glenn Frey|Strange Weather]]'' – [[Glenn Frey]] (produsent) * 1992: ''[[King of Hearts av Roy Orbison|King of Hearts]]'' – [[Roy Orbison]] (produsent, Hammondorgel, korvokal) * 1992: ''[[Never Been Rocked Enough]]'' – Delbert McClinton (Produsent) * 1993: ''[[Across the Borderline]]'' – [[Willie Nelson]] (produsent) * 1993: ''[[Thousand Roads]]'' – [[David Crosby]] (produsent) * 1993: ''[[I'm Alive av Jackson Browne|I'm Alive]]'' – [[Jackson Browne]] (produsent) * 1994: ''[[Longing in Their Hearts]]'' – Bonnie Raitt (bass, produsent) * 1994: ''[[Voodoo Lounge]]'' – [[The Rolling Stones]] (produsent) * 1994: «[[Waymore's Blues]]» – [[Waylon Jennings]] (Produsent and Bass) * 1995: ''[[The Road Goes On Forever av The Highwaymen|The Road Goes on Forever]]'' – [[The Highwaymen]] (produsent) * 1995: ''[[MTV Unplugged av Bob Dylan|MTV Unplugged]]'' – Bob Dylan (miksing) * 1995: ''[[I Just Wasn't Made for These Times]]'' – [[Brian Wilson]] (produsent) * 1995: ''[[Road Tested]]'' – Bonnie Raitt (produsent) * 1995: ''[[Stripped av The Rolling Stones|Stripped]]'' – The Rolling Stones (produsent/Hammond B-3-orgel) * 1996: ''[[The Restless Kind]]'' – [[Travis Tritt]] (produsent) * 1996: ''[[Organic av Joe Cocker|Organic]]'' – [[Joe Cocker]] (Produsent) * 1996: ''[[El Equilibrio de los Jaguares]]'' – [[Jaguares]] (Produsent) * 1997: ''[[Bridges to Babylon]]'' – The Rolling Stones (bass, klaverinstrument, leiande produsent, produsent, piano) * 1997: ''[[Undiscovered Soul]]'' – [[Richie Sambora]] (produsent) * 1999: ''[[Suicaine Gratifaction]]'' – [[Paul Westerberg]] (produsent) * 1999: ''[[Spirit of Music]]'' – [[Ziggy Marley]] (produsent) * 1999: ''[[Avenue B av Iggy Pop|Avenue B]]'' – Iggy Pop (produsent) * 1999: ''[[Greatest Hits av Chris Gaines|In the Life of Chris Gaines]]'' – [[Garth Brooks]] (produsent) * 2000: ''[[Maroon av Barenaked Ladies|Maroon]]'' – [[Barenaked Ladies]] (produsent) * 2001: ''[[Lions av The Black Crowes|Lions]]'' – [[The Black Crowes]] (bass, produsent, miksing) * 2002: ''[[The Wide World Over]]'' – [[The Chieftains]] (Produsent, bass) * 2003: ''[[Hootie & the Blowfish av Hootie & the Blowfish|Hootie & the Blowfish]]'' – [[Hootie & the Blowfish]] (produsent) * 2004: ''[[Live Licks]]'' – The Rolling Stones (produsent) * 2005: ''[[Countryman av Willie Nelson|Countryman]]'' – Willie Nelson (produsent) * 2005: ''[[Make Do with What You Got]]'' – Solomon Burke (Produsent) * 2005: ''[[A Bigger Bang]]'' – The Rolling Stones (produsent, piano) * 2006: ''[[This Old Road]]'' – [[Kris Kristofferson]] (produsent, piano, akustisk og kontrabass) * 2006: «[[Out of the Ashes av Jessi Colter|Out of the Ashes]]» – [[Jessi Colter]] (Produsent, bass) * 2006: ''[[Fly av Zucchero|Fly]]'' – [[Zucchero]] (produsent) * 2008: ''[[Last Days at the Lodge]]'' – [[Amos Lee]] (produsent) * 2008: ''[[Tennessee Pusher]]'' – [[Old Crow Medicine Show]] (produsent) * 2008: ''[[Boo!]]'' – Was (Not Was) (Produsent, lydteknikar, bass, klaverinstrument, trommer, vokal) * 2009: ''The Excitement Plan'' – [[Todd Snider]] (produsent) * 2009: ''Shimmer (EP)'' – Pieta Brown (Produsent, bass) * 2009: ''Acquired Taste'' – Delbert McClinton (Produsent) * 2009: ''[[Closer to the Bone]]'' – [[Kris Kristofferson]] (produsent) * 2009: "[[California Years]] – [[Jill Sobule]] (Produsent, bass) * 2010: ''[[Y Not]]'' – Ringo Starr (bass) * 2010: ''[[Stone Temple Pilots (2010)|Stone Temple Pilots]]'' – [[Stone Temple Pilots]] (produsent) * 2010: ''[[Welder av Elizabeth Cook|Welder]]'' – Elizabeth Cook (Produsent) * 2010: ''[[The Union av Elton John og Leon Russell|The Union]]'' – [[Elton John]]/[[Leon Russell]] (bass) * 2010: ''[[Chocabeck]]'' – [[Zucchero]] (produsent) * 2011: ''[[Wild and Free]]'' – [[Ziggy Marley]] (produsent) * 2011: ''[[The Gate av Kurt Elling|The Gate]]'' – [[Kurt Elling]] (produsent) * 2011: ''[[Blessed av Lucinda Williams|Blessed]]'' – [[Lucinda Williams]] (produsent) * 2012: ''[[Born and Raised av John Mayer|Born and Raised]]'' – [[John Mayer]] (produsent) * 2012: ''[[Born to Sing: No Plan B]]'' – [[Van Morrison]] (produsent) * 2012: ''[[La sesion cubana]]'' – [[Zucchero]] (produsent) * 2013: ''My True Story'' – [[Aaron Neville]] (med-produsent med [[Keith Richards]]) * 2013: ''[[Paradise Valley av John Mayer|Paradise Valley]]'' – [[John Mayer]] (produsent) * 2013: ''[[Una rosa blanca]]'' – [[Zucchero]] (produsent) * 2014: ''You Should Be So Lucky'' – [[Benmont Tench]] (bass) * 2014: ''[[Melody Road av Neil Diamond|Melody Road]]'' – [[Neil Diamond]] (produsent) * 2014: «All My Friends»-konserten 14. januar 2014 – Ein hyllest til [[Gregg Allman]] – Bass * 2014: ''Rester Vivant'' – [[Johnny Hallyday]] (produsent) * 2014: ''[[Everlasting av Martina McBride|Everlasting]]'' - Martina McBride (produsent) * 2014: Enjoy the View - Bobby Hutcherson, David Sandborn, Joey DeFrancesco (produsent) * 2014: Heigh Ho - Blake Mills (bass) * 2014: All Rise - Jason Moran (produsent) * 2015: Yesterday I Had the Blues - Jose James (produsent) * 2015: ''[[Duets: Re-working the Catalogue]]'' - Van Morrison (produsent) * 2015: ''[[No Pier Pressure]]'' - Brian Wilson (bass) * 2015: ''[[1 Hopeful Rd.]]'' - Vintage Trouble (produsent) * 2016: ''[[Black Cat av Zucchero|Black Cat]]'' – [[Zucchero]] (produsent) * 2016: ''[[Blue & Lonesome av The Rolling Stones|Blue & Lonesome]]'' – The Rolling Stones (produsent) * 2017: ''[[Southern Blood av Gregg Allman|Southern Blood]]'' - Gregg Allman (produsent) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Don Was|Don Was]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. oktober 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske jødar]] [[Kategori:USA-amerikanske songarar]] [[Kategori:USA-amerikanske plateprodusentar]] [[Kategori:Grammy-vinnarar]] [[Kategori:Folk frå Oak Park i Michigan]] [[Kategori:Was (Not Was)-medlemmar]] [[Kategori:USA-amerikanske rockebassistar]] [[Kategori:USA-amerikanske platedirektørar]] [[Kategori:Musikarar frå Detroit]] [[Kategori:USA-amerikanske bassistar]] tlfmiwpqgsgg11ag49s9i3llh11l21t 0 383015 3657244 3655105 2026-06-14T18:20:27Z Ranveig 39 3657244 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Andrew Scheps | bakgrunn = ikkje-utøvande personell | sjanger = [[pop]], [[rock]], [[klassisk musikk|klassisk]] | yrke = [[Lydteknkar]], [[plateprodusent|produsent]] | aktive år = Sidan 1991 | tilknytta artistar = [[Adele]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Beyoncé]], [[Green Day]], [[U2]], [[Hozier]], [[Lana Del Rey]], [[Gogol Bordello]], [[Black Sabbath]], [[Zac Brown Band]]<ref name=allmusic_scheps>{{cite web|title=AllMusic.com - Andrew Scheps|url=http://www.allmusic.com/artist/andrew-scheps-mn0000035504|website=Allmusic.com}}</ref>}} '''Andrew Scheps''' er ein USA-amerikansk [[lydteknikar]], [[plateprodusent]] og plateselskapeigar, basert i [[Los Angeles]] og [[Storbritannia]]. Han har fått [[Grammyprisen]] for beste rockealbum for arbeidet sitt med [[Red Hot Chili Peppers]]-albumet ''[[Stadium Arcadium]]'', prisen for årets album med [[Adele]] sitt ''[[21 av Adele|21]]'' og prisen for beste reggaealbum for [[Ziggy Marley]] sitt ''[[Fly Rasta]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Scheps&field_nominee_work_value=&year=All&genre=All | title=GRAMMY award database |date=2015 |publisher=The Recording Academy}}</ref> == Diskografi<ref>{{cite web | url=http://www.discogs.com/artist/450831-Andrew-Scheps | tittel= Andrew Scheps' discography at Discogs}}</ref>== * [[Kaleo]] - ''Surface Sounds'' (2020) * [[Apocalyptica]] - ''Cell-0'' (2020) * [[Rival Sons]] - ''[[Feral Roots]]'' (2019) * [[Hozier]] - ''[[Wasteland, Baby!]]'' (2019) * [[My Brightest Diamond]] - ''A Million and One'' (2018) * [[First Aid Kit]] - ''Tender Offerings'' (2018) * [[Joyce Manor]] - ''[[Million Dollars to Kill Me]]'' (2018) * [[Daughtry]] - ''[[Cage to Rattle]]'' (2018) * Welles - ''«Seventeen»'' (2018) * [[First Aid Kit]] - ''Ruins'' (2018) * [[Rancid]] - ''[[Trouble Maker av Rancid|Trouble Maker]]'' (2017) * [[Chase Rice]] - ''Lambs & Lions'' (2017) * [[You Me at Six]] – ''Night People'' (2017) * [[CRX]] – ''New Skin'' (2016) * [[Kaleo]] - ''A/B'' (2016) * [[Green Day]] - ''Revolution Radio'' (2016) * [[The Heavy]] - ''Hurt and The Merciless - Counter Records/The Bad Son Recording Company'' (2016) * [[Zac Brown Band]] - ''Jekyll & Hyde'' (2015) * [[Amos Lee]] - ''Live at Red Rocks with the Colorado Symphony'' (2015) * Farao - Till It's All Forgotten'' (2015) * [[Plastiscines]] - ''Back to the Start'' (2014) * [[Jennifer Nettles]] - ''That Girl'' (2014) * [[Low Roar]] - ''0'' (2014) * [[Hozier]] - ''[[Hozier av Hozier|Hozier]]'' (2014) * [[Cinerama]] - ''Seven Wonders of the World'' (2014) * [[Rodrigo Y Gabriela]] - ''9 Dead Alive'' (2014) * [[Ziggy Marley]] - ''Fly Rasta'' (2014) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«I'm Beside You»'' (2013) * [[Jake Bugg]] - ''Shangri La'' (2013) * [[AFI (band)|AFI]] - ''Burials'' (2013) * [[Gogol Bordello]] - ''Pura Vida Conspiracy'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«This Is the Kitt» / «Brave from Afar»'' (2013) * [[Lady Gaga]] - ''[[Artpop]]'' (2013) * [[Black Sabbath]] - ''13'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«In Love Dying»'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Hanelei» / «Open» / «Close»'' (2013) * [[Bon Jovi]] - ''What About Now'' (2013) * Chic Gamine - Closer'' (2013) * [[Beyoncé]] - ''«Angel»'' (2013) * [[Beyoncé]] - ''«XO»'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Pink as Floyd» / «Your Eyes Girl»'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Catch My Death» / «How It Ends»'' (2013) * Special Request - Soul Music'' (2013) * [[The Wedding Present]] - ''4 Songs EP'' (2012) * [[Lana Del Rey]] - ''Paradise'' (2012) * [[Our Lady Peace]] - ''Heavyweight'' (2012) * [[Our Lady Peace]] - ''As Fast as You Can'' (2012) * [[Lana Del Rey]] - ''Born to Die'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Strange Man» / «Long Progression»'' (2012) * [[The Hives]] - ''«Lex Hives»'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Magpies on Fire» / «Victorian»'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Never Is a Long Time» / «Love of Our Life»'' (2012) * [[Richie Sambora]] - ''Aftermath of the Lowdown'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Brendan's Death Song]]»'' (2012) * [[The Wedding Present]] - ''Valentina'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«The Sunset Sleeps» / «Hometown Gypsy»'' (2012) * [[Gogol Bordello]] - ''Моя Цыганиада'' (2011) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[songen Look Around|Look Around]]»'' (2011) * [[The Duke Spirit]] - ''Bruiser'' (2011) * [[Adele]] - ''[[Adele-albumet 21|21]]'' (2011) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Monarchy of Roses]]»'' (2011) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[The Adventures of Rain Dance Maggie]]»'' (2011) * [[Grace Potter and the Nocturnals]] - ''[[Grace Potter and the Nocturnals (album)|Grace Potter and the Nocturnals]]'' (2011) * [[Wendy & Lisa]] - ''Snapshots'' (2011) * [[Fdeluxe]] - ''Gaslight'' (2011) * [[The Duke Spirit]] - ''Kusama EP'' (2010) * [[Kid Rock]] - ''Born Free'' (2010) * [[Gogol Bordello]] - ''Trans-Continental Hustle'' (2010) * [[Josh Groban]] - ''War at Home'' (2010) * [[Gossip]] - ''Men in Love'' (2009) * [[Gossip]] - ''Music for Men'' (2009) * [[AFI]] - ''Crash Love'' (2009) * [[Pilot Speed]] - ''Wooden Bones'' (2009) * [[AFI]] - ''Mediate'' (2009) * [[Metallica]] - ''Broken, Beat & Scarred'' (2009) * [[Our Lady Peace]] - ''Burn Burn Burn'' (2009) * [[Blood Red Shoes]] - ''Say Something, Say Anything'' (2008) * [[Linkin Park]] - ''Songs from the Underground'' (2008) * [[Cass McCombs]] - ''Dropping the Writ'' (2008) * [[Weezer]] - ''Weezer'' (2008) * [[Metallica]] - ''[[Death Magnetic]]'' (2008) * [[Metallica]] - ''The Day That Never Comes'' (2008) * [[Blood Red Shoes]] - ''You Bring Me Down'' (2008) * [[Neil Diamond]] - ''Home Before Dark'' (2008) * [[Blood Red Shoes]] - ''Box of Secrets'' (2007) * [[The (International) Noise Conspiracy]] - ''The Cross of My Calling'' (2007) * [[The Duke Spirit]] - ''You Really Wake Up the Love in Me'' (2007) * [[Cass McCombs]] - ''That's That'' (2007) * [[Nicole Atkins]] - ''Neptune City'' (2007) * [[Blood Red Shoes]] - ''I Wish I Was Someone Better'' (2007) * [[Manu Chao]] - ''La Radiolina'' (2007) * [[Linkin Park]] - ''[[Minutes to Midnight (Linkin Park album)|Minutes to Midnight]]'' (2007) * [[Fightstar]] - ''We Apologize for Nothing'' (2007) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Tell Me Baby]]»'' (2007) * [[Neil Diamond]] - ''[[12 Songs]]'' (2005) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Snow (Hey Oh)]]»'' (2006) * [[U2]] - ''«[[Window in the Skies]]»'' (2006) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Dani California]]»'' (2006) * [[My Brightest Diamond]] - ''Bring Me the Workhorse'' (2006) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''[[Stadium Arcadium]]'' (2006) * [[Justin Timberlake]] - ''(Another Song) All Over Again'' (2006) * Randy Coleman - ''Last Salutation'' (2005) * The Picture - ''Connect'' (2005) * [[The Mars Volta]] - ''Frances the Mute'' (2005) * ''[[filmen Rent|Rent]]'' - Selections of the Original Motion Picture Soundtrack (2005) * [[Bette Midler]] - ''Sings the Peggy Lee Songbook'' (2005) * [[The (International) Noise Conspiracy]] - ''Black M★sk'' (2004) * [[The (International) Noise Conspiracy]] - ''A Small Demand'' (2004) * [[Lil Jon & The East Side Boyz]] - ''Stop Fuckin Wit Me'' (2004) * [[A Manual Dexterity: Soundtrack Volume One]] - ''[[Omar Rodríguez-López]]'' (2004) * The Ben Taylor Band - ''Famous Among the Barns'' (2003) * [[The Mars Volta]] - ''Inertiatic ESP'' (2003) * [[Endo]] - ''Songs for the Restless'' (2003) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Universally Speaking]]»'' (2003) * [[Alien Ant Farm]] - ''TruANT'' (2003) * Cash - ''Unearthed'' (2003) * [[Limp Bizkit]] - ''[[Results May Vary]]'' (2003) * [[Audioslave]] - ''«[[Cochise (song)|Cochise]]»'' (2003) * [[The Mars Volta]] - ''De-Loused In The Comatorium'' (2003) * [[Audioslave]] - ''«[[Like a Stone]]»'' (2003) * [[Jay-Z]] - ''«[[99 Problems]]»'' (2003) * [[The Mars Volta]] - ''Televators'' (2003) * [[Jewel]] - ''0304'' (2003) * [[Limp Bizkit]] - ''Eat You Alive'' (2003) * [[Limp Bizkit]] - ''«[[Behind Blue Eyes]]»'' (2003) * [[Johnny Cash]] - ''[[Amerikan IV: The Man Comes Around]]'' (2002) * [[Andrew W.K.]] - ''We Want Fun'' (2002) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[The Zephyr Song]]»'' (2002) * [[Audioslave]] - ''[[Audioslave av Audioslave|Audioslave]]'' (2002) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«By the Way»'' (2002) * [[Alanis Morissette]] - ''Under Rug Swept'' (2002) * [[Sum 41]] - ''«[[It's What We're All About]]»'' (2002) * [[Sheila Nicholls]] - ''Wake'' (2002) * [[Alanis Morissette]] - ''Feast on Scraps'' (2002) * [[Zeromancer]] - ''Clone Your Lover'' (2001) * [[Iggy Pop]] - ''Shakin' All Over'' (1999) * Põvi - ''Dragonflies'' (1999) * [[Human Nature]] - ''Counting Down'' (1999) * Põvi - ''Life in Volcanoes'' (1999) * Pure Sugar - ''Hold on to My Love'' (1998) * [[Taylor Dayne]] - ''Naked Without You'' (1998) * [[musikkgruppa Globe|Globe]] - ''Relation'' (1998) * [[Robbie Robertson]] - ''Contact from the Underworld of Redboy'' (1998) * [[David Holmes]] - ''Out of Sight'' (1998) * [[Social Distortion]] - ''Live at the Roxy'' (1998) * [[Michael Jackson]] - ''Ghost'' (1997) * [[Quincy Jones]] - ''Q's Jook Joint'' (1995) * [[Michael Jackson]] - ''HIStory - Past, Present and Future - Book I'' (1995) * [[Kenny Loggins]] - ''[[Leap of Faith (Kenny Loggins album)|Leap of Faith]]'' (1991) * [[Diana Ross]] - ''The Force Behind the Power'' (1991) * [[Jermaine Jackson]] - ''You Said'' (1991) * [[KRU]] - ''Smile'' (1988) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Andrew Scheps|Andrew Scheps]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. oktober 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske lydteknikarar]] [[Kategori:USA-amerikanske plateprodusentar]] [[Kategori:Grammy-vinnarar]] bq80ff7kzrxhqamy8eexdmqq8vsk1yf 3657257 3657244 2026-06-14T18:34:53Z Ranveig 39 3657257 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Andrew Scheps | bakgrunn = ikkje-utøvande personell | sjanger = [[pop]], [[rock]], [[klassisk musikk|klassisk]] | yrke = [[Lydteknkar]], [[plateprodusent|produsent]] | aktive år = Sidan 1991 | tilknytta artistar = [[Adele]], [[Red Hot Chili Peppers]], [[Metallica]], [[Beyoncé]], [[Green Day]], [[U2]], [[Hozier]], [[Lana Del Rey]], [[Gogol Bordello]], [[Black Sabbath]], [[Zac Brown Band]]<ref name=allmusic_scheps>{{cite web|title=AllMusic.com - Andrew Scheps|url=http://www.allmusic.com/artist/andrew-scheps-mn0000035504|website=Allmusic.com}}</ref>}} '''Andrew Scheps''' er ein USA-amerikansk [[lydteknikar]], [[plateprodusent]] og plateselskapeigar, basert i [[Los Angeles]] og [[Storbritannia]]. Han har fått [[Grammyprisen]] for beste rockealbum for arbeidet sitt med [[Red Hot Chili Peppers]]-albumet ''[[Stadium Arcadium]]'', prisen for årets album med [[Adele]] sitt ''[[21 av Adele|21]]'' og prisen for beste reggaealbum for [[Ziggy Marley]] sitt ''[[Fly Rasta]]''.<ref>{{cite web |url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=Scheps&field_nominee_work_value=&year=All&genre=All | title=GRAMMY award database |date=2015 |publisher=The Recording Academy}}</ref> == Diskografi<ref>{{cite web | url=http://www.discogs.com/artist/450831-Andrew-Scheps | tittel= Andrew Scheps' discography at Discogs}}</ref>== * [[Kaleo]] - ''Surface Sounds'' (2020) * [[Apocalyptica]] - ''Cell-0'' (2020) * [[Rival Sons]] - ''[[Feral Roots]]'' (2019) * [[Hozier]] - ''[[Wasteland, Baby!]]'' (2019) * [[My Brightest Diamond]] - ''A Million and One'' (2018) * [[First Aid Kit]] - ''Tender Offerings'' (2018) * [[Joyce Manor]] - ''[[Million Dollars to Kill Me]]'' (2018) * [[Daughtry]] - ''[[Cage to Rattle]]'' (2018) * Welles - ''«Seventeen»'' (2018) * [[First Aid Kit]] - ''Ruins'' (2018) * [[Rancid]] - ''[[Trouble Maker av Rancid|Trouble Maker]]'' (2017) * [[Chase Rice]] - ''Lambs & Lions'' (2017) * [[You Me at Six]] – ''Night People'' (2017) * [[CRX]] – ''New Skin'' (2016) * [[Kaleo]] - ''A/B'' (2016) * [[Green Day]] - ''Revolution Radio'' (2016) * [[The Heavy]] - ''Hurt and The Merciless - Counter Records/The Bad Son Recording Company'' (2016) * [[Zac Brown Band]] - ''Jekyll & Hyde'' (2015) * [[Amos Lee]] - ''Live at Red Rocks with the Colorado Symphony'' (2015) * Farao - Till It's All Forgotten'' (2015) * [[Plastiscines]] - ''Back to the Start'' (2014) * [[Jennifer Nettles]] - ''That Girl'' (2014) * [[Low Roar]] - ''0'' (2014) * [[Hozier]] - ''[[Hozier av Hozier|Hozier]]'' (2014) * [[Cinerama]] - ''Seven Wonders of the World'' (2014) * [[Rodrigo Y Gabriela]] - ''9 Dead Alive'' (2014) * [[Ziggy Marley]] - ''Fly Rasta'' (2014) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«I'm Beside You»'' (2013) * [[Jake Bugg]] - ''Shangri La'' (2013) * [[AFI (band)|AFI]] - ''Burials'' (2013) * [[Gogol Bordello]] - ''Pura Vida Conspiracy'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«This Is the Kitt» / «Brave from Afar»'' (2013) * [[Lady Gaga]] - ''[[Artpop]]'' (2013) * [[Black Sabbath]] - ''13'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«In Love Dying»'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Hanelei» / «Open» / «Close»'' (2013) * [[Bon Jovi]] - ''What About Now'' (2013) * Chic Gamine - Closer'' (2013) * [[Beyoncé]] - ''«Angel»'' (2013) * [[Beyoncé]] - ''«XO»'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Pink as Floyd» / «Your Eyes Girl»'' (2013) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Catch My Death» / «How It Ends»'' (2013) * Special Request - ''Soul Music'' (2013) * [[The Wedding Present]] - ''4 Songs EP'' (2012) * [[Lana Del Rey]] - ''Paradise'' (2012) * [[Our Lady Peace]] - ''Heavyweight'' (2012) * [[Our Lady Peace]] - ''As Fast as You Can'' (2012) * [[Lana Del Rey]] - ''Born to Die'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Strange Man» / «Long Progression»'' (2012) * [[The Hives]] - ''«Lex Hives»'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Magpies on Fire» / «Victorian»'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«Never Is a Long Time» / «Love of Our Life»'' (2012) * [[Richie Sambora]] - ''Aftermath of the Lowdown'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Brendan's Death Song]]»'' (2012) * [[The Wedding Present]] - ''Valentina'' (2012) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«The Sunset Sleeps» / «Hometown Gypsy»'' (2012) * [[Gogol Bordello]] - ''Моя Цыганиада'' (2011) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[songen Look Around|Look Around]]»'' (2011) * [[The Duke Spirit]] - ''Bruiser'' (2011) * [[Adele]] - ''[[Adele-albumet 21|21]]'' (2011) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Monarchy of Roses]]»'' (2011) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[The Adventures of Rain Dance Maggie]]»'' (2011) * [[Grace Potter and the Nocturnals]] - ''[[Grace Potter and the Nocturnals (album)|Grace Potter and the Nocturnals]]'' (2011) * [[Wendy & Lisa]] - ''Snapshots'' (2011) * [[Fdeluxe]] - ''Gaslight'' (2011) * [[The Duke Spirit]] - ''Kusama EP'' (2010) * [[Kid Rock]] - ''Born Free'' (2010) * [[Gogol Bordello]] - ''Trans-Continental Hustle'' (2010) * [[Josh Groban]] - ''War at Home'' (2010) * [[Gossip]] - ''Men in Love'' (2009) * [[Gossip]] - ''Music for Men'' (2009) * [[AFI]] - ''Crash Love'' (2009) * [[Pilot Speed]] - ''Wooden Bones'' (2009) * [[AFI]] - ''Mediate'' (2009) * [[Metallica]] - ''Broken, Beat & Scarred'' (2009) * [[Our Lady Peace]] - ''Burn Burn Burn'' (2009) * [[Blood Red Shoes]] - ''Say Something, Say Anything'' (2008) * [[Linkin Park]] - ''Songs from the Underground'' (2008) * [[Cass McCombs]] - ''Dropping the Writ'' (2008) * [[Weezer]] - ''Weezer'' (2008) * [[Metallica]] - ''[[Death Magnetic]]'' (2008) * [[Metallica]] - ''The Day That Never Comes'' (2008) * [[Blood Red Shoes]] - ''You Bring Me Down'' (2008) * [[Neil Diamond]] - ''Home Before Dark'' (2008) * [[Blood Red Shoes]] - ''Box of Secrets'' (2007) * [[The (International) Noise Conspiracy]] - ''The Cross of My Calling'' (2007) * [[The Duke Spirit]] - ''You Really Wake Up the Love in Me'' (2007) * [[Cass McCombs]] - ''That's That'' (2007) * [[Nicole Atkins]] - ''Neptune City'' (2007) * [[Blood Red Shoes]] - ''I Wish I Was Someone Better'' (2007) * [[Manu Chao]] - ''La Radiolina'' (2007) * [[Linkin Park]] - ''[[Minutes to Midnight (Linkin Park album)|Minutes to Midnight]]'' (2007) * [[Fightstar]] - ''We Apologize for Nothing'' (2007) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Tell Me Baby]]»'' (2007) * [[Neil Diamond]] - ''[[12 Songs]]'' (2005) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Snow (Hey Oh)]]»'' (2006) * [[U2]] - ''«[[Window in the Skies]]»'' (2006) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Dani California]]»'' (2006) * [[My Brightest Diamond]] - ''Bring Me the Workhorse'' (2006) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''[[Stadium Arcadium]]'' (2006) * [[Justin Timberlake]] - ''(Another Song) All Over Again'' (2006) * Randy Coleman - ''Last Salutation'' (2005) * The Picture - ''Connect'' (2005) * [[The Mars Volta]] - ''Frances the Mute'' (2005) * ''[[filmen Rent|Rent]]'' - Selections of the Original Motion Picture Soundtrack (2005) * [[Bette Midler]] - ''Sings the Peggy Lee Songbook'' (2005) * [[The (International) Noise Conspiracy]] - ''Black M★sk'' (2004) * [[The (International) Noise Conspiracy]] - ''A Small Demand'' (2004) * [[Lil Jon & The East Side Boyz]] - ''Stop Fuckin Wit Me'' (2004) * [[A Manual Dexterity: Soundtrack Volume One]] - ''[[Omar Rodríguez-López]]'' (2004) * The Ben Taylor Band - ''Famous Among the Barns'' (2003) * [[The Mars Volta]] - ''Inertiatic ESP'' (2003) * [[Endo]] - ''Songs for the Restless'' (2003) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[Universally Speaking]]»'' (2003) * [[Alien Ant Farm]] - ''TruANT'' (2003) * Cash - ''Unearthed'' (2003) * [[Limp Bizkit]] - ''[[Results May Vary]]'' (2003) * [[Audioslave]] - ''«[[Cochise (song)|Cochise]]»'' (2003) * [[The Mars Volta]] - ''De-Loused In The Comatorium'' (2003) * [[Audioslave]] - ''«[[Like a Stone]]»'' (2003) * [[Jay-Z]] - ''«[[99 Problems]]»'' (2003) * [[The Mars Volta]] - ''Televators'' (2003) * [[Jewel]] - ''0304'' (2003) * [[Limp Bizkit]] - ''Eat You Alive'' (2003) * [[Limp Bizkit]] - ''«[[Behind Blue Eyes]]»'' (2003) * [[Johnny Cash]] - ''[[Amerikan IV: The Man Comes Around]]'' (2002) * [[Andrew W.K.]] - ''We Want Fun'' (2002) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«[[The Zephyr Song]]»'' (2002) * [[Audioslave]] - ''[[Audioslave av Audioslave|Audioslave]]'' (2002) * [[Red Hot Chili Peppers]] - ''«By the Way»'' (2002) * [[Alanis Morissette]] - ''Under Rug Swept'' (2002) * [[Sum 41]] - ''«[[It's What We're All About]]»'' (2002) * [[Sheila Nicholls]] - ''Wake'' (2002) * [[Alanis Morissette]] - ''Feast on Scraps'' (2002) * [[Zeromancer]] - ''Clone Your Lover'' (2001) * [[Iggy Pop]] - ''Shakin' All Over'' (1999) * Põvi - ''Dragonflies'' (1999) * [[Human Nature]] - ''Counting Down'' (1999) * Põvi - ''Life in Volcanoes'' (1999) * Pure Sugar - ''Hold on to My Love'' (1998) * [[Taylor Dayne]] - ''Naked Without You'' (1998) * [[musikkgruppa Globe|Globe]] - ''Relation'' (1998) * [[Robbie Robertson]] - ''Contact from the Underworld of Redboy'' (1998) * [[David Holmes]] - ''Out of Sight'' (1998) * [[Social Distortion]] - ''Live at the Roxy'' (1998) * [[Michael Jackson]] - ''Ghost'' (1997) * [[Quincy Jones]] - ''Q's Jook Joint'' (1995) * [[Michael Jackson]] - ''HIStory - Past, Present and Future - Book I'' (1995) * [[Kenny Loggins]] - ''[[Leap of Faith (Kenny Loggins album)|Leap of Faith]]'' (1991) * [[Diana Ross]] - ''The Force Behind the Power'' (1991) * [[Jermaine Jackson]] - ''You Said'' (1991) * [[KRU]] - ''Smile'' (1988) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Andrew Scheps|Andrew Scheps]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. oktober 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske lydteknikarar]] [[Kategori:USA-amerikanske plateprodusentar]] [[Kategori:Grammy-vinnarar]] sd85gh4jdp4ub19eht057ko2j8x2abu 0 384736 3657214 3385584 2026-06-14T13:27:10Z Ranveig 39 Fmt. 3657214 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Paul Kennerley | bakgrunn = soloartist | fødestad = [[Hoylake]] i [[Merseyside]] i [[England]] | sjanger = [[Country]] | yrke = Songar<br />Låtskrivar<br />Gitarist | instrument = Gitar | aktive år = Sidan 1972 | selskap = [[A&M Records|A&M]]<br />Spinout | tilknytta artistar = [[Emmylou Harris]]<br />[[The Judds]]<br />[[Marty Stuart]] }} '''Paul Kennerley''' ({{datoar}}) er ein engelsk songar, låtskrivar, musikar og [[plateprodusent]] som har arbeidd i den amerikanske [[country]]industrien. Det første prosjektet til Kennerley var ''[[White Mansions]]'' frå 1978, eit konseptalbum om Sørstatane under [[den amerikanske borgarkrigen]]. Ei rekkje kjende artistar deltok prosjektet, som [[Waylon Jennings]], [[Jessi Colter]], Steve Cash frå [[Ozark Mountain Daredevils]] og [[Eric Clapton]].<ref name=PK-saving-2015>{{cite news|last1=Coroneos|first1=Trigger|title=Vintage Album Review – “White Mansions” (Various Artists)|url=http://www.savingcountrymusic.com/vintage-album-review-white-mansions-various-artists/|accessdate=17. november 2020|work=Saving Country Music|date=20. desember 2015}}</ref> I 1980 gav han ut eit nytt konseptalbum, ''[[The Legend of Jesse James]]'', med fleire kjende artistar, som [[Johnny Cash]], [[Emmylou Harris]], [[Charlie Daniels]], [[Albert Lee]] og [[Levon Helm]].<ref name=PK-frontier-2013>{{cite news|last1=Cornelius|first1=Jim|title=The Legend of Jesse James|url=https://frontierpartisans.com/1381/the-legend-of-jesse-james/|accessdate=17. november 2020|work=Frontier Partisan|date=20. mars 2013}}</ref> Kennerly var gift med [[Emmylou Harris]] frå 1985 til 1993.<ref name=PK-people-1991>{{cite news|last1=Jerome|first1=Jim|title=Emmylou Harris|url=http://people.com/archive/emmylou-harris-vol-35-no-1/|accessdate=17. november 2020|work=People|date=14. januar 1991}}</ref> ==Diskografi== ===Album=== * 1978: ''[[White Mansions]]'' ([[A&M Records|A&M]]) * 1979: ''[[The Legend of Jesse James]]'' ([[A&M Records|A&M]]) * 1998: ''Misery With A Beat'' EP (Spinout) ===Som produsent=== * 1985: [[Emmylou Harris]] - ''[[The Ballad of Sally Rose]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) * 1986: [[Emmylou Harris]] - ''[[Thirteen av Emmylou Harris|Thirteen]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) ===Som komponist=== * 1980: [[Matchbox]] - ''Midnite Dynamos'' ([[MCA Records|MCA]]) - spor 6, «Southern Boys» * 1981: [[Emmylou Harris]] - ''[[Cimarron av Emmylou Harris|Cimarron]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) - spor 6, «Born To Run» * 1982: [[Waylon Jennings]] - ''[[Black on Black]]'' ([[RCA Records|RCA Victor]]) - spor 7, «Gonna Write a Letter» * 1983: [[Dave Edmunds]] - ''[[Information av Dave Edmunds|Information]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) - spor 8, «Feel So Right» * 1983: [[David Allan Coe]] - ''Hello In There'' ([[Columbia Records|Columbia]]) - spor 1 «Crazy Old Soldier» (i lag med [[Troy Seals]]) * 1983: [[Emmylou Harris]] - ''[[White Shoes]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) - spor 3, «[[In My Dreams av Emmylou Harris|In My Dreams]]» * 1984: [[The Everly Brothers]] - ''[[EB 84]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) - spor 5, «The First Time In Line» * 1984: [[Glen Campbell]] - ''Letter To Home'' ([[Atlantic|Atlantic America]]) - spor 1, «I'll Be Faithful To You» * 1984: [[Waylon Jennings]] - ''[[Never Could Toe the Mark]]'' ([[RCA Records|RCA]]) - spor 8, «Where Would I Be (Without You)» * 1984: [[Ray Charles]] - ''[[Friendship av Ray Charles|Friendship]]'' ([[Columbia Records|Columbia]] / [[Epic Records|Epic]]) - spor 5, «Rock and Roll Shoes» (i lag med Graham Lyle) * 1985: [[The Judds]] - ''[[Rockin' with the Rhythm]]'' ([[RCA Records|RCA]]) - spor 1, «Have Mercy»; spor 7, «Cry Myself To Sleep» * 1986: [[Don Williams]] - ''Lovers And Best Friends'' ([[MCA Records|MCA]]) - spor 12, «I'll Be Faithful To You» * 1986: [[Emmylou Harris]] - ''[[Thirteen av Emmylou Harris|Thirteen]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) - spor 3, «Sweetheart of the Pines» (i lag med Emmylou Harris); spor 8, «When I Was Yours» (i lag med Emmylou Harris); spor 9, «I Had My Heart Set on You» (i lag med [[Rodney Crowell]]) * 1986: [[Waylon Jennings]] - ''[[Will the Wolf Survive]]'' ([[MCA Records|MCA]]) - spor 9, «I've Got Me a Woman» * 1986: [[Class of '55]] ([[Carl Perkins]], [[Jerry Lee Lewis]], [[Roy Orbison]] og [[Johnny Cash]] - ''Memphis Rock & Roll Homecoming'' ([[American Recordings (record label)|American]]) - spor 5, «We Remember The King» * 1987: [[Emmylou Harris]] - ''[[Angel Band av Emmylou Harris|Angel Band]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) - spor 6, «When He Calls» * 1987: [[John Anderson]] - ''[[Blue Skies Again]]'' ([[MCA Records|MCA]]) - spor 9, «Lying In Her Arms» (i lag med John Anderson) * 1987: [[Nanci Griffith]] - ''[[Lone Star State of Mind]]'' ([[MCA Records|MCA]]) - spor 10, «Let It Shine On Me» * 1987: [[Rosie Flores]] - ''Rosie Flores'' ([[Reprise Records|Reprise]]) - spor 6, «The Blue Side Of Town» (i lag med Hank DeVito) * 1988: [[Patty Loveless]] - ''[[Honky Tonk Angel (Patty Loveless album)|Honky Tonk Angel]]'' ([[MCA Records|MCA]]) - spor 1, «The Blue Side Of Town» (i lag med Hank DeVito) * 1989: [[Jason & the Scorchers]] - ''Thunder And Fire'' ([[A&M Records|A&M]]) - spor 11, «Away From You» (i lag med [[Jason Ringenberg]]) * 1989: [[The Judds]] - ''[[River of Time av The Judds|River of Time]]'' ([[RCA Records|RCA]] / [[Curb Records|Curb]]) - spor 1, «One Man Woman»; spor 2, «Young Love» (i lag med [[Kent Robbins]]); spor 4, «Let Me Tell You About Love» (i lag med [[Carl Perkins]] og [[Brent Maher]]) * 1989: [[Nitty Gritty Dirt Band]] - ''[[Will the Circle Be Unbroken: Volume Two]]'' ([[Universal Records|Universal]]) - spor 3, «When I Get My Rewards»; spor 8, «Mary Danced With Soldiers» * 1990: [[Chet Atkins]] og [[Mark Knopfler]] - ''[[Neck and Neck]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) - spor 1, «Poor Boy Blues» * 1990: [[Emmylou Harris]] - ''[[Brand New Dance]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) - spor 4, «Sweet Dreams of You» (i lag med John David); spor 9, «Brand New Dance» * 1990: [[Tanya Tucker]] - ''[[Tennessee Woman]]'' ([[Capitol Records|Capitol]]) - spor 9, «[[Walking Shoes]]» *1991: [[Tanya Tucker]] - [[What Do I Do with Me|''What Do I Do With Me'']] ([[Capitol Records|Capitol]]) - spor 6, «Trail of Tears» * 1992: [[Trisha Yearwood]] - ''[[Hearts in Armor]]'' ([[MCA Records|MCA]]) - spor 5, «Woman Walk The Line» (i lag med Emmylou Harris) * 1992: [[Wynonna Judd]] - ''[[Wynonna av Wynonna Judd|Wynonna]]'' ([[Curb Records|Curb]] / [[MCA Records|MCA]]) - spor 10, «Live With Jesus» * 1996: [[Travis Tritt]] - ''[[The Restless Kind]]'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) - spor 4, «Draggin' My Heart Around» (i lag med [[Marty Stuart]]); spor 7, «Double Trouble» (i lag med [[Marty Stuart]] og Travis Tritt) * 1998: [[Linda Ronstadt]] - ''[[We Ran]]'' ([[Elektra Records|Elektra]]) - spor 8, «Heartbreak Kind» (i lag med [[Marty Stuart]]) * 2000: [[The Waco Brothers]] - ''Electric Waco Chair'' ([[Bloodshot Records|Bloodshot]]) - spor 8, «When I Get My Rewards» * 2003: [[Emmylou Harris]] - ''[[Stumble into Grace]]'' ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) - spor 7, «Jupiter Rising» * 2005: [[Rick Danko]] - ''[[Cryin' Heart Blues]]'' ([[Other Peoples Music]]) - spor 3, «When I Get Just My Rewards» * 2008: [[Levon Helm]] - ''[[Dirt Farmer]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) - spor 8, «Got Me A Woman»; spor 9, «A Train Robbery» * 2014: [[Harry Dean Stanton]] - ''Partly Fiction'' (Omnivore) - spor 5, «When I Get My Rewards» * 2014: [[Johnny Cash]] - ''[[Out Among The Stars]]'' ([[Columbia Records|Columbia]] / [[Legacy Records|Legacy]]) - spor 10, «Rock And Roll Shoes» (i lag med [[Graham Lyle]]) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Paul Kennerley|Paul Kennerley]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 17. november 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Kennerley, Paul}} [[Kategori:Engelske countrysongarar]] [[Kategori:Engelske låtskrivarar]] [[Kategori:Engelske gitaristar]] [[Kategori:Engelske plateprodusentar]] [[Kategori:Folk frå Hoylake]] aahqdfts6nmgyns36xvlp30un3x7k3l 0 384876 3657216 3286346 2026-06-14T13:28:02Z Ranveig 39 Fmt. 3657216 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkalbum | tittel = Trio | format = [[Studioalbum]] | artist = [[Dolly Parton]], [[Emmylou Harris]] og [[Linda Ronstadt]] | utgjeve = 2. mars 1987 | innspelt = Januar til november 1986 | studio = {{hlist|The Complex ([[Los Angeles]])|Woodland Studios ([[Nashville]])|Ocean Way Recording ([[Hollywood]])}} | sjanger = [[Country]] | lengd = 38:24 | selskap = [[Warner Bros. Records|Warner Bros. Nashville]] | produsent = [[George Massenburg]] | artist kronologi = [[Dolly Parton]] | førre = ''[[Think About Love]]'' | førre år = 1986 | neste = ''[[The Best There Is av Dolly Parton|The Best There Is]]'' | neste år = 1987 | artist kronologi2 = [[Emmylou Harris]] | førre2 = ''[[Thirteen av Emmylou Harris|Thirteen]]'' | førre2 år = 1986 | neste2 = ''[[Angel Band av Emmylou Harris|Angel Band]]'' | neste2 år = 1987 | artist kronologi3 = [[Linda Ronstadt]] | førre3 = ''[[For Sentimental Reasons av Linda Ronstadt|For Sentimental Reasons]]'' | førre3 år = 1986 | neste3 = ''[[Canciones de Mi Padre]]'' | neste år = 1987 | ymse = {{Singlar | namn = Trio | format = Studioalbum | singel 1 = [[To Know Him Is to Love Him]] | singel 1 dato = 26. januar 1987 | singel 2 = [[Telling Me Lies]] | singel 2 dato = 11. mai 1987 | singel 3 = [[Those Memories of You]] | singel 3 dato = 31. august 1987 | singel 4 = [[Wildflowers av Dolly Parton|Wildflowers]] | singel 4 dato = 14. mars 1988 }} }} '''''Trio''''' er det første samarbeidsalbumet til [[Dolly Parton]], [[Emmylou Harris]] og [[Linda Ronstadt]]. Det kom ut 2. mars 1987 på [[Warner Bros. Records]].<ref name="discogs">{{cite web |title=Dolly Parton, Linda Ronstadt & Emmylou Harris - Trio |url=https://www.discogs.com/Dolly-Parton-Linda-Ronstadt-Emmylou-Harris-Trio/master/14721 |website=Discogs |accessdate=19. november 2020 |language=en}}</ref> Albumet har selt over fire millionar eksemplar verda over. ==Bakgrunn== Parton, Harris og Rondstadt hadde vore vener og fans av kvarandre i mange år og hadde alt i 1970-åra prøvd å spele inn eit album i lag. Men sidan dei var opptekne på kvar sin kant, og kvar for seg hadde kontraktar med forskjellige plateselskap, vart det ikkje noko av den gongen.<ref name = "background">{{cite web |title=Cashbox - 28. mars 1987 |url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-Cash-Box/80s/1987/CB-1987-03-28.pdf |website=American Radio History |publisher=Cashbox |accessdate=19. november 2020 |page=7, 24}}</ref> Enkelte innspelingar dei gjorde i 1970-åra kom ut på dei respektive soloalbuma til kvinnene.<ref name = "background"/> «[[Mr. Sandman]]» og «Evangeline» kom ut på Harris-albumet ''[[Evangeline av Emmylou Harris|Evangeline]]'' og Parton sin «My Blue Tears» kom ut på Ronstadt-albumet ''[[Get Closer av Linda Ronstadt|Get Closer]]'' i 1982. [[Rodney Crowell]] sin «Even Cowgirls Get the Blues» kom ut på Harris sitt ''[[Blue Kentucky Girl av Emmylou Harris|Blue Kentucky Girl]]''. «[[Palms of Victory]]», eit anna spor frå innspelingane i 1970-åra, kom ut på plateboksen til Harris, ''[[Songbird: Rare Tracks and Forgotten Gems]]'' i 2007. Parton og Ronstadt spelte òg inn ein versjon av den tradisjonelle balladen «I Never Will Marry», som kom ut i 1977 på Ronstadt sitt ''[[Simple Dreams]]'', sjølv om denne vart spelt inn ved eit anna høve enn det første Trio-forsøket. Det same vart Ronstadt sin versjon av [[Hank Williams]] sin «[[I Can't Help It (If I'm Still in Love with You)]]» frå ''[[Heart Like a Wheel]],'' der ho hadde med seg Harris. På denne tida spelte Ronstadt og Harris òg fleire av songane til Parton. Harris spelte «[[Coat of Many Colors]]» og «[[To Daddy]]», og Ronstadt spelte inn «[[I Will Always Love You]]». Parton på si side spelte Harris sin «[[Boulder to Birmingham]]» i 1976 på albumet hennar ''[[All I Can Do av Dolly Parton|All I Can Do]]''. Til slutt fekk dei i stand eit samarbeid. Innspelinga vart produsert av [[George Massenburg]]. Då ''Trio'' kom ut i mars 1987, inneheldt det fire hitsinglar, inkludert ein versjon av [[Phil Spector]]-hitten med [[The Teddy Bears]], «[[To Know Him Is to Love Him]]», frå 1958. ==Mottaking== {{Platemeldingar | kritikk1 = [[AllMusic]] | kritikk1karakter = {{Rating|4.5|5}}<ref>{{AllMusic|class=album|id=r16889|selskap=''Trio''|first=Mark |last=Deming}}</ref> |kritikk2 = [[Robert Christgau]] |kritikk2karakter = B+<ref>{{cite web |url=http://www.robertchristgau.com/get_artist.php?id=2360&name=Dolly+Parton%2C+Linda+Ronstadt%2C+Emmylou+Harris |title=Robert Christgau: CG: Dolly Parton, Linda Ronstadt, Emmylou Harris |work=robertchristgau.com |accessdate=19. november 2020}}</ref> | noprose = yes }} ''[[magasinet Billboard|Billboard]]'' skreiv ei melding 14. mars 1987: «Om dei 'nye tradisjonalistane' i country framleis har ei kjelde å hente songar frå, så er det i stor fordi desse songfuglane har halde det i live gjennom 1970-åra. Men dei tre i trioen kviler ikkje på rykta sine her. Kvar song på albumet er slåande vakre.»<ref>{{cite web |title=Billboard - 14. mars 1972 |url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-03-14.pdf |website=American Radio History |publisher=Billboard |accessdate=19. november 2020 |page=72}}</ref> Albumet gjekk til topps på den amerikanske ''[[magasinet Billboard|Billboard]]'' [[Top Country Albums]]-lista og låg der fem veker på rad. Albumet nådde òg sjetteplassen på [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]-lista. I Canada nådde albumet fjerdeplassen på ''[[magasinet RPM|RPM]]'' Top Albums-lista. Albumet fekk òg suksess i Sverige der det nådde 29. plassen på [[Sverigetopplistan]] og i Storbritannia der det nådde 60. plassen på albumlista. Den første singelen frå albumet, «[[To Know Him Is to Love Him]]», kom ut i januar 1987<ref>{{cite web |title=Billboard - 7. februar 1987 |url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-02-07.pdf |website=American Radio History |publisher=Billboard |accessdate=19. november 2020 |page=71}}</ref><ref>{{cite web |title=Dolly Parton, Linda Ronstadt, Emmylou Harris - To Know Him Is To Love Him |url=http://www.45cat.com/record/728492 |accessdate=19. november 2020}}</ref> og gjekk til topps på ''Billboard'' [[Hot Country Songs|Hot Country Singles]]-lista. Singelen gjekk òg til topps på ''RPM'' Country Singles-lista i Canada. Den andre singelen, «[[Telling Me Lies]]», kom ut i mai 1987<ref>{{cite web |title=Billboard - 23. mai 1987 |url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/BB-1987-soul.pdf |website=American Radio History |publisher=Billboard |accessdate=19. november 2020 |page=157}}</ref><ref>{{cite web |title=Dolly Parton, Linda Ronstadt, Emmylou Harris - Telling Me Lies |url=http://www.45cat.com/record/728371 |accessdate=19. november 2020}}</ref> og nådde tredjeplassen på ''Billboard'' Hot Country Singles-lista, 35. plassen på ''Billboard'' [[Adult Contemporary-lista|Hot Adult Contemporary]]-lista og sjetteplassen i Canada på ''RPM'' Country Singles-lista. «[[Those Memories of You]]» var den tredje singelen frå albumet, gjeven ut i august 1987<ref>{{cite web |title=Billboard - 12. september 1987 |url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1987/Billboard-1987-09-12.pdf |website=American Radio History |publisher=Billboard |accessdate=19. november 2020 |page=81}}</ref><ref>{{cite web |title=Dolly Parton, Linda Ronstadt, Emmylou Harris - Those Memories Of You |url=http://www.45cat.com/record/728248 |accessdate=19. november 2020}}</ref> og han nådde femteplassen på ''Billboard'' Hot Country Singles-lista og gjekk til topps på countrylista i Canada. Den fjerde og siste singelen frå albumet, «[[Wildflowers av Dolly Parton|Wildflowers]]», kom ut i mars 1988<ref>{{cite web |title=Billboard - 26. mars 1988 |url=https://www.americanradiohistory.com/Archive-Billboard/80s/1988/BB-1988-soul.pdf |website=American Radio History |publisher=Billboard |accessdate=19. november 2020 |page=191}}</ref><ref>{{cite web |title=Dolly Parton, Linda Ronstadt, Emmylou Harris - Wildflowers |url=http://www.45cat.com/record/727970 |accessdate=19. november 2020}}</ref> og nådde sjetteplassen på ''Billboard'' Hot Country Singles-lista og åttandeplassen i Canada på ''RPM'' Country Singles-lista. Albumet vann [[Grammyprisen]] for beste countrysong av duo eller gruppe.<ref>{{cite web |title=30th Annual GRAMMY Awards |url=https://www.grammy.com/grammys/awards/30th-annual-grammy-awards |website=GRAMMY.com |accessdate=19. november 2020 |language=en |date=28. november 2017}}</ref> Det vart òg nominert til Årets album<ref>{{cite web |title=Dolly Parton |url=https://www.grammy.com/grammys/artists/dolly-parton |website=GRAMMY.com |accessdate=19. november 2020 |language=en |date=15. februar 2019}}</ref> i lag med [[Michael Jackson]], [[U2]], [[Prince]] og [[Whitney Houston]]. «[[Telling Me Lies]]» vart òg nominret for beste countrysong.<ref>{{cite web |title=Linda Thompson |url=https://www.grammy.com/grammys/artists/linda-thompson |website=GRAMMY.com |accessdate=19. november 2020 |language=en |date=15. februar 2019}}</ref> Albumet vann prisen for årets album i 1987 av [[Academy of Country Music Awards|Academy of Country Music Award]]<ref>{{cite web |last1=LTD |first1=BubbleUp |title=winners |url=https://www.acmcountry.com/winners |website=Academy of Country Music |language=en}}</ref> og Årets vokalhending ved [[Country Music Association Awards]] i 1988.<ref>{{cite web |title=Past Winners And Nominees |url=https://cmaawards.com/past-winners-and-nominees/?appSession=59T29AKW1MU8Z3AY4JCUPZE3IEZO17LLP1P4241Y6IR736L9652Z73O8I9J380I399VPGFO6A20652NCWG2Z610G560O663210B1RK9NGE05KZT9MM0KXBH69866XWPA |website=CMA Awards |accessdate=19. november 2020}}</ref> ==Innhald== {{sporliste |overskrift = Side ein |tittel1 = The Pain of Loving You |låtskrivar1 = {{hlist|[[Dolly Parton]]|[[Porter Wagoner]]}} |lengd1 = 2:32 |tittel2 = Making Plans |låtskrivar2 = {{hlist|[[Johnny Russell]]|Voni Morrison}} |lengd2 = 3:36 |tittel3 = [[To Know Him Is to Love Him]] |låtskrivar3 = [[Phil Spector]] |lengd3 = 3:48 |tittel4 = Hobo's Meditation |låtskrivar4 = [[Jimmie Rodgers]] |lengd4 = 3:17 |tittel5 = [[Wildflowers av Dolly Parton|Wildflowers]] |låtskrivar5 = Parton |lengd5 = 3:33 |tittel6 = [[Telling Me Lies]] |låtskrivar6 = {{hlist|[[Linda Thompson]]|[[Betsy Cook]]}} |lengd6 = 4:26 }} {{sporliste |overskrift = Side to |tittel7 = My Dear Companion |låtskrivar7 = Traditional |lengd7 = 2:55 |tittel8 = [[Those Memories of You]] |låtskrivar8 = Alan O'Bryant |lengd8 = 3:58 |tittel9 = I've Had Enough |låtskrivar9 = [[Kate McGarrigle]] |lengd9 = 3:30 |tittel10 = Rosewood Casket |låtskrivar10 = {{hlist|Trad. arr. Avie Lee Parton}} |lengd10 = 2:59 |tittel11 = [[Farther Along]] |låtskrivar11 = {{hlist|Trad. arr. [[John Starling]]|[[Emmylou Harris]]}} |lengd11 = 4:10 |total lengd = 38:24 }} ==Medverkande== Henta frå notat i plateomslaget.<ref name="discogs"/> {{div col|colwidth=35em}} *[[Emmylou Harris]] – solovokal, harmonivokal, akustisk gitar *[[Dolly Parton]] – solovokal, harmonivokal *[[Linda Ronstadt]] – solovokal, harmonivokal *[[Ry Cooder]] – tremologitar *[[Kenny Edwards]] – akustisk bass, elektrisk bass *Steve Fishell – [[pedalsteelgitar]], [[dobro]], [[hawaiigitar]] *[[Russ Kunkel]] – trommer *[[Albert Lee]] – akustisk gitar, lys gitar, mandolin *[[David Lindley]] – akustisk gitar, [[autoharpe]], dulcimer, harpolek, hawaiigitar, mandolin *[[Mark O'Connor]] – akustisk gitar, fele, bratsj, mandolin *[[Bill Payne]] – akustisk piano, elektrisk piano, [[hammond organ]], harmonium *[[Herb Pedersen]] – banjo, vokalarrangement *[[Leland Sklar]] – akustisk bass *[[John Starling]] – akustisk gitar, akustisk rytmegitar, musikalsk rådgjevar *Brice Martin – fløyte *James SK Wān – bambusfløyte *Marty Krystall – klarinett *[[Novi Novog|Ilene «Novi» Novog]] – bratsj *Jodi Burnett – cello *Dennis Karmazyn – cello *[[David Campbell (komponist)|David Campbell]] – orkestrering og dirigent *Charles Veal – konsertmeister *[[George Massenburg]] – produsent, innspeling *Liza Edwards – produksjonskoordinator *Sharon Rice – lydteknikarassistent *[[Doug Sax]] – analog og digital mastering *Kosh Larson – kunstnarisk leiar, design *Ron Larson – kunstnarisk leiar, design *Robert Blakeman – fotografi {{div col end}} ==Salslister== '''Album''' {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col" | Liste (1987) ! scope="col" | Plassering |- ! scope = "row" | Australia ([[Kent Music Report]])<ref>{{cite book|last=Kent|first=David|authorlink=David Kent (historian)|title=Australian Chart Book 1970–1992|edition=illustrated|publisher=Australian Chart Book|location=St Ives, N.S.W.|year=1993|isbn=0-646-11917-6|page=230}}</ref> |align="center"|4 |- ! scope = "row" | Canadian Top Albums ([[magasinet RPM|''RPM'']])<ref>{{cite web |last1=Canada |first1=Library and Archives |title=Results: RPM Weekly |url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/list.aspx?OCRText=trio&Year=1987&ChartEn=Top+Albums%2fCDs& |website=www.bac-lac.gc.ca |accessdate=19. november 2020 |date=17. juli 2013}}</ref> | 4 |- ! scope = "row" | Swedish Albums ([[Sverigetopplistan]])<ref>{{cite web |title=swedishcharts.com - Swedish Charts Portal |url=https://swedishcharts.com/search.asp?cat=a&search=Dolly+Parton |website=swedishcharts.com |accessdate=19. november 2020}}</ref> | 29 |- ! scope = "row" | UK Albums ([[Official Charts Company|OCC]])<ref>{{cite web |title=DOLLY PARTON, LINDA RONSTADT & EMMYLOU HARRIS full Official Chart History Official Charts Company |url=https://www.officialcharts.com/artist/4256/dolly-parton%2c-linda-ronstadt-and-emmylou-harris/ |website=Official Charts |publisher=Official Charts Company |accessdate=19. november 2020}}</ref> | 60 |- ! scope = "row" | US [[Top Country Albums]] (''[[magasinet Billboard|Billboard]]'')<ref>{{cite web |title=Dolly Parton Chart History - Top Country Albums |url=https://www.billboard.com/music/dolly-parton/chart-history/country-albums/ |website=Billboard |accessdate=8. juli 2018}}</ref> | 1 |- ! scope = "row" | US [[Billboard 200|''Billboard'' 200]]<ref>{{cite web |title=Dolly Parton Chart History - Billboard 200 |url=https://www.billboard.com/music/dolly-parton/chart-history/billboard-200 |website=Billboard |accessdate=22. oktober 2018}}</ref> | 6 |- |} '''Singlar''' {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" ! scope="col" rowspan = "2" | Tittel ! scope="col" rowspan = "2" | År ! scope="col" colspan="4"| Plassering |- ! [[Hot Country Songs|US<br>Country]]<br><ref name = "HCS">{{cite web |title=Dolly Parton Chart History - Hot Country Songs | url=https://www.billboard.com/music/dolly-parton/chart-history/country-songs |website=Billboard |accessdate=8. juli 2018}}</ref> ! [[Adult Contemporary-lista|US<br>AC]]<br><ref name = "AC">{{cite web |title=Dolly Parton Chart History - Hot Adult Contemporary| url=https://www.billboard.com/music/dolly-parton/chart-history/adult-contemporary|website=Billboard |accessdate=8. juli 2018}}</ref> ! scope="col" |[[magasinet RPM|CAN<br>Country]]<br><ref>{{cite web |last1=Canada |first1=Library and Archives |title=Results: RPM Weekly |url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/list.aspx?OCRText=Dolly+Parton&ChartEn=Country+Singles& |website=www.bac-lac.gc.ca |accessdate=20. april 2019 |date=17. juli 2013}}</ref> |- ! scope = "row" | «[[To Know Him Is to Love Him]]» | rowspan = "3" | 1987 | 1 | — | 1 |- ! scope = "row" | «[[Telling Me Lies]]» | 3 | 35 | 6 |- ! scope = "row" | «[[Those Memories of You]]» | 5 | — | 1 |- ! scope = "row" | «[[Wildflowers av Dolly Parton|Wildflowers]]» | 1988 | 6 | — | 8 |- |} ==Salstrofé== {{Certification Table Top}} {{Certification Table Entry|type=album|region=United States|artist=D. PARTON, L. RONSTADT, E. HARRIS|title=TRIO|award= Platina|certyear=1987|relyear=1987|accessdate=19. november 2020}} {{Certification Table Bottom | nosales=true}} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trio (Dolly Parton, Linda Ronstadt and Emmylou Harris album)|Trio (Dolly Parton, Linda Ronstadt and Emmylou Harris album)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. november 2020.'' {{refslutt}} {{fotnoteliste|3}} {{Emmylou Harris}} {{Linda Ronstadt}} [[Kategori:Musikkalbum frå 1987]] [[Kategori:Emmylou Harris-album]] [[Kategori:Dolly Parton-album]] [[Kategori:Linda Ronstadt-album]] [[Kategori:Warner Bros. Records-album]] [[Kategori:Samarbeidsalbum]] [[Kategori:Album produserte av George Massenburg]] c4g6cd7fu0dgg06nspxj0humv5zrwlj 0 384970 3657217 3387000 2026-06-14T13:28:17Z Ranveig 39 Fmt. 3657217 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Harry Stinson | bakgrunn = instrumentalist | fødestad = [[Nashville]] i USA | sjanger = [[Rock]], [[country]] | yrke = Musikar | instrument = trommer | aktive år = Sidan 1970 | selskap = [[Dead Reckoning Records]] | tilknytta artistar = [[musikkgruppa Silver|Silver]], [[Marty Stuart]] and his Fabulous Superlatives, [[Steve Earle]] and the Dukes, [[Suzy Bogguss]] | nettstad = harrystinson.net }} '''Harry Stinson''' er ein USA-amerikansk multi-instrumentalist, kjend som studiomusikar på trommer og vokal i [[Nashville]]. Han er òg låtskrivar og [[plateprodusent|produsent]]. Stinsom har spelt som medlem av [[musikkgruppa Silver|Silver]], [[Marty Stuart]] and his Fabulous Superlatives, [[Steve Earle]] and the Dukes og med [[Suzy Bogguss]]. Som studiomusikar har Stinson arbeidd med [[Jimmy Buffett]], [[Jay Ferguson]], [[Al Stewart]], [[Etta James]], [[Peter Frampton]], [[Juice Newton]], [[Elton John]], [[Bob Seger]], [[Leon Russell]], [[Corb Lund]], [[Lyle Lovett]], [[Steve Earle]], [[Bette Midler]], [[Faith Hill]], [[Patty Loveless]], [[George Jones]], [[Nicolette Larson]],<ref name=HS-people-1986>{{cite web |url=http://people.com/archive/picks-and-pans-review-rose-of-my-heart-vol-25-no-22/|title=Picks and Pans Review: Rose of My Heart|work=People|accessdate=14. oktober 2017|author=staff|date=2. juni 1986}}</ref> [[Neil Diamond]] og [[Earl Scruggs]]. Stinson var med i Bette Midler-filmen [[filmen The Rose|The Rose]] som ein del av Monty's Band.