Wikipedia nvwiki https://nv.wikipedia.org/wiki/%C3%8Diyis%C3%AD%C3%AD_Naaltsoos MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Special Naaltsoos baa yáshtiʼ Choyoołʼįįhí Choyoołʼįįhí bichʼįʼ yáshtiʼ Wikiibíídiiya Wikiibíídiiya baa yáshtiʼ Eʼelyaaígíí Eʼelyaaígíí baa yáshtiʼ MediaWiki MediaWiki baa yáshtiʼ Bee álnééhí Bee álnééhí baa yáshtiʼ Anáʼálwoʼ Anáʼálwoʼ baa yáshtiʼ Tʼááłáhági átʼéego Tʼááłáhági átʼéego baa yáshtiʼ TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Nóódaʼí 0 2660 309312 308359 2026-04-21T23:43:20Z InternetArchiveBot 13629 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 309312 wikitext text/x-wiki {|style="float:right;" |valign="top"|[[Eʼelyaaígíí:Kin Dootłʼizhíji Nooda'i' daghanigii biseal.jpg|148px|thumb|right|Kin Dootłʼizhí Nóódaʼí daʼbighanígíí biseal.]] |valign="top"|[[Eʼelyaaígíí:Nooda'i' biseal.jpg|148px|thumb|right|Áshįįh Biiʼtó Hahoodzoji Nóódaʼí daʼbighanígíí bitribal seal.]] |valign="top"|[[Eʼelyaaígíí:Bíinaji Nooda'i' biseal.gif|148px|thumb|right|Bíinajiʼ Nóódaʼí daʼbighanígíí bitribal seal.]] |- |colspan="3"|[[Eʼelyaaígíí:Noodai'.svg|thumb|right|250px]] |} {{Ałkééʼ|N|óó|d|a|ʼ|í}}&nbsp;éí [[Bitsįʼ yishtłizhii]] átʼé, diishjį́ʼdi éí [[Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo]]di kédaʼhatʼį́ʼ áádóó [[Dibé Ntsaa Hahoodzo]]di ałdóʼłá kédaʼhatʼį́ʼ. Tʼáá Nóódaʼí bizaadjiʼ éí ''"Nuutsiu"'' wolyé, díí saad éí Dinéjiʼnį́į́hgo oolyé<ref>Vocabulary Words in Native American Languages: Shoshone. native-languages.org Woozhchʼį́į́diʼ 7, 2011</ref>. Naakáí Łibáʼí [[Yootó Hahoodzo]]jiʼ nidaʼhazná yę́ędą́ą́ʼ Hastiin Fray Gerónimo Salmerón wolyéego naaltsoos bikáaʼgi Nóódaʼí ''Guaguatu'', éí doodaiiʼ éí; ''Guaputa (Kopata?)'' wolyéego yoozhí. Díí éí [[Mąʼii Deeshgiizhnii]] diné bikin daʼshijááʼígíí naaghágo, ákwii tʼéigo [[Kiisʼáanii]] Nóódaʼí daʼyoozhí <ref>https://web.archive.org/web/20120111183712/http://content.lib.utah.edu/cdm4/document.php?CISOROOT=/uaida&CISOPTR=2798&CISOSHOW=2661&REC=2. Woozhchʼį́į́d 8, 2011.</ref> Naas nahódéíshzhiizh doo éí Naakáí Łibáʼí naaltsoos bikáaʼgi Nóódaʼí ''Yutas'' yiiłnį́į́hgo daʼyoozhí.<ref>https://web.archive.org/web/20120111183712/http://content.lib.utah.edu/cdm4/document.php?CISOROOT=/uaida&CISOPTR=2798&CISOSHOW=2661&REC=2. Woozhchʼį́į́d 8, 2011</ref> Áshįįh Biiʼtó Hahoodzodi Nóódaʼí daʼbighanígíí éí bikéyah ''Uintah-Ouray Reservation'' wolyé. Aadi kéyah baʼhadzoʼígíí éí 6,769.173 dikʼą́ʼ tsin sitʼą́ʼ aniiłtsoh (17,532.078 km²). 19,182 bílaʼashdlaʼí daʼbighan (2000 biyihah yę́ędą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼí daltáʼ). Dibé Ntsaa Hahoodzojiʼ Nóódaʼí bikéyahígíí éí naakigo haʼhoodzo. Łaʼ éí ''Ute Mountain Ute Indian Reservation'' wolyé ([[Kin Dootłʼizhí]]jiʼígíí / [[Tséyaatóhí]] bigáádi). Kéyah Ute Mountain beeʼwoozhíʼígíí éí 900.703 dikʼą́ʼ tsin sitʼą́ʼ aniiłtsoh (2,332.809 km²). 1,687 bílaʼashdlaʼí daʼbighan (2000 biyihah yę́ędą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼí daltáʼ). Áádóó łaʼ éí ''Southern Ute Indian Reservation'' wolyé ([[Bíina]]jiʼígíí). Kéyah Southern Ute Indian Reservation wolyéígíí éí 1,058.785 dikʼą́ʼ tsin sitʼą́ʼ aniiłtsoh (2,742.24 km²). 