Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 5133 2496978 251768 2026-03-28T16:48:00Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Termitoidea]] 2496978 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Termitoidea]] [[Categoria:Insècte (nom vernacular)]] jjbacu75l51ijiey9fbo4wfvokkizxm 0 5134 2496948 1907058 2026-03-28T13:53:53Z Jiròni 239 2496948 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Termitoidea | Coptotermes formosanus shiraki USGov k8204-7.jpg | ''[[Coptotermes formosanus]]''. }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | superclassa | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox | òrdre | Blattodea }} {{Taxobox | superfamilha | Blattoidea }} {{Taxobox taxon | animal | épifamille | Termitoidea | ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) }} {{Taxobox taxons | familha | * [[Mastotermitidae]] * [[Kalotermitidae]] * [[Termopsidae]] * [[Hodotermitidae]] * [[Rhinotermitidae]] * [[Serritermitidae]] * [[Termitidae]] }} {{Taxobox fin}} Dins las classificacions ancianas, los '''isoptèrs''' ('''''Isoptera''''') son un òrdre d'[[insècte]]s, sosclassa dels [[Pterigòt]]s, seccion dels [[Neoptèr]]s, division dels [[Emimetabòl]]s, superòrdre dels [[Ortopteroïdat]]s. Se caracterizan per : * d'alas omonòmas, * un cap ortognat, * d'antenas monolifòrmas, Los Isoptèrs son d'insèctes socials del còrs mòl. Son comunament coneguts jol nom de [[termit]]s. Los « obrièrs » e los « soldats » son aptèrs, los termits sexuats son alats, las alas son perdudas aprèp lo vòl nupcial. Son lucifugs (fòra dels imagos alats) e sovent cecs. Existís environ 1200 espècias de [[termit]]s, regropadas en familhas que las principalas son : * los [[Mastotermitids]], los pus primitius amb un tars de 5 articles, * los [[Calotermitids]], amb un tars de 4 articles, * los [[Termopsids]], amb un tars de 4 o 5 articles e pas d'ocelles, * los [[Olotermitids]], sens ocelles, * los [[Rinotermitids]], * los [[Termitids]]. {{commons|Isoptera}} [[Categoria:Isoptèr]] [[Categoria:Termit]] [[Categoria:Insècte xilofag]] [[Categoria:Espècia invasiva]] 7xacairwg3hdmjs15qeux1ab19cz5w1 2496949 2496948 2026-03-28T13:54:45Z Jiròni 239 2496949 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Termitoidea | Coptotermes formosanus shiraki USGov k8204-7.jpg | ''[[Coptotermes formosanus]]''. }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | superclassa | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox | òrdre | Blattodea }} {{Taxobox | superfamilha | Blattoidea }} {{Taxobox taxon | animal | epifamilha | Termitoidea | ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) }} {{Taxobox taxons | familha | * [[Mastotermitidae]] * [[Kalotermitidae]] * [[Termopsidae]] * [[Hodotermitidae]] * [[Rhinotermitidae]] * [[Serritermitidae]] * [[Termitidae]] }} {{Taxobox fin}} Dins las classificacions ancianas, los '''isoptèrs''' ('''''Isoptera''''') son un òrdre d'[[insècte]]s, sosclassa dels [[Pterigòt]]s, seccion dels [[Neoptèr]]s, division dels [[Emimetabòl]]s, superòrdre dels [[Ortopteroïdat]]s. Se caracterizan per : * d'alas omonòmas, * un cap ortognat, * d'antenas monolifòrmas, Los Isoptèrs son d'insèctes socials del còrs mòl. Son comunament coneguts jol nom de [[termit]]s. Los « obrièrs » e los « soldats » son aptèrs, los termits sexuats son alats, las alas son perdudas aprèp lo vòl nupcial. Son lucifugs (fòra dels imagos alats) e sovent cecs. Existís environ 1200 espècias de [[termit]]s, regropadas en familhas que las principalas son : * los [[Mastotermitids]], los pus primitius amb un tars de 5 articles, * los [[Calotermitids]], amb un tars de 4 articles, * los [[Termopsids]], amb un tars de 4 o 5 articles e pas d'ocelles, * los [[Olotermitids]], sens ocelles, * los [[Rinotermitids]], * los [[Termitids]]. {{commons|Isoptera}} [[Categoria:Isoptèr]] [[Categoria:Termit]] [[Categoria:Insècte xilofag]] [[Categoria:Espècia invasiva]] 23wazcync4diyqdb4ep4yru3ywiyloj 2496950 2496949 2026-03-28T14:03:29Z Jiròni 239 2496950 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Termitoidea | Coptotermes formosanus shiraki USGov k8204-7.jpg | ''[[Coptotermes formosanus]]''. }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | superclassa | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox | òrdre | Blattodea }} {{Taxobox | superfamilha | Blattoidea }} {{Taxobox taxon | animal | epifamilha | Termitoidea | ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) }} {{Taxobox taxons | familha | * [[Mastotermitidae]] * [[Kalotermitidae]] * [[Termopsidae]] * [[Hodotermitidae]] * [[Rhinotermitidae]] * [[Serritermitidae]] * [[Termitidae]] }} {{Taxobox fin}} Los '''termits''' o '''formigas blancas''' son d'insèctes de l'infraòrdre dels '''isoptèrs''' ('''''Isoptera''''') e de l'òrdre [[Blattodea]]. Se caracterizan per : * d'alas omonòmas, * un cap ortognat, * d'antenas monolifòrmas, Los Isoptèrs son d'insèctes socials del còrs mòl. Son comunament coneguts jol nom de [[termit]]s. Los « obrièrs » e los « soldats » son aptèrs, los termits sexuats son alats, las alas son perdudas aprèp lo vòl nupcial. Son lucifugs (fòra dels imagos alats) e sovent cecs. Existís environ 1200 espècias de [[termit]]s, regropadas en familhas que las principalas son : * los [[Mastotermitids]], los pus primitius amb un tars de 5 articles, * los [[Calotermitids]], amb un tars de 4 articles, * los [[Termopsids]], amb un tars de 4 o 5 articles e pas d'ocelles, * los [[Olotermitids]], sens ocelles, * los [[Rinotermitids]], * los [[Termitids]]. {{commons|Isoptera}} [[Categoria:Isoptèr]] [[Categoria:Termit]] [[Categoria:Insècte xilofag]] [[Categoria:Espècia invasiva]] dxla90svqtvt5rs130glt0lcu5ltqzp 2496951 2496950 2026-03-28T14:05:42Z Jiròni 239 Jiròni a desplaçat la pagina [[Isoptera]] cap a [[Termitoidea]] : classificacion actuala 2496950 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Termitoidea | Coptotermes formosanus shiraki USGov k8204-7.jpg | ''[[Coptotermes formosanus]]''. }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | superclassa | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox | òrdre | Blattodea }} {{Taxobox | superfamilha | Blattoidea }} {{Taxobox taxon | animal | epifamilha | Termitoidea | ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) }} {{Taxobox taxons | familha | * [[Mastotermitidae]] * [[Kalotermitidae]] * [[Termopsidae]] * [[Hodotermitidae]] * [[Rhinotermitidae]] * [[Serritermitidae]] * [[Termitidae]] }} {{Taxobox fin}} Los '''termits''' o '''formigas blancas''' son d'insèctes de l'infraòrdre dels '''isoptèrs''' ('''''Isoptera''''') e de l'òrdre [[Blattodea]]. Se caracterizan per : * d'alas omonòmas, * un cap ortognat, * d'antenas monolifòrmas, Los Isoptèrs son d'insèctes socials del còrs mòl. Son comunament coneguts jol nom de [[termit]]s. Los « obrièrs » e los « soldats » son aptèrs, los termits sexuats son alats, las alas son perdudas aprèp lo vòl nupcial. Son lucifugs (fòra dels imagos alats) e sovent cecs. Existís environ 1200 espècias de [[termit]]s, regropadas en familhas que las principalas son : * los [[Mastotermitids]], los pus primitius amb un tars de 5 articles, * los [[Calotermitids]], amb un tars de 4 articles, * los [[Termopsids]], amb un tars de 4 o 5 articles e pas d'ocelles, * los [[Olotermitids]], sens ocelles, * los [[Rinotermitids]], * los [[Termitids]]. {{commons|Isoptera}} [[Categoria:Isoptèr]] [[Categoria:Termit]] [[Categoria:Insècte xilofag]] [[Categoria:Espècia invasiva]] dxla90svqtvt5rs130glt0lcu5ltqzp 2496953 2496951 2026-03-28T14:06:40Z Jiròni 239 2496953 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Termitoidea | Coptotermes formosanus shiraki USGov k8204-7.jpg | ''[[Coptotermes formosanus]]''. }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | superclassa | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox | òrdre | Blattodea }} {{Taxobox | superfamilha | Blattoidea }} {{Taxobox taxon | animal | epifamilha | Termitoidea | ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) }} {{Taxobox taxons | familha | * [[Mastotermitidae]] * [[Kalotermitidae]] * [[Termopsidae]] * [[Hodotermitidae]] * [[Rhinotermitidae]] * [[Serritermitidae]] * [[Termitidae]] }} {{Taxobox fin}} Los '''termits''' o '''formigas blancas''' son una epifamilha d'insèctes de l'infraòrdre dels '''isoptèrs''' ('''''Isoptera''''') e de l'òrdre [[Blattodea]]. Se caracterizan per : * d'alas omonòmas, * un cap ortognat, * d'antenas monolifòrmas, Los Isoptèrs son d'insèctes socials del còrs mòl. Son comunament coneguts jol nom de [[termit]]s. Los « obrièrs » e los « soldats » son aptèrs, los termits sexuats son alats, las alas son