<ref name=HS-fakeband-2004>{{cite book |last=Childs|first=T. Mike|date=6. november 2004|title=The Rocklopedia Fakebandica|publisher=Macmillan|edition= |url=https://archive.org/details/rocklopediafakeb00chil|url-access=registration|access-date=14. oktober 2017}}</ref> == Diskografi == ===Soloalbum=== * 2011: ''Who is This Man?'' * 2015: ''Look Out Heart!'' ===Med [[musikkgruppa Silver|Silver]]=== * 1976: ''Silver'' ([[Arista Records|Arista]])<ref name=HS-babylon-2017>{{cite web |url=http://spectrumculture.com/2017/01/08/bargain-bin-babylon-silver-silver/|title=Silver: Sølv|work=Bargain Bin Babylon|accessdate=14. oktober 2017|author=Rob Caldwell|date=8. januar 2017}}</ref> ===Med [[Steve Earle]] and the Dukes=== * 1986: ''[[Guitar Town]]'' ([[MCA Records|MCA]]) * 1986: ''[[Live from Austin, TX av Steve Earle|Live from Austin TX]]'' ([[New West Records|New West]]) utgjeve i 2004 * 1987: ''[[Exit 0]]'' (MCA) ===Med [[Kevin Welch]] and the Overtones=== * 1990: ''Kevin Welch'' ([[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) * 1992: ''Western Beat'' ([[Reprise Records|Reprise]]) ===Med the Dead Reckoners=== * 1997: ''A Night of Reckoning'' ([[Dead Reckoning Records|Dead Reckoning]]) ===Med [[Marty Stuart]] and His Fabulous Superlatives=== * 2003: ''[[Country Music av Marty Stuart|Country Music]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) * 2005: ''[[Souls' Chapel]]'' (Superlatone) * 2005: ''[[Badlands: Ballads of the Lakota]]'' (Superlatone) * 2006: ''[[Live at the Ryman av Marty Stuart|Live at the Ryman]]'' (Superlatone / [[Show Dog-Universal Music|Universal South]]) * 2007: ''[[Compadres: An Anthology of Duets]]'' ([[Hip-O Records|Hip-O]]) * 2008: ''Cool Country Favorites'' (Superlatone) * 2010: ''[[Ghost Train: The Studio B Sessions]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2010: ''The Marty Stuart Show: The Best Of Season One'' DVD (Superlatone) * 2012: ''Nashville, Volume 1: Tear The Woodpile Down'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2014: ''The Gospel Music of Marty Stuart and His Fabulous Superlatives'' DVD, album (Gaither Music) * 2014: ''Saturday Night/Sunday Morning'' (Superlatone) * 2017: ''Way Out West'' (Superlatone) ===Som komponist=== * 1989: [[Jann Browne]] - ''[[Tell Me Why av Jann Browne|Tell Me Why]]'' (Curb) - spor 1, «[[songen Tell Me Why av Jann Browne|Tell Me Why]]» (i lag med [[Gail Davies]]) * 1989: [[James House]] - ''[[James House av James House|James House]]'' (MCA) - spor 7, «Lucinda» (i lag med [[Wendy Waldman]] og [[Jim Photoglo]]) * 1989: [[Ricky Skaggs]] - ''[[Kentucky Thunder av Ricky Skaggs|Kentucky Thunder]]'' (Epic) - spor 5, «[[Let It Be You]]» (i lag med [[Kevin Welch]]) * 1990: [[Southern Pacific]] med [[Carlene Carter]] - ''County Line'' (Warner Bros.) - spor 4 «[[Time's Up (song)|Time's Up]]» (i lag med Kevin Welch and [[Wendy Waldman]]) * 1991: [[George Fox]] - ''[[Spice of Life av George Fox|Spice of Life]]'' (Warner Bros.) - spor 7, «Everything About You» (i lag med [[Kostas]]) * 1993: [[Ricky Van Shelton]] - ''[[A Bridge I Didn't Burn]]'' (Columbia) - spor 4, «[[Where Was I av Ricky Van Shelton|Where Was I]]» (i lag med [[Gary Burr]]) * 1994: [[Prescott-Brown]] - ''[[Already Restless]]'' (Columbia) - spor 10, «The Heart of Love» (i lag med Rick Bowles og [[Tommy Lee James]]) * 1995: [[Martina McBride]] - ''[[Wild Angels av Martina McBride|Wild Angels]]'' (RCA) - spor 1, «[[Wild Angels av Martina McBride|Wild Angels]]» (i lag med [[Matraca Berg]] og [[Gary Harrison]]); spor 9, «You've Been Driving All the Time» (i lag med [[Pat Bunch]]) * 1996: [[Davis Daniel]] - ''[[I Know a Place av Davis Daniel|I Know a Place]]'' (A&M) - spor 1, «I Know a Place» (i lag med Tommy Lee James) * 1998: [[Faith Hill]] - ''[[Faith av Faith Hill|Faith]]'' (Warner Bros.) - spor 2, «You Give Me Love» (i lag med Matraca Berg og [[Jim Photoglo]]) ===Andre === ====1979 - 1984==== * 1979: [[Bette Midler]] - ''[[The Rose av Bette Midler|The Rose: The Original Soundtrack Recording]]'' ([[Atlantic Records|Atlantic]]) * 1980: [[Jay Ferguson]] - ''Terms and Conditions'' ([[Capitol Records|Capitol]]) * 1980: [[Al Stewart]] and Shot in the Dark - ''[[24 Carrots]]'' ([[Arista Records|Arista]]) * 1981: [[Juice Newton]] - ''[[Juice av Juice Newton|Juice]]'' (Capitol) * 1981: Al Stewart - ''[[Live/Indian Summer]]'' (Arista) * 1982: [[Peter Frampton]] - ''[[The Art of Control]]'' ([[A&M Records|A&M]]) * 1982: [[Michael Martin Murphey]] - ''[[Michael Martin Murphey av Michael Martin Murphey|Michael Martin Murphey]]'' ([[Liberty Records|Liberty]]) * 1982: Juice Newton - ''[[Quiet Lies]]'' (Capitol) * 1982: [[Wendy Waldman]] - ''Which Way to Main Street'' (Epic) * 1982: [[Pia Zadora]] - ''Pia'' ([[Elektra Records|Elektra]]) * 1983: [[Josh Leo]] - ''Rockin' on 6th'' (Warner Bros.) * 1984: Al Stewart - ''[[Russians & Americans]]'' (RCA) ====1985 - 1989==== * 1985: [[Jimmy Buffett]] - ''[[Last Mango in Paris]]'' (MCA) * 1985: [[Pointer Sisters]] - ''[[Contact av Pointer Sisters|Contact]]'' ([[RCA Records|RCA]]) * 1985: [[Steve Wariner]] - ''[[Life's Highway]]'' (MCA) * 1986: Jimmy Buffett - ''[[Floridays]]'' (MCA) * 1986: [[Sweethearts of the Rodeo]] - ''[[Sweethearts of the Rodeo av Sweethearts of the Rodeo|Sweethearts Of The Rodeo]]'' (CBS) * 1987: [[Lyle Lovett]] - ''[[Pontiac av Lyle Lovett|Pontiac]]'' ([[Curb Records|Curb]]) * 1987: Ricky Van Shelton - ''[[Wild-Eyed Dream]]'' (Columbia) * 1987: Wendy Waldman - ''Letters Home'' ([[Cypress Records|Cypress]]) * 1988: [[Patty Loveless]] - ''[[Honky Tonk Angel av Patty Loveless|Honky Tonk Angel]]'' (MCA) * 1988: [[Dana McVicker]] - ''Dana McVicker'' (Capitol) * 1989: [[Rodney Crowell]] - ''[[Keys to the Highway]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) * 1989: [[Vince Gill]] - ''[[When I Call Your Name av Vince Gill|When I Call Your Name]]'' (MCA) * 1989: [[Emmylou Harris]] - ''[[Bluebird av Emmylou Harris|Bluebird]]'' ([[Reprise Records|Reprise]]) * 1989: James House - ''James House'' (MCA) * 1989: Lyle Lovett - ''[[Lyle Lovett and His Large Band]]'' (MCA) * 1989: [[Karen Staley]] - ''Wildest Dreams'' (MCA) ====1990 - 1994==== * 1990: [[Matraca Berg]] - ''[[Lying to the Moon]]'' (RCA) * 1990: [[Patty Loveless]] - ''[[On Down the Line av Patty Loveless|On Down the Line]]'' (MCA) * 1990: [[Reba McEntire]] - ''[[Rumor Has It av Reba McEntire|Rumor Has It]]'' (MCA) * 1990: [[Nitty Gritty Dirt Band]] - ''[[The Rest of the Dream]]'' (MCA) * 1990: [[Kenny Rogers]] - ''[[Love Is Strange av Kenny Rogers|Love is Strange]]'' (Reprise) * 1990: Sweethearts Of The Rodeo - ''[[Buffalo Zone]]'' (Columbia) * 1991: Marty Stuart - ''[[Tempted av Marty Stuart|Tempted]]'' (MCA) * 1992: [[Suzy Bogguss]] - ''[[Voices in the Wind]]'' ([[Liberty Records|Liberty]]) * 1992: [[Radney Foster]] - ''[[Del Rio, TX 1959]]'' (Arista) * 1992: Vince Gill - ''[[I Still Believe in You Vince Gill|I Still Believe in You]]'' (MCA) * 1992: [[Flaco Jimenez]] - ''Partners'' (Reprise) * 1992: [[The Mavericks]] - ''[[From Hell to Paradise]]'' (MCA) * 1992: [[Trisha Yearwood]] - ''[[Hearts In Armor]]'' (MCA) * 1993: Matraca Berg - ''The Speed of Grace'' (RCA) * 1993: Suzy Bogguss - ''[[Something Up My Sleeve]]'' (Liberty) * 1993: [[Brooks & Dunn]] - ''[[Hard Workin' Man]]'' (Arista) * 1993: [[Mark Collie]] - ''[[Mark Collie av Mark Collie|Mark Collie]]'' (MCA) * 1993: Faith Hill - ''[[Take Me as I Am av Faith Hill|Take Me as I Am]]'' (Warner Bros.) * 1993: Ricky Van Shelton - ''A Bridge I Didn't Burn'' (Columbia) * 1993: [[Steve Wariner]] - ''[[Drive av Steve Wariner|Drive]]'' (Arista) * 1994: [[David Ball]] - ''[[Thinkin' Problem]]'' (Warner Bros.) * 1994: Suzy Bogguss and [[Chet Atkins]] - ''[[Simpatico av Suzy Bogguss og Chet Atkins|Simpatico]]'' (Liberty) * 1994: [[George Jones]] - ''[[The Bradley Barn Sessions]]'' (MCA) * 1994: Patty Loveless - ''[[When Fallen Angels Fly]]'' ([[Epic Records|Epic]]) * 1994: Lyle Lovett - ''[[I Love Everybody]]'' (Curb / MCA) * 1994: [[Tammy Wynette]] - ''[[Without Walls]]'' (Epic) ====1995 - 1999==== * 1995: [[Confederate Railroad]] - ''[[When and Where]]'' (Atlantic) * 1995: Faith Hill - ''[[It Matters to Me]]'' (Warner Bros.) * 1995: [[Bob Seger]] and the Silver Bullet Band - ''[[It's a Mystery]]'' (Capitol) * 1995: Trisha Yearwood - ''[[Thinkin' About You]]'' (MCA) * 1996: [[Rhett Akins]] - ''[[Somebody New av Rhett Akins|Somebody New]]'' (MCA) * 1996: [[Mary Chapin Carpenter]] - ''[[A Place in the World av Mary Chapin Carpenter|A Place in the World]]'' (Columbia) * 1996: [[Mike Henderson]] - ''Edge of Night'' (Dead Reckoning) * 1996: Mike Henderson and the Bluebloods - ''First Blood'' (Dead Reckoning) * 1996: [[David Lee Murphy]] - ''[[Gettin' Out the Good Stuff]]'' (MCA) * 1997: [[Matraca Berg]] - ''Sunday Morning to Saturday Night'' ([[Rising Tide Records|Rising Tide]]) * 1998: [[Ilse DeLange]] - ''World of Hurt'' (Warner Bros.) * 1999: Suzy Bogguss - ''Suzy Bogguss'' (Platinum) * 1999: [[Natalie MacMaster]] - ''[[In My Hands]]'' ([[Rounder Records|Rounder]]) ====Sidan 2000==== * 2001: Brooks & Dunn – ''[[Steers & Stripes]]'' (Arista Nashville) * 2002: [[Willie Nelson]] - ''[[The Great Divide av Willie Nelson|The Great Divide]]'' ([[Universal Music Group Nashville#Lost Highway Records|Lost Highway]]) * 2003: [[Gary Allan]] - ''[[See If I Care av Gary Allan|See If I Care]]'' (MCA) * 2004: Jimmy Buffett - ''[[License to Chill]]'' ([[Mailboat Records|Mailboat]]) * 2005: [[Jace Everett]] - ''Jace Everett'' (Epic) * 2007: Brooks & Dunn - ''[[Cowboy Town]]'' (Arista / Sony) * 2008: Emmylou Harris - ''[[All I Intended to Be]]'' ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2009: [[Gretchen Peters]] - ''[[The Secret of Life (album)|The Secret of Life]]'' (Scarlet Letter) * 2011: [[Matraca Berg]] - ''The Dreaming Fields'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2012: [[Kenny Vaughan]] - ''V'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]])<ref name=HS-herald-2012>{{cite web |url=http://www.kentucky.com/entertainment/music-news-reviews/article44365353.html|title=Country gitarist Kenny Vaughan steps out on his own|work=Lexington Herald Leader|accessdate=14. oktober 2017|author=Walter Tunis|date=21. juni 2012}}</ref> * 2015: [[Ashley Monroe]] - ''[[The Blade (Ashley Monroe album)|The Blade]]'' (Warner Music Nashville) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Harry Stinson|Harry Stinson]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 21. november 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{offisiell nettstad|harrystinson.net/|}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:USA-amerikanske rocketrommeslagarar]] [[Kategori:USA-amerikanske studiomusikarar]] [[Kategori:USA-amerikanske trommeslagarar]] ca0npr00sv5tmvvfiparufrwvzl80fr 0 385075 3657224 3399439 2026-06-14T13:40:06Z Ranveig 39 Flikk 3657224 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Kenny Vaughan | bilete= Cousin Kenny.jpg | bilettekt= Vaughan (nummer to frå venstre) speler med Marty Stuart (til venstre) i 2022. | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Kenneth Vaughan | sjanger = [[Country]]<br />[[Rockabilly]]<br />[[Rock and roll]] | yrke = Musikar<br />Låtskrivar | instruments = Vokal<br />Gitar | aktive år = Sidan 1971 | selskap = [[Sugar Hill Records|Sugar Hill]] | tilknytta artistar = [[Marty Stuart]]<br />[[Lucinda Williams]]<br />[[Kim Richey]]<br />[[Allison Moorer]] }} '''Kenneth Vaughan''' er ein USA-amerikansk gitarist. Han er mest kjend som medlem i bandet til [[Marty Stuart]], The Fabulous Superlatives, i mange år. Vaughan var medlem av punkbandet Jonny III seint i 1970- og tidleg i 1980-åra. Gjennom dette bandet spelte Vaughan i mange år med Jeffrey Leroy Smith, betre kjend som Leroy X.<ref name=KV-punk-2017 >{{cite web | url=http://scarletdukes.com/colpunk/jonny3.shtml| tittel=Jonny III | work=Colorado New Wave/Punk Rock| accessdate= 27. april 2017| author=Icepick Phil}}</ref> Han flytta til [[Nashville]] i 1980-åra, der han vart kjend som countrygitarist.<ref name=KV-bmi-2011>{{cite news|last1=Mallernee Barnes|first1=Ellen|title=Hillbilly Rock: With ‘V,’ Kenny Vaughan Takes the Mic|url=https://www.bmi.com/news/entry/hillbilly_rock_with_v_kenny_vaughan_takes_the_mic|accessdate=9. april 2017|work=BMI News|date=1. desember 2011}}</ref> Vaughan var ei kort stund medlem av [[McBride & the Ride]] i 1994,<ref name="new">{{cite journal |last=Mansfield |first=Brian |authorlink=Brian Mansfield |date=March 1994 |title=McBride & the Ride: Now They Are Six |journal=New Country |volume=1 |issue=1 |pages=11}}</ref> og seinare i [[Trent Summar & the New Row Mob]].<ref>https://www.allmusic.com/artist/trent-summar-mn0000017417/biography</ref> Sidan 2002 har Vaughan spelt med [[Marty Stuart]] i hans Fabulous Superlatives.<ref name=fan-website>{{cite web|title=Marty Stuart Fan Page: The Band|url=http://www.martystuart.com/band-crew.htm|accessdate=17. desember 2017|publisher=Sherry}}</ref><ref name=HS-nodep-2005>{{cite web|url=http://nodepression.com/article/marty-stuart-party-may-come-end-road-goes-forever|title=Marty Stuart - The party may come to an end, but the road goes on forever|work=No Depression|accessdate=22. november 2020|author=Jon Weisberger|date=31. august 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930164100/http://nodepression.com/article/marty-stuart-party-may-come-end-road-goes-forever|archive-date=30. september 2017|url-status=dead}}</ref> Han har òg turnert med [[Lucinda Williams]], [[Allison Moorer]] og [[Kim Richey]].<ref name=KV-lexington-2012>{{cite news|last1=Tunis|first1=Walter|title=Country gitarist Kenny Vaughan steps out on his own|url=http://www.kentucky.com/entertainment/music-news-reviews/article44365353.html|accessdate=27. april 2017|work=Lexington Herald Reader|date=21. juni 2012}}</ref> Vaughan har så langt berre gjeve ut eitt soloalbum, ''V'', laga med medlemmar av The Fabulous Superlatives og [[Marty Stuart]] sjølv. Albumet kom ut i 2011.<ref name=KV-premier-2011>{{cite news|last1=Ellis|first1=Andy|title=CD Review: Kenny Vaughan - «V» |url=https://www.premierguitar.com/articles/CD_Review_Kenny_Vaughan_V|accessdate=27. april 2017|work=Premier Guitar|date=18. oktober 2011}}</ref><ref name=KV-nodep-2011>{{cite news|last1=Lines|first1=Mando|title=Kenny Vaughan: V|url=http://nodepression.com/article/kenny-vaughan-v|accessdate=28. april 2017|work=No Depression|date=13. september 2011}}</ref> Vaughan har òg ofte spelt med sin eigen trio, The Kenny Vaughan Trio.<ref name=KV-jfp-2012>{{cite news|last1=Morrisey|first1=Larry|title=Not Just a Country Picker|url=http://www.jacksonfreepress.com/news/2012/oct/24/not-just-country-picker/|accessdate=28. april 2017|work=Jackson Free Press|date=24. oktober 2012}}</ref> ==Discography== ===Soloalbum=== * 2011, ''V'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) ===Med [[Marty Stuart]]=== * 2003: ''[[Country Music av Marty Stuart|Country Music]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) * 2005: ''[[Souls' Chapel]]'' (Superlatone) * 2005: ''[[Badlands: Ballads of the Lakota]]'' (Superlatone) * 2006: ''[[Live at the Ryman av Marty Stuart|Live at the Ryman]]'' (Superlatone / [[Show Dog-Universal Music|Universal South]]) * 2007: ''[[Compadres: An Anthology of Duets]]'' ([[Hip-O Records|Hip-O]]) * 2008: ''Cool Country Favorites'' (Superlatone) * 2010: ''[[Ghost Train: The Studio B Sessions]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2012: ''Nashville, Volume 1: Tear The Woodpile Down'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2014: ''The Gospel Music of Marty Stuart'' DVD, album (Gaither Music) * 2014: ''Saturday Night/Sunday Morning'' (Superlatone) * 2017: ''Way Out West'' (Superlatone) ===Som hovudartist=== * 2002: ymse artistar - ''[[Dressed in Black: A Tribute to Johnny Cash]]'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) - spor 15, «Train Of Love» * 2017: Rob McNurlin - ''[[Tent Of The Wicked]]'' ([[Buffalo Skinner Recordings|Buffalo Skinner]]) - gitar og produsent på alle spor ===Som sidemann=== * 1991: [[Tim O'Brien]] - ''Odd Man In'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 1995: Sonny George - ''Sonny George's Rockin' Country And Western Roundup (Volume One)'' (Hermitage) * 1996: [[Jim Lauderdale]] - ''Persimmons'' ([Upstart) * 1996: [[Paul Burch]] and the WPA Ballclub - ''Pan-American Flash'' ([[Checkered Past Records|Checkered Past]]) * 1997: RB Morris - ''...Take That Ride...'' ([[Oh Boy Records|Oh Boy]] * 1998: [[Lucinda Williams]] - ''Live From Austin TX'' DVD ([[New West Records|New West]]) released in 2005 * 1998: [[Lucinda Williams]] - ''[[Car Wheels on a Gravel Road]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) * 1998: RRAF - ''Calling Dr. Strong'' (Paladin) * 2000: [[Trisha Yearwood]] - ''[[Real Live Woman]]'' ([[Universal Music Group Nashville|MCA Nashville]]) * 2001: [[Hal Ketchum]] - ''Lucky Man'' ([[Curb Records|Curb]]) * 2003: [[John Eddie]] - ''Who The Hell Is John Eddie?'' ([[Universal Music Group Nashville|Lost Highway]] / Thrill Show) * 2004: [[Gretchen Peters]] - ''Halcyon'' ([[Curb Records|Curb]] / [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) * 2004: [[Mindy Smith]] - ''[[One Moment More]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) * 2004: [[Sugarland]] - ''[[Twice the Speed of Life]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) * 2005: [[Bobby Bare]] - ''The Moon Was Blue'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2005: [[Jeff Black]] - ''[[Tin Lily]]'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2005: Gary Bennett - ''Human Condition'' (Landslide) * 2005: [[Tim O'Brien]] - ''Cornbread Nation'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2006: [[Alan Jackson]] - ''[[Like Red on a Rose]]'' ([[Arista Nashville]]) * 2006: [[John Corbett]] - ''[[John Corbett av John Corbett|John Corbett]]'' (Funbone) * 2007: [[Porter Wagoner]] - ''[[Wagonmaster]]'' ([[Anti- (record label)|Anti-]]) * 2008: Bell & Cooper - ''Postcards out of the Blue'' (Dogjaw) * 2008: [[Emmylou Harris]] - ''[[All I Intended to Be]]'' ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2008: Laurie McClain - ''Ascend'' (Kindred Voices) * 2008: [[Mando Saenz]] - ''Bucket'' ([[Thirty Tigers]]) * 2008: Matt Nolen - ''This One Goes to 11'' (sjølvutgjeven) * 2008: Matt Poss - ''Hinges'' (Mishawaka) * 2009: [[Ted Russell Kamp]] - ''Poor Man's Paradise'' ([[Dualtone Records|Dualtone]] / PoMo) * 2009: [[Eric Church]] - ''[[Carolina av Eric Church|Carolina]]'' ([[Capitol Records Nashville|Capitol Nashville]]) * 2009: Chuck Mead - ''Journeyman's Wager'' (Grassy Knoll / [[Thirty Tigers]]) * 2009: [[Will Hoge]] - ''The Wreckage'' ([[Rykodisc Records|Rykodisc]]) * 2010: [[Chely Wright]] - ''[[Lifted Off the Ground]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) * 2010: [[Jim Lauderdale]] - ''Patchwork River'' ([[Thirty Tigers]]) * 2010. [[Mike Farris]] - ''The Night the Cumberland Came Alive'' ([[Entertainment One|eOne]]) * 2011: [[Billy Burnette]] - ''Rock N Roll With It'' (Rock N Roll With It) * 2011: Bob Wayne - ''Outlaw Carnie'' (People Like You) * 2011: Dave Cox - ''Shine Your Light'' (sjølvutgjeven) * 2011: Renée Wahl - ''Cumberland Moonshine'' (RWR) * 2011: [[Ted Russell Kamp]] - ''Get Back to the Land'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2011: [[Will Hoge]] - ''Number Seven'' ([[Rykodisc Records|Rykodisc]]) * 2012: Sarah Gayle Meech - ''One Good Thing's (sjølvutgjeven) * 2012: [[Sandra Boynton]] - ''Sandra Boynton's Frog Trouble'' ([[Rounder Records|Rounder]]) * 2012: The Trishas - ''High, Wide & Handsome'' (The Trishas Music) * 2012: [[Wanda Jackson]] - ''[[Unfinished Business av Wanda Jackson|Unfinished Business]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2013: [[Lorrie Morgan]] og [[Pam Tillis]] - ''[[Dos Divas]]'' (Red River) * 2014: [[Jack Clement]] - ''For Once and For All'' ([[I.R.S. Records|I.R.S.]]) * 2014: [[Jim Lauderdale]] - ''I'm A Song'' (Sky Crunch) * 2014: [[Lana Del Rey]] - ''([[Ultraviolence av Lana Del Rey|Ultraviolence]]'' ([[Polydor Records|Polydor]] / [[Interscope Records|Interscope]]) * 2014: [[Laura Cantrell]] - ''[[No Way There from Here]]'' (Thrift Shop) * 2014: [[Nikki Lane]] - ''[[All or Nothin' av Nikki Lane|All Or Nothin']]'' ([[New West Records|New West]]) * 2014: [[Ray LaMontagne]] - ''[[Supernova av Ray LaMontagne|Supernova]]'' ([[RCA Records|RCA]]) * 2015: [[The Arcs]] - ''[[Yours, Dreamily,]] ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2015: [[Joe Ely]] - ''Panhandle Rambler'' (Rack 'Em) * 2015: Sam Lewis - ''Waiting on You'' (Brash) * 2016: Liz Longley - ''Weightless'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2016: [[The Pretenders]] - ''[[Alone av The Pretenders|Alone]]'' ([[Bertelsmann Music Group|BMG]]) * 2017: [[Jim Lauderdale]] - ''London Southern'' ([[Proper Records]]) * 2017: [[Nikki Lane]] - ''Highway Queen'' ([[New West Records|New West]]) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kenny Vaughan|Kenny Vaughan]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. november 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Vaughan, Kenny}} [[Kategori:USA-amerikanske countrygitaristar]] [[Kategori:USA-amerikanske countryrocksongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske countrysongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske låtskrivarar]] [[Kategori:Countrymusikarar frå Oklahoma]] [[Kategori:Folk frå Denver]] 03m22tttgoglxa21v06q9w1gp9kvzhk 3657225 3657224 2026-06-14T13:40:16Z Ranveig 39 3657225 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Kenny Vaughan | bilete= Cousin Kenny.jpg | bilettekst= Vaughan (nummer to frå venstre) speler med Marty Stuart (til venstre) i 2022. | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Kenneth Vaughan | sjanger = [[Country]]<br />[[Rockabilly]]<br />[[Rock and roll]] | yrke = Musikar<br />Låtskrivar | instruments = Vokal<br />Gitar | aktive år = Sidan 1971 | selskap = [[Sugar Hill Records|Sugar Hill]] | tilknytta artistar = [[Marty Stuart]]<br />[[Lucinda Williams]]<br />[[Kim Richey]]<br />[[Allison Moorer]] }} '''Kenneth Vaughan''' er ein USA-amerikansk gitarist. Han er mest kjend som medlem i bandet til [[Marty Stuart]], The Fabulous Superlatives, i mange år. Vaughan var medlem av punkbandet Jonny III seint i 1970- og tidleg i 1980-åra. Gjennom dette bandet spelte Vaughan i mange år med Jeffrey Leroy Smith, betre kjend som Leroy X.<ref name=KV-punk-2017 >{{cite web | url=http://scarletdukes.com/colpunk/jonny3.shtml| tittel=Jonny III | work=Colorado New Wave/Punk Rock| accessdate= 27. april 2017| author=Icepick Phil}}</ref> Han flytta til [[Nashville]] i 1980-åra, der han vart kjend som countrygitarist.<ref name=KV-bmi-2011>{{cite news|last1=Mallernee Barnes|first1=Ellen|title=Hillbilly Rock: With ‘V,’ Kenny Vaughan Takes the Mic|url=https://www.bmi.com/news/entry/hillbilly_rock_with_v_kenny_vaughan_takes_the_mic|accessdate=9. april 2017|work=BMI News|date=1. desember 2011}}</ref> Vaughan var ei kort stund medlem av [[McBride & the Ride]] i 1994,<ref name="new">{{cite journal |last=Mansfield |first=Brian |authorlink=Brian Mansfield |date=March 1994 |title=McBride & the Ride: Now They Are Six |journal=New Country |volume=1 |issue=1 |pages=11}}</ref> og seinare i [[Trent Summar & the New Row Mob]].<ref>https://www.allmusic.com/artist/trent-summar-mn0000017417/biography</ref> Sidan 2002 har Vaughan spelt med [[Marty Stuart]] i hans Fabulous Superlatives.<ref name=fan-website>{{cite web|title=Marty Stuart Fan Page: The Band|url=http://www.martystuart.com/band-crew.htm|accessdate=17. desember 2017|publisher=Sherry}}</ref><ref name=HS-nodep-2005>{{cite web|url=http://nodepression.com/article/marty-stuart-party-may-come-end-road-goes-forever|title=Marty Stuart - The party may come to an end, but the road goes on forever|work=No Depression|accessdate=22. november 2020|author=Jon Weisberger|date=31. august 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930164100/http://nodepression.com/article/marty-stuart-party-may-come-end-road-goes-forever|archive-date=30. september 2017|url-status=dead}}</ref> Han har òg turnert med [[Lucinda Williams]], [[Allison Moorer]] og [[Kim Richey]].<ref name=KV-lexington-2012>{{cite news|last1=Tunis|first1=Walter|title=Country gitarist Kenny Vaughan steps out on his own|url=http://www.kentucky.com/entertainment/music-news-reviews/article44365353.html|accessdate=27. april 2017|work=Lexington Herald Reader|date=21. juni 2012}}</ref> Vaughan har så langt berre gjeve ut eitt soloalbum, ''V'', laga med medlemmar av The Fabulous Superlatives og [[Marty Stuart]] sjølv. Albumet kom ut i 2011.<ref name=KV-premier-2011>{{cite news|last1=Ellis|first1=Andy|title=CD Review: Kenny Vaughan - «V» |url=https://www.premierguitar.com/articles/CD_Review_Kenny_Vaughan_V|accessdate=27. april 2017|work=Premier Guitar|date=18. oktober 2011}}</ref><ref name=KV-nodep-2011>{{cite news|last1=Lines|first1=Mando|title=Kenny Vaughan: V|url=http://nodepression.com/article/kenny-vaughan-v|accessdate=28. april 2017|work=No Depression|date=13. september 2011}}</ref> Vaughan har òg ofte spelt med sin eigen trio, The Kenny Vaughan Trio.<ref name=KV-jfp-2012>{{cite news|last1=Morrisey|first1=Larry|title=Not Just a Country Picker|url=http://www.jacksonfreepress.com/news/2012/oct/24/not-just-country-picker/|accessdate=28. april 2017|work=Jackson Free Press|date=24. oktober 2012}}</ref> ==Discography== ===Soloalbum=== * 2011, ''V'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) ===Med [[Marty Stuart]]=== * 2003: ''[[Country Music av Marty Stuart|Country Music]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) * 2005: ''[[Souls' Chapel]]'' (Superlatone) * 2005: ''[[Badlands: Ballads of the Lakota]]'' (Superlatone) * 2006: ''[[Live at the Ryman av Marty Stuart|Live at the Ryman]]'' (Superlatone / [[Show Dog-Universal Music|Universal South]]) * 2007: ''[[Compadres: An Anthology of Duets]]'' ([[Hip-O Records|Hip-O]]) * 2008: ''Cool Country Favorites'' (Superlatone) * 2010: ''[[Ghost Train: The Studio B Sessions]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2012: ''Nashville, Volume 1: Tear The Woodpile Down'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2014: ''The Gospel Music of Marty Stuart'' DVD, album (Gaither Music) * 2014: ''Saturday Night/Sunday Morning'' (Superlatone) * 2017: ''Way Out West'' (Superlatone) ===Som hovudartist=== * 2002: ymse artistar - ''[[Dressed in Black: A Tribute to Johnny Cash]]'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) - spor 15, «Train Of Love» * 2017: Rob McNurlin - ''[[Tent Of The Wicked]]'' ([[Buffalo Skinner Recordings|Buffalo Skinner]]) - gitar og produsent på alle spor ===Som sidemann=== * 1991: [[Tim O'Brien]] - ''Odd Man In'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 1995: Sonny George - ''Sonny George's Rockin' Country And Western Roundup (Volume One)'' (Hermitage) * 1996: [[Jim Lauderdale]] - ''Persimmons'' ([Upstart) * 1996: [[Paul Burch]] and the WPA Ballclub - ''Pan-American Flash'' ([[Checkered Past Records|Checkered Past]]) * 1997: RB Morris - ''...Take That Ride...'' ([[Oh Boy Records|Oh Boy]] * 1998: [[Lucinda Williams]] - ''Live From Austin TX'' DVD ([[New West Records|New West]]) released in 2005 * 1998: [[Lucinda Williams]] - ''[[Car Wheels on a Gravel Road]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) * 1998: RRAF - ''Calling Dr. Strong'' (Paladin) * 2000: [[Trisha Yearwood]] - ''[[Real Live Woman]]'' ([[Universal Music Group Nashville|MCA Nashville]]) * 2001: [[Hal Ketchum]] - ''Lucky Man'' ([[Curb Records|Curb]]) * 2003: [[John Eddie]] - ''Who The Hell Is John Eddie?'' ([[Universal Music Group Nashville|Lost Highway]] / Thrill Show) * 2004: [[Gretchen Peters]] - ''Halcyon'' ([[Curb Records|Curb]] / [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) * 2004: [[Mindy Smith]] - ''[[One Moment More]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) * 2004: [[Sugarland]] - ''[[Twice the Speed of Life]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) * 2005: [[Bobby Bare]] - ''The Moon Was Blue'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2005: [[Jeff Black]] - ''[[Tin Lily]]'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2005: Gary Bennett - ''Human Condition'' (Landslide) * 2005: [[Tim O'Brien]] - ''Cornbread Nation'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2006: [[Alan Jackson]] - ''[[Like Red on a Rose]]'' ([[Arista Nashville]]) * 2006: [[John Corbett]] - ''[[John Corbett av John Corbett|John Corbett]]'' (Funbone) * 2007: [[Porter Wagoner]] - ''[[Wagonmaster]]'' ([[Anti- (record label)|Anti-]]) * 2008: Bell & Cooper - ''Postcards out of the Blue'' (Dogjaw) * 2008: [[Emmylou Harris]] - ''[[All I Intended to Be]]'' ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2008: Laurie McClain - ''Ascend'' (Kindred Voices) * 2008: [[Mando Saenz]] - ''Bucket'' ([[Thirty Tigers]]) * 2008: Matt Nolen - ''This One Goes to 11'' (sjølvutgjeven) * 2008: Matt Poss - ''Hinges'' (Mishawaka) * 2009: [[Ted Russell Kamp]] - ''Poor Man's Paradise'' ([[Dualtone Records|Dualtone]] / PoMo) * 2009: [[Eric Church]] - ''[[Carolina av Eric Church|Carolina]]'' ([[Capitol Records Nashville|Capitol Nashville]]) * 2009: Chuck Mead - ''Journeyman's Wager'' (Grassy Knoll / [[Thirty Tigers]]) * 2009: [[Will Hoge]] - ''The Wreckage'' ([[Rykodisc Records|Rykodisc]]) * 2010: [[Chely Wright]] - ''[[Lifted Off the Ground]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) * 2010: [[Jim Lauderdale]] - ''Patchwork River'' ([[Thirty Tigers]]) * 2010. [[Mike Farris]] - ''The Night the Cumberland Came Alive'' ([[Entertainment One|eOne]]) * 2011: [[Billy Burnette]] - ''Rock N Roll With It'' (Rock N Roll With It) * 2011: Bob Wayne - ''Outlaw Carnie'' (People Like You) * 2011: Dave Cox - ''Shine Your Light'' (sjølvutgjeven) * 2011: Renée Wahl - ''Cumberland Moonshine'' (RWR) * 2011: [[Ted Russell Kamp]] - ''Get Back to the Land'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2011: [[Will Hoge]] - ''Number Seven'' ([[Rykodisc Records|Rykodisc]]) * 2012: Sarah Gayle Meech - ''One Good Thing's (sjølvutgjeven) * 2012: [[Sandra Boynton]] - ''Sandra Boynton's Frog Trouble'' ([[Rounder Records|Rounder]]) * 2012: The Trishas - ''High, Wide & Handsome'' (The Trishas Music) * 2012: [[Wanda Jackson]] - ''[[Unfinished Business av Wanda Jackson|Unfinished Business]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2013: [[Lorrie Morgan]] og [[Pam Tillis]] - ''[[Dos Divas]]'' (Red River) * 2014: [[Jack Clement]] - ''For Once and For All'' ([[I.R.S. Records|I.R.S.]]) * 2014: [[Jim Lauderdale]] - ''I'm A Song'' (Sky Crunch) * 2014: [[Lana Del Rey]] - ''([[Ultraviolence av Lana Del Rey|Ultraviolence]]'' ([[Polydor Records|Polydor]] / [[Interscope Records|Interscope]]) * 2014: [[Laura Cantrell]] - ''[[No Way There from Here]]'' (Thrift Shop) * 2014: [[Nikki Lane]] - ''[[All or Nothin' av Nikki Lane|All Or Nothin']]'' ([[New West Records|New West]]) * 2014: [[Ray LaMontagne]] - ''[[Supernova av Ray LaMontagne|Supernova]]'' ([[RCA Records|RCA]]) * 2015: [[The Arcs]] - ''[[Yours, Dreamily,]] ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2015: [[Joe Ely]] - ''Panhandle Rambler'' (Rack 'Em) * 2015: Sam Lewis - ''Waiting on You'' (Brash) * 2016: Liz Longley - ''Weightless'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2016: [[The Pretenders]] - ''[[Alone av The Pretenders|Alone]]'' ([[Bertelsmann Music Group|BMG]]) * 2017: [[Jim Lauderdale]] - ''London Southern'' ([[Proper Records]]) * 2017: [[Nikki Lane]] - ''Highway Queen'' ([[New West Records|New West]]) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kenny Vaughan|Kenny Vaughan]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. november 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Vaughan, Kenny}} [[Kategori:USA-amerikanske countrygitaristar]] [[Kategori:USA-amerikanske countryrocksongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske countrysongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske låtskrivarar]] [[Kategori:Countrymusikarar frå Oklahoma]] [[Kategori:Folk frå Denver]] qvu4922fcui1hx0lidwbpsglrgik8ks 3657248 3657225 2026-06-14T18:22:44Z Ranveig 39 3657248 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Kenny Vaughan | bilete= Cousin Kenny.jpg | bilettekst= Vaughan (nummer to frå venstre) speler med Marty Stuart (til venstre) i 2022. | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Kenneth Vaughan | sjanger = [[Country]]<br />[[Rockabilly]]<br />[[Rock and roll]] | yrke = Musikar<br />Låtskrivar | instruments = Vokal<br />Gitar | aktive år = Sidan 1971 | selskap = [[Sugar Hill Records|Sugar Hill]] | tilknytta artistar = [[Marty Stuart]]<br />[[Lucinda Williams]]<br />[[Kim Richey]]<br />[[Allison Moorer]] }} '''Kenneth Vaughan''' er ein USA-amerikansk gitarist. Han er mest kjend som medlem i bandet til [[Marty Stuart]], The Fabulous Superlatives, i mange år. Vaughan var medlem av punkbandet Jonny III seint i 1970- og tidleg i 1980-åra. Gjennom dette bandet spelte Vaughan i mange år med Jeffrey Leroy Smith, betre kjend som Leroy X.<ref name=KV-punk-2017 >{{cite web | url=http://scarletdukes.com/colpunk/jonny3.shtml| tittel=Jonny III | work=Colorado New Wave/Punk Rock| accessdate= 27. april 2017| author=Icepick Phil}}</ref> Han flytta til [[Nashville]] i 1980-åra, der han vart kjend som countrygitarist.<ref name=KV-bmi-2011>{{cite news|last1=Mallernee Barnes|first1=Ellen|title=Hillbilly Rock: With ‘V,’ Kenny Vaughan Takes the Mic|url=https://www.bmi.com/news/entry/hillbilly_rock_with_v_kenny_vaughan_takes_the_mic|accessdate=9. april 2017|work=BMI News|date=1. desember 2011}}</ref> Vaughan var ei kort stund medlem av [[McBride & the Ride]] i 1994,<ref name="new">{{cite journal |last=Mansfield |first=Brian |authorlink=Brian Mansfield |date=March 1994 |title=McBride & the Ride: Now They Are Six |journal=New Country |volume=1 |issue=1 |pages=11}}</ref> og seinare i [[Trent Summar & the New Row Mob]].<ref>https://www.allmusic.com/artist/trent-summar-mn0000017417/biography</ref> Sidan 2002 har Vaughan spelt med [[Marty Stuart]] i hans Fabulous Superlatives.<ref name=fan-website>{{cite web|title=Marty Stuart Fan Page: The Band|url=http://www.martystuart.com/band-crew.htm|accessdate=17. desember 2017|publisher=Sherry}}</ref><ref name=HS-nodep-2005>{{cite web|url=http://nodepression.com/article/marty-stuart-party-may-come-end-road-goes-forever|title=Marty Stuart - The party may come to an end, but the road goes on forever|work=No Depression|accessdate=22. november 2020|author=Jon Weisberger|date=31. august 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930164100/http://nodepression.com/article/marty-stuart-party-may-come-end-road-goes-forever|archive-date=30. september 2017|url-status=dead}}</ref> Han har òg turnert med [[Lucinda Williams]], [[Allison Moorer]] og [[Kim Richey]].<ref name=KV-lexington-2012>{{cite news|last1=Tunis|first1=Walter|title=Country gitarist Kenny Vaughan steps out on his own|url=http://www.kentucky.com/entertainment/music-news-reviews/article44365353.html|accessdate=27. april 2017|work=Lexington Herald Reader|date=21. juni 2012}}</ref> Vaughan har så langt berre gjeve ut eitt soloalbum, ''V'', laga med medlemmar av The Fabulous Superlatives og [[Marty Stuart]] sjølv. Albumet kom ut i 2011.<ref name=KV-premier-2011>{{cite news|last1=Ellis|first1=Andy|title=CD Review: Kenny Vaughan - «V» |url=https://www.premierguitar.com/articles/CD_Review_Kenny_Vaughan_V|accessdate=27. april 2017|work=Premier Guitar|date=18. oktober 2011}}</ref><ref name=KV-nodep-2011>{{cite news|last1=Lines|first1=Mando|title=Kenny Vaughan: V|url=http://nodepression.com/article/kenny-vaughan-v|accessdate=28. april 2017|work=No Depression|date=13. september 2011}}</ref> Vaughan har òg ofte spelt med sin eigen trio, The Kenny Vaughan Trio.<ref name=KV-jfp-2012>{{cite news|last1=Morrisey|first1=Larry|title=Not Just a Country Picker|url=http://www.jacksonfreepress.com/news/2012/oct/24/not-just-country-picker/|accessdate=28. april 2017|work=Jackson Free Press|date=24. oktober 2012}}</ref> ==Discography== ===Soloalbum=== * 2011, ''V'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) ===Med [[Marty Stuart]]=== * 2003: ''[[Country Music av Marty Stuart|Country Music]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) * 2005: ''[[Souls' Chapel]]'' (Superlatone) * 2005: ''[[Badlands: Ballads of the Lakota]]'' (Superlatone) * 2006: ''[[Live at the Ryman av Marty Stuart|Live at the Ryman]]'' (Superlatone / [[Show Dog-Universal Music|Universal South]]) * 2007: ''[[Compadres: An Anthology of Duets]]'' ([[Hip-O Records|Hip-O]]) * 2008: ''Cool Country Favorites'' (Superlatone) * 2010: ''[[Ghost Train: The Studio B Sessions]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2012: ''Nashville, Volume 1: Tear The Woodpile Down'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2014: ''The Gospel Music of Marty Stuart'' DVD, album (Gaither Music) * 2014: ''Saturday Night/Sunday Morning'' (Superlatone) * 2017: ''Way Out West'' (Superlatone) ===Som hovudartist=== * 2002: ymse artistar - ''[[Dressed in Black: A Tribute to Johnny Cash]]'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) - spor 15, «Train Of Love» * 2017: Rob McNurlin - ''[[Tent Of The Wicked]]'' ([[Buffalo Skinner Recordings|Buffalo Skinner]]) - gitar og produsent på alle spor ===Som sidemann=== * 1991: [[Tim O'Brien]] - ''Odd Man In'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 1995: Sonny George - ''Sonny George's Rockin' Country And Western Roundup (Volume One)'' (Hermitage) * 1996: [[Jim Lauderdale]] - ''Persimmons'' ([Upstart) * 1996: [[Paul Burch]] and the WPA Ballclub - ''Pan-American Flash'' ([[Checkered Past Records|Checkered Past]]) * 1997: RB Morris - ''...Take That Ride...'' ([[Oh Boy Records|Oh Boy]] * 1998: [[Lucinda Williams]] - ''Live From Austin TX'' DVD ([[New West Records|New West]]) released in 2005 * 1998: [[Lucinda Williams]] - ''[[Car Wheels on a Gravel Road]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) * 1998: RRAF - ''Calling Dr. Strong'' (Paladin) * 2000: [[Trisha Yearwood]] - ''[[Real Live Woman]]'' ([[Universal Music Group Nashville|MCA Nashville]]) * 2001: [[Hal Ketchum]] - ''Lucky Man'' ([[Curb Records|Curb]]) * 2003: [[John Eddie]] - ''Who The Hell Is John Eddie?'' ([[Universal Music Group Nashville|Lost Highway]] / Thrill Show) * 2004: [[Gretchen Peters]] - ''Halcyon'' ([[Curb Records|Curb]] / [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) * 2004: [[Mindy Smith]] - ''[[One Moment More]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) * 2004: [[Sugarland]] - ''[[Twice the Speed of Life]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) * 2005: [[Bobby Bare]] - ''The Moon Was Blue'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2005: [[Jeff Black]] - ''[[Tin Lily]]'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2005: Gary Bennett - ''Human Condition'' (Landslide) * 2005: [[Tim O'Brien]] - ''Cornbread Nation'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2006: [[Alan Jackson]] - ''[[Like Red on a Rose]]'' ([[Arista Nashville]]) * 2006: [[John Corbett]] - ''[[John Corbett av John Corbett|John Corbett]]'' (Funbone) * 2007: [[Porter Wagoner]] - ''[[Wagonmaster]]'' ([[Anti- (record label)|Anti-]]) * 2008: Bell & Cooper - ''Postcards out of the Blue'' (Dogjaw) * 2008: [[Emmylou Harris]] - ''[[All I Intended to Be]]'' ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2008: Laurie McClain - ''Ascend'' (Kindred Voices) * 2008: [[Mando Saenz]] - ''Bucket'' ([[Thirty Tigers]]) * 2008: Matt Nolen - ''This One Goes to 11'' (sjølvutgjeven) * 2008: Matt Poss - ''Hinges'' (Mishawaka) * 2009: [[Ted Russell Kamp]] - ''Poor Man's Paradise'' ([[Dualtone Records|Dualtone]] / PoMo) * 2009: [[Eric Church]] - ''[[Carolina av Eric Church|Carolina]]'' ([[Capitol Records Nashville|Capitol Nashville]]) * 2009: Chuck Mead - ''Journeyman's Wager'' (Grassy Knoll / [[Thirty Tigers]]) * 2009: [[Will Hoge]] - ''The Wreckage'' ([[Rykodisc Records|Rykodisc]]) * 2010: [[Chely Wright]] - ''[[Lifted Off the Ground]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) * 2010: [[Jim Lauderdale]] - ''Patchwork River'' ([[Thirty Tigers]]) * 2010. [[Mike Farris]] - ''The Night the Cumberland Came Alive'' ([[Entertainment One|eOne]]) * 2011: [[Billy Burnette]] - ''Rock N Roll With It'' (Rock N Roll With It) * 2011: Bob Wayne - ''Outlaw Carnie'' (People Like You) * 2011: Dave Cox - ''Shine Your Light'' (sjølvutgjeven) * 2011: Renée Wahl - ''Cumberland Moonshine'' (RWR) * 2011: [[Ted Russell Kamp]] - ''Get Back to the Land'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2011: [[Will Hoge]] - ''Number Seven'' ([[Rykodisc Records|Rykodisc]]) * 2012: Sarah Gayle Meech - ''One Good Thing's'' (sjølvutgjeven) * 2012: [[Sandra Boynton]] - ''Sandra Boynton's Frog Trouble'' ([[Rounder Records|Rounder]]) * 2012: The Trishas - ''High, Wide & Handsome'' (The Trishas Music) * 2012: [[Wanda Jackson]] - ''[[Unfinished Business av Wanda Jackson|Unfinished Business]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2013: [[Lorrie Morgan]] og [[Pam Tillis]] - ''[[Dos Divas]]'' (Red River) * 2014: [[Jack Clement]] - ''For Once and For All'' ([[I.R.S. Records|I.R.S.]]) * 2014: [[Jim Lauderdale]] - ''I'm A Song'' (Sky Crunch) * 2014: [[Lana Del Rey]] - ''([[Ultraviolence av Lana Del Rey|Ultraviolence]]'' ([[Polydor Records|Polydor]] / [[Interscope Records|Interscope]]) * 2014: [[Laura Cantrell]] - ''[[No Way There from Here]]'' (Thrift Shop) * 2014: [[Nikki Lane]] - ''[[All or Nothin' av Nikki Lane|All Or Nothin']]'' ([[New West Records|New West]]) * 2014: [[Ray LaMontagne]] - ''[[Supernova av Ray LaMontagne|Supernova]]'' ([[RCA Records|RCA]]) * 2015: [[The Arcs]] - ''[[Yours, Dreamily,]] ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2015: [[Joe Ely]] - ''Panhandle Rambler'' (Rack 'Em) * 2015: Sam Lewis - ''Waiting on You'' (Brash) * 2016: Liz Longley - ''Weightless'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2016: [[The Pretenders]] - ''[[Alone av The Pretenders|Alone]]'' ([[Bertelsmann Music Group|BMG]]) * 2017: [[Jim Lauderdale]] - ''London Southern'' ([[Proper Records]]) * 2017: [[Nikki Lane]] - ''Highway Queen'' ([[New West Records|New West]]) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kenny Vaughan|Kenny Vaughan]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. november 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Vaughan, Kenny}} [[Kategori:USA-amerikanske countrygitaristar]] [[Kategori:USA-amerikanske countryrocksongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske countrysongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske låtskrivarar]] [[Kategori:Countrymusikarar frå Oklahoma]] [[Kategori:Folk frå Denver]] rvm9szx27ch22ukdctt3yl9lzdvcqq1 3657249 3657248 2026-06-14T18:22:59Z Ranveig 39 3657249 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist | namn = Kenny Vaughan | bilete= Cousin Kenny.jpg | bilettekst= Vaughan (nummer to frå venstre) speler med Marty Stuart (til venstre) i 2022. | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Kenneth Vaughan | sjanger = [[Country]]<br />[[Rockabilly]]<br />[[Rock and roll]] | yrke = Musikar<br />Låtskrivar | instruments = Vokal<br />Gitar | aktive år = Sidan 1971 | selskap = [[Sugar Hill Records|Sugar Hill]] | tilknytta artistar = [[Marty Stuart]]<br />[[Lucinda Williams]]<br />[[Kim Richey]]<br />[[Allison Moorer]] }} '''Kenneth Vaughan''' er ein USA-amerikansk gitarist. Han er mest kjend som medlem i bandet til [[Marty Stuart]], The Fabulous Superlatives, i mange år. Vaughan var medlem av punkbandet Jonny III seint i 1970- og tidleg i 1980-åra. Gjennom dette bandet spelte Vaughan i mange år med Jeffrey Leroy Smith, betre kjend som Leroy X.<ref name=KV-punk-2017 >{{cite web | url=http://scarletdukes.com/colpunk/jonny3.shtml| tittel=Jonny III | work=Colorado New Wave/Punk Rock| accessdate= 27. april 2017| author=Icepick Phil}}</ref> Han flytta til [[Nashville]] i 1980-åra, der han vart kjend som countrygitarist.<ref name=KV-bmi-2011>{{cite news|last1=Mallernee Barnes|first1=Ellen|title=Hillbilly Rock: With ‘V,’ Kenny Vaughan Takes the Mic|url=https://www.bmi.com/news/entry/hillbilly_rock_with_v_kenny_vaughan_takes_the_mic|accessdate=9. april 2017|work=BMI News|date=1. desember 2011}}</ref> Vaughan var ei kort stund medlem av [[McBride & the Ride]] i 1994,<ref name="new">{{cite journal |last=Mansfield |first=Brian |authorlink=Brian Mansfield |date=March 1994 |title=McBride & the Ride: Now They Are Six |journal=New Country |volume=1 |issue=1 |pages=11}}</ref> og seinare i [[Trent Summar & the New Row Mob]].<ref>https://www.allmusic.com/artist/trent-summar-mn0000017417/biography</ref> Sidan 2002 har Vaughan spelt med [[Marty Stuart]] i hans Fabulous Superlatives.<ref name=fan-website>{{cite web|title=Marty Stuart Fan Page: The Band|url=http://www.martystuart.com/band-crew.htm|accessdate=17. desember 2017|publisher=Sherry}}</ref><ref name=HS-nodep-2005>{{cite web|url=http://nodepression.com/article/marty-stuart-party-may-come-end-road-goes-forever|title=Marty Stuart - The party may come to an end, but the road goes on forever|work=No Depression|accessdate=22. november 2020|author=Jon Weisberger|date=31. august 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20170930164100/http://nodepression.com/article/marty-stuart-party-may-come-end-road-goes-forever|archive-date=30. september 2017|url-status=dead}}</ref> Han har òg turnert med [[Lucinda Williams]], [[Allison Moorer]] og [[Kim Richey]].<ref name=KV-lexington-2012>{{cite news|last1=Tunis|first1=Walter|title=Country gitarist Kenny Vaughan steps out on his own|url=http://www.kentucky.com/entertainment/music-news-reviews/article44365353.html|accessdate=27. april 2017|work=Lexington Herald Reader|date=21. juni 2012}}</ref> Vaughan har så langt berre gjeve ut eitt soloalbum, ''V'', laga med medlemmar av The Fabulous Superlatives og [[Marty Stuart]] sjølv. Albumet kom ut i 2011.<ref name=KV-premier-2011>{{cite news|last1=Ellis|first1=Andy|title=CD Review: Kenny Vaughan - «V» |url=https://www.premierguitar.com/articles/CD_Review_Kenny_Vaughan_V|accessdate=27. april 2017|work=Premier Guitar|date=18. oktober 2011}}</ref><ref name=KV-nodep-2011>{{cite news|last1=Lines|first1=Mando|title=Kenny Vaughan: V|url=http://nodepression.com/article/kenny-vaughan-v|accessdate=28. april 2017|work=No Depression|date=13. september 2011}}</ref> Vaughan har òg ofte spelt med sin eigen trio, The Kenny Vaughan Trio.<ref name=KV-jfp-2012>{{cite news|last1=Morrisey|first1=Larry|title=Not Just a Country Picker|url=http://www.jacksonfreepress.com/news/2012/oct/24/not-just-country-picker/|accessdate=28. april 2017|work=Jackson Free Press|date=24. oktober 2012}}</ref> ==Discography== ===Soloalbum=== * 2011, ''V'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) ===Med [[Marty Stuart]]=== * 2003: ''[[Country Music av Marty Stuart|Country Music]]'' ([[Columbia Records|Columbia]]) * 2005: ''[[Souls' Chapel]]'' (Superlatone) * 2005: ''[[Badlands: Ballads of the Lakota]]'' (Superlatone) * 2006: ''[[Live at the Ryman av Marty Stuart|Live at the Ryman]]'' (Superlatone / [[Show Dog-Universal Music|Universal South]]) * 2007: ''[[Compadres: An Anthology of Duets]]'' ([[Hip-O Records|Hip-O]]) * 2008: ''Cool Country Favorites'' (Superlatone) * 2010: ''[[Ghost Train: The Studio B Sessions]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2012: ''Nashville, Volume 1: Tear The Woodpile Down'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2014: ''The Gospel Music of Marty Stuart'' DVD, album (Gaither Music) * 2014: ''Saturday Night/Sunday Morning'' (Superlatone) * 2017: ''Way Out West'' (Superlatone) ===Som hovudartist=== * 2002: ymse artistar - ''[[Dressed in Black: A Tribute to Johnny Cash]]'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) - spor 15, «Train Of Love» * 2017: Rob McNurlin - ''[[Tent Of The Wicked]]'' ([[Buffalo Skinner Recordings|Buffalo Skinner]]) - gitar og produsent på alle spor ===Som sidemann=== * 1991: [[Tim O'Brien]] - ''Odd Man In'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 1995: Sonny George - ''Sonny George's Rockin' Country And Western Roundup (Volume One)'' (Hermitage) * 1996: [[Jim Lauderdale]] - ''Persimmons'' ([Upstart) * 1996: [[Paul Burch]] and the WPA Ballclub - ''Pan-American Flash'' ([[Checkered Past Records|Checkered Past]]) * 1997: RB Morris - ''...Take That Ride...'' ([[Oh Boy Records|Oh Boy]] * 1998: [[Lucinda Williams]] - ''Live From Austin TX'' DVD ([[New West Records|New West]]) released in 2005 * 1998: [[Lucinda Williams]] - ''[[Car Wheels on a Gravel Road]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) * 1998: RRAF - ''Calling Dr. Strong'' (Paladin) * 2000: [[Trisha Yearwood]] - ''[[Real Live Woman]]'' ([[Universal Music Group Nashville|MCA Nashville]]) * 2001: [[Hal Ketchum]] - ''Lucky Man'' ([[Curb Records|Curb]]) * 2003: [[John Eddie]] - ''Who The Hell Is John Eddie?'' ([[Universal Music Group Nashville|Lost Highway]] / Thrill Show) * 2004: [[Gretchen Peters]] - ''Halcyon'' ([[Curb Records|Curb]] / [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]]) * 2004: [[Mindy Smith]] - ''[[One Moment More]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) * 2004: [[Sugarland]] - ''[[Twice the Speed of Life]]'' ([[Mercury Records|Mercury]]) * 2005: [[Bobby Bare]] - ''The Moon Was Blue'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2005: [[Jeff Black]] - ''[[Tin Lily]]'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2005: Gary Bennett - ''Human Condition'' (Landslide) * 2005: [[Tim O'Brien]] - ''Cornbread Nation'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2006: [[Alan Jackson]] - ''[[Like Red on a Rose]]'' ([[Arista Nashville]]) * 2006: [[John Corbett]] - ''[[John Corbett av John Corbett|John Corbett]]'' (Funbone) * 2007: [[Porter Wagoner]] - ''[[Wagonmaster]]'' ([[Anti- (record label)|Anti-]]) * 2008: Bell & Cooper - ''Postcards out of the Blue'' (Dogjaw) * 2008: [[Emmylou Harris]] - ''[[All I Intended to Be]]'' ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2008: Laurie McClain - ''Ascend'' (Kindred Voices) * 2008: [[Mando Saenz]] - ''Bucket'' ([[Thirty Tigers]]) * 2008: Matt Nolen - ''This One Goes to 11'' (sjølvutgjeven) * 2008: Matt Poss - ''Hinges'' (Mishawaka) * 2009: [[Ted Russell Kamp]] - ''Poor Man's Paradise'' ([[Dualtone Records|Dualtone]] / PoMo) * 2009: [[Eric Church]] - ''[[Carolina av Eric Church|Carolina]]'' ([[Capitol Records Nashville|Capitol Nashville]]) * 2009: Chuck Mead - ''Journeyman's Wager'' (Grassy Knoll / [[Thirty Tigers]]) * 2009: [[Will Hoge]] - ''The Wreckage'' ([[Rykodisc Records|Rykodisc]]) * 2010: [[Chely Wright]] - ''[[Lifted Off the Ground]]'' ([[Vanguard Records|Vanguard]]) * 2010: [[Jim Lauderdale]] - ''Patchwork River'' ([[Thirty Tigers]]) * 2010. [[Mike Farris]] - ''The Night the Cumberland Came Alive'' ([[Entertainment One|eOne]]) * 2011: [[Billy Burnette]] - ''Rock N Roll With It'' (Rock N Roll With It) * 2011: Bob Wayne - ''Outlaw Carnie'' (People Like You) * 2011: Dave Cox - ''Shine Your Light'' (sjølvutgjeven) * 2011: Renée Wahl - ''Cumberland Moonshine'' (RWR) * 2011: [[Ted Russell Kamp]] - ''Get Back to the Land'' ([[Dualtone Records|Dualtone]]) * 2011: [[Will Hoge]] - ''Number Seven'' ([[Rykodisc Records|Rykodisc]]) * 2012: Sarah Gayle Meech - ''One Good Thing's'' (sjølvutgjeven) * 2012: [[Sandra Boynton]] - ''Sandra Boynton's Frog Trouble'' ([[Rounder Records|Rounder]]) * 2012: The Trishas - ''High, Wide & Handsome'' (The Trishas Music) * 2012: [[Wanda Jackson]] - ''[[Unfinished Business av Wanda Jackson|Unfinished Business]]'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2013: [[Lorrie Morgan]] og [[Pam Tillis]] - ''[[Dos Divas]]'' (Red River) * 2014: [[Jack Clement]] - ''For Once and For All'' ([[I.R.S. Records|I.R.S.]]) * 2014: [[Jim Lauderdale]] - ''I'm A Song'' (Sky Crunch) * 2014: [[Lana Del Rey]] - ''([[Ultraviolence av Lana Del Rey|Ultraviolence]]'' ([[Polydor Records|Polydor]] / [[Interscope Records|Interscope]]) * 2014: [[Laura Cantrell]] - ''[[No Way There from Here]]'' (Thrift Shop) * 2014: [[Nikki Lane]] - ''[[All or Nothin' av Nikki Lane|All Or Nothin']]'' ([[New West Records|New West]]) * 2014: [[Ray LaMontagne]] - ''[[Supernova av Ray LaMontagne|Supernova]]'' ([[RCA Records|RCA]]) * 2015: [[The Arcs]] - ''[[Yours, Dreamily,]]'' ([[Nonesuch Records|Nonesuch]]) * 2015: [[Joe Ely]] - ''Panhandle Rambler'' (Rack 'Em) * 2015: Sam Lewis - ''Waiting on You'' (Brash) * 2016: Liz Longley - ''Weightless'' ([[Sugar Hill Records|Sugar Hill]]) * 2016: [[The Pretenders]] - ''[[Alone av The Pretenders|Alone]]'' ([[Bertelsmann Music Group|BMG]]) * 2017: [[Jim Lauderdale]] - ''London Southern'' ([[Proper Records]]) * 2017: [[Nikki Lane]] - ''Highway Queen'' ([[New West Records|New West]]) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kenny Vaughan|Kenny Vaughan]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. november 2020.