11,259 bílaʼashdlaʼí daʼbighan (2000 biyihah yę́ędą́ą́ʼ bílaʼashdlaʼí daltáʼ). Saad ''Ute'' éí Nóódaʼí bizaad bitsʼą́ą́hdę́ę́ saadígíí átʼé, "[[Jóhonaaʼéí]] bikéyah" daʼtsʼiʼjiʼ nį́į́hgo oolyéʼ. Áádóó [[Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo]] éí Utah wolyé [[bilagáana bizaad]]jiʼ; saad Utah éí Nóódaʼí bizaad "Ute" bitsʼą́ą́dę́ę́ʼígíí átʼé. == Nitʼąąʼ nahané == [[Bilagáana]] dóó Naakáí tʼáá doo nidaʼhanééhdaʼ yę́ędą́ą́ʼ Nóódaʼí [[Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo]], [[Tóʼííbézhí Hahoodzo]], [[Dibé Ntsaa Hahoodzo]]ji áádóó [[Yootó Hahoodzo]]ji kéídaʼ haʼtʼį́į́h nitʼę́ę́h (taaʼdah dinę́ę́hgo). Tsostsʼid tsʼadah Nóódaʼí daʼshijáá nitʼę́ę́h, díí éí: Capote, Cumumba, Kapote, Moache, Moanumts, Pah Vant, Parianuche, San Pitch, Sheberetch, Taviwach, Timanogots, Tumpanawach, Uinta, Uncompahgre, White River, Weeinuche, dóó Yamperika. Díí tsostsʼid tsʼadahgo daʼnaazhjááʼígíí éí tʼáá ałʼą́ą́h kéídaʼ hatʼį́ʼ áádóó doo ayoo chʼóodaʼholį́į́hdaʼ nitʼę́ę́h. Nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́į́hgo éí Nóódaʼí tʼáá akwéínaʼ kéídaʼ haʼtʼį́į́h, doohaʼdę́ę́hgo ninaadaʼ. ==== Naakáí łibáʼiʼ nidaʼhanę́ę́h ==== 1630’s biyihah yę́ędą́ą́ʼ Naakáí łibáʼiʼ nidaʼhanę́ę́hgo yaʼnidiikai, [[łį́į́ʼ]] nidaʼbiyééhgo Naakáí łibáʼiʼ nidaskai. Tʼáá akweiʼiʼ naʼhalzhishgo Nóódaʼí łį́į́ʼ bitaah hóslį́į́h. Łahgo łį́į́ʼ daʼnitʼį́į́hgo Nóódaʼí bilį́į́ nidaʼhwiizlį́į́h, naaná łágo éí Naakáí dóó Nóódaʼí ałgáánidaʼayiilnį́į́hgo łį́į́ʼ nidaʼhaznį́į́h. Nóódaʼí bilį́į́ daʼhazlį́į́h dookwiishdę́ę́, [[Naałání]] kʼéigo kéídaʼ hatʼį́ʼ dazlį́į́h (Naaná nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́į́hgo, iidą́ą́ łaʼ [[Bitsįʼ yishtłizhii]] łį́į́ʼ iilį́į́hgo yaʼnitsʼiidaʼkiis. [[Óola]] biláhgo iilį́į́h. "Plains Indian horse culture" yiiłnį́į́h bilagáana bizaadji). Naaná Nóódaʼí bitáági łaʼ ałhiidaʼhiidiikai, nitságo táádaʼ dinééh nitʼę́ę́h (choodaʼhwoolį́į́hiʼ biniiyéʼ). Naakáí, [[Kiisʼáanii]], [[Naałání]], [[Beehai]], [[Naabeehó]] áádóó Naałání halgai hóteelgi kéíhótʼįʼniʼígíí yił ʼałchʼiʼ anaaʼ nidaʼdlééh nitʼę́ę́h. ==== Bilagáana nidaʼhanę́ę́h ==== Bilagáana Nóódaʼí yiitááʼjiʼ nidaʼ hanééh yę́ędą́ą́ʼ, kéyah yéédéíniʼnį́į́hgo yaʼnaaskai, áádóó Nóódaʼí kéyah ałtsíísigo yaʼhadeiʼdzoʼ. Áádóó diishjį́ʼgo tʼáádi akǫ́h kédaʼhatʼį́ʼ. Naakigo tʼáá yéigo anaaʼ hazlį́į́h Nóódaʼí doo bilagáana bitaʼgi: 1853–1854 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Walker War azlį́į́h, áádóó 1865–1872 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Black Hawk War azlį́į́h [[Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo]]di. Bilagáana [[óola]] háʼdaʼyiiłʼééłiʼígíí áádóó bilagáana kéyah bikáaʼgi nidaʼhanééhígíí Nóódaʼí yííłʼałchʼį́ʼ saad nidaʼhadłééh; Áshįįh Biiʼtó Hahoodzojiʼ áádóó [[Dibé Ntsaa Hahoodzo]]jiʼ ákwii daʼhótʼį́į́hdi. Naanáłádi éí Nóódaʼí bilagáana yiichʼíʼjiʼ nidaʼdlééh nitʼę́ę́h, díí éí akwiidaʼdzá 1863 biyihah yę́ędą́ą́ʼ. Íidą́ą́ [[Naabeehó]] bikʼíʼjį́ʼ dazlį́į́h, Wááshindoon bisiláołtsooí yaʼnidaʼ ałkáá nitʼééh. Áádóó tʼáá ákwii naʼdaʼdzá [[Beehai]], [[Naashgalí]], dóó [[Dziłghą́ʼí]] dinéʼiʼ yiikʼíʼjį́ʼ. 1864 biyihah yę́ędą́ą́ʼ Nóódaʼí dóó Wááshindoon ałhaʼdeetʼaah naaltsoos bikáaʼgi, díí ałhaʼdeetʼaahígíí éí Nóódaʼí kéyah baʼhadzo Ashįįh Biiʼtó Hahdoodzodi. Áádóó 1868 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí naaltsoos bikáaʼgi ałgáá naadeitʼááh díí éí Nóódaʼí kéyah baʼhadzo Dibé Ntsaa Hahoodzojiʼ, díí kéyah hadzoʼígíí éí nitságo baʼhadzo nitʼę́ę́h (Diishjį́di Dibé Ntsaa Hahoodzoígíí 1/3go Nóódaʼí baʼdéítʼą́ą́h nitʼę́ę́h). 