Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 372 2496880 2432436 2026-03-26T22:33:59Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Giora Feidman]] 2496880 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{març}} Lo '''26 de març''' es lo 85{{e}} [[jorn]] de l'[[an]] (86{{e}} en cas d'[[annada bissextila]]) del [[calendièr gregorian]]. == Eveniments == * [[1971]] - independéncia de [[Bangladèsh]] * [[2004]] - fondacion de l'[[Aligança Liura Europèa]] coma partit politic europèu. == Naissenças == * [[1516]] - [[Conrad Gessner]], naturalista soís (m. [[1565]]) * [[1829]] - [[Loís Romieu]], poèta occitan (m. [[1894]]) * [[1851]] - [[A.C. Bradley]], universitari anglés (m. [[1935]]) * [[1856]] - [[William Massey]], primièr ministre de Nòva Zelanda (m. [[1925]]) * [[1875]] - [[Syngman Rhee]], president de la [[Corèa del Sud]] (m. [[1965]]) * [[1893]] - [[Palmiro Togliatti]], comunista italian (m. [[1964]]) * [[1904]] - [[Xenofon Zolotas]], primièr ministre de Grècia (m. [[2004]]) * [[1909]] - [[Héctor José Cámpora]], president d'Argentina (m. [[1980]]) * [[1911]] - [[Tennessee Williams]] (nascut Thomas Lanier), escrivan american (m. [[1983]]) * 1911 - [[Bernard Katz]], bioquimista alemand-britanic, Prèmi Nobel (m. [[2003]]) * [[1916]] - [[Christian B. Anfinsen]], bioquimista american, Prèmi Nobel (m. [[1995]]) * [[1917]] - [[Rufus Thomas]], musician american (m. [[1991]]) * [[1925]] - [[Pierre Boulez]], compositor, pedagòg e menaire d'orquèstra francés (m. [[2016]]) * [[1930]] - [[Gregory Corso]], poèta american (m. [[2001]]) * [[1931]] - [[Leonard Nimoy]], actor e realizator american (m. [[2015]])<ref>{{cita web|títol= Leonard Nimoy, o "Spock" de Jornada nas Estrelas morre aos 83 anos |url=http://televisao.uol.com.br/noticias/redacao/2015/02/27/leonard-nimoy-o-spock-de-jornada-nas-estrelas-morre-aos-83-anos.htm|editor=UOL |consultat lo= 27 de febrièr de 2015}}</ref> * [[1934]] - [[Alan Arkin]], realizador, actor, musician e cantaire american (m. [[2023]]) * [[1935]] - [[Mahmoud Abbas]], president de l'[[Autoritat Palestiniana]] * [[1936]] - [[Giora Feidman]], clarinestista judiu argentin d'estil klezmer * [[1936]] - [[Éder Jofre]], boxaire brasilièr * [[1938]] - [[Anthony James Leggett]], fisician britanic, Prèmi Nobel * [[1940]] - [[James Caan]], actor american * [[1941]] - [[Richard Dawkins]], biologista e etologista britanic * [[1944]] - [[Diana Ross]], cantaira americana ([[The Supremes]]) * [[1948]] - [[Steven Tyler]], cantaire e musician american ([[Aerosmith]]) * [[1950]] - [[Teddy Pendergrass]], cantaire american (m. [[2010]]) * [[1951]] - [[Carl Edwin Wieman]], fisician american, Prèmi Nobel * [[1962]] - [[Fernando Martín]], jogaire de basquetbòl espanhol (m. [[1989]]) * [[1971]] - [[Moyoko Anno]], dessenhaira japonesa * [[1973]] - [[Larry Page]], entrepreneire american * [[1984]] - [[Sara Jean Underwood]], modèla americana * 1984 - [[Annette Schwarz]], actritz pornografica americana * [[1985]] - [[Keira Knightley]], actritz anglesa de cinèma * [[1990]] - [[Sarah Menezes]], judoka brasilièra == Decèsses == * [[1211]] - Rei [[Sancho Ièr de Portugal]] (n. [[1154]]) * [[1814]] - [[Joseph-Ignace Guillotin]], mètge francés, inventor de la [[guilhotina]] (n. [[1738]]) * [[1827]] - [[Ludwig van Beethoven]], compositor de musica classica [[Alemanha|alemand]] (m. [[1770]]) * [[1892]] - [[Walt Whitman]], poèta american (n. [[1819]]) * [[1902]] - [[Cecil Rhodes]], explorator britanic (n. [[1853]]) * [[1923]] - [[Sarah Bernhardt]], actritz francesa (n. [[1844]]) * [[1926]] - [[Konstantin Fehrenbach]], cancelièr alemand (n. [[1852]]) * [[1940]] - [[Spyridon Louis]], atlèta grèc (n. [[1873]]) * [[1945]] - [[David Lloyd George]], primièr ministre del Reialme Unit (n. [[1863]]) * [[1959]] - [[Raymond Chandler]], escrivan american (n. [[1888]]) * [[1980]] - [[Roland Barthes]], escrivan e semiològ francés (n. [[1908]]) * [[1984]] - [[Ahmed Sékou Touré]], president de [[Guinèa]] (n. [[1922]]) * [[2002]] - [[Taisto Sinisalo]], politician finlandés (n. [[1926]]) * [[2005]] - [[James Callaghan]], primièr ministre del Reialme Unit (n. [[1912]]) * [[2011]] - [[Albert Windey]], politician bèlga (n. [[1918]]) * [[2015]] - [[Tomas Tranströmer]], escrivan suedés, Prèmi Nobel (n. [[1931]]) == Referéncias == {{reflist}} ---- Vejatz tanben: * [[25 de març]] | [[27 de març]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] dsbbm6i6aear5ckgkzjrdccvljk00j9 2496881 2496880 2026-03-26T22:34:32Z Dostojewskij 20932 /* Decèsses */ n. 2496881 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{març}} Lo '''26 de març''' es lo 85{{e}} [[jorn]] de l'[[an]] (86{{e}} en cas d'[[annada bissextila]]) del [[calendièr gregorian]]. == Eveniments == * [[1971]] - independéncia de [[Bangladèsh]] * [[2004]] - fondacion de l'[[Aligança Liura Europèa]] coma partit politic europèu. == Naissenças == * [[1516]] - [[Conrad Gessner]], naturalista soís (m. [[1565]]) * [[1829]] - [[Loís Romieu]], poèta occitan (m. [[1894]]) * [[1851]] - [[A.C. Bradley]], universitari anglés (m. [[1935]]) * [[1856]] - [[William Massey]], primièr ministre de Nòva Zelanda (m. [[1925]]) * [[1875]] - [[Syngman Rhee]], president de la [[Corèa del Sud]] (m. [[1965]]) * [[1893]] - [[Palmiro Togliatti]], comunista italian (m. [[1964]]) * [[1904]] - [[Xenofon Zolotas]], primièr ministre de Grècia (m. [[2004]]) * [[1909]] - [[Héctor José Cámpora]], president d'Argentina (m. [[1980]]) * [[1911]] - [[Tennessee Williams]] (nascut Thomas Lanier), escrivan american (m. [[1983]]) * 1911 - [[Bernard Katz]], bioquimista alemand-britanic, Prèmi Nobel (m. [[2003]]) * [[1916]] - [[Christian B. Anfinsen]], bioquimista american, Prèmi Nobel (m. [[1995]]) * [[1917]] - [[Rufus Thomas]], musician american (m. [[1991]]) * [[1925]] - [[Pierre Boulez]], compositor, pedagòg e menaire d'orquèstra francés (m. [[2016]]) * [[1930]] - [[Gregory Corso]], poèta american (m. [[2001]]) * [[1931]] - [[Leonard Nimoy]], actor e realizator american (m. [[2015]])<ref>{{cita web|títol= Leonard Nimoy, o "Spock" de Jornada nas Estrelas morre aos 83 anos |url=http://televisao.uol.com.br/noticias/redacao/2015/02/27/leonard-nimoy-o-spock-de-jornada-nas-estrelas-morre-aos-83-anos.htm|editor=UOL |consultat lo= 27 de febrièr de 2015}}</ref> * [[1934]] - [[Alan Arkin]], realizador, actor, musician e cantaire american (m. [[2023]]) * [[1935]] - [[Mahmoud Abbas]], president de l'[[Autoritat Palestiniana]] * [[1936]] - [[Giora Feidman]], clarinestista judiu argentin d'estil klezmer * [[1936]] - [[Éder Jofre]], boxaire brasilièr * [[1938]] - [[Anthony James Leggett]], fisician britanic, Prèmi Nobel * [[1940]] - [[James Caan]], actor american * [[1941]] - [[Richard Dawkins]], biologista e etologista britanic * [[1944]] - [[Diana Ross]], cantaira americana ([[The Supremes]]) * [[1948]] - [[Steven Tyler]], cantaire e musician american ([[Aerosmith]]) * [[1950]] - [[Teddy Pendergrass]], cantaire american (m. [[2010]]) * [[1951]] - [[Carl Edwin Wieman]], fisician american, Prèmi Nobel * [[1962]] - [[Fernando Martín]], jogaire de basquetbòl espanhol (m. [[1989]]) * [[1971]] - [[Moyoko Anno]], dessenhaira japonesa * [[1973]] - [[Larry Page]], entrepreneire american * [[1984]] - [[Sara Jean Underwood]], modèla americana * 1984 - [[Annette Schwarz]], actritz pornografica americana * [[1985]] - [[Keira Knightley]], actritz anglesa de cinèma * [[1990]] - [[Sarah Menezes]], judoka brasilièra == Decèsses == * [[1211]] - Rei [[Sancho Ièr de Portugal]] (n. [[1154]]) * [[1814]] - [[Joseph-Ignace Guillotin]], mètge francés, inventor de la [[guilhotina]] (n. [[1738]]) * [[1827]] - [[Ludwig van Beethoven]], compositor de musica classica [[Alemanha|alemand]] (n. [[1770]]) * [[1892]] - [[Walt Whitman]], poèta american (n. [[1819]]) * [[1902]] - [[Cecil Rhodes]], explorator britanic (n. [[1853]]) * [[1923]] - [[Sarah Bernhardt]], actritz francesa (n. [[1844]]) * [[1926]] - [[Konstantin Fehrenbach]], cancelièr alemand (n. [[1852]]) * [[1940]] - [[Spyridon Louis]], atlèta grèc (n. [[1873]]) * [[1945]] - [[David Lloyd George]], primièr ministre del Reialme Unit (n. [[1863]]) * [[1959]] - [[Raymond Chandler]], escrivan american (n. [[1888]]) * [[1980]] - [[Roland Barthes]], escrivan e semiològ francés (n. [[1908]]) * [[1984]] - [[Ahmed Sékou Touré]], president de [[Guinèa]] (n. [[1922]]) * [[2002]] - [[Taisto Sinisalo]], politician finlandés (n. [[1926]]) * [[2005]] - [[James Callaghan]], primièr ministre del Reialme Unit (n. [[1912]]) * [[2011]] - [[Albert Windey]], politician bèlga (n. [[1918]]) * [[2015]] - [[Tomas Tranströmer]], escrivan suedés, Prèmi Nobel (n. [[1931]]) == Referéncias == {{reflist}} ---- Vejatz tanben: * [[25 de març]] | [[27 de març]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] j3xu5mdu0gsx50sqfyhe1mfj4xp1xpj 10 7797 2496894 2496221 2026-03-27T08:04:02Z Jfblanc 104 /* Resultat sus la pagina d’acuèlh */ 2496894 wikitext text/x-wiki <noinclude><!-- === Avertiments (invisibles dins l'acuèlh) === -->{{Acuèlh actualitat/instruccions}} == Resultat sus la pagina d’acuèlh == </noinclude><div><!-- Inseriscatz pas aicí QUE las informacions e eveniments que se prèstan a una cobertura enciclopedica e qu'an provocat la CREACION D'UN ARTICLE o que n'an pregondament modificat un. == Lista visibla de tèmas generics non datats (periòde long, sens mesa a jorn jornalièra) == ==== EDITAR EN DEJÓS D'AQUESTA LINHA ! ==== --> </div><!--== un desenat d'informacions brèvas datadas al mai == --> <imagemap>Fichièr:El_presidente_José_María_Balcázar_Zelada_ingresó_por_primera_vez_a_Palacio_de_Gobierno_0-9_screenshot_(cropped).png|right|150px</imagemap> * [[10 de març|10]] e [[13 de març]] de [[2026]]: l’esquiaire occitan [[Arthur Bauchet]] se ganha doas medalhas d’aur als [[Jòcs paralimpics d'ivèrn de Milan e Cortina]]. * [[23 de febrièr]]: morís a [[Manòsca]] l'escrivan e istorian occitan [[Glaudi Barsotti]]. * [[18 de febrièr]]: [[José María Balcázar]] es elegit president interimari de [[Peró]]. (imatge) * [[7 de febrièr|7 de heurèr]] de [[2026]]: a la fin deu mandat deu [[Conselh presidenciau de transicion (Haití)|Conselh presidenciau de transicion]] a Haití, [[Alix Didier Fils-Aimé]] ven president interimari. * [[25 de genièr]]: morís a [[Sant Africa]] l'escrivana e cantaira occitana [[Maria Roanet]]. * [[3 de genièr]]: los [[Estats Units d'America]] atacan [[Veneçuèla]] e capturan lo president [[Nicolás Maduro|Maduro]]. * [[2 de genièr]] : [[Ciutat de La Patz]] ven la capitala de la [[Guinèa Eqüatoriala]]. * [[1 de genièr]] : [[Guy Parmelin]] ven tornar president de [[Soïssa]]; [[Bulgaria]] rejonh la zona de l’[[èuro]]. * [[27 de decembre]] de [[2025]]: morís l’entrainaire occitan [[Joan Loís Gasset]]. * [[24 de decembre]]: [[Nasry Asfura]] se ganha las eleccions presidencialas d'[[Onduras]]. * [[23 de decembre]]: lo govèrn Trump sanciona d'europèus opausats a la desinformacion coma [[Clare Melford]] e [[Anna-Lena von Hodenberg]]. * [[14 de decembre]]: [[José Antonio Kast]] se ganha las eleccions presidencialas de [[Chile]]. * [[13 de decembre]]: beatificacion de 50 crestians antinazis a París. Demèst eles Raimond Caire e d'autres occitans. * [[30 de novembre]]: Jeffrey Bostic ven president de Barbada. * [[27 de novembre]]: Juan Francisco Pérez Llorca es elegit president de la Generalitat de Valéncia. * [[27 de novembre]]: en seguida d'un còp d'estat, lo general Horta Nta Na Man ven president de transicion de la Guinèa de Bissau. * [[26 de novembre]]: Andrej Babiš es nommat primièr ministre de Chequia. * [[18 de novembre]]: John Main es elegit primièr de Nunavut. * [[15 de novembre]]: Khaled al-Anany ven president de l'UNESCO. * [[13 de novembre]]: Francis Itimai ven governaire de Iap. * [[11 de novembre]]: Catherine Connolly ven presidenta d'Irlanda. * [[5 de novembre]]: Shawn Christian es elegit primièr cònsol de las Illas Pitcairn. * [[4 de novembre]]: Zohran Mamdani es elegit primièr cònsol de New York. * [[24 d'octobre]]: morís l’esquiaire occitan [[Julian Besson]]. * [[24 d'octobre]]: [[Tufan Erhürman]] ven president de Chipre del Nòrd. * [[23 d'octobre]]: morís lo cantaire de reggae panamenc [[Japanese]]. * [[18 d'octobre]]: morís lo cantaire arlatenc [[Jan Mari Carlòtti]]. * [[14 d'octobre]]: lo president [[Andry Rajoelina]] fugís de [[Madagascar]]. * [[11 d'octobre]]: [[Patrick Herminie]] se ganha l'eleccion presidenciala de [[Seichèlas]]. {{clr}}<noinclude> <!-- ==== EDITAR AL DESSÚS D'AQUESTA LINHA ! ==== == Totas las categorias per aqueste modèl gropadas aicí (de daissar a la fin) == --> [[Categoria:Modèl per las paginas d'acuèlh|Acuelh]] [[Categoria:Actualitat]] [[Categoria:Cronologia]] <!-- == Ligams vèrs los modèls d’autres projèctes Wikipèdia (de daissar a la fin) == --> </noinclude> 06feyn4nncyi970o2nvu3h2z9ptyh4q 0 17106 2496888 2496853 2026-03-27T05:56:52Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo retorn en Índia e los prumiers combats */ 2496888 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Biografia == === Jovença e formacion === Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de [[1869]] a [[Porbandar]], una [[vila]] [[litorau|costiera]] de [[Gujarat]], au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] aisaa de la [[casta]] dels ''[[vaishyas]]'' (« marchands »<ref>Aquela casta es la tresena dins l'òrdre tradicionau de l'[[indoïsme]] après los preires e los guerriers.</ref>). Son [[paire]], [[Karamchand Uttamchand Gandhi|Karamchand Gandhi]] ([[1822]]-[[1885]]), èra un foncionari que venguèc ''dewan'' dels [[Porbandar (Estat)|principats de Porbandar]] puei de [[Rajkot (Estat)|Rajkot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ramachandra Guha, ''Gandhi before India'', Vintage Books, 2015, pp. 19-21.</ref>. Sa [[maire]], [[Putlibai]], èra una [[femna]] piosa observant d'un biais atentiu los rites [[indoïsme|indós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi: Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 21.</ref>. Pasmens, es pauc coneissua per los [[istòria|istorians]]. Es dins aqueu quadre [[Familha (parentèla)|familhau]] que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l'''[[ahimsa]]'' (non-violéncia), de la [[tolerància]] [[religions|religiosa]] e dau [[vegetarianisme]]. Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn [[Escòla|escolan]] durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au [[collegi]]. A 13 ans, foguèc [[maridatge|maridat]] segon la [[tradicion]] amb [[Kasturba Gandhi|Kasturba Makhanji]] ([[1869]]-[[1944]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rekha Mohanty, « From Satya to Sadbhavna », ''Orissa Review'', genier de 2011, pp. 45-49.</ref>. Lo pareu aguèc quatre [[Enfant|enfants]] : [[Harilal Gandhi]] ([[1888]]-[[1948]]), [[Manilal Gandhi]] ([[1892]]-[[1956]]), [[Ramdas Gandhi]] ([[1897]]-[[1969]]) e [[Devdas Gandhi]] ([[1900]]-[[1957]]). Pasmens, aqueu [[maridatge]] precòce marquèc prefondament sa relacion amb la [[sèxe (biologia)|sexualitat]], çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (''[[brahmacharya]]'') coma practica [[Espiritualisme|espirituala]]. Après la [[mòrt]] de son paire en [[1885]], Gandhi partiguèc a [[Londres]] per estudiar lo [[drech]]. Aqueu sejorn en [[Anglaterra]] foguèc determinant que descurbèc la [[traduccion]] [[anglés|anglesa]] dau ''[[Bhagavadgita]]'', un texte fondamentau de l'[[indoïsme]] qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ananda Coomaraswamy, ''Hindouisme et Bouddhisme'', Gallimard, 1949.</ref>. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la [[dietetica]] e faguèc partia de la ''[[Vegetarian Society]]''. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En [[1891]], foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en [[Índia]]. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a [[Bombai]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi : Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 27.</ref>. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a [[Rajkot]] fins a un incident amb un foncionari [[Reiaume Unit|britanic]], [[Charles Ollivant]] ([[1846]]-[[1928]]), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, p. 77.</ref>. === Lo periòde sud-african === [[Fichièr:Gandhi suit crop.jpg|thumb|right|Fotografia de Gandhi en [[1909]].]] En [[1893]], Gandhi acceptèc una mission [[drech|juridica]] d'un an en [[Sud-Africa]] per lo còmpte d'una companhiá marchanda [[Índia|indiana]]. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa [[politica]] e [[espiritualisme|espirituala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Paul F. Power, « Gandhi in South Africa », ''The Journal of Modern African Studies'', vol. 7, n° 3, 1969, pp. 441-455.</ref>. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma [[racisme|racista]] impausat per los [[Reiaume Unit|Britanics]] e los [[Boers]] a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son [[autobiografia]]. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un [[tren]] entre [[Durban (Africa)|Durban]] e [[Pretòria]] en causa de sa [[Raça umana|raça]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' S. Dhiman, ''Gandhi and Leadership: New Horizons in Exemplary Leadership'', Springer, 2016, pp. 25-27.</ref>. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son [[turban]] dins un [[tribunau]]<ref>Dins ''Gandhi under Cross-examination'' (Sovereign Star, 2009), G. B. Singh e T. Watson, autors relativament ostiles a Gandhi, critican fòrça las versions d'aquelos incidents donaas per Gandhi. D'efiech, segon eles, las demandas del magistrat o dels emplegats de la companhiá ferroviària èran justificaas per los reglements en vigor. Solinhan pereu l'existéncia de versions diferentas de l'incident dau tribunau dins los escrichs de Gandhi eu meteis.</ref>. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las [[discriminacion]]s que tochavan los Indians de [[Sud-Africa]]. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de [[chamin de ferre]], obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi'', Buchet/Chastel, 2008, p. 110.</ref>. Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de [[Sud-Africa]] li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maureen Swan, ''Gandhi, The South African Experience'', Ravan Press, Johannesburg, 1985, p. 48.</ref>. En [[1894]], Gandhi participèc a la fondacion dau [[Natal Indian Congress]], una organizacion destinaa a combatre las [[discriminacion]]s còntra los Indians en [[Sud-Africa]]. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en [[Natal]] (''[[Immigration Law Amendment Bill]]'', [[Immigration Restriction Act de 1897|''Immigration Restriction Act'' de 1897]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ashwin Desai e Goolam Vahed, ''Inside Indian Indenture, A South African Story 1860-1914'', HSRC Press, 2010, p. 357.</ref>) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (''[[Black Act]]'')<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bidyut Chakrabarty, ''Confluence of Thought : Mohandas Karamchand Gandhi and Martin Luther King, Jr.'', Oxford University Press, 2013, pp. 126-127.</ref>. Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias ([[peticion]]s, campanhas de [[premsa]], etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2006, p. 296.</ref>. En [[1897]], au retorn d'un viatge en [[Índia]], un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son [[naviri]] a [[Durban (Africa)|Durban]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, pp. 181-183.</ref>. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion [[politica]]. Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'[[Empèri Britanic|Emperi Britanic]], Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la [[Segonda Guerra dels Boers]] ([[1899]]-[[1902]]), organizèc un còrs d'ambulanciers de {{formatnum:1100}} òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la [[batalha de Spion Kop]]. En [[1906]], durant la [[revòuta de Bambatha|revòuta zolo de 1906]], Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arthur Herman, ''Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry that Destroyed an Empire and Forged Our Age'', Random House Publishing Group, 2008, pp. 136-137.</ref>. Pasmens, la situacion dels Indians de [[Sud-Africa]] se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de [[1906]], las autoritats de [[Transvaal]] votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion [[Índia|indiana]] e [[Republica Populara de China|chinesa]] de la [[colonialisme|colonia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Keith Breckenridge, ''Biometric State: The Global Politics of Identification and Surveillance in South Africa, 1850 to the Present'', Cambridge, Cambridge University Press, 2014.