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{refslutt}} {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Vaughan, Kenny}} [[Kategori:USA-amerikanske countrygitaristar]] [[Kategori:USA-amerikanske countryrocksongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske countrysongarar]] [[Kategori:USA-amerikanske låtskrivarar]] [[Kategori:Countrymusikarar frå Oklahoma]] [[Kategori:Folk frå Denver]] o5niqq3lepxiv1hbz950n926tudv1xq 0 390321 3657354 3470270 2026-06-15T08:38:44Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657354 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Jolán Kleiber-Kontsek''' ({{datoar}}) var ein [[Ungarn|ungarsk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Budapest]] som særleg utmerkte seg i diskokasting. ===Aktiv=== Jolán Kontsek kom på tredjeplass i diskostevlinga ved universiaden 1961 i [[Sofia]]. Året etter vann ho bronsen i øvinga under [[EM i friidrett 1962|europameisterskapen]] i [[Beograd]], slått av gullvinnar [[Tamara Press]] frå [[Sovjetunionen]] og Doris Müller frå [[Aust-Tyskland]]. Under universiaden 1963 i [[Pôrto Alegre]] vart Kontsek nummer to i diskoskasting og nummer tre i kulestøyt. Også under [[Friidrett under Sommar-OL 1964|Sommar-OL 1964]] deltok Kleiber-Kontsek i både diskos- og kuletevlinga. Her enda ho sjetteplass i diskoskast, i kulestøyt rauk ho ut i kvalifiseringa. I 1965 vann ho diskosøvinga då universiaden fann stad i heimbyen Budapest, landskvinna Judit Stugner og olympiameisteren Tamara Press kom på plassane bak. I [[EM i friidrett 1966|europameisterskapen 1966]], også den meisterskapen avvikla i Budapest, enda Kleiber-Kontsek på fjerdeplass i diskoskast. Under [[Friidrett under Sommar-OL 1968|Sommar-OL 1968]] i [[Mexico-byen]] tok ho bronsemedaljen i øvinga, langt bak vinnaren [[Lia Manoliu]] frå [[Romania]] og [[Vest-Tyskland|vesttyske]] [[Liesel Westermann]]. Sidan enda ho niandeplassen under [[EM i friidrett 1971]], same sesongen presterte ho sitt livs lengste diskoskast på 60,18 meter. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jolán Kleiber-Kontsek|Jolán Kleiber-Kontsek]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 12. mai 2021.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/hungary/jolan-kontsek-14372795 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ungarske diskoskastarar]] [[Kategori:Ungarske kulestøytarar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Ungarn]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 1968]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1968]] sjkiwuzdutpz4kugcplraddjx8z5o0e 0 391264 3657345 3565046 2026-06-15T08:25:26Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657345 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Orlando Ortega Alejo''' ({{fødd|29. juli|1991|Ortega, Orlando}}) er ein kubansk-spansk friidrettsutøvar som tevlar i 110 meter hekk. Han vann sølvmedaljen i øving ved [[Sommar-OL 2016]] og bronsen ved europameisterskapen 2018, i 2019-VM vart han tildelt ein bronsemedalje etter å ha vorte hindra i finaleløpet. ==Aktiv== Framom dei olympiske sommarleikane i London trente han i lag med [[Dayron Robles]]. På vårparten 2012 forbetra Ortega den personlege rekorden til 13,09 sekund. Under leikane i London enda han på sjetteplassen i finalen på 110 meter hekk. Etter å ha delteke i Friidretts-VM 2013 i Moskva braut Ortega med [[Cuba]] og søkte statsborgarskap i [[Spania]]. 4. juli 2015 presterte han livsbeste og sette spansk rekord med 12,94 sekund då han vann 110 meter hekk under eit DL-stemne i [[Paris]], den regjerande verdsmeisteren, [[David Oliver]] frå USA, vart nummer 2 på tida 12,98. Etter ein del att-og-fram fekk Ortega løyve til delta i Sommar-OL 2016. Frå leikane i [[Rio de Janeiro]] reiste han med ein sølvmedalje, berre [[Omar McLeod]] frå [[Jamaica]] sprang fortare. To år seinare vann Ortega bronsemedalje ved EM i Berlin, langt bak dei to som gjorde opp om gullmedaljen. Også under verdsmeisterskapen 2019 tok Ortega seg til finalen på korthekken. I finalen fór han over målstreken som femtemann, undervegs låg han på andreplass til han vart forstyrra og hindra av Omar McLeod. McLeod vart diskvalifisert, og, etter klage frå det spanske friidrettsforbundet, fekk Ortega tildelt ein bronsemedalje, trass i at han fekk fjerde beste tid. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 6 – 13,43 *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Utslått i kvalifiseringa (13,69=nr 25) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Sølvmedalje – 13,17, bakom Omar McLeod (13,05) *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Nr 7 – 13,37 *[[EM i friidrett 2018|EM 2018]] i [[Berlin]]: Bronsemedalje – 13,34 *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Nr 4/Bronsemedalje – 13,30 *[[EM i friidrett 2024|EM 2024]] i [[Roma]]: Utslått i semifinalane (13,64=nr 13) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Orlando Ortega|Orlando Ortega]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 30. juni 2021.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/spain/orlando-ortega-14325772 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/124379 |tittel = Orlando Ortega |vitja = 2023-03-09 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Cubanske hekkeløparar]] [[Kategori:Spanske hekkeløparar]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Spania]] [[Kategori:Cubanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] nvc5lauqnb0mldkqoev2zy0q75oh4of 0 391948 3657288 3475608 2026-06-15T07:21:39Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657288 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Dylan Armstrong''' ({{fødd|15. januar|1981|Armstrong, Dylan}}) er ein kanadisk tidlegare friidrettsutøvar frå [[British Columbia]] som vann sølv i [[kulestøyt]] ved VM 2011 og bronse i same øvinga ved VM 2013. ==Aktiv== I junioralderen prøvde Armstrong seg i fleire av kastøvingane, best gjorde han det i sleggjekasting. På seniornivå lukkast han betre i kulestøyt. Under [[Sommar-OL 2008]] vart han fjerdemann etter ny personbeste på 21,04 meter, ein einaste centimeter bak [[Andrej Mikhnevitsj]] på bronseplassen. Meir enn seks år seinare fekk han bronsemedaljen etter at Mikhnevitsj mista alle sine resultatar etter 2005 på grunn av [[Doping i idrett|doping]].<ref name="ctvnews"/> I 2010 vann Armstrong kuletevlinga i Samveldeleikane med 21,02 meter. Same året i juni forbetra han sin personbeste til 21,58 m ved eit stemne i [[Baunatal]]. Den 25. juni 2011 støytte Armstrong kula 22,21 meter i [[Calgary]], hans livs lengste støyt. Ved verdsmeisterskapen i Daegu i september nådde han 21,64 meter og tok sølvmedaljen, tyske [[David Storl]] vann gullet med 21,78 meter som best. I den neste verdsmeisterskapen, i Moskva i 2013, sikra Armstrong seg ein ny VM-medalje. Nemnde Storl og Ryan Whiting frå USA kom framom han på resultatlista. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2001|VM 2001]] i [[Edmonton]]: Utslått i kvalifiseringa i sleggjekast (63,89 m=nr 31) *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Nr 9 i kulestøyt – 20,23 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Nr 3 i kulestøyt – 21,04 m *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Utslått i kvalifiseringa i kulestøyt (19.86 m=nr 16) *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Sølvmedalje i kulestøyt – 21,64 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 5 i kulestøyt – 20,93 m *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Bronsemedalje i kulestøyt – 21,34 m I 2015 gifta Armstrong seg med den russiske kulestøytaren [[Jevgenija Kolodko]]. == Referansar == <references> <ref name="ctvnews"> {{Kjelde www |url = https://www.ctvnews.ca/sports/after-6-years-canada-s-dylan-armstrong-finally-receives-his-olympic-bronze-1.2237491 |tittel = After 6 years, Canada's Dylan Armstrong finally receives his Olympic bronze |vitja = 2023-03-11 |forfattar = Shulman, Michael |utgjevar = CTV News |språk = engelsk |dato = 2015-02-15 }} </ref> </references> ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Dylan Armstrong|Dylan Armstrong]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. juli 2021.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/canada/dylan-armstrong-14174674 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/117036 | tittel = Dylan Armstrong |vitja = 2023-03-11 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske kulestøytarar]] [[Kategori:Canadiske sleggekastarar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Canada]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] 8xm5jsxizok4lcomwvlyyz8wckt1iz2 0 392010 3657289 3467211 2026-06-15T07:22:44Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657289 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Brianne Theisen-Eaton''' ({{datoar}}) er ein kanadisk tidlegare friidrettsutøvar frå småbyen Humboldt i [[Saskatchewan]] som tevla i mangekamp. Ho vann to VM-sølv og ein olympisk bronsemedalje i sjukamp. ==Aktiv== Theisen-Eaton gjorde personbeste i sjukamp under verdsmeisterskapen 2013 i Moskva, med 6&nbsp;530 poeng sikra ho seg sølvmedaljen i tevlinga. Vårvinteren 2014 vart ho også nummer 2 i femkampen ved innandørs-EM, Nadine Broersen frå Nederland vann ganske klart. Sommaren 2014 forbetra Theisen-Eaton den personlege rekorden i sjukamp til 6&nbsp;597 poeng under samveldeleikane i [[Glasgow]], der ho var heilt suveren. På tampen av mai 2015 sette Theisen-Eaton kanadisk rekord i sjukamp då ho for andre gong sigra i meistermötet i [[Götzis]], ho vann også i 2013. Med 6&nbsp;808 poeng presterte ho livsbeste som mangekjempar. Knappe tre månader seinare enda ho opp med 6&nbsp;554 poeng ved VM i Beijing, nok til å vinne sølv, men ikkje til å truge [[Jessica Ennis-Hill]] i kampen om gullmedaljen. I mars 2016 vann Theisen-Eaton femkamptevlinga ved innandørs-VM i [[Portland]], etter å ha sanka 4&nbsp;881 poeng. I mai viste ho styrke då ho med 6&nbsp;765 poeng gjekk til topps i Götzis-stemnet. Under Sommar-OL i Rio de Janeiro plukka ho 6&nbsp;653 poeng og la beslag på bronsemedaljen, men var over 100 poeng bak dei to andre medaljvinnarane; [[Nafissatou Thiam]] og Jessica Ennis-Hill. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Nr 15 – 5&nbsp;949 poeng *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 10 – 6&nbsp;383 poeng *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Sølvmedalje – 6&nbsp;530 poeng, bakom [[Hanna Melnytsjenko]] (6&nbsp;586 p) *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Sølvmedalje – 6&nbsp;554 poeng, bakom [[Jessica Ennis-Hill]] (6&nbsp;669 p) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Bronsemedalje – 6&nbsp;653 poeng Brianne Theisen gifta seg med [[Ashton Eaton]] i 2013. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Brianne Theisen-Eaton|Brianne Theisen-Eaton]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. juli 2021.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/canada/brianne-theisen-eaton-14267097 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske mangekjemparar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Canada]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] mvtx6pikxpaavknfn602afkbywybe6z 0 392012 3657333 3565042 2026-06-15T08:09:00Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657333 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Wang Zheng''' ({{fødd|14. desember|1987|Wang Zheng}}) er ein kinesisk friidrettsutøvar frå [[Xi'an]] som tevlar i sleggjekasting. I tida 2013-19 vann ho tre VM-medaljar i øvinga, ein sølvmedalje i London i 2017 og to bronsemedaljar. År 2021 fekk ho sølv i dei olympiske sommarleikane i Tokyo. ==Aktiv== Wang vart nummer 4 med 74,90 meter og personbeste under VM 2013, ei plassering som sidan vart omgjort til bronse etter at det vart godtgjort at vinnaren i tevlinga hadde vore dopa i 2012 og skulle ha vore stengt ute frå tevling. 29. mars 2014 kasta Wang i [[Chengdu]] sleggja heile 77,68 meter, hennar livs lengste kast. Etter femteplass i VM 2015 sikra ho seg sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen 2017 i London, slått med knappe 2 meter av polske [[Anita Włodarczyk]]. I VM 2019 fekk Wang hand om bronsen, langt bakom verdsmeister DeAnna Price frå USA og [[Joanna Fiodorow]] frå Polen. Sommaren 2021 deltok Wang i Sommar-OL for tredje gong og lukkast vinne ein olympisk medalje i sølv. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Utslått i kvalifiseringa (65,64 m=nr 32) *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Bronsemedalje – 74,90 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 5 – 73,83 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Nr 12 *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Sølvmedalje – 75,98 m, bakom Anita Włodarczyk (77,90 m) *[[VM i friidrett 2019|VM 2019]] i [[Doha]]: Bronsemedalje – 74,76 m *[[Friidrett under Sommar-OL i 2021|OL i 2021]] i [[Tokyo]]: Sølvmedalje – 77,03 m, bakom Anita Włodarczyk (78,48 m) *[[VM i friidrett 2023|VM 2023]] i [[Budapest]]: Nr 8 – 72,14 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2024|OL 2024]] i [[Paris]]: Utslått i kvalifiseringa (66,92 m=nr 28) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Wang Zheng (Leichtathletin)|Wang Zheng (Leichtathletin)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 24. juli 2021.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/pr-of-china/zheng-wang-14264987 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kinesiske sleggekastarar]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Kina]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Kinesiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] llzigvgw9vjppximr0gklw8iihaeqih 0 392178 3657312 3544570 2026-06-15T07:49:43Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657312 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Javier Culson Rodríguez''' ({{datoar}}) er ein puertorikansk tidlegare [[friidrett]]sutøvar som utmerka seg i 400 meter hekk. I 2009 vart han den fyrste frå [[Puerto Rico]] som vann ein medalje i ein verdsmeisterskap i friidrett. To år seinare vann han ein ein ny sølvmedalje ved Friidretts-VM 2011 og i 2012 vann han bronsen i øvinga ved sommar-OL i London. ==Aktiv== I 2006 sigra Culson på langhekken under den ibero-amerikanske meisterskapen som då vart avvikla i heimbyen hans, Ponce. To år seinare sprang han for fyrste gong under 49 sekundar då han i [[Kingston]] vart klokka inn på 48,87. I juli 2009 flytta han landsrekorden til 48,29 sekund ved eit stemne i [[Monaco]]. Nokre veker seinare vann han sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen i [[Berlin]] på ny bestetid, 48,09, han var då 0,18 sekund attom [[Kerron Clement]] frå USA. Den 8. mai 2010 i Ponce presterte Culson livsbeste med eit hekkeløp på 47,72 sekund. Hausten 2011 sikra han seg VM-sølv nummer to på tida 48,44, [[Dai Greene]] frå [[Storbritannia]] vart verdsmeister. I OL-finalen i London 2012 tok Culson bronsemedaljen på 48,10 sekund, vinnaren [[Félix Sánchez]] fekk 47,63 og toaren Michael Tinsley 47,91 i sluttider. Culson var god for tider på 48-talet til 2017. Han la opp etter 2018-sesongen. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2007|VM 2007]] i [[Osaka]]: Utslått i semifinalane (49,64=nr 19) *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Utslått i semifinalane (49,85=nr 14) *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Sølvmedalje – 48,09, bakom Kerron Clement (47,91) *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Sølvmedalje – 48,44, bakom Dai Greene (48,26) *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Bronsemedalje – 48,10 *[[VM i friidrett 2013|VM 2013]] i [[Moskva]]: Nr 6 – 48,38 *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Utslått i semifinalane (49,36=nr 18) *[[Friidrett under Sommar-OL 2016|OL 2016]] i [[Rio de Janeiro]]: Nr 8 (48,46 i semifinalane) *[[VM i friidrett 2017|VM 2017]] i [[London]]: Utslått i forsøka (50,33=nr 27) ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Javier Culson|Javier Culson]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. august 2021.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/puerto-rico/javier-culson-14218778 World Athletics] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Puertoricanske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Hekkeløparar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Puerto Rico]] [[Kategori:Puertoricanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Puertoricanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Puertoricanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] pgk8c6yy1fazj3qrfqgvlldmidqmacn 0 394924 3657243 3656074 2026-06-14T18:19:38Z Ranveig 39 3657243 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar}} '''Iren Reppen''' ({{Datoar}}) er ein [[Noreg|norsk]] [[skodespelar]], [[Forfattar|tekstforfattar]] og [[Vokalist|songar]]. Ho er tilsett som skodespelar ved [[Det Norske Teatret]]. Reppen er oppvaksen i [[Harstad kommune|Harstad]], og gjekk på [[Statens Teaterhøgskole]] i perioden 1987 til 1990. Ho hadde scenedebuten sin i 1990 som Julie i ''[[Romeo og Julie]]'' på [[Trøndelag Teater]]. Reppen har vore tilsett ved [[Det Norske Teatret]] sidan 1992, men er òg kjend frå ulike oppdrag for [[Norsk rikskringkasting|NRK TV]] og nyvinninga ''Det e hardt å være mainn''.<ref>[http://www.detnorsketeatret.no/index.php?option=com_actor&view=actor&actorid=579 Iren Reppens oppsetninger ved Det norske teateret]</ref> Iren Reppen var teatersjef for [[Hålogaland teater|Hålogaland Teater]] frå 2009 til 2013. Ho var medlem av [[Norsk kulturråd]] i perioden 2012 til 2015.<ref>kulturradet.no [http://kulturradet.no/vis-rad-komiteer-og-utvalg/-/asset_publisher/E3om/content/person-reppen-iren Rådet, Iren Reppen]</ref> == ''De' e' hardt å være mainn'' == ''Det e hardt å være mainn'' er ein kabaret som hadde [[urpremiere]] under [[Festspillene i Nord-Norge]] i 1994, og hennar eigne tekster frå denne førestillinga har seinare vorte til plata ''Det e hardt å være mainn''. Ho hadde førestillinga saman med dansaren [[Jo Strømgren]]. Dei reiste på turné med denne med Riksteateret i Nord-Noreg i 1995, og førestillinga vart òg sett opp på Det Norske Teatret om hausten det året. Songtekstane skreiv ho i 1992, og desse handlar om makt, kjønn og kjærleik presentert på ein ironisk måte. Musikken er komponert av Svein Gundersen. [[Harald Eia]] brukte figuren «Kattekvinnen» frå kabareten i komiserien ''[[Åpen post]]''. I samband med bryllaupet til kronprins Håkon og Mette-Marit fekk dei ei CD-samling i gåve. ''Det e hardt å være mainn'' var ein av desse. ''Det er hardt å være 2'' kom som ein slag oppfølgjar i 2004. Dette var eit bestillingsverk frå Harstad kulturhus. I denne tilstellinga var det òg med ein dansar, denne gongen Lars Jacob Holm, og eit band. Førestillinga turnerte i regi av [[Riksteatret]]. == Teater == Eit utval større roller: ; 1990-92 Trøndelag Teater : * 1990: Julie i «Romeo og Julie», * 1992: Anne i «Anne Franks dagbok». ; 1992-2007 Det Norske Teateret : * 1992: Adele i «Bernarda Albas Hus», Lorca * 1993: Irina i Stein Winges «Tre Systrer», [[Anton Tsjekhov|Tsjekov]] * 1994: Cressida i «Trolius og Cressida», [[William Shakespeare|Shakespeare]] * 1994: Lillebror i «Karlson på taket», [[Astrid Lindgren]]. * 1996: Hedda i «[[Hedda Gabler|Hedda]]» av H. Ibsen, regi [[Stein Winge]] * 1996: Helena i «Ein midtsommernattsdrøm», regi: Silvio Purkarete. * 2000: Laura Isaksen i musikalen «Bør Børson» * 2001: Rebekka i Line Knutzons «Snart kjem tida». * 2001: Lise i musikalen «Antons villfaring» av [[Jan Eggum]] og [[Erlend Loe]] * 2003: «Musikal Musical» (Et potpurri med musikal-sanger) * 2003/2004: Maggie i musikalen «Frendelaus» * 2004: Ingrid i dramatiseringen av Duuns «[[Juvikfolket|Juvikfolke]]» * 2005: Anna Petrovna i [[Anton Tsjekhov|Tsjekovs]] «Ivanov» * 2005: Revyen «Det folk vil ha» av og med [[Are Kalvø]] * 2006: Cabaret: «Danse samba med meg» av [[Cornelis Vreeswijk]] * 2006: «Verdas mest forelska par» av [[Rune Belsvik]], to ulike roller. * 2007: Belise i «Lærde damer» av [[Molière]], regi: Hilda Helwig * 2007: «Den arabiske natta» av Ronald Schimmelpfennig, regi: Jon Tombre * 2014: Parmakar og Fromme Sara i «Spelemann på Taket», regi Erik Ulfsby * 2014: «Eit hav av slike som Kaspar Hauser» Regi: Hilde Brinchmann * 2015: Jon Fosses Draum om Hausten. Regi: Trine Wiggen ; 2009- Hålogaland Teateret * 2009: Teatersjef frå 1. januar. * 2009: Regissør i konsertførestillinga «20 Teddy uten filter». * 2011: Regi Karius og Baktus med Ketil Høegh og Hallvard Holmen i rollene * 2012: Madame Thénardier i musikalen «[[Les Misérables]]», regi Matthias Davids * 2012: Moren i «Alexander den store», regi Jon Tombre ; 2016- Riksteateret : * 2015: Lona Hessel i Ibsens ''Samfunnets Støtter''. Regi : Peter Langdal * 2018: Edith i Arthur Millers ''Prisen''. Regi Kjetil Bang-Hansen == Diskografi - CD == * 1996 ''Det e hardt å være mainn'' (eigne tekstar, musikk Svein Gundersen) (også sceneforestilling) * 2000 ''Nattas prinsesse'' (songtekstar av Nina Valsø, musikk av [[Frode Fjellheim]] === Diskografi - radio === * ''De tøffeste gutta'' (høyrespel, NRK Barneradioen) * «Regine» i ''Gjengangere'' av [[Henrik Ibsen]] (Radioteatrets arkiv 1995) * «Bente» i ''Markus og rappen'' frå ''Markus 1 og 2'' av [[Klaus Hagerup]] (hørespill) * «Signe» i ''Banevokterens døtre'' (høyrespel, NRK Barneradioen, dramatisert i 1998) * 1999 ''Jobs Bok'' (drama etter forteljinga i [[Det gamle testamentet]]) == Filmografi == * 1990 ''[[For dagene er onde (1990)|For dagene er onde]], regi Eldar Einarson'' * 1991 ''Seks Personer Søker En Forfatter'', NRK Drama, regi: Pål Løkkeberg * 1992 ''Krigerens hjerte, regi Redulf Risan'' * 1992 Kortfilm: ''Nattkino'' * 1994-95 ''[[TV-serien Vestavind|Vestavind]]'', NRK Drama, Gun, regi: Per Bronken * 1995 ''Balto'' (stemme) * 1996 ''Det e hardt å være mainn'', NRK Underholdning, regi: Marit Moum Aune * 1997 ''Nini'', NRK Drama, serie, hovudrolla som Nini, regi: Nils Gaup * 1997 ''[[1997-filmen Hercules|Herkules]]'' (stemme) * 1999 ''Alle Borte'', NRK underholdning, programleiar * 2001 ''[[Shrek]]'' – Prinsesse Fiona (stemme) * 2001 ''Nini - den stille uke'', NRK Drama, hovudrolla som Nini, regi: Eva Isaksen * 2003 ''Musikal musical'', NRK Drama, Transmisjon av teater, regi Daniel Bohr * 2004 ''[[Shrek 2]]'' – Prinsesse Fiona (stemme) * 2005 ''Elias - Elias kommer til Lunvik- Helinor'' (stemme) * 2007 ''[[Der Letzte macht das Licht aus!]]'' (tysk spillefilm), regi Clemens Schönborn * 2007 ''[[Olsenbanden jr. Sølvgruvens hemmelighet]], Monica von Klemm, regi Arne Lindtner Næss'' * 2007 ''[[Andre omgang]], regi Hilde Heier'' * 2008 Rolle i kortfilmen ''Opptur'', regi Ketil Høegh, (originalfilm) * 2008 ''[[Himmelblå]]'', NRK Drama, regi Eva Dahr * 2012 ''[[Gnade]]'' (norsk-tysk spelefilm), regi Mathias Glasner * 2012 ''[[Flukt (2012)]]'' == Kjelder == {{refopning}} <references /> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Iren Reppen|Iren Reppen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 17. november 2021.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} *{{Imdb namn}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske skodespelarar]] [[Kategori:Norske forfattarar]] [[Kategori:Norske songarar]] ms2f0zajv8y8s6prmp90q97gzlqiw1q 0 397574 3657245 3655760 2026-06-14T18:21:04Z Ranveig 39 3657245 wikitext text/x-wiki {{infoboks bok}} [[Fil:Jekyll-mansfield.jpg|høgre|mini|portrett|Den britiske skodespelaren Richard Mansfield var kjend for si tolking av Dr. Jekyll og Mr. Hyde på slutten av 1800-talet. Bildet er teke av Henry Van der Weyde rundt 1895.]] '''''Dr. Jekyll og Mr. Hyde''''' ([[engelsk]] ''The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde'') er ein [[roman]] av den [[Skottland|skotske]] [[Forfattar|forfattaren]] [[Robert Louis Stevenson]] som fyrst kom ut i [[1886]]. Romanen blei spesielt kjend etter 1888, då stykket blei spelt på teater i London, og i samband med dei liknande drapa til [[Jack the Ripper]]. Boka blir rekna som ein av dei tre store grøssarromanene, saman med ''[[Frankenstein]]'' og ''[[Dracula]]''. == Om Dr. Jekyll og Mr. Hyde == === Bakgrunnshistorie === Historia om korleis romanen blei til er nesten like kjend som romanen sjølv. Stevenson fortalde sjølv at historia kom til han gjennom ein draum i ein sjukdomsperiode. Han fekk visjonen om rovdyret «Mr. Hyde», det vonde i menneskeskikkelse, som rasar gjennom dei mørke gatene i [[London]], trampar omsynslaust over eit lite barn og lèt det ligga og skrika. Stevenson brukte tre dagar på å skriva ned historia på rundt hundre sider og viste deretter resultatet til kona si. Ho tillét seg å komma med nokre kritiske merknader, og i sinne kasta han romanen inn i peisen og skreiv historia om igjen. Også denne gongen brukte han tre dagar, før han igjen viste manuskriptet til kona. Denne gongen fekk han eit betre resultat. Romanen blei eit gjennombrot for Stevenson som forfattar. Han sjølv uttalte at boka er «det verste eg nokosinne har laga», men han hadde ein tendens til å undervurdera eigne prestasjonar. == Handling == Handlinga går føre seg i [[London]] ein gong på slutten av [[1800-talet]]. Dette var ei tid då det skjedde mykje snusk i dei mørke bakgatene i byen. Sakføraren Utterson får vita av vennen sin Enfield om ei underleg hending som blir diskutert i byen, som er knytt til ein viss liten, stygg og vondskapsfull person kalla Edward Hyde. Han er ein person som har slått og mishandla ei lita jente. Enfield var tilstades og såg at Mr. Hyde fekk ei bot som han betalte med ein sjekk underteikna av doktor Henry Jekyll. Utterson, som er advokaten til Jekyll, synest dette er underleg og må finna ut av kven denne «Mr. Hyde» er sidan han er arvingen til klienten hans. Det viser seg at Dr. Jekyll og Mr. Hyde, kor forskjellige dei enn verkar, har meir til felles enn det Utterson og lesaren ville ha trudd. Dr. Jekyll og Mr. Hyde nyttar tidvis av [[Dagbok|dagbok-]] og brev-notat frå personane i forteljinga, Utterson, Jekyll, Hyde og Doktor Lanyon, for å føra handlinga framover. Dagbokforteljinga er det eldste stiltrekket til romanen og var karakteristisk i [[viktoriansk litteratur]]. Det finst òg i kjente verk som ''[[Frankenstein]]'' av [[Mary Shelley]] og ''[[Dracula]]'' av [[Bram Stoker]]. == Tolkingar == Boka kan tolkast på mange måtar. [[Stoffmisbruk]] er den mest kjende tolkinga, men truleg er kjemiske middel som blir brukte til å framstilla ein annan og vondskapsfull natur hjå menneske eit reint stilistisk grep frå Stevenson. Han ønskte å skriva ein [[Allegori|allegorisk]] roman om menneske sin [[dualisme]] mellom godt og vondt, ideal og drift, men enda opp med ein spennande thriller. Sjølve namnet «Hyde» er engelsk for å skjula seg. Stevenson hadde vore opptatt av skjebnen til skotten William Brodie, ein [[diakon]] som var from og ulasteleg om dagen, men tok på seg [[maske]] og herja som innbrotstjuv om natta. Dualismen til mennesket går igjen i fleire av romanane til Stevenson. Året etter utgjevinga blei romanen omgjort til eit teaterstykke i London, og som Nils Nordberg nemner i forordet til den norske utgjevinga: «ved et uhyggelig sammentreff trådte en virkelig «Mr. Hyde» ut av mørket høsten 1888 – [[Jack the Ripper]], som myrdet og lemlestet fem kvinner i East End i løpet av tre måneder...» == I Noreg == I Noreg kom boka ut for fyrste gong i 1927 på [[Gyldendal Norsk Forlag]] omsett av [[Helge Krog]]. Ei revidert omsetjing ved [[Nils Nordberg]], som også skreiv forordet «Sjelens to ansikt», kom ut i 1972 på same forlag. Ei nyutgåve av romanen med tittelen «Doktor Jekyll og herr Hyde», omsett av Agnete Øye, kom ut på [[Kagge Forlag]] i 2003. == Illustrerte utgåver == * 1985: ''Dr. Jekyll og Mr.Hyde'', omsett av Helge Krog og illustrert av Oskar Jørgensen. [[De norske Bokklubbene|Den Norske Bokklubben]], i serien Bokklubbens levende klassikere. == Filmar (utval) == * Rouben Mamoulian: ''Dr. Jekyll and Mr. Hyde'' (1931). Fredric March som Dr. Jekyll og Mr. Hyde. * Victor Fleming: ''Dr. Jekyll og Mr. Hyde'' (1941). [[Spencer Tracy]] som Dr. Jekyll og Mr. Hyde. * [[Jean Renoir]]: ''Dr. Cordeliers testamente'' (1959) Jean-Louis Barrault som Dr. Cordelier og Opale. * Jerry Lewis: ''Professor Tullball'' (1963) Jerry Lewis som Professor Julius Kelp og Buddy Love * Charles Jarrott: ''Dr. Jekyll and Mr. Hyde'' (1968). [[Jack Palance]] som Dr. Jekyll og Mr. Hyde. * Stephen Frears: ''Mary Reilly'' (1996) Filmen er basert på ''Dr. Jekyll og Mr. Hyde''. [[John Malkovich]] som Dr. Jekyll og Mr. Hyde. * Colin Budds: ''Dr. Jekyll & Mr. Hyde'' (1999). Adam Baldwin som Dr. Jekyll og Mr. Hyde. * Mark Redfield: ''Dr. Jekyll and Mr. Hyde'' (2002). Mark Redfield som Dr. Jekyll og Mr. Hyde. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Dr. Jekyll og Mr. Hyde|Dr. Jekyll og Mr. Hyde]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. mars 2022.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} {{Wikisource2|:no:Løyndommen. Den forunderlege soga om dr. Jekyll og mr. Hyde}} * Fyrste versjon: [http://www.gutenberg.org/etext/42 The Strange Case of Dr. Jekyll and Mr. Hyde by Robert Louis Stevenson] Gratis e-bok på [[Prosjekt Gutenberg|Project Gutenberg]]] (engelsk, med originalpaginering til referansebruk) * Andre versjon: [http://www.gutenberg.org/etext/43 Gratis e-bok på Project Gutenberg] (engelsk, fortløpande tekst utan paginering) * [http://robert-louis-stevenson.classic-literature.co.uk/the-strange-case-of-dr-jekyll-and-mr-hyde/ «The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde»] i HTML-format {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Britiske romanar]] [[Kategori:Verk frå 1886]] [[Kategori:Robert Louis Stevenson]] d5xzhbxb9ul792op6phcxndr14ma1wa 0 400481 3657302 3563270 2026-06-15T07:41:24Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657302 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Femke Bol''' ({{fødd|23. februar|2000|Bol, Femke}}) er ein [[nederland]]sk [[friidrett]]sutøver frå [[Amersfoort]] som vart trefaldig europameister under [[EM i friidrett 2022]], med di ho vann 400 meter, 400 meter hekk og var ankerkvinne for det sigrande laget til Nederland i 4 x 400 m stafett. Ho har elles vunne OL-bronse 2021 og VM-sølv 2022 i 400 m hekk, og VM-sølv 2022 i 4 x 400 m stafett. Bols bestetider er 49,44 sekund på 400 meter og 52,03 sekund i 400 m hekk. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Femke Bol|Femke Bol]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/netherlands/femke-broeders-bol-14707010 World Athletics] {{spire|idrett|Nederland}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nederlandske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Nederland]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Nederland]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Nederland]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Nederlandske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] 6eql5h1y12w3bmbnm6t6tokzerp72m1 0 400484 3657341 3563236 2026-06-15T08:19:38Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657341 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Keely Nicole Hodgkinson''' ({{fødd|3. mars|2002|Hodgkinson, Keely}}) er ein [[Storbritannia|britisk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Wigan]] som vart europameister på 800 meter under [[EM i friidrett 2022]]. Tidlegare vann ho sølvmedaljen på distansen ved Sommar-OL i 2021<ref name="olympedia"/> og under [[VM i friidrett 2022]]. Hennar personlege rekord er på 1.55,88. Under [[Sommar-OL 2024]] vann ho gull på tida 1.56,72.<ref name="olympics"/> ==Kjelder== {{refopning}} <references> <ref name="olympedia"> {{Kjelde www |url = https://www.olympedia.org/athletes/142966 |tittel = Keely Hodgkinson |vitja = 2024-08-07 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk }} </ref> <ref name="olympics"> {{Kjelde www |url = https://olympics.com/en/paris-2024/results/athletics/women-s-800m/fnl-000100-- |tittel = Women's 800m Final Results |vitja = 2024-08-07 |utgjevar = International Olympic Committee |språk = engelsk }} </ref> </references> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Keely Hodgkinson|Keely Hodgkinson]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 8. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/great-britain-ni/keely-hodgkinson-14642894 World Athletics] {{spire|idrett|Storbritannia}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Britiske mellomdistanseløparar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Storbritannia]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Storbritannia]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Storbritannia]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Britiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Britiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Folk frå Wigan]] qk5ux8syw9di3irfva9n282171jxr3j 0 400503 3657337 3563215 2026-06-15T08:13:14Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657337 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Noah Lyles''' ({{fødd|18. juli|1997|Lyles, Noah}}) er ein [[USA]]-amerikansk [[friidrett]]sutøvar frå [[Gainesville i Florida|Gainesville]] som vart verdsmeister på 200 meter i 2019 og 2022. I dei same to meisterskapane deltok han på USA sitt lag i 4 x 100 m stafett og fekk gull i 2019 og sølv i 2022. Under Sommar-OL i 2021 vart han bronsemedaljør på 200 m. Lyles sin USA-amerikanske rekord på 200 meter er på 19,31 sekund, berre [[Usain Bolt]] og [[Yohan Blake]] har sprunge fortare på distansen. 9,86 sekund er bestetida til Lyles på 100 meter. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Noah Lyles|Noah Lyles]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/united-states/noah-lyles-14536762 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/2104512 |tittel = Noah Lyles |vitja = 2023-03-12 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett|USA}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sprintarar frå USA]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for USA]] [[Kategori:Olympiske meistrar for USA]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] sefbuc9urc8qy7gbk6qut8rf9hzb11e 0 400506 3657338 3563096 2026-06-15T08:14:57Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657338 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Stanley Grant Holloway''' ({{fødd|19. november|1997|Holloway, Grant}}) er ein [[USA]]-amerikansk [[friidrett]]sutøvar frå [[Chesapeake]] i [[Virginia]] som vart verdsmeister på 110 meter hekk i 2019 og på ny i 2022. I 2021 vann han OL-sølv i øvinga. Hans personlege rekord på 12,81 sekund er frå 2021-sesongen. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grant Holloway|Grant Holloway]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/united-states/grant-holloway-14516985 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/147330 |tittel = Grant Holloway |vitja = 2023-03-11 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett|USA}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hekkeløparar frå USA]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for USA]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] e5pgw4kgwyy6q2xc8vp5ucu6o11bhv7 3657339 3657338 2026-06-15T08:16:03Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657339 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Stanley Grant Holloway''' ({{fødd|19. november|1997|Holloway, Grant}}) er ein [[USA]]-amerikansk [[friidrett]]sutøvar frå [[Chesapeake]] i [[Virginia]] som vart verdsmeister på 110 meter hekk i 2019 og på ny i 2022. I 2021 vann han OL-sølv i øvinga. Hans personlege rekord på 12,81 sekund er frå 2021-sesongen. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Grant Holloway|Grant Holloway]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/united-states/grant-holloway-14516985 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/147330 |tittel = Grant Holloway |vitja = 2023-03-11 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett|USA}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hekkeløparar frå USA]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for USA]] [[Kategori:Olympiske meistrar for USA]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] e8jtlmq4di5s84havb5q1z5y7clerim 0 400518 3657357 3563804 2026-06-15T08:42:12Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657357 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Anderson Peters''' ({{fødd|21. oktober|1997|Peters, Anderson}}) er ein spjutkastar frå [[Grenada]]. Han vart verdsmeister i øvinga under [[VM i friidrett 2019]] og forsvarte VM-tittelen i 2022. Peters sette personleg rekord då han 13. mai 2022 sigra i DL-stemnet i [[Doha]] med eit kast på 93,07 meter. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Anderson Peters|Anderson Peters]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. september 2022.'' * {{Kjelde www |url = https://www.olympedia.org/athletes/143532|tittel = Anderson Peters |vitja = 2024-04-18|utgjevar = Olympedia.org |språk = engelsk}} {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/grenada/anderson-peters-14520432 World Athletics] {{spire|idrett}} {{Verdsmeistrar i spydkast, menn}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Grenadiske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Spydkastarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Grenada]] [[Kategori:Grenadiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Grenadiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] jup5n708xqbgmwhfcon514gchkf70p7 0 400537 3657320 3563474 2026-06-15T07:59:55Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657320 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Kathryn Elizabeth Nageotte''' ({{fødd|13. juni|1991|Nageotte, Katie}}), gift '''Katie Moon''', er ein [[USA]]-amerikansk [[friidrett]]sutøvar frå Lakewood i [[Ohio]] som vart olympisk meister 2021 og verdsmeister 2022 og 2023 i stavhopp. Nett fylt 30 år sette ho personbeste med 4,95 meter då ho gjekk til topp i USA sitt OL-uttak i juni 2021. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Katie Nageotte|Katie Nageotte]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 12. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/united-states/katie-moon-14373744 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/147115 |tittel = Katie Nageotte |vitja = 2023-03-12 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett|USA}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stavhopparar frå USA]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for USA]] [[Kategori:Olympiske meistrar for USA]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] bf8ocgs0ry5m7wuwgblkscdc98g5atf 0 400557 3657349 3563794 2026-06-15T08:32:49Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657349 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Mykolas Alekna''' ({{fødd|28. september|2002|Alekna, Mykolas}}) er ein [[Litauen|litauisk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Vilnius]]. Han vart i 2022 europameister i diskoskasting, få veker etter han sikra seg sølvmedaljen i øvinga under VM i friidrett. Han er son til [[Virgilijus Alekna]]. Mykolas Alekna sin personleg rekord er på 69,81 meter, oppnådd i [[Stockholm]] 30. juni 2022. Han sette ny verdsrekord med 74,35 meter i Ramona i Oklahoma 14. april 2024.<ref name="olympics"/> Alekna deltar under [[Sommar-OL 2024]] i Paris.<ref name="olympics"/> ==Kjelder== {{refopning}} <references> <ref name="olympics"> {{Kjelde www |url = https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/mykolas-alekna_1922593 |tittel = ALEKNA Mykolas |vitja = 2024-08-06 |utgjevar = International Olympic Committee |språk = engelsk }} </ref> </references> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Mykolas Alekna|Mykolas Alekna]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/lithuania/mykolas-alekna-14841124 World Athletics] {{spire|idrett}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Litauiske diskoskastarar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Litauen]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Litauen]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Litauiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2022]] [[Kategori:Deltakarar under EM i friidrett 2024]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2023]] [[Kategori:Folk frå Vilnius]] ix7sgg3h0jbb6b5g59c67us2kqjl80b 0 400560 3657299 3563796 2026-06-15T07:37:42Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657299 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Neeraj Chopra''' ({{fødd|24. desember|1997|Chopra, Neeraj }}) er ein [[India|indisk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Panipat]]. Han vart i 2021 olympisk meister i spjutkasting ved sommarleikane i [[Tokyo]]. Året etter vann han sølvmedaljen i øvinga ved [[VM i friidrett 2022]]. Chopra sin personlege rekord er 88,94 meter, oppnådd i [[Stockholm]] 30. juni 2022. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neeraj Chopra|Neeraj Chopra]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 13. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/india/neeraj-chopra-14549089 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/143754 |tittel = Neeraj Chopra |vitja = 2023-03-07 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett|India}} {{Olympiske meistrar i spydkast, menn}} {{Verdsmeistrar i spydkast, menn}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Indiske spydkastarar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for India]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for India]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Indiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Indiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Folk frå Panipat]] 0fwvkin3ullfb6eg0fgarg8mavtu1la 0 400572 3657286 3467185 2026-06-15T07:19:32Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657286 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar|bilete=Mohammed Ahmed Rio 2016.jpg}} '''Mohammed Ahmed''' ({{fødd|5. januar|1991|Ahmed, Mohammed }}) er ein somaliskfødd [[Canada|kanadisk]] [[friidrett]]sutøvar som vann sølvmedaljen på 5&nbsp;000 meter under [[VM i friidrett 2019]] og sølvmedaljen på same distansen då dei olympiske sommarleikane fann stad i [[Tokyo]] i 2021. Ahmed sin personlege rekord på 5&nbsp;000 m er på 12.47,2, sommaren 2022 sette han personbeste på 10&nbsp;000 m med 26.34,1. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mohammed Ahmed (runner)|Mohammed Ahmed (runner)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/canada/mohammed-ahmed-14330105 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://olympics.com/en/athletes/mohammed-ahmed |tittel = Mohammed AHMED |vitja = 2023-03-11 |utgjevar = Olympics |språk = engelsk}} {{spire|idrett|Canada}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske langdistanseløparar]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Canada]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Folk frå Mogadishu]] g13dwjhd8bxlsmad9a4vetwymxstis2 0 400576 3657350 3563232 2026-06-15T08:34:15Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657350 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Bence Halász''' ({{fødd|4. august|1997|Halasz, Bence}}) er ein [[Ungarn|ungarsk]] [[friidrett]]sutøvar frå Kiskunhalas som vann sølvmedaljen i sleggjekasting under [[EM i friidrett 2022]] i [[München]], der han sette personleg rekord med 80,92 meter. Tidlegare sikra han seg bronsemedaljen i øvinga under så vel europameisterskapen 2018 som i verdsmeisterskapen 2019. Han var ein del av den ungarske troppen til [[Sommar-OL 2020]].<ref name="olympedia"/> Under [[Sommar-OL 2024]] i Paris tok han sølvmedaljen, etter vinnaren [[Ethan Katzberg]].<ref name="olympics"/> ==Kjelder== {{refopning}} <references> <ref name="olympedia"> {{Kjelde www |url = https://www.olympedia.org/athletes/2103573 |tittel = Bence Halász |vitja = 2024-08-07 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk }} </ref> <ref name="olympics"> {{Kjelde www |url = https://olympics.com/en/paris-2024/results/athletics/men-s-hammer-throw/fnl-000100-- |tittel = Men's Hammer Throw Final Results |vitja = 2024-08-07 |utgjevar = International Olympic Committee |språk = engelsk }} </ref> </references> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Bence Halász|Bence Halász]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 14. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/hungary/bence-halasz-14424480 World Athletics] {{spire|idrett|Ungarn}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ungarske sleggekastarar]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Ungarn]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Ungarske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] fpkryv50zrobxxsl5v7rjrbt2yk3487 0 400577 3657340 3563777 2026-06-15T08:17:20Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657340 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Rai Benjamin''' ({{fødd|27. juli|1997|Benjamin, Rai}}) er ein [[USA]]-amerikansk [[friidrett]]sutøvar som vart sølvmedaljør i øvinga 400 meter hekk både under [[VM i friidrett 2019]], [[Friidrett under Sommar-OL i 2021|Sommar-OL i 2021]] og i [[VM i friidrett 2022]]. I så vel VM 2019 som OL 2021 vann han gull med USA sine mannskap i 4 x 400 meter stafett. Med bestetida 46,17 sekund, oppnådd i OL-finalen i [[Tokyo]] 2021, har Benjamin den nest beste langhekktida i verda. [[Karsten Warholm]] sette då verdsrekord med 45,94 sekund. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rai Benjamin|Rai Benjamin]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/united-states/rai-benjamin-14574865 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/147346 |tittel = Rai Benjamin |vitja = 2023-03-11 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett|USA}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hekkeløparar frå USA]] [[Kategori:Sprintarar frå USA]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for USA]] [[Kategori:Olympiske meistrar for USA]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2019]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2022]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2023]] gji823opadcqtdddqo4tb444cxwel97 0 400612 3657348 3563225 2026-06-15T08:30:57Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657348 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Álvaro Martín Uriol''' ({{fødd|18. juni|1994|Martin, Alvaro}}) er ein [[Spania|spansk]] [[friidrett]]sutøvar som i 2018 vart europameister i 20 kilometer kappgang. Fire år seinare forsvarte han EM-tittelen ved meisterskapen i [[München]]. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Álvaro Martín (racewalker)|Álvaro Martín (racewalker)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 17. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/spain/alvaro-martin-14410246 World Athletics] {{spire|idrett|Spania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Spanske kappgjengarar]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Spania]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Spania]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] e8ch6nnqq2ldhmipqqr13m6ks8gnf6b 0 400723 3657360 3465171 2026-06-15T08:49:07Z Migne 2086 /* Bakgrunnsstoff */ 3657360 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Simon Pettersson''' ({{fødd|3. januar|1994|Pettersson, Simon}}) er ein svensk [[friidrett]]sutøvar frå [[Tierps kommun]] som vann sølvmedaljen i diskoskasting under Sommar-OL i 2020. Landsmannen [[Daniel Ståhl]] vann tevlinga. Petersson sette personleg rekord med 70,42 meter då han vart svensk meister 2022 i [[Norrköping]]. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Simon Pettersson|Simon Pettersson]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 24. september 2022.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == *[https://worldathletics.org/athletes/sweden/simon-pettersson-14428365 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/146750 |tittel = Simon Pettersson |vitja = 2023-03-05 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett|Sverige}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Svenske diskoskastarar]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Sverige]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Svenske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] sayl80gu5cpz9mlcbg19zeczv13vmf9 0 400727 3657377 3404021 2026-06-15T09:09:38Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657377 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Malwina Kopron''' ({{fødd|16. november|1994|Kopron, Malwina }}) er ein [[Polen|polsk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Puławy]] som vann bronsemedaljen i sleggjekasting under så vel [[VM i friidrett 2017]] som ved Sommar-OL i 2021. Ho har ein personleg rekord på 76,85 meter frå då ho sigra i øvinga under unversiaden 2017 i [[Taipei]] på [[Taiwan]]. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Malwina Kopron|Malwina Kopron]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 24. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/poland/malwina-kopron-14418780 World Athletics] {{spire|idrett}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Polske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Polske sleggekastarar]] iz3aqujy17w7ef8ivitannhbm8h9qjh 3657378 3657377 2026-06-15T09:09:57Z Migne 2086 la til [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Polen]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3657378 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Malwina Kopron''' ({{fødd|16. november|1994|Kopron, Malwina }}) er ein [[Polen|polsk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Puławy]] som vann bronsemedaljen i sleggjekasting under så vel [[VM i friidrett 2017]] som ved Sommar-OL i 2021. Ho har ein personleg rekord på 76,85 meter frå då ho sigra i øvinga under unversiaden 2017 i [[Taipei]] på [[Taiwan]]. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Malwina Kopron|Malwina Kopron]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 24. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/poland/malwina-kopron-14418780 World Athletics] {{spire|idrett}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Polske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Polske sleggekastarar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Polen]] 134ncglfgld4rb5e8z02crq2pticvc4 0 400766 3657359 3470297 2026-06-15T08:47:25Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657359 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Hugues Fabrice Zango''' ({{fødd|25. juni|1993|Zango, Hugues}}) er ein [[Burkina Faso|burkinsk]] [[friidrett]]sutøvar som i 2018 vart [[afrika]]meister i tresteghopp og sidan har sikra seg bronsemedaljen i øvinga under så vel [[VM i friidrett 2019]] som Sommar-OL i 2021, samt sølvmedaljen ved [[VM i friidrett 2022]]. I januar 2021 hoppa han 18,07 meter i eit innandørs-stemne i franske Aubière, utandørs nådde han lengst ved eit stemne i [[Székesfehérvár]] eit halvår seinare då han landa på 17,82 m. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Hugues Fabrice Zango|Hugues Fabrice Zango]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/burkina-faso/hugues-fabrice-zango-14523962 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/132998 |tittel = Hugues Zango |vitja = 2023-03-21 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Burkinske idrettsutøvarar]] [[Kategori:Tresteghopparar]] [[Kategori:Afrikameistrar i friidrett]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Burkina Faso]] [[Kategori:Burkinske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Burkinske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] b5el74oe8rjhjt2at56mkie1vgy86si 0 400768 3657375 3563976 2026-06-15T09:08:18Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657375 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Ese Brume''' ({{fødd|20. januar|1996|Brume, Ese}}) er ein [[nigeria]]nsk [[friidrett]]sutøvar som vann bronsemedaljen i lengdehopp under så vel [[VM i friidrett 2019]] som Sommar-OL i 2021, samt sølvmedaljen ved [[VM i friidrett 2022]]. Brume vart samveldemeister i lengdehopp i 2014 og 2022, medan ho i tida 2014-18 sikra seg tre rake gullmedaljar i [[afrika]]meisterskap. Ho sette afrikarekord med 7,17 meter då ho sigra i eit stemne i [[Chula Vista]] i [[California]] den 29. mai 2021. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ese Brume|Ese Brume]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/nigeria/ese-brume-14591118 World Athletics] {{spire|idrett}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nigerianske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Lengdehopparar]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Nigeria]] [[Kategori:Nigerianske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Nigerianske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Nigerianske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] byrcbv4g374ku18kb9510ssb4x9ed7c 0 400777 3657335 3472176 2026-06-15T08:10:29Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657335 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Kelsey-Lee Barber''', fødd '''Roberts''', ({{fødd|20. september|1991|Barber, Kelsey-Lee}}) er ein [[Australia|australsk]] [[friidrett]]sutøvar, fødd i [[Sør-Afrika]], som vart verdsmeister i spjutkasting i 2019 og som forsvarte meistertittelen ved [[VM i friidrett 2022]]. I mellomtida sikra ho seg bronsemedaljen i øvinga då Sommar-OL fann stad i [[Tokyo]] sommaren 2021. Barber sitt personbeste på 67,70 meter er frå eit stemne i [[Luzern]] 9. juli 2019. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Kelsey-Lee Barber|Kelsey-Lee Barber]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. september 2022.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/australia/kelsey-lee-barber-14336705 World Athletics] * {{Kjelde www|url = https://www.olympedia.org/athletes/128950 |tittel = Kelsey-Lee Roberts-Barber |vitja = 2023-03-12 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk}} {{spire|idrett|Australia}} {{Verdsmeistrar i spydkast, kvinner}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Australske spydkastarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Australia]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Australia]] [[Kategori:Australske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Australske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] gy40logo4csgh8fnfale1qrte4mhwrw 0 400779 3657358 3543697 2026-06-15T08:45:58Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657358 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Toshikazu Yamanishi''' ({{fødd|15. februar|1996|Yamanishi, Toshikazu}}) er ein [[japan]]sk [[kappgang|kappgjengar]]. Han vart verdsmeister på 20 km i [[Doha]] i 2019 og forsvarte meistertittelen på distansen i 2022. I mellomtida sikra han seg bronsemedaljen på distansen då Sommar-OL fann stad i [[Tokyo]] sommaren 2021 ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Toshikazu Yamanishi|Toshikazu Yamanishi]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 29. september 2022.'' *[https://worldathletics.org/athletes/japan/toshikazu-yamanishi-14573292 World Athletics] * {{Kjelde www |url = https://www.olympedia.org/athletes/144537|tittel = Toshikazu Yamanishi |vitja = 2024-04-18|utgjevar = Olympedia.org |språk = engelsk}} {{refslutt}} {{spire|idrett|Japan}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Japanske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Kappgjengarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Japan]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Japan]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Japanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] mv7e6giaueqr2jw8dsjt52qfvhzl0v4 0 410563 3657342 3563254 2026-06-15T08:22:33Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657342 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''María Pérez García''' ({{fødd|29. april|1996|Garcia, Maria}}) er ein spansk kappgjengar som i 2023 vart verdsmeister på 20 kilometer så vel som 35 km under [[VM i friidrett 2023|verdsmeisterskapen]] i [[Budapest]]. Fem år tidlegare vart ho europameister på 20 km ved [[EM i friidrett 2018]] i [[Berlin]]. Under [[Sommar-OL 2020]] kom ho på fjerde plass og under [[Sommar-OL 2024]] i Paris tok ho sølvmedaljen.<ref name="olympedia"/><ref name="olympics"/> ==Kjelder== *[https://worldathletics.org/athletes/spain/maria-perez-14470735 World Athletics] {{refopning}} <references> <ref name="olympedia"> {{Kjelde www |url = https://www.olympedia.org/athletes/142403 |tittel = María Pérez |vitja = 2024-08-07 |utgjevar = Olympedia |språk = engelsk }} </ref> <ref name="olympics"> {{Kjelde www |url = https://olympics.com/en/paris-2024/results/athletics/women-s-20km-race-walk/fnl-000100-- |tittel = Women's 20km Race Walk Results |vitja = 2024-08-07 |utgjevar = International Olympic Committee |språk = engelsk }} </ref> </references> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:María Pérez García|María Pérez García]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 6. september 2023.'' {{refslutt}} {{spire|idrett|Spania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Spanske kappgjengarar]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Spania]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Spania]] [[Kategori:Europameistrar i friidrett for Spania]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Spanske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] 2rmtmss0k6hxf0erzm1phqdzz2goqzs 0 410564 3657310 3563818 2026-06-15T07:48:20Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657310 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Jasmine Camacho-Quinn''' ({{datoar}}) er ein [[friidrett]]sutøvar frå [[Puerto Rico]] som tevlar i 100 meter hekk. Ho vart olympisk meister i øvinga under dei [[Friidrett under Sommar-OL i 2021|olympiske leikane]] i [[Tokyo]] i 2021. Camacho-Quinn sette personleg og olympisk rekord med 12,26 sekund i semifinalen under OL i Tokyo. I OL-finalen vann ho gullmedaljen på tida 12,37. Sidan sikra ho seg bronsemedaljen på korthekken ved [[VM i friidrett 2022]] og sølvmedaljen ved [[VM i friidrett 2023]]. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Jasmine Camacho-Quinn|Jasmine Camacho-Quinn]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 6. september 2023.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/puerto-rico/jasmine-camacho-quinn-14494234 World Athletics] {{spire|idrett}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Puertoricanske friidrettsutøvarar]] [[Kategori:Hekkeløparar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Puerto Rico]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Puerto Rico]] [[Kategori:Puertoricanske deltakarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2016]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Puertoricanske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Puertoricanske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2022]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2023]] r0jdawg0utfs1z0cjnio7lr1dseo43g 0 410633 3657347 3563218 2026-06-15T08:29:21Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3657347 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Josh Kerr''' ({{fødd|8. oktober|1997|Kerr, Josh}} er ein [[Storbritannia|britisk]] [[friidrett]]sutøvar frå [[Edinburgh]]. Han vart i 2023 verdsmeister på 1500 meter under [[VM i friidrett 2023]] i [[Budapest]], to år tidlegare vann han bronsemedaljen på distansen då [[Friidrett under Sommar-OL i 2021|olympiske leikar]] vart avvikla i [[Tokyo]]. Hans personlege rekord på 3.29,0 er frå den nemnde OL-finalen. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Josh Kerr (runner)|Josh Kerr (runner)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. september 2023.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/great-britain-ni/josh-kerr-14533464 World Athletics] {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Britiske mellomdistanseløparar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Storbritannia]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Storbritannia]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for Storbritannia]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Britiske deltakarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2020]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Britiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2019]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2022]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2023]] [[Kategori:Folk frå Edinburgh]] an3hp283xf0v44nt625wdxzvtpoucq8 0 417066 3657282 3567975 2026-06-15T07:15:54Z Migne 2086 /* Bakgrunnsstoff */ 3657282 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Ethan Katzberg''' ({{datoar}}) er ein [[Canada|canadisk]] friidrettsutøvar som tevlar i sleggjekasting. Han vart verdsmeister i øvinga under [[VM i friidrett 2023]] i [[Budapest]].<ref name="worldathletics"/> Under [[Sommar-OL 2024]] i [[Paris]] tok han gull.<ref name="olympics"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="worldathletics"> {{Kjelde www |url = https://worldathletics.org/en/competitions/world-athletics-championships/budapest23/results/men/hammer-throw/final/result |tittel = Final results – Hammer Throw Men |vitja = 2024-08-05 |utgjevar = worldathletics.org |språk = engelsk }} </ref> <ref name="olympics"> {{Kjelde www |url = https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/ethan-katzberg_1974151 |tittel = KATZBERG Ethan |vitja = 2024-08-05 |utgjevar = International Olympic Committee |språk = engelsk }} </ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} *[https://worldathletics.org/athletes/canada/ethan-katzberg-14809348 World Athletics] {{spire|idrett|Canada}} {{Verdsmeistrar i sleggekast, menn}} {{Olympiske meistrar i sleggekast, menn}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske sleggekastarar]] [[Kategori:Verdsmeistrar i sleggekast]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for Canada]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Canada]] [[Kategori:Olympiske meistrar i sleggekast]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Canadiske deltakarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2024]] [[Kategori:Deltakarar under VM i friidrett 2023]] mwj8fq9jxejjuor7giibfo4kg17g9o0 0 428620 3657258 3657166 2026-06-14T19:03:51Z 90sveped 53941 /* Gruppe E */ 3657258 wikitext text/x-wiki {{Under arbeid}} '''Verdsmeisterskapen i fotball 2026''' blir det 23. [[verdsmeisterskapen i fotball for menn]] og skal bli halden i [[USA]], [[Canada]] og [[Mexico]].<ref>{{Kilde avis|tittel=USA, Canada og Mexico får fotball-VM 2026|url=https://www.abcnyheter.no/nyheter/sport/2018/06/13/195405801/usa-canada-og-mexico-far-fotball-vm-2026|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=no}}</ref>. Meisterskapen blir arrangert frå 11. juni til 19. juli 2026.<ref>{{Kilde www|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|tittel=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|besøksdato=2025-06-06|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|forfattere=FIFA}}</ref> Dette blir første gongen ein verdsmeisterskap blir arrangert av meir enn to land, og den andre gongen av meir enn eit land. Forrige gongen var [[VM i fotball 2002|verdsmeisterskapen i 2002]] som blei arrangert av [[Sør-Korea]] og [[Japan]]. Mexico blir det første landet til å arrangere tre verdsmeisterskap, då Mexico òg arrangerte VM i [[VM i fotball 1970|1970]] og [[VM i fotball 1986|1986]]. Verdsmeisterskapen i 2026 blir det første til å innehalde 48 landslag, etter at [[FIFA]] godkjende utvidinga frå 32 landslag,<ref>{{Kilde avis|tittel=Unanimous decision expands FIFA World Cup™ to 48 teams from 2026|avis=FIFA.com|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|besøksdato=2018-06-13|etternavn=FIFA.com|dato=2017-01-10|språk=en-GB|arkiv-dato=2017-01-10|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|url-status=død}}</ref> med 12 grupper beståande av fire landslag kvar.<ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Dale |title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup |website=ESPN Soccer |publisher=ESPN |access-date=6. februar 2022 |date=4. desember 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> Totalt 104 kamper vil bli spilt<ref>{{Kilde avis|tittel=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|avis=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/44464913|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=en-GB}}</ref><ref>{{Kilde avis|tittel=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|avis=ESPN.com|url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|besøksdato=2018-06-13}}</ref><ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> ==Søknadsprosess== På same måte som i tildelingane av meisterskapane for [[VM i fotball 2018|2018]] og [[VM i fotball 2022|2022]] var reglane at land frå kontinent som hadde arrangert dei to siste VM ikkje kunne søke. Dimed var land frå Europa (som arrangerte VM i 2018) og Asia (som arrangerte VM i 2022) ekskludert frå å vere vertsland, medan land frå Sør-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2014|2014]]), Afrika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2010|2010]]), Nord-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 1994|1994]]) og Oseania (aldri arrangert VM) stod fritt til å søke. Dei som valde å søke var Marokko og ein fellessøknad frå Canada, USA og Mexico, der sistnemnde vann avrøystinga i juni 2018. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Kandidatar !colspan=2|Røyster |- |align=left|'''Canada, Mexico og USA''' |'''134''' |- |align=left|Marokko |65 |- |align=left|Ingen av kandidatane |1 |- |align=left|Avstod frå å røyster |3 |- !align=left|Totalt antall røyster !200 |} == Trekking == Trekkinga av gruppene i gruppespelet fann stad kl. 12:00 [[UTC−05.00|UTC−5]] ([[Eastern Standard Time|EST]]) fredag 5. desember 2025, i Kennedy Center i [[Washington, D.C]].<ref>{{Cite web |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center in December |url= https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc |date=22. august 2025 |website=ESPN.com |access-date=22. august 2025}}</ref> Dei 48 laga blei delte inn i fire potter á 12 lag. Pott 1 bestod av dei tre vertsnasjonane og dei ni høgaste rangerte laga frå [[FIFA si verdensranking for menn]] i november 2025. Pott 2, 3 og 4 bestod av dei øvrige laga i henhold til rankinga. Vinnarane av dei fire UEFA-playoffene og dei to vinnarane av FIFA sine interkontinentale playoffene var ikkje kjende på tidspunktet for trekkinga, ettersom desse kampene er planlagt spelte i mars 2026, og dei blei difor automatisk plassert i pott 4. Dei 12 gruppene blei sette saman ved å trekkje eitt lag frå kvar av dei fire pottene. Lag frå samme konføderasjon kunne ikkje bli trekte i samme gruppe, med unntak av [[UEFA|UEFA-lag]], der det måtte vere minst eit og ikkje meir enn to per gruppe (inkludert plasshaldarar for UEFA-playoffvinnarane).<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Dei tre vertsnasjonene var på førehand plasserte i tre grupper av hensyn til kampoppsettet. [[Det meksikanske herrelandslaget i fotball|Mexico]] blei plassert i gruppe A og spelar opningskampen i meisterskapen på [[Estadio Azteca]] 11. juni. [[Det kanadiske herrelandslaget i fotball|Canada]] og [[Det USA-amerikanske herrelandslaget i fotball|USA]] blei plassert i høvesvise gruppe B og D. Dei skal spele den tredje og fjerde kampen i meisterskapen, begge 12. juni.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=4. februar 2024 |access-date=4. februar 2024 |archive-date=5. februar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=22. august 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=22. august 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Konføderasjonsavgrensinga var gjeldande for alle dei tre potensielle vinnarane av dei interkontinentale playoffene. FIFA kunngjorde også at det, «for å sikre konkurransemessig balanse», blei etablert to separate vegar til semifinalane (kvar sin side av sluttspelstablået). Basert på dette blei laga rangerte som nummer ein ([[Det spanske herrelandslaget i fotball|Spania]]) og nummer to ([[Det argentinske herrelandslaget i fotball|Argentina]]) på FIFA-rankringa trekte i kvar si gruppe på motsette sider av sluttspelet, og det same var gjeldande for laga rangerte som nummer tre ([[Det franske herrelandslaget i fotball|Frankrike]]) og fire ([[Det engelske herrelandslaget i fotball|England]]). Difor, dersom desse para vinn sine grupper, kan dei ikkje møte kvarandre før i finalen, og alle fire kan ikkje møte kvarandre før i semifinalane.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |title=FIFA to keep top seeds apart in World Cup draw |work=[[BBC Sport]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Trekkinga starta med pott 1 og blei avslutta med pott 4, og kvart lag som blei trekte blei plasserte i den første tilgjengelige gruppa i alfabetisk rekkefølgje. For kampoppsettet blei laga i pott 1 automatisk plassert i posisjon 1 i kvar gruppe. For dei øvrige gruppene hadde FIFA fastsett eit førehandsbestemt mønster som definerte posisjonen til lag basert på gruppa og potten dei blei trekte frå. {| class="wikitable" |+Pottane{{efn|Talet i parentes angjev plasseringa til laget på FIFA-rankinga per 19. november 2025.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=[[FIFA]] |date=19. november 2025 |access-date=19. november 2025}}</ref>}} |- !width=25%| Pott 1 !width=25%| Pott 2 !width=25%| Pott 3 !width=25%| Pott 4 |- style="vertical-align: top;" |{{plainlist| *{{nowrap|{{fb|USA}} ''(vertsnasjon) ''(14)}} *{{fb|MEX}} ''(vertsnasjon)'' (15) *{{fb|CAN}} ''(vertsnasjon)'' (27) *{{fb|ESP}} (1) *{{fb|ARG}} (2) *{{fb|FRA}} (3) *{{fb|ENG}} (4) *{{fb|BRA}} (5) *{{fb|POR}} (6) *{{fb|NED}} (7) *{{fb|BEL}} (8) *{{fb|GER}} (9) }} |{{plainlist| *{{fb|CRO}} (10) *{{fb|MAR}} (11) *{{fb|COL}} (13) *{{fb|URU}} (16) *{{fb|SUI}} (17) *{{fb|JPN}} (18) *{{fb|SEN}} (19) *{{fb|IRN}} (20) *{{nowrap|{{fb|KOR}} (22)}} *{{fb|ECU}} (23) *{{fb|AUT}} (24) *{{fb|AUS}} (26) }} |{{plainlist| *{{fb|NOR}} (29) *{{fb|PAN}} (30) *{{fb|EGY}} (34) *{{fb|ALG}} (35) *{{fb|SCO}} (36) *{{fb|PAR}} (39) *{{fb|TUN}} (40) *{{fb|CIV}} (42) *{{fb|UZB}} (50) *{{fb|QAT}} (51) *{{nowrap|{{fb|KSA}} (60)}} *{{fb|RSA}} (61) }} |{{plainlist| *{{fb|JOR}} (66) *{{fb|CPV}} (68) *{{fb|GHA}} (72) *{{fb|CUW}} (82) *{{fb|HAI}} (84) *{{fb|NZL}} (86) *Vinnar playoff-sti A (UEFA) *Vinnar playoff-sti B (UEFA) *Vinnar playoff-sti C (UEFA) *Vinnar playoff-sti D (UEFA) *Vinnar playoff-sti 1 (FIFA) *Vinnar playoff-sti 2 (FIFA) |- |} == Gruppespelet == Alle tidspunkt er lokaltid.<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&wtw-filter=ALL |access-date=10. desember 2025 |website=FIFA}}</ref> === Gruppe A === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Mexico}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>13:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:80824}} |dommar=Wilton Sampaio ([[Brasil]]) |mål1={{ikkjeraud|Julián Quiñones|Quiñones}} {{goal|9}}<br>{{ikkjeraud|Raúl Jiménez|Jiménez}} {{goal|67}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Rapport] |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Korea}} |bilde1= |resultat=2&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:44985}} |dommar=Amin Omar ([[Egypt]]) |mål1={{ikkjeraud|Hwang In-beom}} {{Goal|67}}<br />{{ikkjeraud|Oh Hyeon-gyu}} {{Goal|80}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ladislav Krejčí|Krejčí}} {{Goal|59}} }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ---------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Mexico}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Afrika}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe B === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Sveits}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Canada}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Qatar}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:43002}} |dommar=Facundo Tello ([[Argentina]]) |mål1={{ikkjeraud|Cyle Larin|Larin}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Jovo Lukić|Lukić}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Qatar}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Sveits}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:67966}} |dommar=Saíd Martínez ([[Honduras]]) |mål1={{ikkjeraud|Boualem Khoukhi|Khoukhi}} {{goal|90+4}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Breel Embolo|Embolo}} {{goal|17|[[Straffespark|str.]]}} }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Canada}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Bosnia-Hercegovina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe C === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Skottland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=1 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Marokko}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Brasil}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Haiti}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:80663}} |dommar=Slavko Vinčić ([[Slovenia]]) |mål1={{ikkjeraud|Vinícius Júnior|Vinícius}} {{Goal|32}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ismael Saibari|Saibari}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Haiti}} |bilde1= |resultat=0&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Skottland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:64146}} |dommar=Mustapha Ghorbal ([[Algerie]]) |mål1= |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|John McGinn|McGinn}} {{goal|28}} }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Brasil}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Marokko}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe D === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|USA}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=4 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Australia}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Paraguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=4 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=4&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:70492}} |dommar={{ikkjeraud|Danny Makkelie}} ([[Nederland]]) |mål1={{ikkjeraud|Damián Bobadilla|Bobadilla}} {{Goal|7|sm.}}<br />{{ikkjeraud|Folarin Balogun|Balogun}} {{Goal|31||45+5}}<br />{{ikkjeraud|Gio Reyna|Reyna}} {{Goal|90+8}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Maurício Magalhães Prado|Maurício}} {{Goal|73}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Australia}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:52 497}} |dommar=Jesús Valenzuela ([[Venezuela]]) |mål1={{ikkjeraud|Nestory Irankunda|Irankunda}} {{goal|27}}<br>{{ikkjeraud|Connor Metcalfe|Metcalfe}} {{goal|75}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|USA}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Paraguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe E === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Tyskland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=7 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ecuador}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Curaçao}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=7 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=7&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:68021}} |dommar=Jalal Jayed ([[Marokko]]) |mål1={{ikkjeraud|Felix Nmecha|Nmecha}} {{goal|6}}<br>{{ikkjeraud|Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck}} {{goal|38}}<br>[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|45+4|[[Straffespark|str.]]|88}}<br>{{ikkjeraud|Jamal Musiala|Musiala}} {{goal|47}}<br>{{ikkjeraud|Nathaniel Brown|Brown}} {{goal|68}}<br>{{ikkjeraud|Deniz Undav|Undav}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Livano Comenencia|Comenencia}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Elfenbeinskysten}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ecuador}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Curaçao}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tyskland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe F === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Nederland}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Japan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Sverige}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Tunisia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sverige}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tunisia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>22:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Japan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Nederland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe G === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Belgia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Egypt}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Iran}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|New Zealand}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Iran}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|New Zealand}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Egypt}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Belgia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe H === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Spania}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Uruguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Saudi-Arabia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Uruguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kapp Verde}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Spania}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe I === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Frankrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Senegal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Irak}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Noreg}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Irak}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Noreg}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Frankrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Senegal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe J === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Argentina}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Algerie}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Austerrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Jordan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Austerrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Jordan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Algerie}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Argentina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe K === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Portugal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Colombia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Usbekistan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Colombia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Portugal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|DR Kongo}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe L === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|England}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kroatia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ghana}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Panama}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ghana}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Panama}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|England}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kroatia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Sluttspelet == === Sekstendelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=28. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 73 |lag2=Nr. 2 gruppe B |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe C |bilde1= |resultat=Kamp 76 |lag2=Nr. 2 gruppe F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 74 |lag2=Nr. 3 gruppe A/B/C/D/F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe F |bilde1= |resultat=Kamp 75 |lag2=Nr. 2 gruppe C |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 78 |lag2=Nr. 2 gruppe I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe I |bilde1= |resultat=Kamp 77 |lag2=Nr. 3 gruppe C/D/F/G/H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 79 |lag2=Nr. 3 gruppe C/E/F/H/I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe L |bilde1= |resultat=Kamp 80 |lag2=Nr. 3 gruppe E/H/I/J/K |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar gruppe G |bilde1= |resultat=Kamp 82 |lag2=Nr. 3 gruppe A/E/H/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 81 |lag2=Nr. 3 gruppe B/E/F/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe H |bilde1= |resultat=Kamp 84 |lag2=Nr. 2 gruppe J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>19:00 |lag1=Nr. 2 gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 83 |lag2=Nr. 2 gruppe L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>20:00 |lag1=Vinnar gruppe B |bilde1= |resultat=Kamp 85 |lag2=Nr. 3 gruppe E/F/G/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>13:00 |lag1=Nr. 2 gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 88 |lag2=Nr. 2 gruppe G |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar gruppe J |bilde1= |resultat=Kamp 86 |lag2=Nr. 2 gruppe H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>19:30 |lag1=Vinnar gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 87 |lag2=Nr. 3 gruppe D/E/I/J/L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Åttedelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 73 |bilde1= |resultat=Kamp 90 |lag2=Vinnar kamp 85 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 74 |bilde1= |resultat=Kamp 89 |lag2=Vinnar kamp 77 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>16:00 |lag1=Vinnar kamp 76 |bilde1= |resultat=Kamp 91 |lag2=Vinnar kamp 78 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 79 |bilde1= |resultat=Kamp 92 |lag2=Vinnar kamp 80 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 83 |bilde1= |resultat=Kamp 93 |lag2=Vinnar kamp 84 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 81 |bilde1= |resultat=Kamp 94 |lag2=Vinnar kamp 82 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 86 |bilde1= |resultat=Kamp 95 |lag2=Vinnar kamp 88 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar kamp 85 |bilde1= |resultat=Kamp 96 |lag2=Vinnar kamp 87 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Kvartfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=9. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 89 |bilde1= |resultat=Kamp 97 |lag2=Vinnar kamp 90 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=10. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 93 |bilde1= |resultat=Kamp 98 |lag2=Vinnar kamp 94 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 91 |bilde1= |resultat=Kamp 99 |lag2=Vinnar kamp 92 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 95 |bilde1= |resultat=Kamp 100 |lag2=Vinnar kamp 96 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Semifinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 97 |bilde1= |resultat=Kamp 101 |lag2=Vinnar kamp 98 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 99 |bilde1= |resultat=Kamp 102 |lag2=Vinnar kamp 100 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Bronsefinale === {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juli 2026<br>17:00 |lag1=Tapar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 103 |lag2=Tapar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Finale === {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 104 |lag2=Vinnar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Merknadar == {{merknadar}} ==Kjelder== {{referanser}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:VM i fotball 2026|VM i fotball 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 31. desember 2025.'' </div> {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{VM i fotball}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:VM i fotball 2026| ]] [[Kategori:Fotball i 2026]] fh0bq9c4d5nb08hj5bhox71drtd27er 3657269 3657258 2026-06-14T21:56:08Z 90sveped 53941 /* Gruppe F */ 3657269 wikitext text/x-wiki {{Under arbeid}} '''Verdsmeisterskapen i fotball 2026''' blir det 23. [[verdsmeisterskapen i fotball for menn]] og skal bli halden i [[USA]], [[Canada]] og [[Mexico]].<ref>{{Kilde avis|tittel=USA, Canada og Mexico får fotball-VM 2026|url=https://www.abcnyheter.no/nyheter/sport/2018/06/13/195405801/usa-canada-og-mexico-far-fotball-vm-2026|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=no}}</ref>. Meisterskapen blir arrangert frå 11. juni til 19. juli 2026.<ref>{{Kilde www|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|tittel=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|besøksdato=2025-06-06|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|forfattere=FIFA}}</ref> Dette blir første gongen ein verdsmeisterskap blir arrangert av meir enn to land, og den andre gongen av meir enn eit land. Forrige gongen var [[VM i fotball 2002|verdsmeisterskapen i 2002]] som blei arrangert av [[Sør-Korea]] og [[Japan]]. Mexico blir det første landet til å arrangere tre verdsmeisterskap, då Mexico òg arrangerte VM i [[VM i fotball 1970|1970]] og [[VM i fotball 1986|1986]]. Verdsmeisterskapen i 2026 blir det første til å innehalde 48 landslag, etter at [[FIFA]] godkjende utvidinga frå 32 landslag,<ref>{{Kilde avis|tittel=Unanimous decision expands FIFA World Cup™ to 48 teams from 2026|avis=FIFA.com|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|besøksdato=2018-06-13|etternavn=FIFA.com|dato=2017-01-10|språk=en-GB|arkiv-dato=2017-01-10|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|url-status=død}}</ref> med 12 grupper beståande av fire landslag kvar.<ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Dale |title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup |website=ESPN Soccer |publisher=ESPN |access-date=6. februar 2022 |date=4. desember 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> Totalt 104 kamper vil bli spilt<ref>{{Kilde avis|tittel=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|avis=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/44464913|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=en-GB}}</ref><ref>{{Kilde avis|tittel=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|avis=ESPN.com|url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|besøksdato=2018-06-13}}</ref><ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> ==Søknadsprosess== På same måte som i tildelingane av meisterskapane for [[VM i fotball 2018|2018]] og [[VM i fotball 2022|2022]] var reglane at land frå kontinent som hadde arrangert dei to siste VM ikkje kunne søke. Dimed var land frå Europa (som arrangerte VM i 2018) og Asia (som arrangerte VM i 2022) ekskludert frå å vere vertsland, medan land frå Sør-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2014|2014]]), Afrika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2010|2010]]), Nord-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 1994|1994]]) og Oseania (aldri arrangert VM) stod fritt til å søke. Dei som valde å søke var Marokko og ein fellessøknad frå Canada, USA og Mexico, der sistnemnde vann avrøystinga i juni 2018. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Kandidatar !colspan=2|Røyster |- |align=left|'''Canada, Mexico og USA''' |'''134''' |- |align=left|Marokko |65 |- |align=left|Ingen av kandidatane |1 |- |align=left|Avstod frå å røyster |3 |- !align=left|Totalt antall røyster !200 |} == Trekking == Trekkinga av gruppene i gruppespelet fann stad kl. 12:00 [[UTC−05.00|UTC−5]] ([[Eastern Standard Time|EST]]) fredag 5. desember 2025, i Kennedy Center i [[Washington, D.C]].<ref>{{Cite web |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center in December |url= https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc |date=22. august 2025 |website=ESPN.com |access-date=22. august 2025}}</ref> Dei 48 laga blei delte inn i fire potter á 12 lag. Pott 1 bestod av dei tre vertsnasjonane og dei ni høgaste rangerte laga frå [[FIFA si verdensranking for menn]] i november 2025. Pott 2, 3 og 4 bestod av dei øvrige laga i henhold til rankinga. Vinnarane av dei fire UEFA-playoffene og dei to vinnarane av FIFA sine interkontinentale playoffene var ikkje kjende på tidspunktet for trekkinga, ettersom desse kampene er planlagt spelte i mars 2026, og dei blei difor automatisk plassert i pott 4. Dei 12 gruppene blei sette saman ved å trekkje eitt lag frå kvar av dei fire pottene. Lag frå samme konføderasjon kunne ikkje bli trekte i samme gruppe, med unntak av [[UEFA|UEFA-lag]], der det måtte vere minst eit og ikkje meir enn to per gruppe (inkludert plasshaldarar for UEFA-playoffvinnarane).<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Dei tre vertsnasjonene var på førehand plasserte i tre grupper av hensyn til kampoppsettet. [[Det meksikanske herrelandslaget i fotball|Mexico]] blei plassert i gruppe A og spelar opningskampen i meisterskapen på [[Estadio Azteca]] 11. juni. [[Det kanadiske herrelandslaget i fotball|Canada]] og [[Det USA-amerikanske herrelandslaget i fotball|USA]] blei plassert i høvesvise gruppe B og D. Dei skal spele den tredje og fjerde kampen i meisterskapen, begge 12. juni.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=4. februar 2024 |access-date=4. februar 2024 |archive-date=5. februar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=22. august 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=22. august 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Konføderasjonsavgrensinga var gjeldande for alle dei tre potensielle vinnarane av dei interkontinentale playoffene. FIFA kunngjorde også at det, «for å sikre konkurransemessig balanse», blei etablert to separate vegar til semifinalane (kvar sin side av sluttspelstablået). Basert på dette blei laga rangerte som nummer ein ([[Det spanske herrelandslaget i fotball|Spania]]) og nummer to ([[Det argentinske herrelandslaget i fotball|Argentina]]) på FIFA-rankringa trekte i kvar si gruppe på motsette sider av sluttspelet, og det same var gjeldande for laga rangerte som nummer tre ([[Det franske herrelandslaget i fotball|Frankrike]]) og fire ([[Det engelske herrelandslaget i fotball|England]]). Difor, dersom desse para vinn sine grupper, kan dei ikkje møte kvarandre før i finalen, og alle fire kan ikkje møte kvarandre før i semifinalane.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |title=FIFA to keep top seeds apart in World Cup draw |work=[[BBC Sport]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Trekkinga starta med pott 1 og blei avslutta med pott 4, og kvart lag som blei trekte blei plasserte i den første tilgjengelige gruppa i alfabetisk rekkefølgje. For kampoppsettet blei laga i pott 1 automatisk plassert i posisjon 1 i kvar gruppe. For dei øvrige gruppene hadde FIFA fastsett eit førehandsbestemt mønster som definerte posisjonen til lag basert på gruppa og potten dei blei trekte frå. {| class="wikitable" |+Pottane{{efn|Talet i parentes angjev plasseringa til laget på FIFA-rankinga per 19. november 2025.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=[[FIFA]] |date=19. november 2025 |access-date=19. november 2025}}</ref>}} |- !width=25%| Pott 1 !width=25%| Pott 2 !width=25%| Pott 3 !width=25%| Pott 4 |- style="vertical-align: top;" |{{plainlist| *{{nowrap|{{fb|USA}} ''(vertsnasjon) ''(14)}} *{{fb|MEX}} ''(vertsnasjon)'' (15) *{{fb|CAN}} ''(vertsnasjon)'' (27) *{{fb|ESP}} (1) *{{fb|ARG}} (2) *{{fb|FRA}} (3) *{{fb|ENG}} (4) *{{fb|BRA}} (5) *{{fb|POR}} (6) *{{fb|NED}} (7) *{{fb|BEL}} (8) *{{fb|GER}} (9) }} |{{plainlist| *{{fb|CRO}} (10) *{{fb|MAR}} (11) *{{fb|COL}} (13) *{{fb|URU}} (16) *{{fb|SUI}} (17) *{{fb|JPN}} (18) *{{fb|SEN}} (19) *{{fb|IRN}} (20) *{{nowrap|{{fb|KOR}} (22)}} *{{fb|ECU}} (23) *{{fb|AUT}} (24) *{{fb|AUS}} (26) }} |{{plainlist| *{{fb|NOR}} (29) *{{fb|PAN}} (30) *{{fb|EGY}} (34) *{{fb|ALG}} (35) *{{fb|SCO}} (36) *{{fb|PAR}} (39) *{{fb|TUN}} (40) *{{fb|CIV}} (42) *{{fb|UZB}} (50) *{{fb|QAT}} (51) *{{nowrap|{{fb|KSA}} (60)}} *{{fb|RSA}} (61) }} |{{plainlist| *{{fb|JOR}} (66) *{{fb|CPV}} (68) *{{fb|GHA}} (72) *{{fb|CUW}} (82) *{{fb|HAI}} (84) *{{fb|NZL}} (86) *Vinnar playoff-sti A (UEFA) *Vinnar playoff-sti B (UEFA) *Vinnar playoff-sti C (UEFA) *Vinnar playoff-sti D (UEFA) *Vinnar playoff-sti 1 (FIFA) *Vinnar playoff-sti 2 (FIFA) |- |} == Gruppespelet == Alle tidspunkt er lokaltid.<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&wtw-filter=ALL |access-date=10. desember 2025 |website=FIFA}}</ref> === Gruppe A === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Mexico}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>13:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:80824}} |dommar=Wilton Sampaio ([[Brasil]]) |mål1={{ikkjeraud|Julián Quiñones|Quiñones}} {{goal|9}}<br>{{ikkjeraud|Raúl Jiménez|Jiménez}} {{goal|67}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Rapport] |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Korea}} |bilde1= |resultat=2&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:44985}} |dommar=Amin Omar ([[Egypt]]) |mål1={{ikkjeraud|Hwang In-beom}} {{Goal|67}}<br />{{ikkjeraud|Oh Hyeon-gyu}} {{Goal|80}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ladislav Krejčí|Krejčí}} {{Goal|59}} }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ---------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Mexico}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Afrika}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe B === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Sveits}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Canada}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Qatar}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:43002}} |dommar=Facundo Tello ([[Argentina]]) |mål1={{ikkjeraud|Cyle Larin|Larin}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Jovo Lukić|Lukić}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Qatar}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Sveits}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:67966}} |dommar=Saíd Martínez ([[Honduras]]) |mål1={{ikkjeraud|Boualem Khoukhi|Khoukhi}} {{goal|90+4}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Breel Embolo|Embolo}} {{goal|17|[[Straffespark|str.]]}} }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Canada}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Bosnia-Hercegovina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe C === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Skottland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=1 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Marokko}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Brasil}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Haiti}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:80663}} |dommar=Slavko Vinčić ([[Slovenia]]) |mål1={{ikkjeraud|Vinícius Júnior|Vinícius}} {{Goal|32}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ismael Saibari|Saibari}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Haiti}} |bilde1= |resultat=0&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Skottland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:64146}} |dommar=Mustapha Ghorbal ([[Algerie]]) |mål1= |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|John McGinn|McGinn}} {{goal|28}} }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Brasil}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Marokko}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe D === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|USA}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=4 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Australia}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Paraguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=4 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=4&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:70492}} |dommar={{ikkjeraud|Danny Makkelie}} ([[Nederland]]) |mål1={{ikkjeraud|Damián Bobadilla|Bobadilla}} {{Goal|7|sm.}}<br />{{ikkjeraud|Folarin Balogun|Balogun}} {{Goal|31||45+5}}<br />{{ikkjeraud|Gio Reyna|Reyna}} {{Goal|90+8}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Maurício Magalhães Prado|Maurício}} {{Goal|73}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Australia}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:52 497}} |dommar=Jesús Valenzuela ([[Venezuela]]) |mål1={{ikkjeraud|Nestory Irankunda|Irankunda}} {{goal|27}}<br>{{ikkjeraud|Connor Metcalfe|Metcalfe}} {{goal|75}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|USA}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Paraguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe E === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Tyskland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=7 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ecuador}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Curaçao}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=7 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=7&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:68021}} |dommar=Jalal Jayed ([[Marokko]]) |mål1={{ikkjeraud|Felix Nmecha|Nmecha}} {{goal|6}}<br>{{ikkjeraud|Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck}} {{goal|38}}<br>[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|45+4|[[Straffespark|str.]]|88}}<br>{{ikkjeraud|Jamal Musiala|Musiala}} {{goal|47}}<br>{{ikkjeraud|Nathaniel Brown|Brown}} {{goal|68}}<br>{{ikkjeraud|Deniz Undav|Undav}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Livano Comenencia|Comenencia}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Elfenbeinskysten}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ecuador}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Curaçao}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tyskland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe F === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Japan}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=2 |ga=2 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Nederland}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=2 |ga=2 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Sverige}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Tunisia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=2&ndash;2 |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:69285}} |dommar=Ismail Elfath]] ([[USA]]) |mål1=[[Virgil van Dijk|van Dijk]]{{goal|50}}<br>[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{goal|64}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Rapport] |mål2=[[Keito Nakamura|Nakamura]] {{goal|57}}<br>[[Daichi Kamada|Kamada]] {{goal|89}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sverige}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tunisia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>22:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Japan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Nederland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe G === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Belgia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Egypt}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Iran}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|New Zealand}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Iran}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|New Zealand}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Egypt}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Belgia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe H === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Spania}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Uruguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Saudi-Arabia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Uruguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kapp Verde}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Spania}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe I === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Frankrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Senegal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Irak}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Noreg}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Irak}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Noreg}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Frankrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Senegal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe J === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Argentina}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Algerie}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Austerrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Jordan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Austerrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Jordan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Algerie}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Argentina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe K === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Portugal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Colombia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Usbekistan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Colombia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Portugal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|DR Kongo}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe L === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|England}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kroatia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ghana}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Panama}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ghana}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Panama}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|England}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kroatia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Sluttspelet == === Sekstendelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=28. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 73 |lag2=Nr. 2 gruppe B |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe C |bilde1= |resultat=Kamp 76 |lag2=Nr. 2 gruppe F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 74 |lag2=Nr. 3 gruppe A/B/C/D/F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe F |bilde1= |resultat=Kamp 75 |lag2=Nr. 2 gruppe C |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 78 |lag2=Nr. 2 gruppe I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe I |bilde1= |resultat=Kamp 77 |lag2=Nr. 3 gruppe C/D/F/G/H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 79 |lag2=Nr. 3 gruppe C/E/F/H/I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe L |bilde1= |resultat=Kamp 80 |lag2=Nr. 3 gruppe E/H/I/J/K |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar gruppe G |bilde1= |resultat=Kamp 82 |lag2=Nr. 3 gruppe A/E/H/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 81 |lag2=Nr. 3 gruppe B/E/F/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe H |bilde1= |resultat=Kamp 84 |lag2=Nr. 2 gruppe J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>19:00 |lag1=Nr. 2 gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 83 |lag2=Nr. 2 gruppe L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>20:00 |lag1=Vinnar gruppe B |bilde1= |resultat=Kamp 85 |lag2=Nr. 3 gruppe E/F/G/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>13:00 |lag1=Nr. 2 gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 88 |lag2=Nr. 2 gruppe G |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar gruppe J |bilde1= |resultat=Kamp 86 |lag2=Nr. 2 gruppe H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>19:30 |lag1=Vinnar gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 87 |lag2=Nr. 3 gruppe D/E/I/J/L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Åttedelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 73 |bilde1= |resultat=Kamp 90 |lag2=Vinnar kamp 85 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 74 |bilde1= |resultat=Kamp 89 |lag2=Vinnar kamp 77 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>16:00 |lag1=Vinnar kamp 76 |bilde1= |resultat=Kamp 91 |lag2=Vinnar kamp 78 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 79 |bilde1= |resultat=Kamp 92 |lag2=Vinnar kamp 80 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 83 |bilde1= |resultat=Kamp 93 |lag2=Vinnar kamp 84 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 81 |bilde1= |resultat=Kamp 94 |lag2=Vinnar kamp 82 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 86 |bilde1= |resultat=Kamp 95 |lag2=Vinnar kamp 88 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar kamp 85 |bilde1= |resultat=Kamp 96 |lag2=Vinnar kamp 87 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Kvartfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=9. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 89 |bilde1= |resultat=Kamp 97 |lag2=Vinnar kamp 90 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=10. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 93 |bilde1= |resultat=Kamp 98 |lag2=Vinnar kamp 94 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 91 |bilde1= |resultat=Kamp 99 |lag2=Vinnar kamp 92 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 95 |bilde1= |resultat=Kamp 100 |lag2=Vinnar kamp 96 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Semifinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 97 |bilde1= |resultat=Kamp 101 |lag2=Vinnar kamp 98 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 99 |bilde1= |resultat=Kamp 102 |lag2=Vinnar kamp 100 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Bronsefinale === {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juli 2026<br>17:00 |lag1=Tapar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 103 |lag2=Tapar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Finale === {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 104 |lag2=Vinnar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Merknadar == {{merknadar}} ==Kjelder== {{referanser}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:VM i fotball 2026|VM i fotball 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 31. desember 2025.'' </div> {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{VM i fotball}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:VM i fotball 2026| ]] [[Kategori:Fotball i 2026]] q8qqnjeifl0zef5wkve3sacq6r1v5pi 3657270 3657269 2026-06-14T21:56:31Z 90sveped 53941 /* Gruppe F */ 3657270 wikitext text/x-wiki {{Under arbeid}} '''Verdsmeisterskapen i fotball 2026''' blir det 23. [[verdsmeisterskapen i fotball for menn]] og skal bli halden i [[USA]], [[Canada]] og [[Mexico]].<ref>{{Kilde avis|tittel=USA, Canada og Mexico får fotball-VM 2026|url=https://www.abcnyheter.no/nyheter/sport/2018/06/13/195405801/usa-canada-og-mexico-far-fotball-vm-2026|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=no}}</ref>. Meisterskapen blir arrangert frå 11. juni til 19. juli 2026.<ref>{{Kilde www|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|tittel=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|besøksdato=2025-06-06|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|forfattere=FIFA}}</ref> Dette blir første gongen ein verdsmeisterskap blir arrangert av meir enn to land, og den andre gongen av meir enn eit land. Forrige gongen var [[VM i fotball 2002|verdsmeisterskapen i 2002]] som blei arrangert av [[Sør-Korea]] og [[Japan]]. Mexico blir det første landet til å arrangere tre verdsmeisterskap, då Mexico òg arrangerte VM i [[VM i fotball 1970|1970]] og [[VM i fotball 1986|1986]]. Verdsmeisterskapen i 2026 blir det første til å innehalde 48 landslag, etter at [[FIFA]] godkjende utvidinga frå 32 landslag,<ref>{{Kilde avis|tittel=Unanimous decision expands FIFA World Cup™ to 48 teams from 2026|avis=FIFA.com|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|besøksdato=2018-06-13|etternavn=FIFA.com|dato=2017-01-10|språk=en-GB|arkiv-dato=2017-01-10|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|url-status=død}}</ref> med 12 grupper beståande av fire landslag kvar.<ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Dale |title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup |website=ESPN Soccer |publisher=ESPN |access-date=6. februar 2022 |date=4. desember 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> Totalt 104 kamper vil bli spilt<ref>{{Kilde avis|tittel=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|avis=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/44464913|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=en-GB}}</ref><ref>{{Kilde avis|tittel=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|avis=ESPN.com|url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|besøksdato=2018-06-13}}</ref><ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> ==Søknadsprosess== På same måte som i tildelingane av meisterskapane for [[VM i fotball 2018|2018]] og [[VM i fotball 2022|2022]] var reglane at land frå kontinent som hadde arrangert dei to siste VM ikkje kunne søke. Dimed var land frå Europa (som arrangerte VM i 2018) og Asia (som arrangerte VM i 2022) ekskludert frå å vere vertsland, medan land frå Sør-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2014|2014]]), Afrika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2010|2010]]), Nord-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 1994|1994]]) og Oseania (aldri arrangert VM) stod fritt til å søke. Dei som valde å søke var Marokko og ein fellessøknad frå Canada, USA og Mexico, der sistnemnde vann avrøystinga i juni 2018. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Kandidatar !colspan=2|Røyster |- |align=left|'''Canada, Mexico og USA''' |'''134''' |- |align=left|Marokko |65 |- |align=left|Ingen av kandidatane |1 |- |align=left|Avstod frå å røyster |3 |- !align=left|Totalt antall røyster !200 |} == Trekking == Trekkinga av gruppene i gruppespelet fann stad kl. 12:00 [[UTC−05.00|UTC−5]] ([[Eastern Standard Time|EST]]) fredag 5. desember 2025, i Kennedy Center i [[Washington, D.C]].<ref>{{Cite web |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center in December |url= https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc |date=22. august 2025 |website=ESPN.com |access-date=22. august 2025}}</ref> Dei 48 laga blei delte inn i fire potter á 12 lag. Pott 1 bestod av dei tre vertsnasjonane og dei ni høgaste rangerte laga frå [[FIFA si verdensranking for menn]] i november 2025. Pott 2, 3 og 4 bestod av dei øvrige laga i henhold til rankinga. Vinnarane av dei fire UEFA-playoffene og dei to vinnarane av FIFA sine interkontinentale playoffene var ikkje kjende på tidspunktet for trekkinga, ettersom desse kampene er planlagt spelte i mars 2026, og dei blei difor automatisk plassert i pott 4. Dei 12 gruppene blei sette saman ved å trekkje eitt lag frå kvar av dei fire pottene. Lag frå samme konføderasjon kunne ikkje bli trekte i samme gruppe, med unntak av [[UEFA|UEFA-lag]], der det måtte vere minst eit og ikkje meir enn to per gruppe (inkludert plasshaldarar for UEFA-playoffvinnarane).<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Dei tre vertsnasjonene var på førehand plasserte i tre grupper av hensyn til kampoppsettet. [[Det meksikanske herrelandslaget i fotball|Mexico]] blei plassert i gruppe A og spelar opningskampen i meisterskapen på [[Estadio Azteca]] 11. juni. [[Det kanadiske herrelandslaget i fotball|Canada]] og [[Det USA-amerikanske herrelandslaget i fotball|USA]] blei plassert i høvesvise gruppe B og D. Dei skal spele den tredje og fjerde kampen i meisterskapen, begge 12. juni.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=4. februar 2024 |access-date=4. februar 2024 |archive-date=5. februar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=22. august 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=22. august 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Konføderasjonsavgrensinga var gjeldande for alle dei tre potensielle vinnarane av dei interkontinentale playoffene. FIFA kunngjorde også at det, «for å sikre konkurransemessig balanse», blei etablert to separate vegar til semifinalane (kvar sin side av sluttspelstablået). Basert på dette blei laga rangerte som nummer ein ([[Det spanske herrelandslaget i fotball|Spania]]) og nummer to ([[Det argentinske herrelandslaget i fotball|Argentina]]) på FIFA-rankringa trekte i kvar si gruppe på motsette sider av sluttspelet, og det same var gjeldande for laga rangerte som nummer tre ([[Det franske herrelandslaget i fotball|Frankrike]]) og fire ([[Det engelske herrelandslaget i fotball|England]]). Difor, dersom desse para vinn sine grupper, kan dei ikkje møte kvarandre før i finalen, og alle fire kan ikkje møte kvarandre før i semifinalane.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |title=FIFA to keep top seeds apart in World Cup draw |work=[[BBC Sport]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Trekkinga starta med pott 1 og blei avslutta med pott 4, og kvart lag som blei trekte blei plasserte i den første tilgjengelige gruppa i alfabetisk rekkefølgje. For kampoppsettet blei laga i pott 1 automatisk plassert i posisjon 1 i kvar gruppe. For dei øvrige gruppene hadde FIFA fastsett eit førehandsbestemt mønster som definerte posisjonen til lag basert på gruppa og potten dei blei trekte frå. {| class="wikitable" |+Pottane{{efn|Talet i parentes angjev plasseringa til laget på FIFA-rankinga per 19. november 2025.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=[[FIFA]] |date=19. november 2025 |access-date=19. november 2025}}</ref>}} |- !width=25%| Pott 1 !width=25%| Pott 2 !width=25%| Pott 3 !width=25%| Pott 4 |- style="vertical-align: top;" |{{plainlist| *{{nowrap|{{fb|USA}} ''(vertsnasjon) ''(14)}} *{{fb|MEX}} ''(vertsnasjon)'' (15) *{{fb|CAN}} ''(vertsnasjon)'' (27) *{{fb|ESP}} (1) *{{fb|ARG}} (2) *{{fb|FRA}} (3) *{{fb|ENG}} (4) *{{fb|BRA}} (5) *{{fb|POR}} (6) *{{fb|NED}} (7) *{{fb|BEL}} (8) *{{fb|GER}} (9) }} |{{plainlist| *{{fb|CRO}} (10) *{{fb|MAR}} (11) *{{fb|COL}} (13) *{{fb|URU}} (16) *{{fb|SUI}} (17) *{{fb|JPN}} (18) *{{fb|SEN}} (19) *{{fb|IRN}} (20) *{{nowrap|{{fb|KOR}} (22)}} *{{fb|ECU}} (23) *{{fb|AUT}} (24) *{{fb|AUS}} (26) }} |{{plainlist| *{{fb|NOR}} (29) *{{fb|PAN}} (30) *{{fb|EGY}} (34) *{{fb|ALG}} (35) *{{fb|SCO}} (36) *{{fb|PAR}} (39) *{{fb|TUN}} (40) *{{fb|CIV}} (42) *{{fb|UZB}} (50) *{{fb|QAT}} (51) *{{nowrap|{{fb|KSA}} (60)}} *{{fb|RSA}} (61) }} |{{plainlist| *{{fb|JOR}} (66) *{{fb|CPV}} (68) *{{fb|GHA}} (72) *{{fb|CUW}} (82) *{{fb|HAI}} (84) *{{fb|NZL}} (86) *Vinnar playoff-sti A (UEFA) *Vinnar playoff-sti B (UEFA) *Vinnar playoff-sti C (UEFA) *Vinnar playoff-sti D (UEFA) *Vinnar playoff-sti 1 (FIFA) *Vinnar playoff-sti 2 (FIFA) |- |} == Gruppespelet == Alle tidspunkt er lokaltid.<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&wtw-filter=ALL |access-date=10. desember 2025 |website=FIFA}}</ref> === Gruppe A === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Mexico}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>13:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:80824}} |dommar=Wilton Sampaio ([[Brasil]]) |mål1={{ikkjeraud|Julián Quiñones|Quiñones}} {{goal|9}}<br>{{ikkjeraud|Raúl Jiménez|Jiménez}} {{goal|67}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Rapport] |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Korea}} |bilde1= |resultat=2&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:44985}} |dommar=Amin Omar ([[Egypt]]) |mål1={{ikkjeraud|Hwang In-beom}} {{Goal|67}}<br />{{ikkjeraud|Oh Hyeon-gyu}} {{Goal|80}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ladislav Krejčí|Krejčí}} {{Goal|59}} }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ---------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Mexico}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Afrika}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe B === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Sveits}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Canada}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Qatar}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:43002}} |dommar=Facundo Tello ([[Argentina]]) |mål1={{ikkjeraud|Cyle Larin|Larin}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Jovo Lukić|Lukić}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Qatar}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Sveits}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:67966}} |dommar=Saíd Martínez ([[Honduras]]) |mål1={{ikkjeraud|Boualem Khoukhi|Khoukhi}} {{goal|90+4}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Breel Embolo|Embolo}} {{goal|17|[[Straffespark|str.]]}} }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Canada}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Bosnia-Hercegovina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe C === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Skottland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=1 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Marokko}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Brasil}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Haiti}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:80663}} |dommar=Slavko Vinčić ([[Slovenia]]) |mål1={{ikkjeraud|Vinícius Júnior|Vinícius}} {{Goal|32}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ismael Saibari|Saibari}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Haiti}} |bilde1= |resultat=0&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Skottland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:64146}} |dommar=Mustapha Ghorbal ([[Algerie]]) |mål1= |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|John McGinn|McGinn}} {{goal|28}} }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Brasil}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Marokko}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe D === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|USA}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=4 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Australia}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Paraguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=4 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=4&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:70492}} |dommar={{ikkjeraud|Danny Makkelie}} ([[Nederland]]) |mål1={{ikkjeraud|Damián Bobadilla|Bobadilla}} {{Goal|7|sm.}}<br />{{ikkjeraud|Folarin Balogun|Balogun}} {{Goal|31||45+5}}<br />{{ikkjeraud|Gio Reyna|Reyna}} {{Goal|90+8}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Maurício Magalhães Prado|Maurício}} {{Goal|73}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Australia}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:52 497}} |dommar=Jesús Valenzuela ([[Venezuela]]) |mål1={{ikkjeraud|Nestory Irankunda|Irankunda}} {{goal|27}}<br>{{ikkjeraud|Connor Metcalfe|Metcalfe}} {{goal|75}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|USA}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Paraguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe E === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Tyskland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=7 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ecuador}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Curaçao}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=7 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=7&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:68021}} |dommar=Jalal Jayed ([[Marokko]]) |mål1={{ikkjeraud|Felix Nmecha|Nmecha}} {{goal|6}}<br>{{ikkjeraud|Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck}} {{goal|38}}<br>[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|45+4|[[Straffespark|str.]]|88}}<br>{{ikkjeraud|Jamal Musiala|Musiala}} {{goal|47}}<br>{{ikkjeraud|Nathaniel Brown|Brown}} {{goal|68}}<br>{{ikkjeraud|Deniz Undav|Undav}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Livano Comenencia|Comenencia}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Elfenbeinskysten}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ecuador}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Curaçao}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tyskland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe F === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Japan}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=2 |ga=2 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Nederland}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=2 |ga=2 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Sverige}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Tunisia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=2&ndash;2 |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:69285}} |dommar=Ismail Elfath ([[USA]]) |mål1=[[Virgil van Dijk|van Dijk]]{{goal|50}}<br>[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{goal|64}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Rapport] |mål2=[[Keito Nakamura|Nakamura]] {{goal|57}}<br>[[Daichi Kamada|Kamada]] {{goal|89}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sverige}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tunisia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>22:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Japan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Nederland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe G === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Belgia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Egypt}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Iran}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|New Zealand}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Iran}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|New Zealand}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Egypt}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Belgia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe H === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Spania}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Uruguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Saudi-Arabia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Uruguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kapp Verde}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Spania}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe I === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Frankrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Senegal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Irak}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Noreg}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Irak}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Noreg}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Frankrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Senegal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe J === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Argentina}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Algerie}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Austerrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Jordan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Austerrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Jordan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Algerie}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Argentina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe K === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Portugal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Colombia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Usbekistan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Colombia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Portugal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|DR Kongo}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe L === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|England}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kroatia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ghana}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Panama}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ghana}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Panama}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|England}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kroatia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Sluttspelet == === Sekstendelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=28. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 73 |lag2=Nr. 2 gruppe B |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe C |bilde1= |resultat=Kamp 76 |lag2=Nr. 2 gruppe F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 74 |lag2=Nr. 3 gruppe A/B/C/D/F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe F |bilde1= |resultat=Kamp 75 |lag2=Nr. 2 gruppe C |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 78 |lag2=Nr. 2 gruppe I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe I |bilde1= |resultat=Kamp 77 |lag2=Nr. 3 gruppe C/D/F/G/H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 79 |lag2=Nr. 3 gruppe C/E/F/H/I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe L |bilde1= |resultat=Kamp 80 |lag2=Nr. 3 gruppe E/H/I/J/K |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar gruppe G |bilde1= |resultat=Kamp 82 |lag2=Nr. 3 gruppe A/E/H/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 81 |lag2=Nr. 3 gruppe B/E/F/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe H |bilde1= |resultat=Kamp 84 |lag2=Nr. 2 gruppe J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>19:00 |lag1=Nr. 2 gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 83 |lag2=Nr. 2 gruppe L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>20:00 |lag1=Vinnar gruppe B |bilde1= |resultat=Kamp 85 |lag2=Nr. 3 gruppe E/F/G/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>13:00 |lag1=Nr. 2 gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 88 |lag2=Nr. 2 gruppe G |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar gruppe J |bilde1= |resultat=Kamp 86 |lag2=Nr. 2 gruppe H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>19:30 |lag1=Vinnar gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 87 |lag2=Nr. 3 gruppe D/E/I/J/L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Åttedelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 73 |bilde1= |resultat=Kamp 90 |lag2=Vinnar kamp 85 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 74 |bilde1= |resultat=Kamp 89 |lag2=Vinnar kamp 77 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>16:00 |lag1=Vinnar kamp 76 |bilde1= |resultat=Kamp 91 |lag2=Vinnar kamp 78 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 79 |bilde1= |resultat=Kamp 92 |lag2=Vinnar kamp 80 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 83 |bilde1= |resultat=Kamp 93 |lag2=Vinnar kamp 84 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 81 |bilde1= |resultat=Kamp 94 |lag2=Vinnar kamp 82 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 86 |bilde1= |resultat=Kamp 95 |lag2=Vinnar kamp 88 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar kamp 85 |bilde1= |resultat=Kamp 96 |lag2=Vinnar kamp 87 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Kvartfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=9. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 89 |bilde1= |resultat=Kamp 97 |lag2=Vinnar kamp 90 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=10. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 93 |bilde1= |resultat=Kamp 98 |lag2=Vinnar kamp 94 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 91 |bilde1= |resultat=Kamp 99 |lag2=Vinnar kamp 92 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 95 |bilde1= |resultat=Kamp 100 |lag2=Vinnar kamp 96 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Semifinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 97 |bilde1= |resultat=Kamp 101 |lag2=Vinnar kamp 98 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 99 |bilde1= |resultat=Kamp 102 |lag2=Vinnar kamp 100 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Bronsefinale === {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juli 2026<br>17:00 |lag1=Tapar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 103 |lag2=Tapar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Finale === {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 104 |lag2=Vinnar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Merknadar == {{merknadar}} ==Kjelder== {{referanser}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:VM i fotball 2026|VM i fotball 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 31. desember 2025.'' </div> {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{VM i fotball}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:VM i fotball 2026| ]] [[Kategori:Fotball i 2026]] 96h5iyat8r2jdmwh6mhocyslis8hzfv 3657271 3657270 2026-06-15T02:51:55Z 90sveped 53941 /* Gruppe E */ 3657271 wikitext text/x-wiki {{Under arbeid}} '''Verdsmeisterskapen i fotball 2026''' blir det 23. [[verdsmeisterskapen i fotball for menn]] og skal bli halden i [[USA]], [[Canada]] og [[Mexico]].<ref>{{Kilde avis|tittel=USA, Canada og Mexico får fotball-VM 2026|url=https://www.abcnyheter.no/nyheter/sport/2018/06/13/195405801/usa-canada-og-mexico-far-fotball-vm-2026|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=no}}</ref>. Meisterskapen blir arrangert frå 11. juni til 19. juli 2026.<ref>{{Kilde www|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|tittel=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|besøksdato=2025-06-06|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|forfattere=FIFA}}</ref> Dette blir første gongen ein verdsmeisterskap blir arrangert av meir enn to land, og den andre gongen av meir enn eit land. Forrige gongen var [[VM i fotball 2002|verdsmeisterskapen i 2002]] som blei arrangert av [[Sør-Korea]] og [[Japan]]. Mexico blir det første landet til å arrangere tre verdsmeisterskap, då Mexico òg arrangerte VM i [[VM i fotball 1970|1970]] og [[VM i fotball 1986|1986]]. Verdsmeisterskapen i 2026 blir det første til å innehalde 48 landslag, etter at [[FIFA]] godkjende utvidinga frå 32 landslag,<ref>{{Kilde avis|tittel=Unanimous decision expands FIFA World Cup™ to 48 teams from 2026|avis=FIFA.com|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|besøksdato=2018-06-13|etternavn=FIFA.com|dato=2017-01-10|språk=en-GB|arkiv-dato=2017-01-10|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|url-status=død}}</ref> med 12 grupper beståande av fire landslag kvar.<ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Dale |title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup |website=ESPN Soccer |publisher=ESPN |access-date=6. februar 2022 |date=4. desember 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> Totalt 104 kamper vil bli spilt<ref>{{Kilde avis|tittel=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|avis=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/44464913|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=en-GB}}</ref><ref>{{Kilde avis|tittel=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|avis=ESPN.com|url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|besøksdato=2018-06-13}}</ref><ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> ==Søknadsprosess== På same måte som i tildelingane av meisterskapane for [[VM i fotball 2018|2018]] og [[VM i fotball 2022|2022]] var reglane at land frå kontinent som hadde arrangert dei to siste VM ikkje kunne søke. Dimed var land frå Europa (som arrangerte VM i 2018) og Asia (som arrangerte VM i 2022) ekskludert frå å vere vertsland, medan land frå Sør-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2014|2014]]), Afrika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2010|2010]]), Nord-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 1994|1994]]) og Oseania (aldri arrangert VM) stod fritt til å søke. Dei som valde å søke var Marokko og ein fellessøknad frå Canada, USA og Mexico, der sistnemnde vann avrøystinga i juni 2018. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Kandidatar !colspan=2|Røyster |- |align=left|'''Canada, Mexico og USA''' |'''134''' |- |align=left|Marokko |65 |- |align=left|Ingen av kandidatane |1 |- |align=left|Avstod frå å røyster |3 |- !align=left|Totalt antall røyster !200 |} == Trekking == Trekkinga av gruppene i gruppespelet fann stad kl. 12:00 [[UTC−05.00|UTC−5]] ([[Eastern Standard Time|EST]]) fredag 5. desember 2025, i Kennedy Center i [[Washington, D.C]].<ref>{{Cite web |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center in December |url= https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc |date=22. august 2025 |website=ESPN.com |access-date=22. august 2025}}</ref> Dei 48 laga blei delte inn i fire potter á 12 lag. Pott 1 bestod av dei tre vertsnasjonane og dei ni høgaste rangerte laga frå [[FIFA si verdensranking for menn]] i november 2025. Pott 2, 3 og 4 bestod av dei øvrige laga i henhold til rankinga. Vinnarane av dei fire UEFA-playoffene og dei to vinnarane av FIFA sine interkontinentale playoffene var ikkje kjende på tidspunktet for trekkinga, ettersom desse kampene er planlagt spelte i mars 2026, og dei blei difor automatisk plassert i pott 4. Dei 12 gruppene blei sette saman ved å trekkje eitt lag frå kvar av dei fire pottene. Lag frå samme konføderasjon kunne ikkje bli trekte i samme gruppe, med unntak av [[UEFA|UEFA-lag]], der det måtte vere minst eit og ikkje meir enn to per gruppe (inkludert plasshaldarar for UEFA-playoffvinnarane).<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Dei tre vertsnasjonene var på førehand plasserte i tre grupper av hensyn til kampoppsettet. [[Det meksikanske herrelandslaget i fotball|Mexico]] blei plassert i gruppe A og spelar opningskampen i meisterskapen på [[Estadio Azteca]] 11. juni. [[Det kanadiske herrelandslaget i fotball|Canada]] og [[Det USA-amerikanske herrelandslaget i fotball|USA]] blei plassert i høvesvise gruppe B og D. Dei skal spele den tredje og fjerde kampen i meisterskapen, begge 12. juni.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=4. februar 2024 |access-date=4. februar 2024 |archive-date=5. februar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=22. august 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=22. august 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Konføderasjonsavgrensinga var gjeldande for alle dei tre potensielle vinnarane av dei interkontinentale playoffene. FIFA kunngjorde også at det, «for å sikre konkurransemessig balanse», blei etablert to separate vegar til semifinalane (kvar sin side av sluttspelstablået). Basert på dette blei laga rangerte som nummer ein ([[Det spanske herrelandslaget i fotball|Spania]]) og nummer to ([[Det argentinske herrelandslaget i fotball|Argentina]]) på FIFA-rankringa trekte i kvar si gruppe på motsette sider av sluttspelet, og det same var gjeldande for laga rangerte som nummer tre ([[Det franske herrelandslaget i fotball|Frankrike]]) og fire ([[Det engelske herrelandslaget i fotball|England]]). Difor, dersom desse para vinn sine grupper, kan dei ikkje møte kvarandre før i finalen, og alle fire kan ikkje møte kvarandre før i semifinalane.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |title=FIFA to keep top seeds apart in World Cup draw |work=[[BBC Sport]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Trekkinga starta med pott 1 og blei avslutta med pott 4, og kvart lag som blei trekte blei plasserte i den første tilgjengelige gruppa i alfabetisk rekkefølgje. For kampoppsettet blei laga i pott 1 automatisk plassert i posisjon 1 i kvar gruppe. For dei øvrige gruppene hadde FIFA fastsett eit førehandsbestemt mønster som definerte posisjonen til lag basert på gruppa og potten dei blei trekte frå. {| class="wikitable" |+Pottane{{efn|Talet i parentes angjev plasseringa til laget på FIFA-rankinga per 19. november 2025.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=[[FIFA]] |date=19. november 2025 |access-date=19. november 2025}}</ref>}} |- !width=25%| Pott 1 !width=25%| Pott 2 !width=25%| Pott 3 !width=25%| Pott 4 |- style="vertical-align: top;" |{{plainlist| *{{nowrap|{{fb|USA}} ''(vertsnasjon) ''(14)}} *{{fb|MEX}} ''(vertsnasjon)'' (15) *{{fb|CAN}} ''(vertsnasjon)'' (27) *{{fb|ESP}} (1) *{{fb|ARG}} (2) *{{fb|FRA}} (3) *{{fb|ENG}} (4) *{{fb|BRA}} (5) *{{fb|POR}} (6) *{{fb|NED}} (7) *{{fb|BEL}} (8) *{{fb|GER}} (9) }} |{{plainlist| *{{fb|CRO}} (10) *{{fb|MAR}} (11) *{{fb|COL}} (13) *{{fb|URU}} (16) *{{fb|SUI}} (17) *{{fb|JPN}} (18) *{{fb|SEN}} (19) *{{fb|IRN}} (20) *{{nowrap|{{fb|KOR}} (22)}} *{{fb|ECU}} (23) *{{fb|AUT}} (24) *{{fb|AUS}} (26) }} |{{plainlist| *{{fb|NOR}} (29) *{{fb|PAN}} (30) *{{fb|EGY}} (34) *{{fb|ALG}} (35) *{{fb|SCO}} (36) *{{fb|PAR}} (39) *{{fb|TUN}} (40) *{{fb|CIV}} (42) *{{fb|UZB}} (50) *{{fb|QAT}} (51) *{{nowrap|{{fb|KSA}} (60)}} *{{fb|RSA}} (61) }} |{{plainlist| *{{fb|JOR}} (66) *{{fb|CPV}} (68) *{{fb|GHA}} (72) *{{fb|CUW}} (82) *{{fb|HAI}} (84) *{{fb|NZL}} (86) *Vinnar playoff-sti A (UEFA) *Vinnar playoff-sti B (UEFA) *Vinnar playoff-sti C (UEFA) *Vinnar playoff-sti D (UEFA) *Vinnar playoff-sti 1 (FIFA) *Vinnar playoff-sti 2 (FIFA) |- |} == Gruppespelet == Alle tidspunkt er lokaltid.<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&wtw-filter=ALL |access-date=10. desember 2025 |website=FIFA}}</ref> === Gruppe A === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Mexico}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>13:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:80824}} |dommar=Wilton Sampaio ([[Brasil]]) |mål1={{ikkjeraud|Julián Quiñones|Quiñones}} {{goal|9}}<br>{{ikkjeraud|Raúl Jiménez|Jiménez}} {{goal|67}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Rapport] |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Korea}} |bilde1= |resultat=2&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:44985}} |dommar=Amin Omar ([[Egypt]]) |mål1={{ikkjeraud|Hwang In-beom}} {{Goal|67}}<br />{{ikkjeraud|Oh Hyeon-gyu}} {{Goal|80}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ladislav Krejčí|Krejčí}} {{Goal|59}} }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ---------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Mexico}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Afrika}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe B === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Sveits}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Canada}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Qatar}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:43002}} |dommar=Facundo Tello ([[Argentina]]) |mål1={{ikkjeraud|Cyle Larin|Larin}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Jovo Lukić|Lukić}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Qatar}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Sveits}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:67966}} |dommar=Saíd Martínez ([[Honduras]]) |mål1={{ikkjeraud|Boualem Khoukhi|Khoukhi}} {{goal|90+4}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Breel Embolo|Embolo}} {{goal|17|[[Straffespark|str.]]}} }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Canada}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Bosnia-Hercegovina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe C === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Skottland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=1 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Marokko}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Brasil}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Haiti}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:80663}} |dommar=Slavko Vinčić ([[Slovenia]]) |mål1={{ikkjeraud|Vinícius Júnior|Vinícius}} {{Goal|32}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ismael Saibari|Saibari}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Haiti}} |bilde1= |resultat=0&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Skottland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:64146}} |dommar=Mustapha Ghorbal ([[Algerie]]) |mål1= |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|John McGinn|McGinn}} {{goal|28}} }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Brasil}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Marokko}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe D === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|USA}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=4 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Australia}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Paraguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=4 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=4&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:70492}} |dommar={{ikkjeraud|Danny Makkelie}} ([[Nederland]]) |mål1={{ikkjeraud|Damián Bobadilla|Bobadilla}} {{Goal|7|sm.}}<br />{{ikkjeraud|Folarin Balogun|Balogun}} {{Goal|31||45+5}}<br />{{ikkjeraud|Gio Reyna|Reyna}} {{Goal|90+8}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Maurício Magalhães Prado|Maurício}} {{Goal|73}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Australia}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:52 497}} |dommar=Jesús Valenzuela ([[Venezuela]]) |mål1={{ikkjeraud|Nestory Irankunda|Irankunda}} {{goal|27}}<br>{{ikkjeraud|Connor Metcalfe|Metcalfe}} {{goal|75}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|USA}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Paraguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe E === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Tyskland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=7 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=1 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ecuador}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Curaçao}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=7 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=7&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:68021}} |dommar=Jalal Jayed ([[Marokko]]) |mål1={{ikkjeraud|Felix Nmecha|Nmecha}} {{goal|6}}<br>{{ikkjeraud|Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck}} {{goal|38}}<br>[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|45+4|[[Straffespark|str.]]|88}}<br>{{ikkjeraud|Jamal Musiala|Musiala}} {{goal|47}}<br>{{ikkjeraud|Nathaniel Brown|Brown}} {{goal|68}}<br>{{ikkjeraud|Deniz Undav|Undav}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Livano Comenencia|Comenencia}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Elfenbeinskysten}} |bilde1= |resultat=1&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Ecuador}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:68274}} |dommar=François Letexier ([[Frankrike]]){{efn|Michael Oliver var opphavleg utnemnd til å dømme kampen mellom Elfenbeinskysten og Ecuador, men trekkje seg frå kampen på grunn av ein mindre skade.<ref>{{Kilde www|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx265n1dy58o|tittel=Injured referee Oliver to miss World Cup match|utgiver=[[BBC]]|språk=en|dato=13. juni 2026}}</ref>}} |mål1={{ikkjeraud|Amad Diallo|Diallo}} {{Goal|90}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Rapport] |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Curaçao}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tyskland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe F === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Japan}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=2 |ga=2 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Nederland}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=2 |ga=2 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Sverige}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Tunisia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=2&ndash;2 |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:69285}} |dommar=Ismail Elfath ([[USA]]) |mål1=[[Virgil van Dijk|van Dijk]]{{goal|50}}<br>[[Crysencio Summerville|Summerville]] {{goal|64}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Rapport] |mål2=[[Keito Nakamura|Nakamura]] {{goal|57}}<br>[[Daichi Kamada|Kamada]] {{goal|89}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sverige}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tunisia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>22:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Japan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Nederland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe G === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Belgia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Egypt}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Iran}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|New Zealand}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Iran}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|New Zealand}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Egypt}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Belgia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe H === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Spania}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Uruguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Saudi-Arabia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Uruguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kapp Verde}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Spania}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe I === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Frankrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Senegal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Irak}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Noreg}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Irak}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Noreg}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Frankrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Senegal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe J === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Argentina}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Algerie}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Austerrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Jordan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Austerrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Jordan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Algerie}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Argentina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe K === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Portugal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Colombia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Usbekistan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Colombia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Portugal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|DR Kongo}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe L === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|England}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kroatia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ghana}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Panama}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ghana}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Panama}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|England}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kroatia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Sluttspelet == === Sekstendelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=28. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 73 |lag2=Nr. 2 gruppe B |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe C |bilde1= |resultat=Kamp 76 |lag2=Nr. 2 gruppe F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 74 |lag2=Nr. 3 gruppe A/B/C/D/F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe F |bilde1= |resultat=Kamp 75 |lag2=Nr. 2 gruppe C |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 78 |lag2=Nr. 2 gruppe I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe I |bilde1= |resultat=Kamp 77 |lag2=Nr. 3 gruppe C/D/F/G/H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 79 |lag2=Nr. 3 gruppe C/E/F/H/I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe L |bilde1= |resultat=Kamp 80 |lag2=Nr. 3 gruppe E/H/I/J/K |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar gruppe G |bilde1= |resultat=Kamp 82 |lag2=Nr. 3 gruppe A/E/H/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 81 |lag2=Nr. 3 gruppe B/E/F/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe H |bilde1= |resultat=Kamp 84 |lag2=Nr. 2 gruppe J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>19:00 |lag1=Nr. 2 gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 83 |lag2=Nr. 2 gruppe L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>20:00 |lag1=Vinnar gruppe B |bilde1= |resultat=Kamp 85 |lag2=Nr. 3 gruppe E/F/G/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>13:00 |lag1=Nr. 2 gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 88 |lag2=Nr. 2 gruppe G |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar gruppe J |bilde1= |resultat=Kamp 86 |lag2=Nr. 2 gruppe H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>19:30 |lag1=Vinnar gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 87 |lag2=Nr. 3 gruppe D/E/I/J/L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Åttedelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 73 |bilde1= |resultat=Kamp 90 |lag2=Vinnar kamp 85 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 74 |bilde1= |resultat=Kamp 89 |lag2=Vinnar kamp 77 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>16:00 |lag1=Vinnar kamp 76 |bilde1= |resultat=Kamp 91 |lag2=Vinnar kamp 78 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 79 |bilde1= |resultat=Kamp 92 |lag2=Vinnar kamp 80 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 83 |bilde1= |resultat=Kamp 93 |lag2=Vinnar kamp 84 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 81 |bilde1= |resultat=Kamp 94 |lag2=Vinnar kamp 82 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 86 |bilde1= |resultat=Kamp 95 |lag2=Vinnar kamp 88 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar kamp 85 |bilde1= |resultat=Kamp 96 |lag2=Vinnar kamp 87 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Kvartfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=9. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 89 |bilde1= |resultat=Kamp 97 |lag2=Vinnar kamp 90 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=10. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 93 |bilde1= |resultat=Kamp 98 |lag2=Vinnar kamp 94 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 91 |bilde1= |resultat=Kamp 99 |lag2=Vinnar kamp 92 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 95 |bilde1= |resultat=Kamp 100 |lag2=Vinnar kamp 96 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Semifinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 97 |bilde1= |resultat=Kamp 101 |lag2=Vinnar kamp 98 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 99 |bilde1= |resultat=Kamp 102 |lag2=Vinnar kamp 100 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Bronsefinale === {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juli 2026<br>17:00 |lag1=Tapar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 103 |lag2=Tapar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Finale === {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 104 |lag2=Vinnar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Merknadar == {{merknadar}} ==Kjelder== {{referanser}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:VM i fotball 2026|VM i fotball 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 31. desember 2025.'' </div> {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{VM i fotball}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:VM i fotball 2026| ]] [[Kategori:Fotball i 2026]] i2q5r2hoand8zo37q2zbpyho802m6n2 3657376 3657271 2026-06-15T09:08:42Z 90sveped 53941 /* Gruppe F */ 3657376 wikitext text/x-wiki {{Under arbeid}} '''Verdsmeisterskapen i fotball 2026''' blir det 23. [[verdsmeisterskapen i fotball for menn]] og skal bli halden i [[USA]], [[Canada]] og [[Mexico]].<ref>{{Kilde avis|tittel=USA, Canada og Mexico får fotball-VM 2026|url=https://www.abcnyheter.no/nyheter/sport/2018/06/13/195405801/usa-canada-og-mexico-far-fotball-vm-2026|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=no}}</ref>. Meisterskapen blir arrangert frå 11. juni til 19. juli 2026.<ref>{{Kilde www|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|tittel=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|besøksdato=2025-06-06|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|forfattere=FIFA}}</ref> Dette blir første gongen ein verdsmeisterskap blir arrangert av meir enn to land, og den andre gongen av meir enn eit land. Forrige gongen var [[VM i fotball 2002|verdsmeisterskapen i 2002]] som blei arrangert av [[Sør-Korea]] og [[Japan]]. Mexico blir det første landet til å arrangere tre verdsmeisterskap, då Mexico òg arrangerte VM i [[VM i fotball 1970|1970]] og [[VM i fotball 1986|1986]]. Verdsmeisterskapen i 2026 blir det første til å innehalde 48 landslag, etter at [[FIFA]] godkjende utvidinga frå 32 landslag,<ref>{{Kilde avis|tittel=Unanimous decision expands FIFA World Cup™ to 48 teams from 2026|avis=FIFA.com|url=https://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|besøksdato=2018-06-13|etternavn=FIFA.com|dato=2017-01-10|språk=en-GB|arkiv-dato=2017-01-10|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20170110231324/http://www.fifa.com/about-fifa/news/y=2017/m=1/news=fifa-council-unanimously-decides-on-expansion-of-the-fifa-world-cuptm--2863100.html|url-status=død}}</ref> med 12 grupper beståande av fire landslag kvar.<ref>{{cite web |last1=Johnson |first1=Dale |title=FIFA could abandon three-team groups for 2026 World Cup |url=https://www.espn.com/soccer/fifa-world-cup/story/4825387/fifa-could-abandon-three-team-groups-for-2026-world-cup |website=ESPN Soccer |publisher=ESPN |access-date=6. februar 2022 |date=4. desember 2022}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/about-fifa/organisation/fifa-council/media-releases/fifa-council-approves-international-match-calendars |title=FIFA Council approves international match calendars |publisher=[[FIFA]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> Totalt 104 kamper vil bli spilt<ref>{{Kilde avis|tittel=World Cup 2026: Canada, US & Mexico joint bid wins right to host tournament|avis=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/44464913|besøksdato=2018-06-13|dato=2018-06-13|språk=en-GB}}</ref><ref>{{Kilde avis|tittel=U.S., neighbors launch 2026 World Cup bid|avis=ESPN.com|url=http://www.espn.co.uk/football/fifa-world-cup/story/3100808/usmexico-and-canada-officially-launch-bid-to-co-host-2026-world-cup|besøksdato=2018-06-13}}</ref><ref>{{cite news |last=Ziegler |first=Martyn |url=https://www.thetimes.co.uk/article/7d38da2c-c24b-11ed-8e20-0f5794810aad |title=World Cup will be a week longer — but Fifa scraps three-team group plan |work=[[The Times]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Slater |first1=Matt |last2=Ornstein |first2=David |url=https://theathletic.com/4307230/2023/03/14/world-cup-2026-format-usa/ |title=World Cup 2026 format expands again with four-team groups and 104 matches |work=[[The Athletic]] |date=14. mars 2023 |access-date=14. mars 2023}}</ref> ==Søknadsprosess== På same måte som i tildelingane av meisterskapane for [[VM i fotball 2018|2018]] og [[VM i fotball 2022|2022]] var reglane at land frå kontinent som hadde arrangert dei to siste VM ikkje kunne søke. Dimed var land frå Europa (som arrangerte VM i 2018) og Asia (som arrangerte VM i 2022) ekskludert frå å vere vertsland, medan land frå Sør-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2014|2014]]), Afrika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 2010|2010]]), Nord-Amerika (sist VM arrangert i [[VM i fotball 1994|1994]]) og Oseania (aldri arrangert VM) stod fritt til å søke. Dei som valde å søke var Marokko og ein fellessøknad frå Canada, USA og Mexico, der sistnemnde vann avrøystinga i juni 2018. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !Kandidatar !colspan=2|Røyster |- |align=left|'''Canada, Mexico og USA''' |'''134''' |- |align=left|Marokko |65 |- |align=left|Ingen av kandidatane |1 |- |align=left|Avstod frå å røyster |3 |- !align=left|Totalt antall røyster !200 |} == Trekking == Trekkinga av gruppene i gruppespelet fann stad kl. 12:00 [[UTC−05.00|UTC−5]] ([[Eastern Standard Time|EST]]) fredag 5. desember 2025, i Kennedy Center i [[Washington, D.C]].<ref>{{Cite web |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center in December |url= https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46050685/2026-world-cup-draw-kennedy-center-washington-dc |date=22. august 2025 |website=ESPN.com |access-date=22. august 2025}}</ref> Dei 48 laga blei delte inn i fire potter á 12 lag. Pott 1 bestod av dei tre vertsnasjonane og dei ni høgaste rangerte laga frå [[FIFA si verdensranking for menn]] i november 2025. Pott 2, 3 og 4 bestod av dei øvrige laga i henhold til rankinga. Vinnarane av dei fire UEFA-playoffene og dei to vinnarane av FIFA sine interkontinentale playoffene var ikkje kjende på tidspunktet for trekkinga, ettersom desse kampene er planlagt spelte i mars 2026, og dei blei difor automatisk plassert i pott 4. Dei 12 gruppene blei sette saman ved å trekkje eitt lag frå kvar av dei fire pottene. Lag frå samme konføderasjon kunne ikkje bli trekte i samme gruppe, med unntak av [[UEFA|UEFA-lag]], der det måtte vere minst eit og ikkje meir enn to per gruppe (inkludert plasshaldarar for UEFA-playoffvinnarane).<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/organisation/media-releases/procedures-final-draw-world-cup-2026-revealed |title=Procedures for the Final Draw for the FIFA World Cup 2026 revealed |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/2d1a1ac7bab78995/original/Draw-Procedures-for-the-FIFA-World-Cup-2026.pdf |title=Draw Procedures for the FIFA World Cup 2026 |publisher=[[FIFA]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Dei tre vertsnasjonene var på førehand plasserte i tre grupper av hensyn til kampoppsettet. [[Det meksikanske herrelandslaget i fotball|Mexico]] blei plassert i gruppe A og spelar opningskampen i meisterskapen på [[Estadio Azteca]] 11. juni. [[Det kanadiske herrelandslaget i fotball|Canada]] og [[Det USA-amerikanske herrelandslaget i fotball|USA]] blei plassert i høvesvise gruppe B og D. Dei skal spele den tredje og fjerde kampen i meisterskapen, begge 12. juni.<ref name="Schedule">{{cite web |url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule |publisher=FIFA |date=4. februar 2024 |access-date=4. februar 2024 |archive-date=5. februar 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |last1=Bushnell |first1=Henry |last2=Crafton |first2=Adam |date=22. august 2025 |title=2026 World Cup draw to be held at Kennedy Center, President Trump announces |url=https://www.nytimes.com/athletic/6569842/2025/08/22/world-cup-draw-kennedy-center-trump-infantino/ |access-date=22. august 2025 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |url-access=limited}}</ref> Konføderasjonsavgrensinga var gjeldande for alle dei tre potensielle vinnarane av dei interkontinentale playoffene. FIFA kunngjorde også at det, «for å sikre konkurransemessig balanse», blei etablert to separate vegar til semifinalane (kvar sin side av sluttspelstablået). Basert på dette blei laga rangerte som nummer ein ([[Det spanske herrelandslaget i fotball|Spania]]) og nummer to ([[Det argentinske herrelandslaget i fotball|Argentina]]) på FIFA-rankringa trekte i kvar si gruppe på motsette sider av sluttspelet, og det same var gjeldande for laga rangerte som nummer tre ([[Det franske herrelandslaget i fotball|Frankrike]]) og fire ([[Det engelske herrelandslaget i fotball|England]]). Difor, dersom desse para vinn sine grupper, kan dei ikkje møte kvarandre før i finalen, og alle fire kan ikkje møte kvarandre før i semifinalane.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cvg84knn2p5o |title=FIFA to keep top seeds apart in World Cup draw |work=[[BBC Sport]] |date=25. november 2025 |access-date=25. november 2025}}</ref> Trekkinga starta med pott 1 og blei avslutta med pott 4, og kvart lag som blei trekte blei plasserte i den første tilgjengelige gruppa i alfabetisk rekkefølgje. For kampoppsettet blei laga i pott 1 automatisk plassert i posisjon 1 i kvar gruppe. For dei øvrige gruppene hadde FIFA fastsett eit førehandsbestemt mønster som definerte posisjonen til lag basert på gruppa og potten dei blei trekte frå. {| class="wikitable" |+Pottane{{efn|Talet i parentes angjev plasseringa til laget på FIFA-rankinga per 19. november 2025.<ref>{{cite web |url=https://inside.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id14933 |title=FIFA Men's World Ranking: 19 November 2025 |publisher=[[FIFA]] |date=19. november 2025 |access-date=19. november 2025}}</ref>}} |- !width=25%| Pott 1 !width=25%| Pott 2 !width=25%| Pott 3 !width=25%| Pott 4 |- style="vertical-align: top;" |{{plainlist| *{{nowrap|{{fb|USA}} ''(vertsnasjon) ''(14)}} *{{fb|MEX}} ''(vertsnasjon)'' (15) *{{fb|CAN}} ''(vertsnasjon)'' (27) *{{fb|ESP}} (1) *{{fb|ARG}} (2) *{{fb|FRA}} (3) *{{fb|ENG}} (4) *{{fb|BRA}} (5) *{{fb|POR}} (6) *{{fb|NED}} (7) *{{fb|BEL}} (8) *{{fb|GER}} (9) }} |{{plainlist| *{{fb|CRO}} (10) *{{fb|MAR}} (11) *{{fb|COL}} (13) *{{fb|URU}} (16) *{{fb|SUI}} (17) *{{fb|JPN}} (18) *{{fb|SEN}} (19) *{{fb|IRN}} (20) *{{nowrap|{{fb|KOR}} (22)}} *{{fb|ECU}} (23) *{{fb|AUT}} (24) *{{fb|AUS}} (26) }} |{{plainlist| *{{fb|NOR}} (29) *{{fb|PAN}} (30) *{{fb|EGY}} (34) *{{fb|ALG}} (35) *{{fb|SCO}} (36) *{{fb|PAR}} (39) *{{fb|TUN}} (40) *{{fb|CIV}} (42) *{{fb|UZB}} (50) *{{fb|QAT}} (51) *{{nowrap|{{fb|KSA}} (60)}} *{{fb|RSA}} (61) }} |{{plainlist| *{{fb|JOR}} (66) *{{fb|CPV}} (68) *{{fb|GHA}} (72) *{{fb|CUW}} (82) *{{fb|HAI}} (84) *{{fb|NZL}} (86) *Vinnar playoff-sti A (UEFA) *Vinnar playoff-sti B (UEFA) *Vinnar playoff-sti C (UEFA) *Vinnar playoff-sti D (UEFA) *Vinnar playoff-sti 1 (FIFA) *Vinnar playoff-sti 2 (FIFA) |- |} == Gruppespelet == Alle tidspunkt er lokaltid.<ref>{{Cite web |title=Scores & Fixtures |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/scores-fixtures?country=CA&wtw-filter=ALL |access-date=10. desember 2025 |website=FIFA}}</ref> === Gruppe A === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Mexico}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>13:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:80824}} |dommar=Wilton Sampaio ([[Brasil]]) |mål1={{ikkjeraud|Julián Quiñones|Quiñones}} {{goal|9}}<br>{{ikkjeraud|Raúl Jiménez|Jiménez}} {{goal|67}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021443 Rapport] |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Korea}} |bilde1= |resultat=2&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Tsjekkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:44985}} |dommar=Amin Omar ([[Egypt]]) |mål1={{ikkjeraud|Hwang In-beom}} {{Goal|67}}<br />{{ikkjeraud|Oh Hyeon-gyu}} {{Goal|80}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021441 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ladislav Krejčí|Krejčí}} {{Goal|59}} }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Afrika}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Mexico}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ---------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tsjekkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Mexico}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sør-Afrika}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sør-Korea}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe B === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Sveits}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Canada}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Qatar}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:43002}} |dommar=Facundo Tello ([[Argentina]]) |mål1={{ikkjeraud|Cyle Larin|Larin}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021449 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Jovo Lukić|Lukić}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Qatar}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Sveits}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:67966}} |dommar=Saíd Martínez ([[Honduras]]) |mål1={{ikkjeraud|Boualem Khoukhi|Khoukhi}} {{goal|90+4}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Breel Embolo|Embolo}} {{goal|17|[[Straffespark|str.]]}} }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Bosnia-Hercegovina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Canada}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} --------- {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sveits}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Canada}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Bosnia-Hercegovina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Qatar}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe C === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Skottland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=1 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Marokko}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Brasil}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=1 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Haiti}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=1 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=1&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:80663}} |dommar=Slavko Vinčić ([[Slovenia]]) |mål1={{ikkjeraud|Vinícius Júnior|Vinícius}} {{Goal|32}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021456 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Ismael Saibari|Saibari}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Haiti}} |bilde1= |resultat=0&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Skottland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:64146}} |dommar=Mustapha Ghorbal ([[Algerie]]) |mål1= |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021453 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|John McGinn|McGinn}} {{goal|28}} }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Marokko}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Brasil}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Skottland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Brasil}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=24. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Marokko}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Haiti}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe D === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|USA}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=4 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Australia}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=2 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Paraguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=4 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=12. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=4&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:70492}} |dommar={{ikkjeraud|Danny Makkelie}} ([[Nederland]]) |mål1={{ikkjeraud|Damián Bobadilla|Bobadilla}} {{Goal|7|sm.}}<br />{{ikkjeraud|Folarin Balogun|Balogun}} {{Goal|31||45+5}}<br />{{ikkjeraud|Gio Reyna|Reyna}} {{Goal|90+8}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021458 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Maurício Magalhães Prado|Maurício}} {{Goal|73}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=13. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Australia}} |bilde1= |resultat=2&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Tyrkia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:52 497}} |dommar=Jesús Valenzuela ([[Venezuela]]) |mål1={{ikkjeraud|Nestory Irankunda|Irankunda}} {{goal|27}}<br>{{ikkjeraud|Connor Metcalfe|Metcalfe}} {{goal|75}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021447 Rapport] |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|USA}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Paraguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyrkia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|USA}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Paraguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Australia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe E === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Tyskland}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=7 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=1 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ecuador}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=0 |ga=1 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Curaçao}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=7 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=7&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:68021}} |dommar=Jalal Jayed ([[Marokko]]) |mål1={{ikkjeraud|Felix Nmecha|Nmecha}} {{goal|6}}<br>{{ikkjeraud|Nico Schlotterbeck|Schlotterbeck}} {{goal|38}}<br>[[Kai Havertz|Havertz]] {{goal|45+4|[[Straffespark|str.]]|88}}<br>{{ikkjeraud|Jamal Musiala|Musiala}} {{goal|47}}<br>{{ikkjeraud|Nathaniel Brown|Brown}} {{goal|68}}<br>{{ikkjeraud|Deniz Undav|Undav}} {{goal|78}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021464 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Livano Comenencia|Comenencia}} {{goal|21}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Elfenbeinskysten}} |bilde1= |resultat=1&ndash;0 |lag2={{fotballflagg2|Ecuador}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:68274}} |dommar=François Letexier ([[Frankrike]]){{efn|Michael Oliver var opphavleg utnemnd til å dømme kampen mellom Elfenbeinskysten og Ecuador, men trekkje seg frå kampen på grunn av ein mindre skade.<ref>{{Kilde www|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cx265n1dy58o|tittel=Injured referee Oliver to miss World Cup match|utgiver=[[BBC]]|språk=en|dato=13. juni 2026}}</ref>}} |mål1={{ikkjeraud|Amad Diallo|Diallo}} {{Goal|90}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021467 Rapport] |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tyskland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Curaçao}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Curaçao}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Elfenbeinskysten}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ecuador}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Tyskland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe F === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Sverige}} |bg= |w=1 |d=0 |l=0 |gf=5 |ga=1 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Japan}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=2 |ga=2 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Nederland}} |bg= |w=0 |d=1 |l=0 |gf=2 |ga=2 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Tunisia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=1 |gf=1 |ga=5 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=2&ndash;2 |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:69285}} |dommar=Ismail Elfath ([[USA]]) |mål1={{ikkjeraud|Virgil van Dijk|van Dijk}} {{goal|50}}<br>{{ikkjeraud|Crysencio Summerville|Summerville}} {{goal|64}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021470 Rapport] |mål2=[[Keito Nakamura|Nakamura]] {{goal|57}}<br>[[Daichi Kamada|Kamada]] {{goal|89}} }} {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Sverige}} |bilde1= |resultat=5&ndash;1 |lag2={{fotballflagg2|Tunisia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:50987}} |dommar=Yael Falcón ([[Argentina]]) |mål1={{ikkjeraud|Yasin Ayari|Ayari}} {{Goal|7||90+6}}<br />{{ikkjeraud|Alexander Isak|Isak}} {{Goal|30}}<br />{{ikkjeraud|Viktor Gyökeres|Gyökeres}} {{Goal|59}}<br />{{ikkjeraud|Mattias Svanberg|Svanberg}} {{Goal|84}} |rapport=[https://www.fifa.com/en/match-centre/match/17/285023/289273/400021474 Rapport] |mål2={{ikkjeraud|Omar Rekik|Rekik}} {{Goal|43}} }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Nederland}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=20. juni 2026<br>22:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Japan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Japan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Sverige}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=25. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Tunisia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Nederland}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe G === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Belgia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Egypt}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Iran}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|New Zealand}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Iran}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|New Zealand}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Belgia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Egypt}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Egypt}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Iran}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|New Zealand}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Belgia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe H === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Spania}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Uruguay}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Saudi-Arabia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Uruguay}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Spania}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=21. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kapp Verde}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kapp Verde}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Saudi-Arabia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Uruguay}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Spania}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe I === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Frankrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Senegal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Irak}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Noreg}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>18:00 |lag1={{fotballflagg-h|Irak}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Noreg}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Frankrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Senegal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Noreg}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Frankrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=26. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|Senegal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Irak}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe J === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Argentina}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Algerie}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Austerrike}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Jordan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=16. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Austerrike}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Jordan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Argentina}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=22. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Algerie}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Algerie}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Austerrike}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>21:00 |lag1={{fotballflagg-h|Jordan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Argentina}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe K === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|Portugal}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Colombia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Usbekistan}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Colombia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>12:00 |lag1={{fotballflagg-h|Portugal}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>20:00 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|DR Kongo}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Akron}}, {{ikkjeraud|Zapopan}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|Colombia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Portugal}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>19:30 |lag1={{fotballflagg-h|DR Kongo}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Usbekistan}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Gruppe L === {{Football table start}} {{fbt-row |#=1|team={{fotballflagg2|England}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=2|team={{fotballflagg2|Kroatia}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=3|team={{fotballflagg2|Ghana}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{fbt-row |#=4|team={{fotballflagg2|Panama}} |bg= |w=0 |d=0 |l=0 |gf=0 |ga=0 }} {{Football table end}} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>15:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=17. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Ghana}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Panama}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>16:00 |lag1={{fotballflagg-h|England}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=23. juni 2026<br>19:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Kroatia}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Panama}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|England}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} {{Fotballresultat |bg= |dato=27. juni 2026<br>17:00 |lag1={{fotballflagg-h|Kroatia}} |bilde1= |resultat=&ndash; |lag2={{fotballflagg2|Ghana}} |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Sluttspelet == === Sekstendelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=28. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 73 |lag2=Nr. 2 gruppe B |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe C |bilde1= |resultat=Kamp 76 |lag2=Nr. 2 gruppe F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 74 |lag2=Nr. 3 gruppe A/B/C/D/F |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=29. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe F |bilde1= |resultat=Kamp 75 |lag2=Nr. 2 gruppe C |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio BBVA}}, {{ikkjeraud|Guadalupe i Mexico|Guadalupe}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>12:00 |lag1=Nr. 2 gruppe E |bilde1= |resultat=Kamp 78 |lag2=Nr. 2 gruppe I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe I |bilde1= |resultat=Kamp 77 |lag2=Nr. 3 gruppe C/D/F/G/H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=30. juni 2026<br>19:00 |lag1=Vinnar gruppe A |bilde1= |resultat=Kamp 79 |lag2=Nr. 3 gruppe C/E/F/H/I |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe L |bilde1= |resultat=Kamp 80 |lag2=Nr. 3 gruppe E/H/I/J/K |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar gruppe G |bilde1= |resultat=Kamp 82 |lag2=Nr. 3 gruppe A/E/H/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=1. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 81 |lag2=Nr. 3 gruppe B/E/F/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Levi's Stadium}}, {{ikkjeraud|Santa Clara}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar gruppe H |bilde1= |resultat=Kamp 84 |lag2=Nr. 2 gruppe J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>19:00 |lag1=Nr. 2 gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 83 |lag2=Nr. 2 gruppe L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BMO Field}}, [[Toronto]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} -------- {{Fotballresultat |bg= |dato=2. juli 2026<br>20:00 |lag1=Vinnar gruppe B |bilde1= |resultat=Kamp 85 |lag2=Nr. 3 gruppe E/F/G/I/J |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>13:00 |lag1=Nr. 2 gruppe D |bilde1= |resultat=Kamp 88 |lag2=Nr. 2 gruppe G |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ----- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar gruppe J |bilde1= |resultat=Kamp 86 |lag2=Nr. 2 gruppe H |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=3. juli 2026<br>19:30 |lag1=Vinnar gruppe K |bilde1= |resultat=Kamp 87 |lag2=Nr. 3 gruppe D/E/I/J/L |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Åttedelsfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 73 |bilde1= |resultat=Kamp 90 |lag2=Vinnar kamp 85 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|NRG Stadium}}, [[Houston]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=4. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 74 |bilde1= |resultat=Kamp 89 |lag2=Vinnar kamp 77 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lincoln Financial Field}}, [[Philadelphia]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>16:00 |lag1=Vinnar kamp 76 |bilde1= |resultat=Kamp 91 |lag2=Vinnar kamp 78 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=5. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 79 |bilde1= |resultat=Kamp 92 |lag2=Vinnar kamp 80 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Estadio Azteca}}, [[Mexico by]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 83 |bilde1= |resultat=Kamp 93 |lag2=Vinnar kamp 84 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=6. juli 2026<br>17:00 |lag1=Vinnar kamp 81 |bilde1= |resultat=Kamp 94 |lag2=Vinnar kamp 82 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Lumen Field}}, [[Seattle]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>12:00 |lag1=Vinnar kamp 86 |bilde1= |resultat=Kamp 95 |lag2=Vinnar kamp 88 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=7. juli 2026<br>13:00 |lag1=Vinnar kamp 85 |bilde1= |resultat=Kamp 96 |lag2=Vinnar kamp 87 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|BC Place}}, [[Vancouver]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Kvartfinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=9. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 89 |bilde1= |resultat=Kamp 97 |lag2=Vinnar kamp 90 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Gillette Stadium}}, {{ikkjeraud|Foxborough}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------ {{Fotballresultat |bg= |dato=10. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 93 |bilde1= |resultat=Kamp 98 |lag2=Vinnar kamp 94 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|SoFi Stadium}}, {{ikkjeraud|Inglewood}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 91 |bilde1= |resultat=Kamp 99 |lag2=Vinnar kamp 92 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=11. juli 2026<br>18:00 |lag1=Vinnar kamp 95 |bilde1= |resultat=Kamp 100 |lag2=Vinnar kamp 96 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Arrowhead Stadium}}, [[Kansas City i Missouri|Kansas City]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Semifinalar === {{Fotballresultat |bg= |dato=14. juli 2026<br>14:00 |lag1=Vinnar kamp 97 |bilde1= |resultat=Kamp 101 |lag2=Vinnar kamp 98 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|AT&T Stadium}}, [[Arlington i Texas|Arlington]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} ------- {{Fotballresultat |bg= |dato=15. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 99 |bilde1= |resultat=Kamp 102 |lag2=Vinnar kamp 100 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Mercedes-Benz Stadium}}, [[Atlanta]] |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Bronsefinale === {{Fotballresultat |bg= |dato=18. juli 2026<br>17:00 |lag1=Tapar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 103 |lag2=Tapar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|Hard Rock Stadium}}, {{ikkjeraud|Miami Gardens}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} === Finale === {{Fotballresultat |bg= |dato=19. juli 2026<br>15:00 |lag1=Vinnar kamp 101 |bilde1= |resultat=Kamp 104 |lag2=Vinnar kamp 102 |bilde2= |stadion={{ikkjeraud|MetLife Stadium}}, {{ikkjeraud|East Rutherford}} |tilskodarar={{Formatnum:}} |dommar= |mål1= |rapport= |mål2= }} == Merknadar == {{merknadar}} ==Kjelder== {{referanser}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:VM i fotball 2026|VM i fotball 2026]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 31. desember 2025.'' </div> {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *[https://www.fifa.com/worldcup/fifaworldcup2026/ FIFA World Cup 2026], FIFA.com {{VM i fotball}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:VM i fotball 2026| ]] [[Kategori:Fotball i 2026]] 9qdd054pfw7l8n51gzasn728b11tb53 10 430430 3657229 3654089 2026-06-14T17:58:28Z Ranveig 39 Avslutta </pre> 3657229 wikitext text/x-wiki [[Mal:Landboks/dokumentasjon|Dokumentasjon]] Dei fleste felta er valfrie, så hugs å fjerna parameterar som ikkje er i bruk. <pre> {{landboks |andre namn = |adjektiv = <!--Må fyllast inn--> |riksvåpen = |flagg = |kart = |motto = |nasjonaldag = |nasjonalsong = |hovudstad = |hovudstad1 = |hovudstad2... |største by = |språk = |minoritetsspråk = |styresett = <!--Må fyllast inn--> |statsoverhovud = |statsminister = |leiar = |leiar1 = |leiar2... |grunnlagd = |grunnlagd1 = |grunnlagd2... |valuta = |tidssone = |retningsnummer = |domene = |merknadar = }} </pre> Malen hentar som regel fylgjande frå Wikidata: * kart * språk * statsoverhovud * statsminister * flatevidd * folketal * BNP * HDI * Gini Andre valfrie parameterar inkluderer: <pre> {{landboks ... |areal = |areal_land = |vassareal = |areal1 = |areal2... |areal_sjø = |folketal = |folketal_tettleik = |dato = |dato1 = |dato2... |fri = |fri1 = |fri2... }} </pre> ti13m2y5evclptdkm0s8kwc3iz7vml7 0 430510 3657236 3655271 2026-06-14T18:03:37Z Ranveig 39 Fmt. 3657236 wikitext text/x-wiki {{infoboks skodespelar}} '''María del Pilar Cuesta Acosta''' ({{Datoar}}), kjend profesjonelt som '''Ana Belén''', er ein spansk skodespelar og songar. Ho og ektemannen er rekna som symbol på den spanske overgangen til demokrati, og songane og albuma hennar omfattar ofte sterke titlar med samfunns- og politisk innhald. == Liv og virke == María del Pilar Cuesta Acosta blei fødd den 27. mai 1951 i [[Madrid]] som den eldste av tre søsken. Far hennar var kokk i Hotel Palace, og mor hennar arbeidde som concierge.<ref name="official">[http://www.anabelen.es/biografia/inicios-de-su-carrera ANA BELÉN Inicios de su carrera], anabelen.es; accessed 18 March 2015.</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/noticias/2013-07-14/pilar-acosta-la-madre-coraje-de-ana-belen_491318/|tittel=Pilar Acosta, la madre coraje de Ana Belén|språk=en|verk=www.vanitatis.elconfidencial.com|vitja=2020-10-22}}</ref> Cuesta debuterte i filmen ''Zampo y yo'' (1966) der ho spelte ei jente som heitte Ana Belén saman med [[Fernando Rey]]. Cuesta tok namnet til figuren Ana Belén som artistnamn frå då av. Etter å ha spelt inn filmen ''Morbo'' av Gonzalo Suárez i lag med [[Víctor Manuel]], gifta Ana Belén seg med sistnemnd den 13. juni 1972 i [[Gibraltar]].<ref>{{Kjelde www|url=https://www.revistavanityfair.es/sociedad/articulos/boda-ana-belen-y-victor-manuel/44980|tittel='Morbo', Gibraltar y el inicio de un matrimonio modelo: la boda de Ana Belén y Víctor Manuel|forfattar=Piñeiro|førenamn=Raquel|verk=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref> På denne tida byrja ho også karrieren sin som songar, og gav ut fleire album som fekk suksess. Ho var med i fleire ulike filmar: ''La petición'' av Pilar Miró; ''Emilia parada y fonda'' av Angelino Fons; ''El buscón'' av Luciano Berriatúa; ''La oscura historia de la prima Montse'' av Jordi Cadena; ''La criatura'' av Eloy de la Iglesia og ''Sonámbulos'' av Manuel Gutiérrez Aragón. I 1986 spelte Ana Belén og låtskrivaren Víctor Manuel<ref>{{Cite news|date=1982-11-20|title=Ana Belén y Víctor Manuel (letter to the editor)|language=es|work=El País|url=https://elpais.com/diario/1982/11/20/opinion/406594803_850215.html|issn=1134-6582}}</ref> inn songen «La Puerta de Alcalá». Singelen låg på toppen av den spanske hitlista i sju veker sommaren 1986. I 1991 spelte ho inn ''Como una novia'', det fyrste albumet sitt som ikkje inneheldt nokre songar skrivne eller arrangerte av Víctor Manuel. I 1997 gav ho ut eit nytt album av eigne songar og duettar, ''Mírame'', som blei det bestseljande albumet i solokarrieren hennar. Hausten 1996 sette ho, [[Joan Manuel Serrat]], Miguel Ríos og Víctor Manuel bilelttsalrekordar i Spania med turneen ''El gusto es nuestro''. I 1998 gav Belen ut to album i høve hundreårsjubileet til [[Federico García Lorca]] med tittelen ''Lorquiana'', ei samling av dikt og populære songar av Lorca. Året etter gav ho ut albumet ''Ana Belén y Miguel Ríos cantan a [[Kurt Weill]]'', og hadde ei rolle i Tele 5-seriesn ''Petra Delicado''. I 2024 vende Ana Belén tilbake til filmen etter å ha hatt ei birolle ''La reina de España'' (2016) og hadde si fyrste houfilmrolle på 20 år i ''Islands'' (2025).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.eldia.es/cultura/2024/05/30/ana-belen-vuelve-cine-mano-103130345.html|tittel=Ana Belén vuelve al cine de la mano de Marina Seresesky en 'Islas', rodada en Tenerife|verk=[[El Día (Canary Islands)|El Día]]|utgjevar=[[Prensa Ibérica]]}}</ref> == Diskografi == * '''1965''' ** ''Zampo y yo'' ** ''Qué difícil es tener 18 años'' * '''1973''' ** ''Al diablo con amor'' (BSO) ** ''Tierra'' * '''1975''' ** ''Calle del Oso'' * '''1976''' ** ''La paloma del vuelo popular'' * '''1977''' ** ''De paso'' * '''1979''' ** ''Ana'' ** ''Lo mejor de Ana Belén'' * '''1980''' ** ''Con las manos llenas'' * '''1982''' ** ''Ana en Río'' * '''1983''' ** ''Victor y Ana en vivo'' * '''1984''' ** ''Géminis'' * '''1985''' ** ''BSO La corte de faraón'' * '''1986''' ** ''Para la ternura siempre hay tiempo'' (with Víctor Manuel) ** ''Grandes éxitos'' * '''1987''' ** ''BSO Divinas palabras'' * '''1988''' ** ''A la sombra de un león'' * '''1989''' ** ''26 grandes canciones y una nube blanca'' ** ''Rosa de amor y fuego'' * '''1991''' ** ''Como una novia'' * '''1993''' ** ''Veneno para el corazón'' * '''1994''' ** ''Mucho más que dos'' * '''1996''' ** ''20 exitos'' ** ''El gusto es nuestro'' * '''1997''' ** ''Mírame'' * '''1998''' ** ''Lorquiana. Popular songs of Federico García Lorca'' ** ''Lorquiana. Poems by Federico García Lorca'' * '''1999''' ** ''Cantan a Kurt Weill'' (with Miguel Ríos) * '''2001''' ** ''Peces de ciudad'' ** ''Dos en la carretera'' * '''2003''' ** ''Viva L`Italia'' * '''2006''' ** ''Una canción me trajo aquí'' * '''2007''' ** ''Anatomía'' * '''2008''' ** ''Los grandes éxitos... y mucho más'' * '''2011''' ** ''A los hombres que amé'' * '''2015''' ** ''Canciones regaladas'' (with Víctor Manuel) * '''2018''' ** ''Vida'' * '''2021''' ** ''Ana Belén 70'' * '''2025''' ** ''Vengo con los ojos nuevos'' == Filmar == {| class="wikitable sortable" !År !Tittel !Rolle !Merknad !  |- |{{Center|1966}} |''Zampo y yo'' |Ana Belén |Spelefilm- debut |{{Center|<ref name="10min">{{Cite web|url=https://www.diezminutos.es/famosos-corazon/famosos-espanoles/news/g16406/ana-belen-vida/?slide=2|website=[[Diez Minutos]]|page=1–2|date=27 June 2017|title=Ana Belén en 10 pistas}}</ref>}} |- |{{Center|1971}} |''Españolas en París'' (''Spaniards in Paris'') |Isabel | |{{Center|<ref>{{Cite book|url=http://www.ub.edu/congresocine/wp-content/uploads/2015/06/ACTAS-IV-CONGRESO-INTERNACIONAL-DE-HISTORIA-Y-CINE-DOCUMENTAL.pdf|publisher=[[University of Barcelona|Universitat de Barcelona]]|location=Barcelona|page=272|editor-first=Josep Maria|editor-last=Caparrós Lera|editor-first2=Magí|editor-last2=Crusells|editor-first3=Francesc|editor-last3=Sánchez Barba|first=Ana|last=Asión|chapter=Retratos de la emigración española a través del cine de ficción: ''Españolas en París'' (1971)|title=Memoria histórica y cine documental: Actas del IV Congreso Internacional de Historia y Cine|year=2015}}</ref>}} |- |{{Center|1971}} |''Aunque la hormona se vista de seda'' | | | |- |{{Center|1972}} |''Morbo'' | | | |- |{{Center|1973}} |''Separación matrimonial'' | | | |- |{{Center|1973}} |''{{Interwikilenkje|Al diablo, con amor|es}}'' | | | |- |{{Center|1974}} |''Tormento'' (''Torment'') |Amparo | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=41}}}} |- |{{Center|1974}} |''Vida conyugal sana'' | | | |- |{{Center|1974}} |''El amor del capitán Brando'' (''The Love of Captain Brando'') |Aurora | |{{Center|<ref>{{Cite journal|first=Ana|last=Asión Suñer|journal=Revista la Tadeo DeArte|publisher=[[Universidad de Bogotá Jorge Tadeo Lozano|Editorial Utadeo]]|title=Memoria y reflexión en el cine de Jaime de Armiñán|issn=2422-3158|volume=5|issue=5|year=2019|pages=134–141 |doi=10.21789/24223158.1550|doi-access=free}}</ref>}} |- |{{Center|1975}} |''¡Jo, papá!'' |Pilar | |{{Center|{{sfn|Asión Suñer|2019}}}} |- |{{Center|1976}} |''La petición'' (''The Request'') |Teresa | |{{Center|<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QBizJeAQe3kC&pg=PA158|page=158|title=El Cine: otra dimensión del discurso artístico|editor-first=José Luis|editor-last=Caramés Lage|editor-first2=Carmen|editor-last2=Escobedo de Tapia|editor-first3=Jorge Luis|editor-last3=Bueno Alonso|publisher=[[University of Oviedo|Universidad de Oviedo. Servicio de Publicaciones]]|location=Oviedo|volume=1|year=1999|isbn=84-8317-201-1|last=Cureses|first=Marta|chapter=Román Alís: Recuperación de la música cinematográfica española de los años 80}}</ref>}} |- |{{Center|1976}} |''Emilia... parada y fonda'' |Emilia | |{{Center|<ref>{{Citation |url=https://blocs.xtec.cat/filmodidactica/files/2009/03/el-cuento-y-el-cine.pdf|page=92|first=Josep|last=Martínez Ollé|title=El cuento literario y el cine|journal=Making of: Cuadernos de cine y educación|issn=1137-4926|issue=28|year=2004}}</ref>}} |- |{{Center|1976}} |''El buscón'' |La bailarina ('the dancer') | |{{Center|<ref>{{Cite book|page=171|title=Diálogos entre la literatura española áurea, el cine y la ficción televisiva. Nuevas perspectivas de estudio en la era digital|first=Rafael|last=Malpartida|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|year=2023|isbn=978-1-80079-757-4|url=https://riuma.uma.es/xmlui/bitstream/handle/10630/35268/Malpartida%20postprint.pdf}}</ref>}} |- |{{Center|1977}} |''La criatura'' |Cristina | |{{Center|<ref>{{Cite journal|url=https://journals.openedition.org/criticon/21042?lang=en|title=El prevenido engañado (María de Zayas, 1637) en El jardín de Venus (José María Forqué, 1983)|first1=Victoria|last1=Aranda Arribas|first2=Rafael|last2=Bonilla Cerezo|journal=Criticón|year=2021|issue=143|pages=177–238 |doi=10.4000/criticon.21042|doi-access=free}}</ref>}} |- |{{Center|1978}} |''La oscura historia de la prima Montse'' | | | |- |{{Center|1978}} |''Sonámbulos'' (''Sleepwalkers'') |Ana | |{{Center|<ref>{{Cite journal|last=Cerdán|first=Josetxo|year=1992|title=Sonámbulos. Ana a través del espejo|journal=Vértigo. Revista de Cine|issue=3|pages=37|url=https://riunet.upv.es/bitstream/handle/10251/42936/VERTIGO_003-004_009.pdf|location=A Coruña|publisher=Ateneo da Coruña|via=[[Universitat Politècnica de València]]|issn=1131-8023}}</ref>}} |- |{{Center|1979}} |''Jaque a la dama'' | | | |- |{{Center|1980}} |''Cuentos eróticos'' | | | |- |{{Center|1982}} |''La colmena'' (''The Beehive'') |Victorita | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=72}}}} |- |{{Center|1982}} |''Demonios en el jardín'' (''Demons in the Garden'') |Ana | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=184}}}} |- |{{Center|1985}} |''La corte de Faraón'' (''The Court of the Pharaoh'') |Lota / Mari Pili | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=89}}}} |- |{{Center|1985}} |''Sé infiel y no mires con quién'' (''Be Wanton and Tread No Shame'') |Rosa | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.ecartelera.com/noticias/peliculas-imprescindibles-fernando-trueba-59007/|website=ecartelera|first=Miguel Ángel|last=Pizarro|title=De 'Ópera prima' a 'Chico y Rita': Las películas imprescindibles de Fernando Trueba|date=18 January 2020}}</ref>}} |- |{{Center|1986}} |''{{Interwikilenkje|Adiós pequeña|es}}'' |Beatriz Arteche | |{{Center|<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KBt9WvRE4oMC&pg=PA179|page=179|title=Cien abogados en el cine de ayer y de hoy|first1=Ernesto|last1=Pérez Morán|first2=Juan Antonio|last2=Pérez Millán|publisher=[[University of Salamanca|Ediciones Universidad de Salamanca]]|year=2010|isbn=978-84-7800-167-5|location=Salamanca}}</ref>}} |- |{{Center|1987}} |''La casa de Bernarda Alba'' (''The House of Bernarda Alba'') |Adela | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=97}}}} |- |{{Center|1987}} |''Divinas palabras'' (''Divine Words'') |Mari Gaila | |{{Center|<ref>{{Cite book|page=99|url=https://books.google.com/books?id=PmMYAgAAQBAJ&pg=PA99|publisher=[[The Scarecrow Press, Inc.]]|title=Great Spanish Films Since 1950|first=Ronald|last=Schwartz|year=2008|location=Lanham|isbn=978-0-8108-5405-5}}</ref>}} |- |{{Center|1988}} |''{{Interwikilenkje|Miss Caribe|ca}}'' |Alejandra | |{{Center|<ref>{{Cite book|chapter-url=https://zaguan.unizar.es/record/88355/files/BOOK-2020-021.pdf|page=169|chapter=El hispanoamericano: el «otro» familiar|first=Isabel|last=Santaolalla|title=Los «Otros». Etnicidad y «raza» en el cine español contemporáneo|date=2005 |isbn=84-7733-753-5|location=Zaragoza|publisher=[[University of Zaragoza|Prensas Universitarias de Zaragoza]]}}</ref>}} |- |{{Center|1989}} |''El vuelo de la paloma'' (''The Flight of the Dove'') |Paloma | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.elespanol.com/el-cultural/cine/20180718/vuelo-paloma-regresa-incorreccion-politica/323469156_0.html|website=[[El Cultural]]|via=[[El Español]]|date=18 July 2018|first=Javier|last=Yuste|title=El vuelo de la paloma, regresa la incorrección política}}</ref>}} |- |{{Center|1991}} |''Cómo ser mujer y no morir en el intento''|| {{N/a}} |Regissør |{{Center|<ref>{{Cite book|title=Cine español de los 90. Diccionario de películas, directores y temático|first=Francisco María|last=Benavent|year=2000|isbn=84-271-2326-4|location=Bilbao|publisher=Ediciones Mensajero|page=165}}</ref>}} |- |{{Center|1992}} |''Después del sueño'' |Ángeles Gutiérrez | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=204}}}} |- |{{Center|1993}} |''Rosa Rosae'' |Rosa | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=505}}}} |- |{{Center|1993}} |''El marido perfecto'' | | | |- |{{Center|1993}} |''Tirano Banderas'' (''Banderas, the Tyrant'') |Lupita | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=586}}}} |- |{{Center|1994}} |''La pasión turca'' (''The Turkish Passion'') |Desideria | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=451}}}} |- |{{Center|1996}} |''Libertarias'' |Pilar | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=336}}}} |- |{{Center|1996}} |''El amor perjudica seriamente la salud'' (''Love Can Seriously Damage Your Health'') |Diana | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|pp=68–69}}}} |- |{{Center|2001}} |''Antigua vida mía'' (''Antigua, My Life'') |Josefa Ferrer | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.fotogramas.es/peliculas-criticas/a8717/antigua-vida-mia/|website=[[Fotogramas]]|date=29 May 2008|title=Antigua vida mía}}</ref>}} |- |{{Center|2004}} |''Cosas que hacen que la vida valga la pena'' (''Things That Make Living Worthwhile'') |Hortensia | |{{Center|<ref>{{Cite journal|year=2017|url=https://www.revistaelectronicalenguaje.com/wp-content/uploads/2017/10/REL-VOL-IV-06-CARLOS-SANZ.pdf|title=La mujer en dos películas españolas|first=Carlos A.|last=Sanz Mingo|journal=Revista Electrónica del Lenguaje|issue=4|page=16}}</ref>}} |- |{{Center|2016}} |''La reina de España'' (''The Queen of Spain'') | | |- |{{Center|2025}} |''Islas'' (''Islands'') |Amparo Lamar | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/cultura/cine/islas-ana-belen-busca-fama-glamur-perdidos_2026022769a0b8b09243cc133c65a264.html|website=[[La Razón (Madrid)|La Razón]]|first=Eloi|last=Xermán|title=«Islas»: Ana Belén busca la fama y el glamur perdidos|date=27 February 2026}}</ref>}} |} === Fjernsyn === {| class="wikitable sortable" !År !Serie/program !Episode |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[La comedia nueva]] |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[Hamlet en los suburbios]] |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[Los caprichos de Mariana]] |- |1970 |[[Pequeño estudio]] |La trampa |- |1970 |[[Hora once]] |[[El extraño secreto de Shalken, el pintor]] |- |1971 |[[Hora once]] |Eleonora |- |1971 |[[Juegos para mayores]] |[[La finca]] |- |1971 |Estudio 1 |[[Retablo de las mocedades del Cid]] |- |1972 |Estudio 1 |[[Romeo og Julie|Romeo y Julieta]] |- |1980 |Fortunata y Jacinta | |- |1999 |[[Petra delicado]] | |- |2017 |Traición | |- |2023 |Un cuento perfecto | |} === Scene === * Romeo y Julieta despiertan… (2023/2024) * Antonio y Cleopatra (2021) * Eva contra Eva (2021/2022) * Medea (2015/2016) * Kathie y el hipopótamo (2013/2015) * Electra (2012) * Fedra (2007, 2009/2010) * [[Diatriba de amor contra un hombre sentado]] (2004/2005) * [[Defensa de dama]] (2002) * [[La bella Helena]] (1995/1996) * [[La gallarda]] (1992) * [[El mercader de Venecia]] (1991/1992) * [[Hamlet]] (1989) * La casa de Bernarda Alba (1984) * [[La hija del aire]] (1982) * [[Tío Vania]] (1979) * [[Antigone|Antígona]] (1975) * [[Ravos]] (1972) * [[Sabor a miel]] (1971) * [[Los niños]] (1970) * [[Te espero ayer]] (1969) * Don Juan Tenorio (1969) * [[Medida por medida]] (1968) * [[Las mujeres sabias]] (1968) * El sí de las niñas (1967) * [[El rufián castrucho]] (1967) * [[El rey Lear]] (1966) * [[Numancia (play)|Numancia]] (1965) == Prisar og utmerkingar == * 1971 Beste kvinnelege TV-skodespelar for ''Retablo de las mocedades del Cid'' Fotogramas-prisen * 1972 Særskild nemning til Morbo, [[San Sebastián internasjonale filmfestival]] * 1980 Beste kvinnelege TV-skodespelar for ''Fortunata y Jacinta'' Fotogramas de Plata * 1980 Beste kvinnelege skodespelar for ''Fortunata y Jacinta'' TP de Oro * 1980 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Corte del Faraón'' Bronce * 1980 ''[[Ordre des Arts et des Lettres|Chevalier des Arts et des Lettres]]'' * 1987 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Casa de Bernarda Alba'' og ''Divinas palabras''. Fotogramas de Plata. * 1994 Beste song for Contaminame Premios Ondas * 1994 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Pasión Turca''. Goyaprisen. * 1995 Gullmedalje frå Det spanske filmakademiet * 1995 Beste kvinnelege teaterskodespelar for ''La bella Helena''. Fotogramas de Plata. * 1996 Cadena Dial-prisen * 1997 Beste kvinnelege solist. Carlos Gardel-prisen. * 1997 Beste kvinnelege skodespelar ''El amor perjudica seriamente la salud.'' Festival de Peñíscola. * 1997 Silver Lighthouse Award. Festival de Alfás del Pí. * 1997 Beste turné for ''El gusto es nuestro''. Den spanske musikkprisen. * 2000 William Layton-prisen * 2001: Årets kvinne. Premios Elle * 2003 Ærstilvising av Instituto Cervantes i [[Toulouse]] * 2004 Beste kvinnelege skodespelar ''Cosas que hacen que la vida valga la pena''. Premios Turia * 2006 Málaga-prisen. Filmfestivalen i Málaga * 2007 Gullmedalje for kimst presentert av den spanske kongefamilien i Toledo domkyrkje * 2015 Latinsk Grammy Awards for Musical Excellence * 2017 Æres-Goya-pris<ref>{{Kjelde www|url=https://www.elmundo.es/yodona/moda/2018/09/29/5ba9f703468aeb124e8b45cc.html|tittel=Estas son las mujeres galardonadas con los Premios Internacionales Yo Dona 2018|språk=es|verk=ELMUNDO|vitja=2020-10-22}}</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ana Belén|Ana Belén]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. juni 2026.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Latin Grammy Lifetime Achievement Award]] [[Kategori:Spanske songarar]] [[Kategori:Spanske skodespelarar]] [[Kategori:Folk frå Madrid]] 35y8mkpue23k67ri8tdv5m3d1o46mxp 3657240 3657236 2026-06-14T18:18:01Z Ranveig 39 /* Filmar */ 3657240 wikitext text/x-wiki {{infoboks skodespelar}} '''María del Pilar Cuesta Acosta''' ({{Datoar}}), kjend profesjonelt som '''Ana Belén''', er ein spansk skodespelar og songar. Ho og ektemannen er rekna som symbol på den spanske overgangen til demokrati, og songane og albuma hennar omfattar ofte sterke titlar med samfunns- og politisk innhald. == Liv og virke == María del Pilar Cuesta Acosta blei fødd den 27. mai 1951 i [[Madrid]] som den eldste av tre søsken. Far hennar var kokk i Hotel Palace, og mor hennar arbeidde som concierge.<ref name="official">[http://www.anabelen.es/biografia/inicios-de-su-carrera ANA BELÉN Inicios de su carrera], anabelen.es; accessed 18 March 2015.</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/noticias/2013-07-14/pilar-acosta-la-madre-coraje-de-ana-belen_491318/|tittel=Pilar Acosta, la madre coraje de Ana Belén|språk=en|verk=www.vanitatis.elconfidencial.com|vitja=2020-10-22}}</ref> Cuesta debuterte i filmen ''Zampo y yo'' (1966) der ho spelte ei jente som heitte Ana Belén saman med [[Fernando Rey]]. Cuesta tok namnet til figuren Ana Belén som artistnamn frå då av. Etter å ha spelt inn filmen ''Morbo'' av Gonzalo Suárez i lag med [[Víctor Manuel]], gifta Ana Belén seg med sistnemnd den 13. juni 1972 i [[Gibraltar]].<ref>{{Kjelde www|url=https://www.revistavanityfair.es/sociedad/articulos/boda-ana-belen-y-victor-manuel/44980|tittel='Morbo', Gibraltar y el inicio de un matrimonio modelo: la boda de Ana Belén y Víctor Manuel|forfattar=Piñeiro|førenamn=Raquel|verk=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref> På denne tida byrja ho også karrieren sin som songar, og gav ut fleire album som fekk suksess. Ho var med i fleire ulike filmar: ''La petición'' av Pilar Miró; ''Emilia parada y fonda'' av Angelino Fons; ''El buscón'' av Luciano Berriatúa; ''La oscura historia de la prima Montse'' av Jordi Cadena; ''La criatura'' av Eloy de la Iglesia og ''Sonámbulos'' av Manuel Gutiérrez Aragón. I 1986 spelte Ana Belén og låtskrivaren Víctor Manuel<ref>{{Cite news|date=1982-11-20|title=Ana Belén y Víctor Manuel (letter to the editor)|language=es|work=El País|url=https://elpais.com/diario/1982/11/20/opinion/406594803_850215.html|issn=1134-6582}}</ref> inn songen «La Puerta de Alcalá». Singelen låg på toppen av den spanske hitlista i sju veker sommaren 1986. I 1991 spelte ho inn ''Como una novia'', det fyrste albumet sitt som ikkje inneheldt nokre songar skrivne eller arrangerte av Víctor Manuel. I 1997 gav ho ut eit nytt album av eigne songar og duettar, ''Mírame'', som blei det bestseljande albumet i solokarrieren hennar. Hausten 1996 sette ho, [[Joan Manuel Serrat]], Miguel Ríos og Víctor Manuel bilelttsalrekordar i Spania med turneen ''El gusto es nuestro''. I 1998 gav Belen ut to album i høve hundreårsjubileet til [[Federico García Lorca]] med tittelen ''Lorquiana'', ei samling av dikt og populære songar av Lorca. Året etter gav ho ut albumet ''Ana Belén y Miguel Ríos cantan a [[Kurt Weill]]'', og hadde ei rolle i Tele 5-seriesn ''Petra Delicado''. I 2024 vende Ana Belén tilbake til filmen etter å ha hatt ei birolle ''La reina de España'' (2016) og hadde si fyrste houfilmrolle på 20 år i ''Islands'' (2025).