perdudas aprèp lo vòl nupcial. Son lucifugs (fòra dels imagos alats) e sovent cecs. Existís environ 1200 espècias de [[termit]]s, regropadas en familhas que las principalas son : * los [[Mastotermitids]], los pus primitius amb un tars de 5 articles, * los [[Calotermitids]], amb un tars de 4 articles, * los [[Termopsids]], amb un tars de 4 o 5 articles e pas d'ocelles, * los [[Olotermitids]], sens ocelles, * los [[Rinotermitids]], * los [[Termitids]]. {{commons|Isoptera}} [[Categoria:Isoptèr]] [[Categoria:Termit]] [[Categoria:Insècte xilofag]] [[Categoria:Espècia invasiva]] nwxkmfycu1on04a6dmjy6aybacyuqxr 0 8210 2496939 1961662 2026-03-28T13:25:45Z Jiròni 239 2496939 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} Las '''babaròtas''' constituisson l'{{b òrdre}} dels '''blattoptèrs''' ('''''Blattaria''''' — tanben '''''Blattodea''''' —). La '''babaròta''' es un [[insècte]] de l'òrdre dels [[blattoptèr]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, rebuts e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas altorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 6r2o2ej53srsnh2km8j4etzw2ujgvss 2496940 2496939 2026-03-28T13:33:06Z Jiròni 239 2496940 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas''' (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''termits'''. La babaròta es un [[insècte]] de l'òrdre dels [[blattoptèr]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, rebuts e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas altorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] i7d8pya1ac1c7jcumpe861aaicdm84t 2496941 2496940 2026-03-28T13:36:06Z Jiròni 239 2496941 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas''' (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''termits'''. Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 6mpox2vmvxbk446gfqmxbb5nov6gxqa 2496942 2496941 2026-03-28T13:37:55Z Jiròni 239 Jiròni a desplaçat la pagina [[Blattaria]] cap a [[Blattodea]] : nom actual 2496941 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas''' (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''termits'''. Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 6mpox2vmvxbk446gfqmxbb5nov6gxqa 2496946 2496942 2026-03-28T13:41:52Z Jiròni 239 2496946 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''termits'''. Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] mz4wtrcz0foa2qedvovhy23j0910cyv 2496954 2496946 2026-03-28T14:08:52Z Jiròni 239 2496954 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[termit]]s'''. Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] g4w5z4mef7vr4hk4uwe368ym1774lf5 2496955 2496954 2026-03-28T14:09:25Z Jiròni 239 2496955 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 56649a81190sczu44fgjvd67v3eojjf 2496956 2496955 2026-03-28T15:06:33Z Jiròni 239 2496956 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 4fd11ttx8dw7hm5g0mvgyltg6nolv4o 2496960 2496956 2026-03-28T15:16:27Z Jiròni 239 2496960 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièrass recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|titre=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|auteurs=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|titre=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Les Blattodea et les [[Mantodea]] (les mantes) appartiennent au super-ordre des [[Polyneoptera]] (anciennement [[Dictyoptera]]). Les plus anciens fossiles de ce groupe proviennent de la période du [[Carbonifère]], il y a près de 355 millions d'années<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Ces fossiles anciens diffèrent des cafards modernes par la présence d'un long [[ovipositeur]] externe. Les premiers fossiles de cafard moderne possédant un ovipositeur interne sont apparus au début du trias, il y a 250 millions d'années<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichier:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossile de blatte]] == Liste des familles de l'ordre des Blattodea == {{colonnes|nombre=3| * '''Blattaria''' ([[blattes]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] }} {{colonnes|nombre=3| * '''Isoptera''' ([[termites]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] }} === Selon ITIS === Selon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Super-famille [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Super-famille [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomie == Le [[nom valide]] complet (avec [[Citation d'auteurs en zoologie|auteur]]) de ce taxon est Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}}. Ce taxon porte en français le [[nom vernaculaire]] ou [[nom normalisé|normalisé]] suivant : Blattes{{Bioref|INPN|28 avril 2024|ref}}. Blattodea a pour [[Synonyme (zoologie)|synonyme]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Position au sein des [[insecte]]s == {{Article détaillé|Insecta (classification phylogénétique)}} == Galerie == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> == Notes et références == {{Références}} == Liens externes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] fxlwhuaknhvtcaphc3ke2vxumxttefu 2496961 2496960 2026-03-28T15:19:21Z Jiròni 239 2496961 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièrass recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Les Blattodea et les [[Mantodea]] (les mantes) appartiennent au super-ordre des [[Polyneoptera]] (anciennement [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Ces fossiles anciens diffèrent des cafards modernes par la présence d'un long [[ovipositeur]] externe. Les premiers fossiles de cafard moderne possédant un ovipositeur interne sont apparus au début du trias, il y a 250 millions d'années<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichier:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossile de blatte]] == Liste des familles de l'ordre des Blattodea == {{colonnes|nombre=3| * '''Blattaria''' ([[blattes]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] }} {{colonnes|nombre=3| * '''Isoptera''' ([[termites]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] }} === Selon ITIS === Selon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Super-famille [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Super-famille [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomie == Le [[nom valide]] complet (avec [[Citation d'auteurs en zoologie|auteur]]) de ce taxon est Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}}. Ce taxon porte en français le [[nom vernaculaire]] ou [[nom normalisé|normalisé]] suivant : Blattes{{Bioref|INPN|28 avril 2024|ref}}. Blattodea a pour [[Synonyme (zoologie)|synonyme]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Position au sein des [[insecte]]s == {{Article détaillé|Insecta (classification phylogénétique)}} == Galerie == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> == Notes et références == {{Références}} == Liens externes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] r0wirerf6hjic9h3giv9fmc08s27rzb 2496962 2496961 2026-03-28T15:21:15Z Jiròni 239 2496962 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièrass recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Ces fossiles anciens diffèrent des cafards modernes par la présence d'un long [[ovipositeur]] externe. Les premiers fossiles de cafard moderne possédant un ovipositeur interne sont apparus au début du trias, il y a 250 millions d'années<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichier:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossile de blatte]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == {{colonnes|nombre=3| * '''Blattaria''' ([[blattes]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] }} {{colonnes|nombre=3| * '''Isoptera''' ([[termites]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] }} === Selon ITIS === Selon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Super-famille [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Super-famille [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomie == Le [[nom valide]] complet (avec [[Citation d'auteurs en zoologie|auteur]]) de ce taxon est Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}}. Ce taxon porte en français le [[nom vernaculaire]] ou [[nom normalisé|normalisé]] suivant : Blattes{{Bioref|INPN|28 avril 2024|ref}}. Blattodea a pour [[Synonyme (zoologie)|synonyme]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Position au sein des [[insecte]]s == {{Article détaillé|Insecta (classification phylogénétique)}} == Galerie == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> == Notes et références == {{Références}} == Liens