1873 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí naaltsoos bikáaʼgi ałgáádeitʼááh Brunot Agreement wolyéego. Díí ałgáádeitʼááhígíí éí [[Dził Łigaii]]jiʼ kéyah bilagáanabiʼ doolééł bidoonį́į́hdi, aadi óola hadeilį́į́go biniiná. [[Eʼelyaaígíí:Ute indians2 year 1878.jpg|200px|thumb|left|1878 biyihah yę́ędą́ą́ʼ ʼeelkid, Nóódaʼí [[łį́į́ʼ]] bił naazį́į́h.]] 1879 biyihah yę́ędą́ą́ʼ éí Meeker Massacre wolyéego akǫ́ǫ́ hotʼį́į́hdi doo bikʼiʼjį́ʼ éí Nóódaʼí kéyah ałtsiisíʼgo baʼhadasdzo, diishjį́ʼgo tʼáádi akǫ kéí hatʼį́ʼ. == Nóódaʼí kʼéhgo, ałtsiisíʼgo kwiiʼiʼ baʼhané == Nóódaʼí Áshįįh Biiʼtó Hahoodzojiʼ daʼbighanígíí éí Nóódaʼí Whiteriver, Uintah, dóó Uncompahgre daalyéʼígíí bikéyah Uintah-Ouray Reservation wolyédi daʼbighan. Nóódaʼí aadjiʼ daʼbighanígíí éí nidaʼachʼąąʼígíí beeʼbe hódilzin, díí éí yootsʼoosiʼ yéíniʼdaʼachʼąąʼígíí beeʼbedaʼhódilzin. Nóódaʼí éí [[Azeeʼ beeʼnahágáá]] chóódaʼ yoołį́ʼ áádóó yiiké naazį́ʼ. Áádóó Nóódaʼíkʼéhjí yiiké naazį́ʼígíí éí Azeeʼ beeʼnahágáá dóó chʼil azeeʼ daʼnilį́į́hígíí yiiłtáá adéíłį́ʼ áádóó [[nátʼoh]] ałdóʼ chiidaʼyoołį́ʼ. Łaʼ nidaʼałkááʼiʼ adaʼnį́į́hgo éí Nóódaʼí Azeeʼ bee nahágáá tʼáá ałkʼiʼdą́ą́ chóódaʼyoołį́ʼ. Nóódaʼí nátʼoh tsá adéíłinígíí éí tsé ''salmon alabaster'' wolyéígíí bitsʼąąʼ dooʼadéíłį́į́h. Áádóó Nóódaʼí Uncompahgre dóó Náhookǫsjiʼ yéé adaʼdoozhíʼígíí ákwii tʼéigo tsé nidéíkʼaash. Naaná tsé ''łizhin pipestone'' wolyéígíí ałdóʼ nidéíkʼaash, díí éí nátʼoh tsá ałdóʼ yee adéíłį́ʼ áádóó tsiihááł ałdóʼ yee adéíłį́ʼ nitʼę́ę́h. Dąągo nahwíídilzhishgo éí Nóódaʼí [[Shash]] kʼéhgo azhish wolyéego nidaʼyiiłʼááh (Nóódaʼí bizaadjiʼ éí ''Momaqui Mowat'' wolyé). Díí éí tʼáá nináhah bikʼéh ákwii tʼéigo yaʼninákáh. Naaná shį́ʼ ałnį́į́h góneʼ holzhishgo éí [[jóhonaaʼéí]] kʼéhgo azhish wolyéego yaʼninákáh, díí ałdóʼ tʼáá nináhah bikʼéhgo yaʼninákáh. Nóódaʼí Uncompahgre daalyéʼígíí éí áłtsé ''mechanoluminescence'' wolyéego chóódaʼyoołį́į́hgo naaltsoos bikáá aalyá (Doołá bílaʼashdlaʼí ákwii tʼéigo ''mechanoluminescence'' chóó yoołį́į́hgo haʼdilį́į́hdaʼ nitʼę́ę́h). Díí saad ''mechanoluminescence'' éí bilagáana bizaad átʼé; tsé quartz crystals ałhidį́į́ndaʼgo tsííd hiidííłdasgo oolyé (kǫʼ hiidííłdasgo oolyé). Díí átʼéego chóódaʼ yoołį́ʼ nitʼę́ę́h, tʼáá doo bilagáana ákwii tʼéí bił bee dahózį́į́h yę́ędą́ą́ʼ. Nóódaʼí nidaʼałaahgo, aghááł [[ayání]] bikáaʼgi beeʼalyaaʼgo áádóó aghááł biyíʼ góneʼ tsé ''quartz crystal'' bishijáágo adéíłį́ʼ. Áádóó éí aghááł yiigháádgo tséʼígíí ałhidaʼdindahgo aghááł biyiidi kǫʼ néíltsééh. == Nóódaʼí bizaad == Nóódaʼí bizaad éí Uto-Aztecanjiʼ atah yiisdzo, áádóó ałtsá naʼnaadzoígíí éí Numic divisionjiʼ atah yiisdzoʼ. Áádóó Nóódaʼí bidialectígíí éí Southern Numic wolyéjiʼ atah yiisdzo. Diishjį́ʼgo éí Nóódaʼí bilagáana bizaadjiʼ yaʼdaałtiʼ. Bílaʼashdlaʼí Bannocks, [[Naałání]], Chemehuevi, Goshutes, [[Béíyózhin]], dóó Shoshones dinéʼiʼ éí bizaad Numicjiʼ atah yiisdzoʼ (Shoshonean dialect ałdóʼ átʼé). Díí kwéíʼíʼ saad daʼshijááʼígíí éí Nóódaʼí bizaad ałtsiisíʼgo ashjąąʼ aalyáʼ, Nóódaʼí bizaad éí Shoshonean dialect yéíʼyaʼdałtiʼ<ref>Shoshone Animal Words. native-languages.org. Woozhchʼį́į́di 7, 2011.