</ref>. Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau ''[[satyagraha]]'' (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta [[Shrimad Rajchandra]] ([[1867]]-[[1901]]), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la [[desobeïsséncia civila]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arun Kumar Jain, ''Faith And Philosophy Of Jainism'', 2009, p. 149.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ajay Shanker Rai, ''Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach'', Concept Publishing Company, 2000, p. 35.</ref>. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de [[greva]]s o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants [[asia]]tics [[pacifisme|pacifics]]. Finalament, lo [[generau]] [[Jan Smuts]], que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en [[1914]]. Los [[maridatge]]s non [[cristianisme|crestians]] venguèron tornarmai legaus e un [[impòst|taxa]] de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia. Durant aqueu periòde, la pensaa de Gandhi evolucionèc amb la lectura de l'òbra de l'escrivan [[John Ruskin]] ([[1821]]-[[1900]]). En [[1904]], crompèc una ferma dins la region de Phoenix e chambièt de mòde de vida (practica dau june, realizacion de pretzfachs reservats a las castas bassas<ref>Per exemple, Gandhi prenguèc l'abituda de netetjar eu meteis sas latrinas, çò qu'èra lo ròtle d'una casta d'intochables en [[Índia]].</ref>, etc.). Adoptèc sa concepcion de la chastetat volontària en [[1906]] e publiquèc en [[1909]] ''[[Hind Swaraj]]'', un [[libre]] denonciant la [[civilizacion]] occidentala e prepausant una vision d'[[Índia]] [[independéncia|independenta]] fondaa sus una economia rurala autosufisenta<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nazmul S. Sultan, « Moral Empire and the Global Meaning of Gandhi's Anti-imperialism », ''The Review of Politics'', vol. 84, n° 4, 2022, pp. 545-569.</ref>. Comencèc pereu una correspondéncia amb [[Leon Tolstoï]] ([[1828]]-[[1910]]). Aquelas transformacions li donèron una reputacion d'integritat que li permetèron de venir l'avocat dels marchands indians mai riches de Sud-Africa e d'obtenir de revenguts considerables. Pasmens, refusèc pauc a cha pauc los avantatges materiaus ligats a aquela situacion per chausir un mòde de vida simple<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Markovits, ''Gandhi'', París, Presses de Science-Po, 2000, p. 27.</ref>. === Lo retorn en Índia e los prumiers combats === Gandhi tornèc en [[Índia]] en [[1915]] a la demanda de [[Gopal Krishna Gokhale]] ([[1866]]-[[1915]]), un dels chefs de l'[[Indian National Congress]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Radhey Shyam Verma, « Gopal Krishna Gokhale and his contribution to struggle of people of Indian origin in South Africa », ''Proceedings of the Indian History Congress'', n° 70, 2010, pp. 860-868.</ref>. Fondat en [[1885]], aqueu movement aviá per objectiu de favorizar l'integracion dels Indians educats au sen de l'[[Emperi Britanic]]. Pasmens, venguèc pauc a cha pauc mai radicau e favorable a de reformas socialas e politicas d'amplor dau sistema [[colonialisme|coloniau]]. [[Gopal Krishna Gokhale|Gokhale]] èra una figura dels partisans d'evolucions socialas, mas s'opausava pas a l'existéncia de las [[Raj Britanic|Índias Britanicas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Govind Talwalkar, ''Gopal Krishna Gokhale: his Life and Times'', Rupa Publication, Delhi, 2005.</ref>. Seguissent sos conseus, Gandhi comencèc de viatjar en [[Índia]] per descurbir lo païs. === La lucha per l'independéncia === === Lo partiment de las Índias e l'assassinat === == Pensaa e eiretatge == === La pensaa de Gandhi === === L'eiretatge e l'influéncia culturaus de Gandhi === == Annexas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Filosofia indiana]]. * [[Índia]]. * [[Movement independentista indian]]. * [[Jawaharlal Nehru|Nehru (Jawaharlal)]]. * [[Partiment deis Índias]]. * [[Raj Britanic]]. * [[John Ruskin|Ruskin (John)]]. * ''[[Satyagraha]]''. * [[Leon Tolstoï|Tolstoï (Leon)]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Eròi nacional|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Non-violéncia|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Personalitat pacifista|Ghandi]] [[Categoria:Espiritualitat|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Naissença en 1869|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Decès en 1948|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Mòrt assassinat|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Istòria d'Índia|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Leader independentista|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Vegetarian|Ghandi]] bpjxqb99hh8vtml484z3ji0vd57n9bc 2496889 2496888 2026-03-27T05:57:05Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo retorn en Índia e los prumiers combats */ 2496889 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Biografia == === Jovença e formacion === Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de [[1869]] a [[Porbandar]], una [[vila]] [[litorau|costiera]] de [[Gujarat]], au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] aisaa de la [[casta]] dels ''[[vaishyas]]'' (« marchands »<ref>Aquela casta es la tresena dins l'òrdre tradicionau de l'[[indoïsme]] après los preires e los guerriers.</ref>). Son [[paire]], [[Karamchand Uttamchand Gandhi|Karamchand Gandhi]] ([[1822]]-[[1885]]), èra un foncionari que venguèc ''dewan'' dels [[Porbandar (Estat)|principats de Porbandar]] puei de [[Rajkot (Estat)|Rajkot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ramachandra Guha, ''Gandhi before India'', Vintage Books, 2015, pp. 19-21.</ref>. Sa [[maire]], [[Putlibai]], èra una [[femna]] piosa observant d'un biais atentiu los rites [[indoïsme|indós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi: Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 21.</ref>. Pasmens, es pauc coneissua per los [[istòria|istorians]]. Es dins aqueu quadre [[Familha (parentèla)|familhau]] que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l'''[[ahimsa]]'' (non-violéncia), de la [[tolerància]] [[religions|religiosa]] e dau [[vegetarianisme]]. Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn [[Escòla|escolan]] durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au [[collegi]]. A 13 ans, foguèc [[maridatge|maridat]] segon la [[tradicion]] amb [[Kasturba Gandhi|Kasturba Makhanji]] ([[1869]]-[[1944]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rekha Mohanty, « From Satya to Sadbhavna », ''Orissa Review'', genier de 2011, pp. 45-49.</ref>. Lo pareu aguèc quatre [[Enfant|enfants]] : [[Harilal Gandhi]] ([[1888]]-[[1948]]), [[Manilal Gandhi]] ([[1892]]-[[1956]]), [[Ramdas Gandhi]] ([[1897]]-[[1969]]) e [[Devdas Gandhi]] ([[1900]]-[[1957]]). Pasmens, aqueu [[maridatge]] precòce marquèc prefondament sa relacion amb la [[sèxe (biologia)|sexualitat]], çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (''[[brahmacharya]]'') coma practica [[Espiritualisme|espirituala]]. Après la [[mòrt]] de son paire en [[1885]], Gandhi partiguèc a [[Londres]] per estudiar lo [[drech]]. Aqueu sejorn en [[Anglaterra]] foguèc determinant que descurbèc la [[traduccion]] [[anglés|anglesa]] dau ''[[Bhagavadgita]]'', un texte fondamentau de l'[[indoïsme]] qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ananda Coomaraswamy, ''Hindouisme et Bouddhisme'', Gallimard, 1949.</ref>. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la [[dietetica]] e faguèc partia de la ''[[Vegetarian Society]]''. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En [[1891]], foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en [[Índia]]. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a [[Bombai]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi : Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 27.</ref>. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a [[Rajkot]] fins a un incident amb un foncionari [[Reiaume Unit|britanic]], [[Charles Ollivant]] ([[1846]]-[[1928]]), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, p. 77.</ref>. === Lo periòde sud-african === [[Fichièr:Gandhi suit crop.jpg|thumb|right|Fotografia de Gandhi en [[1909]].]] En [[1893]], Gandhi acceptèc una mission [[drech|juridica]] d'un an en [[Sud-Africa]] per lo còmpte d'una companhiá marchanda [[Índia|indiana]]. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa [[politica]] e [[espiritualisme|espirituala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Paul F. Power, « Gandhi in South Africa », ''The Journal of Modern African Studies'', vol. 7, n° 3, 1969, pp. 441-455.</ref>. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma [[racisme|racista]] impausat per los [[Reiaume Unit|Britanics]] e los [[Boers]] a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son [[autobiografia]]. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un [[tren]] entre [[Durban (Africa)|Durban]] e [[Pretòria]] en causa de sa [[Raça umana|raça]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' S. Dhiman, ''Gandhi and Leadership: New Horizons in Exemplary Leadership'', Springer, 2016, pp. 25-27.</ref>. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son [[turban]] dins un [[tribunau]]<ref>Dins ''Gandhi under Cross-examination'' (Sovereign Star, 2009), G. B. Singh e T. Watson, autors relativament ostiles a Gandhi, critican fòrça las versions d'aquelos incidents donaas per Gandhi. D'efiech, segon eles, las demandas del magistrat o dels emplegats de la companhiá ferroviària èran justificaas per los reglements en vigor. Solinhan pereu l'existéncia de versions diferentas de l'incident dau tribunau dins los escrichs de Gandhi eu meteis.</ref>. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las [[discriminacion]]s que tochavan los Indians de [[Sud-Africa]]. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de [[chamin de ferre]], obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi'', Buchet/Chastel, 2008, p. 110.</ref>. Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de [[Sud-Africa]] li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maureen Swan, ''Gandhi, The South African Experience'', Ravan Press, Johannesburg, 1985, p. 48.</ref>. En [[1894]], Gandhi participèc a la fondacion dau [[Natal Indian Congress]], una organizacion destinaa a combatre las [[discriminacion]]s còntra los Indians en [[Sud-Africa]]. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en [[Natal]] (''[[Immigration Law Amendment Bill]]'', [[Immigration Restriction Act de 1897|''Immigration Restriction Act'' de 1897]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ashwin Desai e Goolam Vahed, ''Inside Indian Indenture, A South African Story 1860-1914'', HSRC Press, 2010, p. 357.</ref>) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (''[[Black Act]]'')<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bidyut Chakrabarty, ''Confluence of Thought : Mohandas Karamchand Gandhi and Martin Luther King, Jr.'', Oxford University Press, 2013, pp. 126-127.</ref>. Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias ([[peticion]]s, campanhas de [[premsa]], etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2006, p. 296.</ref>. En [[1897]], au retorn d'un viatge en [[Índia]], un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son [[naviri]] a [[Durban (Africa)|Durban]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, pp. 181-183.</ref>. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion [[politica]]. Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'[[Empèri Britanic|Emperi Britanic]], Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la [[Segonda Guerra dels Boers]] ([[1899]]-[[1902]]), organizèc un còrs d'ambulanciers de {{formatnum:1100}} òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la [[batalha de Spion Kop]]. En [[1906]], durant la [[revòuta de Bambatha|revòuta zolo de 1906]], Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arthur Herman, ''Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry that Destroyed an Empire and Forged Our Age'', Random House Publishing Group, 2008, pp. 136-137.</ref>. Pasmens, la situacion dels Indians de [[Sud-Africa]] se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de [[1906]], las autoritats de [[Transvaal]] votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion [[Índia|indiana]] e [[Republica Populara de China|chinesa]] de la [[colonialisme|colonia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Keith Breckenridge, ''Biometric State: The Global Politics of Identification and Surveillance in South Africa, 1850 to the Present'', Cambridge, Cambridge University Press, 2014.</ref>. Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau ''[[satyagraha]]'' (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta [[Shrimad Rajchandra]] ([[1867]]-[[1901]]), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la [[desobeïsséncia civila]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arun Kumar Jain, ''Faith And Philosophy Of Jainism'', 2009, p. 149.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ajay Shanker Rai, ''Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach'', Concept Publishing Company, 2000, p. 35.</ref>. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de [[greva]]s o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants [[asia]]tics [[pacifisme|pacifics]]. Finalament, lo [[generau]] [[Jan Smuts]], que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en [[1914]]. Los [[maridatge]]s non [[cristianisme|crestians]] venguèron tornarmai legaus e un [[impòst|taxa]] de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia. Durant aqueu periòde, la pensaa de Gandhi evolucionèc amb la lectura de l'òbra de l'escrivan [[John Ruskin]] ([[1821]]-[[1900]]). En [[1904]], crompèc una ferma dins la region de Phoenix e chambièt de mòde de vida (practica dau june, realizacion de pretzfachs reservats a las castas bassas<ref>Per exemple, Gandhi prenguèc l'abituda de netetjar eu meteis sas latrinas, çò qu'èra lo ròtle d'una casta d'intochables en [[Índia]].</ref>, etc.). Adoptèc sa concepcion de la chastetat volontària en [[1906]] e publiquèc en [[1909]] ''[[Hind Swaraj]]'', un [[libre]] denonciant la [[civilizacion]] occidentala e prepausant una vision d'[[Índia]] [[independéncia|independenta]] fondaa sus una [[economia]] rurala autosufisenta<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nazmul S. Sultan, « Moral Empire and the Global Meaning of Gandhi's Anti-imperialism », ''The Review of Politics'', vol. 84, n° 4, 2022, pp. 545-569.</ref>. Comencèc pereu una correspondéncia amb [[Leon Tolstoï]] ([[1828]]-[[1910]]). Aquelas transformacions li donèron una reputacion d'integritat que li permetèron de venir l'avocat dels marchands indians mai riches de Sud-Africa e d'obtenir de revenguts considerables. Pasmens, refusèc pauc a cha pauc los avantatges materiaus ligats a aquela situacion per chausir un mòde de vida simple<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Markovits, ''Gandhi'', París, Presses de Science-Po, 2000, p. 27.</ref>. === Lo retorn en Índia e los prumiers combats === Gandhi tornèc en [[Índia]] en [[1915]] a la demanda de [[Gopal Krishna Gokhale]] ([[1866]]-[[1915]]), un dels chefs de l'[[Indian National Congress]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Radhey Shyam Verma, « Gopal Krishna Gokhale and his contribution to struggle of people of Indian origin in South Africa », ''Proceedings of the Indian History Congress'', n° 70, 2010, pp. 860-868.</ref>. Fondat en [[1885]], aqueu movement aviá per objectiu de favorizar l'integracion dels Indians educats au sen de l'[[Emperi Britanic]]. Pasmens, venguèc pauc a cha pauc mai radicau e favorable a de reformas socialas e politicas d'amplor dau sistema [[colonialisme|coloniau]]. [[Gopal Krishna Gokhale|Gokhale]] èra una figura dels partisans d'evolucions socialas, mas s'opausava pas a l'existéncia de las [[Raj Britanic|Índias Britanicas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Govind Talwalkar, ''Gopal Krishna Gokhale: his Life and Times'', Rupa Publication, Delhi, 2005.</ref>. Seguissent sos conseus, Gandhi comencèc de viatjar en [[Índia]] per descurbir lo païs. === La lucha per l'independéncia === === Lo partiment de las Índias e l'assassinat === == Pensaa e eiretatge == === La pensaa de Gandhi === === L'eiretatge e l'influéncia culturaus de Gandhi === == Annexas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Filosofia indiana]]. * [[Índia]]. * [[Movement independentista indian]]. * [[Jawaharlal Nehru|Nehru (Jawaharlal)]]. * [[Partiment deis Índias]]. * [[Raj Britanic]]. * [[John Ruskin|Ruskin (John)]]. * ''[[Satyagraha]]''. * [[Leon Tolstoï|Tolstoï (Leon)]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Eròi nacional|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Non-violéncia|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Personalitat pacifista|Ghandi]] [[Categoria:Espiritualitat|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Naissença en 1869|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Decès en 1948|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Mòrt assassinat|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Istòria d'Índia|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Leader independentista|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Vegetarian|Ghandi]] mwlwj6zacis2oqq41k5s756ap9h4jml 0 26972 2496886 2414848 2026-03-27T00:34:00Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Valle_de_Tena,_provincia_de_Huesca.JPG]] per [[:Imatge:Val_de_Tena,_provincia_de_Uesca.jpg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)) 2496886 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Dialècte Gascon}} [[Imatge:Église Sainte-Foy de Morlaàs (64).JPG|thumb|200px|left|Portan de Santa Fe de Morlans]][[Fichièr:Blason du Béarn.svg|100px|right|thumb|Escut de Centolh V de Bearn]][[Imatge:Val de Tena, provincia de Uesca.jpg|right|thumb|200px|Vath de la Tena on Centolh V e's morí durant la reconquesta d'[[Òsca]]]]'''Centolh V de Bearn''', tanben conegut com '''Centolh lo Joen''', que ho un [[Lista dels vescomtes de Bearn|vescomte de Bearn]] enter [[1058]] e [[1090]]. Qu'èra l'arrèrhilh e lo successor de [[Centolh IV de Bearn]] (''lo vielh''), e lo hilh de [[Gaston III de Bearn]], mort en [[1053]]. Durant lo son regnat qu'ahortí l'autonomia de Bearn de cap au poder [[Aquitània|aquitan]], que mantiengó de bonas relacions dab lo [[Sant Sièti]], qu'ajudè [[Aragon]] dens la soa [[reconquista]] e sustot, que promulguè ua ''Carta de poblacion'' per [[Auloron]] qui ho a l'origina deu ''Fòr d'Auloron'' e donc deus [[Fòrs de Bearn]]. Que comencè la bastida de la glèisa romanica de [[Santa Fe de Morlans]]. {{clr}} {{Debuta dinastia|carta=oc|}} {{Inserir dinastia |color1=#E0F0F0|color2=#D0F0F0|color3=#E0F0F0 |carta=oc|icòna=Blason du Béarn.svg |nom=[[Lista dels vescomtes de Bearn|vescomte de Bearn]] |abans= [[Centolh IV de Bearn|Centolh IV]] |aprèp= [[Gaston IV de Bearn|Gaston IV]] |periòde= 1058 - 1090 }} {{Inserir dinastia |color1=#E0F0F0|color2=#D0F0F0|color3=#E0F0F0 |carta=oc |icòna=Blason département fr Hautes-Pyrénées.svg |nom=[[Lista dels comtes de Bigòrra|comte de Bigòrra]] |abans= [[Raimon II de Bigòrra|Raimon II]] |aprèp= [[Bernat III de Bigòrra|Bernat III]] |periòde= 1080 - 1090<br />dab [[Beatritz Ièra de Bigòrra|Beatritz]] }} {{Fin dinastia}} {{Portal|Bearn|Aragon}} {{DEFAULTSORT:Centolh Bearn 05}} [[Categoria:Ostal de Bearn|Centolh 05]] [[Categoria:Vescomte de Bearn|Centolh 05]] [[Categoria:Comte de Bigòrra|Centolh 01]] [[Categoria:Decès en 1090]] [[Categoria:Personalitat dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Istòria dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Sobeiran de Bearn]] [[Categoria:Personalitat bearnesa]] [[Categoria:Noblesa bearnesa]] al1yitqj54yklcx5xnbuoxvwl0kp2b8 0 30990 2496887 1898675 2026-03-27T00:34:07Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Valle_de_Tena,_provincia_de_Huesca.JPG]] per [[:Imatge:Val_de_Tena,_provincia_de_Uesca.jpg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request)) 2496887 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta=aragon }} <!