externes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] lgjyhcvmoebbmz3r14mttxfahp9mebz 2496963 2496962 2026-03-28T15:21:54Z Jiròni 239 /* Selon ITIS */ 2496963 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièrass recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Ces fossiles anciens diffèrent des cafards modernes par la présence d'un long [[ovipositeur]] externe. Les premiers fossiles de cafard moderne possédant un ovipositeur interne sont apparus au début du trias, il y a 250 millions d'années<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichier:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossile de blatte]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == {{colonnes|nombre=3| * '''Blattaria''' ([[blattes]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] }} {{colonnes|nombre=3| * '''Isoptera''' ([[termites]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] }} === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomie == Le [[nom valide]] complet (avec [[Citation d'auteurs en zoologie|auteur]]) de ce taxon est Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}}. Ce taxon porte en français le [[nom vernaculaire]] ou [[nom normalisé|normalisé]] suivant : Blattes{{Bioref|INPN|28 avril 2024|ref}}. Blattodea a pour [[Synonyme (zoologie)|synonyme]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Position au sein des [[insecte]]s == {{Article détaillé|Insecta (classification phylogénétique)}} == Galerie == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> == Notes et références == {{Références}} == Liens externes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] awm7wtginildfpgvhrd0qcxkejydane 2496964 2496963 2026-03-28T15:28:24Z Jiròni 239 2496964 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièrass recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == {{colonnes|nombre=3| * '''Blattaria''' ([[blattes]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] }} {{colonnes|nombre=3| * '''Isoptera''' ([[termites]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] }} === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article détaillé|Insecta (classification phylogénétique)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] a9yvfgpxtwht9ss14sr2rc6a2d2dne0 2496965 2496964 2026-03-28T15:29:02Z Jiròni 239 2496965 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == {{colonnes|nombre=3| * '''Blattaria''' ([[blattes]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] }} {{colonnes|nombre=3| * '''Isoptera''' ([[termites]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] }} === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article détaillé|Insecta (classification phylogénétique)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] i72qlubog3plbqnc64zp6nn3v5xi0zu 2496966 2496965 2026-03-28T15:30:05Z Jiròni 239 /* Posicion entre los insèctes */ 2496966 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == {{colonnes|nombre=3| * '''Blattaria''' ([[blattes]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] }} {{colonnes|nombre=3| * '''Isoptera''' ([[termites]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] }} === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article detalhat|Insecta (classificacion filogenetica)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] ktrbhw5fphow0w9mtenjwvl6x6geav8 2496967 2496966 2026-03-28T15:30:52Z Jiròni 239 /* Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea */ 2496967 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == * '''Blattaria''' ([[blattes]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] * '''Isoptera''' ([[termites]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article detalhat|Insecta (classificacion filogenetica)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] i5dkdbeynghc4890pcnlh3dzrqffiy6 2496968 2496967 2026-03-28T15:31:39Z Jiròni 239 /* Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea */ 2496968 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == * '''Blattaria''' ([[Blattaria|babaròtas]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] * '''Isoptera''' ([[termits]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article detalhat|Insecta (classificacion filogenetica)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 384r3lo5pqqlthhtt6fhs09r91pu34e 2496969 2496968 2026-03-28T15:32:46Z Jiròni 239 2496969 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''[[Blattaria|babaròtas]]'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == * '''Blattaria''' ([[Blattaria|babaròtas]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] * '''Isoptera''' ([[termits]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article detalhat|Insecta (classificacion filogenetica)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichier:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichier:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] p82agxsv2n0qz2jbepj98sdwxk033ox 2496973 2496969 2026-03-28T15:37:52Z Jiròni 239 /* Galariá */ 2496973 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''[[Blattaria|babaròtas]]'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == * '''Blattaria''' ([[Blattaria|babaròtas]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] * '''Isoptera''' ([[termits]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article detalhat|Insecta (classificacion filogenetica)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichièr:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichièr:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == {{Autres projets | commons titre2=Catégorie Blattodea | commons2=Category:Blattodea | commons=Blattodea | species=Blattodea }} * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 92pzcvoppwl5lluydxlqesvk0nw5fus 2496974 2496973 2026-03-28T15:38:19Z Jiròni 239 /* Ligams extèrnes */ 2496974 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''[[Blattaria|babaròtas]]'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (las mantas) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == * '''Blattaria''' ([[Blattaria|babaròtas]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] * '''Isoptera''' ([[termits]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article detalhat|Insecta (classificacion filogenetica)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichièr:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichièr:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 6bhjynhkq0s0tefvc6z316my2nmuasm 2496975 2496974 2026-03-28T15:41:20Z Jiròni 239 2496975 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''[[Blattaria|babaròtas]]'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|titre=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (los prègadieuss) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == * '''Blattaria''' ([[Blattaria|babaròtas]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] * '''Isoptera''' ([[termits]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article detalhat|Insecta (classificacion filogenetica)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichièr:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichièr:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] tpx5k6rvtssavywehagi15n1k0ikkvk 2496976 2496975 2026-03-28T15:42:06Z Jiròni 239 2496976 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lengadocian--> {{Taxobox debuta | animal | Blattodea | Ectobius pallidus MHNT dos.jpg| ''[[Ectobius pallidus]]''| classificacion=itis }} {{Taxobox | sosrègne | Bilateria }} {{Taxobox | infrarègne | Protostomia }} {{Taxobox | superdivision | Ecdysozoa }} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox taxon | animal | òrdre | Blattodea | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{taxobox fin}} '''''Blattodea''''' es un {{b òrdre}} d'insècte que compren las '''[[Blattaria|babaròtas]]'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') e los '''[[Termitoidea|termit]]s'''. Autrecòps, los termits èran regropats dins un òrdre a despart, los Isoptera. Pasmens, las darrièras recercas sus la genetica d'aqueles grops suggerisson qu'evoluïguèron d'un aujòl comun e que son aital fortament ligats<ref>{{article|auteurs=Paul Eggleton, George Beccaloni et Daegan Inward|títol=Response to Lo et al.|revue=Biology Letters|vol=3|no=5|passage=564-565|date=22 octobre 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0367}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|autors=Daegan Inward, George Beccaloni et Paul Eggleton|títol=Death of an order: a comprehensive molecular phylogenetic study confirms that termites are eusocial cockroaches|revue=Biology Letters|vol=3|no=3|passage=331-335|date=22 juin 2007|doi=10.1098/rsbl.2007.0102}}.