Cháʼoł

Wikipedia nvwiki https://nv.wikipedia.org/wiki/%C3%8Diyis%C3%AD%C3%AD_Naaltsoos MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Media Special Naaltsoos baa yáshtiʼ Choyoołʼįįhí Choyoołʼįįhí bichʼįʼ yáshtiʼ Wikiibíídiiya Wikiibíídiiya baa yáshtiʼ Eʼelyaaígíí Eʼelyaaígíí baa yáshtiʼ MediaWiki MediaWiki baa yáshtiʼ Bee álnééhí Bee álnééhí baa yáshtiʼ Anáʼálwoʼ Anáʼálwoʼ baa yáshtiʼ Tʼááłáhági átʼéego Tʼááłáhági átʼéego baa yáshtiʼ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Cháʼoł 0 2751 309259 256740 2026-03-30T16:12:38Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309259 wikitext text/x-wiki {{chʼil |bizhi = Cháʼoł |l_bizhi = Pinus (Ducampopinus) |e'el = Single-leaf pinyon 2.jpg |cat = ił }} {{Ałkééʼ|Ch|á|ʼ|o|ł}} éí [[tsin biʼiil dahólónígíí|tsin biʼiil dahólóníjiʼ]] atah daasdzoh, áádóó éí tseebííʼ ałʼąą átʼé. [[Ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Pinus (Ducampopinus)"'' deiłníigo deiyózhí. [[Eʼelyaaígíí:Single-leaf_pinyon_1.jpg|left|thumb|200px|Cháʼoł ííʼááh, Cháʼoł yázhí átʼé.]] Cháʼoł éí Shádiʼááhjí [[W.B.A.]]di dóó Náhookǫsjí [[Naakaii Bikéyah]]di dahólǫ́. ===Diné Bikéyah bikáaʼgi cháʼoł dahólónígíí=== [[Diné Bikéyah]] bikáaʼgi cháʼoł dahólónógíí éí ndaʼałkaahí bikʼehgo ''"Pinus monophylla"'' daolyé. [[Eʼelyaaígíí:Cháʼoł (haigo Shą́ą́ʼtóhíidi éélkid).jpg|200px|thumb|left|Cháʼół ííʼááh yas biyiʼ, [[Shą́ą́ʼtóhí]]idi éélkid.]] Díí tsin éí [[gad]] dahólǫ́ǫgi 30–60 adéesʼeez yaʼííʼáa łeh; bitáshtʼóózh éí dichʼíízh; biʼiil éí 1.5di asdzoh{{units}} ádaníłnéez łeh. Nááná Diné Bikéyah bikáaʼgi cháʼoł dahólónígíí bi[[neeshchʼííʼ]] éí chʼiyáán átʼé; bitsʼiil éí 2.5di asdzoh{{units}} ádaníłnéezgo 3di asdzoh{{units}} daanteel. [[Tsʼání]] éí cháʼoł bineeshchʼííʼ deildeeł. {{ałdóʼ}} * [[Neeshchʼííʼ]] {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20130225221456/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PIMO Cháʼoł @ plants.usda.gov] 33iwml1lyrn0935l76pd3utsjqt16tj Azeeʼ hókániitsoh 0 9946 309258 262692 2026-03-30T15:29:24Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309258 wikitext text/x-wiki {{alą́ąjįʼałtsʼáʼáztiin|Mąʼiidą́ą́ʼ}} {{chʼil |bizhi = Azeeʼ hókániitsoh (Mąʼiidą́ą́ʼ) |l_bizhi = Cirsium vulgare |e'el =Spear_Thistle,_Ottawa.jpg |cat = az }} {{Ałkééʼ|A|z|ee|ʼ| |h|ó|k|á|n|ii|ts|o|h}} éí [[Tó Wónaanídi Bilagáana Bikéyah]] dóó [[Naakaii Łizhiní Bikéyah]] dóó [[kéyah dah siʼánígíí]] bikáaʼgi sikaad. '''[[Mąʼiidą́ą́ʼ (Ałtsʼáʼáztiin)|Mąʼiidą́ą́ʼ]]''' ałdóʼ wolyé. [[Ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Cirsium vulgare"'' deiłníigo dayózhí. [[Eʼelyaaígíí:Cirsium vulgare flower.jpg|thumb|left|250px|]] {{ałdóʼ}} * [[Azeeʼ hókániitsoh (chʼil daadánígíí)]] * [[Azeeʼ ditłʼooí]] {{ext}} * [https://web.archive.org/web/20130702072705/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CIVU Azeeʼ hókániitsoh @ plants.usda.gov] tgj45z2a3gi2oaofc468wb526f93pro Dibé nátʼoh 0 9967 309261 263029 2026-03-30T16:57:11Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309261 wikitext text/x-wiki {{chʼil |bizhi = Dibé nátʼoh |l_bizhi = Oxytropis lambertii |e'el = Oxytropislambertii.jpg |cat = n }} {{Ałkééʼ|D|i|b|é| |n|á|tʼ|o|h}} éí Shádiʼááh dóó Eʼeʼaahjí [[W.B.A.]]di hólǫ́; [[ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Oxytropis lambertii"'' deiłníigo dayózhí. Dibé nátʼoh éí shį́įgo bílátaʼdiitłʼíísh. Díí chʼil éí dibé dóó łį́į́ʼ yá báhádzid.