</ref> <ref>Vocabulary Words in Native American Languages: Shoshone. native-languages.org. Woozhchʼį́į́di 07, 2011.</ref> {| class="wikitable" width="65%" style="float:right;" |- !Nóódaʼí bizaadjí !Diné bizaadjí !Nóódaʼí bizaadjí !Diné bizaadjí !Nóódaʼí bizaadjí !Diné bizaadjí |- |sadeeʼ |[[łééchąąʼí]] |bungu |[[łį́į́ʼ]] |bozheena |[[ayání]] |- |deheyaʼ |[[bįįh]] |wedaʼ |[[shash]] |doyadukubichiʼ |[[náshdóí]] |- |daaʼbu |[[gah]] |biagwiʼyaaʼ |[[atsá]] |duhubite |łizhin |- |dosabite |łigaii |aingabite |łichíʼí |buhibite |dinootłʼizh |- |aibehibite |dootłʼizh |ohapite |łitsooí |semmeʼ |tʼááłáʼiʼ |- |wahatehwe |naaki |bahaiteeʼ |táá |watsewite |dį́į́ |- |manegite |ashdlaʼ |} <br clear="all"/> {| |[[Eʼelyaaígíí:Ute delegation.jpg|200px|thumb|right|Nóódaʼí Wááshindoongo naaskáí 1880 yihah yę́ędą́ą́ʼ. [[Naatʼáanii Ouray]] 2nd from right front row]] |[[Eʼelyaaígíí:Nóódaʼí binaatʼáanii (bee ééhániih biniiyé ályaaígíí).jpg|200px|thumb|right|Naatʼáanii Ouray tsé baʼashtʼéélyá.]] |} {{ext}} * Nóódaʼí Ouraydi ([[Áshįįh Biiʼtó Hahoodzo]]ji) daʼbikéyahígíí biweb site: http://www.utetribe.com/ * Nóódaʼí Bíinaji ([[Dibé Ntsaa Hahoodzo]]ji) daʼbikéyahígíí biweb site: https://web.archive.org/web/20050804002806/http://www.southern-ute.nsn.us/ * Nóódaʼí Kin Dootłʼizhíjiʼ ([[Dibé Ntsaa Hahoodzo]]ji) daʼbikéyahígíí biweb site: http://www.utemountainute-nsn.com/index.htm {{BY-dine'e}} {{Nóódaʼí-kin}} {{reflist}} [[Tʼááłáhági átʼéego:Bitsįʼ yishtłizhii]] o7tuf8pphtht4tfp89ssfhrg12u4348 Siverek łééchąąʼí bikáaʼgi naʼashjéʼii 0 42214 309309 2026-04-21T13:50:34Z Shí-Ayóó-Nííníshní 20825 naaltsoos áyiilaa: "'''{{PAGENAME}}''' ([[Bilagáana bizaad]]: ''Siverek school shooting'') éí 2026 da, Siverek, Şanlıurfa, [[Bichʼah Łichíiʼii Bikéyah]] bikááʼgi, tʼááłáʼí éí naaltsoos bikéyahgi bee hazʼą́ą́gi baa haneʼgo naashá. Tʼáá íiyisí tʼáá ajiłii dineʼé, 19 naaki, naaltsoos bikéyahgi dah naasháałgo bee hazʼą́ą́go, 16 dineʼé yáʼátʼéehgo nitsáhákees.<ref>https://www.reuters.com/world/school-shooting-turkey-le..." akʼeʼeeshchį́ 309309 wikitext text/x-wiki '''{{PAGENAME}}''' ([[Bilagáana bizaad]]: ''Siverek school shooting'') éí 2026 da, Siverek, Şanlıurfa, [[Bichʼah Łichíiʼii Bikéyah]] bikááʼgi, tʼááłáʼí éí naaltsoos bikéyahgi bee hazʼą́ą́gi baa haneʼgo naashá. Tʼáá íiyisí tʼáá ajiłii dineʼé, 19 naaki, naaltsoos bikéyahgi dah naasháałgo bee hazʼą́ą́go, 16 dineʼé yáʼátʼéehgo nitsáhákees.<ref>https://www.reuters.com/world/school-shooting-turkey-leaves-16-wounded-governor-says-2026-04-14/</ref> == Baa haneʼ == Ahmet Koyuncu Vocational and Technical Anatolian High School bikááʼgi, tʼáá ajiłii éí shotgun bee hazʼą́ą́go naashá. Tʼááłáʼí éí school yardgi áádóó naaltsoos bikéyahgi naashááłgo, dineʼé naʼashjéʼii nitsáhákeesgo naashá.