</ref>{{,}}<ref>{{article|títol=Termites are 'social cockroaches'|journal=[[BBC News]].uk|date=13 avril 2007|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6553219.stm}}</ref>. Los Blattodea e los [[Mantodea]] (los prègadieus) apertenon al superòrdre dels [[Polyneoptera]] (ancianament [[Dictyoptera]]). Los pus ancians fossils d'aquel grop provenon del periòde del [[Carbonifèr]], i a prèp de 355 milions d'annadas<ref>Beccaloni, G. W. 2014. Cockroach Species File Online. Version 5.0/5.0. World Wide Web electronic publication.<http://Cockroach.SpeciesFile.org [archive]></ref>. Aqueles fossils ancians diferisson de las babaròtas modèrnas per la preséncia d'un long [[ovipositor]] extèrne. Los primièrs fossils de babaròtas modèrnas que tenon un ovipositor intèrne apareguèron al debut del trias, i a 250 milions d'annadas<ref>Grimaldi, D (1997): A fossil mantis (Insecta: Mantoidea) in Cretaceous amber of New Jersey, with comments on early history of Dictyoptera. American Museum Novitates 3204: 1–11.</ref>. [[Fichièr:Blattaria fossil.jpg|thumb|Fossil de babaròta]] == Lista de las familhas de l'òrdre dels Blattodea == * '''Blattaria''' ([[Blattaria|babaròtas]]) ** [[Blaberidae]] ** [[Blattellidae]] ** [[Blattidae]] ** [[Cryptocercidae]] ** [[Polyphagidae]] ** [[Nocticolidae]] ** [[Tryonicidae]] ** [[Lamproblattidae]] * '''Isoptera''' ([[termits]]) ** [[Cratomastotermitidae]] ** [[Mastotermitidae]] ** [[Termopsidae]] ** [[Archotermopsidae]] ** [[Hodotermitidae]] ** [[Stolotermitidae]] ** [[Kalotermitidae]] ** [[Archeorhinotermitidae]] ** [[Stylotermitidae]] ** [[Rhinotermitidae]] ** [[Serritermitidae]] ** [[Termitidae]] === Segon ITIS === Segon {{Bioref|ITIS|28 avril 2024}} : * '''Super-famille [[Blaberoidea]]''' ** [[Blaberidae]]  ** [[Blattellidae]] * '''Superfamilha [[Blattoidea]]''' ** [[Blattidae]]  ** [[Cryptocercidae]] ** [[Hodotermitidae]] Desneux, 1904 ** [[Kalotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Rhinotermitidae]] Froggart, 1897 ** [[Termitidae]] Latreille, 1802 ** [[Termopsidae]] Holmgren, 1911 * '''Superfamilha [[Corydioidea]]''' ** [[Polyphagidae]] == Taxonomia == Lo [[nom valid]] complet (amb [[Citation d'autors en zoologia|autor]]) d'aquel taxon es Blattodea (Latreille 1810){{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} Blattodea a per [[Sinonim (zoologia)|sinonim]]{{Bioref|ITIS|28 avril 2024|ref}} : * [[Dictyoptera]] == Posicion entre los [[insècte]]s == {{Article detalhat|Insecta (classificacion filogenetica)}} == Galariá == <gallery mode="packed"> Fichièr:Blatta orientalis 0001 L.D.jpg|''[[Blatta orientalis]]'' Fichièr:Reticulitermes flavipes K8085-6.jpg|''[[Reticulitermes flavipes]]'' </gallery> ==Nòtas e referéncias == <references /> == Ligams extèrnes == * {{ADW | Blattodea | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 | auteur=Myers, P. {{et al.}} | date=2024 }} * {{BioLib | taxon | 382 | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{CatalogueofLife | TM | Blattodea Latreille, 1810 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{EOL | 413 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{GBIF | 800 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{INPN | 184787 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024 }} * {{IRMNG | 10939 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{ITIS | 914219 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{NCBI | 85823 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{TPDB | 170227 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024}} * {{Taxonomicon | 17514 | Blattodea Brunner von Wattenwyl, 1882 | consulté le=28 avril 2024}} * {{UICN taxons | 15263498 | Blattodea | consulté le=28 avril 2024 }} * {{WRMS | 989372 | Blattodea | consulté le=13.02.2025|afficher=familles}} [[Categoria:Insècte]] [[Categoria:Babaròta|*]] [[Categoria:Insècte (nom scientific)]] 3feks5vejl6e1xo3fzctlmqwgg931bk 1 13088 2496938 42232 2026-03-28T12:17:58Z Cambrilenc 33235 /* Qüestions terminològiques */ seccion nòva 2496938 wikitext text/x-wiki ="Fito-sanitari"= La nòrma exigís, siá un jonhent, siá '''ss''' ; *"fito'''s'''anitari" se prononciariá amb una '''z'''. [[Utilisator:Vivarés|Vivarés]] 4 d'agost 2006 à 12:14 (UTC) ="blattidats", "blattoptèrs"= En catalan, se tròba "blà'''t'''ids", "bla'''t'''oïdeus", amb una soleta '''t'''. Sembla que se deuriá escriure : bla'''t'''idats, bla'''t'''optèrs. [[Utilisator:Vivarés|Vivarés]] 4 d'agost 2006 à 12:14 (UTC) == Qüestions terminològiques == Bon dia des de Catalunya. Dues qüestions terminològiques que potser estaria bé que apareguessin a l´article: -en primer lloc, a bona part del domini el nom de la Blatta és Panetièira -segon, Babaròta s´aplica en alguns indrets a l´Armadillidium (fr. "cloporte") Vegeu per exemple aquest text recent (meu, disculpeu l´"spam"): https://unparlarllenguadocia.blogspot.com/2026/03/paneroles-io-panatieiros.html [[Utilizaire:Cambrilenc|Cambrilenc]] ([[Discussion Utilizaire:Cambrilenc|d]]) 28 març de 2026 a 12.17 (UTC) rtoo6ltqqfvme3vanguw735zq81pxy2 2496944 2496938 2026-03-28T13:37:55Z Jiròni 239 Jiròni a desplaçat la pagina [[Discutir:Blattaria]] cap a [[Discutir:Blattodea]] : nom actual 2496938 wikitext text/x-wiki ="Fito-sanitari"= La nòrma exigís, siá un jonhent, siá '''ss''' ; *"fito'''s'''anitari" se prononciariá amb una '''z'''. [[Utilisator:Vivarés|Vivarés]] 4 d'agost 2006 à 12:14 (UTC) ="blattidats", "blattoptèrs"= En catalan, se tròba "blà'''t'''ids", "bla'''t'''oïdeus", amb una soleta '''t'''. Sembla que se deuriá escriure : bla'''t'''idats, bla'''t'''optèrs. [[Utilisator:Vivarés|Vivarés]] 4 d'agost 2006 à 12:14 (UTC) == Qüestions terminològiques == Bon dia des de Catalunya. Dues qüestions terminològiques que potser estaria bé que apareguessin a l´article: -en primer lloc, a bona part del domini el nom de la Blatta és Panetièira -segon, Babaròta s´aplica en alguns indrets a l´Armadillidium (fr. "cloporte") Vegeu per exemple aquest text recent (meu, disculpeu l´"spam"): https://unparlarllenguadocia.blogspot.com/2026/03/paneroles-io-panatieiros.html [[Utilizaire:Cambrilenc|Cambrilenc]] ([[Discussion Utilizaire:Cambrilenc|d]]) 28 març de 2026 a 12.17 (UTC) rtoo6ltqqfvme3vanguw735zq81pxy2 2496947 2496944 2026-03-28T13:45:54Z Jiròni 239 /* Qüestions terminològiques */ Respònsa 2496947 wikitext text/x-wiki ="Fito-sanitari"= La nòrma exigís, siá un jonhent, siá '''ss''' ; *"fito'''s'''anitari" se prononciariá amb una '''z'''. [[Utilisator:Vivarés|Vivarés]] 4 d'agost 2006 à 12:14 (UTC) ="blattidats", "blattoptèrs"= En catalan, se tròba "blà'''t'''ids", "bla'''t'''oïdeus", amb una soleta '''t'''. Sembla que se deuriá escriure : bla'''t'''idats, bla'''t'''optèrs. [[Utilisator:Vivarés|Vivarés]] 4 d'agost 2006 à 12:14 (UTC) == Qüestions terminològiques == Bon dia des de Catalunya. Dues qüestions terminològiques que potser estaria bé que apareguessin a l´article: -en primer lloc, a bona part del domini el nom de la Blatta és Panetièira -segon, Babaròta s´aplica en alguns indrets a l´Armadillidium (fr. "cloporte") Vegeu per exemple aquest text recent (meu, disculpeu l´"spam"): https://unparlarllenguadocia.blogspot.com/2026/03/paneroles-io-panatieiros.html [[Utilizaire:Cambrilenc|Cambrilenc]] ([[Discussion Utilizaire:Cambrilenc|d]]) 28 març de 2026 a 12.17 (UTC) :Adieusiatz e mercé per la vòstra intervencion. Faguèri las modifications dins aquel sens. Coralament.[[Utilizaire:Jiròni|Jiròni]] ([[Discussion Utilizaire:Jiròni|d]]) 28 març de 2026 a 13.45 (UTC) nlkh462z7u31ygx4lnfisve0ux39ndb 0 29462 2497014 2097606 2026-03-29T10:41:50Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Blason_province_fr_Artois.svg]] per [[:Imatge:Blason_comtes_fr_d'Artois_1.svg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: “of the 1st counts”) 2497014 wikitext text/x-wiki {{esbòs}} {{Infobox |tematica= |carta= }} {{omon|Artés}} [[Fichièr:Blason comtes fr d'Artois 1.svg|thumb|120px|Escut del Comtat d'Artés]] '''Artés''' (en [[francés]] ''Artois'', en [[neerlandés]] ''Artesië'') es una anciana província del nòrd de [[França]], que sa capitala es [[Arràs]] e que forma uèi la màger part del departament del [[Pas de Calais (departament)|Pas de Calais]]. Lo gentilici es '''artesenc -a'''. {{RegFr}} [[Categoria:Província istorica francesa]] [[Categoria:Nòrd-Pas de Calais]] dyymp6raygxyjr5yuo3kozlxgw0ekya 0 32160 2497006 2491356 2026-03-29T09:43:41Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2497006 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} <!