--Article redigit en gascon--> [[Imatge:Val de Tena, provincia de Uesca.jpg|200px|Left|thumb|Païsatge de la Vath de Tena]] La '''Vath de Tena''' (var. la '''Val/Vau de Tena''') (en [[aragonés]] [[grafia SLA|SLA]] ''Val de Tena'', en [[aragonés]] [[grafia d'Òsca|GO]] ''Bal de Tena'') qu'ei situada en [[Aragon]]. Que comunica dab la [[Vath d'Aussau]] (en [[Bearn]]) peu [[pòrt deu Portalet]]. {{Portal Aragon}} [[Categoria:Geografia d'Aragon]] 0y1l4b5htaxoqab3q8sca1bqtasepcm 0 40187 2496884 2496855 2026-03-26T23:21:15Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2496884 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Sort.jpg|thumb|right|250px|Vista generala de Sort]] [[Imatge:Escut de Sort.svg|thumb|left|100px|Escut de Sort]] '''Sort''' es la capitala de la [[comarca]] [[Catalonha|catalana]] del [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren, mès dins la fasa ''Saort'', una dissimilacion es possibla). ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sòrt | nòrd = [[Espot]] | nòrd-èst = [[Rialp|Rialb]] | èst = | sud-èst = [[Soriguera]] | sud = | sud-oèst = [[Baix Pallars]] | oèst = [[La Torre de Cabdella]] <small>([[Palhars Jusan]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron. ===Sort=== L'etimologia es parallèla ambe la del [[El Pont de Suert|Pont de Suert]]. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de ''Vilamflor'' (< ''Villa Furoris''), despareguda ara. La menaça dels moros empachèt tota formacion de vilatge, en mai de la dominacion exclusiva del monestièr de [[Baix Pallars|Gerri]], que non daissava subrondar que de vilatges. Solament i aviá un pont, tan necessari que lo paratge es citat en 947 la ''ribera de Saorte'' (del basc ''çubi'', « pont »), de ''çuburi-ti'', SŬBŬRĬTI, ambe'l sufixe d'adjectiu -TI e ''iri'', « vilatge »; ''çuburi-ti'' èra donc l'endret (''-ti''), dins la practica la val del vilatge (''iri'') del pont (''çubi''). La fòrma ''Suort'' de 981 daissa intacta lo Ŭ etimologic, mès en general i agèt una dissimilacion en ''Sa(v)ort'', completament normala, puèi ''Saort'' > ''Sort''. Çaquelà, i aviá en [[Reiaume de Navarra|Navarra]] una localitat del nom de ''Çubiurruti'' citada en 1277, donc ''urruti'', « luènh » o sa varianta ''irruti'' poiriá èsser una autra etimologia, ''Çubi-urruti''. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. [[Sòrt]] ([[Shalòssa]]) seriá un nom semblable ? <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558</ref> ===Bressui=== La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : ''Ego Ecco et uxor mesa Brexunio''. S'agís de ''Bergsuind'' (près d'un autre, ''Bergsind''). Regularament, ''nd'' > ''nn'', puèi lo nom venguèt quicòm coma ''Breksuin'', puèi ''Bres(s)uin''. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en ''-ui'' menèt al resultat actual <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 118 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10796</ref>. ===Pernui=== <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 204-205 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31258</ref>. ==Istòria== En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. ==Ligams extèrnes == *[http://sort.ddl.net/ Sit de la comuna] *Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll [http://dcvb.iec.cat/] *Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} o9f0li9h6qxfls0se01uqj246a57d8c 2496891 2496884 2026-03-27T06:19:11Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2496891 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Sort.jpg|thumb|right|250px|Vista generala de Sort]] [[Imatge:Escut de Sort.svg|thumb|left|100px|Escut de Sort]] '''Sort''' es la capitala de la [[comarca]] [[Catalonha|catalana]] del [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren, mès dins la fasa ''Saort'', una dissimilacion es possibla). ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sòrt | nòrd = [[Espot]] | nòrd-èst = [[Rialp|Rialb]] | èst = | sud-èst = [[Soriguera]] | sud = | sud-oèst = [[Baix Pallars]] | oèst = [[La Torre de Cabdella]] <small>([[Palhars Jusan]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron. ===Sort=== L'etimologia es parallèla ambe la del [[El Pont de Suert|Pont de Suert]]. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de ''Vilamflor'' (< ''Villa Furoris''), despareguda ara. La menaça dels moros empachèt tota formacion de vilatge, en mai de la dominacion exclusiva del monestièr de [[Baix Pallars|Gerri]], que non daissava subrondar que de vilatges. Solament i aviá un pont, tan necessari que lo paratge es citat en 947 la ''ribera de Saorte'' (del basc ''çubi'', « pont »), de ''çuburi-ti'', SŬBŬRĬTI, ambe'l sufixe d'adjectiu -TI e ''iri'', « vilatge »; ''çuburi-ti'' èra donc l'endret (''-ti''), dins la practica la val del vilatge (''iri'') del pont (''çubi''). La fòrma ''Suort'' de 981 daissa intacta lo Ŭ etimologic, mès en general i agèt una dissimilacion en ''Sa(v)ort'', completament normala, puèi ''Saort'' > ''Sort''. Çaquelà, i aviá en [[Reiaume de Navarra|Navarra]] una localitat del nom de ''Çubiurruti'' citada en 1277, donc ''urruti'', « luènh » o sa varianta ''irruti'' poiriá èsser una autra etimologia, ''Çubi-urruti''. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. [[Sòrt]] ([[Shalòssa]]) seriá un nom semblable ? <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558</ref> ===Bressui=== La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : ''Ego Ecco et uxor mesa Brexunio''. S'agís de ''Bergsuind'' (près d'un autre, ''Bergsind''). Regularament, ''nd'' > ''nn'', puèi lo nom venguèt quicòm coma ''Breksuin'', puèi ''Bres(s)uin''. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en ''-ui'' menèt al resultat actual <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 118 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10796</ref>. ===Pernui=== La prononciacion es [per'nuj], atestat ''Pernui'' en 966. Lo sufixe [-ŏi] > cat. ''-ui'', supausa pas exclusivament que lo nom siá ibèrobasc, cf. lo Santuari de Pedrui, de ''pedra''; aicí, deriva de ''Peró'' (Pedró), derivat de ''pedra'', donc ''Pero(n)ui'', contractat en ''Pernui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 204-205 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31258</ref>. ==Istòria== En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. ==Ligams extèrnes == *[http://sort.ddl.net/ Sit de la comuna] *Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll [http://dcvb.iec.cat/] *Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} nn7idxqam9eirzl8hvghh29xvjukjb1 2496893 2496891 2026-03-27T07:15:44Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2496893 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Sort.jpg|thumb|right|250px|Vista generala de Sort]] [[Imatge:Escut de Sort.svg|thumb|left|100px|Escut de Sort]] '''Sort''' es la capitala de la [[comarca]] [[Catalonha|catalana]] del [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren, mès dins la fasa ''Saort'', una dissimilacion es possibla). ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sòrt | nòrd = [[Espot]] | nòrd-èst = [[Rialp|Rialb]] | èst = | sud-èst = [[Soriguera]] | sud = | sud-oèst = [[Baix Pallars]] | oèst = [[La Torre de Cabdella]] <small>([[Palhars Jusan]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron. ===Sort=== L'etimologia es parallèla ambe la del [[El Pont de Suert|Pont de Suert]]. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de ''Vilamflor'' (< ''Villa Furoris''), despareguda ara. La menaça dels moros empachèt tota formacion de vilatge, en mai de la dominacion exclusiva del monestièr de [[Baix Pallars|Gerri]], que non daissava subrondar que de vilatges. Solament i aviá un pont, tan necessari que lo paratge es citat en 947 la ''ribera de Saorte'' (del basc ''çubi'', « pont »), de ''çuburi-ti'', SŬBŬRĬTI, ambe'l sufixe d'adjectiu -TI e ''iri'', « vilatge »; ''çuburi-ti'' èra donc l'endret (''-ti''), dins la practica la val del vilatge (''iri'') del pont (''çubi''). La fòrma ''Suort'' de 981 daissa intacta lo Ŭ etimologic, mès en general i agèt una dissimilacion en ''Sa(v)ort'', completament normala, puèi ''Saort'' > ''Sort''. Çaquelà, i aviá en [[Reiaume de Navarra|Navarra]] una localitat del nom de ''Çubiurruti'' citada en 1277, donc ''urruti'', « luènh » o sa varianta ''irruti'' poiriá èsser una autra etimologia, ''Çubi-urruti''. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. [[Sòrt]] ([[Shalòssa]]) seriá un nom semblable ? <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558</ref> ===Bressui=== La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : ''Ego Ecco et uxor mesa Brexunio''. S'agís de ''Bergsuind'' (près d'un autre, ''Bergsind''). Regularament, ''nd'' > ''nn'', puèi lo nom venguèt quicòm coma ''Breksuin'', puèi ''Bres(s)uin''. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en ''-ui'' menèt al resultat actual <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 118 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10796</ref>. ===Pernui=== La prononciacion es [per'nuj], atestat ''Pernui'' en 966. Lo sufixe [-ŏi] > catalan ''-ui'', supausa pas exclusivament que lo nom siá ibèrobasc, cf. lo Santuari de Pedrui, de ''pedra''; aicí, deriva de ''Peró'' (Pedró), derivat de ''pedra'', donc ''Pero(n)ui'', contractat en ''Pernui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 204-205 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31258</ref>. ===Enviny=== La prononciacion es [am'biɲ] o intermediària entre [am'biɲ] e [em'biɲ]. Las fòrmas ancianas son ''Invicinio'' en 839, ''Inbicinio'' en 1014, ''Invecing'' en 1066, ''Envezino'', ''Envezin'' en 1163, ''Envey'' en 1281, etc. Deriva de ''in vicinio'', « dins lo vesinat, -atge, a l'entorn, compréner « a l'entorn de Sort » <ref name = viny>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 74-75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17127</ref>. ===Castellviny=== La prononciacion es [kasteʎ'biɲ] o [kastel'biɲ] [dissimilacion]. Deriva de ''castellum vicinii'', probablament un genitiu latin <ref name = viny/>. Veire lo precedent. ==Istòria== En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. ==Ligams extèrnes == *[http://sort.ddl.net/ Sit de la comuna] *Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll [http://dcvb.iec.cat/] *Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 91fqq2n7fhpqmoauwlpjcgj1q0h1bbb 0 57702 2496862 1781229 2026-03-26T13:14:19Z Alaric 506 44932 toponimia Arfa 2496862 wikitext text/x-wiki {{Comuna catalana | nom comuna = Ribera d'Urgellet | blason = cap | mapa = Localització de Ribera d'Urgellet respecte de l'Alt Urgell.svg | Comarca = [[Aut Urgèl]] | cp = | latitud = | longitud = | alt mej = 702 | km² = 106,96 | sens = 991 | data-sens = 2008 | dens = 9,27 | sitweb = }} '''Ribera d'Urgellet''' es una municipalitat de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de l'[[Aut Urgèl]] ([[Catalonha (region)|Catalonha]]), amb caplòc a la [[vila]] del Pla de Sant Tirs. {{capentcat|}} {{entcat|[[Adrall]]|217}} {{entcat|[[Arfa]]|163}} {{entcat|[[les Bordes d'Arfa|Bordes d'Arfa, les]]|35}} {{entcat|[[Castellar de Tost]]|17}} {{entcat|[[la Coma de Nabiners|Coma de Nabiners, la]]|3}} {{entcat|[[la Freita|Freita, la]]|0}} {{entcat|[[Gramós]]|1}} {{entcat|[[els Hostalets de Tost|Hostalets de Tost, els]]|19}} {{entcat|[[Montan de Tost]]|43}} {{entcat|[[Nabiners]]|0}} {{entcat|[[La Parròquia d'Hortó|Parròquia d'Hortó, la]]|67}} {{entcat|[[el Pla de Sant Tirs|Pla de Sant Tirs, el]]|342}} {{entcat|[[Sant Pere Codinet]]|5}} {{entcat|[[Sauvanyà]]|0}} {{entcat|[[Torà de Tost]]|19}} {{entcat|[[Tost]]|4}} |} ==Toponimia== ===Adrall=== ===Arfa=== La prononciacion es ['arfe], [['arfa], ['arfɛ]. Las fòrmas ancianas son ''Assoa'' en 839 (''Assua'' dins la copia del sègle XIII), ''Asua'' en 910 e 1050, ''Asoua'' en 910 e 947, ''Asfa'' en 1091, 1190, 1278 e 1359, ''Aspha'' en 1201, ''Arpa'' en 1237, ''Arfa'' en 1554 e 1556. L'evolucion es ''Ássŭa'' > ''-so-'' > ''-sp-'' > ''-sf-'', ''-rp-'' > ''-rf-'', ambe d'oscillacion; ''w'', ''v'', assordida jos la pression de ''-ss-'' sorda e dobla, tendiá a se mudar en ''-sp-''; mès coma ''v'' es una labiodentala, aviá puslèu tendéncia de ba far en ''-sf-'', grop insolit dins la lenga, que foguèt apartada en favor del pus corrent ''-rf-''. Per l'etime, i a la possibilitat del basc ''asu(n)'', planta espinosa, o puslèu lo basc ''ha(r)ts(u)a'', « terren rocós, rocassut, clapàs ». La segonda possibilitat es pus convencenta que la primièra <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 234 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=4333</ref>. ==Istòria== La comuna resulta de l'union, en 1970, d'Arfa, la Parròquia d'Hortó, el Pla de Sant Tirs i Tost. == Demografia == {{Demografia| 1497=109| 1515=89| 1553=144| 1717=765| 1787=1390| 1857=2591| 1877=2031| 1887=1760| 1900=1635| 1910=1594| 1920=1739| 1930=1951| 1940=1671| 1950=1650| 1960=1506| 1970=1143| 1981=889| 1990=822| 1992=828| 1994=815| 1996=743| 1998=748| 2000=811| 2002=844| 2004=857| 2006=971}} Lo primièr cens es de 1970 après la creacion de la municipalitat per l'union d'Arfa, la Parròquia de Hortó, El Pla de Sant Tirs e Tost. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|18|52|N|1|23|1|E|type:city(935)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] lzhxj6k355fj8zr8ncic20zbfxaxtun 0 78641 2496900 2220023 2026-03-27T11:35:51Z Jfblanc 104 Jfblanc a desplaçat la pagina [[La Petite-Pierre]] cap a [[Lìtzelstän]] : nom alsacian 2220023 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=aus | nomcomuna=Lützelstein | nomcomuna2=La Petite-Pierre | imatge= La Petite-Pierre.jpg | descripcion= | lògo= | escut= Escutcheon_to_draw-oc.svg | escais= | region ist ={{Alsàcia}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Saverne|Saverne]] | canton= [[Canton de La Petite-Pierre|La Petite-Pierre]] | insee = 67371 | sitweb= [http://www.la-petite-pierre.com/ www.la-petite-pierre.com] | cp = 67290 | cònsol = Jean Michaely | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Parva-Pétricien(ne)s (en [[francés]]) | longitud= 7.32083333 | latitud= 48.86138889 | alt mini = 215 | alt mej = | alt maxi = 397 | km² = 19.57 }} '''Lützelstein''' en [[alemannisch]] (''La Petite-Pierre'' en [[francés]]) es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Bas Ren]] e de la region d'[[Alsàcia]]. ==Geografia== Pichona vila del [[Bas-Ren]] a 24&nbsp;km al nòrd de [[Savèrna]] e 57&nbsp;km al nòrd-oèst d’[[Estrasborg]], situada en una desfilada de [[Massís dels Vòges|Vòges]] en menant d’[[Alsàcia]] a [[Lorena]], al pè del [[Altenborg]]. ==Istòria== Lützelstein (parva petra En latin) èra lo banc d'una [[principautat]] en avent reng de [[comtat (domeni)|comtat]], e en dependent del [[Sant Empèri roman germanic]]. Lo comtat aperteniá a la [[Lista dels comtes palatins del Ren|familha Palatina]]. Al sègle XVI, lo comte Palatin [[Georges-Jean de Veldenz]] recep lo comtat de Lützelstein ; ven i residir de preferéncia dins lo sieu comtat alemand de Veldenz. Moderniza [[Castell de la Pichona-Pèira|lo castèl]] e lududes dona lo sieu aspècte actual. <br /> Sensible a la situacion precària de las siás correligionaris [[Reforma protestanta|reformats]] en lo [[ducat de Lorena]] ont Lützelstein forma una enclave, resòlv de bastir dins lo sieu comtat una vila nòva : [[Phalsbourg]], mas lo [[castèl]] de la Pichona-Pèira demòra lo sieu luòc de residéncia. Al {{XVIIe s}} sègle, la vila ocupada per la França a fortificat per [[Sébastien Lo Prestre de Vauban|Vauban]]. En lo [[glèisa (bastissa)|glèisa]] se vei de divèrses cavòts de ancians [[senhor]]s del país, sustot de dos comtes de Lutzelstein. Pas luènh de la Pichona Pèira s'elevava antany lo castèl de Imbstall que la glèisa collégiale de [[Neuwiller]] donar a títol d'escambi, en [[1503]], a l'elector palatin Philippe. Los limits de dependéncia del castèl donar luòc en [[1624]] a una composicion arbitral entre los palatins e lo capítol. Près de Imstall se tròba una font minerala qu'es pas mai espetada. A Imbstall, Rothlach se tròba un maco [[molin]] trucat Lützelsteinermühle que fa partida de la comuna. En [[1745]], un [[auratge]] espaventable destruir los [[recòlta]]s d'aquel comun e dels environs e un [[vent]] violent descobrir una granda part dels ostals. En [[octòbre]] del meteis an, quand los abitants èran arribats a reparar los sieus ostals, un violent [[incendi]] esclatar e en redusir la mai granda partida en [[cendre]]s. Dètz sèt ostals aguèron solament estalviat. La [[montanha]] que domina lo fòrt fòrt de la Pichona Pèira pòrta lo nom d'Altenborg (vièlh castèl) çò que sembla indicar que portava, en los tempses alunhats, un castèl, que l'istòria n'a pas pas conservat lo remembre. Dels [[tem]]s establida per [[Turèna]] empediscan de reconéisser las traças que pòt aver-i daissadas. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 67371 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Michaely|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 67371 |1793=1041 |1800=1019 |1806=990 |1821=1232 |1831=1241 |1836=1365 |1841=1249 |1846=1179 |1851=1190 |1856=1007 |1861=1037 |1866=1107 |1872=1019 |1876=969 |1881=970 |1886=923 |1891=926 |1896=894 |1901=903 |1906=868 |1911=805 |1921=737 |1926=713 |1931=654 |1936=635 |1946=678 |1954=648 |1962=624 |1968=637 |1975=632 |1982=675 |1990=623 |1999=612 |2004= |2005= |2006= 605 |2007=604 |2008=602 |2009=609 |cassini=26605 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Alsàcia}} {{Comunas del Bas Ren}} {{DEFAULTSORT:Petite Pierre}} [[Categoria:Comuna d'Alsàcia]] [[Categoria:Comuna del Bas Ren]] hsbmouxdyqa9x7kt2beu2rypd9j8dmp 2496902 2496900 2026-03-27T11:37:08Z Jfblanc 104 2496902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=aus | nomcomuna=Lützelstein | nomcomuna2=La Petite-Pierre | imatge= La Petite-Pierre.jpg | descripcion= | lògo= | escut= Escutcheon_to_draw-oc.svg | escais= | region ist ={{Alsàcia}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Saverne|Saverne]] | canton= [[Canton de La Petite-Pierre|La Petite-Pierre]] | insee = 67371 | sitweb= [http://www.la-petite-pierre.com/ www.la-petite-pierre.com] | cp = 67290 | cònsol = Jean Michaely | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Parva-Pétricien(ne)s (en [[francés]]) | longitud= 7.32083333 | latitud= 48.86138889 | alt mini = 215 | alt mej = | alt maxi = 397 | km² = 19.57 }} '''Lìtzelstän''' (nom [[alemannisch]], ''Lützelstein'' en alemand estandard, ''La Petite-Pierre'' en [[francés]]) es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Bas Ren]] e de la region d'[[Alsàcia]]. ==Geografia== Pichona vila del [[Bas-Ren]] a 24&nbsp;km al nòrd de [[Savèrna]] e 57&nbsp;km al nòrd-oèst d’[[Estrasborg]], situada en una desfilada de [[Massís dels Vòges|Vòges]] en menant d’[[Alsàcia]] a [[Lorena]], al pè del [[Altenborg]]. ==Istòria== Lützelstein (parva petra En latin) èra lo banc d'una [[principautat]] en avent reng de [[comtat (domeni)|comtat]], e en dependent del [[Sant Empèri roman germanic]]. Lo comtat aperteniá a la [[Lista dels comtes palatins del Ren|familha Palatina]]. Al sègle XVI, lo comte Palatin [[Georges-Jean de Veldenz]] recep lo comtat de Lützelstein ; ven i residir de preferéncia dins lo sieu comtat alemand de Veldenz. Moderniza [[Castell de la Pichona-Pèira|lo castèl]] e lududes dona lo sieu aspècte actual. <br /> Sensible a la situacion precària de las siás correligionaris [[Reforma protestanta|reformats]] en lo [[ducat de Lorena]] ont Lützelstein forma una enclave, resòlv de bastir dins lo sieu comtat una vila nòva : [[Phalsbourg]], mas lo [[castèl]] de la Pichona-Pèira demòra lo sieu luòc de residéncia. Al {{XVIIe s}} sègle, la vila ocupada per la França a fortificat per [[Sébastien Lo Prestre de Vauban|Vauban]]. En lo [[glèisa (bastissa)|glèisa]] se vei de divèrses cavòts de ancians [[senhor]]s del país, sustot de dos comtes de Lutzelstein. Pas luènh de la Pichona Pèira s'elevava antany lo castèl de Imbstall que la glèisa collégiale de [[Neuwiller]] donar a títol d'escambi, en [[1503]], a l'elector palatin Philippe. Los limits de dependéncia del castèl donar luòc en [[1624]] a una composicion arbitral entre los palatins e lo capítol. Près de Imstall se tròba una font minerala qu'es pas mai espetada. A Imbstall, Rothlach se tròba un maco [[molin]] trucat Lützelsteinermühle que fa partida de la comuna. En [[1745]], un [[auratge]] espaventable destruir los [[recòlta]]s d'aquel comun e dels environs e un [[vent]] violent descobrir una granda part dels ostals. En [[octòbre]] del meteis an, quand los abitants èran arribats a reparar los sieus ostals, un violent [[incendi]] esclatar e en redusir la mai granda partida en [[cendre]]s. Dètz sèt ostals aguèron solament estalviat. La [[montanha]] que domina lo fòrt fòrt de la Pichona Pèira pòrta lo nom d'Altenborg (vièlh castèl) çò que sembla indicar que portava, en los tempses alunhats, un castèl, que l'istòria n'a pas pas conservat lo remembre. Dels [[tem]]s establida per [[Turèna]] empediscan de reconéisser las traças que pòt aver-i daissadas. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 67371 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Michaely|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 67371 |1793=1041 |1800=1019 |1806=990 |1821=1232 |1831=1241 |1836=1365 |1841=1249 |1846=1179 |1851=1190 |1856=1007 |1861=1037 |1866=1107 |1872=1019 |1876=969 |1881=970 |1886=923 |1891=926 |1896=894 |1901=903 |1906=868 |1911=805 |1921=737 |1926=713 |1931=654 |1936=635 |1946=678 |1954=648 |1962=624 |1968=637 |1975=632 |1982=675 |1990=623 |1999=612 |2004= |2005= |2006= 605 |2007=604 |2008=602 |2009=609 |cassini=26605 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Alsàcia}} {{Comunas del Bas Ren}} {{DEFAULTSORT:Petite Pierre}} [[Categoria:Comuna d'Alsàcia]] [[Categoria:Comuna del Bas Ren]] qu3wkvn8pedak8xe5h1csfjs23rnrq9 2496903 2496902 2026-03-27T11:37:38Z Jfblanc 104 2496903 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=aus | nomcomuna=Lützelstein | nomcomuna2=La Petite-Pierre | imatge= La Petite-Pierre.jpg | descripcion= | lògo= | escut=Blason_ville_fr_La_Petite-Pierre_(Bas-Rhin).svg | escais= | region ist ={{Alsàcia}} | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Saverne|Saverne]] | canton= [[Canton de La Petite-Pierre|La Petite-Pierre]] | insee = 67371 | sitweb= [http://www.la-petite-pierre.com/ www.la-petite-pierre.com] | cp = 67290 | cònsol = Jean Michaely | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Parva-Pétricien(ne)s (en [[francés]]) | longitud= 7.32083333 | latitud= 48.86138889 | alt mini = 215 | alt mej = | alt maxi = 397 | km² = 19.57 }} '''Lìtzelstän''' (nom [[alemannisch]], ''Lützelstein'' en alemand estandard, ''La Petite-Pierre'' en [[francés]]) es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Bas Ren]] e de la region d'[[Alsàcia]]. ==Geografia== Pichona vila del [[Bas-Ren]] a 24&nbsp;km al nòrd de [[Savèrna]] e 57&nbsp;km al nòrd-oèst d’[[Estrasborg]], situada en una desfilada de [[Massís dels Vòges|Vòges]] en menant d’[[Alsàcia]] a [[Lorena]], al pè del [[Altenborg]]. ==Istòria== Lützelstein (parva petra En latin) èra lo banc d'una [[principautat]] en avent reng de [[comtat (domeni)|comtat]], e en dependent del [[Sant Empèri roman germanic]]. Lo comtat aperteniá a la [[Lista dels comtes palatins del Ren|familha Palatina]]. Al sègle XVI, lo comte Palatin [[Georges-Jean de Veldenz]] recep lo comtat de Lützelstein ; ven i residir de preferéncia dins lo sieu comtat alemand de Veldenz. Moderniza [[Castell de la Pichona-Pèira|lo castèl]] e lududes dona lo sieu aspècte actual. <br /> Sensible a la situacion precària de las siás correligionaris [[Reforma protestanta|reformats]] en lo [[ducat de Lorena]] ont Lützelstein forma una enclave, resòlv de bastir dins lo sieu comtat una vila nòva : [[Phalsbourg]], mas lo [[castèl]] de la Pichona-Pèira demòra lo sieu luòc de residéncia. Al {{XVIIe s}} sègle, la vila ocupada per la França a fortificat per [[Sébastien Lo Prestre de Vauban|Vauban]]. En lo [[glèisa (bastissa)|glèisa]] se vei de divèrses cavòts de ancians [[senhor]]s del país, sustot de dos comtes de Lutzelstein. Pas luènh de la Pichona Pèira s'elevava antany lo castèl de Imbstall que la glèisa collégiale de [[Neuwiller]] donar a títol d'escambi, en [[1503]], a l'elector palatin Philippe. Los limits de dependéncia del castèl donar luòc en [[1624]] a una composicion arbitral entre los palatins e lo capítol. Près de Imstall se tròba una font minerala qu'es pas mai espetada. A Imbstall, Rothlach se tròba un maco [[molin]] trucat Lützelsteinermühle que fa partida de la comuna. En [[1745]], un [[auratge]] espaventable destruir los [[recòlta]]s d'aquel comun e dels environs e un [[vent]] violent descobrir una granda part dels ostals. En [[octòbre]] del meteis an, quand los abitants èran arribats a reparar los sieus ostals, un violent [[incendi]] esclatar e en redusir la mai granda partida en [[cendre]]s. Dètz sèt ostals aguèron solament estalviat. La [[montanha]] que domina lo fòrt fòrt de la Pichona Pèira pòrta lo nom d'Altenborg (vièlh castèl) çò que sembla indicar que portava, en los tempses alunhats, un castèl, que l'istòria n'a pas pas conservat lo remembre. Dels [[tem]]s establida per [[Turèna]] empediscan de reconéisser las traças que pòt aver-i daissadas. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 67371 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean Michaely|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 67371 |1793=1041 |1800=1019 |1806=990 |1821=1232 |1831=1241 |1836=1365 |1841=1249 |1846=1179 |1851=1190 |1856=1007 |1861=1037 |1866=1107 |1872=1019 |1876=969 |1881=970 |1886=923 |1891=926 |1896=894 |1901=903 |1906=868 |1911=805 |1921=737 |1926=713 |1931=654 |1936=635 |1946=678 |1954=648 |1962=624 |1968=637 |1975=632 |1982=675 |1990=623 |1999=612 |2004= |2005= |2006= 605 |2007=604 |2008=602 |2009=609 |cassini=26605 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Alsàcia}} {{Comunas del Bas Ren}} {{DEFAULTSORT:Petite Pierre}} [[Categoria:Comuna d'Alsàcia]] [[Categoria:Comuna del Bas Ren]] e4c8f8vm57q03etl8qzmjphwokuukf4 0 94733 2496895 2251722 2026-03-27T08:39:09Z Max Blaster Cell 62861 Anne-Laure Bodin 2496895 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Ceaulmont | nomcomuna2= Ceaulmont | imatge= Mairie de Ceaulmont (Indre).JPG | descripcion= La [[mairariá]]. | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de La Chastra|La Chastra]] | canton= [[Canton d'Éguzon-Chantôme|Éguzon-Chantôme]] | insee = 36032 | sitweb= | cp = 36200 | cònsol = Anne-Laure Bodin | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = ? (en [[francés]]) | longitud= 1.55333333333 | latitud= 46.5322222222 | alt mini = 104 | alt mej = | alt maxi = 266 | km² = 17.38 }} '''Ceaulmont''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Endre (departament)|Endre]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre (region)|Centre]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 36032 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pierre Petitguillaume|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 36032 |1793=970 |1800=928 |1806=932 |1821=1091 |1831=1107 |1836=1190 |1841=1173 |1846=1188 |1851=1175 |1856=1101 |1861=1123 |1866=1119 |1872=1107 |1876=1149 |1881=1117 |1886=1159 |1891=1137 |1896=1103 |1901=1073 |1906=1004 |1911=936 |1921=813 |1926=765 |1931=738 |1936=693 |1946=635 |1954=683 |1962=634 |1968=603 |1975=579 |1982=628 |1990=621 |1999=651 |2004= |2005= |2006= 712 |2007=708 |2008= 706 |2009=713 |cassini=7373 |senscomptesdobles=1962}} ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams externes== ==Nòtas e referéncias== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Endre | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee = 36032 }} [[Categoria:Comuna d'Endre]] 50cri50dxzt3c1tc1fthdbsmam89om0 2496896 2496895 2026-03-27T08:39:59Z Max Blaster Cell 62861 /* Administracion */Anne-Laure Bodin 2026. 2496896 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=fr | nomcomuna= Ceaulmont | nomcomuna2= Ceaulmont | imatge= Mairie de Ceaulmont (Indre).JPG | descripcion= La [[mairariá]]. | lògo= | escut= | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de La Chastra|La Chastra]] | canton= [[Canton d'Éguzon-Chantôme|Éguzon-Chantôme]] | insee = 36032 | sitweb= | cp = 36200 | cònsol = Anne-Laure Bodin | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = ? (en [[francés]]) | longitud= 1.55333333333 | latitud= 46.5322222222 | alt mini = 104 | alt mej = | alt maxi = 266 | km² = 17.38 }} '''Ceaulmont''' es una [[Comuna francesa|comuna]] [[frança|francesa]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Endre (departament)|Endre]] e la [[regions francesas|region]] dau [[Centre (region)|Centre]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 36032 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= [[1971]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Pierre Petitguillaume|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Fin= |Identitat=Anne-Laure Bodin |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 36032 |1793=970 |1800=928 |1806=932 |1821=1091 |1831=1107 |1836=1190 |1841=1173 |1846=1188 |1851=1175 |1856=1101 |1861=1123 |1866=1119 |1872=1107 |1876=1149 |1881=1117 |1886=1159 |1891=1137 |1896=1103 |1901=1073 |1906=1004 |1911=936 |1921=813 |1926=765 |1931=738 |1936=693 |1946=635 |1954=683 |1962=634 |1968=603 |1975=579 |1982=628 |1990=621 |1999=651 |2004= |2005= |2006= 712 |2007=708 |2008= 706 |2009=713 |cassini=7373 |senscomptesdobles=1962}} ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams externes== ==Nòtas e referéncias== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Endre | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee = 36032 }} [[Categoria:Comuna d'Endre]] j70re3js26zn5udw7jc9u4g9ef9jod4 0 107173 2496892 2291102 2026-03-27T06:21:49Z ~2026-19120-19 62859 2496892 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Piònac | nom2 = ''Pionnat'' | imatge = Menhir et dolmen de Ménardeix.jpg | descripcion = Pèira levada e taula de peira de ''Merandeix''. | lògo = | escut = Blason ville fr Pionnat (Creuse).svg | escais = | ist = | parçan = | region = [[Novela Aquitània]] | arrondiment = [[Arrondiment dau Buçon|Lo Buçon]] (Garait davant 2017) | canton = [[canton de Gosom|Gosom]] (d'[[canton d'Aiun|Aiun]] davant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas Cruesa Confluéncia|CC Cruesa Confluéncia]] | insee = 23154 | cònsol = Jean Pruchon | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 46.1719444444 | longitud = 2.02611111111 | alt mini = 320 | alt mej = | alt maxi = 573 | km² = 41.77 |}} '''Piònac''' (''Pionnat'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Lemosin (Occitània)|lemosina]] de [[Marcha (Lemosin)|Marcha]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], <small>ancianament de [[Lemosin (region)|Lemosin]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 23154.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] == Istòria == {{...}} ==Administracion== ===Lista daus maires=== {{ElegitDebuta|insee= 23154 |Títol= Lista daus maires successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean Pruchon |Partit= divèrs drecha |Qualitat= retirat }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ===Intercomunalitat=== == Demografia == {{Demografia |insee= 23154 |senscomptesdobles= 1962}} * 2017 : 758 * En {{popfr23|0}} la populacion èra de {{popfr23|154}} abitants. ==Luecs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Lemosin | Portal Occitània | Portal Cruesa | Portal Comunas de França }} {{Comunas de Cruesa}} [[Categoria:Comuna de Cruesa]] [[Categoria:Comuna de Lemosin (Occitània)]] qv5xbyjk3c42jet7l3b3qqqxbkpah6d 0 119477 2496877 2496722 2026-03-26T20:53:29Z Dostojewskij 20932 Categoria:Decès en 2026 2496877 wikitext text/x-wiki {{Cap d'estat o govèrn | carta=fr | Nom= Lionel Jospin | Imatge= [[Fichièr:Lionel Jospin 2008.jpg|220px]] | Títol_politic=Primièr ministre de la | Nacion= {{França}} | Periòde_govèrn1= [[2 de junh]] de [[1997]] | Predecessor1= [[Alan Juppé]] | Successor1=[[Jean-Pierre Raffarin]] | Periòde_govèrn2= | Jorn_Naissença= [[12 de julhet]] de [[1937]] | Luòc_Naissença= [[Meudon]] | Maridat_amb= Élisabeth Dannenmuller <small>(divorciats)</small><br/>Sylviane Agacinski <small>(dempuèi 1994)</small> | Profession= Diplomata e universitàri | Partit= PS }} '''Lionel Jospin''', nascut lo [[12 de julhet]] de [[1937]] a [[Meudon]], defuntat lo [[22 de març]] de [[2026]], foguèt un òme politic [[França|francés]], membre del [[Partit socialista]] (PS), foguèt primièr ministre del [[2 de junh]] de [[1997]] al [[6 de mai]] de [[2002]]. Ancian escolan de [[Institut d'estudis politics de París]] e de l'[[Escòla Nacionala d'Administracion (França)|ENA]], es diplomata e universitari de profession. D'en primièr membre de l'[[Organizacion comunista internacionalista|OCI trotskista]], jonhèt lo [[Partit Socialista (França)|Partit Socialista]] en [[1971]]. Especialista en economia, venguèt [[Primièr secretari del Partit socialista|primièr secretari del PS]] pendent lo primièr mandat del president de la republica [[François Mitterrand]] ([[1981]]-[[1988]]). Deputat de la 27{{a}} circonscripcion de [[París]] puèi de la [[Nauta Garona]], foguèt, de [[1988]] a [[1992]], [[ministre d'Estat]], ministre de l'Educacion nacionala, dins los govèrns de [[Michel Rocard]], [[Édith Cresson]] e [[Pierre Bérégovoy]]. Elegit candidat socialista a l'[[Election presidenciala francesa de 1995|election presidenciala de 1995]] pendent la primària de son partit, perdèt al segond torn contra [[Jaume Chirac]], puèi tornèt èsser primièr secretari del PS en octobre. Dos ans mai tard, la victòria de l'esquèrra a las [[elections legislativas francesas de 1997|elections legislativas]] li permèron de venir Premièr ministre, per la [[tresena coabitacion]]. Al cap de la « [[majoritat pluriala]] », contribuguèt a la mesa en plaça de las [[35 oras]] et dels [[emplecs joves]]. Encara un còp candidat del PS lors de l'[[Eleccion presidenciala francesa de 2002|eleccion presidenciala de 2002]], foguèt eliminat al primièr torn, essent davançat pel president sortent [[Jaume Chirac]] e pel candidat del [[Front Nacional (partit francés)|Front Nacional]] [[Jean-Marie Le Pen]], e anoncièt sul còp sa retirada de la vida politica. Demissionèt de sas foncions de cap de govèrn lo [[6 de mai]] de [[2002]], l'endeman del segond torn del vòte presidencial. Lo govèrn Jospin coneguèt fòrça remanejaments, mas son pas considerats coma de cambis de govèrn, Lionel Jospin avent pas donat sa demission per formar una nòva equipa. ==Foncions e mandats== === Foncions ministerialas === * [[10 de mai]] de [[1988]] - [[15 de mai]] de [[1991]] : [[ministre d'Estat]], ministre de l'Educacion nacionala, de la Jovença e des Espòrts dels govèrns de [[Michel Rocard]] * [[16 de mai]] de [[1991]] - [[2 d'abril]] de [[1992]] : ministre d'Estat, ministre de l'Educacion nacionala del govèrn d'[[Edith Cresson]] * [[2 de junh]] de [[1997]] - [[6 de mai]] de [[2002]] : [[Primièr ministre de França]] === Foncions parlementàrias === * [[2 de julhet]] de [[1981]] - [[1 d'abril]] de [[1986]]: deputat de la 27{{a}} circonscripcion de [[París]] * [[1 d'octobre]] de [[1986]] - [[14 de mai]] de [[1988]]: deputat de la [[Nauta Garona]] (elegit pendent una eleccion parciala) * [[23 de junh]] de [[1988]] - [[28 de julhet]] de [[1988]]: deprutat de la 7{{a}} circonscripcion de [[Nauta Garona]] (remplaçat aprèp sa nominacion al govèrn; batut en 1993) * [[1 de junh]] de [[1997]] - [[2 de julhet]] de [[1997]]: deputat de la 7{{a}} circonscripcion de Nauta Garona (remplaçat aprèp sa nominacion coma Primièr ministre) * [[1984]] - [[1988]] : [[deputat europèu]] === Mandats locals === * [[1977]] - [[1986]] : [[Conselhèr de París]] (demissionna aprèp son eleccion a l'Assemblada nacionala) * [[1988]] - [[2002]] : [[Conselh general (institucion francesa)|conselhèr general]] de [[Nauta Garona]] pel canton de [[Senta Gabèla]], (eleccion parciala) * [[1992]] - [[1997]] : [[Conselh regional (França)|Conselh regional]] de [[Miègjorn-Pirenèus]] === Foncions politicas === * [[1971]] : adesion al Partit socialista * [[1973]] - [[1993]] : membre del comitat director e du burèl executiu del PS * [[1973]] - [[1975]] : secretari nacional del PS, encargat de la Formacion * [[1975]] - [[1979]] : secrétari nacional del PS, encargat de las relacions amb los païses del [[Tèrç Monde]] * [[1979]] - [[1981]] : secrétari nacional del PS, encargat de las relacions internacionalas * [[1981]] : director de campanha de [[François Mitterrand]] per l'eleccion presedenciala * [[1981]] - [[1988]] : primièr secretari del [[Partit Socialista (França)|Partit socialista]] * Secretari nacional a las relacions internacionalas, encargat de la coordinacion al PS; de mission prèp del primièr secretari del PS, encargat de las assisis de la transformacion sociala ; membre del burèu executiu e del conselh nacional * [[1987]] : president de la comission de preparacion de la campanha electorala del candidat socialista a l'eleccion presidenciala francesa de 1988 * [[1995]] : president de la comission de renovacion del Partit socialista * [[1995]] - [[1997]] : primièr secretari del PS ; membre del burèu nacional e membre del conselh nacional del PS {{clr}} {{Debuta dinastia}} {{Inserir dinastia|color1=#BFC5F9|color2=white|color3=ffaaaa|icòna= |nom=[[Primièr ministre de França]] |abans= [[Alan Juppé]] |aprèp= [[Jean-Pierre Raffarin]] |periòde= [[1997]]-[[2002]] }} {{ORDENA:Jospin, Lionel}} [[Categoria:Naissença en 1937|Jospin, Lionel]] [[Categoria:Primièr ministre de França|Jospin, Lionel]] [[Categoria:Candidat a una eleccion presidenciala francesa|Jospin, Lionel]] [[Categoria:Decès en 2026]] 9hun4ckkf8u09xty7367fznxm1cul13 0 123907 2496868 2496846 2026-03-26T17:18:41Z Guilhemjoan 10024 /* Adobament */ complement Mistral 2496868 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica=escultura |imatge=Venus of Arles Louvre Ma439 n01.jpg |legenda=La Vènus d'Arle. |carta= }} [[Image:Venus of Arles Louvre Ma439 n04.jpg|thumb|200px|right|La Vènus adobada per [[François Girardon]]]] La '''Vènus d'Arle''' es una escupltura romana de frema descubèrta dins la vila d'[[Arle]]. Es facha de [[maubre]] d'[[Imet]] e data de la fin dau sègle I avans lo Crist. Seriá una copia de l'[[Afrodita]] de [[Tèspies]] realizada per [[Praxiteles]], e comandada per la cortesana [[Frine]].<ref>The attribution, as a youthful work of Praxiteles, was advanced by [[Adolf Furtwängler]], <nowiki>''</nowiki>''Meisterwerke der Griechischen Plastik'' (Berlin), 1893.</ref> ==== Description ==== [[File:Venus of Arles Louvre Ma439 n03.jpg|thumb|200px|left|Perfieu drech de la Vènus d'Arle e la poma de Pâris]][[File:Venus of Arles Louvre Ma439 n07.jpg|thumb|150px|Perfieu senèstre de la Vènus d'Arle e traça de mutilacion sus l'omoplata]] L'estatua, tractada en tres dimensions, escalprada dins un sol blòc de maubre blanc cendrat, de grans gròs, vendriá dau mont [[Imet]] près d'[[Atenas]] (per la part antica), presenta una [[femna|frema]] mesurant {{Unitat|1.94|m}} ({{Unitat|2.08|m}} ambe lo sòcle e una profondor de {{unitat|65|cm}})<ref>Segon : Pierre Rosenberg, ''La Vénus d'Arles'' in Dictionnaire amoureux du Louvre, Plon, 2007 - Jean-Luc Martinez, ''Vénus d'Arles'' in catalogue de l'exposition ''Versailles et l'antique'', 13 novembre 2012-17 mars 2013, Château de Versailles, Artlys, Paris, 2012, {{p.|36-37}}</ref>, doncas pus granda que lei fremas de l'epòca. A lo aut dau còs, puslèu prim, Nus duscas au bacin. Es dins una posicion « soplament ancada<ref>[https://web.archive.org/web/20210925184421/https://www.louvre.fr/llv/oeuvres/detail_notice.jsp?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673384833&CURRENT_LLV_NOTICE%3C%3Ecnt_id=10134198673384833&FOLDER%3C%3Efolder_id=9852723696500785&fromDept=false&baseIndex=16 Formule employée par le Louvre dans sa notice]</ref> ». La part inferiora es envolopada d'un mantèu drapat<ref>Louis Jacquemin parle de « systide » (op. cit., {{p.|367}}) et Le Louvre évoque « l'himation » sur la fiche descriptive de la Vénus d'Arles [https://www.webcitation.org/66VDBZ2oA?url=http://www.louvre.fr/?CONTENT%3C%3Ecnt_id=10134198673384833]</ref> que comença ais ancas, davala a plecs largs profondament cavats duscas ais pès, ven s'enrodar a l'entorn dau [[braç]] senèstre e torna caire long de la [[camba]]. Lo bòrd n'es fronsit per un efièch de franja (craspedon). Un pichòt tròç dau plec de costat manca. Le braç senèstre davala long dau còs. Es ondrat dins sa part auta d'un [[braçalet]] (spinther)<ref>Louis Jacquemin précise que ce type de bracelet ne se trouve qu'en dessous de la saignée du bras, ce qui le distingue de l'''épicarpe'' toujours placé autour du poignet (op. cit., {{p.|368}})</ref> ambe cabochon incrustat (comportant un caston vuèg). La [[cap (anatomia)|testa]] es sagelada au [[pitre]] per un jonch que tapa que sa rompedura iniciala aviá pas ambe lo pitre qu'un sol ponch de contacte. La cabeladura, enauçada en tinhon, es ceuclada d'un riban enrodat dos còps que la part pus frontala presenta tanben un caston vuèg en son centre superior. Leis [[aurelha]]s son pas traucadas. L'esquina, que presenta encara doas traças de mutilacion (espatla e [[omoplata]]), es tractada sobrament e presenta un trauc de [[rampon]] carrat au nivèu dei rens, sus lo borrelet dau drapat de darrièr. Lei [[pè]]s son caussats de [[sandala]]s e en partit cobèrts per lo drapat. Un jonch plaçat au bòrd de la drapariá parteja orizontalament l'estatua en doas part, coma aquò se fasiá. En dessos dau [[genolh]] drech, se vei dins lo maubre un fiu remasticat que travèrsa tota l'estatua<ref>Selon Wilhelm Frœhner, ''Notice de la sculpture antique du Musée national du Louvre'', Vol. 1, Charles de Mourgues frères, 1878, {{p.