<ref>https://apnews.com/article/1605b76ff905e5f206f1550b63beb141</ref> Police dineʼé éí tʼáá ajiłii biniiyé naashááłgo, tʼáá ajiłii éí nihichʼiʼ naashá (suicide). Dineʼé 16 yáʼátʼéehgo nitsáhákees, éí 10 naaltsoos naashááh, 4 hataałii, 1 naaltsoos bikááʼgi naʼashjéʼii, áádóó 1 police dineʼé.<ref>https://www.reuters.com/world/school-shooting-turkey-leaves-16-wounded-governor-says-2026-04-14/</ref> == Tʼáá ajiłii == Tʼáá ajiłii éí Ömer Ket, 19 naaki, tʼááłáʼí éí naaltsoos bikéyahgi naashá yáhootʼééł. Doo bee hazʼą́ą́gi baa naʼalkidgo shił bééhózin da. Tʼáá ajiłii éí tʼáá ajiłii nihichʼiʼ naashá.<ref>https://apnews.com/article/1605b76ff905e5f206f1550b63beb141</ref> == Tʼáá ajiłii nisinígíí == Tʼáá ajiłii nisinígíí éí doo shił bééhózin da. Baa haneʼgo naashágo, tʼáá ajiłii nitsáhákeesgo bee hazʼą́ą́gi éí naaltsoos bikéyahgi naashágo doo shił bééhózin da.<ref>https://www.reuters.com/world/school-shooting-turkey-leaves-16-wounded-governor-says-2026-04-14/</ref> == Bééhazʼą́ == <references/> [[Category:2026 tʼáá ajiłii Turkey bikááʼgi]] [[Category:Naaltsoos bikéyahgi bee hazʼą́ą́gi Turkey bikááʼgi]] [[Category:Tʼáá ajiłii bee hazʼą́ą́gi 2026]] [[Category:April 2026 tʼáá ajiłii Turkey bikááʼgi]] [[Category:Şanlıurfa bikéyah]] hvzzvhuxc4knec6o08kc6no7ssn0b9i 309310 309309 2026-04-21T13:54:55Z Shí-Ayóó-Nííníshní 20825 309310 wikitext text/x-wiki [[File:2026 Siverek school shooting CCTV.png|right|300px]] '''{{PAGENAME}}''' ([[Bilagáana bizaad]]: ''Siverek school shooting'') éí 2026 da, Siverek, Şanlıurfa, [[Bichʼah Łichíiʼii Bikéyah]] bikááʼgi, tʼááłáʼí éí naaltsoos bikéyahgi bee hazʼą́ą́gi baa haneʼgo naashá. Tʼáá íiyisí tʼáá ajiłii dineʼé, 19 naaki, naaltsoos bikéyahgi dah naasháałgo bee hazʼą́ą́go, 16 dineʼé yáʼátʼéehgo nitsáhákees.<ref>https://www.reuters.com/world/school-shooting-turkey-leaves-16-wounded-governor-says-2026-04-14/</ref> == Baa haneʼ == Ahmet Koyuncu Vocational and Technical Anatolian High School bikááʼgi, tʼáá ajiłii éí shotgun bee hazʼą́ą́go naashá. Tʼááłáʼí éí school yardgi áádóó naaltsoos bikéyahgi naashááłgo, dineʼé naʼashjéʼii nitsáhákeesgo naashá.<ref>https://apnews.com/article/1605b76ff905e5f206f1550b63beb141</ref> Police dineʼé éí tʼáá ajiłii biniiyé naashááłgo, tʼáá ajiłii éí nihichʼiʼ naashá (suicide). Dineʼé 16 yáʼátʼéehgo nitsáhákees, éí 10 naaltsoos naashááh, 4 hataałii, 1 naaltsoos bikááʼgi naʼashjéʼii, áádóó 1 police dineʼé.<ref>https://www.reuters.com/world/school-shooting-turkey-leaves-16-wounded-governor-says-2026-04-14/</ref> == Tʼáá ajiłii == Tʼáá ajiłii éí Ömer Ket, 19 naaki, tʼááłáʼí éí naaltsoos bikéyahgi naashá yáhootʼééł. Doo bee hazʼą́ą́gi baa naʼalkidgo shił bééhózin da. Tʼáá ajiłii éí tʼáá ajiłii nihichʼiʼ naashá.<ref>https://apnews.com/article/1605b76ff905e5f206f1550b63beb141</ref> == Tʼáá ajiłii nisinígíí == Tʼáá ajiłii nisinígíí éí doo shił bééhózin da. Baa haneʼgo naashágo, tʼáá ajiłii nitsáhákeesgo bee hazʼą́ą́gi éí naaltsoos bikéyahgi naashágo doo shił bééhózin da.