--Article redigit en provençau--> '''Lista dei ducs, reis, còmtes e marqués de [[Provença]]'''. <br/> Lo títol de còmte de Provença venguèt tardivament un títol de cortesiá a la cort dau Reiaume de França. ==Ducs de la Provença merovingiana== ''Despuei lo partiment dau Reiaume entre lei fius de [[Clotari]] en [[561]], la Província d'[[Arle]] es dins sa totalitat restacada au reiaume de [[Gontran (rei)|Gontran]], es dire a [[Borgonha]], segon una solidaritat naturala. Mai en rason de l'importància de la fenèstra [[Mar Mediterranèa|mediterranèa]], lei reis d'[[Austrasia]] an obtengut un corredor nomenat ''corredor austrasian'' que partent de lor territòri [[Auvèrnhe|Auvernhat]] passa per [[Avinhon]] e arriba a [[Marselha]]<ref> D'après Edouard Baratier, ''Istòria de Provença'', pagina 93</ref>.'' * [[Adowaire]] ([[561]]-[[569]]) ; * [[Lop de Provença|Lop]] ([[569]]-[[570]]) ; * [[Jovinus (evesque d'Usès)|Jovin]] ([[570]]-[[573]]) ; devèn puei evesque d'[[Usès]] (581) ''A la mòrt de [[Sigebèrt]] en [[572]], son fiu [[Childebèrt II]] deguèt cedir a Gontran la mitat de Marselha. En realitat, la vila devèn una indivision sota l'autoritat dei dos sobeirans, representats per un solet foncionari nomenat per lo rei d'Austrasia. Aqueu corredor inclutz la ciutat d'[[Arle]] e sei territòris<ref> D'après Edouard Baratier, ''Istòria de Provença'', pagina 93</ref>.'' * [[Albinus (evesque d'Usès)|Aubin]] ([[573]]-[[575]]) ; devèn puei evesque d'[[Usès]] (581) * [[Dynamius de Provence|Diname]] ([[575]]-[[587]]), rector de Provença. * [[Nicetius]], ([[587]]-?), nomenat ''rector massiliensis Provincia'' per [[Childebert II]]. ==Reis de Provença== '''[[855]]-[[863]] : [[Carles de Provença]]''', fiu de [[Lotari I]] '''[[863]]-[[875]] : [[Loís II lo Jove|Loís II]]''', fiu dau precedent '''[[875]]-[[877]] : [[Carles II lo Cauvet]]''', oncle dau precedent '''[[879]]-[[887]] : [[Boson V de Provença]]''' (''[[bosonides|bosonide]]''), espós de Ermengarda, filha soleta de '''Loís II'''. Còmte de Provença ([[870]]-[[879]]) nomenat per [[Carles lo Chauvet]]. Se proclamèt rei en [[879]] e nomenèt son parent Teobaud coma còmte d'Arle per bailejar Provença. '''[[887]]-[[928]] : [[Loís III l'Òrb]]''', fiu dau precedent '''[[911]]-[[933]] : [[Uc d'Arle]]''', maridat amb una filha de '''Boson V''', bailejador dau renhe despuei [[905]]. === còmtes d'Arle<ref>Charles Cawley, [https://web.archive.org/web/20200314030209/http://fmg.ac/Projects/MedLands/PROVENCE.htm#_Toc170523094 "Provence Kings & Counts"], ''Medieval Lands'', Foundation for Medieval Genealogy</ref> === '''[[879]]-[[895]] : [[Tibaud d'Arle]]''' (''[[bosonides|bosonide]]'') († [[895]]), maridat a [[Bèrta (filha de Lotari II)|Bèrta]], filha de [[Lotari II de Lotaringia|Lotari II]]. ... '''[[905]]-[[928]] : [[Uc d'Arle]]''' († [[947]]), fiu dau precedent. En 928, devèn rei d'[[Itàlia]] e dona lo comtat d'Arle a son fraire Boson. '''[[928]]-[[936]] : [[Boson d'Arle]]''' ([[885]] † [[936]]), fraire dau precedent. '''[[936]]-[[947]] : [[Uc d'Arle]]''' tornarmai ==Còmtes de Provença== Lo comtat de Provença es la continuitat dau [[Lista dei còmtes d'Arle|comtat d'Arle]]. Lei reis de [[Borgonha]] e de [[Provença]] avián fisat l'administracion de lor reiaume en de còmtes que s'intitulèron ''còmtes d'Arle''. A la mòrt d'Uc d'Arle, [[Conrad III de Borgonha|Conrad I]], rei d'Arle, aparcelèt lo comtat d'Arle en tres e nomenèt : * Boson II, còmte d'Arle * Guilhèm (fraire de Boson), còmte d'Avinhon * Grifon, còmte d'Ate Guilhèm e Boson eliminèron Grifon e Guilhèm morèt sens enfant, çò que fa que Boson reünifiquèt l'ancian comtat d'Arle que venguèt lo comtat de Provença. Lo títol de còmte d'Arle se transmetrà entre lei descendents dau fiu ainat de Boson II. ===Dinastias de Provença=== '''[[947]]-[[968]] : [[Boson II d'Arle]]''' († [[968]]), còmte d'Arle (949), espós de [[Constança de Provença]]<ref> De pas confondre amb [[Constança d’Arle]], filha de [[Guilhem I de Provença|Guilhem I]] e esposa dau rei [[Robèrt II de França]]</ref> [[Image:Map Provence 1184.jpg|250px|right|thumb|Partiment de Provença au {{sègle XII}} entre comtat e marquesat de Provença e comtat de Forcauquier]] Lo comtat de Provença es puei una possession indivisa entre seis eiretiers : a la mòrt d'un còmte, sei fius devenon totei còmtes. Se lo còmte a pas de fiu, lo comtat revèn ai filhas (o sòrres) que son pas noviadas). Quauquei còmtes se considerèron pron poderós per s'intitular ''marqués de Provença''. Aqueu títol s'aplantarà definitivament dins l'[[Lista dels comtes de Tolosa|Ostau de Tolosa]]. L'extincion de l'Ostau de Provença en [[1093]] e la transmission dau comtat dins mai d'un Ostau (de [[Lista dels comtes de Tolosa|Tolosa]], d'Urgèl e de [[Lista dels comtes de Barcelona|Barcelona]]) met fin au regim de l'indivision, e abotiguèt ai [[Guèrras baucencas]] e a dos partiments. Lo premier, en 1125, se farà entre leis Ostaus de Tolosa (qu'a lo ''marquesat de Provença'') e de Barcelona (qu'a lo ''comtat de Provença''), au mesprètz dei drechs deis Urgèl e un segond partiment, vèrs 1150 devesirà lo marquesat en dos entre leis Ostaus de Tolosa e d'Urgèl (qu'a lo ''comtat de Forcauquier''). {{Clear}} {| | width="40%" valign=top | ==== Branca ainada==== '''[[968]]-[[1008]] : [[Rotboald Ièr de Provença|Rotboald I]]''' († [[1008]]), fiu ainat de Boson II, còmte d'Arle, e de Constança<br /> maridat a Emildis, filha d'[[Estève de Gavaudan]], vescòmte de Gavaudan, e d'Anna '''[[1008]]-[[1014]] : [[Rotboald II de Provença|Rotboald II]]''' († [[1014]]), fiu dau precedent<br /> maridat a Ermenjarda '''[[1014]]-[[1037]] : [[Guilhèm III de Provença|Guilhèm III]]''' († [[1037]]), fiu dau precedent.<br /> maridat a Lucia '''[[1037]]-[[1063]] : [[Emma de Provença|Emma]]''', sorre dau precedent<br />maridada a [[Guilhèm III de Tolosa|Guilhèm III Talhafèrre]] ([[952]] † [[1037]]), [[Lista dels comtes de Tolosa|còmte de Tolosa]] === Ostau de Tolosa === '''[[1063]]-???? : [[Bertrand I de Provença|Bertrand I de Tolosa]]''' mòrt après [[1081]], fiu dei precedents<br /> maridat a Alix de Diá '''????-[[1105]] : [[Ramon IV de Tolosa|Ramon de Sant Geli]]''' († [[1105]]), còmte de Tolosa e [[Lista dels comtes de Trípol|de Trípol]], ''marqués de Provença'', nebot e gendre dau precedent, fiu de [[Ponç de Tolosa|Ponç]], còmte de Tolosa (fiu de Guilhèm III e d'Emma) e d'[[Almodis de la Marcha]]<br /> maridat en premierei nòças a Ne de Tolosa, filha d'un còmte de Provença (Bertran I o Jaufré)<br/> maridat en segondei nòças a Mahaut d'Autavila, filha de [[Rogièr I de Sicília]]<br /> maridat en tresenei nòças a [[Elvira de Castelha]] '''[[1105]]-[[1112]] : [[Bertrand de Tripoli|Bertrand III]]''' (†[[1112]]), ''marqués de Provença'', còmte de Tolosa e de Trípol, fiu de Raimon e de Ne de Tolosa '''[[1112]]-[[1148]] : [[Anfós Jordan]]''', ''marqués de Provença'', còmte de Tolosa, ([[1103]] † [[1148]]), fiu de Raimon e d'Elvira de Castelha<br /> maridat en [[1125]] amb Faidida d'Usès [[Image:Blason Languedoc.svg|thumb|right|120px|Armas dei còmtes de Tolosa]] '''[[1148]]-[[1194]] : [[Ramon V de Tolosa]]''' († [[1194]]), ''marqués de Provença'', còmte de Tolosa, fiu dau precedent<br /> maridat a [[Constança de França, filha de Loís VI|Constança de França]] '''[[1194]]-[[1222]] : [[Ramon VI de Tolosa]]''' († [[1222]]), ''marqués de Provença'', còmte de Tolosa, fiu dau precedent '''[[1222]]-[[1249]] : [[Ramon VII de Tolosa]]''' († [[1249]]), ''marqués de Provença'', còmte de Tolosa, fiu dau precedent '''[[1249]]-[[1271]] : [[Anfós de Peitieus]]''' ([[1220]] † [[1271]]), ''marqués de Provença'', [[Lista dei comtes de Peitieus|còmte de Peitieus]] e de Tolosa, gendre dau precedent, fiu de Loís VIII lo Lion, rei de [[França]]<br /> maridat a [[Joana de Tolosa]], filha de Ramon VII A sa mòrt, le marquesat de Provença, lei comtats de [[Peitieus]] e de [[Tolosa]] revènon a [[Felip III de França]], que lei restaca a la Corona. |width="3" bgcolor="#000000" rowspan=2 | | width="60%" rowspan=2 | ====branca cabdèta==== '''[[968]]-[[993]] : [[Guilhèm Ièr de Provença|Guilhèm I ''lo Liberator'']]''' (v.