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.eldia.es/cultura/2024/05/30/ana-belen-vuelve-cine-mano-103130345.html|tittel=Ana Belén vuelve al cine de la mano de Marina Seresesky en 'Islas', rodada en Tenerife|verk=[[El Día (Canary Islands)|El Día]]|utgjevar=[[Prensa Ibérica]]}}</ref> == Diskografi == * '''1965''' ** ''Zampo y yo'' ** ''Qué difícil es tener 18 años'' * '''1973''' ** ''Al diablo con amor'' (BSO) ** ''Tierra'' * '''1975''' ** ''Calle del Oso'' * '''1976''' ** ''La paloma del vuelo popular'' * '''1977''' ** ''De paso'' * '''1979''' ** ''Ana'' ** ''Lo mejor de Ana Belén'' * '''1980''' ** ''Con las manos llenas'' * '''1982''' ** ''Ana en Río'' * '''1983''' ** ''Victor y Ana en vivo'' * '''1984''' ** ''Géminis'' * '''1985''' ** ''BSO La corte de faraón'' * '''1986''' ** ''Para la ternura siempre hay tiempo'' (with Víctor Manuel) ** ''Grandes éxitos'' * '''1987''' ** ''BSO Divinas palabras'' * '''1988''' ** ''A la sombra de un león'' * '''1989''' ** ''26 grandes canciones y una nube blanca'' ** ''Rosa de amor y fuego'' * '''1991''' ** ''Como una novia'' * '''1993''' ** ''Veneno para el corazón'' * '''1994''' ** ''Mucho más que dos'' * '''1996''' ** ''20 exitos'' ** ''El gusto es nuestro'' * '''1997''' ** ''Mírame'' * '''1998''' ** ''Lorquiana. Popular songs of Federico García Lorca'' ** ''Lorquiana. Poems by Federico García Lorca'' * '''1999''' ** ''Cantan a Kurt Weill'' (with Miguel Ríos) * '''2001''' ** ''Peces de ciudad'' ** ''Dos en la carretera'' * '''2003''' ** ''Viva L`Italia'' * '''2006''' ** ''Una canción me trajo aquí'' * '''2007''' ** ''Anatomía'' * '''2008''' ** ''Los grandes éxitos... y mucho más'' * '''2011''' ** ''A los hombres que amé'' * '''2015''' ** ''Canciones regaladas'' (with Víctor Manuel) * '''2018''' ** ''Vida'' * '''2021''' ** ''Ana Belén 70'' * '''2025''' ** ''Vengo con los ojos nuevos'' == Filmar == {| class="wikitable sortable" !År !Tittel !Rolle !Merknad !  |- |{{Center|1966}} |''Zampo y yo'' |Ana Belén |Spelefilm- debut |{{Center|<ref name="10min">{{Cite web|url=https://www.diezminutos.es/famosos-corazon/famosos-espanoles/news/g16406/ana-belen-vida/?slide=2|website=[[Diez Minutos]]|page=1–2|date=27 June 2017|title=Ana Belén en 10 pistas}}</ref>}} |- |{{Center|1971}} |''Españolas en París'' (''Spaniards in Paris'') |Isabel | |{{Center|<ref>{{Cite book|url=http://www.ub.edu/congresocine/wp-content/uploads/2015/06/ACTAS-IV-CONGRESO-INTERNACIONAL-DE-HISTORIA-Y-CINE-DOCUMENTAL.pdf|publisher=[[University of Barcelona|Universitat de Barcelona]]|location=Barcelona|page=272|editor-first=Josep Maria|editor-last=Caparrós Lera|editor-first2=Magí|editor-last2=Crusells|editor-first3=Francesc|editor-last3=Sánchez Barba|first=Ana|last=Asión|chapter=Retratos de la emigración española a través del cine de ficción: ''Españolas en París'' (1971)|title=Memoria histórica y cine documental: Actas del IV Congreso Internacional de Historia y Cine|year=2015}}</ref>}} |- |{{Center|1971}} |''Aunque la hormona se vista de seda'' | | | |- |{{Center|1972}} |''Morbo'' | | | |- |{{Center|1973}} |''Separación matrimonial'' | | | |- |{{Center|1973}} |''Al diablo, con amor'' | | | |- |{{Center|1974}} |''Tormento'' (''Torment'') |Amparo | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=41}}}} |- |{{Center|1974}} |''Vida conyugal sana'' | | | |- |{{Center|1974}} |''El amor del capitán Brando'' (''The Love of Captain Brando'') |Aurora | |{{Center|<ref>{{Cite journal|first=Ana|last=Asión Suñer|journal=Revista la Tadeo DeArte|publisher=[[Universidad de Bogotá Jorge Tadeo Lozano|Editorial Utadeo]]|title=Memoria y reflexión en el cine de Jaime de Armiñán|issn=2422-3158|volume=5|issue=5|year=2019|pages=134–141 |doi=10.21789/24223158.1550|doi-access=free}}</ref>}} |- |{{Center|1975}} |''¡Jo, papá!'' |Pilar | |{{Center|{{sfn|Asión Suñer|2019}}}} |- |{{Center|1976}} |''La petición'' (''The Request'') |Teresa | |{{Center|<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QBizJeAQe3kC&pg=PA158|page=158|title=El Cine: otra dimensión del discurso artístico|editor-first=José Luis|editor-last=Caramés Lage|editor-first2=Carmen|editor-last2=Escobedo de Tapia|editor-first3=Jorge Luis|editor-last3=Bueno Alonso|publisher=[[University of Oviedo|Universidad de Oviedo. Servicio de Publicaciones]]|location=Oviedo|volume=1|year=1999|isbn=84-8317-201-1|last=Cureses|first=Marta|chapter=Román Alís: Recuperación de la música cinematográfica española de los años 80}}</ref>}} |- |{{Center|1976}} |''Emilia... parada y fonda'' |Emilia | |{{Center|<ref>{{Citation |url=https://blocs.xtec.cat/filmodidactica/files/2009/03/el-cuento-y-el-cine.pdf|page=92|first=Josep|last=Martínez Ollé|title=El cuento literario y el cine|journal=Making of: Cuadernos de cine y educación|issn=1137-4926|issue=28|year=2004}}</ref>}} |- |{{Center|1976}} |''El buscón'' |La bailarina ('the dancer') | |{{Center|<ref>{{Cite book|page=171|title=Diálogos entre la literatura española áurea, el cine y la ficción televisiva. Nuevas perspectivas de estudio en la era digital|first=Rafael|last=Malpartida|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|year=2023|isbn=978-1-80079-757-4|url=https://riuma.uma.es/xmlui/bitstream/handle/10630/35268/Malpartida%20postprint.pdf}}</ref>}} |- |{{Center|1977}} |''La criatura'' |Cristina | |{{Center|<ref>{{Cite journal|url=https://journals.openedition.org/criticon/21042?lang=en|title=El prevenido engañado (María de Zayas, 1637) en El jardín de Venus (José María Forqué, 1983)|first1=Victoria|last1=Aranda Arribas|first2=Rafael|last2=Bonilla Cerezo|journal=Criticón|year=2021|issue=143|pages=177–238 |doi=10.4000/criticon.21042|doi-access=free}}</ref>}} |- |{{Center|1978}} |''La oscura historia de la prima Montse'' | | | |- |{{Center|1978}} |''Sonámbulos'' (''Sleepwalkers'') |Ana | |{{Center|<ref>{{Cite journal|last=Cerdán|first=Josetxo|year=1992|title=Sonámbulos. Ana a través del espejo|journal=Vértigo. Revista de Cine|issue=3|pages=37|url=https://riunet.upv.es/bitstream/handle/10251/42936/VERTIGO_003-004_009.pdf|location=A Coruña|publisher=Ateneo da Coruña|via=[[Universitat Politècnica de València]]|issn=1131-8023}}</ref>}} |- |{{Center|1979}} |''Jaque a la dama'' | | | |- |{{Center|1980}} |''Cuentos eróticos'' | | | |- |{{Center|1982}} |''La colmena'' (''The Beehive'') |Victorita | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=72}}}} |- |{{Center|1982}} |''Demonios en el jardín'' (''Demons in the Garden'') |Ana | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=184}}}} |- |{{Center|1985}} |''La corte de Faraón'' (''The Court of the Pharaoh'') |Lota / Mari Pili | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=89}}}} |- |{{Center|1985}} |''Sé infiel y no mires con quién'' (''Be Wanton and Tread No Shame'') |Rosa | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.ecartelera.com/noticias/peliculas-imprescindibles-fernando-trueba-59007/|website=ecartelera|first=Miguel Ángel|last=Pizarro|title=De 'Ópera prima' a 'Chico y Rita': Las películas imprescindibles de Fernando Trueba|date=18 January 2020}}</ref>}} |- |{{Center|1986}} |''{{Interwikilenkje|Adiós pequeña|es}}'' |Beatriz Arteche | |{{Center|<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KBt9WvRE4oMC&pg=PA179|page=179|title=Cien abogados en el cine de ayer y de hoy|first1=Ernesto|last1=Pérez Morán|first2=Juan Antonio|last2=Pérez Millán|publisher=[[University of Salamanca|Ediciones Universidad de Salamanca]]|year=2010|isbn=978-84-7800-167-5|location=Salamanca}}</ref>}} |- |{{Center|1987}} |''La casa de Bernarda Alba'' (''The House of Bernarda Alba'') |Adela | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=97}}}} |- |{{Center|1987}} |''Divinas palabras'' (''Divine Words'') |Mari Gaila | |{{Center|<ref>{{Cite book|page=99|url=https://books.google.com/books?id=PmMYAgAAQBAJ&pg=PA99|publisher=[[The Scarecrow Press, Inc.]]|title=Great Spanish Films Since 1950|first=Ronald|last=Schwartz|year=2008|location=Lanham|isbn=978-0-8108-5405-5}}</ref>}} |- |{{Center|1988}} |''{{Interwikilenkje|Miss Caribe|ca}}'' |Alejandra | |{{Center|<ref>{{Cite book|chapter-url=https://zaguan.unizar.es/record/88355/files/BOOK-2020-021.pdf|page=169|chapter=El hispanoamericano: el «otro» familiar|first=Isabel|last=Santaolalla|title=Los «Otros». Etnicidad y «raza» en el cine español contemporáneo|date=2005 |isbn=84-7733-753-5|location=Zaragoza|publisher=[[University of Zaragoza|Prensas Universitarias de Zaragoza]]}}</ref>}} |- |{{Center|1989}} |''El vuelo de la paloma'' (''The Flight of the Dove'') |Paloma | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.elespanol.com/el-cultural/cine/20180718/vuelo-paloma-regresa-incorreccion-politica/323469156_0.html|website=[[El Cultural]]|via=[[El Español]]|date=18 July 2018|first=Javier|last=Yuste|title=El vuelo de la paloma, regresa la incorrección política}}</ref>}} |- |{{Center|1991}} |''Cómo ser mujer y no morir en el intento''|| {{N/a}} |Regissør |{{Center|<ref>{{Cite book|title=Cine español de los 90. Diccionario de películas, directores y temático|first=Francisco María|last=Benavent|year=2000|isbn=84-271-2326-4|location=Bilbao|publisher=Ediciones Mensajero|page=165}}</ref>}} |- |{{Center|1992}} |''Después del sueño'' |Ángeles Gutiérrez | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=204}}}} |- |{{Center|1993}} |''Rosa Rosae'' |Rosa | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=505}}}} |- |{{Center|1993}} |''El marido perfecto'' | | | |- |{{Center|1993}} |''Tirano Banderas'' (''Banderas, the Tyrant'') |Lupita | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=586}}}} |- |{{Center|1994}} |''La pasión turca'' (''The Turkish Passion'') |Desideria | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=451}}}} |- |{{Center|1996}} |''Libertarias'' |Pilar | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=336}}}} |- |{{Center|1996}} |''El amor perjudica seriamente la salud'' (''Love Can Seriously Damage Your Health'') |Diana | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|pp=68–69}}}} |- |{{Center|2001}} |''Antigua vida mía'' (''Antigua, My Life'') |Josefa Ferrer | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.fotogramas.es/peliculas-criticas/a8717/antigua-vida-mia/|website=[[Fotogramas]]|date=29 May 2008|title=Antigua vida mía}}</ref>}} |- |{{Center|2004}} |''Cosas que hacen que la vida valga la pena'' (''Things That Make Living Worthwhile'') |Hortensia | |{{Center|<ref>{{Cite journal|year=2017|url=https://www.revistaelectronicalenguaje.com/wp-content/uploads/2017/10/REL-VOL-IV-06-CARLOS-SANZ.pdf|title=La mujer en dos películas españolas|first=Carlos A.|last=Sanz Mingo|journal=Revista Electrónica del Lenguaje|issue=4|page=16}}</ref>}} |- |{{Center|2016}} |''La reina de España'' (''The Queen of Spain'') | | |- |{{Center|2025}} |''Islas'' (''Islands'') |Amparo Lamar | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/cultura/cine/islas-ana-belen-busca-fama-glamur-perdidos_2026022769a0b8b09243cc133c65a264.html|website=La Razón|first=Eloi|last=Xermán|title=«Islas»: Ana Belén busca la fama y el glamur perdidos|date=27. februar 2026}}</ref>}} |} === Fjernsyn === {| class="wikitable sortable" !År !Serie/program !Episode |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[La comedia nueva]] |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[Hamlet en los suburbios]] |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[Los caprichos de Mariana]] |- |1970 |[[Pequeño estudio]] |La trampa |- |1970 |[[Hora once]] |[[El extraño secreto de Shalken, el pintor]] |- |1971 |[[Hora once]] |Eleonora |- |1971 |[[Juegos para mayores]] |[[La finca]] |- |1971 |Estudio 1 |[[Retablo de las mocedades del Cid]] |- |1972 |Estudio 1 |[[Romeo og Julie|Romeo y Julieta]] |- |1980 |Fortunata y Jacinta | |- |1999 |[[Petra delicado]] | |- |2017 |Traición | |- |2023 |Un cuento perfecto | |} === Scene === * Numancia (1965) * [[Kong Lear|El rey Lear]] (1966) * El sí de las niñas (1967) * El rufián castrucho (1967) * Medida por medida (1968) * Las mujeres sabias (1968) * Te espero ayer (1969) * Don Juan Tenorio (1969) * [[Los niños]] (1970) * Sabor a miel (1971) * Ravos (1972) * [[Antigone|Antígona]] (1975) * [[Onkel Vanja|Tío Vania]] (1979) * La hija del aire (1982) * La casa de Bernarda Alba (1984) * [[Hamlet]] (1989) * [[The merchant of Venice|El mercader de Venecia]] (1991/1992) * La gallarda (1992) * [[La Belle Hélène|La bella Helena]] (1995/1996) * Defensa de dama (2002) * Diatriba de amor contra un hombre sentado (2004/2005) * Fedra (2007, 2009/2010) * Electra (2012) * Kathie y el hipopótamo (2013/2015) * Medea (2015/2016) * Eva contra Eva (2021/2022) * Antonio y Cleopatra (2021) * Romeo y Julieta despiertan… (2023/2024) == Prisar og utmerkingar == * 1971 Beste kvinnelege TV-skodespelar for ''Retablo de las mocedades del Cid'' Fotogramas-prisen * 1972 Særskild nemning til Morbo, [[San Sebastián internasjonale filmfestival]] * 1980 Beste kvinnelege TV-skodespelar for ''Fortunata y Jacinta'' Fotogramas de Plata * 1980 Beste kvinnelege skodespelar for ''Fortunata y Jacinta'' TP de Oro * 1980 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Corte del Faraón'' Bronce * 1980 ''[[Ordre des Arts et des Lettres|Chevalier des Arts et des Lettres]]'' * 1987 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Casa de Bernarda Alba'' og ''Divinas palabras''. Fotogramas de Plata. * 1994 Beste song for Contaminame Premios Ondas * 1994 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Pasión Turca''. Goyaprisen. * 1995 Gullmedalje frå Det spanske filmakademiet * 1995 Beste kvinnelege teaterskodespelar for ''La bella Helena''. Fotogramas de Plata. * 1996 Cadena Dial-prisen * 1997 Beste kvinnelege solist. Carlos Gardel-prisen. * 1997 Beste kvinnelege skodespelar ''El amor perjudica seriamente la salud.'' Festival de Peñíscola. * 1997 Silver Lighthouse Award. Festival de Alfás del Pí. * 1997 Beste turné for ''El gusto es nuestro''. Den spanske musikkprisen. * 2000 William Layton-prisen * 2001: Årets kvinne. Premios Elle * 2003 Ærstilvising av Instituto Cervantes i [[Toulouse]] * 2004 Beste kvinnelege skodespelar ''Cosas que hacen que la vida valga la pena''. Premios Turia * 2006 Málaga-prisen. Filmfestivalen i Málaga * 2007 Gullmedalje for kimst presentert av den spanske kongefamilien i Toledo domkyrkje * 2015 Latinsk Grammy Awards for Musical Excellence * 2017 Æres-Goya-pris<ref>{{Kjelde www|url=https://www.elmundo.es/yodona/moda/2018/09/29/5ba9f703468aeb124e8b45cc.html|tittel=Estas son las mujeres galardonadas con los Premios Internacionales Yo Dona 2018|språk=es|verk=ELMUNDO|vitja=2020-10-22}}</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ana Belén|Ana Belén]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. juni 2026.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Latin Grammy Lifetime Achievement Award]] [[Kategori:Spanske songarar]] [[Kategori:Spanske skodespelarar]] [[Kategori:Folk frå Madrid]] 00j99tg68d3j363rsale1in7rso7fw1 3657241 3657240 2026-06-14T18:18:35Z Ranveig 39 /* Filmar */ 3657241 wikitext text/x-wiki {{infoboks skodespelar}} '''María del Pilar Cuesta Acosta''' ({{Datoar}}), kjend profesjonelt som '''Ana Belén''', er ein spansk skodespelar og songar. Ho og ektemannen er rekna som symbol på den spanske overgangen til demokrati, og songane og albuma hennar omfattar ofte sterke titlar med samfunns- og politisk innhald. == Liv og virke == María del Pilar Cuesta Acosta blei fødd den 27. mai 1951 i [[Madrid]] som den eldste av tre søsken. Far hennar var kokk i Hotel Palace, og mor hennar arbeidde som concierge.<ref name="official">[http://www.anabelen.es/biografia/inicios-de-su-carrera ANA BELÉN Inicios de su carrera], anabelen.es; accessed 18 March 2015.</ref><ref>{{Kjelde www|url=https://www.vanitatis.elconfidencial.com/noticias/2013-07-14/pilar-acosta-la-madre-coraje-de-ana-belen_491318/|tittel=Pilar Acosta, la madre coraje de Ana Belén|språk=en|verk=www.vanitatis.elconfidencial.com|vitja=2020-10-22}}</ref> Cuesta debuterte i filmen ''Zampo y yo'' (1966) der ho spelte ei jente som heitte Ana Belén saman med [[Fernando Rey]]. Cuesta tok namnet til figuren Ana Belén som artistnamn frå då av. Etter å ha spelt inn filmen ''Morbo'' av Gonzalo Suárez i lag med [[Víctor Manuel]], gifta Ana Belén seg med sistnemnd den 13. juni 1972 i [[Gibraltar]].<ref>{{Kjelde www|url=https://www.revistavanityfair.es/sociedad/articulos/boda-ana-belen-y-victor-manuel/44980|tittel='Morbo', Gibraltar y el inicio de un matrimonio modelo: la boda de Ana Belén y Víctor Manuel|forfattar=Piñeiro|førenamn=Raquel|verk=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]}}</ref> På denne tida byrja ho også karrieren sin som songar, og gav ut fleire album som fekk suksess. Ho var med i fleire ulike filmar: ''La petición'' av Pilar Miró; ''Emilia parada y fonda'' av Angelino Fons; ''El buscón'' av Luciano Berriatúa; ''La oscura historia de la prima Montse'' av Jordi Cadena; ''La criatura'' av Eloy de la Iglesia og ''Sonámbulos'' av Manuel Gutiérrez Aragón. I 1986 spelte Ana Belén og låtskrivaren Víctor Manuel<ref>{{Cite news|date=1982-11-20|title=Ana Belén y Víctor Manuel (letter to the editor)|language=es|work=El País|url=https://elpais.com/diario/1982/11/20/opinion/406594803_850215.html|issn=1134-6582}}</ref> inn songen «La Puerta de Alcalá». Singelen låg på toppen av den spanske hitlista i sju veker sommaren 1986. I 1991 spelte ho inn ''Como una novia'', det fyrste albumet sitt som ikkje inneheldt nokre songar skrivne eller arrangerte av Víctor Manuel. I 1997 gav ho ut eit nytt album av eigne songar og duettar, ''Mírame'', som blei det bestseljande albumet i solokarrieren hennar. Hausten 1996 sette ho, [[Joan Manuel Serrat]], Miguel Ríos og Víctor Manuel bilelttsalrekordar i Spania med turneen ''El gusto es nuestro''. I 1998 gav Belen ut to album i høve hundreårsjubileet til [[Federico García Lorca]] med tittelen ''Lorquiana'', ei samling av dikt og populære songar av Lorca. Året etter gav ho ut albumet ''Ana Belén y Miguel Ríos cantan a [[Kurt Weill]]'', og hadde ei rolle i Tele 5-seriesn ''Petra Delicado''. I 2024 vende Ana Belén tilbake til filmen etter å ha hatt ei birolle ''La reina de España'' (2016) og hadde si fyrste houfilmrolle på 20 år i ''Islands'' (2025).<ref>{{Kjelde www|url=https://www.eldia.es/cultura/2024/05/30/ana-belen-vuelve-cine-mano-103130345.html|tittel=Ana Belén vuelve al cine de la mano de Marina Seresesky en 'Islas', rodada en Tenerife|verk=[[El Día (Canary Islands)|El Día]]|utgjevar=[[Prensa Ibérica]]}}</ref> == Diskografi == * '''1965''' ** ''Zampo y yo'' ** ''Qué difícil es tener 18 años'' * '''1973''' ** ''Al diablo con amor'' (BSO) ** ''Tierra'' * '''1975''' ** ''Calle del Oso'' * '''1976''' ** ''La paloma del vuelo popular'' * '''1977''' ** ''De paso'' * '''1979''' ** ''Ana'' ** ''Lo mejor de Ana Belén'' * '''1980''' ** ''Con las manos llenas'' * '''1982''' ** ''Ana en Río'' * '''1983''' ** ''Victor y Ana en vivo'' * '''1984''' ** ''Géminis'' * '''1985''' ** ''BSO La corte de faraón'' * '''1986''' ** ''Para la ternura siempre hay tiempo'' (with Víctor Manuel) ** ''Grandes éxitos'' * '''1987''' ** ''BSO Divinas palabras'' * '''1988''' ** ''A la sombra de un león'' * '''1989''' ** ''26 grandes canciones y una nube blanca'' ** ''Rosa de amor y fuego'' * '''1991''' ** ''Como una novia'' * '''1993''' ** ''Veneno para el corazón'' * '''1994''' ** ''Mucho más que dos'' * '''1996''' ** ''20 exitos'' ** ''El gusto es nuestro'' * '''1997''' ** ''Mírame'' * '''1998''' ** ''Lorquiana. Popular songs of Federico García Lorca'' ** ''Lorquiana. Poems by Federico García Lorca'' * '''1999''' ** ''Cantan a Kurt Weill'' (with Miguel Ríos) * '''2001''' ** ''Peces de ciudad'' ** ''Dos en la carretera'' * '''2003''' ** ''Viva L`Italia'' * '''2006''' ** ''Una canción me trajo aquí'' * '''2007''' ** ''Anatomía'' * '''2008''' ** ''Los grandes éxitos... y mucho más'' * '''2011''' ** ''A los hombres que amé'' * '''2015''' ** ''Canciones regaladas'' (with Víctor Manuel) * '''2018''' ** ''Vida'' * '''2021''' ** ''Ana Belén 70'' * '''2025''' ** ''Vengo con los ojos nuevos'' == Filmar == {| class="wikitable sortable" !År !Tittel !Rolle !Merknad !  |- |{{Center|1966}} |''Zampo y yo'' |Ana Belén |Spelefilm- debut |{{Center|<ref name="10min">{{Cite web|url=https://www.diezminutos.es/famosos-corazon/famosos-espanoles/news/g16406/ana-belen-vida/?slide=2|website=[[Diez Minutos]]|page=1–2|date=27 June 2017|title=Ana Belén en 10 pistas}}</ref>}} |- |{{Center|1971}} |''Españolas en París'' (''Spaniards in Paris'') |Isabel | |{{Center|<ref>{{Cite book|url=http://www.ub.edu/congresocine/wp-content/uploads/2015/06/ACTAS-IV-CONGRESO-INTERNACIONAL-DE-HISTORIA-Y-CINE-DOCUMENTAL.pdf|publisher=[[University of Barcelona|Universitat de Barcelona]]|location=Barcelona|page=272|editor-first=Josep Maria|editor-last=Caparrós Lera|editor-first2=Magí|editor-last2=Crusells|editor-first3=Francesc|editor-last3=Sánchez Barba|first=Ana|last=Asión|chapter=Retratos de la emigración española a través del cine de ficción: ''Españolas en París'' (1971)|title=Memoria histórica y cine documental: Actas del IV Congreso Internacional de Historia y Cine|year=2015}}</ref>}} |- |{{Center|1971}} |''Aunque la hormona se vista de seda'' | | | |- |{{Center|1972}} |''Morbo'' | | | |- |{{Center|1973}} |''Separación matrimonial'' | | | |- |{{Center|1973}} |''Al diablo, con amor'' | | | |- |{{Center|1974}} |''Tormento'' (''Torment'') |Amparo | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=41}}}} |- |{{Center|1974}} |''Vida conyugal sana'' | | | |- |{{Center|1974}} |''El amor del capitán Brando'' (''The Love of Captain Brando'') |Aurora | |{{Center|<ref>{{Cite journal|first=Ana|last=Asión Suñer|journal=Revista la Tadeo DeArte|publisher=[[Universidad de Bogotá Jorge Tadeo Lozano|Editorial Utadeo]]|title=Memoria y reflexión en el cine de Jaime de Armiñán|issn=2422-3158|volume=5|issue=5|year=2019|pages=134–141 |doi=10.21789/24223158.1550|doi-access=free}}</ref>}} |- |{{Center|1975}} |''¡Jo, papá!'' |Pilar | |{{Center|{{sfn|Asión Suñer|2019}}}} |- |{{Center|1976}} |''La petición'' (''The Request'') |Teresa | |{{Center|<ref>{{Cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=QBizJeAQe3kC&pg=PA158|page=158|title=El Cine: otra dimensión del discurso artístico|editor-first=José Luis|editor-last=Caramés Lage|editor-first2=Carmen|editor-last2=Escobedo de Tapia|editor-first3=Jorge Luis|editor-last3=Bueno Alonso|publisher=[[University of Oviedo|Universidad de Oviedo. Servicio de Publicaciones]]|location=Oviedo|volume=1|year=1999|isbn=84-8317-201-1|last=Cureses|first=Marta|chapter=Román Alís: Recuperación de la música cinematográfica española de los años 80}}</ref>}} |- |{{Center|1976}} |''Emilia... parada y fonda'' |Emilia | |{{Center|<ref>{{Citation |url=https://blocs.xtec.cat/filmodidactica/files/2009/03/el-cuento-y-el-cine.pdf|page=92|first=Josep|last=Martínez Ollé|title=El cuento literario y el cine|journal=Making of: Cuadernos de cine y educación|issn=1137-4926|issue=28|year=2004}}</ref>}} |- |{{Center|1976}} |''El buscón'' |La bailarina ('the dancer') | |{{Center|<ref>{{Cite book|page=171|title=Diálogos entre la literatura española áurea, el cine y la ficción televisiva. Nuevas perspectivas de estudio en la era digital|first=Rafael|last=Malpartida|publisher=[[Peter Lang (publisher)|Peter Lang]]|year=2023|isbn=978-1-80079-757-4|url=https://riuma.uma.es/xmlui/bitstream/handle/10630/35268/Malpartida%20postprint.pdf}}</ref>}} |- |{{Center|1977}} |''La criatura'' |Cristina | |{{Center|<ref>{{Cite journal|url=https://journals.openedition.org/criticon/21042?lang=en|title=El prevenido engañado (María de Zayas, 1637) en El jardín de Venus (José María Forqué, 1983)|first1=Victoria|last1=Aranda Arribas|first2=Rafael|last2=Bonilla Cerezo|journal=Criticón|year=2021|issue=143|pages=177–238 |doi=10.4000/criticon.21042|doi-access=free}}</ref>}} |- |{{Center|1978}} |''La oscura historia de la prima Montse'' | | | |- |{{Center|1978}} |''Sonámbulos'' (''Sleepwalkers'') |Ana | |{{Center|<ref>{{Cite journal|last=Cerdán|first=Josetxo|year=1992|title=Sonámbulos. Ana a través del espejo|journal=Vértigo. Revista de Cine|issue=3|pages=37|url=https://riunet.upv.es/bitstream/handle/10251/42936/VERTIGO_003-004_009.pdf|location=A Coruña|publisher=Ateneo da Coruña|via=[[Universitat Politècnica de València]]|issn=1131-8023}}</ref>}} |- |{{Center|1979}} |''Jaque a la dama'' | | | |- |{{Center|1980}} |''Cuentos eróticos'' | | | |- |{{Center|1982}} |''La colmena'' (''The Beehive'') |Victorita | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=72}}}} |- |{{Center|1982}} |''Demonios en el jardín'' (''Demons in the Garden'') |Ana | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=184}}}} |- |{{Center|1985}} |''La corte de Faraón'' (''The Court of the Pharaoh'') |Lota / Mari Pili | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=89}}}} |- |{{Center|1985}} |''Sé infiel y no mires con quién'' (''Be Wanton and Tread No Shame'') |Rosa | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.ecartelera.com/noticias/peliculas-imprescindibles-fernando-trueba-59007/|website=ecartelera|first=Miguel Ángel|last=Pizarro|title=De 'Ópera prima' a 'Chico y Rita': Las películas imprescindibles de Fernando Trueba|date=18 January 2020}}</ref>}} |- |{{Center|1986}} |''Adiós pequeña'' |Beatriz Arteche | |{{Center|<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KBt9WvRE4oMC&pg=PA179|page=179|title=Cien abogados en el cine de ayer y de hoy|first1=Ernesto|last1=Pérez Morán|first2=Juan Antonio|last2=Pérez Millán|publisher=[[University of Salamanca|Ediciones Universidad de Salamanca]]|year=2010|isbn=978-84-7800-167-5|location=Salamanca}}</ref>}} |- |{{Center|1987}} |''La casa de Bernarda Alba'' (''The House of Bernarda Alba'') |Adela | |{{Center|{{Sfn|Schwartz|2008|p=97}}}} |- |{{Center|1987}} |''Divinas palabras'' (''Divine Words'') |Mari Gaila | |{{Center|<ref>{{Cite book|page=99|url=https://books.google.com/books?id=PmMYAgAAQBAJ&pg=PA99|publisher=[[The Scarecrow Press, Inc.]]|title=Great Spanish Films Since 1950|first=Ronald|last=Schwartz|year=2008|location=Lanham|isbn=978-0-8108-5405-5}}</ref>}} |- |{{Center|1988}} |''Miss Caribe'' |Alejandra | |{{Center|<ref>{{Cite book|chapter-url=https://zaguan.unizar.es/record/88355/files/BOOK-2020-021.pdf|page=169|chapter=El hispanoamericano: el «otro» familiar|first=Isabel|last=Santaolalla|title=Los «Otros». Etnicidad y «raza» en el cine español contemporáneo|date=2005 |isbn=84-7733-753-5|location=Zaragoza|publisher=[[University of Zaragoza|Prensas Universitarias de Zaragoza]]}}</ref>}} |- |{{Center|1989}} |''El vuelo de la paloma'' (''The Flight of the Dove'') |Paloma | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.elespanol.com/el-cultural/cine/20180718/vuelo-paloma-regresa-incorreccion-politica/323469156_0.html|website=[[El Cultural]]|via=[[El Español]]|date=18 July 2018|first=Javier|last=Yuste|title=El vuelo de la paloma, regresa la incorrección política}}</ref>}} |- |{{Center|1991}} |''Cómo ser mujer y no morir en el intento''|| {{N/a}} |Regissør |{{Center|<ref>{{Cite book|title=Cine español de los 90. Diccionario de películas, directores y temático|first=Francisco María|last=Benavent|year=2000|isbn=84-271-2326-4|location=Bilbao|publisher=Ediciones Mensajero|page=165}}</ref>}} |- |{{Center|1992}} |''Después del sueño'' |Ángeles Gutiérrez | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=204}}}} |- |{{Center|1993}} |''Rosa Rosae'' |Rosa | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=505}}}} |- |{{Center|1993}} |''El marido perfecto'' | | | |- |{{Center|1993}} |''Tirano Banderas'' (''Banderas, the Tyrant'') |Lupita | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=586}}}} |- |{{Center|1994}} |''La pasión turca'' (''The Turkish Passion'') |Desideria | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=451}}}} |- |{{Center|1996}} |''Libertarias'' |Pilar | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|p=336}}}} |- |{{Center|1996}} |''El amor perjudica seriamente la salud'' (''Love Can Seriously Damage Your Health'') |Diana | |{{Center|{{Sfn|Benavent|2000|pp=68–69}}}} |- |{{Center|2001}} |''Antigua vida mía'' (''Antigua, My Life'') |Josefa Ferrer | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.fotogramas.es/peliculas-criticas/a8717/antigua-vida-mia/|website=[[Fotogramas]]|date=29 May 2008|title=Antigua vida mía}}</ref>}} |- |{{Center|2004}} |''Cosas que hacen que la vida valga la pena'' (''Things That Make Living Worthwhile'') |Hortensia | |{{Center|<ref>{{Cite journal|year=2017|url=https://www.revistaelectronicalenguaje.com/wp-content/uploads/2017/10/REL-VOL-IV-06-CARLOS-SANZ.pdf|title=La mujer en dos películas españolas|first=Carlos A.|last=Sanz Mingo|journal=Revista Electrónica del Lenguaje|issue=4|page=16}}</ref>}} |- |{{Center|2016}} |''La reina de España'' (''The Queen of Spain'') | | |- |{{Center|2025}} |''Islas'' (''Islands'') |Amparo Lamar | |{{Center|<ref>{{Cite web|url=https://www.larazon.es/cultura/cine/islas-ana-belen-busca-fama-glamur-perdidos_2026022769a0b8b09243cc133c65a264.html|website=La Razón|first=Eloi|last=Xermán|title=«Islas»: Ana Belén busca la fama y el glamur perdidos|date=27. februar 2026}}</ref>}} |} === Fjernsyn === {| class="wikitable sortable" !År !Serie/program !Episode |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[La comedia nueva]] |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[Hamlet en los suburbios]] |- |1970 |[[Teatro de siempre]] |[[Los caprichos de Mariana]] |- |1970 |[[Pequeño estudio]] |La trampa |- |1970 |[[Hora once]] |[[El extraño secreto de Shalken, el pintor]] |- |1971 |[[Hora once]] |Eleonora |- |1971 |[[Juegos para mayores]] |[[La finca]] |- |1971 |Estudio 1 |[[Retablo de las mocedades del Cid]] |- |1972 |Estudio 1 |[[Romeo og Julie|Romeo y Julieta]] |- |1980 |Fortunata y Jacinta | |- |1999 |[[Petra delicado]] | |- |2017 |Traición | |- |2023 |Un cuento perfecto | |} === Scene === * Numancia (1965) * [[Kong Lear|El rey Lear]] (1966) * El sí de las niñas (1967) * El rufián castrucho (1967) * Medida por medida (1968) * Las mujeres sabias (1968) * Te espero ayer (1969) * Don Juan Tenorio (1969) * [[Los niños]] (1970) * Sabor a miel (1971) * Ravos (1972) * [[Antigone|Antígona]] (1975) * [[Onkel Vanja|Tío Vania]] (1979) * La hija del aire (1982) * La casa de Bernarda Alba (1984) * [[Hamlet]] (1989) * [[The merchant of Venice|El mercader de Venecia]] (1991/1992) * La gallarda (1992) * [[La Belle Hélène|La bella Helena]] (1995/1996) * Defensa de dama (2002) * Diatriba de amor contra un hombre sentado (2004/2005) * Fedra (2007, 2009/2010) * Electra (2012) * Kathie y el hipopótamo (2013/2015) * Medea (2015/2016) * Eva contra Eva (2021/2022) * Antonio y Cleopatra (2021) * Romeo y Julieta despiertan… (2023/2024) == Prisar og utmerkingar == * 1971 Beste kvinnelege TV-skodespelar for ''Retablo de las mocedades del Cid'' Fotogramas-prisen * 1972 Særskild nemning til Morbo, [[San Sebastián internasjonale filmfestival]] * 1980 Beste kvinnelege TV-skodespelar for ''Fortunata y Jacinta'' Fotogramas de Plata * 1980 Beste kvinnelege skodespelar for ''Fortunata y Jacinta'' TP de Oro * 1980 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Corte del Faraón'' Bronce * 1980 ''[[Ordre des Arts et des Lettres|Chevalier des Arts et des Lettres]]'' * 1987 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Casa de Bernarda Alba'' og ''Divinas palabras''. Fotogramas de Plata. * 1994 Beste song for Contaminame Premios Ondas * 1994 Beste kvinnelege skodespelar for ''La Pasión Turca''. Goyaprisen. * 1995 Gullmedalje frå Det spanske filmakademiet * 1995 Beste kvinnelege teaterskodespelar for ''La bella Helena''. Fotogramas de Plata. * 1996 Cadena Dial-prisen * 1997 Beste kvinnelege solist. Carlos Gardel-prisen. * 1997 Beste kvinnelege skodespelar ''El amor perjudica seriamente la salud.'' Festival de Peñíscola. * 1997 Silver Lighthouse Award. Festival de Alfás del Pí. * 1997 Beste turné for ''El gusto es nuestro''. Den spanske musikkprisen. * 2000 William Layton-prisen * 2001: Årets kvinne. Premios Elle * 2003 Ærstilvising av Instituto Cervantes i [[Toulouse]] * 2004 Beste kvinnelege skodespelar ''Cosas que hacen que la vida valga la pena''. Premios Turia * 2006 Málaga-prisen. Filmfestivalen i Málaga * 2007 Gullmedalje for kimst presentert av den spanske kongefamilien i Toledo domkyrkje * 2015 Latinsk Grammy Awards for Musical Excellence * 2017 Æres-Goya-pris<ref>{{Kjelde www|url=https://www.elmundo.es/yodona/moda/2018/09/29/5ba9f703468aeb124e8b45cc.html|tittel=Estas son las mujeres galardonadas con los Premios Internacionales Yo Dona 2018|språk=es|verk=ELMUNDO|vitja=2020-10-22}}</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Ana Belén|Ana Belén]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 1. juni 2026.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Latin Grammy Lifetime Achievement Award]] [[Kategori:Spanske songarar]] [[Kategori:Spanske skodespelarar]] [[Kategori:Folk frå Madrid]] hfhi4voa6y5o6i01v8t4ix3nwwvxm4f 2 430625 3657380 3656331 2026-06-15T11:38:35Z Tjxure 127984 3657380 wikitext text/x-wiki [[Fil:Hurum_middelalderkirke.jpg|miniatyr|Hurum kyrkje tidleg på 1900-talet.{{Byline|H. C. Neupert/Riksantikvaren}}]] '''Hurummål''' er det tradisjonelle målet på [[Hurumlandet]]. Halvøya og målet strekkjer seg frå Hallenskog i nord, [[Spikkestad]] i vest, og [[Tofte]] i sør. Heile halvøya ligg nå under [[Asker_kommune|Asker kommune,]] men fram til 2020 var halvøya delt mellom kommunane [[Røyken_kommune|Røyken]] og [[Hurum_kommune|Hurum.]] Målet er eit [[Austnorsk|austnorsk mål.]] == Målmerke == Som eit austnorsk mål, har Hurummålet mange trekk som grannemåla. * [[Lågtone]]. Tonen på byrjinga av ei setning byrjar på ein låg tone. Dette målmerket finst på [[Austlandet]] og i [[Trøndelag fylke|Trøndelag.]] * [[Kløyvd infinitiv]]. Infinitivet av verba endar anten på -e eller -a, t.d. å vera, men å kaste. * [[Jamvekt]]. Vokalar i substantiv jamnar seg sjølv ut og blir like. T.d. ''en hara, en haga, en maga, ei kaku, ei roko, ei hoso.'' '''Merk at nokre ord med slike former stammar at hovudforma kjem i frå akkusativsforma på norrønt.''' * [[Tjukk L]]. Ein retrofleks ljod ([[IPA]]: [ɽ]) som har utvikla seg frå norrøn ''l'' og ''-rð.'' T.d. soL og gaL. (sol og gard) Det er lite som gjer Hurummålet annleis frå grannemåla, men eit trekk som er særskild til Hurum (ikkje Røyken), [[Follo]] og nordre [[Østfold]], er at vokalen i presensendingane vert styrt av [[tonem]], og ikkje bøyinga av verbet. Dei sterke verba i Hurum si presensending er som oftast ''-er'', medan dei svake verba har som regel ''-ar'' i presens. Hurum skil seg au frå dei andre områda med dette trekket, med at Hurum har ''-ar'', medan Follo og Østfold har ''-ær.'' Jamfør ''glømmar'' I Hurum, og ''glømmær'' i Follo. (gløymer) I dag så er det ''v-'' frå norrøn ''hv-'' på heile halvøya. Dvs. at dei som taler Hurummål seier ''vit'' (kvit), ''væite'' (kveite), og ''vass'' (kvass). Men før i tida hadde Hurummålet ''kv-'' / ''gv-''. Rundt 1955 var norrøn ''hv-'' til ''v-'' gjennomført i Røyken, men ''kvæLp'' (kvalp) var tydelegvis i folkeminnet, men var aldri i alminneleg bruk. I same boka står det at restane me har av ''gv-'' i Røyken og nærliggjande område kan tyde at ''gv-'' aldri rådde i heile bygdelaget.<ref name=":3">{{Kjelde bok|tittel=Frå norsk målføregranskring : utvalde greiiangar 1908-1969|artikkel=Kvit, gvit og vit|forfattar=Ingeborg Hoff, Olav T. Beito.|utgjevingsår=1973}}</ref> [[Hans Ross]] skriv i boka si frå 1905 at ''gvække'' og ''gvækkin'' (gvækken?) for høvesvis kvekkje og kvekken var i bruk her og der i Hurum.<ref name=":1">{{Kjelde bok|tittel=Norske bygdemaal|forfattar=Hans Ross.|utgjevingsår=1905}}</ref> Dette kan tyde på at Hurumlandet funka som eit overgangsområde mellom alle utviklingane == Verbbøying == {| class="wikitable" |+Verbbøyinga i Røyken ! !Infinitiv !Presens !Preteritum !Presens perfektum |- ! rowspan="2" |Sterke verb |å finne |finner |fant |har finni / fønni |- |å slæppe |slæpper |slapp |har slæppi |- ! rowspan="2" |A-verb |å kaste |kaster |kasta |har kasta |- |å rulle |ruller |rulla |har rulla |- ! rowspan="2" |E-verb |å fLøtta |fLøtter |fLøtte |har fLøtt |- |å høre |hører |hørte |har hørt |} Som grannemåla har Røyken ''-er'' i a-verb, enda om at endinga i fortid er ''-a.'' {| class="wikitable" |+Verbbøyinga i Hurum ! !Infinitiv !Presens !Preteritum !Presens perfektum |- ! rowspan="2" |Sterke verb |å finne |finner |fant |har finni / fønni |- |å slæppe |slæpper |slapp |har slæppi |- ! rowspan="2" |A-verb |å kaste |kastar |kasta |har kasta |- |å rulle |rullar |rulla |har rulla |- ! rowspan="2" |E-verb |å fLøtta |fLøtter |fLøtte |har fLøtt |- |å høre |hørar |hørte |har hørt |} Verbbøyinga i Hurummålet er nærmare nynorsk enn bokmål, men har nokre skilnader. I dei sterke verba er det lagt til ''-er'' i presens, i motsetning til ''finn'' og ''slepp'' på nynorsk. I presens perfektum har verba ''-i''-ending i staden for ''-e,'' jamfør ''funne'' og ''sloppe.'' I tavla til Hurum kan me sjå presensskilnadene i e-verb. Verbet ''fløtta'' (flytja) har tonem 1, og dermed ''-er'' i presens. Verbet ''høre'' (høyre) har tonem 2, og dermed ''-ar'' i presens. Utviklinga i dag viser at endingane ''-et'' i både sterke og svake verb får meir plass i hverdagsspråket, men dei folkelege endingane er ennå å høyre.<ref name=":2">{{Kjelde bok|tittel=Røyken : bygda og menneskene. [B. 2] : 1940-2000|artikkel=Røyken-dialekt?|forfattar=Terje Martinsen.|utgjevingsår=2005}}</ref> == Substantivbøying == {| class="wikitable" |+Hankjønnsord i Røyken ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !Vanleg bøying |en fisk |fisk'n |fiskær |fiskæne |- !Unntak |en mann |mann |menner |mennene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |en haga |hagan |hagar |hagane |- |en maga |magan |magar |magane |} {| class="wikitable" |+Hankjønnsord i Hurum ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !Vanleg bøying |en fisk |fisk'n |fiskær |fiskane |- !Unntak |en mann |mann |menner |mennene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |en haga |hagan |hagar |hagane |- |en maga |magan |magar |magane |} Det er ikkje nokon stor forskjell mellom bøyingsverket i måla. Et skilje er at der Røyken har ''-æne'', har Hurum oftast ''-ane.'' Det vanlege bøyingsverket gjeld for dei fleste hankjønnsorda, men nokre ord kan få andre endingar, t.d. ''-er'', ''-ar'', og ''-ene.'' I jamvektsorda fylgjer endingane endevokalen i ordet på tvers av båe måla. {| class="wikitable" |+Hokjønnsord ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- ! rowspan ="2"|Vanleg bøying |ei myr |myra |myrer |myrene |- |ei kjerring |kjerringa |kjerringer |kjerringene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |ei kaku |kakua |kakur |kakune |- |ei roko |rokoa |rokor |rokone |} Artikkelen ''e'' og ''i'' kan bli nytta i staden for ''ei.'' Hokjønnsbøyinga er relativt likt på tvers av båe måla. Unntak finst så klart, i Hurum vert merr bøygd med ''-ær'' og ''-ane'' i fleirtal. Likt med Vestfoldsmåla kan hokjønnord i Røyken få ''-æ'' i bunde eintal, men ikkje alle. Ord som ''stue'', ''jænte'', ''ku'' og ''æLv'' får ''-æ'' i bunde eintal. Elles er hokjønnsbøyinga den mest regelrette ut av alle systema. ==Pronomen== {| class="wikitable" |+Personlege pronomen i Røyken ! colspan="2" | !Subjekt !Objekt !Eigedom |- ! colspan="2" |1. person eintal |jæi, jæ |mæi, mæ |min, mi, mett, mine |- ! colspan="2" |2. person eintal |du |dæi, dæ |din, di, dett, dine |- ! rowspan="4" |3. person eintal !Hankjønn |hann, 'n |hann, hannåm, 'n |hasses, hass |- !Hokjønn |hu, 'a |henner, 'a |hennes |- !Inkjekjønn |de |de | |- !Refleksiv | |sæi, sæ |sin, si, sett, sine |- ! colspan="2" |1. person fleital |vi |oss, vårs |våres |- ! colspan="2" |2. person fleirtal |di |dere |deres |- ! colspan="2" |3. person fleirtal | colspan="2" |dåmm |dåmses |} {| class="wikitable" |+Personlege pronomen i Hurum ! colspan="2" | !Subjekt !Objekt !Eigedom |- ! colspan="2" |1. person eintal |jæi, jæ |mæi, mæ |min, mi, mett, mine |- ! colspan="2" |2. person eintal |du |dæi, dæ |din, di, dett, dine |- ! rowspan="4" |3. person eintal !Hankjønn |hann, 'n |hann, 'n |hasses, hass |- !Hokjønn |hu, 'a |henner, 'a |hennes |- !Inkjekjønn |de |de | |- !Refleksiv | |sæi, sæ |sin, si, sett, sine |- ! colspan="2" |1. person fleital |vi |oss |våres |- ! colspan="2" |2. person fleirtal |di |dere |deres |- ! colspan="2" |3. person fleirtal | colspan="2" |dømm |dømses |} Formene med diftong (jæi, mæi, dæi), er truleg nyare og kom med bokmålet, medan formene utan diftong, eller dei trykklette, er eldre. tjxjem79051gye276vz8ztez4pcazi6 3657381 3657380 2026-06-15T11:40:18Z Tjxure 127984 3657381 wikitext text/x-wiki [[Fil:Hurum_middelalderkirke.jpg|miniatyr|Hurum kyrkje tidleg på 1900-talet.{{Byline|H. C. Neupert/Riksantikvaren}}]] '''Hurummål''' er det tradisjonelle målet på [[Hurumlandet]]. Halvøya og målet strekkjer seg frå Hallenskog i nord, [[Spikkestad]] i vest, og [[Tofte]] i sør. Heile halvøya ligg nå under [[Asker_kommune|Asker kommune,]] men fram til 2020 var halvøya delt mellom kommunane [[Røyken_kommune|Røyken]] og [[Hurum_kommune|Hurum.]] Målet er eit [[Austnorsk|austnorsk mål.]] == Målmerke == Som eit austnorsk mål, har Hurummålet mange trekk som grannemåla. * [[Lågtone]]. Tonen på byrjinga av ei setning byrjar på ein låg tone. Dette målmerket finst på [[Austlandet]] og i [[Trøndelag fylke|Trøndelag.]] * [[Kløyvd infinitiv]]. Infinitivet av verba endar anten på -e eller -a, t.d. å vera, men å kaste. * [[Jamvekt]]. Vokalar i substantiv jamnar seg sjølv ut og blir like. T.d. ''en hara, en haga, en maga, ei kaku, ei roko, ei hoso.'' '''Merk at nokre ord med slike former stammar at hovudforma kjem i frå akkusativsforma på norrønt.''' * [[Tjukk L]]. Ein retrofleks ljod ([[IPA]]: [ɽ]) som har utvikla seg frå norrøn ''l'' og ''-rð.'' T.d. soL og gaL. (sol og gard) Det er lite som gjer Hurummålet annleis frå grannemåla, men eit trekk som er særskild til Hurum (ikkje Røyken), [[Follo]] og nordre [[Østfold]], er at vokalen i presensendingane vert styrt av [[tonem]], og ikkje bøyinga av verbet. Dei sterke verba i Hurum si presensending er som oftast ''-er'', medan dei svake verba har som regel ''-ar'' i presens. Hurum skil seg au frå dei andre områda med dette trekket, med at Hurum har ''-ar'', medan Follo og Østfold har ''-ær.'' Jamfør ''glømmar'' I Hurum, og ''glømmær'' i Follo. (gløymer) I dag så er det ''v-'' frå norrøn ''hv-'' på heile halvøya. Dvs. at dei som taler Hurummål seier ''vit'' (kvit), ''væite'' (kveite), og ''vass'' (kvass). Men før i tida hadde Hurummålet ''kv-'' / ''gv-''. Rundt 1955 var norrøn ''hv-'' til ''v-'' gjennomført i Røyken, men ''kvæLp'' (kvalp) var tydelegvis i folkeminnet, men var aldri i alminneleg bruk. I same boka står det at restane me har av ''gv-'' i Røyken og nærliggjande område kan tyde at ''gv-'' aldri rådde i heile bygdelaget.<ref name=":3">{{Kjelde bok|tittel=Frå norsk målføregranskring : utvalde greiiangar 1908-1969|artikkel=Kvit, gvit og vit|forfattar=Ingeborg Hoff, Olav T. Beito.|utgjevingsår=1973}}</ref> [[Hans Ross]] skriv i boka si frå 1905 at ''gvække'' og ''gvækkin'' (gvækken) for høvesvis kvekkje og kvekken var i bruk her og der i Hurum.<ref name=":1">{{Kjelde bok|tittel=Norske bygdemaal|forfattar=Hans Ross.|utgjevingsår=1905}}</ref> Dette kan tyde på at Hurumlandet funka som eit overgangsområde mellom alle utviklingane == Verbbøying == {| class="wikitable" |+Verbbøyinga i Røyken ! !Infinitiv !Presens !Preteritum !Presens perfektum |- ! rowspan="2" |Sterke verb |å finne |finner |fant |har finni / fønni |- |å slæppe |slæpper |slapp |har slæppi |- ! rowspan="2" |A-verb |å kaste |kaster |kasta |har kasta |- |å rulle |ruller |rulla |har rulla |- ! rowspan="2" |E-verb |å fLøtta |fLøtter |fLøtte |har fLøtt |- |å høre |hører |hørte |har hørt |} Som grannemåla har Røyken ''-er'' i a-verb, enda om at endinga i fortid er ''-a.'' {| class="wikitable" |+Verbbøyinga i Hurum ! !Infinitiv !Presens !Preteritum !Presens perfektum |- ! rowspan="2" |Sterke verb |å finne |finner |fant |har finni / fønni |- |å slæppe |slæpper |slapp |har slæppi |- ! rowspan="2" |A-verb |å kaste |kastar |kasta |har kasta |- |å rulle |rullar |rulla |har rulla |- ! rowspan="2" |E-verb |å fLøtta |fLøtter |fLøtte |har fLøtt |- |å høre |hørar |hørte |har hørt |} Verbbøyinga i Hurummålet er nærmare nynorsk enn bokmål, men har nokre skilnader. I dei sterke verba er det lagt til ''-er'' i presens, i motsetning til ''finn'' og ''slepp'' på nynorsk. I presens perfektum har verba ''-i''-ending i staden for ''-e,'' jamfør ''funne'' og ''sloppe.'' I tavla til Hurum kan me sjå presensskilnadene i e-verb. Verbet ''fløtta'' (flytja) har tonem 1, og dermed ''-er'' i presens. Verbet ''høre'' (høyre) har tonem 2, og dermed ''-ar'' i presens. Utviklinga i dag viser at endingane ''-et'' i både sterke og svake verb får meir plass i hverdagsspråket, men dei folkelege endingane er ennå å høyre.<ref name=":2">{{Kjelde bok|tittel=Røyken : bygda og menneskene. [B. 2] : 1940-2000|artikkel=Røyken-dialekt?|forfattar=Terje Martinsen.|utgjevingsår=2005}}</ref> == Substantivbøying == {| class="wikitable" |+Hankjønnsord i Røyken ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !Vanleg bøying |en fisk |fisk'n |fiskær |fiskæne |- !Unntak |en mann |mann |menner |mennene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |en haga |hagan |hagar |hagane |- |en maga |magan |magar |magane |} {| class="wikitable" |+Hankjønnsord i Hurum ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !Vanleg bøying |en fisk |fisk'n |fiskær |fiskane |- !Unntak |en mann |mann |menner |mennene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |en haga |hagan |hagar |hagane |- |en maga |magan |magar |magane |} Det er ikkje nokon stor forskjell mellom bøyingsverket i måla. Et skilje er at der Røyken har ''-æne'', har Hurum oftast ''-ane.'' Det vanlege bøyingsverket gjeld for dei fleste hankjønnsorda, men nokre ord kan få andre endingar, t.d. ''-er'', ''-ar'', og ''-ene.'' I jamvektsorda fylgjer endingane endevokalen i ordet på tvers av båe måla. {| class="wikitable" |+Hokjønnsord ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- ! rowspan ="2"|Vanleg bøying |ei myr |myra |myrer |myrene |- |ei kjerring |kjerringa |kjerringer |kjerringene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |ei kaku |kakua |kakur |kakune |- |ei roko |rokoa |rokor |rokone |} Artikkelen ''e'' og ''i'' kan bli nytta i staden for ''ei.'' Hokjønnsbøyinga er relativt likt på tvers av båe måla. Unntak finst så klart, i Hurum vert merr bøygd med ''-ær'' og ''-ane'' i fleirtal. Likt med Vestfoldsmåla kan hokjønnord i Røyken få ''-æ'' i bunde eintal, men ikkje alle. Ord som ''stue'', ''jænte'', ''ku'' og ''æLv'' får ''-æ'' i bunde eintal. Elles er hokjønnsbøyinga den mest regelrette ut av alle systema. ==Pronomen== {| class="wikitable" |+Personlege pronomen i Røyken ! colspan="2" | !Subjekt !Objekt !Eigedom |- ! colspan="2" |1. person eintal |jæi, jæ |mæi, mæ |min, mi, mett, mine |- ! colspan="2" |2. person eintal |du |dæi, dæ |din, di, dett, dine |- ! rowspan="4" |3. person eintal !Hankjønn |hann, 'n |hann, hannåm, 'n |hasses, hass |- !Hokjønn |hu, 'a |henner, 'a |hennes |- !Inkjekjønn |de |de | |- !Refleksiv | |sæi, sæ |sin, si, sett, sine |- ! colspan="2" |1. person fleital |vi |oss, vårs |våres |- ! colspan="2" |2. person fleirtal |di |dere |deres |- ! colspan="2" |3. person fleirtal | colspan="2" |dåmm |dåmses |} {| class="wikitable" |+Personlege pronomen i Hurum ! colspan="2" | !Subjekt !Objekt !Eigedom |- ! colspan="2" |1. person eintal |jæi, jæ |mæi, mæ |min, mi, mett, mine |- ! colspan="2" |2. person eintal |du |dæi, dæ |din, di, dett, dine |- ! rowspan="4" |3. person eintal !Hankjønn |hann, 'n |hann, 'n |hasses, hass |- !Hokjønn |hu, 'a |henner, 'a |hennes |- !Inkjekjønn |de |de | |- !Refleksiv | |sæi, sæ |sin, si, sett, sine |- ! colspan="2" |1. person fleital |vi |oss |våres |- ! colspan="2" |2. person fleirtal |di |dere |deres |- ! colspan="2" |3. person fleirtal | colspan="2" |dømm |dømses |} Formene med diftong (jæi, mæi, dæi), er truleg nyare og kom med bokmålet, medan formene utan diftong, eller dei trykklette, er eldre. cb3cyv5gxzo34v7n4tdep0xg8en9gml 3657382 3657381 2026-06-15T11:41:59Z Tjxure 127984 3657382 wikitext text/x-wiki [[Fil:Hurum_middelalderkirke.jpg|miniatyr|Hurum kyrkje tidleg på 1900-talet.{{Byline|H. C. Neupert/Riksantikvaren}}]] '''Hurummål''' er det tradisjonelle målet på [[Hurumlandet]]. Halvøya og målet strekkjer seg frå Hallenskog i nord, [[Spikkestad]] i vest, og [[Tofte]] i sør. Heile halvøya ligg nå under [[Asker_kommune|Asker kommune,]] men fram til 2020 var halvøya delt mellom kommunane [[Røyken_kommune|Røyken]] og [[Hurum_kommune|Hurum.]] Målet er eit [[Austnorsk|austnorsk mål.]] == Målmerke == Som eit austnorsk mål, har Hurummålet mange trekk som grannemåla. * [[Lågtone]]. Tonen på byrjinga av ei setning byrjar på ein låg tone. Dette målmerket finst på [[Austlandet]] og i [[Trøndelag fylke|Trøndelag.]] * [[Kløyvd infinitiv]]. Infinitivet av verba endar anten på -e eller -a, t.d. å vera, men å kaste. * [[Jamvekt]]. Vokalar i substantiv jamnar seg sjølv ut og blir like. T.d. ''en hara, en haga, en maga, ei kaku, ei roko, ei hoso.'' '''Merk at nokre ord med slike former stammar at hovudforma kjem i frå akkusativsforma på norrønt.''' * [[Tjukk L]]. Ein retrofleks ljod ([[IPA]]: [ɽ]) som har utvikla seg frå norrøn ''l'' og ''-rð.'' T.d. soL og gaL. (sol og gard) Det er lite som gjer Hurummålet annleis frå grannemåla, men eit trekk som er særskild til Hurum (ikkje Røyken), [[Follo]] og nordre [[Østfold]], er at vokalen i presensendingane vert styrt av [[tonem]], og ikkje bøyinga av verbet. Dei sterke verba i Hurum si presensending er som oftast ''-er'', medan dei svake verba har som regel ''-ar'' i presens. Hurum skil seg au frå dei andre områda med dette trekket, med at Hurum har ''-ar'', medan Follo og Østfold har ''-ær.'' Jamfør ''glømmar'' I Hurum, og ''glømmær'' i Follo. (gløymer) I dag så er det ''v-'' frå norrøn ''hv-'' på heile halvøya. Dvs. at dei som taler Hurummål seier ''vit'' (kvit), ''væite'' (kveite), og ''vass'' (kvass). Men før i tida hadde Hurummålet ''kv-'' / ''gv-''. Rundt 1955 var norrøn ''hv-'' til ''v-'' gjennomført i Røyken, men ''kvæLp'' (kvalp) var tydelegvis i folkeminnet, men var aldri i alminneleg bruk. I same boka står det at restane me har av ''gv-'' i Røyken og nærliggjande område kan tyde at ''gv-'' aldri rådde i heile bygdelaget.<ref name=":3">{{Kjelde bok|tittel=Frå norsk målføregranskring : utvalde greiiangar 1908-1969|artikkel=Kvit, gvit og vit|forfattar=Ingeborg Hoff, Olav T. Beito.|utgjevingsår=1973}}</ref> Dette kan tyde på at Hurumlandet funka som eit overgangsområde mellom alle utviklingane. [[Hans Ross]] skriv i boka si frå 1905 at ''gvække'' og ''gvækkin'' (gvækken) for høvesvis kvekkje og kvekken var i bruk her og der i Hurum.<ref name=":1">{{Kjelde bok|tittel=Norske bygdemaal|forfattar=Hans Ross.|utgjevingsår=1905}}</ref> == Verbbøying == {| class="wikitable" |+Verbbøyinga i Røyken ! !Infinitiv !Presens !Preteritum !Presens perfektum |- ! rowspan="2" |Sterke verb |å finne |finner |fant |har finni / fønni |- |å slæppe |slæpper |slapp |har slæppi |- ! rowspan="2" |A-verb |å kaste |kaster |kasta |har kasta |- |å rulle |ruller |rulla |har rulla |- ! rowspan="2" |E-verb |å fLøtta |fLøtter |fLøtte |har fLøtt |- |å høre |hører |hørte |har hørt |} Som grannemåla har Røyken ''-er'' i a-verb, enda om at endinga i fortid er ''-a.'' {| class="wikitable" |+Verbbøyinga i Hurum ! !Infinitiv !Presens !Preteritum !Presens perfektum |- ! rowspan="2" |Sterke verb |å finne |finner |fant |har finni / fønni |- |å slæppe |slæpper |slapp |har slæppi |- ! rowspan="2" |A-verb |å kaste |kastar |kasta |har kasta |- |å rulle |rullar |rulla |har rulla |- ! rowspan="2" |E-verb |å fLøtta |fLøtter |fLøtte |har fLøtt |- |å høre |hørar |hørte |har hørt |} Verbbøyinga i Hurummålet er nærmare nynorsk enn bokmål, men har nokre skilnader. I dei sterke verba er det lagt til ''-er'' i presens, i motsetning til ''finn'' og ''slepp'' på nynorsk. I presens perfektum har verba ''-i''-ending i staden for ''-e,'' jamfør ''funne'' og ''sloppe.'' I tavla til Hurum kan me sjå presensskilnadene i e-verb. Verbet ''fløtta'' (flytja) har tonem 1, og dermed ''-er'' i presens. Verbet ''høre'' (høyre) har tonem 2, og dermed ''-ar'' i presens. Utviklinga i dag viser at endingane ''-et'' i både sterke og svake verb får meir plass i hverdagsspråket, men dei folkelege endingane er ennå å høyre.