<ref>https://www.reuters.com/world/school-shooting-turkey-leaves-16-wounded-governor-says-2026-04-14/</ref> == Bééhazʼą́ == <references/> [[Category:2026 tʼáá ajiłii Turkey bikááʼgi]] [[Category:Naaltsoos bikéyahgi bee hazʼą́ą́gi Turkey bikááʼgi]] [[Category:Tʼáá ajiłii bee hazʼą́ą́gi 2026]] [[Category:April 2026 tʼáá ajiłii Turkey bikááʼgi]] [[Category:Şanlıurfa bikéyah]] 9hs4x6zpmbtk5jpr8yntvgk7ul4jb9n Hoozdo Hahoodzo bikááʼgi bee hólǫ́ʼígíí naashá 0 42215 309311 2026-04-21T14:04:45Z Shí-Ayóó-Nííníshní 20825 naaltsoos áyiilaa: "2014 shííł, [[Hoozdo Hahoodzo]] bikéyah bikááʼgi 242,156 bee hólǫ́ʼígíí bee áłtsééʼ haadaʼiilyá. ==Bee ééhózinígíí== {| class="wikitable" |+ Hoozdo Hahoodzo crime rates 1960–2014<ref>http://www.disastercenter.com/crime/azcrime.htm</ref> ! width=50px rowspan=2 | Year ! width=90px rowspan=2 | Population ! width=90px rowspan=2 | Total ! width=90px rowspan=2 | Rate (per 100,000) ! width=90px colspan=2 | Violent crimes ! widt..." akʼeʼeeshchį́ 309311 wikitext text/x-wiki 2014 shííł, [[Hoozdo Hahoodzo]] bikéyah bikááʼgi 242,156 bee hólǫ́ʼígíí bee áłtsééʼ haadaʼiilyá. ==Bee ééhózinígíí== {| class="wikitable" |+ Hoozdo Hahoodzo crime rates 1960–2014<ref>http://www.disastercenter.com/crime/azcrime.htm</ref> ! width=50px rowspan=2 | Year ! width=90px rowspan=2 | Population ! width=90px rowspan=2 | Total ! width=90px rowspan=2 | Rate (per 100,000) ! width=90px colspan=2 | Violent crimes ! width=90px colspan=2 | Property crimes |- ! width=90px | Total ! width=90px | Rate (per 100,000) ! width=90px | Total ! width=90px | Rate (per 100,000) |- ! 1960 | 1,302,161 | 39,243 | 3,013.7 | 2,704 | 207.7 | 36,539 | 2,806.0 |- ! 1965 | 1,608,000 | 57,049 | 3,547.8 | 3,092 | 192.3 | 53,957 | 3,355.5 |- ! 1970 | 1,772,482 | 104,829 | 5,914.2 | 6,564 | 370.3 | 98,265 | 5,543.9 |- ! 1975 | 2,224,000 | 185,515 | 8,341.5 | 12,184 | 547.8 | 173,331 | 7,793.7 |- ! 1980 | 2,715,357 | 221,866 | 8,170.8 | 17,673 | 650.9 | 204,193 | 7,519.9 |- ! 1985 | 3,187,000 | 226,793 | 7,116.2 | 19,202 | 602.5 | 207,591 | 6,513.7 |- ! 1990 | 3,665,228 | 289,140 | 7,888.7 | 23,911 | 652.4 | 265,229 | 7,236.4 |- ! 1995 | 4,218,000 | 346,450 | 8,213.6 | 30,095 | 713.5 | 316,355 | 7,500.1 |- ! 2000 | 5,130,632 | 299,092 | 5,829.5 | 27,281 | 531.7 | 271,811 | 5,297.8 |- ! 2005 | 5,953,007 | 317,823 | 5,351.2 | 30,478 | 512.0 | 287,345 | 4,838.0 |- ! 2010 | 6,413,158 | 253,330 | 3,950.1 | 26,528 | 413.6 | 226,802 | 3,536.5 |- ! 2014 | 6,731,484 | 242,156 | 3,597.4 | 26,916 | 399.9 | 215,240 | 3,197.5 |} ==Bééhazʼą́== <references/> [[Tʼááłáhági átʼéego:Hoozdo Hahoodzo]] pz58n8s9jdbqxcqz066svotkiqcio1g 2026 Ditsʼozí Daʼalzhishii Bikéyah bikéyahgóó naat’áanii bich’į’ yáhoot’ééłígíí 0 42216 309313 2026-04-22T09:26:45Z Slokqa2040 20830 naaltsoos áyiilaa: "'''2026 Ditsʼozí Daʼalzhishii Bikéyah bikéyahgóó naat’áanii bich’į’ yáhoot’ééłígíí''' (''2026 Bulgarian parliamentary election'') doo 2026 nishłį́į́ʼgo [[Ditsʼozí Daʼalzhishii Bikéyah]] bikááʼgi áłtsé bee hazʼą́ągi naatʼáanii bił hazʼą́ągi bee haneʼ dah naaznilígíí yáhootʼééł. Éí tʼáá ajiłii tʼááłáʼí éí 2021 dóó 2026 łahgo tʼááłáʼí tsostsʼidii dóó tseebííʼdi naa..." akʼeʼeeshchį́ 309313 wikitext text/x-wiki '''2026 Ditsʼozí Daʼalzhishii Bikéyah bikéyahgóó naat’áanii bich’į’ yáhoot’ééłígíí''' (''2026 Bulgarian parliamentary election'') doo 2026 nishłį́į́ʼgo [[Ditsʼozí Daʼalzhishii Bikéyah]] bikááʼgi áłtsé bee hazʼą́ągi naatʼáanii bił hazʼą́ągi bee haneʼ dah naaznilígíí yáhootʼééł. Éí tʼáá ajiłii tʼááłáʼí éí 2021 dóó 2026 łahgo tʼááłáʼí tsostsʼidii dóó tseebííʼdi naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi yáhootʼééł.