<ref>Ralphs, M. H., et al. (2002). Distribution of locoweed toxin swainsonine in populations of ''Oxytropis lambertii''. ''J Chem Ecol'' 28:4 701-7.</ref> {{reflist|1}} {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20110606073615/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=OXLA3 Dibé nátʼoh @ plants.usda.gov] qput9bk6uqtd2b77c830mi5ju5i6sld Díkʼǫ́ǫ́zhí yiltʼąąʼí 0 10080 309262 263015 2026-03-30T17:26:42Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309262 wikitext text/x-wiki {{alą́ąjįʼałtsʼáʼáztiin|Tó iishį́hí}} {{chʼil |bizhi = Díkʼǫ́ǫ́zhí yiltʼąąʼí <ref>{{1951naaltsoos||dokǫ́·z ˀi·łtʼą·ˀí}}</ref> Tó iishį́hí{{Ch-bizhi}} Tłʼohdeeítsoh |l_bizhi = Chenopodium album |e'el = Chenopodium album01.jpg |cat = tł }} {{Ałkééʼ|D|í|kʼ|ǫ́ǫ́|zh|í| |y|i|l|tʼ|ąą|ʼ|í}} éí [[ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhiikʼehjí ''"Chenopodium album"'' wolyé. Díí chʼil éí łeeʼ [[náítojin]] hólónígi sikaad. '''Tó iishį́hí''' dóó '''Tłʼohdeeítsoh''' jiní ałdóʼ. Náhookǫsjí [[Biʼééʼ Łigaii Bikéyah]]di kéédahatʼínígíí éí díí chʼil bitsʼą́ą́dóó chʼiyáán daʼííłʼį́. [[Eʼelyaaígíí:Rice and chenopodium album leaf curry with potatoes and onions40.JPG|thumb|left|250px|Chʼiyáán díkʼǫ́ǫ́zhí yiltʼąąʼí bitsʼą́ą́dóó ályaaígíí]] {{reflist|1}} {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20101013085403/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=CHAL7 Díkʼǫ́ǫ́zhí yiltʼąąʼí @ plants.usda.gov] [[Tʼááłáhági átʼéego:Chʼiyáán]] sst5fpmmmp1tvqyh7lnact20mweg5co Naʼashǫ́ʼii dootłʼizh (chʼil) 0 10120 309268 263022 2026-03-30T21:10:14Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309268 wikitext text/x-wiki {{alą́ąjįʼałtsʼáʼáztiin|Naʼashǫ́ʼii dootłʼizhí (naaldeehii)}} {{chʼil |bizhi = Naʼashǫ́ʼii dootłʼizh |l_bizhi = Allenrolfea occidentalis |e'el = Allenrolfea occidentalis 4.jpg }} {{Ałkééʼ|N|a|ʼ|a|sh|ǫ́|ʼ|ii| |d|oo|tłʼ|i|zh}} éí chʼil átʼé. Díí chʼil éí Eʼeʼaahjí [[W.B.A.]] dóó Náhookǫsjí [[Naakaii Bikéyah]]di hólǫ́; áadi éí [[séí]]gi dóó łeezh díkʼǫ́zhígi sikaad łeh. [[Ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Allenrolfea occidentalis"'' deiłníigo dayózhí; tʼáá díí tʼéiyá chʼil ''"Allenrolfea"'' wolyéhígíí atah yisdzoh. Ałkʼidą́ą́ʼ díí chʼil binááʼ yitsʼą́ą́dóó chʼiyáán ádajilééh ńtʼę́ę́ʼ. {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20101012113449/http://www.plants.usda.gov/java/profile?symbol=ALOC2 Naʼashǫ́ʼii dootłʼizh @ plants.usda.gov] {{tdab|Naʼashǫ́ʼii dootłʼizh|(chʼil)}} am36y1007qo3e36zclmgp7kmhyjhb57 Gahtsohdą́ą́ʼ 0 10232 309263 263747 2026-03-30T17:42:34Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309263 wikitext text/x-wiki {{chʼil |bizhi = Gahtsohdą́ą́ʼ |l_bizhi = Krascheninnikovia lanata |e'el = Krascheninnikovia lanata 1.jpg }} {{Ałkééʼ|G|a|h|ts|o|h|d|ą́ą́|ʼ}} éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí [[kéyah dah siʼánígíí]] tʼéiyá bikáaʼgi