<ref name=":2">{{Kjelde bok|tittel=Røyken : bygda og menneskene. [B. 2] : 1940-2000|artikkel=Røyken-dialekt?|forfattar=Terje Martinsen.|utgjevingsår=2005}}</ref> == Substantivbøying == {| class="wikitable" |+Hankjønnsord i Røyken ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !Vanleg bøying |en fisk |fisk'n |fiskær |fiskæne |- !Unntak |en mann |mann |menner |mennene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |en haga |hagan |hagar |hagane |- |en maga |magan |magar |magane |} {| class="wikitable" |+Hankjønnsord i Hurum ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- !Vanleg bøying |en fisk |fisk'n |fiskær |fiskane |- !Unntak |en mann |mann |menner |mennene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |en haga |hagan |hagar |hagane |- |en maga |magan |magar |magane |} Det er ikkje nokon stor forskjell mellom bøyingsverket i måla. Et skilje er at der Røyken har ''-æne'', har Hurum oftast ''-ane.'' Det vanlege bøyingsverket gjeld for dei fleste hankjønnsorda, men nokre ord kan få andre endingar, t.d. ''-er'', ''-ar'', og ''-ene.'' I jamvektsorda fylgjer endingane endevokalen i ordet på tvers av båe måla. {| class="wikitable" |+Hokjønnsord ! rowspan="2" | ! colspan="2" |Eintal ! colspan="2" |Fleirtal |- !Ubunden !Bunden !Ubunden !Bunden |- ! rowspan ="2"|Vanleg bøying |ei myr |myra |myrer |myrene |- |ei kjerring |kjerringa |kjerringer |kjerringene |- ! rowspan ="2"|Jamvektsord |ei kaku |kakua |kakur |kakune |- |ei roko |rokoa |rokor |rokone |} Artikkelen ''e'' og ''i'' kan bli nytta i staden for ''ei.'' Hokjønnsbøyinga er relativt likt på tvers av båe måla. Unntak finst så klart, i Hurum vert merr bøygd med ''-ær'' og ''-ane'' i fleirtal. Likt med Vestfoldsmåla kan hokjønnord i Røyken få ''-æ'' i bunde eintal, men ikkje alle. Ord som ''stue'', ''jænte'', ''ku'' og ''æLv'' får ''-æ'' i bunde eintal. Elles er hokjønnsbøyinga den mest regelrette ut av alle systema. ==Pronomen== {| class="wikitable" |+Personlege pronomen i Røyken ! colspan="2" | !Subjekt !Objekt !Eigedom |- ! colspan="2" |1. person eintal |jæi, jæ |mæi, mæ |min, mi, mett, mine |- ! colspan="2" |2. person eintal |du |dæi, dæ |din, di, dett, dine |- ! rowspan="4" |3. person eintal !Hankjønn |hann, 'n |hann, hannåm, 'n |hasses, hass |- !Hokjønn |hu, 'a |henner, 'a |hennes |- !Inkjekjønn |de |de | |- !Refleksiv | |sæi, sæ |sin, si, sett, sine |- ! colspan="2" |1. person fleital |vi |oss, vårs |våres |- ! colspan="2" |2. person fleirtal |di |dere |deres |- ! colspan="2" |3. person fleirtal | colspan="2" |dåmm |dåmses |} {| class="wikitable" |+Personlege pronomen i Hurum ! colspan="2" | !Subjekt !Objekt !Eigedom |- ! colspan="2" |1. person eintal |jæi, jæ |mæi, mæ |min, mi, mett, mine |- ! colspan="2" |2. person eintal |du |dæi, dæ |din, di, dett, dine |- ! rowspan="4" |3. person eintal !Hankjønn |hann, 'n |hann, 'n |hasses, hass |- !Hokjønn |hu, 'a |henner, 'a |hennes |- !Inkjekjønn |de |de | |- !Refleksiv | |sæi, sæ |sin, si, sett, sine |- ! colspan="2" |1. person fleital |vi |oss |våres |- ! colspan="2" |2. person fleirtal |di |dere |deres |- ! colspan="2" |3. person fleirtal | colspan="2" |dømm |dømses |} Formene med diftong (jæi, mæi, dæi), er truleg nyare og kom med bokmålet, medan formene utan diftong, eller dei trykklette, er eldre. pd7rpfy2gd7edhcmcq1xyu2ei9ezx64 0 430709 3657222 2026-06-14T13:36:48Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Dunkarsundet]] til [[Dunkersundet]]: Jf. Kartverket 3657222 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Dunkersundet]] 20xbi60q9pt4f4ihqqr76zr2vps04kh 0 430710 3657227 2026-06-14T13:48:56Z Sauer202 58737 Omdirigerer til [[Bed]] 3657227 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Bed]] 9ztkfrba9ypkgy7lmf61vna6n6ffwms 1 430711 3657238 2026-06-14T18:11:07Z Berserkur 56377 /* Photo */ ny bolk 3657238 wikitext text/x-wiki == Photo == a real photo would be mord appropriate. That is: Dee Palmer.jpg [[Brukar:Berserkur|Berserkur]] ([[Brukardiskusjon:Berserkur|diskusjon]]) 14. juni 2026 kl. 20:11 (CEST) msp04ewknnlucye2b81v0jda8iggz01 3657239 3657238 2026-06-14T18:11:29Z Berserkur 56377 /* Photo */ 3657239 wikitext text/x-wiki == Photo == A real photo would be more appropriate. That is: Dee Palmer.jpg [[Brukar:Berserkur|Berserkur]] ([[Brukardiskusjon:Berserkur|diskusjon]]) 14. juni 2026 kl. 20:11 (CEST) bjv10r1jji7odjna518g27k7xyvu5pn 0 430712 3657259 2026-06-14T19:25:26Z 90sveped 53941 Omsett frå engelsk wiki 3657259 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar|bilete=Ambassador David L. Cohen Travel to Nunavut (53122707267) (cropped).jpg}} '''Eva Qamaniq Aariak'''{{efn|[[inuktitut]]: ᐄᕙ ᐋᕆᐊᒃ}}{{efn|Aariak blir stundom skrive som '''Arreak''', som var den opphavlege skrivemåten. Dette kom av at personar som ikkje var inuittar, misoppfatta uttalen av namna.<ref name="Aariak-name">{{cite web | last=Brown | first=DeNeen L. | title=In Old Names, a Legacy Reclaimed | website=The Washington Post | date=7. juli 2002 | url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2002/07/07/in-old-names-a-legacy-reclaimed/8ec146c0-0e7c-4f33-a647-103ce75a8cd4/ | access-date=3. februar 2026}}</ref>}} ({{datoar}}) er ein [[Canada|kanadisk]] [[Inuittar|inuittisk]] [[politikar]] som vart vald inn i den lovgjevande forsamlinga i [[Nunavut]] ved territorialvalet i 2008 som representant for valkrinsen Iqaluit East. Den 14. november 2008 vart ho vald til Nunavuts andre regjeringssjef under territoriet sitt konsensusbaserte styresett.<ref>{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20081114.wnunavutpremier1115/BNStory/National/home |title=Nunavut names new premier |publisher=[[The Globe and Mail]] |date=14. november 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115010639/https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20081114.wnunavutpremier1115/BNStory/National/home |archive-date=15. november 2008}}</ref> Aariak var den femte kvinna som hadde vervet som regjeringssjef i Canada. I januar 2021 vart Aariak utnemnd til Nunavuts sjette kommissær.<ref>[https://pm.gc.ca/en/news/news-releases/2021/01/12/prime-minister-announces-new-commissioner-nunavut "Prime Minister announces new Commissioner of Nunavut"]. [[Office of the Prime Minister (Canada)|Office of the Prime Minister]], 12. januar 2021.</ref> == Bakgrunn == Aariak vart fødd i Arctic Bay i [[Nordvestterritoria]] (no [[Nunavut]]) 10. januar 1955.<ref name="CBC">{{cite news |date=24. September 2008 |publisher=[[CBC News]] North |url=https://www.cbc.ca/news/canada/north/former-nunavut-languages-commissioner-joins-iqaluit-east-race-1.751355 |title=Former Nunavut languages commissioner joins Iqaluit East race |access-date=1. mai 2020}}</ref> Før ho vart vald inn i den lovgjevande forsamlinga, var Aariak Nunavuts første språkkommissær.<ref name=nnews/> Ho vart opphavleg utnemnd for ein fireårsperiode som byrja i 1999, og perioden hennar vart seinare forlenga med eitt år fram til desember 2004.<ref>{{cite web |title=Legislative Assembly Bids Fond Farewell to Languages Commissioner Eva Aariak|url=http://action.attavik.ca/home/langcom/attach/aariak_engl.pdf |date=22. november 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020171627/http://action.attavik.ca/home/langcom/attach/aariak_engl.pdf |archive-date=20. oktober 2007 |publisher=Office of the Languages Commissioner of Nunavut}}</ref> Som språkkommissær fekk ho i oppdrag å velja eit [[inuktitut|inuktitut-ord]] for internett. Ho valde ''ikiaqqivik'', som bokstaveleg tyder «å reisa gjennom lag». Ordet viser til ''angakkuq'', det tradisjonelle inuittiske omgrepet for ein [[sjaman]] eller [[Lege|lækjar]] som reiser gjennom tid og rom for å finna svar på åndelege og materielle spørsmål.<ref>{{cite journal |first=Katharina |last=Soukup |title=Travelling Through Layers: Inuit Artists Appropriate New Technologies |url=http://www.cjc-online.ca/index.php/journal/article/view/1769/1889 |journal=[[Canadian Journal of Communication]] |volume=31 |issue=1 |date=2006|doi=10.22230/cjc.2006v31n1a1769 |access-date=1. mai 2020|doi-access=free |url-access=subscription }}</ref> Etter at ho gjekk av som språkkommissær, underviste ho i inuktitut ved Pirurvik-senteret i Iqaluit. Seinare eigde og dreiv ho Malikkaat, ein butikk i Iqaluit som selde inuittisk kunst og handverk.<ref name=nnews>{{cite web |title=Malikkaat: For all things Inuit |url=http://www.nunatsiaq.com/archives/61110/news/features/61110_01.html |publisher=[[Nunatsiaq News]]|date=10. november 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418161203/http://www.nunatsiaq.com/archives/61110/news/features/61110_01.html |archive-date=18. april 2009}},</ref> I desember 2007 vart ho på nytt utnemnd som fungerande språkkommissær etter at den dåverande språkkommissæren Johnny Kusugak trekte seg.<ref name="CBC"/> Ho har òg vore koordinator for bokutgjevingsprogrammet på inuktitut til Baffin Divisional Education Council,<ref>{{cite web |url=http://socrates.acadiau.ca/COURSES/pols/nunavut@5/aariak.htm |title=Biographies: Eva Aariak |website=Nunavut @ Five |archive-date=6. juli 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706164106/http://socrates.acadiau.ca/COURSES/pols/nunavut%405/aariak.htm}}</ref> president for Baffin Regional Chamber of Commerce<ref>[http://www.baffinchamber.ca/ Baffin Regional Chamber of Commerce]</ref> og styreleiar for Nunavut Film Development Corporation.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.nu.ca/news/2006/nov/nov24.pdf |title=Nunavut Film Makers Receive Support for Projects |publisher=Nunavut Film Development Corporation |date=24. November 2006 |archive-date=20. mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320051733/http://www.gov.nu.ca/news/2006/nov/nov24.pdf}}</ref> Dottera hennar, Karliin, vart utnemnd til Nunavuts nye språkkommissær i 2020.<ref>[https://nunatsiaq.com/stories/article/karliin-aariak-to-be-named-nunavut-languages-commissioner/ "Karliin Aariak to be named Nunavut languages commissioner"]. ''[[Nunatsiaq News]]'', 3. februar 2020.</ref> == Politisk karriere == Aariak var den einaste kvinna som vart vald inn i Nunavuts lovgjevande forsamling ved valet i 2008. Ho uttrykte seinare skuffing over dette og meinte at betre barnehagetilbod i [[Nunavut]] kunne bidra til at fleire kvinner deltok aktivt i politikken.<ref>[http://nnsl.com/northern-news-services/stories/papers/nov3_08iqheds.html "Daycare needed to tip scales, says sole female MLA"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714190456/http://nnsl.com/northern-news-services/stories/papers/nov3_08iqheds.html |date=2011-07-14 }}, [[Northern News Services]], 3. november 2008.</ref> Ho tok òg til orde for å vurdera på nytt eit tidlegare framlegg om færre valkrinsar, der kvar krins skulle velja éin mann og éi kvinne som representantar.<ref>[http://www.cbc.ca/news/canada/north/reconsider-gender-parity-says-lone-female-nunavut-mla-1.725649 "Reconsider gender parity, says lone female Nunavut MLA"], [[cbc.ca]], 29. oktober 2008</ref> To andre kvinner, Jeannie Ugyuk og Monica Ell-Kanayuk, vart seinare valde inn i forsamlinga ved suppleringsval. Under Nunavut Leadership Forum 14. november 2008 vart Aariak vald til ny regjeringssjef framfor den sitjande regjeringssjefen Paul Okalik og representanten Tagak Curley.<ref>[https://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5gbolJ2f76GzKY319tDBpKi-vh6IQ "Eva Aariak chosen by MLAs as Nunavut's new premier and first woman leader"]{{dead link|date=June 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, [[Canadian Press]], 14, november 2008</ref><ref>{{citation |url=http://www.assembly.nu.ca/honourable-eva-aariak |title=The Honourable Eva Aariak |archive-url=https://web.archive.org/web/20120707073952/http://www.assembly.nu.ca/honourable-eva-aariak |archive-date=7 July 2012 |access-date=22 September 2013}}</ref> Ho var den sjette kvinna som hadde eit slikt verv i Canada, etter Rita Johnston, Nellie Cournoyea, Christy Clark, Catherine Callbeck og Pat Duncan. Ho var òg landet sin sjette kvinnelege førsteminister, inkludert tidlegare statsminister Kim Campbell. Den 5. september 2013 kunngjorde Aariak at ho ville stilla til attval som representant for den nye valkrinsen Iqaluit-Tasiluk ved valet i 2013, men at ho ikkje ønskte ein ny periode som regjeringssjef.<ref name="2013elect">[https://www.cbc.ca/news/canada/north/eva-aariak-won-t-seek-2nd-term-as-nunavut-premier-1.1340165 Eva Aariak won't seek 2nd term as Nunavut premier]. [[CBC News]], 5. september 2013.</ref> Ved valet 28. oktober 2013 vart ho ikkje attvald og tapte med 43 røyster mot George Hickes.<ref>[https://www.thestar.com/news/canada/2013/10/29/nunavut_premier_loses_seat_by_43_votes.html "Nunavut premier loses seat by 43 votes"]. ''[[Toronto Star]]'', 29. oktober 2013.</ref><ref>{{cite web|last=Murphy|first=David|title=MLAs choose Peter Taptuna to serve as Nunavut premier |url=http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/65674mlas_choose_xxxxxx_to_serve_as_nunavut_premier/ |publisher=Nunatsiaq News |access-date=27. januar 2024|date=15. november 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131119234357/http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/65674mlas_choose_xxxxxx_to_serve_as_nunavut_premier/|archivedate=19. november 2013}}</ref> Den 19. november 2018 vart Aariak utnemnd til medlem av [[Order of Canada]] for arbeidet sitt med å fremja inuittisk kultur og språk, samt for den politiske innsatsen sin innan fattigdomsreduksjon, likeverd og likestilling.<ref>[https://www.gg.ca/en/honours/recipients/146-3300 "Ms. Eva Aariak: Order of Canada"]. ''[[Order of Canada]]'', 19. november 2018.</ref> == Merknadar == {{merknadar}} == Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eva Aariak|Eva Aariak]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. juni 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske politikarar]] [[Kategori:Inuittiske politikarar]] [[Kategori:Folk frå Nunavut]] [[Kategori:Order of Canada]] a0p2q4syn7thjr135g228eipjoaoukh 3657260 3657259 2026-06-14T19:26:10Z 90sveped 53941 /* Bakgrunn */ 3657260 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar|bilete=Ambassador David L. Cohen Travel to Nunavut (53122707267) (cropped).jpg}} '''Eva Qamaniq Aariak'''{{efn|[[inuktitut]]: ᐄᕙ ᐋᕆᐊᒃ}}{{efn|Aariak blir stundom skrive som '''Arreak''', som var den opphavlege skrivemåten. Dette kom av at personar som ikkje var inuittar, misoppfatta uttalen av namna.<ref name="Aariak-name">{{cite web | last=Brown | first=DeNeen L. | title=In Old Names, a Legacy Reclaimed | website=The Washington Post | date=7. juli 2002 | url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2002/07/07/in-old-names-a-legacy-reclaimed/8ec146c0-0e7c-4f33-a647-103ce75a8cd4/ | access-date=3. februar 2026}}</ref>}} ({{datoar}}) er ein [[Canada|kanadisk]] [[Inuittar|inuittisk]] [[politikar]] som vart vald inn i den lovgjevande forsamlinga i [[Nunavut]] ved territorialvalet i 2008 som representant for valkrinsen Iqaluit East. Den 14. november 2008 vart ho vald til Nunavuts andre regjeringssjef under territoriet sitt konsensusbaserte styresett.<ref>{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20081114.wnunavutpremier1115/BNStory/National/home |title=Nunavut names new premier |publisher=[[The Globe and Mail]] |date=14. november 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115010639/https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20081114.wnunavutpremier1115/BNStory/National/home |archive-date=15. november 2008}}</ref> Aariak var den femte kvinna som hadde vervet som regjeringssjef i Canada. I januar 2021 vart Aariak utnemnd til Nunavuts sjette kommissær.<ref>[https://pm.gc.ca/en/news/news-releases/2021/01/12/prime-minister-announces-new-commissioner-nunavut "Prime Minister announces new Commissioner of Nunavut"]. [[Office of the Prime Minister (Canada)|Office of the Prime Minister]], 12. januar 2021.</ref> == Bakgrunn == Aariak vart fødd i Arctic Bay i [[Nordvestterritoria]] (no [[Nunavut]]) 10. januar 1955.<ref name="CBC">{{cite news |date=24. September 2008 |publisher=[[CBC News]] North |url=https://www.cbc.ca/news/canada/north/former-nunavut-languages-commissioner-joins-iqaluit-east-race-1.751355 |title=Former Nunavut languages commissioner joins Iqaluit East race |access-date=1. mai 2020}}</ref> Før ho vart vald inn i den lovgjevande forsamlinga, var Aariak Nunavuts første språkkommissær.<ref name=nnews/> Ho vart opphavleg utnemnd for ein fireårsperiode som byrja i 1999, og perioden hennar vart seinare forlenga med eitt år fram til desember 2004.<ref>{{cite web |title=Legislative Assembly Bids Fond Farewell to Languages Commissioner Eva Aariak|url=http://action.attavik.ca/home/langcom/attach/aariak_engl.pdf |date=22. november 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020171627/http://action.attavik.ca/home/langcom/attach/aariak_engl.pdf |archive-date=20. oktober 2007 |publisher=Office of the Languages Commissioner of Nunavut}}</ref> Som språkkommissær fekk ho i oppdrag å velja eit [[inuktitut|inuktitut-ord]] for internett. Ho valde ''ikiaqqivik'', som bokstaveleg tyder «å reisa gjennom lag». Ordet viser til ''angakkuq'', det tradisjonelle inuittiske omgrepet for ein [[sjaman]] eller [[Lege|lækjar]] som reiser gjennom tid og rom for å finna svar på åndelege og materielle spørsmål.<ref>{{cite journal |first=Katharina |last=Soukup |title=Travelling Through Layers: Inuit Artists Appropriate New Technologies |url=http://www.cjc-online.ca/index.php/journal/article/view/1769/1889 |journal=[[Canadian Journal of Communication]] |volume=31 |issue=1 |date=2006|doi=10.22230/cjc.2006v31n1a1769 |access-date=1. mai 2020|doi-access=free |url-access=subscription }}</ref> Etter at ho gjekk av som språkkommissær, underviste ho i inuktitut ved Pirurvik-senteret i Iqaluit. Seinare eigde og dreiv ho Malikkaat, ein butikk i [[Iqaluit]] som selde inuittisk kunst og handverk.<ref name=nnews>{{cite web |title=Malikkaat: For all things Inuit |url=http://www.nunatsiaq.com/archives/61110/news/features/61110_01.html |publisher=[[Nunatsiaq News]]|date=10. november 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418161203/http://www.nunatsiaq.com/archives/61110/news/features/61110_01.html |archive-date=18. april 2009}},</ref> I desember 2007 vart ho på nytt utnemnd som fungerande språkkommissær etter at den dåverande språkkommissæren Johnny Kusugak trekte seg.<ref name="CBC"/> Ho har òg vore koordinator for bokutgjevingsprogrammet på inuktitut til Baffin Divisional Education Council,<ref>{{cite web |url=http://socrates.acadiau.ca/COURSES/pols/nunavut@5/aariak.htm |title=Biographies: Eva Aariak |website=Nunavut @ Five |archive-date=6. juli 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706164106/http://socrates.acadiau.ca/COURSES/pols/nunavut%405/aariak.htm}}</ref> president for Baffin Regional Chamber of Commerce<ref>[http://www.baffinchamber.ca/ Baffin Regional Chamber of Commerce]</ref> og styreleiar for Nunavut Film Development Corporation.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.nu.ca/news/2006/nov/nov24.pdf |title=Nunavut Film Makers Receive Support for Projects |publisher=Nunavut Film Development Corporation |date=24. November 2006 |archive-date=20. mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320051733/http://www.gov.nu.ca/news/2006/nov/nov24.pdf}}</ref> Dottera hennar, Karliin, vart utnemnd til Nunavuts nye språkkommissær i 2020.<ref>[https://nunatsiaq.com/stories/article/karliin-aariak-to-be-named-nunavut-languages-commissioner/ "Karliin Aariak to be named Nunavut languages commissioner"]. ''[[Nunatsiaq News]]'', 3. februar 2020.</ref> == Politisk karriere == Aariak var den einaste kvinna som vart vald inn i Nunavuts lovgjevande forsamling ved valet i 2008. Ho uttrykte seinare skuffing over dette og meinte at betre barnehagetilbod i [[Nunavut]] kunne bidra til at fleire kvinner deltok aktivt i politikken.<ref>[http://nnsl.com/northern-news-services/stories/papers/nov3_08iqheds.html "Daycare needed to tip scales, says sole female MLA"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714190456/http://nnsl.com/northern-news-services/stories/papers/nov3_08iqheds.html |date=2011-07-14 }}, [[Northern News Services]], 3. november 2008.</ref> Ho tok òg til orde for å vurdera på nytt eit tidlegare framlegg om færre valkrinsar, der kvar krins skulle velja éin mann og éi kvinne som representantar.<ref>[http://www.cbc.ca/news/canada/north/reconsider-gender-parity-says-lone-female-nunavut-mla-1.725649 "Reconsider gender parity, says lone female Nunavut MLA"], [[cbc.ca]], 29. oktober 2008</ref> To andre kvinner, Jeannie Ugyuk og Monica Ell-Kanayuk, vart seinare valde inn i forsamlinga ved suppleringsval. Under Nunavut Leadership Forum 14. november 2008 vart Aariak vald til ny regjeringssjef framfor den sitjande regjeringssjefen Paul Okalik og representanten Tagak Curley.<ref>[https://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5gbolJ2f76GzKY319tDBpKi-vh6IQ "Eva Aariak chosen by MLAs as Nunavut's new premier and first woman leader"]{{dead link|date=June 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, [[Canadian Press]], 14, november 2008</ref><ref>{{citation |url=http://www.assembly.nu.ca/honourable-eva-aariak |title=The Honourable Eva Aariak |archive-url=https://web.archive.org/web/20120707073952/http://www.assembly.nu.ca/honourable-eva-aariak |archive-date=7 July 2012 |access-date=22 September 2013}}</ref> Ho var den sjette kvinna som hadde eit slikt verv i Canada, etter Rita Johnston, Nellie Cournoyea, Christy Clark, Catherine Callbeck og Pat Duncan. Ho var òg landet sin sjette kvinnelege førsteminister, inkludert tidlegare statsminister Kim Campbell. Den 5. september 2013 kunngjorde Aariak at ho ville stilla til attval som representant for den nye valkrinsen Iqaluit-Tasiluk ved valet i 2013, men at ho ikkje ønskte ein ny periode som regjeringssjef.<ref name="2013elect">[https://www.cbc.ca/news/canada/north/eva-aariak-won-t-seek-2nd-term-as-nunavut-premier-1.1340165 Eva Aariak won't seek 2nd term as Nunavut premier]. [[CBC News]], 5. september 2013.</ref> Ved valet 28. oktober 2013 vart ho ikkje attvald og tapte med 43 røyster mot George Hickes.<ref>[https://www.thestar.com/news/canada/2013/10/29/nunavut_premier_loses_seat_by_43_votes.html "Nunavut premier loses seat by 43 votes"]. ''[[Toronto Star]]'', 29. oktober 2013.</ref><ref>{{cite web|last=Murphy|first=David|title=MLAs choose Peter Taptuna to serve as Nunavut premier |url=http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/65674mlas_choose_xxxxxx_to_serve_as_nunavut_premier/ |publisher=Nunatsiaq News |access-date=27. januar 2024|date=15. november 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131119234357/http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/65674mlas_choose_xxxxxx_to_serve_as_nunavut_premier/|archivedate=19. november 2013}}</ref> Den 19. november 2018 vart Aariak utnemnd til medlem av [[Order of Canada]] for arbeidet sitt med å fremja inuittisk kultur og språk, samt for den politiske innsatsen sin innan fattigdomsreduksjon, likeverd og likestilling.<ref>[https://www.gg.ca/en/honours/recipients/146-3300 "Ms. Eva Aariak: Order of Canada"]. ''[[Order of Canada]]'', 19. november 2018.</ref> == Merknadar == {{merknadar}} == Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eva Aariak|Eva Aariak]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. juni 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske politikarar]] [[Kategori:Inuittiske politikarar]] [[Kategori:Folk frå Nunavut]] [[Kategori:Order of Canada]] bvn88d9qqwp6c1l18i4svs3cya3e8uk 3657285 3657260 2026-06-15T07:19:01Z Ranveig 39 Flikk 3657285 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar|bilete=Ambassador David L. Cohen Travel to Nunavut (53122707267) (cropped).jpg}} '''Eva Qamaniq Aariak'''{{efn|[[inuktitut]]: ᐄᕙ ᐋᕆᐊᒃ}}{{efn|Aariak blir stundom skrive som '''Arreak''', som var den opphavlege skrivemåten. Dette kom av at personar som ikkje var inuittar, misoppfatta uttalen av namna.<ref name="Aariak-name">{{cite web | last=Brown | first=DeNeen L. | title=In Old Names, a Legacy Reclaimed | website=The Washington Post | date=7. juli 2002 | url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/2002/07/07/in-old-names-a-legacy-reclaimed/8ec146c0-0e7c-4f33-a647-103ce75a8cd4/ | access-date=3. februar 2026}}</ref>}} ({{datoar}}) er ein [[Canada|kanadisk]] [[Inuittar|inuittisk]] [[politikar]] som vart vald inn i den lovgjevande forsamlinga i [[Nunavut]] ved territorialvalet i 2008 som representant for valkrinsen Iqaluit East. Den 14. november 2008 vart ho vald til den andre regjeringssjefen for Nunavut under det konsensusbaserte styresettet i territoriet.<ref>{{cite news |url=https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20081114.wnunavutpremier1115/BNStory/National/home |title=Nunavut names new premier |publisher=[[The Globe and Mail]] |date=14. november 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115010639/https://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20081114.wnunavutpremier1115/BNStory/National/home |archive-date=15. november 2008}}</ref> Aariak var den femte kvinna som hadde vervet som regjeringssjef i Canada. I januar 2021 vart Aariak utnemnd til den sjette kommissæren for Nunavut.<ref>[https://pm.gc.ca/en/news/news-releases/2021/01/12/prime-minister-announces-new-commissioner-nunavut "Prime Minister announces new Commissioner of Nunavut"]. Office of the Prime Minister, 12. januar 2021.</ref> == Bakgrunn == Aariak vart fødd i Arctic Bay i [[Nordvestterritoria]] (no Nunavut) 10. januar 1955.<ref name="CBC">{{cite news |date=24. september 2008 |publisher=[[CBC News]] North |url=https://www.cbc.ca/news/canada/north/former-nunavut-languages-commissioner-joins-iqaluit-east-race-1.751355 |title=Former Nunavut languages commissioner joins Iqaluit East race |access-date=1. mai 2020}}</ref> Før ho vart vald inn i den lovgjevande forsamlinga, var Aariak den første språkkommissæren for Nunavut.<ref name=nnews/> Ho vart opphavleg utnemnd for ein fireårsperiode som byrja i 1999, og perioden hennar vart seinare forlenga med eitt år fram til desember 2004.<ref>{{cite web |title=Legislative Assembly Bids Fond Farewell to Languages Commissioner Eva Aariak|url=http://action.attavik.ca/home/langcom/attach/aariak_engl.pdf |date=22. november 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020171627/http://action.attavik.ca/home/langcom/attach/aariak_engl.pdf |archive-date=20. oktober 2007 |publisher=Office of the Languages Commissioner of Nunavut}}</ref> Som språkkommissær fekk ho i oppdrag å velja eit [[inuktitut|inuktitut-ord]] for internett. Ho valde ''ikiaqqivik'', som bokstaveleg tyder «å reisa gjennom lag». Ordet viser til ''angakkuq'', det tradisjonelle inuittiske omgrepet for ein [[sjaman]] eller [[Lege|lækjar]] som reiser gjennom tid og rom for å finna svar på åndelege og materielle spørsmål.<ref>{{cite journal |first=Katharina |last=Soukup |title=Travelling Through Layers: Inuit Artists Appropriate New Technologies |url=http://www.cjc-online.ca/index.php/journal/article/view/1769/1889 |journal=[[Canadian Journal of Communication]] |volume=31 |issue=1 |date=2006|doi=10.22230/cjc.2006v31n1a1769 |access-date=1. mai 2020|doi-access=free |url-access=subscription }}</ref> Etter at ho gjekk av som språkkommissær, underviste ho i inuktitut ved Pirurvik-senteret i Iqaluit. Seinare eigde og dreiv ho Malikkaat, ein butikk i [[Iqaluit]] som selde [[inuittisk kunst]] og handverk.<ref name=nnews>{{cite web |title=Malikkaat: For all things Inuit |url=http://www.nunatsiaq.com/archives/61110/news/features/61110_01.html |publisher=[[Nunatsiaq News]]|date=10. november 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090418161203/http://www.nunatsiaq.com/archives/61110/news/features/61110_01.html |archive-date=18. april 2009}},</ref> I desember 2007 vart ho på nytt utnemnd som fungerande språkkommissær etter at den dåverande språkkommissæren Johnny Kusugak trekte seg.<ref name="CBC"/> Aariak har òg vore koordinator for bokutgjevingsprogrammet på inuktitut til Baffin Divisional Education Council,<ref>{{cite web |url=http://socrates.acadiau.ca/COURSES/pols/nunavut@5/aariak.htm |title=Biographies: Eva Aariak |website=Nunavut @ Five |archive-date=6. juli 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706164106/http://socrates.acadiau.ca/COURSES/pols/nunavut%405/aariak.htm}}</ref> president for Baffin Regional Chamber of Commerce<ref>[http://www.baffinchamber.ca/ Baffin Regional Chamber of Commerce]</ref> og styreleiar for Nunavut Film Development Corporation.<ref>{{cite web |url=http://www.gov.nu.ca/news/2006/nov/nov24.pdf |title=Nunavut Film Makers Receive Support for Projects |publisher=Nunavut Film Development Corporation |date=24. November 2006 |archive-date=20. mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320051733/http://www.gov.nu.ca/news/2006/nov/nov24.pdf}}</ref> Dottera hennar, Karliin, vart utnemnd til den nye språkkommissæren for Nunavut i 2020.<ref>[https://nunatsiaq.com/stories/article/karliin-aariak-to-be-named-nunavut-languages-commissioner/ "Karliin Aariak to be named Nunavut languages commissioner"]. ''[[Nunatsiaq News]]'', 3. februar 2020.</ref> == Politisk karriere == Aariak var den einaste kvinna som vart vald inn i den lovgjevande forsamlinga i Nunavut ved valet i 2008. Ho uttrykte seinare skuffing over dette og meinte at betre barnehagetilbod i [[Nunavut]] kunne bidra til at fleire kvinner deltok aktivt i politikken.<ref>{{citation|url=http://nnsl.com/northern-news-services/stories/papers/nov3_08iqheds.html |title=Daycare needed to tip scales, says sole female MLA |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110714190456/http://nnsl.com/northern-news-services/stories/papers/nov3_08iqheds.html |archivedate=2011-07-14 |work=Northern News Services|date= 3. november 2008}}</ref> Ho tok òg til orde for å vurdera på nytt eit tidlegare framlegg om færre valkrinsar, der kvar krins skulle velja éin mann og éi kvinne som representantar.<ref>[http://www.cbc.ca/news/canada/north/reconsider-gender-parity-says-lone-female-nunavut-mla-1.725649 "Reconsider gender parity, says lone female Nunavut MLA"], [[cbc.ca]], 29. oktober 2008</ref> To andre kvinner, Jeannie Ugyuk og Monica Ell-Kanayuk, vart seinare valde inn i forsamlinga ved suppleringsval. Under Nunavut Leadership Forum 14. november 2008 vart Aariak vald til ny regjeringssjef framfor den sitjande regjeringssjefen Paul Okalik og representanten Tagak Curley.<ref>[https://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5gbolJ2f76GzKY319tDBpKi-vh6IQ "Eva Aariak chosen by MLAs as Nunavut's new premier and first woman leader"]{{dead link|date=juni 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}, [[Canadian Press]], 14, november 2008</ref><ref>{{citation |url=http://www.assembly.nu.ca/honourable-eva-aariak |title=The Honourable Eva Aariak |archive-url=https://web.archive.org/web/20120707073952/http://www.assembly.nu.ca/honourable-eva-aariak |archive-date=7. juli 2012 |access-date=22. september 2013}}</ref> Ho var den sjette kvinna som hadde eit slikt verv i Canada, etter Rita Johnston, Nellie Cournoyea, Christy Clark, Catherine Callbeck og Pat Duncan. Ho var òg den sjette kvinnelege førsteministeren i landet, inkludert tidlegare statsminister [[Kim Campbell]]. Den 5. september 2013 kunngjorde Aariak at ho ville stilla til attval som representant for den nye valkrinsen Iqaluit-Tasiluk ved valet i 2013, men at ho ikkje ønskte ein ny periode som regjeringssjef.<ref name="2013elect">[https://www.cbc.ca/news/canada/north/eva-aariak-won-t-seek-2nd-term-as-nunavut-premier-1.1340165 Eva Aariak won't seek 2nd term as Nunavut premier]. [[CBC News]], 5. september 2013.</ref> Ved valet 28. oktober 2013 vart ho ikkje attvald og tapte med 43 røyster mot George Hickes.<ref>[https://www.thestar.com/news/canada/2013/10/29/nunavut_premier_loses_seat_by_43_votes.html "Nunavut premier loses seat by 43 votes"]. ''[[Toronto Star]]'', 29. oktober 2013.</ref><ref>{{cite web|last=Murphy|first=David|title=MLAs choose Peter Taptuna to serve as Nunavut premier |url=http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/65674mlas_choose_xxxxxx_to_serve_as_nunavut_premier/ |publisher=Nunatsiaq News |access-date=27. januar 2024|date=15. november 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131119234357/http://www.nunatsiaqonline.ca/stories/article/65674mlas_choose_xxxxxx_to_serve_as_nunavut_premier/|archivedate=19. november 2013}}</ref> Den 19. november 2018 vart Aariak utnemnd til medlem av [[Order of Canada]] for arbeidet sitt med å fremja inuittisk kultur og språk, og for den politiske innsatsen sin innan fattigdomsreduksjon, likeverd og likestilling.<ref>[https://www.gg.ca/en/honours/recipients/146-3300 "Ms. Eva Aariak: Order of Canada"]. ''[[Order of Canada]]'', 19. november 2018.</ref> == Merknadar == {{merknadar}} == Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Eva Aariak|Eva Aariak]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. juni 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske politikarar]] [[Kategori:Inuittiske politikarar]] [[Kategori:Folk frå Nunavut]] [[Kategori:Order of Canada]] at62n8s0h9a5pit45e56gbm0p8ndghf 0 430713 3657264 2026-06-14T20:58:16Z HerVal7752 105842 HerVal7752 flytte sida [[Mexicansk musikk]] til [[Meksikansk musikk]] 3657264 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Meksikansk musikk]] czv7c5sa5zqc3vka78qvluwng4zs7jy 4 430715 3657273 2026-06-15T05:28:30Z Orland 485 |titel=Revolutionen i Zanzibar 3657273 wikitext text/x-wiki {{Artikelsammanfattning/{{{1|}}} |titel=Revolutionen i Zanzibar |bild=Spice Islands (Zanzibar highlighted) sv.svg |bildförhållande=0.81 |bildtext=Revolutionens läge: Öarna Unguja (Zanzibar) och Pemba. |text= '''[[:sv:Revolutionen i Zanzibar|Revolutionen i Zanzibar]]''' ägde rum år 1964. Afrikanska aktivister störtade sultanen av Zanzibar, samt sultanens regering som till stor del bestod av araber. Zanzibar beviljades självständighet från Storbritannien 1963. Efter de parlamentariska valen som hölls fick den arabiska minoriteten behålla styret. Araberna hade haft makten under hela den period som Zanzibar varit ett avhängigt territorium till Oman. Trots att partiet Afro-Shirazi Party (ASP) vann med 54 procent av rösterna i 1963, blev man kraftigt underrepresenterat i parlamentet, vilket ledde till frustration. Partiet allierade sig då med Umma-partiet som bestod av arabiska socialister och den 12 januari 1964 mobiliserade ASP-medlemmen John Okello mellan 600 och 800 revolutionärer. Efter att ha besegrat landets polisstyrkor, och lagt beslag på dess vapen, fortsatte rebellerna till Zanzibars stenstad där de störtade sultanen och dennes regering. Upprorets efterdyningar krävde ett stort antal liv, framför allt arabiska och sydasiatiska. ASP-ledaren Abeid Karume blev landets nya statsöverhuvud, och Umma-partiet fick den makthavande positionen. }} km5fgqt4pmooc2boc1hkp87lzuhtvp1 4 430716 3657274 2026-06-15T05:41:32Z Orland 485 bjørgen 3657274 wikitext text/x-wiki {{forsidebilde|Dekoracja medalowa biegu na 30 km kobiet - Marit Bjørgen (1) cropped.jpg|Marit Bjørgen.|:no:Marit Bjørgen}} '''[[:no:Marit Bjørgen|Marit Bjørgen]]''' (født 1980) er en norsk langrennsløper som med 8 gull-, 4 sølv- og 3 bronsemedaljer er tidenes nest mestvinnende vinterolympier og den mestvinnende kvinnelige vinterolympier. Hun er mestvinnende i VM i langrenn med 26 medaljer, hvorav 18 gullmedaljer. Hun ble «OL-dronning» i 2010 i Vancouver med tre gull, én sølv og én bronse. Bjørgen har deltatt i verdenscupen i langrenn fra 1999 til 2018 og har vunnet sammenlagt fire ganger. ''[[:no:Marit Bjørgen|►&nbsp;Les&nbsp;mer&nbsp;her.]]'' 7w41wb3ybca1245us998zzx713kmx62 0 430717 3657275 2026-06-15T07:02:30Z Migne 2086 Oppretta sida med «*[[File:Athlete John Thomas 1960.jpg|mini|]] '''John Curtis Thomas''' ({{levde|3. mars|1941|15. januar|2013|Thomas}}) var ein USA-amerikansk [[friidrett]]]sutøvar som forbetra verdsrekorden i høgdehopp og elles vann to olympiske medaljar i øvinga. ==Aktiv== Thomas hoppa i 1958 over 2,10 meter i [[Japan]]. Den 21. februar 1959 sette han uoffisiell innandørs verdsrekord på 2,16 meter i [[New York City]]. Grunna skade var han knapt aktiv sommaren 1959. Innandør…» 3657275 wikitext text/x-wiki *[[File:Athlete John Thomas 1960.jpg|mini|]] '''John Curtis Thomas''' ({{levde|3. mars|1941|15. januar|2013|Thomas}}) var ein USA-amerikansk [[friidrett]]]sutøvar som forbetra verdsrekorden i høgdehopp og elles vann to olympiske medaljar i øvinga. ==Aktiv== Thomas hoppa i 1958 over 2,10 meter i [[Japan]]. Den 21. februar 1959 sette han uoffisiell innandørs verdsrekord på 2,16 meter i [[New York City]]. Grunna skade var han knapt aktiv sommaren 1959. Innandørs i 1960 flytta han verdsrekorden fleire gongar, sist til 2,19 meter i [[Chicago]] den 11. mars. Den 30. april 1960 i [[Philadelphia]] sette han verdsrekord med 2,17 meter. Den 24. juni, i AAU-meisterskapen, forbetra Thomas rekorden til 2,18 meter. Nøyaktig ei veke seinare, under dei nasjonale OL-uttaka i Palo Alto, tok han seg over 2,19 meter og auka deretter til 2,22 meter. Dermed stod han fram som den store favoritten til å verte olympisk meister i [[Roma]]. Her reiv han alle sin forsøk på 2,16 meter og måtte nøye seg med [[Friidrett under Sommar-OL 1960|bronsemedaljen]]. [[Robert Sjavlakadze]] og 18 år gamle [[Valerij Brumel]], begge [[Sovjetunionen]], tok seg over 2,16 m og vann gull og sølv. I 1961 tok Brumel over som verdsrekordhaldar. Han forbetra rekorden centimeter for centimeter, i 1963 til 2,28 m. Brumel kom til dei [[Friidrett under Sommar-OL 1964|olympiske sommarleikane]] 1964 i [[Tokyo]] som klar favoritt, ettersom han i juni hadde prestert årsbeste i verda med 2,24 m, nestemann hadde 2,20 m som best. Ved leikane i oktober var ikkje Brumel i toppform, men klarte 2,18 m i fyrste forsøk, det same gjorde John Thomas. Ingen av dei to lukkast på 2,20 m. Fordelinga av gull- og sølvmedalje vart såleis avgjort ved at Thomas hadde fleire riv enn Brumel på lågare høgder. Thomas la deretter opp. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:John Thomas (Leichtathlet)|John Thomas (Leichtathlet)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 15. juni 2026.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/-/14348658 World Athletics] 2lq1iuab1rx9j9ekk2f9zo26z3ezxcc 3657276 3657275 2026-06-15T07:04:43Z Migne 2086 3657276 wikitext text/x-wiki [[File:Athlete John Thomas 1960.jpg|mini|]] '''John Curtis Thomas''' ({{levde|3. mars|1941|15. januar|2013|Thomas}}) var ein USA-amerikansk [[friidrett]]]sutøvar som forbetra verdsrekorden i høgdehopp og elles vann to olympiske medaljar i øvinga. ==Aktiv== Thomas hoppa i 1958 over 2,10 meter i [[Japan]]. Den 21. februar 1959 sette han uoffisiell innandørs verdsrekord på 2,16 meter i [[New York City]]. Grunna skade var han knapt aktiv sommaren 1959. Innandørs i 1960 flytta han verdsrekorden fleire gongar, sist til 2,19 meter i [[Chicago]] den 11. mars. Den 30. april 1960 i [[Philadelphia]] sette han verdsrekord med 2,17 meter. Den 24. juni, i AAU-meisterskapen, forbetra Thomas rekorden til 2,18 meter. Nøyaktig ei veke seinare, under dei nasjonale OL-uttaka i Palo Alto, tok han seg over 2,19 meter og auka deretter til 2,22 meter. Dermed stod han fram som den store favoritten til å verte olympisk meister i [[Roma]]. Her reiv han alle sin forsøk på 2,16 meter og måtte nøye seg med [[Friidrett under Sommar-OL 1960|bronsemedaljen]]. [[Robert Sjavlakadze]] og 18 år gamle [[Valerij Brumel]], begge [[Sovjetunionen]], tok seg over 2,16 m og vann gull og sølv. I 1961 tok Brumel over som verdsrekordhaldar. Han forbetra rekorden centimeter for centimeter, i 1963 til 2,28 m. Brumel kom til dei [[Friidrett under Sommar-OL 1964|olympiske sommarleikane]] 1964 i [[Tokyo]] som klar favoritt, ettersom han i juni hadde prestert årsbeste i verda med 2,24 m, nestemann hadde 2,20 m som best. Ved leikane i oktober var ikkje Brumel i toppform, men klarte 2,18 m i fyrste forsøk, det same gjorde John Thomas. Ingen av dei to lukkast på 2,20 m. Fordelinga av gull- og sølvmedalje vart såleis avgjort ved at Thomas hadde fleire riv enn Brumel på lågare høgder. Thomas la deretter opp. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:John Thomas (Leichtathlet)|John Thomas (Leichtathlet)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 15. juni 2026.'' {{refslutt}} *[https://worldathletics.org/athletes/-/14348658 World Athletics] [[Kategori:Høgdehopparar frå USA]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964]] 3ooa5zg6sch189np0u7dq1vpbsj99tp 3657287 3657276 2026-06-15T07:20:41Z Ranveig 39 Malar 3657287 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''John Curtis Thomas''' ({{datoar}}) var ein USA-amerikansk [[friidrett]]sutøvar som forbetra verdsrekorden i høgdehopp og elles vann to olympiske medaljar i øvinga. ==Aktiv== Thomas hoppa i 1958 over 2,10 meter i [[Japan]]. Den 21. februar 1959 sette han uoffisiell innandørs verdsrekord på 2,16 meter i [[New York City]]. Grunna skade var han knapt aktiv sommaren 1959. Innandørs i 1960 flytta han verdsrekorden fleire gongar, sist til 2,19 meter i [[Chicago]] den 11. mars. Den 30. april 1960 i [[Philadelphia]] sette han verdsrekord med 2,17 meter. Den 24. juni, i AAU-meisterskapen, forbetra Thomas rekorden til 2,18 meter. Nøyaktig ei veke seinare, under dei nasjonale OL-uttaka i Palo Alto, tok han seg over 2,19 meter og auka deretter til 2,22 meter. Dermed stod han fram som den store favoritten til å verte olympisk meister i [[Roma]]. Her reiv han alle sin forsøk på 2,16 meter og måtte nøye seg med [[Friidrett under Sommar-OL 1960|bronsemedaljen]]. [[Robert Sjavlakadze]] og 18 år gamle [[Valerij Brumel]], begge [[Sovjetunionen]], tok seg over 2,16 m og vann gull og sølv. I 1961 tok Brumel over som verdsrekordhaldar. Han forbetra rekorden centimeter for centimeter, i 1963 til 2,28 m. Brumel kom til dei [[Friidrett under Sommar-OL 1964|olympiske sommarleikane]] 1964 i [[Tokyo]] som klar favoritt, ettersom han i juni hadde prestert årsbeste i verda med 2,24 m, nestemann hadde 2,20 m som best. Ved leikane i oktober var ikkje Brumel i toppform, men klarte 2,18 m i fyrste forsøk, det same gjorde John Thomas. Ingen av dei to lukkast på 2,20 m. Fordelinga av gull- og sølvmedalje vart såleis avgjort ved at Thomas hadde fleire riv enn Brumel på lågare høgder. Thomas la deretter opp. ==Kjelder== {{refopning}} *[https://worldathletics.org/athletes/-/14348658 World Athletics] *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:John Thomas (Leichtathlet)|John Thomas (Leichtathlet)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 15. juni 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Høgdehopparar frå USA]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Olympiske bronsemedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1960]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 1964]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 1964]] chhwy3y66knasngor79itpq7dd6ipfx 4 430718 3657292 2026-06-15T07:25:38Z Ranveig 39 Oppretta sida med «{{framside bilete|Aerial photo of Zuiderduintjes.jpg|Zuiderduintjes, ei av Dei frisiske øyane.|øy}} Ei '''[[:nn:øy|øy]]''' er eit landområde som ikkje er bunde fast til eit kontinent. Etter dei sameinte nasjonane sin definisjon, skal ikkje område som er for små til å oppretthalda busetnad reknast som øyar. Øyar i havet kan dannast frå vulkansk aktivitet, veksa til atollar frå korallrev og dannast frå sediment langs kystar som barriereøyar. Elveøyar kan…» 3657292 wikitext text/x-wiki {{framside bilete|Aerial photo of Zuiderduintjes.jpg|Zuiderduintjes, ei av Dei frisiske øyane.|øy}} Ei '''[[:nn:øy|øy]]''' er eit landområde som ikkje er bunde fast til eit kontinent. Etter dei sameinte nasjonane sin definisjon, skal ikkje område som er for små til å oppretthalda busetnad reknast som øyar. Øyar i havet kan dannast frå vulkansk aktivitet, veksa til atollar frå korallrev og dannast frå sediment langs kystar som barriereøyar. Elveøyar kan også dannast frå sediment og flytande materiale i elvar. Ei kunstig øy er ei øy laga av menneske, til dømes ved å byggja ut atollar og lagunar eller ved større landvinningsprosjekt. I dag bur opptil 10 % av folka i verda på øyar. Grønland blir som regel rekna som den største øya i verda, ettersom Australia er ein eigen verdsdel på si eiga jordskorpeplate. Noreg er eit av landa i verda med flest øyar innanfor grensene sine. Andre kystnasjonar, til dømes Litauen, har ikkje ei einaste øy utanfor kysten sin. ''[[:nn:øy |Les&nbsp;meir&nbsp;…]]'' igf3da4hf6739aats83lrtomuapfezr 14 430719 3657311 2026-06-15T07:49:22Z Ranveig 39 Oppretta sida med «[[Kategori:Dyreprodukt]] [[Kategori:Materiale]]» 3657311 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Dyreprodukt]] [[Kategori:Materiale]] gr2pxpygl5u69tahhonym8l094247o2 14 430720 3657317 2026-06-15T07:55:19Z Ranveig 39 Oppretta sida med «[[Kategori:Ting etter material|Lêr]] [[Kategori:Lêr]]» 3657317 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Ting etter material|Lêr]] [[Kategori:Lêr]] 83gxtyi5w0oxmek666tlv77o314p0d4 0 430721 3657379 2026-06-15T09:37:56Z 90sveped 53941 Omsett frå engelsk wiki 3657379 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar|bilete=Nancy Karetak-Lindell 2025.jpg}} '''Nancy Uqquujuq Karetak-Lindell'''{{efn|[[inuktitut]]: ᓇᓐᓰ ᑲᕆᑕᒃ-ᓕᓐᑎᓪ}} ({{datoar}}) er ein politikar som har vore senator for [[Nunavut]] sidan desember 2024. Ho var tidlegare medlem av det canadiske Underhuset frå 1997 til 2008. Senator Karetak-Lindell er medlem av den uavhengige senatorgruppa.<ref name="sencanada">{{Cite web |title=Senator Nancy Karetak-Lindell |url=https://sencanada.ca/en/senators/karetak-lindell-nancy/ |access-date=2025-03-28}}</ref> == Bakgrunn og karriere == Karetak-Lindell vart fødd i [[Arviat|Eskimo Point]] i [[Nordvestterritoria]] (no [[Arviat]] i [[Nunavut]])<ref name="parliament">{{cite web |title=Nancy Karetak-Lindell |website=ParlInfo |url=http://www2.parl.gc.ca/Parlinfo/Files/Parliamentarian.aspx?Item=1176ba24-9323-47d6-aea3-f62dde35d719&Language=E&Section=FederalExperience |publisher=Parliament of Canada |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602132650/http://www2.parl.gc.ca/Parlinfo/Files/Parliamentarian.aspx?Item=1176ba24-9323-47d6-aea3-f62dde35d719&Language=E&Section=FederalExperience |archive-date=2. juni 2013}}</ref> og er [[Inuittar|inuitt]]. Før ho gjekk inn i politikken, arbeidde ho som økonomikontrollør og hadde verv som kommunestyrerepresentant og medlem av distriktsutdanningsstyresmakta i Arviat, Nunavut. Frå 2009 til 2012 var ho direktør for Jane Glassco Arctic Fellowship Program.<ref name=TFWE/><ref name="NWTEL2013">{{cite press release|url=http://www.nwtel.ca/media-room/current-press-releases/2013/former-mp-joins-northwestel-board-directors|title=Former MP Joins Northwestel Board of Directors|publisher=Northwestel Inc.|date=22. januar 2013|access-date=10. juli 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711195001/http://www.nwtel.ca/media-room/current-press-releases/2013/former-mp-joins-northwestel-board-directors|archive-date=11. juli 2015}}</ref> Karetak-Lindell har vore president for Inuit Circumpolar Council Canada, fungert som valansvarleg for fleire val i inuittorganisasjonar og arbeidd for Elections Nunavut. Karetak-Lindell har sete i styra til Nunavut Development Corporation, Nunavut Business Credit Corporation, Kivalliq Inuit Association, Katimavik,<ref>{{Cite web |url=http://www2.katimavik.org/subsection-358/Katimavik-OPCAN |title=Katimavik-OPCAN |archive-date=15. desember 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091215073422/http://www.katimavik.org/subsection-358/Katimavik-OPCAN}}</ref> Northwest Territories Power Corporation, Northwestel, Polar Knowledge Canada<ref name="sencanada" /> og Thebacha College, som seinare vart til Arctic College og deretter Nunavut Arctic College etter delinga av territoria. Ho sit i dag i styret for Nunavut Trust og er medlem av arbeidsgruppa for kvinner i økonomien.<ref name=TFWE>{{cite web|url=https://www.canada.ca/en/department-finance/task-force-women-economy.html |title=Task Force on Women in the Economy|date=16. mars 2021|access-date=19. oktober 2021}}</ref> == Politisk karriere == Karetak-Lindell stilte som kandidat for Canadas liberale parti ved det føderale valet i 1997 i valkrinsen Nunavut. Ho vart då den første kvinnelege representanten frå [[Arktis|Aust-Arktis]] i det canadiske parlamentet. Ho vart attvald ved vala i 2000, 2004 og 2006.<ref name="parliament" /> I 2003 var ho parlamentarisk sekretær for naturressursministeren.<ref name="parliament" /> Ho var òg leiar og nestleiar for den ståande komiteen for urfolkssaker og nordleg utvikling,<ref name="parliament" /> medlem av sambandskomiteen,<ref name="parliament" /> medlem av den ståande komiteen for fiskeri og havspørsmål,<ref name="parliament" /> samt assosiert medlem av den ståande komiteen for canadisk kulturarv<ref>{{cite web |title=Standing Committee on Canadian Heritage |url=http://cmte.parl.gc.ca/cmte/CommitteeList.aspx?Lang=1&PARLSES=391&JNT=0&SELID=e18_&COM=10467 |archive-date=24. februar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070224001129/http://cmte.parl.gc.ca/cmte/CommitteeList.aspx?Lang=1&PARLSES=391&JNT=0&SELID=e18_&COM=10467 |publisher=Parliament of Canada}}</ref> og den ståande komiteen for menneskelege ressursar, sosial utvikling og personar med nedsett funksjonsevne.<ref>{{cite web |url=http://cmte.parl.gc.ca/cmte/CommitteeList.aspx?Lang=1&PARLSES=391&JNT=0&SELID=e18_&COM=10478 |title=Standing Committee on Human Resources, Social Development and the Status of Persons with Disabilities |publisher=Parliament of Canada |archive-date=28. februar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070228180014/http://cmte.parl.gc.ca/cmte/CommitteeList.aspx?Lang=1&PARLSES=391&JNT=0&SELID=e18_&COM=10478}}</ref> Karetak-Lindell heldt på mandatet sitt ved valet i 2006, men kunngjorde seinare at ho ikkje ville stille til attval i 2008.<ref name=retiring>{{cite web |url=http://www.nunatsiaq.com/archives/61222/news/nunavut/61222_01.html |title=It's my last term as MP, Nancy Karetak-Lindell says |date=22. desember 2006 |archive-date=27. september 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927012134/http://www.nunatsiaq.com/archives/61222/news/nunavut/61222_01.html |website=[[Nunatsiaq News]]}}</ref> Ho ønskte å bruke meir tid saman med familien og ta seg av sine aldrande foreldre.<ref name=retiring /> == Senatet == Den 19. desember 2024 vart ho utnemnd til Senatet i Canada av generalguvernør Mary Simon etter tilråding frå statsminister {{ikkjeraud|Justin Trudeau}}.<ref>{{cite web|title=Prime Minister announces the appointment of senators|url=https://www.pm.gc.ca/en/news/news-releases/2024/12/19/prime-minister-announces-appointment-senators|publisher=Canadian Government|date=19. desember 2024|access-date=19. desember 2024}}</ref> == Privatliv og utmerkingar == I 2022 vart Karetak-Lindell utnemnd til medlem av [[Order of Canada]].<ref>{{cite web|url=https://www.gg.ca/en/order-canada-recipients-june-2022|title=Order of Canada appointees – June 2022 |date=21. juni 2022 |access-date=2022-06-30}}</ref><ref>Cassandra Szklarski, [https://www.thestar.com/politics/2022/06/29/sandra-oh-donovan-bailey-among-dozens-appointed-to-order-of-canada.html "Sandra Oh, Donovan Bailey among dozens appointed to Order of Canada"]. ''[[Toronto Star]]'', 29. juni 2022.</ref> Ho er mor til fire søner. == Merknadar == {{merknadar}} == Kjelder== {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Nancy Karetak-Lindell|Nancy Karetak-Lindell]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. juni 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Canadiske politikarar]] [[Kategori:Inuittiske politikarar]] [[Kategori:Folk frå Nunavut]] [[Kategori:Order of Canada]] 72bqfmkyoykpw5yz778qfqj4xf0ka0r