<ref name="euronews">Euronews. "Bulgaria votes in eighth election in five years." 2026. https://www.euronews.com/2026/04/19/bulgaria-election</ref> == Áłtsé bee haneʼ == Bulgaria bikááʼgi tʼááłáʼí naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi doo shił bééhózin da tʼáá ajiłii 2021 yáhootʼééł. Áádóó kʼad 2026 yáhootʼééł tʼááłáʼí tsostsʼidii naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi baa haneʼ dah naaznilígíí.<ref name="schuman">Robert Schuman Foundation. "Bulgarians are heading to the polls for the eighth general election since 2021." 2026. https://www.robert-schuman.eu/en/european-issues/2026-bulgaria-election</ref> Tʼáá ajiłii doo bee hazʼą́ągi doo nitsáhákeesígíí, tʼáá ajiłii naatʼáanii bee hazʼą́ągi yáhootʼééł, tʼáá ajiłii doo shił bééhózin da doo tʼáá ajiłii kʼehgo naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi doo shił bééhózin da.<ref name="reuters">Reuters. "Bulgaria votes after political instability." 2026. https://www.reuters.com/world/europe/bulgaria-election-2026</ref> == Bee hazʼą́ągi == Tʼáá ajiłii naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi yáhootʼééł: * '''Progressive Bulgaria''' – 44.6% * '''We Continue the Change–Democratic Bulgaria''' – ~13% * '''GERB–SDS''' – ~13% * '''Movement for Rights and Freedoms''' – ~6% * '''Revival''' – ~4%<ref name="aa">Anadolu Agency. "Progressive Bulgaria leads with 44.6%." 2026. https://www.aa.com.tr/en/europe/bulgaria-election-results-2026</ref> Progressive Bulgaria, éí naatʼáanii [[Rumen Radev]] biyiʼdi, tʼááłáʼí 130+ seats yił yáhootʼééł dóó tʼááłáʼí majority bee hazʼą́ągi yáhootʼééł.<ref name="lemond">Le Monde. "Bulgaria headed for political stability." 2026. https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2026/04/20/bulgaria-election</ref> == Tʼáá ajiłii bee hazʼą́ągi == Éí naatʼáanii bee hazʼą́ągi tʼááłáʼí doo 1997 yáhootʼééł łahgo tʼááłáʼí majority bee hazʼą́ągi yáhootʼééł. Éí tʼáá ajiłii naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi doo shił bééhózin da doo tʼáá ajiłii tʼááłáʼí yáhootʼééł.<ref name="ecfr">European Council on Foreign Relations. "Bulgaria’s election and what it means for Europe." 2026. https://ecfr.eu/article/bulgaria-election-2026</ref> Rumen Radev éí tʼáá ajiłii anti-corruption bee haneʼ yáhootʼééł dóó tʼáá ajiłii European Union bee haneʼ doo shił bééhózin da, kʼad [[Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah]] bee haneʼ tʼáá ajiłii nitsáhákeesígíí.<ref name="reuters2">Reuters. "Radev wins parliamentary election." 