sikaad; [[ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Krascheninnikovia lanata"'' deiłníigo dayózhí. [[Eʼelyaaígíí:Krascheninnikovia lanata 3.jpg|thumb|left|250px]] Díí chʼil éí diʼilíigo bílátah náʼiigah; nááná éí 2.5go da adéesʼeez yaʼííʼáa łeh. Bitʼąąʼ éí tʼááłáʼíidi asdzoh{{units}} ádaníłneezgo danteel. Łeezh díkʼǫ́zhígi gahtsohdą́ą́ʼ tʼóó ahayóí. {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20130507132237/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=KRLA2 Gahtsohdą́ą́ʼ @ plants.usda.gov] kt4rgtk1tm1ivu2dqkxsxs53d2yclwk Hagháʼníyoʼ (chʼil) 0 10305 309265 263390 2026-03-30T17:49:05Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309265 wikitext text/x-wiki {{chʼil |bizhi = Hagháʼníyoʼ |l_bizhi = Penstemon strictus |e'el = Penstemon strictus plant1.JPG |cat = az }} {{Ałkééʼ|H|a|gh|á|ʼ|n|í|y|o|ʼ}} éí [[Diné Bikéyah]] bikáaʼgi sikaad; [[ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Penstemon strictus"'' deiłníigo dayózhí. Díí chʼil éí [[cháʼoł]] dóó [[gad]] dahólǫ́ǫgi [[tséchʼil]] biyaadi sikaad łeh; bitʼąąʼ éí áłtʼóózígo daanteel; bílátaʼdiitłʼíísh. {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20101018224610/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PEST2 Chʼil hagháʼníyoʼ wolyéhígíí @ plants.usda.gov] {{tdab|Hagháʼníyoʼ|(chʼil)}} m2bu8mb4to626p8t5tzxal51q7uovlm Naʼashǫ́ʼiidą́ą́ʼ 0 10316 309269 263357 2026-03-30T21:12:30Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309269 wikitext text/x-wiki {{chʼil |bizhi = Naʼashǫ́ʼiidą́ą́ʼ (Doobichʼįʼachíhí) |l_bizhi = Asclepias subverticillata |e'el = Naʼashǫ́ʼiidą́ą́ʼ.jpg }} {{Ałkééʼ|N|a|ʼ|a|sh|ǫ́|ʼ|ii|d|ą́ą́|ʼ}} éí Náhookǫs dóó Eʼeʼaahjí [[kéyah dah siʼánígíí]] bikáaʼgi sikaad; [[ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Asclepias subverticillata"'' deiłníigo dayózhí. Naʼashǫ́ʼiidą́ą́ʼ éí ashdlaʼgo da adéesʼeez aníłtso; bitʼąąʼ dį́įʼdi asdzoh{{units}} danineez. Shį́įgo bílátah náʼiigah. {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20130501095451/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ASSU2 Naʼashǫ́ʼiidą́ą́ʼ @ plants.usda.gov] 3d582esgivvvo8zw1rak63aqrt0j0hd Chʼil abeʼéntsxaaí 0 10323 309260 263098 2026-03-30T16:24:20Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309260 wikitext text/x-wiki {{alą́ąjįʼałtsʼáʼáztiin|Chʼil abeʼé (Ałtsʼáʼáztiin)|Ałʼąą chʼil abeʼé dahólónígíí}} {{chʼil |bizhi = Chʼil abeʼéntsxaaí |l_bizhi = Asclepias tuberosa |e'el = Asclepias tuberosa in Farmington, CT 4.jpg }} {{Ałkééʼ|Chʼ|i|l| |a|b|e|ʼ|é|n|ts|x|aa|í}} éí Náhookǫs dóó Haʼaʼaahjí [[W.B.A.]]di hahóólįįd; [[ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Asclepias tuberosa"'' deiłníigo dayózhí. [[Eʼelyaaígíí:Butterfly Weed Asclepias tuberosa Young Plant 1938px.JPG|thumb|left|250px|Dąągo éélkid]] Chʼil abeʼéntsxaaí éí [[séí]]gi dóó ndahóółtseiigóó sikaad łeh; łahda éí tábąąhgi sikaad ałdóʼ. Díí chʼil éí 1–3 adéesʼeez áníłtso; bitʼąąʼ éí dį́įʼdi asdzoh{{units}} ádaníłnééz. Nááná éí shį́įgo bílátaʼiitsóóh, łitsxogo łeh. {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20101014070754/http://www.plants.usda.gov/java/profile?symbol=ASTU Chʼil abeʼéntsxaaí @ plants.usda.gov] 