[[953]] † [[993]]), ''marqués de Provença'', fiu cabdet dau precedent<br /> maridat en premierei nòças (en 968, o 970) a [[Arsinda de Comenge]]<br /> maridat en segondei nòças vèrs 984 a [[Azalaís d'Anjau]] '''[[993]]-[[1018]] : [[Guilhèm II de Provença|Guilhèm II]]''' (v. [[986]] †[[1018]]), fiu dau precedent<br /> maridat en 1002 amb Gerberge de Borgonha A sa mòrt, partiment entre sei fius : *'''[[1019]]-'''avans''' 1030 : [[Guilhèm IV de Provença|Guilhèm IV]]''', mòrt sens mainatge *'''[[1019]]-[[1051]] : [[Folc Bertran de Provença|Folc Bertran]]''' († 1051) dich tanben ''Bertrand I'', maridat a Ildagarda, paire de : ** '''[[1051]]-1063/7 : [[Guilhèm Bertran de Provença|Guilhèm V Bertran]]''', còmte de Provença, ancessor dei [[Lista dei còmtes de Forcauquier|còmtes de Forcauquier]] ** '''[[1051]]-1065 : [[Jaufre II de Provença|Jaufre II]]''', còmte de Provença *'''[[1019]]-[[1063]] : [[Jaufre I de Provença|Jaufre I]]''' (v. [[1013]] †[[1063]]), maridat amb Esteveta-Doça de Marselha, paire de : '''[[1063]]-[[1093]] : [[Bertran II de Provença|Bertran II]]''' († [[1093]]), ''marqués de Provença'', fiu dau precedent<br /> maridat amb Matilda ===Ostau de Milhau-Gavaudan=== '''[[1093]]-[[1115]] : [[Gerberge de Provença|Gerberge]]''' (v. [[1060]] † [[1115]]), sòrre dau precedent<br /> maridada a '''[[Gerbert de Milhau]]''' (v. [[1060]] † [[1111]]), còmte de [[Gavaudan]] ===Ostau de Barcelona=== '''[[1115]]-[[1130]] : [[Doça de Provença|Doça I]]''' (v. [[1090]] † [[1130]]), filha dei precedents<br /> maridada en [[1112]] a '''[[Ramon Berenguier III de Barcelona|Ramon Berenguier I]]''' (v. [[1082]] † [[1131]]), còmte de [[Barcelona]] (''Ramon Berenguer III'') e de Provença ====Premiera branca de Provença==== '''[[1130]]-[[1144]] : [[Berenguier Ramon de Provença|Berenguier Ramon]]''' ([[1114]] † [[1162]]), fiu dei precedents, còmte de Provença<br /> maridat en [[1135]] a Beatritz de Meuguelh 1144-1161 : regéncia de [[Ramon Berenguier IV de Barcelona]] (fraire de Berenguier Ramon) qu'es sovent designat coma ''Ramon Berenguier II, còmte regent de Provença''<br /> '''[[1144]]-[[1166]] : [[Ramon Berenguier III de Provença|Ramon Berenguier III]]''' ([[1140]] † [[1166]]), fiu de Berenguier Ramon<br /> maridat en [[1137]] a Rixa de Polonha († [[1185]]) '''[[1166]]-[[1167]] : [[Doça II de Provença|Doça II]]''' († [[1172]]), filha dau precedent, despulhada per son cosin ====Branca ainada==== [[Image:Blason d'Aragon.svg|right|thumb|120 px|Armas dei còmtes de Barcelona e de Provença]] '''[[1167]]-[[1173]] : [[Anfós II d'Aragon|Anfós I ''lo Cast'']]''' ([[1152]] † [[1196]]), còmte de Provença e de Barcelona puei [[Reiaume d'Aragon|rei d'Aragon]] (''Anfós II''), fiu de [[Ramon Berenguier IV de Barcelona|Ramon Berenguier IV]], còmte de Barcelona (fiu de Ramon Berenguier III e de Doça I de Provença) e de [[Peironela d'Aragon]] († [[1174]])<br /> maridat en [[1174]] a Sança de Castelha '''[[1173]]-[[1181]] : [[Ramon Berenguier IV de Provença|Ramon Berenguier IV]]''' ([[1158]] † [[1181]]), fraire dau precedent<br /> '''[[1181]]-[[1196]] : [[Anfós II d'Aragon|Anfós I]]''' ([[1152]] † [[1196]]), tornarmai<br /> maridat en [[1174]] a Sança de Castelha ====Segonda branca de Provença==== '''[[1196]]-[[1209]] : [[Anfós II de Provença|Anfós II]]''' ([[1180]] † [[1209]]), fiu dau precedent<br /> maridat a [[Garsenda de Forcauquier|Garsenda de Sabran]], còmtessa de [[Forcauquier]] ([[1180]] † [[1242]]) '''[[1209]]-[[1245]] : [[Ramon Berenguier V de Provença|Ramon Berenguier V]]''' (v. [[1198]] † [[1245]]), fiu dau precedent<br /> maridat en [[1220]] a [[Beatritz de Savòia]] † [[1266]]) ===Premier Ostau d'Anjau=== [[Image:Armoiries Anjou Jérusalem.svg|right|thumb|120 px|Armas deis Anjau reis de Sicília e de Jerusalèm]] '''[[1245]]-[[1267]] : [[Beatritz de Provença]]''' ([[1234]] †[[1267]]), filha dau precedent<br /> maridada en [[1246]] a '''[[Carles Ièr d'Anjau]]''', [[Lista des còmtes d'Anjau|còmte d'Anjau]], rei de [[Nàpols]] ([[1226]] † [[1285]]), fraire de [[Loís IX de França|Sant Loís]] '''[[1285]]-[[1309]] : [[Carles II de Nàpols]]''' ([[1254]] † [[1309]]), còmte d'Anjau, rei de Nàpols, fiu dei precedents<br /> maridat en [[1270]] a [[Maria d'Ongria]] ([[1257]] † [[1323]]) '''[[1309]]-[[1343]] : [[Robèrt I de Nàpols|Robèrt lo Brave]]''' ([[1277]] † [[1343]]), rei de Nàpols, fiu dau precedent<br /> maridat ([[1297]]) en premierei nòças a [[Violant d'Aragon]] († [[1302]])<br /> maridat en segondei nòças amb [[Sança de Malhorca]] († [[1345]]) '''[[1343]]-[[1382]] : [[Joana I de Nàpols|Joana I de Nàpols]]''', dicha la reina Joana, ([[1326]] † [[1382]]), reina de Nàpols, filha de Carles, duc de [[Calàbria]] ([[1298]] † [[1328]]), fiu de Robèrt I e de Violant d'Aragon) e de Maria de Valés.<br /> maridada en [[1333]] amb [[Andrèu I de Nàpols|Andrèu d'Ongria]]<br /> maridada en [[1346]] amb [[Loís de Tarent]] ([[1320]] † [[1362]])<br /> maridada en [[1363]] amb [[Jaume IV de Malhòrca]] ([[1336]] † [[1375]])<br /> maridada en [[1376]] amb [[Oton de Brunswick]] ([[1320]] † [[1399]]) :: Joana de Nàpols adòpta Loís d'Anjau per li succedir. Poirà pas eiretar de Provença. ===Segonda dinastia d'Anjau=== '''[[1382]]-[[1384]] : [[Loís I de Provença]]''' ([[1339]] † [[1384]]), duc d'[[Anjau]]<br /> maridat en [[1360]] amb [[Maria de Castilhon (1345-1404)|Maria de Castilhon]] ([[1345]] † [[1404]]) '''[[1384]]-[[1417]] : [[Loís II de Provença]]''' ([[1377]] † [[1417]]), fiu dau precedent<br /> maridat en [[1400]] a Violant d'Aragon ([[1385]] † [[1443]]) '''[[1417]]-[[1434]] : [[Loís III de Provença]]''' ([[1403]] † [[1434]]), fiu dau precedent<br /> maridat en [[1432]] a [[Margarida de Savòia]] ([[1420]] † [[1479]]) '''[[1434]]-[[1480]] : [[Rei Rainier|Rainier I de Provença]]''' dich ''lo bòn'' ([[1409]] † [[1480]]), fraire dau precedent<br /> maridat en [[1424]] amb [[Isabèla I de Lorena|Isabèla de Lorena]] ([[1400-1453]])<br /> maridat en [[1454]] amb [[Joana de Laval (1433-1498)|Joana de Laval]] ([[1433-1498]]) '''[[1480]]-[[1481]] : [[Carles III de Provença]]''' ([[1436]] † [[1481]]), nebot dau precedent, fiu de Carles IV de Provença, còmte dau Maine e d'Isabèla de Luxemborg A la mòrt de Carles V de Provença, son cosin [[Loís XI de França|Loís XI]], [[Lista dels monarcas de França|rei de França]], escarta Rainier II duc de Lorena de la succession e annèxa Provença. |- | valign=bottom | [[Image:Armoiries Provence.png|center|thumb|120 px|Leis armas de Provença, blason obtengut per simplificacion deis armas deis Anjau-Sicília]] |} ==Nòtas== <references/> {{Multibendèl|istòria|Provença}} [[Categoria:Còmte de Provença]] [[Categoria:Lista de comtes franceses]] [[categoria:Lista de comtes occitans]] [[categoria:Provença]] mghps7dp77msanh10vr9gjfarpfketh 10 39960 2497012 2495915 2026-03-29T10:08:48Z Kontributor 2K 52367 update 1x img redirect 2497012 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Paleta RegFr | tematica = Paleta Geografia | carta=fr | estiltítol = {{Carta grafica|colorfr}} | títol = {{títolcolor|fr|Província istorica de França|Regions culturalas e istoricas}} de {{títolcolor|fr|França}} | sostítol = |estillista= text-align:center; line-height:2.5em; |lista1 = [[Imatge:Blason région fr Alsace (ancien).svg|20px]] [[Alsàcia]]''' • '''[[Image:Blason duche fr Anjou (moderne).svg|20px]] [[Anjau]]''' • '''[[Imatge:Blason comte fr Armagnac.svg|20px]] [[Armanhac (província)|Armanhac]]''' • '''[[Image:Blason comtes fr d'Artois 1.svg|20px]] [[Artés (província)|Artés]]''' • '''[[Imatge:Blason de l'Auvergne.svg|20px]] [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]]''' • '''[[Imatge:Blason province fr Aunis.svg|20px]] [[Aunís]]''' • '''[[Imatge:Blason comtes d'Angoulême (ancien).svg|20px]] [[Engolmés]]''' • '''[[Imatge:Blason du Béarn.svg|20px]] [[Bearn]]''' • '''[[Imatge:Blason duche fr Berry (moderne).svg|20px]] [[Berric]]''' • '''[[Imatge:Blason_dpt_fr_HautesPyrenees.svg|20px]] [[Bigòrra]]''' • '''[[Imatge:Blason duche fr Bourbon (moderne).svg|20px]] [[Borbonés]]''' • '''[[Imatge:Blason fr Bourgogne.svg|20px]] [[Borgonha]]''' • '''[[Imatge:Blason maison de Baugé.svg|20px]] [[Bressa]]''' • '''[[Imatge:Blason département fr Lot.svg|20px]] [[Carcin]]''' • '''[[Imatge:Blason région fr Champagne-Ardenne.svg|20px]] [[Champanha]]''' • '''[[Imatge:Blason du comté de Foix.svg|20px]] [[Comtat de Fois]]''' • '''[[Imatge:Nice Arms.svg|20px]] [[Comtat de Niça]]''' • '''[[Image:Blason comtat Venaissin.svg|20px]] [[Comtat Venaicin]]''' • '''[[Imatge:Coat of Arms of Corsica.svg|20px]] [[Corsega]]''' • '''[[Imatge:Blason province fr Dauphine.svg|20px]] [[Daufinat]]''' • '''[[Imatge:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|20px]] [[Bretanha (istorica)|Bretanha]]''' • '''[[Imatge:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|20px]] [[Flandra]]''' • '''[[Imatge:Blason fr Franche-Comté.svg|20px]] [[Franc Comtat]]''' • '''[[Imatge:Blason province fr Gascogne.svg|20px]] [[Gasconha]]''' • '''[[Imatge:Blason de l'Aquitaine et de la Guyenne.svg|20px]] [[Guiana]]''' • '''[[Imatge:Blason France moderne.svg|20px]] [[Illa de França (província)|Illa de França]]''' • '''[[Imatge:Blason région fr