2026. https://www.reuters.com/world/europe/radev-election-win-2026</ref> == Bééhazʼą́ == <references/> [[Category:Ditsʼozí Daʼalzhishii bikááʼgi naatʼáanii bee hazʼą́ągi]] [[Category:2026 Ditsʼozí Daʼalzhishii bikááʼgi]] qhn1hvynegvdwgvx0u4l79chsom5xo0 309314 309313 2026-04-22T09:29:58Z Slokqa2040 20830 309314 wikitext text/x-wiki [[File:2026_Bulgarian_parliamentary_election.svg|right|300px]] '''2026 Ditsʼozí Daʼalzhishii Bikéyah bikéyahgóó naat’áanii bich’į’ yáhoot’ééłígíí''' (''2026 Bulgarian parliamentary election'') doo 2026 nishłį́į́ʼgo [[Ditsʼozí Daʼalzhishii Bikéyah]] bikááʼgi áłtsé bee hazʼą́ągi naatʼáanii bił hazʼą́ągi bee haneʼ dah naaznilígíí yáhootʼééł. Éí tʼáá ajiłii tʼááłáʼí éí 2021 dóó 2026 łahgo tʼááłáʼí tsostsʼidii dóó tseebííʼdi naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi yáhootʼééł.<ref name="euronews">Euronews. "Bulgaria votes in eighth election in five years." 2026. https://www.euronews.com/2026/04/19/bulgaria-election</ref> == Áłtsé bee haneʼ == Bulgaria bikááʼgi tʼááłáʼí naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi doo shił bééhózin da tʼáá ajiłii 2021 yáhootʼééł. Áádóó kʼad 2026 yáhootʼééł tʼááłáʼí tsostsʼidii naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi baa haneʼ dah naaznilígíí.<ref name="schuman">Robert Schuman Foundation. "Bulgarians are heading to the polls for the eighth general election since 2021." 2026. https://www.robert-schuman.eu/en/european-issues/2026-bulgaria-election</ref> Tʼáá ajiłii doo bee hazʼą́ągi doo nitsáhákeesígíí, tʼáá ajiłii naatʼáanii bee hazʼą́ągi yáhootʼééł, tʼáá ajiłii doo shił bééhózin da doo tʼáá ajiłii kʼehgo naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi doo shił bééhózin da.<ref name="reuters">Reuters. "Bulgaria votes after political instability." 2026. https://www.reuters.com/world/europe/bulgaria-election-2026</ref> == Bee hazʼą́ągi == Tʼáá ajiłii naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi yáhootʼééł: * '''Progressive Bulgaria''' – 44.6% * '''We Continue the Change–Democratic Bulgaria''' – ~13% * '''GERB–SDS''' – ~13% * '''Movement for Rights and Freedoms''' – ~6% * '''Revival''' – ~4%<ref name="aa">Anadolu Agency. "Progressive Bulgaria leads with 44.6%." 2026. https://www.aa.com.tr/en/europe/bulgaria-election-results-2026</ref> Progressive Bulgaria, éí naatʼáanii [[Rumen Radev]] biyiʼdi, tʼááłáʼí 130+ seats yił yáhootʼééł dóó tʼááłáʼí majority bee hazʼą́ągi yáhootʼééł.<ref name="lemond">Le Monde. "Bulgaria headed for political stability." 2026. https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2026/04/20/bulgaria-election</ref> == Tʼáá ajiłii bee hazʼą́ągi == Éí naatʼáanii bee hazʼą́ągi tʼááłáʼí doo 1997 yáhootʼééł łahgo tʼááłáʼí majority bee hazʼą́ągi yáhootʼééł. Éí tʼáá ajiłii naatʼáanii bee hazʼą́ągi bee hazʼą́ągi doo shił bééhózin da doo tʼáá ajiłii tʼááłáʼí yáhootʼééł.<ref name="ecfr">European Council on Foreign Relations. "Bulgaria’s election and what it means for Europe." 2026. https://ecfr.eu/article/bulgaria-election-2026</ref> Rumen Radev éí tʼáá ajiłii anti-corruption bee haneʼ yáhootʼééł dóó tʼáá ajiłii European Union bee haneʼ doo shił bééhózin da, kʼad [[Biʼééʼ Łichííʼí Bikéyah]] bee haneʼ tʼáá ajiłii nitsáhákeesígíí.<ref name="reuters2">Reuters. "Radev wins parliamentary election." 2026. https://www.reuters.com/world/europe/radev-election-win-2026</ref> == Bééhazʼą́ == <references/> [[Category:Ditsʼozí Daʼalzhishii bikááʼgi naatʼáanii bee hazʼą́ągi]] [[Category:2026 Ditsʼozí Daʼalzhishii bikááʼgi]] nqjvx41li7t17iqf55n3e6fnozxrkg0