|180}}</ref>. Dins son estat actuau, après adobament e divèrs apondons en [[maubre de Carrara]] per [[François Girardon|Girardon]] (cf. [[#Une Vénus « retouchée »|infra]]), l'abans braç s'enauça e la man ten un margue de miralh. Le braç drech es enauçat a la autor de l'espatla e la man presenta una poma. La testa se clina vèrs lo miralh (absent). Lo riban ceuclant la teste retomba sus cada espatla. ===Descubèrta=== Descubèrta en [[1651]] pendent d'excavaments dins lo [[teatre roman d'Arle]] au pè de doas colonnas plaçadas au costat drech de la pòrta reiala (valva regia), la Vénus seriá eissida de la decoracion dau postscaenium<ref name=JLF> Jules Formigé, op. cit., p. 658</ref>, una paret granda, amb tres estatges de colonnas, situada darrièr lo pulpitum (l'estrada de scèna) qu'amagava lei coladissas dei teatres antics, apolidit per una importanta estatuària inspirada dei modèls grècs, en particular de dançairas, encadrant coma per lo celebrar, la representacion majestuosa d'[[August]] en Apollon. L'impact de la descubèrta fuguèt tant important que lei consols de la vila d'Arle s'abrivèron de la crompar<ref>[https://web.archive.org/web/20100131171159/http://www.histgeo.ac-aix-marseille.fr/p/arles/06-doc1_texte.htm Délibération du conseil de la ville du 26 juin 1651 pour le rachat de la Venus d'Arles à l'abbé Brun]</ref> abans de la metre a disposicion dau public. Fuguèt expausada pendant 30 ans dins aquesta vila, amont de l'escalièr d'onor de l'Ostau de vila. Mas la fama de la descubèrta faguèt que lèu lèu lo rei [[Loís XIV de França|Loís XIV]] se la volguèt apropriar e los consols de la vila, comols de detas la li cediguèron en esperar en retorn un gèst reial que venguèt pas jamai. ===Adobament=== [[Image:VdArestaur.jpg|thumb|left|180px|Adobaments indicats en blau]] Conformament a la practica de l’epòca, l'esculptor [[François Girardon]], collaborador de Le Brun, restaurèt puèi l'estatua a la demanda de Loís XIV, en 1683<ref>(Cf. R. Venture, « ''L’affaire de la Vénus'' », op. cit., pp. 44-45). Veire tanben subre lo site de la vila d'Arle [https://web.archive.org/web/20061130234044/http://www.patrimoine.ville-arles.fr/arles/ville.cfm?action=fiche_document_edifice&id_document=451&id=6 L'affaire de la Vénus]. )</ref>, per ondrar la [[galariá dei miralhs]] au [[Castèth de Versalhas|castèu de Versalhas]] ont prenguèt plaça efectivament lo 18 d'abril de 1685<ref>''Journal du marquis de Dangeau'', Firmin-Didot, 1854-1860, 19 vol.* [Clermont-Ferrand, Paleo, 2002, 1 vol. paru]). Cf. tanben, Thierry Sarmant, ''Les demeures du soleil. Louis XIV, Louvois, et la surintendance des bâtiments du Roi'', Edicions Champ Vallon, 2003, pp. 223 et s.</ref>. En 1684, après aver reçebut l'autorizacion dau rei, Girardon restaurèt la tèsta (lo nas, lo còu e l'aurelha senèstra), lo davant de l'artelh gròs drech, lo pè drech e lo pedestau. Repren lo modelat dau bust e lo traçat dei plècs, suprimís leis apontèus que demoravan subre la fàcia extèrna de l'anca drecha, e de l'espatla drecha, mas subretot, Girardon apond lei braç, un braç drech levat e un abans-braç senèstre amb una part dau drapat que s'i restaca. I plaça dos atributs: la poma dins la man drecha (en referéncia a la victòria d'Afrodita au jutjament dau mont Ida) e lo miralh dins la man senèstra, censat rebatre sa bèutat suprèma. Un còp adobada, la Vènus ondrèt lo castèu de Versalhas duscas 1797 (siá pendant 112 ans), data que fuguèt requisicionada per lo musèu dau [[Lovre]] e i es encara uèi, ont fa partit deis exposicions permanentas. Una copia (de gip) dins son estat iniciau — sense braç — se tròba a Arle, au dintre dau [[Musèu de l'Arle antic]] (dich " lo Musèu Blau ")<ref>Dempuèi 1995. Èra aperavans expausada au Musèu Lapidari, ambe la testa d'Arle, dins la nau de l'anciana glèisa, de part e d'autre dau tombèu d'Ipolit. Cf. AN.-E Agard, « ''Le Musée Lapidaire d'Arles'' », Imprimerie générale du Sud-Ouest - J. Castanet, janvier 1924, {{p.|16}} [http://bibnum.enc.sorbonne.fr/gsdl/collect/tap/archives/HASHaf37.dir/0000005362806.pdf Lire en ligne]</ref>. Aquesta èra, dusca a son adobament en 1995, atribuïda a l'escultor [[Jean Péru]] qu'aviá efectivament realizat le premier molatge de l'originau, abans que parta per Versalha, e mai que ne'n faguèsse pas que tres au totau<ref>Doas destinadas a estre presentadas dins lo cabinet bas e sus lo palier dau grand escalièr menant a la sala dau conselh de l'ostau de vila; lo darrièr foguèt ofèrt a Simon Lenfant, representant dau rei en Provença (A.-J. Rance, ''op. cit.'', 1890, p. 357 - D. Séréna-Allier, 2013, p. 43)</ref> e que n'i aguèt au mens set autras realizadas per d'artistas italians<ref>Per exemple, lo saberut Claude Terrin ne ten una deguda a l'artista roman Scotto Darechi (D. Séréna-Allier, 2013, p. 17)</ref>{{,}}<ref>Cf Correspondance Marius Jouveau - Frédéric Mistral / 1900 - 1913, Lettre du 30 octobre 1911 précitée</ref>. La copia mèstre de Péru semblava aver subreviscut. [[Fichièr:Arles venus van arles 2.jpg|thumb|100px|Copia de la Vènus d'Arle faussament atribuïda a Péru (Musèu de l'Arle antic)]] [[File:Tenon-venus-arles.jpg|thumb|left|200px|Tenon vesedor sus la copia mostrada au [[Musèu de l'Arle antic]]]] Aquela copia, mostrada a l'epòca a l'ostau de vila d'Arle, foguèt degalhada a la [[Revolucion Francesa]]. Adobada, desapareguètt<ref>Per exemple : Fernand Benoit, « ''Les Bouches-du-Rhône'' », Encyclopédie départementale, T. 14, {{3e}} partie, Monographie communale : Marseille-Aix-Arles, Masson, 1935, {{p.|615}} - Henri Lechat, Revue des Études anciennes, T. 17, 1915, {{p.|16}} et s</ref>. Òm cresiá de l'aver retrobada, mai sabem ara que la copia actualament expausada, descobèrta per azard per l'arquitècte en cap [[Jean Camille Formigé|Jean Formigé]] dins lei graniers de l’escòla municipala de dessenh d'Arle en 1911 es pas qu'un tiratge de segonda seria (dich « subremolatge ») pus tardiu (datat dau sègle XVIIIen). Aqueste demòra pasmens un dei gips pus ancians de la Vènus d'Arle. ===Celebracion dins la literatura=== [[File:DumasARL.jpg|right|thumb|165px|Arlatenca a la Vènus d'Augustin Dumas - vèrs 1860 (Musèu Arlatenc)]] Aquesta Vènus es la patrona deis arlatencas que ne fuguèt un ideau de bèutat. [[Teodòr Aubanèu]] la celebrèt dins son poèma ''La Venus d'Arle'' publicat dins ''Li Fiho d’Avignoun'' <ref>Per lo tèxte integrau : [http://sites.univ-provence.fr/tresoc/libre/integral/libr0336.pdf La Venus d'Arle in ''Li Fiho d'Avignoun''] </ref> en 1885. Ne vaiçi un extrach en grafia mistralenca originala: </blockquote> « ...''O douço Venus d'Arle ! O fado de jouvènço !''<br> ''Ta bèuta que clarejo en touto la Prouvènço,''<br> ''Fai bello nòsti fiho e nòsti drole san !<br> ''Souto aquelo car bruno, o Venus ! i'a toun sang,''<br> ''Sèmpre viéu, sèmpre caud. E nòsti chato alerto,''<br> ''Vaqui perqué s'envan la peitrino duberto !''<br> ''E nosti gai jouvènt, vaqui perqué soun fort''<br> ''I lucho de l'amour, di brau e de la mort !...''<br> ''E vaqui perqué t'ame, e ta bèuta m'engano,''<br> ''E perqué iéu crestian, te cante, o grand pagano <br> [[Frederic Mistral]] ne fa l'evocacion mai d'un còp<ref>Per exemple, dins son ''Discours i chatouno'' en 1904 - Bulletin de l'Association des Amis du Viel Arles, n° 38, Septembre 1980, p. 11</ref>. Per exemple dins aquestei vèrs trachs de [[Mirèlha]] : <blockquote> ''Sus lou pountin dóu Tiatre, emé lou pitre nus,<br> Un vòu de chato viroulavon'',<br> ''E su 'n refrin qu'ensèn quilavon'',<br> ''En danso ardènto se giblavon''<br> ''Autour d'un flo de marbre en quau disien Vénus.'' <br> ''La publico embriagadisso''<br> ''le bandissié si bramadisso''<br> ''Jouvènto emai jouvènt repetavon : Canten !''<br> ''Canten Venus, la grand divesso''<br> ''De quau prouvèn touto alegresso !''<br> ''Canten Venus, la segnouresso,''<br> ''La maire de la terro e dóu pople arlaten l'' F. Mistral, ''Mirèio'', ch. XI ===Referéncias=== <references /> [[Categoria:Art ellenistic|Venus d'Arle]] [[Categoria:Òbra conservada al Lovre|Venus d'Arle]] 58q9v1k4a37k2b6sfkcwscgvrtm8lp4 0 140033 2496883 2355973 2026-03-26T22:36:28Z Dostojewskij 20932 Categoria:Decès en 2023 2496883 wikitext text/x-wiki {{Infobox|tematica=|carta=}} [[File:AlanArkinTIFFSept2012 (cropped).jpg|thumb|200px|right|Alan Wolf Arkin (2012)]] '''Alan Wolf Arkin''' ([[Brooklyn]], [[Nòva York]], [[26 de març]] de [[1934]]) es un realizador, actor, musician e cantaire [[Estats Units|american]]. Es lo paire dels actors [[Adam Arkin]], [[Anthony Arkin]] e [[Matthew Arkin]]. {{ORDENA:Arkin, Alan}} [[Categoria:Actor american|arkin]] [[Categoria:Naissença a Nòva York]] [[Categoria:Naissença en 1934|arkin]] [[Categoria:Decès en 2023]] 6hfvvg78bph907c6kif5uii6x84tnah 0 153065 2496885 2424417 2026-03-26T23:25:40Z CommonsDelinker 245 Lo fichièr Ramon_Ernesto_Cruz_Ucles.jpg es estat escafat coma o es estat sus Commons per Polarlys (per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Ramon Ernesto Cruz Ucles.jpg|]]) 2496885 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} [[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|130px|thumb|Blason d'Onduras.]] Lo '''president''' es lo [[cap d'Estat]] e [[cap de govèrn]] d'[[Onduras]]. Aquesta es la lista dels presidents d'Onduras de [[1839]] fins a uèi. == Presidents durant lo sègle XIX == {| class="wikitable" style="clear: both" |- style="background:#cccccc" ! # ! colspan=2 | President !! Començament !! Final !! Partit || Naissença-Decès |- style="background:#cccccc" ! colspan=6 |presidents (1839-1889) |- style="background:#FFB6B6" || 1 || [[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]] || '''[[José Francisco Zelaya y Ayes]]''' || [[21 de setembre]] de [[1839]] || [[1 de genièr]] de [[1841]] || Liberal || (n. 1798 - m. 1848) |- style="background:#73C2FB" || 2 || [[Fichièr:General Francisco Ferrera.JPG|50px]] || '''[[Francisco Ferrera]]''' || [[1 de genièr]] de [[1841]]<br/>[[23 de febrièr]] de [[1843]] ||- [[31 de decembre]] de [[1842]]<br/>- [[31 de decembre]] de [[1844]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1794 - m. 1851) |- style="background:#ccccff" || 3 || [[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]] || Consèlh de Ministres|| [[1 de genièr]] de [[1843]] || [[8 de genièr]] de [[1845]] || ''Partido Conservador''/Liberal ||-- |- style="background:#73C2FB" || 4 || [[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]] || '''[[Coronado Chávez]]''' || [[8 de genièr]] de [[1845]] || [[1 de genièr]] de [[1847]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1866 - m. 1926) |- style="background:#73C2FB" || 5 ||[[Fichièr:Juan Lindo00001.JPG|50px]]|| '''[[Juan Lindo]] '''|| [[12 de febrièr]] de [[1847]] || [[1 de febrièr]] de [[1852]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1790 - m. 1857) |- || - || [[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]] || '''[[José Francisco Gómez y Argüelles]]''' || [[1 de febrièr]] de [[1852]] || [[1 de març]] de [[1852]] || ''cap'' (militar) || (n.? - m. [[1854]]) |- style="background:#FFB6B6" || 6 || [[Fichièr:Jose Trinidad Cabanas.jpg|50px]] || '''[[José Trinidad Cabañas]]''' || [[1 de març]] de [[1852]] || [[18 d'octobre]] de [[1855]] || Liberal || (n. 1805 - m. 1871) |- style="background:#FFB6B6" || 20 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''[[José Santiago Bueso Soto]]'''|| [[18 d'octobre]] de [[1855]] || [[8 de novembre]] de [[1855]] || Liberal || (n.- m. ) |- style="background:#FFB6B6" || 20 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''[[Francisco de Aguilar]]'''|| [[8 de novembre]] de [[1855]] || [[17 de febrièr]] de [[1856]] || Liberal || (n.- m.) |- style="background:#73C2FB" || 20 ||[[Fichièr:Jose Santos Guardiola.jpg|50px]]|| '''[[José Santos Guardiola]]'''|| [[17 de febrièr]] de [[1856]] || [[11 de genièr]] de [[1862]] || ''Partido Conservador'' || (n.- m.) |- style="background:#73C2FB" || 7 || [[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]] || '''[[José Francisco Montes Fonseca]]''' || [[11 de genièr]] de [[1862]]<br/>[[11 de decembre]] de [[1862]] ||- [[4 de febrièr]] de [[1862]]<br/>[[7 de setembre]] de [[1863]] || ''Partido Conservador'' || (n. - m. ) |- style="background:#73C2FB" || 8 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''[[Victoriano Castellanos Cortés]]''' || [[4 de febrièr]] de [[1862]] -|| [[11 de decembre]] de [[1862]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1795 - m. 1862) |- style="background:#73C2FB" || 9 ||[[Fichièr:Jose Maria Medina.JPG|50px]]|| '''[[José María Medina]]'''|| [[7 de setembre]] de [[1863]] <br/> [[29 de setembre]] de [[1865]]<br/> [[15 de març]] de [[1864]] <br/>[[16 de decembre]] de [[1875]] <br/> [[12 d'agost]] de [[1876]] || [[31 de decembre]] de [[1863]] <br/> [[1 de febrièr]] de [[1866]] <br/> [[26 de julhet]] de [[1872]] <br/> [[8 de junh]] de [[1876]] <br/> [[27 d'agost]] de [[1876]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1826 - m. 1878) |- style="background:#73C2FB" || 10 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''[[Francisco Inestroza]]''' || [[31 de decembre]] de [[1863]] || [[15 de març]] de [[1864]] || ''Partido Conservador'' || (n. - m.) |- style="background:#AACC99" || 11 ||[[Fichièr:F Xatruch.JPG|50px]] || '''[[Florencio Xatruch]] ''' || [[26 de març]] de [[1871]] || [[17 de mai]] de [[1871]] || militar || (n. 1811 - m. 1893) |- style="background:#FFB6B6" || 12 ||[[Fichièr:Céleo Arias.jpg|50px]]|| '''[[Carlos Céleo Arias Lópe]]''' || [[26 de julhet]] de [[1872]] || [[13 de genièr]] de [[1874]] || Liberal || (n.1835 - m.1890) |- style="background:#73C2FB" || 13 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]] ||'''[[Ponciano Leiva Madrid]]''' || [[13 de genièr]] de [[1874]]<br/> [[30 de novembre]] de [[1891]] || [[8 de junh]] de [[1876]] <br/>[[7 d'agost]] de [[1893]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1821 - m. 1896) |- style="background:#ccccff" || 14 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| Periòde de govèrn provisòri <br/>Consèlh de Ministres || [[8 de junh]] de [[1876]] || [[12 d'agost]] de [[1876]] ||''Partido Conservador''/Liberal ||-- |- style="background:#FFB6B6" || 15 ||[[Fichièr:Marco Aurelio Soto.JPG|50px]]|| '''[[Marco Aurelio Soto]]'''|| [[27 d'agost]] de [[1876]] || [[19 d'octobre]] de [[1883]] || Liberal || (n.1846- m.1908) |- style="background:#ccccff" || 16 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''Consèlh de Ministres'''|| [[19 d'octobre]] de [[1883]] || [[30 de novembre]] de [[1883]] || ''Partido Conservador''/Liberal ||-- |- style="background:#FFB6B6" || 17 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''[[Luis Bográn Barahona]] '''|| [[30 de novembre]] de [[1883]] || [[30 de novembre]] de [[1891]] || Liberal || (n. 1849 - m. 1895) |- style="background:#73C2FB" || 18 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]] ||'''[[Ponciano Leiva Madrid]]''' || [[30 de novembre]] de [[1891]] <br/>[[7 d'agost]] de [[1893]] || [[8 de junh]] de [[1876]]<br/>[[7 d'agost]] de [[1893]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1821 - m. 1896) |- style="background:#73C2FB" || 19 ||[[Fichièr:Domingo Vasquez.jpg|50px]]|| '''[[Domingo Vásquez]]'''|| [[7 d'agost]] de [[1893]] || [[22 de febrièr]] de [[1894]] || ''Partido Conservador'' || (n.1846. - m.1909) |- style="background:#FFB6B6" || 20 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''[[Policarpo Bonilla]] '''|| [[22 de febrièr]] de [[1894]] || [[1 de febrièr]] de [[1899]] || Liberal || (n. 1858 - m. 1926) |} == Presidents durant lo sègle XX == {| class="wikitable" style="clear: both" |- style="background:#cccccc" ! # ! colspan=2 | President !! Començament !! Final !! Partit || naissença-decès |- style="background:#cccccc" ! colspan=6 |presidents (1899-1982) |- style="background:#FFB6B6" || 1 || [[Fichièr:Terencio Sierra.jpg|50px]] || '''[[Terencio Sierra]]''' || [[1 de febrièr]] de [[1899]] || [[1 de febrièr]] de [[1903]] || Liberal || (n. 1839 - m. 1907) |- style="background:#73C2FB" || 2 || [[Fichièr:Manuel Bonilla.jpg|50px]] || '''[[Manuel Bonilla]]''' || [[13 d'abril]] de [[1903]] <br/> [[1 de febrièr]] de [[1912]] ||- [[25 de febrièr]] de [[1907]] <br/> [[21 de març]] de [[1913]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1849 - m. 1913) |- style="background:#FFB6B6" || 3 || [[Fichièr:Miguel_Rafael_Dávila_Cuéllar.jpg|50px]] || '''[[Miguel Rafael Dávila Cuéllar]]''' || [[18 d'abril]] de [[1907]] || [[28 de març]] de [[1911]] || Liberal || (n. 1856 - m. 1927) |- style="background:#73C2FB" || 4 || [[File:DrFranciscoBertrandBain.jpg|50px]] || '''[[Francisco Bertrand Barahona]]''' || [[28 de març]] de [[1911]]<br/> [[21 de març]] de [[1913]]<br/> [[1 de febrièr]] de [[1915]] || [[1 de febrièr]] de [[1912]]<br/> [[28 de julhet]] de [[1915]] <br/> [[9 de setembre]] de [[1919]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1866 - m. 1926) |- style="background:#73C2FB" || 5 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]] || '''[[Alberto Membreño]] '''|| [[28 de julhet]] de [[1915]] || [[1 de febrièr]] de [[1916]] || ''Partido Conservador'' || (n. 1859 - m. 1921) |- style="background:#FFB6B6" || 6 || [[Fichièr:Vicente_Mejia_Colindres.jpg|50px]] || '''[[Vicente Mejía Colindres]]''' || [[16 de setembre]] de [[1919]] <br/> [[1 de febrièr]] de [[1929]] || [[5 d'octobre]] de [[1919]] <br/>[[1 de febrièr]] de [[1933]] || Liberal || (n. 1878 - m. 1966) |- style="background:#FFB6B6" || 7 || [[Fichièr:Francisco-bogran.jpg|61x61px]]|| '''[[Francisco Bográn Barahona]]''' || [[5 d'octobre]] de [[1919]] || [[1 de febrièr]] de [[1920]] || Liberal || (n. - m. 1926) |- style="background:#FFB6B6" || 8 ||[[Fichièr:Rafael Lopez Gutierrez.jpg|50px]]|| '''[[Rafael López Gutiérrez]]''' || [[1 de febrièr]] de [[1920]] || [[10 de març]] de [[1924]] || Liberal || (n. 1855 - m. 1924) |- style="background:#AACC99" || 9 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''Consèlh de Ministres'''|| [[10 de març]] de [[1924]] || [[30 d'abril]] de [[1924]] || ministres ||-- |- style="background:#FFB6B6" || 10 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''[[Vicente Tosta]]''' || [[30 d'abril]] de [[1924]] || [[1 de febrièr]] de [[1925]] || Liberal || (n. 1886 - m. 1930) |- style="background:#C1D8FF" || 11 ||[[Fichièr:Miguel_Paz_Barahona.jpg|50px]] || '''[[Miguel Paz Barahona]] ''' || [[1 de febrièr]] de [[1925]] || [[1 de febrièr]] de [[1929]] || Nacional || (n. 1863 - m. 1937) |- style="background:#C1D8FF" || 12 ||[[Fichièr:Presidente Tiburcio Carias Andino.jpg|50px]]|| '''[[Tiburcio Carías Andino]]''' || [[1 de febrièr]] de [[1933]] || [[1 de genièr]] de [[1949]] || Nacional || (n. 1876 - m. 1969) |- style="background:#C1D8FF" || 13 ||[[Fichièr:Juan Manuel Galvez.jpg|50px]] ||'''[[Juan Manuel Gálvez]]''' || [[1 de genièr]] de [[1949]] || [[5 de decembre]] de [[1954]] || Nacional || (n. 1887 - m. 1972) |- style="background:#C1D8FF" || 14 ||[[Fichièr:Julio Lozano 400.jpg|50px]]|| '''[[Julio Lozano Díaz]]'''|| [[5 de decembre]] de [[1954]] || [[21 d'octobre]] de [[1956]] || Nacional || (n. 1885 - m. 1957) |- style="background:#AACC99" || 15 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''Junta Militar'''|| [[21 d'octobre]] de [[1956]] || [[21 de decembre]] de [[1957]] || Liberal || (n. m.) |- style="background:#FFB6B6" || 16 ||[[Fichièr:Ramon Villeda Morales.jpg|50px]] || '''[[Ramón Villeda Morales]]'''|| [[21 de decembre]] de [[1957]] || [[3 d'octobre]] de [[1963]] || Liberal || (n. 1908 - m. 1971) |- style="background:#AACC99" || 17 ||[[Fichièr:Oswaldo Lopez Arellano.JPG|50px]]|| '''[[Oswaldo López Arellano]] '''|| [[3 d'octobre]] de [[1963]]<br/> [[4 de decembre]] de [[1972]] || [[6 de junh]] de [[1971]]<br/> [[22 d'abril]] de [[1975]] || militar || (n. 1921 - m. 2010) |- style="background:#C1D8FF" || 18 || || '''[[Ramón Ernesto Cruz Uclés]]'''|| [[6 de junh]] de [[1971]] || [[4 de decembre]] de [[1972]] || Nacional || (n. - m.) |- style="background:#AACC99" || 19 ||[[Fichièr:Coat of arms of Honduras.svg|50px]]|| '''[[Juan Alberto Melgar Castro]] '''|| [[22 d'abril]] de [[1975]] || [[7 d'agost]] de [[1978]] || militar || (n. 1930 - m. 1987) |- style="background:#AACC99" || 20 ||[[Fichièr:Policarpo Paz Garcia.jpg|50px]]|| '''[[Policarpo Paz García]]'''|| [[7 d'agost]] de [[1978]] || [[27 de genièr]] de [[1982]] || militar || (n. 1932 - m. 2000) |} == Presidents après la constitucion de 1982 == {| class="wikitable" style="clear: both" |- style="background:#cccccc" ! # ! colspan=2 |president !! Començament !! Final !! Partit || naissença-decès |- style="background:#cccccc" ! colspan=6 |president (1998-2014) |- style="background:#FFB6B6" || 1 || [[Fichièr:Roberto Suazo Cordova.jpg|50px]] || '''[[Roberto Suazo Cordova]]''' ||[[27 de genièr]] de [[1982]] ||[[27 de genièr]] de [[1986]] || Liberal || (n. 1927) |- style="background:#FFB6B6" || 2 || [[Fichièr:Jose Azcona.JPG|50px]] || '''[[José Azcona del Hoyo]]''' ||[[27 de genièr]] de [[1986]] || [[27 de genièr]] de [[1990]] || Liberal || (n. 1927 - m. 2005) |- style="background:#C1D8FF" || 3 |||| '''[[Rafael Leonardo Callejas]]''' || [[27 de genièr]] de [[1990]] || [[27 de genièr]] de [[1994]] || Nacionalista || (1943-2020) |- style="background:#FFB6B6" || 4 || [[Fichièr:Carlos Roberto Reina.jpg|50px]] || '''[[Carlos Roberto Reina]]''' || [[27 de genièr]] de [[1994]] || [[27 de genièr]] de [[1998]] || Liberal ||n.1926 - m. 2003) |- style="background:#FFB6B6" || 5 || [[Fichièr:Carlos Flores Facusse.JPG|50px]] || '''[[Carlos Flores Facussé]]''' || [[27 de genièr]] de [[1998]] || [[27 de genièr]] de [[2002]] || Liberal || (n.1950-) |- style="background:#C1D8FF" || 6 || || '''[[Ricardo Rodolfo Maduro]]''' || [[27 de genièr]] de [[2002]] || [[27 de genièr]] de [[2006]] || Nacional || (n.1946-) |- style="background:#FFB6B6" || 7 || [[Fichièr:Manuel Zelaya (Brasília, 03 April 2006).jpeg|50px]] || '''[[José Manuel Zelaya Rosales]]''' || [[27 de genièr]] de [[2006]] || [[28 de junh]] de [[2009]] || Liberal || (n.1952-) |- style="background:#FFB6B6" || 8 || [[Fichièr:Roberto micheletti 01.jpg|50px]] || '''[[Roberto Micheletti]]''' || [[28 de junh]] de [[2009]] || [[27 de genièr]] de [[2010]] || Liberal || (n.1948-) |- style="background:#C1D8FF" || 9 ||[[Fichièr:Pepe Lobo 2010-01-27.jpg|50px]]|| '''[[Porfirio Lobo Sosa]]''' || [[27 de genièr]] de [[2010]] || [[27 de genièr]] de [[2014]] || Nacional || (n.1947-) |- style="background:#C1D8FF" || 10 ||[[Fichièr:Juan Orlando Hernández, May 2015.jpg|50px]]|| '''[[Juan Orlando Hernández]]''' || [[27 de genièr]] de [[2014]] || uèi || Nacional || (n.1968-) |} == Veire tanben == * [[Onduras]] {{O|Onduras}} [[Categoria:President d'Onduras| ]] [[Categoria:Lista de caps d'Estat]] [[Categoria:Lista de caps de govèrn]] b2n80cu9kjrw4ldfnv554jzljspnjhy 0 163021 2496882 2030508 2026-03-26T22:35:23Z Dostojewskij 20932 Categoria:Naissença en 1986 2496882 wikitext text/x-wiki '''Emma Johanna Laine''' ([[Karlstad]], [[Suècia]], [[26 de març]] de [[1986]]) es una jogaira de tennis [[Finlàndia|finlandesa]]. Participaira regulara dins l'equipa nacionala finlandesa, atenhèt sa melhora classificacion mondiala lo 7 d'agost de 2006 quand arribèt a la 50ª posicion. Son paire, [[Erkki Laine]], èra un prestigiós jogaire de hockey. {{ORDENA:Laine, Emma}} [[Categoria:Jogaira de tennis finlandesa]] [[Categoria:Naissença en 1986]] nzll0rolqqjebbxb397pch6ajnicug8 0 176400 2496869 2431471 2026-03-26T18:33:52Z Archaeodontosaurus 4848 /* Principalas espècias */ 2496869 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | vegetal | ''Nepeta'' | Nepeta sibirica5.jpg | ''[[Nepeta sibirica]]'' }} {{Taxobox | division | Magnoliophyta }} {{Taxobox | classa | Magnoliopsida }} {{Taxobox | òrdre | Lamiales }} {{Taxobox | familha | Lamiaceae }} {{Taxobox taxon | vegetal | genre | Nepeta | [[Carl von Linné|L.]], [[1753]] }} {{Taxobox filogenia bendèl}} {{Taxobox | òrdre | Lamiales }} {{Taxobox | familha | Lamiaceae }} {{Taxobox fin}} '''''Nepeta''''' es un [[Genre_(biologia)|genre]] de plantas [[dicotiledonèas]] de la familha de las [[Lamiaceae|Lamiacèas]]. Existisson a l’entorn de 250 [[espècias]] de ''Nepeta''. Podèm tanben considerar d’unas espècias dels genres ''[[Dracocephalum]]'' e ''[[Calamintha]]'' e ''[[Glechoma hederacea]]'' que poirián èsser consideradas coma de ''Nepeta''. Qualquas Nepetas, coma ''Nepeta cataria'' o èrba dels gats, an un efièch conegut sus d'unes [[felin]]s, notadament lo [[gat]]. Existís una èrba dels gats al perfum de citron, ''Nepeta cataria citriodora.'' Es en tot punt la meteissa que l'èrba dels gats, levat lo perfum que pòt esser utilizat coma un [[balme]] al citron. == Principalas espècias == * ''Nepeta agrestis'' Loisel. 1827 * ''Nepeta camphorata'' * ''Nepeta cataria'' L. 1753 * ''Nepeta curviflora'' * ''Nepeta xfaassenii'' Bergmans ex Stearn 1950 * ''Nepeta grandiflora'' M. Bieb. 1808 * ''Nepeta latifolia'' DC. 1805 * ''Nepeta nepetella'' L. 1759 * ''Nepeta nuda'' L. 1753 * ''Nepeta racemosa'' * ''Nepeta sibirica'' L. 1753 * ''Nepeta faassenii'' <gallery mode=packed heights="200px"> (MHNT) Nepeta × faassenii - flowers.jpg|Nepeta × faassenii </gallery> == Efièches suls felins comuns == D'unas espècias de ''Nepetas'' son conegudas per los efièches qu’an suls [[felin]]s. Aital, aquesta reaccion es a l’origina de son nom : son generalament sonadas ''èrba del gats''. Pòdon crear de reaccion estonantas un còp donadas als [[gats]], Ça que la, totes los gats son pas susceptibles de reagir al contacte de l'èrba dels gats. De fach, aquesta capacitat a la detectar sembla ligada a la preséncia d’un gèn recessiu dins lor eretatge biologic. Per un gat portaire de doas còpias d’aquest gèn, l'èrba dels gatse aurà un efièch extraordiari, per un gat portaire d’una sola còpia, l’efièch serà notable e per un gat que n’a pas cap, aquel aurà pas cap d’interès per la planta.<gallery perrow="6"> </gallery><gallery perrow="6"> Fichièr:Katzenminze-01.JPG|<center>Un [[maine coon]] mascle...</center> Fichièr:Katzenminze-02.JPG|<center>Geneticament predispausat...</center> Fichièr:Katzenminze-03.JPG|<center>Reagís...</center> Fichièr:Katzenminze-04.JPG|<center>A l'embelinament olfactiu...</center> Fichièr:Katzenminze-05.JPG|<center>Irresistible...</center> Fichièr:Katzenminze-06.JPG|<center>De l’èrba dels gats...(Nepeta racemosa).</center> </gallery>D’estudis an mostrat qu’a l’entorn de dos treces dels gats i reagisson vertadièrament. Certanas Nepetas contenon una [[feromòna]], coneguda jol nom de [[nepetalactona]], un [[terpèn]] conegut pel desenclavament del comportament sexual pels gats. Quand un gat sensible sentís l’odor de las fuèlhas o dels peciòls, se frega a la planta, se rotla dedins, la grata amb sas patas, la mastega, la lepa, sauta dessús, e ronrona alara fortament en possant de gronhaments e en miaunant. Aquesta reaccion dura a l’entorn de qualquas minutas, i de seguida lo gat arresta de s’i interessar. Pren a pauc pres doas oras per que los efièches s’estompan completament e per que la proximitat d’una Nepeta aja un autre efièch sul gat. Los joves catons o los vièlhs gats an mens de reaccion a las nepetas, mas los grands felins, coma los [[tigre]]s, semblan d'i èsser fòrça sensibles. Los proprietaris de gats an pas cap de rason de se tafurar a prepaus dels efièches de las Nepetas sus lor animals, perque existisson pas cap d’autres efièches coneguts. D’autras plantas an tanben un efièch comparable suls gats coma la [[Valeriana]] e de plantas que contenon de l'[[actinidina]]. Al mens tres espècias atrason los gats : * ''[[Nepeta cataria]]'', una èrba granda e atractiva de 50 a 80 cm, semblant a menta per son aspècte, amb de fuèlhas vèrdas e grisas e de flors blancas. * ''[[Nepeta grandiflora]]'', a de fuèlhas mai espessas e mai foscas que la Nepèta Cataria, a de flors que son de color blau fosc pròche del porpre. * ''[[Nepeta faassenii]]'', aquesta espècia es plan mai pichona que las autras citadas abans. Es gaireben en cobèrta del sòl. Sas fuèlhas son vèrdas-grisas e sas flors malva clar. La ''Nepèta Cataria'' e La ''Nepèta Faassenii'' an un gost mai puntat e agut alara que la ''Nepèta Grandiflora'' es mai dolça. == Interès medicinal == ''[[Nepeta amethystina]]'' es utilizada per la [[medecina tradicionala]] del Maròc coma [[analgesic]], [[sedatiu]] (amb una eficacitat Dòsi-dependenta) e per accelerar la cicatrizacion dels [[Abcès|abscèses]]. Son [[òli essenciala]] presenta una activitat [[psicotròpa]] que foguèt recentament (2019) estudiada (al meteis temps que sa [[toxicitat]]<ref name="Belabda20192">Belabda, T., Alaoui, K., Cherrah, Y., Arahou, M., & Hassikou, R. (2019). Activité psychotrope de l'huile essentielle de Nepeta amethystina. Phytothérapie, 17(1), 9-14 ([https://web.archive.org/web/20200923002139/https://phyto.revuesonline.com/articles/lvphyto/abs/2019/01/lvphyto_2019_sprphyto000951/lvphyto_2019_sprphyto000951.html résumé]).</ref> :   * a 25mg/kg per via intraperitoneala, l’efièch sedatiu es feble, puèi creis (en dòsi-dependenta) per venir a 50 mg/kg, comparable a lo d’un produche de referéncia [[diazepam]] (a 3 mg/kg IP)<ref name="Belabda20193">Belabda, T., Alaoui, K., Cherrah, Y., Arahou, M., & Hassikou, R. (2019). Activité psychotrope de l'huile essentielle de Nepeta amethystina. Phytothérapie, 17(1), 9-14 ([https://web.archive.org/web/20200923002139/https://phyto.revuesonline.com/articles/lvphyto/abs/2019/01/lvphyto_2019_sprphyto000951/lvphyto_2019_sprphyto000951.html résumé]).</ref> ; * La meteissa òli essenciala a tanben un efièch anxiolitic (tanben dòsi – dependent) feble a 25 mg/kg mas fòrça net a 50 mg/kg ; es mai eficaç a aquesta dòsa que lo [[diazepam]] (a 3 mg/kg IP)<ref name="Belabda20194">Belabda, T., Alaoui, K., Cherrah, Y., Arahou, M., & Hassikou, R. (2019). Activité psychotrope de l'huile essentielle de Nepeta amethystina. Phytothérapie, 17(1), 9-14 ([https://web.archive.org/web/20200923002139/https://phyto.revuesonline.com/articles/lvphyto/abs/2019/01/lvphyto_2019_sprphyto000951/lvphyto_2019_sprphyto000951.html résumé]).</ref>. == Referéncias == * [https://web.archive.org/web/20070120204352/http://www.penmarric.ns.ca/catcare/usefulinfo/catnip.htm Smith, Linda. ''Catnip.'' Penmarrie Cornish Rex. 1996-2005.] (en anglés) * [https://web.archive.org/web/20070528041814/http://www.straightdope.com/classics/a1_008.html The Straight Dope: What is it with cats and catnip?] (en anglés) == ligams extèrnes ==   * (en) Referéncia Flora of China : Nepeta * (en) Referéncia Flora of Pakistan : Nepeta * (en) Referéncia Flora of Missouri : Nepeta * (en) Referéncia Kew Garden World Checklist : Nepeta L. (1753) * (fr) Referéncia Catalogue of Life : Nepeta * (fr+en) Referéncia ITIS : Nepeta L. (+ version anglaise) * (en) Referéncia NCBI : Nepeta * (en) Referéncia UICN : taxon Nepeta * {{GRIN genre|8172|''Nepeta'' L.}} * Référence Tela Botanica (France métro) : Nepeta L. [[Categoria:Lamiaceae]] [[Categoria:Portal:Botanica/Articles ligats]] 2c7hef52u98lz68marnelhqky4c49tc 0 183333 2496890 2291721 2026-03-27T06:10:38Z ~2026-18944-55 62858 2026 ref. 2496890 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Marchés}} {{esbòs}} {{Infobox Comuna de França |nom=Sent Martin de la Palud |nom2=''Saint-Martin-la-Pallu'' |imatge = Vendeuvre du Poitou vue du ciel.JPG |legenda = Centre dau borg de Vendeuvre, capitala de la comuna novela. |ist = {{Peitau}} |insee = 86281 | cònsol = Valérie Chebassier<ref>https://www.lanouvellerepublique.fr/vienne/commune/saint-martin-la-pallu/valerie-chebassier-elue-maire-de-saint-martin-la-pallu-1774360007</ref> | mandat = [[2026]]- | longitud = 0.310277777778 | latitud = 46.7363888889 }} '''Sent Martin de la Palud'''<ref group="N">Dins la toponimia locala, lo mot occitan es ''palud'' coma en [[gascon]], e non ''palun'' coma lo [[lemosin (dialecte)|lemosin]]. De mai, sas fòrmas ancianas atestan ''de la'' coma lo regle occitan per nomenar las comunas. Veire [[occitan aguiainés]] per d'informacions.</ref> (en [[francés]] ''Saint-Martin-la-Pallu'') es una comuna novela dau [[departaments franceses|departament]] de [[Viena (departament)|Viena]] e de la [[regions francesas|region]] de [[Novela Aquitània]], creada lo {{1er}} de [[genier]] de [[2017]] apres la fusion de las ancianas comunas de [[Blaslay]], [[Charrais]], [[Cheneché]], e [[Vendeuvre-du-Poitou]]. Lo {{1er}} de genier de [[2019]], integret la comuna de [[Varennes]]. == Geografia == ===Comunas limitròfas=== {{Comunas limitròfas |elision = |comuna = Sent Martin de la Palud |nòrd = [[Thurageau]] |nòrd-est = [[Ouzilly]] |est = [[Jaunay-Marigny]] |sud-est = [[Avanton]] |sud = [[Chabournay]],<br>[[Neuville-de-Poitou]] |sud-oest = [[Villiers (Vinhana)|Villiers]],<br>[[Yversay]] |oest = [[Champigny-en-Rochereau]] |nòrd-oest = [[Mirabiau]],<br>[[Amberra]] }} ==Toponimia== Las atestacions ancianas son, per lhuec: * - ''<ref name="DicTopFR">{{Cite web|url=https://dicotopo.cths.fr/places/XXXXXXXXX|títol=Dictionnaire topographique de la France}}</ref>. ==Istòria== ==Administracion== ==Demografia== {{Demografia |insee= 86281 }} == Lhuecs e monuments == ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ===Liams connexes=== * [[Comunas de Viena]] ===Liams externes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Multibendèl | Portal Peitau | Portal Vinhana | Portal Comunas de França }} {{Comunas de| insee =86281 }} [[Categoria:Comuna de Peitau]] [[Categoria:Comuna de Vinhana]] 9p4r6ioxvxnpwged8qsh0j93yt9a5ic 0 188608 2496879 2465151 2026-03-26T21:47:48Z Raymond Trencavel 26125 /* Cançons mai conegudas */ 2496879 wikitext text/x-wiki [[Image:Pigalle 05983.JPG|right|200px|thumb|''François Hadji-Lazaro'', compositor de [[Pigalle]] e dels '''Garçons Bouchers''' (aquí en 2015)]] Los '''Garçons Bouchers''' èran un grop de [[Punk rock|punk]] puèi de [[Rock|rock]] [[francés]] fondat en [[París (França)|region parisenca]] en 1986. Ambe [[Bérurier Noir]], los [[Les Wampas|Wampas]] o [[Ludwig von 88]], los '''Garçons Bouchers''' son estats l'un dels grops màgers del rock independent francés dit ''alternatiu'' de la fin de las annadas 80. Lo grop s'es desseparat au mes d'abril de 1997. == Biografia == Au començament, los '''Garçons Bouchers''' fan de [[Punk rock|punk]] e t'an per cantaire ''Éric « Blitz » Liszt''. Aital son a l'iniciativa d'un dels imnes del [[punk]] francés : ''La bière''. ''Éric « Blitz » Liszt'' quita lo grop en 1988. Alavetz, lo grop s'estabilisa autorn del musician e compositor '''François Hadji-Lazaro''' e del novèl cantaire ''Pierrot « Sapu »'' (Pierre Fabre). D'ara enlà, lor musica glissa progressivament del [[punk rock]] (''Carnivore'', ''Le rap des Garçons Bouchers'') cap al [[Musica Rock|rock]] parodic (''La lambada, on n'aime pas ça'') e quitament de còps a la [https://fr.wikipedia.org/wiki/Chanson_fran%C3%A7aise cançon francesa] (''Province Paris'', ''Arthur''), ambe d'influéncias [https://fr.wikipedia.org/wiki/Musique_traditionnelle trad] pr'amor de l'emplec de vièla a ròda, violon, armonicà etc. En mai d'ètre lo compositor e co-cantaire dels ''Garçons Bouchers'', ''François Hadji-Lazaro'' es tanben compositor e cantaire d'un autre grop, [[Pigalle]], aqueste clarament mai orientat cançon francesa e musica tradicionala (''Pigalle'', ''Dans la salle du bar tabac de la rue des Martyrs'', ''Patate''...). E de còps, lo monde fan sovent la confusion entre los dos grops. Entre 1986 e 1995, los ''Garçons Bouchers'' sortiguèron cinq albums, sièis se l'òm pren en consideracion lor primièr enregistrament autoproduit de 1986. Lo paure '''François Hadji-Lazaro''' defuntèt lo dissabte 25 de febrièr de 2023. ==Discografia== * 1986: ''Speed Oi music !'' (demò 9 títols, autoproduccion) * 1987: ''Les Garçons Bouchers'' (primièr album) * 1988: ''Tome 2'' * 1990: ''On a mal vieilli'' * 1992: ''Vacarmélite ou la nonne bruyante'' * 1995: ''Écoute, petit frère !'' ==Cançons mai conegudas== * ''La bière'' (1987) * ''Carnivore'' (1988) * ''Le rap des Garçons Bouchers'' (1988) * ''Du Beaujolais - Pour oublier la nuit où est partie Marie...'' (1989, parodia en [[francés]] de ''No milk today'' de [[Herman's Hermits]]) * ''La Lambada, on n'aime pas ça'' (1990, parodia de [[Kaoma|La Lambada]]) * ''Sale gueule'' (1990) * ''Bourré Bourré Ratatam'' (1992) * ''Province - Paris'' (1992) * ''Quelquefois'' (1992) * ''Arthur'' (1995) * ''Écoute, petit frère !'' (1995) == Referéncias == [[Categoria:grop de rock francés|Garçons Bouchers, Les]] [[Categoria:Grop de rock|Garçons Bouchers, Les]] [[Categoria:Grop de musica punk|Garçons Bouchers, Les]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980|Garçons Bouchers, Les]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990|Garçons Bouchers, Les]] [[Categoria:Grop de musica francés|Garçons Bouchers, Les]] iid3cxgr3utyqz1zwmu4gis9job94tv 0 188622 2496876 2406437 2026-03-26T20:25:29Z Raymond Trencavel 26125 2496876 wikitext text/x-wiki '''Animo''' èra un grop [[Pop (musica)|pop]] [[New wave (musica)|new wave]] [[Francés|francés]] de [[París (França)|París]] ([[França]]) fondat en 1981 per ''Alain Magallon'' pendent sos estudis a [[Montpelhièr]] ([[Occitània]]). Lo nom inicial del grop èra '''Veuve Mao''', puèi '''Animo''' a partir de 1986. En 1988, aguèron un tube [[Synthpop|synthpop]] ambe ''Des gens stricts''<ref>http://www.chartsinfrance.net/Animo/Des-gens-stricts-sc606.html</ref>. ==Discografia== * 1988: ''Animo'' == Referéncias == [[Categoria:Grop de rock francés]] [[Categoria:Grop de rock]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:Grop de musica francés]] [[Categoria:New wave]] 1iyuj3zxmp7jd4u9iuhdew1dhfdy4h8 0 190455 2496878 2495893 2026-03-26T21:27:03Z Raymond Trencavel 26125 2496878 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Richard Gotainer.jpg|right|200px|thumb|Lo cantaire e publicitari francés '''Richard Gotainer''']] '''Richard Gotainer''' es un cantaire, publicitari e de còps quitament actor [[francés]], nascut lo [[30 de març]] de [[1948]] a [[París (França)|París]] (França). S'a escrich la màger part dels tèxtes de sas cançons, las musicas son plan sovent de Claude Engel o mai recentament de Michaël Lapie. '''Richard Gotainer''' comença sa vida professionala coma publicitària en 1972. D'unas de sas publicitats son vengudas celèbras en [[França]] : « ''Vittel : Buvez, éliminez'' », « ''Infinitif'' » (sul tèma de sa cançon ''Primitif''), « ''Banga y'a de l'eau'' », « ''Tu baguenaudes dans les pâturages, Belle des champs'' », « ''Choco BN'' (''Il est 4 heures…'') », « ''On se lève tous pour Danette !'' » etc.