Limousin.svg|20px]] [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]]''' • '''[[Imatge:Blason Languedoc.svg|20px]] [[Lengadòc]]''' • '''[[Imatge:Blason Lorraine.svg|20px]] [[Ducat de Lorena|Lorena]]''' • '''[[Imatge:Blason_Ville_fr_Lyon.svg|20px]] [[Lionés]]''' • '''[[Image:Blason dpt fr Sarthe.svg|20px]] [[Maine (província)|Maine]]''' • '''[[Image:Blason Boubon-La Marche.svg|20px]] [[Marcha (Lemosin)|Marcha]]''' • '''[[Imatge:Blason maison fr de Nevers.svg|20px]] [[Nivernés]]''' • '''[[Imatge:Blason Duché de Normandie.svg|20px]] [[Normandia]]''' • '''[[Image:Blason Dordogne 1.svg|20px]] [[Peiregòrd]]''' • '''[[Imatge:Blason région fr Picardie.svg|20px]] [[Picardia (província)|Picardia]]''' • '''[[Imatge:Blason duche fr Orleans (moderne).svg|20px]] [[Orleanés]]''' • '''[[Image:Armoiries Alphonse Poitiers.svg|20px]] [[Peitau]]''' • '''[[Imatge:Blason province fr Provence.svg|20px]] [[Provença]]''' • '''[[Imatge:Blason comtes de Rodez.svg|20px]] [[Roergue]]''' • '''[[Imatge:Blason département fr Pyrénées-Orientales.svg|20px]] [[Rosselhon]]''' • '''[[Image:Blason Saintonge.svg|20px]] [[Santonge]]''' • '''[[Imatge:Blason_duche_fr_Savoie.svg|20px]] [[Savòia]]''' • '''[[Imatge:Blason comte fr Touraine.svg|20px]] [[Torena (província)|Torena]]}} <noinclude> [[Categoria:Paleta de navigacion]] [[Categoria:Modèl França]] </noinclude> 0fwhklqz7m9bbv15gdhb7g0b4fv1vax 0 40187 2496983 2496912 2026-03-28T23:58:59Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2496983 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Sort.jpg|thumb|right|250px|Vista generala de Sort]] [[Imatge:Escut de Sort.svg|thumb|left|100px|Escut de Sort]] '''Sort''' es la capitala de la [[comarca]] [[Catalonha|catalana]] del [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren, mès dins la fasa ''Saort'', una dissimilacion es possibla). ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sòrt | nòrd = [[Espot]] | nòrd-èst = [[Rialp|Rialb]] | èst = | sud-èst = [[Soriguera]] | sud = | sud-oèst = [[Baix Pallars]] | oèst = [[La Torre de Cabdella]] <small>([[Palhars Jusan]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron. ===Sort=== L'etimologia es parallèla ambe la del [[El Pont de Suert|Pont de Suert]]. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de ''Vilamflor'' (< ''Villa Furoris''), despareguda ara. La menaça dels moros empachèt tota formacion de vilatge, en mai de la dominacion exclusiva del monestièr de [[Baix Pallars|Gerri]], que non daissava subrondar que de vilatges. Solament i aviá un pont, tan necessari que lo paratge es citat en 947 la ''ribera de Saorte'' (del basc ''çubi'', « pont »), de ''çuburi-ti'', SŬBŬRĬTI, ambe'l sufixe d'adjectiu -TI e ''iri'', « vilatge »; ''çuburi-ti'' èra donc l'endret (''-ti''), dins la practica la val del vilatge (''iri'') del pont (''çubi''). La fòrma ''Suort'' de 981 daissa intacta lo Ŭ etimologic, mès en general i agèt una dissimilacion en ''Sa(v)ort'', completament normala, puèi ''Saort'' > ''Sort''. Çaquelà, i aviá en [[Reiaume de Navarra|Navarra]] una localitat del nom de ''Çubiurruti'' citada en 1277, donc ''urruti'', « luènh » o sa varianta ''irruti'' poiriá èsser una autra etimologia, ''Çubi-urruti''. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. [[Sòrt]] ([[Shalòssa]]) seriá un nom semblable ? <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558</ref> ===Bressui=== La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : ''Ego Ecco et uxor mesa Brexunio''. S'agís de ''Bergsuind'' (près d'un autre, ''Bergsind''). Regularament, ''nd'' > ''nn'', puèi lo nom venguèt quicòm coma ''Breksuin'', puèi ''Bres(s)uin''. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en ''-ui'' menèt al resultat actual <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 118 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10796</ref>. ===Pernui=== La prononciacion es [per'nuj], atestat ''Pernui'' en 966. Lo sufixe [-ŏi] > catalan ''-ui'', supausa pas exclusivament que lo nom siá ibèrobasc, cf. lo Santuari de Pedrui, de ''pedra''; aicí, deriva de ''Peró'' (Pedró), derivat de ''pedra'', donc ''Pero(n)ui'', contractat en ''Pernui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 204-205 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31258</ref>. ===Enviny=== La prononciacion es [am'biɲ] o intermediària entre [am'biɲ] e [em'biɲ]. Las fòrmas ancianas son ''Invicinio'' en 839, ''Inbicinio'' en 1014, ''Invecing'' en 1066, ''Envezino'', ''Envezin'' en 1163, ''Envey'' en 1281, etc. Deriva de ''in vicinio'', « dins lo vesinat, -atge, a l'entorn, compréner « a l'entorn de Sort » <ref name = viny>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 74-75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17127</ref>. ===Castellviny=== La prononciacion es [kasteʎ'biɲ] o [kastel'biɲ] [dissimilacion]. Deriva de ''castellum vicinii'', probablament un genitiu latin <ref name = viny/>. Veire lo precedent. ===Llarvén=== La prononciacion es [ʎar'ben]. Las fòrmas ancianas son ''Lertuen'' en 1080, ''Leruent'' en 1094, ''Lartuen'' en 1281. Lo càmbiament de ''Lertŭén'' en ''Lertvén'', puèi a ''Lervén'' es de fonetica normala. Enfin, abans ''r'' e ''é'' accentuats, la mudason de ''e'' en ''a'' es una dissimilacion normala, facilitada per la situacion darrèr ''r''. D'un autre costat, la sillaba iniciala istorica ''Lert-'' coïncidís ambe la de ''Lertamon'', [lɛrta'mon], municipi de [[Lladorre]]. L'origina seriá lo [[basc]] ''ler'', « pin », que se pòt derivar en ''lerdo'', « rosina », mès lo sens primitiu de ''lerdo'' seriá « [[Pinales|rosinós]] ». Sembla çaquelà que lo nom primitiu del pin seriá ''Leher'', trobat dins ''Leherenn-'', nom d'una divinitat aquitana. Veire [[Senterada|Larén]]. Per explicar l'ensemble del nom, se pòt postular un compausat ''*Lertuondo'', ambe'l basc ''ondo'', « fons, soca, lòc de fondament »; la seguida seriá ''lertŭón'', puèi seriá diferenciacion de ''lertŭón'' en ''ler(t)ŭén'' — coma ''vou'' > ''veu'', ''crou'' > ''creu'', e enfin Llarvén <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 11-12 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23418</ref>. ===Montardit (de Baix, de Dalt)=== Lo vilatge principal es Montardit (de Dalt). Al pè d'aqueste es Montardit de Baix (o Ribera de Montardit, o els Hostals de Montardit). La prononciacion es [muntar'dit]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ardit'' en 1163, ''Monte Ardit'' en 1164, ''Montardit'' en 1408. ''Montardit'' es de segur un compausat ambe l'adjectiu ''ardit'', « coratjós », siá ambe un sens metaforic de castèl que non se rend, siá coma subrenom del senhor del lòc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 330-331 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27000</ref>. ===Olp=== La prononciacion es [olp]. Las fòrmas ancianas son ''Olve'' en 977, ''condominas de Olb'' en 983, ''Olbis'' en 981-985, ''Olbe'' en 1076 (prop de Mur), ''Olb'' en 1257-1269, ''Olp'' en 1276, etc. <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 41-42 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29106</ref>. ==Istòria== En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. ==Ligams extèrnes == *[http://sort.ddl.net/ Sit de la comuna] *Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll [http://dcvb.iec.cat/] *Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} l3ef5g5jc8j130r1dkaj4kcbomv6wv6 2496993 2496983 2026-03-29T05:32:49Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2496993 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Sort.jpg|thumb|right|250px|Vista generala de Sort]] [[Imatge:Escut de Sort.svg|thumb|left|100px|Escut de Sort]] '''Sort''' es la capitala de la [[comarca]] [[Catalonha|catalana]] del [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren, mès dins la fasa ''Saort'', una dissimilacion es possibla). ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sòrt | nòrd = [[Espot]] | nòrd-èst = [[Rialp|Rialb]] | èst = | sud-èst = [[Soriguera]] | sud = | sud-oèst = [[Baix Pallars]] | oèst = [[La Torre de Cabdella]] <small>([[Palhars Jusan]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron. ===Sort=== L'etimologia es parallèla ambe la del [[El Pont de Suert|Pont de Suert]]. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de ''Vilamflor'' (< ''Villa Furoris''), despareguda ara. La menaça dels moros empachèt tota formacion de vilatge, en mai de la dominacion exclusiva del monestièr de [[Baix Pallars|Gerri]], que non daissava subrondar que de vilatges. Solament i aviá un pont, tan necessari que lo paratge es citat en 947 la ''ribera de Saorte'' (del basc ''çubi'', « pont »), de ''çuburi-ti'', SŬBŬRĬTI, ambe'l sufixe d'adjectiu -TI e ''iri'', « vilatge »; ''çuburi-ti'' èra donc l'endret (''-ti''), dins la practica la val del vilatge (''iri'') del pont (''çubi''). La fòrma ''Suort'' de 981 daissa intacta lo Ŭ etimologic, mès en general i agèt una dissimilacion en ''Sa(v)ort'', completament normala, puèi ''Saort'' > ''Sort''. Çaquelà, i aviá en [[Reiaume de Navarra|Navarra]] una localitat del nom de ''Çubiurruti'' citada en 1277, donc ''urruti'', « luènh » o sa varianta ''irruti'' poiriá èsser una autra etimologia, ''Çubi-urruti''. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. [[Sòrt]] ([[Shalòssa]]) seriá un nom semblable ? <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558</ref> ===Bressui=== La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : ''Ego Ecco et uxor mesa Brexunio''. S'agís de ''Bergsuind'' (près d'un autre, ''Bergsind''). Regularament, ''nd'' > ''nn'', puèi lo nom venguèt quicòm coma ''Breksuin'', puèi ''Bres(s)uin''. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en ''-ui'' menèt al resultat actual <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 118 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10796</ref>. ===Pernui=== La prononciacion es [per'nuj], atestat ''Pernui'' en 966. Lo sufixe [-ŏi] > catalan ''-ui'', supausa pas exclusivament que lo nom siá ibèrobasc, cf. lo Santuari de Pedrui, de ''pedra''; aicí, deriva de ''Peró'' (Pedró), derivat de ''pedra'', donc ''Pero(n)ui'', contractat en ''Pernui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 204-205 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31258</ref>. ===Enviny=== La prononciacion es [am'biɲ] o intermediària entre [am'biɲ] e [em'biɲ]. Las fòrmas ancianas son ''Invicinio'' en 839, ''Inbicinio'' en 1014, ''Invecing'' en 1066, ''Envezino'', ''Envezin'' en 1163, ''Envey'' en 1281, etc. Deriva de ''in vicinio'', « dins lo vesinat, -atge, a l'entorn, compréner « a l'entorn de Sort » <ref name = viny>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 74-75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17127</ref>. ===Castellviny=== La prononciacion es [kasteʎ'biɲ] o [kastel'biɲ] [dissimilacion]. Deriva de ''castellum vicinii'', probablament un genitiu latin <ref name = viny/>. Veire lo precedent. ===Llarvén=== La prononciacion es [ʎar'ben]. Las fòrmas ancianas son ''Lertuen'' en 1080, ''Leruent'' en 1094, ''Lartuen'' en 1281. Lo càmbiament de ''Lertŭén'' en ''Lertvén'', puèi a ''Lervén'' es de fonetica normala. Enfin, abans ''r'' e ''é'' accentuats, la mudason de ''e'' en ''a'' es una dissimilacion normala, facilitada per la situacion darrèr ''r''. D'un autre costat, la sillaba iniciala istorica ''Lert-'' coïncidís ambe la de ''Lertamon'', [lɛrta'mon], municipi de [[Lladorre]]. L'origina seriá lo [[basc]] ''ler'', « pin », que se pòt derivar en ''lerdo'', « rosina », mès lo sens primitiu de ''lerdo'' seriá « [[Pinales|rosinós]] ». Sembla çaquelà que lo nom primitiu del pin seriá ''Leher'', trobat dins ''Leherenn-'', nom d'una divinitat aquitana. Veire [[Senterada|Larén]]. Per explicar l'ensemble del nom, se pòt postular un compausat ''*Lertuondo'', ambe'l basc ''ondo'', « fons, soca, lòc de fondament »; la seguida seriá ''lertŭón'', puèi seriá diferenciacion de ''lertŭón'' en ''ler(t)ŭén'' — coma ''vou'' > ''veu'', ''crou'' > ''creu'', e enfin Llarvén <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 11-12 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23418</ref>. ===Montardit (de Baix, de Dalt)=== Lo vilatge principal es Montardit (de Dalt). Al pè d'aqueste es Montardit de Baix (o Ribera de Montardit, o els Hostals de Montardit). La prononciacion es [muntar'dit]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ardit'' en 1163, ''Monte Ardit'' en 1164, ''Montardit'' en 1408. ''Montardit'' es de segur un compausat ambe l'adjectiu ''ardit'', « coratjós », siá ambe un sens metaforic de castèl que non se rend, siá coma subrenom del senhor del lòc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 330-331 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27000</ref>. ===Olp=== La prononciacion es [olp]. Las fòrmas ancianas son ''Olve'' en 977, ''condominas de Olb'' en 983, ''Olbis'' en 981-985, ''Olbe'' en 1076 (prop de Mur), ''Olb'' en 1257-1269, ''Olp'' en 1276, etc. I agèt un omonime dins 22223 [[Sopeira]], citada ''Olobe'' en 841-45. L'origina es ''olo'', « pichon edifici rustic » , de meteissa origina que ''o(h)ol'', « pòst, madièr », ambe ''-be'', « jos, dejós ». Lo resultat es ''ólobe'', « a cobèrt de las pòsts, jos lo refugi », aparentat a de mots basques <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 41-42 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29106</ref>. ===Pujalt=== Pas citat dins l'ONCAT. Probablament Puialt, puèg naut. ===Llessui=== Es lo vilatge pus naut de la val d'Àssua (situada entre ''Lles'' e ''Llesp''). La prononciacion es [ʎe'suj] <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 68-69 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23630</ref>. ==Istòria== En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. ==Ligams extèrnes == *[http://sort.ddl.net/ Sit de la comuna] *Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll [http://dcvb.iec.cat/] *Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 0s8p1vxjc1cjda1vxjr7cnx7xqs6o00 0 54349 2496995 1962584 2026-03-29T06:42:19Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496995 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica=vegetal |carta=vegetal |imatge=<!--wikidata:--> |legenda= }} {{Taxobox fin}} Los '''''Hamamelididae''''' son una sosclassa de plantes [[Dicotiledonèa]]s. En [[classificacion de Cronquist|classificacion de Cronquist (1981)]], la sosclassa es devesida en 11 òrdres : * sosclassa '''''Hamamelididae''''' ''(Hamamelidae )'' :* òrdre ''[[Casuarinales]]'' :* òrdre ''[[Daphniphyllales]]'' :* òrdre ''[[Didymelales]]'' :* òrdre ''[[Eucommiales]]'' :* òrdre ''[[Fagales]]'' :* òrdre ''[[Hamamelidales]]'' :* òrdre ''[[Juglandales]]'' :* òrdre ''[[Leitneriales]]'' :* òrdre ''[[Myricales]]'' :* òrdre ''[[Trochodendrales]]'' :* òrdre ''[[Urticales]]'' L'ortografia originala e fòrt espandida de Cronquist (1981) es ''Hamamelidae''. Segon l'Art 16 de l'''[[ICBN]]'' l'ortografia corrècta es ''Hamamelididae''. En [[classificacion APG|classificacion filogenetica]] de APG (1998) e [[classificacion APG II|APG II]] (2003) aquesta sosclassa existís pas. == Ligams extèrnas == * {{ITIS|500012|''Hamamelididae'' }} * {{ITIS|19011|''Hamamelidae'' }} * [http://plants.usda.gov/java/ClassificationServlet?source=display&classid=Hamamelididae ''Hamamelididae''] dins [https://web.archive.org/web/20131005020210/http://plants.usda.gov/ plants.usda.gov] [[Categoria:Hamamelidae| *]] c0yngtn7ms328ovpw89vxk5zvrfyhsy 0 54692 2496984 1863668 2026-03-29T00:00:25Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496984 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Arsinda de Comenge''' ([[950]] ? - + c.[[982]]) Filha d'[[Arnaut Ièr]] (c.900 - 27 nov. de 957)<ref> Font JP De Palmas</ref>, comte de Comenge e Carcassona e d'[[Arsinda de Carcassona]] (920 - 970)<ref> Font JP De Palmas</ref>. ===Biografia=== '''Arsinda de Comenge''' apelada de còps ''Arsenda de Comenge'' nasquèt probablament en [[950]]<ref> La data de naissença d'Arsinda generalament fixada cap a [[950]] poiriá èsser mai anciana compte tengut que los enfants del comte Arnaut, son paire, son nascuts probablament dins los ans [[935]]-[[945]], aprèp [[934]], data de maridatge de sos parents. A aquel prepaus, de donacions efectuadas en [[944]] indican qu’Arsinda e Arnaut ja son maridats e an de filhs e filhas a aquela data (Cf. Dom Claude Devic e dom Joseph Vaissète, [[Histoire générale de Languedoc]], t.2 page 559 (nòtas) e t.3 paginae 29). Arsenda seriá atal plan mai annadida que Guilhèm.</ref>. Esposa [[Guilhèm Ièr de Provença|Guilhèm Ièr]], comte de Provença dich ''lo Liberator'', filh de [[Boson II d'Arle|Boson II]], comte de Provença e de [[Constança de Provença]] entre [[968]] e [[970]]<ref>Abans abril de 970 d'aprèp : ''Wilelmus comes Provincie et coniunx mea Arsinna'' faguèron donacion de tèrras a Sant Victòr de Marselha segon una carta d'abril de 970 (cf. [https://web.archive.org/web/20200314030209/http://fmg.ac/Projects/MedLands/PROVENCE.htm#_Toc147469706 Los comtes de Provença]).</ref>. Morís en [[982]] o al pus tard abans [[984]], data del remaridatge de Guilhèm Ièr ab [[Adelaïda d'Anjau]]. Es probable que siá la maire d'[[Odila de Provença]] e de [[Guilhèm II de Provença]]. ===Nòtas=== {{Referéncias|colomnas = 2}} [[categoria:