3yw4ieb1le53b75wa488sl6xo0censi Jádí yildeeʼí 0 10336 309266 263042 2026-03-30T18:08:36Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309266 wikitext text/x-wiki {{alą́ąjįʼałtsʼáʼáztiin|Azeeʼ łahdiltʼéii}} {{chʼil |bizhi = Jádí yildeeʼí Naʼashǫ́ʼii yildeeʼí (Azeeʼ łahdiltʼéii) |l_bizhi = Asclepias asperula |e'el = Asclepias asperula 6.jpg }} {{Ałkééʼ|J|á|d|í| |y|i|l|d|ee|ʼ|í}} éí Shádiʼááhjí [[W.B.A.]] dóó Náhookǫsjí [[Naakaii Bikéyah]]di hólǫ́; '''Naʼashǫ́ʼii yildeeʼí''' wolyé ałdóʼ. [[Ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Asclepias asperula"'' deiłníigo dayózhí. [[Eʼelyaaígíí:Asclepias asperula 5.jpg|thumb|left|250px]] Díí chʼil éí 1–2 adéesʼeez áníłtso; [[séí]]gi dóó tsékʼi sikaad łeh. {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20101014055224/http://www.plants.usda.gov/java/profile?symbol=ASAS Jádí yildeeʼí @ plants.usda.gov] qir33fenlemstkatz71ckegb69zjb7l Kʼíníjíłʼahí (dootłʼizhígíí) 0 12831 309267 295219 2026-03-30T20:00:58Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309267 wikitext text/x-wiki {{alą́ąjįʼsaad|{{1950naaltsoos|chʼil|k̓íńǯíłʼahí}}|nobr=x}}{{alą́ąjįʼałtsʼáʼáztiin|Kʼíníjíłʼahí}} {{chʼil |bizhi = Kʼíníjíłʼahí Dzidzé ditʼódí |l_bizhi = Amelanchier utahensis |e'el = Amelanchier utahensis 2.jpg }} {{Ałkééʼ|Kʼ|í|n|í|j|í|ł|ʼ|a|h|í}} éí [[Diné Bikéyah]]di dóó [[Dziłghą́ʼí]] Bikéyahdi dóó [[Tsédeeshzha Dził]]taʼgi sikaad; [[Ahééháshį́į́h|Ahééháshį́įhdi]] ałdóʼ hólǫ́. [[Ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Amelanchier utahensis"'' deiłníigo dayózhí. [[Eʼelyaaígíí:Amelanchier utahensis 8.jpg|thumb|left|200px]] Díí chʼil éí 10–15di adéesʼeez{{units}} áníłtso; dąągo éí bílátaʼiitso. [[Tsétah dibé]] dóó [[dzeeh]] díí chʼil bidzidzeʼ bił łikan. {{ałdóʼ}} * {{ldab|Kʼíníjíłʼahí|(dííshjį́ ááłjiní)}} {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20111017081459/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=AMUT Kʼíníjíłʼahí @ plants.usda.gov] {{tdab|Kʼíníjíłʼahí|(dootłʼizhígíí)}} 9qwb77gitstep57dnycv8wj91pmvxoa Gáagii niłchíín 0 12946 309264 263345 2026-03-30T17:45:23Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309264 wikitext text/x-wiki {{alą́ąjįʼsaad|{{1951naaltsoos|chʼil|gâ·gi ǹłčí·n}}|nobr=x}}{{alą́ąjįʼałtsʼáʼáztiin|Áłchínídą́ą́ʼ (chʼil)|Áłchínídą́ą́ʼ|gáagii bitłʼohchin}} {{chʼil |bizhi = Gáagii niłchíín Yííłtsíniitsoh |l_bizhi = Zigadenus paniculatus (Toxicoscordion paniculatum) |e'el = Zigadenus paniculatus 3.jpg }} {{Ałkééʼ|G|áa|g|ii| |n|i|ł|ch|íí|n}} éí Eʼeʼaahjí [[W.B.A.]] bikááʼgóó sikaad; '''Yííłtsíniitsoh''' wolyé ałdóʼ. [[Ndaʼałkaahí]] dóó ééʼdeetįįhii éí ''"Zigadenus paniculatus"'' (éí doodaiiʼ éí ''"Toxicoscordion paniculatum"'') deiłníigo dayózhí. [[Eʼelyaaígíí:Zigadenus paniculatus 5.jpg|thumb|left|200px]] Díí chʼil éí halgaiigi dóó ndahóółtseiigóó dóó [[tsʼah]] naazkaadgi hólǫ́, áádóó éí naakigo da adéesʼeez{{units}} yáʼííʼáa łeh; bitʼąąʼ éí tʼááłáʼígo da adéesʼeez ádaníłnééz. Dąągo bílátaʼiigah. {{ext}} *[https://web.archive.org/web/20120623073004/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ZIPA2 Gáagii niłchíín @ plants.usda.gov] 22ew41gg2dr5oajxf3tj4quht00azrw