<ref>https://www.melody.tv/artiste/richard-gotainer/</ref> Mai que sas publicitats, son sas cançons que l'an fach conéisser del public [[França|francés]] dins las annadas 80. Cal díser que l'estili de '''Richard Gotainer''' es unic : fa de cançonetas [[synthpop]] leugèras, quasi infantilas, a l'encòp festivas e en [[francés]], ambe de paraulas risolièras, doncas es plan aluenhat de çò que se fasiá a l'epòca, que s'agisca de la pura [[synthpop]] reputada freja e seriosa (« ''coldwave'' »), clarament [[anglés|anglofila]], o al nivèl dels tèxtes, de la [[disco|disco-pop]] ambe sas tematicas epicurianas transgressivas (libertat sexuala, consomacion d'alcoòl e de drògas). Sas cançons las mai conegudas son ''Le Youki'', ''Le Sampa'' (tirat del film ''Le Maître d'école'' ambe [[Coluche]], [[45 torns]] vendut a 500 000 exemplars), ''Le Mambo du décalco'', ''Primitif'', ''Chipie'' o encara ''Femmes à lunettes'' fin 1988. ==Discografia== * 1977 : ''Le Forgeur de tempos'' * 1979 : ''Contes de traviole'' * 1982 : ''Chants zazous'' * 1987 : ''Vive la Gaule'' * 1990 : ''Ô Vous'' * 1992 : ''D'amour et d'Orage'' * 1994 : ''Elle est pas belle la vie ?!?'' * 1997 : ''Tendance banane'' * 2008 : ''Espèce de bonobo'' * 2018 : ''Saperlipopette (or not Saperlipopette)'' ==Cançons mai conegudas== * ''Primitif'' (1980) * ''Chipie'' (1981) * ''Poil au tableau'' (1981) * ''Le Sampa'' (1982) * ''Le mambo du décalco'' (1982) * ''La Ballade de l'obsédé'' (1983) * ''Youpi, c’est l’été'' (1983) * ''Trois vieux papis'' (1984) * ''Le Youki'' (1984) * ''Cafeïne'' (1986) * ''La gaudriole'' (1987) * ''Femmes à lunettes'' (1988) * ''C'est ce soir noël'' (1997) ==Referéncias== {{O|Gotainer, Richard}} [[Categoria:Cantaire francés]] [[Categoria:Naissença en 1948]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1980]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990]] 3in5iw9pnwmyvowgrt9a8csznsdlm8r 0 194065 2496871 2496585 2026-03-26T20:10:42Z Raymond Trencavel 26125 /* Brussèlas, Valonia */ 2496871 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} [[Imatge:Kraftwerk by Ueli Frey (1976).jpg|right|200px|thumb|Lo grop [[Alemanha|alemand]] [[Kraftwerk]] en 1976. '''L'èrsa novèla''' dels artistas [[Grand Bretanha|britanics]] de la fin de las annadas 1970 aglomèra al [[Musica Rock|ròck]] l'influéncia de la [[punk|mòda punk]] e la [[musica electronica]] de [[Kraftwerk]]]] La '''new wave''' (l'èrsa novèla), que tira son nom de l'Èrsa Novèla del cinèma [[França|francés]] de las annadas 1950, es un genre musical pro larg e imprecís vist que regropa en realitat mantuns estilis de musicas pop ròck apareguts de la fin de las annadas 1970 fins al mièg de las annadas 1980, que la particularitat es d'aver de sonoritats [[Musica electronica|electronicas]] e una filiacion evidenta ambe lo [[punk]]. A l'origina, coma pel [[Pòst-punk|pòst-punk]], la '''new wave''' a servit a definir los grops novèls e artistas [[Pop (musica)|pop]] [[Musica Rock|ròck]] mai que mai [[Grand Bretanha|britanics]] ([[Killing Joke]], [[Joy Division]], [[The Stranglers]], [[Kim Wilde]], [[The Cure]], [[Eurythmics]]) o de còps [[America del Nòrd|americans]] ([[The B-52's]], [[Blondie]], [[Talking Heads]]) apareguts après l'explosion del [[punk]], abans que siá identificada coma un genre musical incorporant de [[musica electronica]] experimentala eredèra de la de [[Kraftwerk]] ([[Depeche Mode]], [[Orchestral Manoeuvres in the Dark]], [[Propaganda (grop)|Propaganda]]), ambe quitament de còps un reliquat d'influéncia [[disco]] ([[Bronski Beat]], [[Dead or Alive]], [[Pet Shop Boys]]). [[Imatge:Depeche Mode 1982.jpg|left|200px|thumb|Lo grop [[Anglatèrra|anglés]] [[Depeche Mode]] (en 1982), l'un dels mai populars de la '''new wave''']] La '''new wave''' a tanben vist lèu aparéisser sosgenres coma la dels [[synthpop|novèls romantics]], a las sonoritats ''sinteticas'' dominantas ([[Visage]], [[A-ha]], [[Soft Cell]], [[Alphaville]], [[Duran Duran]], [[Erasure]], [[Yazoo]], [[Ultravox]]), l'[[EBM]], per "''electronic body music''" ([[Front 242]]), qu'evoluarà en seguida dins las annadas 1990 cap al [[ròck industrial|ròck industrial]] ([[Ministry]]), e enfin lo [[Ròck gotic|ròck gotic]] ([[Bauhaus]], [[The Sisters of Mercy]]). Se los ''novèls romantics'' reprenon a lor compte l'usatge descomplexat del sintetizor popularizat per [[Kraftwerk]] per engendrar doncas la [[Synthpop|synthpop]], los tenents de l'[[EBM]], expression justament inventada per [[Kraftwerk]] per qualificar lor pròpia musica a partir de l'album ''The Man-Machine'' en 1978, an mai especificament per modèl [[Depeche Mode]], mentre que [[The Cure]] es puslèu a partir de 1980 e l'album ''Seventeen Seconds'' (que conten lo títol ''A forest'') lo grop '''new wave''' de referéncia pel [[Ròck gotic|ròck gotic]] (ambe tanben [[Joy Division]] e [[Siouxsie and the Banshees]]). Al mièg de las annadas 1980, en mai dels sosgenres clarament identificats d'ora jà citats (l'[[EBM]] e lo [[Ròck gotic|ròck gotic]]), la '''new wave''' comença de se mesclar ambe d'autres genres musicals contemporanèus coma la ''pop-dance'' ([[Laura Branigan]], [[Samantha Fox]], [[Sandra]]) e lo [[disco]] ([[Jimmy Somerville]], [[Frankie Goes to Hollywood]], [[New Order]], [[Modern Talking]]), generant de còps la confusion entre los tèrmes [[Synthpop|synthpop]], [[hi-NRG]] (importat dels [[Estats Units d'America|Estats Units]]) e quitament [[italo disco]], estili endemic d'[[Itàlia]]. [[Imatge:Jimmy Somerville in Warsaw.jpg|right|250px|thumb|Al mièg de las annadas 1980, [[Jimmy Somerville]], cantaire de [[Bronski Beat]] puèi dels [[The Communards|Communards]], incarna còsta los [[Pet Shop Boys]] o [[Dead or Alive]] la mudason de la '''new wave''' cap a la [[hi-NRG]] importada dels [[Estats Units d'America|Estats-Units]] pel mesclatge ambe d'influéncias [[disco]]]] Aquel mesclatge ambe d'autres genres e l'aparicion de la [[House music|house music]] fa que la '''new wave''' coma estili va lèu-lèu declinar a partir de 1987 fins a quasi desaparéisser en 1990, a l'excepcion notabla de dos grops emblematics, [[The Cure]] e [[Depeche Mode]], vist que, al contrari, gràcias a lor credibilitat artistica, van èsser al som de lor popularitat a n'aquela periòda : atal, [[Depeche Mode]] aurà quatre de sas mai gròssas capitadas entre 1987 e 1990, ''Never let me down again'' (1987), ''Behind the wheel'' (tube a la debuta de 1988), e sustot ''Personal Jesus'' en 1989 e ''Enjoy the silence'' en 1990. [[The Cure]] per lor part auràn encara dos gròsses tubes memorables respectivament a la fin de l'annada de 1987 (''Just like heaven'') e en 1989 (''Lullaby''), a una periòda ont paradoxalament lo genre musical '''new wave''' al qual son associats es demodat. Pasmens, la '''new wave''' reapareisserà mai tard coma influéncia màger, per exemple pel [[Ròck industrial|ròck industrial]] de la fin de las annadas 1990, sustot que que lo dich [[Ròck / metal industrial|ròck / metal industrial]] assumís plenament l'eretatge dels dos jos genres de la '''new wave''' que son lo [[Ròck gotic|ròck gotic]] e l'[[EBM]]. Atal, [[Marilyn Manson]] repren sens susprene dos tubes emblematics de la '''new wave''', ''Sweet dreams'' d'[[Eurythmics]] en 1996, e ''Tainted Love'' (popularizat en version '''new wave''' per [[Soft Cell]]) en 2002. Un reviscòl de la '''new wave''' es tanben clarament perceptibla dins divèrsas produccions, per exemple de caps 2008-2010 en çò de la musica de [[Lady Gaga]] o de [[Light Asylum]], o encara de caps 2019-2021 en çò de la de [[The Weeknd]] e [[Dua Lipa]]. ==Dins lo Monde== ===[[Grand Bretanha]]=== ====[[Anglatèrra]]==== * [[Bauhaus]] * [[Bronski Beat]] * [[The Buggles]] * [[The Communards]] * [[Culture Club]] * [[The Cult]] * [[The Cure]] * [[Dead or Alive]] * [[Depeche Mode]] * [[Dexys Midnight Runners]] * [[Duran Duran]] * [[Erasure]] * [[Eurythmics]] * [[Frankie Goes to Hollywood]] * [[Heaven 17]] (grop fondat per d'ancians sòcis de [[The Human League]]) * [[The Human League]] * [[Joy Division]] * [[Kajagoogoo]] * [[Killing Joke]] * [[King]] * [[Level 42]] * [[Robin Scott|M]] * [[New Order]] (grop fondat per d'ancians sòcis de [[Joy Division]]) * [[Orchestral Manoeuvres in the Dark]] * [[Pet Shop Boys]] * [[Robert Palmer]] * [[The Passions]] (grop basat en [[Anglatèrra]], pasmens la cantaira, ''Barbara Cogan'', es [[Republica d'Irlanda|Irlandesa]]) * [[RAH Band]] * [[Sigue Sigue Sputnik]] * [[Siouxsie and the Banshees]] * [[The Sisters of Mercy]] * [[Soft Cell]] * [[Spandau Ballet]] * [[The Stranglers]] * [[Talk Talk]] * [[Tears for Fears]] * [[Ultravox]] * [[Visage]] * [[Wax]] (duò basat en [[Anglatèrra]], pasmens lo cantaire, ''Andrew Gold'', es [[Estats Units d'America|American]]) * [[Kim Wilde]] * [[Yazoo]] ====[[Escòcia]]==== * [[Simple Minds]] * [[Jimmy Somerville]] (foguèt lo cantaire dels grops [[Anglatèrra|angleses]] [[Bronski Beat]] e [[The Communards]]) ===[[America del Nòrd]]=== En [[America del Nòrd]], pòt i aver confusion entre la '''new wave''' e lo genre dich [[ hi-NRG|hi-NRG]] o la [[Pop-dance|pop-dance]] ([[Cyndi Lauper]], [[Kim Carnes]], [[Madonna]]...). ====[[Estats Units d'America|Estats Units]]==== * [[Animotion]] * [[Berlin (grop)|Berlin]] * [[The B-52's]] * [[Blondie]] * [[Laura Branigan]] * [[Al Corley]] * [[Cock Robin]] (grop american, pasmens lor cantaire [[Peter Kingsbery]] es establit en [[França]] dempuèi 1990) * [[Billy Idol]] (establit als [[Estats Units d'America|Estats Units]] dins las annadas 1980, pasmens es un cantaire [[Anglatèrra|anglés]]) * [[Ministry]] * [[Q Lazzarus]] * [[Sparks]] * [[Talking Heads]] ====[[Canadà]]==== * [[Martha and the Muffins]] * [[Men Without Hats]] * [[Trans-X]] ===[[Austràlia]]=== * [[INXS]] * [[Men at Work]] ===[[Escandinàvia]]=== ====[[Norvègia]]==== * [[A-ha]] * [[Avalanche]] ====[[Suècia]]==== * [[Fake]] * [[Secret Service]] ===[[Alemanha]], [[Àustria]]=== ====[[Alemanha]]==== * [[Alphaville]] * [[Camouflage]] * [[Nina Hagen]] * [[Kraftwerk]] * [[Modern Talking]] * [[Nena]] * [[Off]] * [[Propaganda (grop)|Propaganda]] * [[Sandra]] * [[Peter Schilling]] * [[Trio]] ====[[Àustria]]==== * [[Falco]] ===[[Neerlandés|Neerlanda]]=== * [[Fox the Fox]] * [[Front 242]] (grop establit a [[Brussèlas]], mas fondat en [[Flandra (region administrativa)|Flandra]] [[Belgica|bèlga]]) * [[Time Bandits]] * [[Twee Belgen]] ([[Flandra (region administrativa)|Flandra]] [[Belgica|bèlga]]) ===[[Espanha]]=== * [[Hombres G]] * [[Iván]] ===[[Itàlia]]=== En [[Itàlia]], pòt i aver confusion entre la '''new wave''' e la scène locala dicha [[italo disco]]. * [[Baltimora]] * [[Finzy Kontini]] * [[Koto (grop)|Koto]] * [[Ken Laszlo]] * [[Moon Ray]], [[Topo & Roby]] * [[Giorgio Moroder]] * [[My Mine]] * [[P. Lion]] * [[Ryan Paris]] * [[Silver Pozzoli]] * [[Raf]] * [[Savage]] * [[Scotch]] * [[Spagna]] ===[[França]], [[Brussèlas]], [[Valonia]]=== ====[[França]]==== * [[Animo]] (grop [[París (França)|Parisenc]], mas fondat en [[Occitània]], a [[Montpelhièr]]) * [[Annabelle]] * [[Daniel Balavoine]] * [[Axel Bauer]] * [[Buzy (cantaira)|Buzy]] * [[Corynne Charby]] * [[Desireless]] * [[Elli et Jacno]] * [[Guerre froide]] * [[Indochine]] * [[Kas Product]] * [[Kazino]] * [[Luna Parker]] * [[Jeanne Mas]] * [[Lizzy Mercier Descloux]] * [[Magazine 60]] * [[Monte Kristo]] * [[Jakie Quartz]] * [[Rita Mitsouko]] * [[Taxi Girl]] * [[Arnold Turboust]] * [[Noé Willer]] ====[[Bretanha (istorica)|Bretanha]]==== * [[Étienne Daho]] (establit a [[Rènnas de Bretanha]], pasmens es un cantaire [[francés]]). * [[Goûts de Luxe]] * [[Marquis de Sade (rock francés)|Marquis de Sade]] * [[Niagara (pop francesa)|Niagara]] (''Muriel Laporte'', la cantaira, s'es establida a [[Rènnas de Bretanha]], pasmens es una cantaira [[francés|francesa]]). ====[[Brussèlas]], [[Valonia]]==== * [[Léopold Nord et Vous]] * [[Lio]] * [[Muriel Dacq]] * [[Plastic Bertrand]] ([[Brussèlas]]) * Zinno ====[[Occitània]]==== * [[Partenaire Particulier]] ([[Bordèu]]) ====[[Alsàcia]]==== * [[Rãga]] ([[Mülhausen (ciutat)|Mülhausen]]) == Vejatz tanben == * [[Synthpop]] * [[Hi-NRG]] * [[EBM]] * [[Ròck gotic]] * [[Italo disco]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Pop]] [[Categoria:Rock]] pwabyar3rixm2by0pqwaaueel3zyvvd 2496873 2496871 2026-03-26T20:13:44Z Raymond Trencavel 26125 /* Brussèlas, Valonia */ 2496873 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} [[Imatge:Kraftwerk by Ueli Frey (1976).jpg|right|200px|thumb|Lo grop [[Alemanha|alemand]] [[Kraftwerk]] en 1976. '''L'èrsa novèla''' dels artistas [[Grand Bretanha|britanics]] de la fin de las annadas 1970 aglomèra al [[Musica Rock|ròck]] l'influéncia de la [[punk|mòda punk]] e la [[musica electronica]] de [[Kraftwerk]]]] La '''new wave''' (l'èrsa novèla), que tira son nom de l'Èrsa Novèla del cinèma [[França|francés]] de las annadas 1950, es un genre musical pro larg e imprecís vist que regropa en realitat mantuns estilis de musicas pop ròck apareguts de la fin de las annadas 1970 fins al mièg de las annadas 1980, que la particularitat es d'aver de sonoritats [[Musica electronica|electronicas]] e una filiacion evidenta ambe lo [[punk]]. A l'origina, coma pel [[Pòst-punk|pòst-punk]], la '''new wave''' a servit a definir los grops novèls e artistas [[Pop (musica)|pop]] [[Musica Rock|ròck]] mai que mai [[Grand Bretanha|britanics]] ([[Killing Joke]], [[Joy Division]], [[The Stranglers]], [[Kim Wilde]], [[The Cure]], [[Eurythmics]]) o de còps [[America del Nòrd|americans]] ([[The B-52's]], [[Blondie]], [[Talking Heads]]) apareguts après l'explosion del [[punk]], abans que siá identificada coma un genre musical incorporant de [[musica electronica]] experimentala eredèra de la de [[Kraftwerk]] ([[Depeche Mode]], [[Orchestral Manoeuvres in the Dark]], [[Propaganda (grop)|Propaganda]]), ambe quitament de còps un reliquat d'influéncia [[disco]] ([[Bronski Beat]], [[Dead or Alive]], [[Pet Shop Boys]]). [[Imatge:Depeche Mode 1982.jpg|left|200px|thumb|Lo grop [[Anglatèrra|anglés]] [[Depeche Mode]] (en 1982), l'un dels mai populars de la '''new wave''']] La '''new wave''' a tanben vist lèu aparéisser sosgenres coma la dels [[synthpop|novèls romantics]], a las sonoritats ''sinteticas'' dominantas ([[Visage]], [[A-ha]], [[Soft Cell]], [[Alphaville]], [[Duran Duran]], [[Erasure]], [[Yazoo]], [[Ultravox]]), l'[[EBM]], per "''electronic body music''" ([[Front 242]]), qu'evoluarà en seguida dins las annadas 1990 cap al [[ròck industrial|ròck industrial]] ([[Ministry]]), e enfin lo [[Ròck gotic|ròck gotic]] ([[Bauhaus]], [[The Sisters of Mercy]]). Se los ''novèls romantics'' reprenon a lor compte l'usatge descomplexat del sintetizor popularizat per [[Kraftwerk]] per engendrar doncas la [[Synthpop|synthpop]], los tenents de l'[[EBM]], expression justament inventada per [[Kraftwerk]] per qualificar lor pròpia musica a partir de l'album ''The Man-Machine'' en 1978, an mai especificament per modèl [[Depeche Mode]], mentre que [[The Cure]] es puslèu a partir de 1980 e l'album ''Seventeen Seconds'' (que conten lo títol ''A forest'') lo grop '''new wave''' de referéncia pel [[Ròck gotic|ròck gotic]] (ambe tanben [[Joy Division]] e [[Siouxsie and the Banshees]]). Al mièg de las annadas 1980, en mai dels sosgenres clarament identificats d'ora jà citats (l'[[EBM]] e lo [[Ròck gotic|ròck gotic]]), la '''new wave''' comença de se mesclar ambe d'autres genres musicals contemporanèus coma la ''pop-dance'' ([[Laura Branigan]], [[Samantha Fox]], [[Sandra]]) e lo [[disco]] ([[Jimmy Somerville]], [[Frankie Goes to Hollywood]], [[New Order]], [[Modern Talking]]), generant de còps la confusion entre los tèrmes [[Synthpop|synthpop]], [[hi-NRG]] (importat dels [[Estats Units d'America|Estats Units]]) e quitament [[italo disco]], estili endemic d'[[Itàlia]]. [[Imatge:Jimmy Somerville in Warsaw.jpg|right|250px|thumb|Al mièg de las annadas 1980, [[Jimmy Somerville]], cantaire de [[Bronski Beat]] puèi dels [[The Communards|Communards]], incarna còsta los [[Pet Shop Boys]] o [[Dead or Alive]] la mudason de la '''new wave''' cap a la [[hi-NRG]] importada dels [[Estats Units d'America|Estats-Units]] pel mesclatge ambe d'influéncias [[disco]]]] Aquel mesclatge ambe d'autres genres e l'aparicion de la [[House music|house music]] fa que la '''new wave''' coma estili va lèu-lèu declinar a partir de 1987 fins a quasi desaparéisser en 1990, a l'excepcion notabla de dos grops emblematics, [[The Cure]] e [[Depeche Mode]], vist que, al contrari, gràcias a lor credibilitat artistica, van èsser al som de lor popularitat a n'aquela periòda : atal, [[Depeche Mode]] aurà quatre de sas mai gròssas capitadas entre 1987 e 1990, ''Never let me down again'' (1987), ''Behind the wheel'' (tube a la debuta de 1988), e sustot ''Personal Jesus'' en 1989 e ''Enjoy the silence'' en 1990. [[The Cure]] per lor part auràn encara dos gròsses tubes memorables respectivament a la fin de l'annada de 1987 (''Just like heaven'') e en 1989 (''Lullaby''), a una periòda ont paradoxalament lo genre musical '''new wave''' al qual son associats es demodat. Pasmens, la '''new wave''' reapareisserà mai tard coma influéncia màger, per exemple pel [[Ròck industrial|ròck industrial]] de la fin de las annadas 1990, sustot que que lo dich [[Ròck / metal industrial|ròck / metal industrial]] assumís plenament l'eretatge dels dos jos genres de la '''new wave''' que son lo [[Ròck gotic|ròck gotic]] e l'[[EBM]]. Atal, [[Marilyn Manson]] repren sens susprene dos tubes emblematics de la '''new wave''', ''Sweet dreams'' d'[[Eurythmics]] en 1996, e ''Tainted Love'' (popularizat en version '''new wave''' per [[Soft Cell]]) en 2002. Un reviscòl de la '''new wave''' es tanben clarament perceptibla dins divèrsas produccions, per exemple de caps 2008-2010 en çò de la musica de [[Lady Gaga]] o de [[Light Asylum]], o encara de caps 2019-2021 en çò de la de [[The Weeknd]] e [[Dua Lipa]]. ==Dins lo Monde== ===[[Grand Bretanha]]=== ====[[Anglatèrra]]==== * [[Bauhaus]] * [[Bronski Beat]] * [[The Buggles]] * [[The Communards]] * [[Culture Club]] * [[The Cult]] * [[The Cure]] * [[Dead or Alive]] * [[Depeche Mode]] * [[Dexys Midnight Runners]] * [[Duran Duran]] * [[Erasure]] * [[Eurythmics]] * [[Frankie Goes to Hollywood]] * [[Heaven 17]] (grop fondat per d'ancians sòcis de [[The Human League]]) * [[The Human League]] * [[Joy Division]] * [[Kajagoogoo]] * [[Killing Joke]] * [[King]] * [[Level 42]] * [[Robin Scott|M]] * [[New Order]] (grop fondat per d'ancians sòcis de [[Joy Division]]) * [[Orchestral Manoeuvres in the Dark]] * [[Pet Shop Boys]] * [[Robert Palmer]] * [[The Passions]] (grop basat en [[Anglatèrra]], pasmens la cantaira, ''Barbara Cogan'', es [[Republica d'Irlanda|Irlandesa]]) * [[RAH Band]] * [[Sigue Sigue Sputnik]] * [[Siouxsie and the Banshees]] * [[The Sisters of Mercy]] * [[Soft Cell]] * [[Spandau Ballet]] * [[The Stranglers]] * [[Talk Talk]] * [[Tears for Fears]] * [[Ultravox]] * [[Visage]] * [[Wax]] (duò basat en [[Anglatèrra]], pasmens lo cantaire, ''Andrew Gold'', es [[Estats Units d'America|American]]) * [[Kim Wilde]] * [[Yazoo]] ====[[Escòcia]]==== * [[Simple Minds]] * [[Jimmy Somerville]] (foguèt lo cantaire dels grops [[Anglatèrra|angleses]] [[Bronski Beat]] e [[The Communards]]) ===[[America del Nòrd]]=== En [[America del Nòrd]], pòt i aver confusion entre la '''new wave''' e lo genre dich [[ hi-NRG|hi-NRG]] o la [[Pop-dance|pop-dance]] ([[Cyndi Lauper]], [[Kim Carnes]], [[Madonna]]...). ====[[Estats Units d'America|Estats Units]]==== * [[Animotion]] * [[Berlin (grop)|Berlin]] * [[The B-52's]] * [[Blondie]] * [[Laura Branigan]] * [[Al Corley]] * [[Cock Robin]] (grop american, pasmens lor cantaire [[Peter Kingsbery]] es establit en [[França]] dempuèi 1990) * [[Billy Idol]] (establit als [[Estats Units d'America|Estats Units]] dins las annadas 1980, pasmens es un cantaire [[Anglatèrra|anglés]]) * [[Ministry]] * [[Q Lazzarus]] * [[Sparks]] * [[Talking Heads]] ====[[Canadà]]==== * [[Martha and the Muffins]] * [[Men Without Hats]] * [[Trans-X]] ===[[Austràlia]]=== * [[INXS]] * [[Men at Work]] ===[[Escandinàvia]]=== ====[[Norvègia]]==== * [[A-ha]] * [[Avalanche]] ====[[Suècia]]==== * [[Fake]] * [[Secret Service]] ===[[Alemanha]], [[Àustria]]=== ====[[Alemanha]]==== * [[Alphaville]] * [[Camouflage]] * [[Nina Hagen]] * [[Kraftwerk]] * [[Modern Talking]] * [[Nena]] * [[Off]] * [[Propaganda (grop)|Propaganda]] * [[Sandra]] * [[Peter Schilling]] * [[Trio]] ====[[Àustria]]==== * [[Falco]] ===[[Neerlandés|Neerlanda]]=== * [[Fox the Fox]] * [[Front 242]] (grop establit a [[Brussèlas]], mas fondat en [[Flandra (region administrativa)|Flandra]] [[Belgica|bèlga]]) * [[Time Bandits]] * [[Twee Belgen]] ([[Flandra (region administrativa)|Flandra]] [[Belgica|bèlga]]) ===[[Espanha]]=== * [[Hombres G]] * [[Iván]] ===[[Itàlia]]=== En [[Itàlia]], pòt i aver confusion entre la '''new wave''' e la scène locala dicha [[italo disco]]. * [[Baltimora]] * [[Finzy Kontini]] * [[Koto (grop)|Koto]] * [[Ken Laszlo]] * [[Moon Ray]], [[Topo & Roby]] * [[Giorgio Moroder]] * [[My Mine]] * [[P. Lion]] * [[Ryan Paris]] * [[Silver Pozzoli]] * [[Raf]] * [[Savage]] * [[Scotch]] * [[Spagna]] ===[[França]], [[Brussèlas]], [[Valonia]]=== ====[[França]]==== * [[Animo]] (grop [[París (França)|Parisenc]], mas fondat en [[Occitània]], a [[Montpelhièr]]) * [[Annabelle]] * [[Daniel Balavoine]] * [[Axel Bauer]] * [[Buzy (cantaira)|Buzy]] * [[Corynne Charby]] * [[Desireless]] * [[Elli et Jacno]] * [[Guerre froide]] * [[Indochine]] * [[Kas Product]] * [[Kazino]] * [[Luna Parker]] * [[Jeanne Mas]] * [[Lizzy Mercier Descloux]] * [[Magazine 60]] * [[Monte Kristo]] * [[Jakie Quartz]] * [[Rita Mitsouko]] * [[Taxi Girl]] * [[Arnold Turboust]] * [[Noé Willer]] ====[[Bretanha (istorica)|Bretanha]]==== * [[Étienne Daho]] (establit a [[Rènnas de Bretanha]], pasmens es un cantaire [[francés]]). * [[Goûts de Luxe]] * [[Marquis de Sade (rock francés)|Marquis de Sade]] * [[Niagara (pop francesa)|Niagara]] (''Muriel Laporte'', la cantaira, s'es establida a [[Rènnas de Bretanha]], pasmens es una cantaira [[francés|francesa]]). ====[[Brussèlas]], [[Valonia]]==== * [[Léopold Nord et Vous]] * [[Lio]] * [[Muriel Dacq]] * [[Plastic Bertrand]] ([[Brussèlas]]) * [[Zinno]] ====[[Occitània]]==== * [[Partenaire Particulier]] ([[Bordèu]]) ====[[Alsàcia]]==== * [[Rãga]] ([[Mülhausen (ciutat)|Mülhausen]]) == Vejatz tanben == * [[Synthpop]] * [[Hi-NRG]] * [[EBM]] * [[Ròck gotic]] * [[Italo disco]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Pop]] [[Categoria:Rock]] l2dvl9dfwqhyowg3v05ifekvr09w577 2496875 2496873 2026-03-26T20:22:27Z Raymond Trencavel 26125 /* França, Brussèlas, Valonia */ 2496875 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} [[Imatge:Kraftwerk by Ueli Frey (1976).jpg|right|200px|thumb|Lo grop [[Alemanha|alemand]] [[Kraftwerk]] en 1976. '''L'èrsa novèla''' dels artistas [[Grand Bretanha|britanics]] de la fin de las annadas 1970 aglomèra al [[Musica Rock|ròck]] l'influéncia de la [[punk|mòda punk]] e la [[musica electronica]] de [[Kraftwerk]]]] La '''new wave''' (l'èrsa novèla), que tira son nom de l'Èrsa Novèla del cinèma [[França|francés]] de las annadas 1950, es un genre musical pro larg e imprecís vist que regropa en realitat mantuns estilis de musicas pop ròck apareguts de la fin de las annadas 1970 fins al mièg de las annadas 1980, que la particularitat es d'aver de sonoritats [[Musica electronica|electronicas]] e una filiacion evidenta ambe lo [[punk]]. A l'origina, coma pel [[Pòst-punk|pòst-punk]], la '''new wave''' a servit a definir los grops novèls e artistas [[Pop (musica)|pop]] [[Musica Rock|ròck]] mai que mai [[Grand Bretanha|britanics]] ([[Killing Joke]], [[Joy Division]], [[The Stranglers]], [[Kim Wilde]], [[The Cure]], [[Eurythmics]]) o de còps [[America del Nòrd|americans]] ([[The B-52's]], [[Blondie]], [[Talking Heads]]) apareguts après l'explosion del [[punk]], abans que siá identificada coma un genre musical incorporant de [[musica electronica]] experimentala eredèra de la de [[Kraftwerk]] ([[Depeche Mode]], [[Orchestral Manoeuvres in the Dark]], [[Propaganda (grop)|Propaganda]]), ambe quitament de còps un reliquat d'influéncia [[disco]] ([[Bronski Beat]], [[Dead or Alive]], [[Pet Shop Boys]]). [[Imatge:Depeche Mode 1982.jpg|left|200px|thumb|Lo grop [[Anglatèrra|anglés]] [[Depeche Mode]] (en 1982), l'un dels mai populars de la '''new wave''']] La '''new wave''' a tanben vist lèu aparéisser sosgenres coma la dels [[synthpop|novèls romantics]], a las sonoritats ''sinteticas'' dominantas ([[Visage]], [[A-ha]], [[Soft Cell]], [[Alphaville]], [[Duran Duran]], [[Erasure]], [[Yazoo]], [[Ultravox]]), l'[[EBM]], per "''electronic body music''" ([[Front 242]]), qu'evoluarà en seguida dins las annadas 1990 cap al [[ròck industrial|ròck industrial]] ([[Ministry]]), e enfin lo [[Ròck gotic|ròck gotic]] ([[Bauhaus]], [[The Sisters of Mercy]]). Se los ''novèls romantics'' reprenon a lor compte l'usatge descomplexat del sintetizor popularizat per [[Kraftwerk]] per engendrar doncas la [[Synthpop|synthpop]], los tenents de l'[[EBM]], expression justament inventada per [[Kraftwerk]] per qualificar lor pròpia musica a partir de l'album ''The Man-Machine'' en 1978, an mai especificament per modèl [[Depeche Mode]], mentre que [[The Cure]] es puslèu a partir de 1980 e l'album ''Seventeen Seconds'' (que conten lo títol ''A forest'') lo grop '''new wave''' de referéncia pel [[Ròck gotic|ròck gotic]] (ambe tanben [[Joy Division]] e [[Siouxsie and the Banshees]]). Al mièg de las annadas 1980, en mai dels sosgenres clarament identificats d'ora jà citats (l'[[EBM]] e lo [[Ròck gotic|ròck gotic]]), la '''new wave''' comença de se mesclar ambe d'autres genres musicals contemporanèus coma la ''pop-dance'' ([[Laura Branigan]], [[Samantha Fox]], [[Sandra]]) e lo [[disco]] ([[Jimmy Somerville]], [[Frankie Goes to Hollywood]], [[New Order]], [[Modern Talking]]), generant de còps la confusion entre los tèrmes [[Synthpop|synthpop]], [[hi-NRG]] (importat dels [[Estats Units d'America|Estats Units]]) e quitament [[italo disco]], estili endemic d'[[Itàlia]]. [[Imatge:Jimmy Somerville in Warsaw.jpg|right|250px|thumb|Al mièg de las annadas 1980, [[Jimmy Somerville]], cantaire de [[Bronski Beat]] puèi dels [[The Communards|Communards]], incarna còsta los [[Pet Shop Boys]] o [[Dead or Alive]] la mudason de la '''new wave''' cap a la [[hi-NRG]] importada dels [[Estats Units d'America|Estats-Units]] pel mesclatge ambe d'influéncias [[disco]]]] Aquel mesclatge ambe d'autres genres e l'aparicion de la [[House music|house music]] fa que la '''new wave''' coma estili va lèu-lèu declinar a partir de 1987 fins a quasi desaparéisser en 1990, a l'excepcion notabla de dos grops emblematics, [[The Cure]] e [[Depeche Mode]], vist que, al contrari, gràcias a lor credibilitat artistica, van èsser al som de lor popularitat a n'aquela periòda : atal, [[Depeche Mode]] aurà quatre de sas mai gròssas capitadas entre 1987 e 1990, ''Never let me down again'' (1987), ''Behind the wheel'' (tube a la debuta de 1988), e sustot ''Personal Jesus'' en 1989 e ''Enjoy the silence'' en 1990. [[The Cure]] per lor part auràn encara dos gròsses tubes memorables respectivament a la fin de l'annada de 1987 (''Just like heaven'') e en 1989 (''Lullaby''), a una periòda ont paradoxalament lo genre musical '''new wave''' al qual son associats es demodat. Pasmens, la '''new wave''' reapareisserà mai tard coma influéncia màger, per exemple pel [[Ròck industrial|ròck industrial]] de la fin de las annadas 1990, sustot que que lo dich [[Ròck / metal industrial|ròck / metal industrial]] assumís plenament l'eretatge dels dos jos genres de la '''new wave''' que son lo [[Ròck gotic|ròck gotic]] e l'[[EBM]]. Atal, [[Marilyn Manson]] repren sens susprene dos tubes emblematics de la '''new wave''', ''Sweet dreams'' d'[[Eurythmics]] en 1996, e ''Tainted Love'' (popularizat en version '''new wave''' per [[Soft Cell]]) en 2002. Un reviscòl de la '''new wave''' es tanben clarament perceptibla dins divèrsas produccions, per exemple de caps 2008-2010 en çò de la musica de [[Lady Gaga]] o de [[Light Asylum]], o encara de caps 2019-2021 en çò de la de [[The Weeknd]] e [[Dua Lipa]]. ==Dins lo Monde== ===[[Grand Bretanha]]=== ====[[Anglatèrra]]==== * [[Bauhaus]] * [[Bronski Beat]] * [[The Buggles]] * [[The Communards]] * [[Culture Club]] * [[The Cult]] * [[The Cure]] * [[Dead or Alive]] * [[Depeche Mode]] * [[Dexys Midnight Runners]] * [[Duran Duran]] * [[Erasure]] * [[Eurythmics]] * [[Frankie Goes to Hollywood]] * [[Heaven 17]] (grop fondat per d'ancians sòcis de [[The Human League]]) * [[The Human League]] * [[Joy Division]] * [[Kajagoogoo]] * [[Killing Joke]] * [[King]] * [[Level 42]] * [[Robin Scott|M]] * [[New Order]] (grop fondat per d'ancians sòcis de [[Joy Division]]) * [[Orchestral Manoeuvres in the Dark]] * [[Pet Shop Boys]] * [[Robert Palmer]] * [[The Passions]] (grop basat en [[Anglatèrra]], pasmens la cantaira, ''Barbara Cogan'', es [[Republica d'Irlanda|Irlandesa]]) * [[RAH Band]] * [[Sigue Sigue Sputnik]] * [[Siouxsie and the Banshees]] * [[The Sisters of Mercy]] * [[Soft Cell]] * [[Spandau Ballet]] * [[The Stranglers]] * [[Talk Talk]] * [[Tears for Fears]] * [[Ultravox]] * [[Visage]] * [[Wax]] (duò basat en [[Anglatèrra]], pasmens lo cantaire, ''Andrew Gold'', es [[Estats Units d'America|American]]) * [[Kim Wilde]] * [[Yazoo]] ====[[Escòcia]]==== * [[Simple Minds]] * [[Jimmy Somerville]] (foguèt lo cantaire dels grops [[Anglatèrra|angleses]] [[Bronski Beat]] e [[The Communards]]) ===[[America del Nòrd]]=== En [[America del Nòrd]], pòt i aver confusion entre la '''new wave''' e lo genre dich [[ hi-NRG|hi-NRG]] o la [[Pop-dance|pop-dance]] ([[Cyndi Lauper]], [[Kim Carnes]], [[Madonna]]...). ====[[Estats Units d'America|Estats Units]]==== * [[Animotion]] * [[Berlin (grop)|Berlin]] * [[The B-52's]] * [[Blondie]] * [[Laura Branigan]] * [[Al Corley]] * [[Cock Robin]] (grop american, pasmens lor cantaire [[Peter Kingsbery]] es establit en [[França]] dempuèi 1990) * [[Billy Idol]] (establit als [[Estats Units d'America|Estats Units]] dins las annadas 1980, pasmens es un cantaire [[Anglatèrra|anglés]]) * [[Ministry]] * [[Q Lazzarus]] * [[Sparks]] * [[Talking Heads]] ====[[Canadà]]==== * [[Martha and the Muffins]] * [[Men Without Hats]] * [[Trans-X]] ===[[Austràlia]]=== * [[INXS]] * [[Men at Work]] ===[[Escandinàvia]]=== ====[[Norvègia]]==== * [[A-ha]] * [[Avalanche]] ====[[Suècia]]==== * [[Fake]] * [[Secret Service]] ===[[Alemanha]], [[Àustria]]=== ====[[Alemanha]]==== * [[Alphaville]] * [[Camouflage]] * [[Nina Hagen]] * [[Kraftwerk]] * [[Modern Talking]] * [[Nena]] * [[Off]] * [[Propaganda (grop)|Propaganda]] * [[Sandra]] * [[Peter Schilling]] * [[Trio]] ====[[Àustria]]==== * [[Falco]] ===[[Neerlandés|Neerlanda]]=== * [[Fox the Fox]] * [[Front 242]] (grop establit a [[Brussèlas]], mas fondat en [[Flandra (region administrativa)|Flandra]] [[Belgica|bèlga]]) * [[Time Bandits]] * [[Twee Belgen]] ([[Flandra (region administrativa)|Flandra]] [[Belgica|bèlga]]) ===[[Espanha]]=== * [[Hombres G]] * [[Iván]] ===[[Itàlia]]=== En [[Itàlia]], pòt i aver confusion entre la '''new wave''' e la scène locala dicha [[italo disco]]. * [[Baltimora]] * [[Finzy Kontini]] * [[Koto (grop)|Koto]] * [[Ken Laszlo]] * [[Moon Ray]], [[Topo & Roby]] * [[Giorgio Moroder]] * [[My Mine]] * [[P. Lion]] * [[Ryan Paris]] * [[Silver Pozzoli]] * [[Raf]] * [[Savage]] * [[Scotch]] * [[Spagna]] ===[[França]], [[Brussèlas]], [[Valonia]]=== ====[[França]]==== * [[Animo]] (grop [[París (França)|Parisenc]], mas fondat en [[Occitània]], a [[Montpelhièr]]) * [[Annabelle]] * [[Daniel Balavoine]] * [[Axel Bauer]] * [[Buzy (cantaira)|Buzy]] * [[Corynne Charby]] * [[Desireless]] * [[Elli et Jacno]] * [[Guerre froide]] * [[Indochine]] * [[Kas Product]] * [[Kazino]] * [[Luna Parker]] * [[Jeanne Mas]] * [[Lizzy Mercier Descloux]] * [[Magazine 60]] * [[Monte Kristo]] * [[Jakie Quartz]] * [[Rita Mitsouko]] * [[Taxi Girl]] * [[Arnold Turboust]] * [[Noé Willer]] ====[[Brussèlas]], [[Valonia]]==== * [[Léopold Nord et Vous]] * [[Lio]] * [[Muriel Dacq]] * [[Plastic Bertrand]] ([[Brussèlas]]) * [[Zinno]] ====[[Alsàcia]]==== * [[Rãga]] ([[Mülhausen (ciutat)|Mülhausen]]) ====[[Bretanha (istorica)|Bretanha]]==== * [[Étienne Daho]] (establit a [[Rènnas de Bretanha]], pasmens es un cantaire [[francés]]). * [[Goûts de Luxe]] * [[Marquis de Sade (rock francés)|Marquis de Sade]] * [[Niagara (pop francesa)|Niagara]] (''Muriel Laporte'', la cantaira, s'es establida a [[Rènnas de Bretanha]], pasmens es una cantaira [[francés|francesa]]). ====[[Occitània]]==== * [[Partenaire Particulier]] ([[Bordèu]]) == Vejatz tanben == * [[Synthpop]] * [[Hi-NRG]] * [[EBM]] * [[Ròck gotic]] * [[Italo disco]] [[Categoria:Genre musical]] [[Categoria:Pop]] [[Categoria:Rock]] rm5s4lwc181ts1041grauc0h8m4h95p 0 197102 2496867 2443465 2026-03-26T16:47:38Z Raymond Trencavel 26125 2496867 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Boris Way en Occitanie.jpg|200px|thumb|right|Lo discjoquei '''Boris Way''' en tren de mesclar sus l'empont en [[Occitània]] a [[Tolosa]] lo 13 de julhet de 2024.]] '''Boris Way''', de son nom vertadièr '''Boris Equestri''', es un discjoquei, productor de [[musica electronica]] e compositor originari d'[[Occitània]] (de [[Draguinhan]], en [[Provença]]) e ara basat a [[París (França)|París]] ([[França]]).<ref>Le NRJ Music Tour s’installe à Toulouse ce samedi 13 juillet 2024. Matt Pokora, Vitaa, Corneille, Lucenzo ou encore Keblack animeront le célèbre parc toulousain tout comme Helena et Pierre Garnier de la Star Ac' ainsi que Joseph Kamel, l’ami et co-auteur de ce dernier. D’autres artistes sont également au programme comme l’ancien Youtubeur Théodort, le rappeur montpelliérain Carbonne et le DJ Boris Way https://www.ladepeche.fr/2024/07/13/14-juillet-nrj-music-tour-qui-sont-les-artistes-qui-vont-faire-bouger-la-ville-rose-ce-samedi-12073461.php</ref> En 2017, publica lo [[single]] ''Your Love'', qu'obten de resson. En octobre de 2021, publica lo títol ''Pink Soldiers'', una represa del tèma de la seria [https://ca.wikipedia.org/wiki/Ojingeo_Geim Squid Game]. Aquel [[single]] obten una gròssa capitada. En 2022, publica una represa de ''Running Up that Hill'' de [[Kate Bush]], puèi en 2023 lo single ''Lose My Mind'', qu'obten tanben un polit succès. ==Referéncias== {{ORDENA:Way, Boris}} [[Categoria:Discjòquei|Way, Boris]] [[Categoria:musica electronica|Way, Boris]] [[Categoria:Musica electronica dels ans 2010|Way, Boris]] [[Categoria:Musica electronica dels ans 2020|Way, Boris]] [[categoria:house|Way, Boris]] ovhx4rhzfdf1zu1dz4ouetz7crwba0l 0 200881 2496897 2496791 2026-03-27T09:35:36Z Kurcke 60761 2496897 wikitext text/x-wiki {{Infobox Montanha | nom=Bazardüzü | imatge=Bazarduzu detail.JPG | legenda=Bazardüzü | altitud=4466 | ref altitud= | massís=[[Caucàs]] | latitud=41/13/28/N | longitud=47/51/30/E | ref coord= | país={{Azerbaitjan}}<br />{{Russia}} | region= | ligam region= | subdivision=[[Qusar]]<br />[[Daguestan]] | ligam subdivision=[[Administracion territoriala d'Azerbaitjan|Raiòn]]<br />[[Republicas de Russia|Republica]] | primièra ascension=[[1847]] per Aleksey Aleksandrov | via= | edat= | ròcas=[[Granit]], [[gneiss]] | tipe=[[Pic piramidal]] | geolocalizacion=Azerbaitjan }} '''Bazardüzü''' o lo '''Mont Bazardüzü''' (en [[azèri]]: ''Bazardüzü dağı'', en [[rus]]: ''Базардюзю'') es una [[montanha]] de [[Caucàs]] situada sus la frontiera entre [[Azerbaitjan]] e [[Russia]]. Es lo punt culminant d'Azerbaitjan, amb {{formatnum:4466}} m d'altitud. Es lo punt pus meridional de Russia.<ref>[https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10428 Bazardüzü, Russia/Azerbaijan; Peakbagger.com] {{en}}</ref> == Nòtas e referéncias == <references/> == Ligams extèrnes == {{Commonscat|Bazardüzü}} [[Categoria:Montanha d'Azerbaitjan]] [[Categoria:Montanha de Russia]] 3nja1s5bdyof3oooun7wrf2h5sfl7ey 0 200889 2496863 2026-03-26T16:37:26Z Raymond Trencavel 26125 Creacion de la pagina amb « [[Imatge:Burak Yeter 20250220 (6).jpg|200px|thumb|right|Burak Yeter, aquí en 2025]] '''Burak Yeter''', nascut lo 5 de mai de 1982, es un discjoquèi e un productor de [[musica electronica]] [[Turquia|turc]]. En [[Occitània]], foguèt revelat en 2016 per sa represa del títol ''Tuesday'' de 2014 del rapaire [[Estats Units d'America|american]] [[ILoveMakonnen]], tròç cantat en [[anglés]] per la cantaira americana [[Danelle Sandoval]]. {{ORDENA:Yeter, Burak}} » 2496863 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Burak Yeter 20250220 (6).jpg|200px|thumb|right|Burak Yeter, aquí en 2025]] '''Burak Yeter''', nascut lo 5 de mai de 1982, es un discjoquèi e un productor de [[musica electronica]] [[Turquia|turc]]. En [[Occitània]], foguèt revelat en 2016 per sa represa del títol ''Tuesday'' de 2014 del rapaire [[Estats Units d'America|american]] [[ILoveMakonnen]], tròç cantat en [[anglés]] per la cantaira americana [[Danelle Sandoval]]. {{ORDENA:Yeter, Burak}} 0mva2s0emj5q98u2gncgld8l0jq11f7 2496864 2496863 2026-03-26T16:37:58Z Raymond Trencavel 26125 2496864 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Burak Yeter 20250220 (6).jpg|200px|thumb|right|Burak Yeter, aquí en 2025]] '''Burak Yeter''', nascut lo 5 de mai de 1982, es un discjoquèi e un productor de [[musica electronica]] [[Turquia|turc]]. En [[Occitània]], foguèt revelat en 2017 per sa represa del títol ''Tuesday'' de 2014 del rapaire [[Estats Units d'America|american]] [[ILoveMakonnen]], tròç cantat en [[anglés]] per la cantaira americana [[Danelle Sandoval]]. {{ORDENA:Yeter, Burak}} p0at4e90aavx698hgur7ukam819htzc 2496865 2496864 2026-03-26T16:39:03Z Raymond Trencavel 26125 2496865 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Burak Yeter 20250220 (6).jpg|200px|thumb|right|Burak Yeter, aquí en 2025]] '''Burak Yeter''', nascut lo 5 de mai de 1982, es un discjoquèi e un productor de [[musica electronica]] [[Turquia|turc]]. En [[Occitània]], foguèt revelat fin 2016 per sa represa del títol ''Tuesday'' de 2014 del rapaire [[Estats Units d'America|american]] [[ILoveMakonnen]], tròç cantat en [[anglés]] per la cantaira americana [[Danelle Sandoval]]. {{ORDENA:Yeter, Burak}} etpoag1nhxgv7mqyg69n5leucquo6mc 2496866 2496865 2026-03-26T16:39:58Z Raymond Trencavel 26125 2496866 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Burak Yeter 20250220 (6).jpg|200px|thumb|right|Burak Yeter, aquí en 2025]] '''Burak Yeter''', nascut lo 5 de mai de 1982, es un discjòquei e un productor de [[musica electronica]] [[Turquia|turc]]. En [[Occitània]], foguèt revelat fin 2016 per sa represa del títol ''Tuesday'' de 2014 del rapaire [[Estats Units d'America|american]] [[ILoveMakonnen]], tròç cantat en [[anglés]] per la cantaira americana [[Danelle Sandoval]]. {{ORDENA:Yeter, Burak}} [[Categoria:Naissença en 1982]] [[Categoria:Discjòquei]] [[categoria:house]] [[Categoria:musica electronica]] [[Categoria:Musica electronica dels ans 2010]] 5gi1jwwb2462bdmgfpugrotpebckr2o 0 200890 2496870 2026-03-26T20:02:13Z Raymond Trencavel 26125 Creacion de la pagina amb « '''Zinno''' foguèt un grop musical efemèr de [[synthpop]] [[Belgica|bèlga]] fondat en 1985 per Frédéric Jannin e Jean-Pierre Hautier, ambe tanben Dan Lacksman del grop Telex, e ambe per coristas [[Maurane]] e B.J. Scott. En [[Occitània]], son coneguts per lor tube ''What's your name?'' basat sus l'univèrs sonòr dels films de [[James Bond]]. » 2496870 wikitext text/x-wiki '''Zinno''' foguèt un grop musical efemèr de [[synthpop]] [[Belgica|bèlga]] fondat en 1985 per Frédéric Jannin e Jean-Pierre Hautier, ambe tanben Dan Lacksman del grop Telex, e ambe per coristas [[Maurane]] e B.J. Scott. En [[Occitània]], son coneguts per lor tube ''What's your name?'' basat sus l'univèrs sonòr dels films de [[James Bond]]. lff2n0vemwenyve1rgy7kajh8hf0ivo 2496872 2496870 2026-03-26T20:11:35Z Raymond Trencavel 26125 2496872 wikitext text/x-wiki '''Zinno''' foguèt un grop musical efemèr de [[synthpop]] [[Belgica|bèlga]] fondat en 1985 per Frédéric Jannin e Jean-Pierre Hautier, ambe tanben Dan Lacksman del grop [[Telex]], e ambe per coristas [[Maurane]] e B.J. Scott. En [[Occitània]], son coneguts per lor tube ''What's your name?'' basat sus l'univèrs sonòr dels films de [[James Bond]]. 2y845pohnejmq9lcfbk2eiiv79a21ae 2496874 2496872 2026-03-26T20:18:18Z Raymond Trencavel 26125 2496874 wikitext text/x-wiki '''Zinno''' foguèt un grop musical efemèr de [[synthpop]] [[Belgica|bèlga]] fondat en 1985 per Frédéric Jannin e Jean-Pierre Hautier, ambe tanben Dan Lacksman del grop [[Telex]], e ambe per coristas [[Maurane]] e B.J. Scott. En [[Occitània]], son coneguts per lor tube ''What's your name?'' basat sus l'univèrs sonòr dels films de [[James Bond]]. [[Categoria:Grop de musica bèlga]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980]] [[Categoria:New wave]] 2vavn7gqxmwgu4rsc69ydlb4rz5ku69 0 200891 2496898 2026-03-27T09:41:06Z Raymond Trencavel 26125 Creacion de la pagina amb « [[Imatge:Manau (Martial Tricoche) en concert à St Lyphard (44) en 2023.jpg|200px|thumb|right|Lo cantaire breton (per sa maire) '''Martial Tricoche''', fondator del grop de rap francés '''Manau''']] '''Manau''' es un grop de [[rap]] [[francés]] de [[París]] ([[França]]) s'inspirant de la cultura celtica, fondat en 1998 pel cantaire d'origina [[Bretanha (istorica)|bretona]] per sa maire '''Martial Tricoche''' ambe Cédric Soubiron. Lor titol ''La Tribu de... » 2496898 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Manau (Martial Tricoche) en concert à St Lyphard (44) en 2023.jpg|200px|thumb|right|Lo cantaire breton (per sa maire) '''Martial Tricoche''', fondator del grop de rap francés '''Manau''']] '''Manau''' es un grop de [[rap]] [[francés]] de [[París]] ([[França]]) s'inspirant de la cultura celtica, fondat en 1998 pel cantaire d'origina [[Bretanha (istorica)|bretona]] per sa maire '''Martial Tricoche''' ambe Cédric Soubiron. Lor titol ''La Tribu de Dana'', basat sus un escapolon de la cançon tradicionala bretona ''Tri Martolod'', foguèt numèro 1 de las vendas de [[single|singles]] en [[França]] en 1998. ==Cançons mai conegudas== * ''La Tribu de Dana'' (1998, ambe Hervé Lardic, basat sus l'aire tradicional breton ''Tri Martolod'') * ''Panique celtique'' (1998) * ''Mais qui est la belette'' (1998, basat sus l'aire tradicional ''La jument de Michao'') * ''L'avenir est un long passé'' (1999) * ''La confession'' (1999) * ''Tout le monde a besoin de tout le monde'' (2000) g3vuxaf6jislx411pywqozvrpr9s5nj 2496899 2496898 2026-03-27T09:47:54Z Raymond Trencavel 26125 2496899 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Manau (Martial Tricoche) en concert à St Lyphard (44) en 2023.jpg|200px|thumb|right|Lo cantaire breton (per sa maire) '''Martial Tricoche''', fondator del grop de rap francés '''Manau''']] '''Manau''' es un grop de [[rap]] [[francés]] de [[París]] ([[França]]) s'inspirant de la cultura celtica, fondat en 1998 pel cantaire d'origina [[Bretanha (istorica)|bretona]] per sa maire '''Martial Tricoche''' ambe Cédric Soubiron. Lor titol ''La Tribu de Dana'', basat sus un escapolon de la cançon tradicionala bretona ''Tri Martolod'', foguèt numèro 1 de las vendas de [[single|singles]] en [[França]] en 1998. ==Cançons mai conegudas== * ''La Tribu de Dana'' (1998, ambe Hervé Lardic, basat sus l'aire tradicional breton ''Tri Martolod'') * ''Panique celtique'' (1998) * ''Mais qui est la belette'' (1998, basat sus l'aire tradicional ''La jument de Michao'') * ''L'avenir est un long passé'' (1999) * ''La confession'' (1999) * ''Tout le monde a besoin de tout le monde'' (2000) [[Categoria:grop de rap]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000]] [[Categoria:Grop de musica francés]] [[Categoria:Grop de hip-hop francés]] rrwg6p2vlndkuxcve4d2a1otq8m9yb1 0 200892 2496901 2026-03-27T11:35:52Z Jfblanc 104 Jfblanc a desplaçat la pagina [[La Petite-Pierre]] cap a [[Lìtzelstän]] : nom alsacian 2496901 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Lìtzelstän]] kvwjf0nb73zy4xha60jj25z09rvglea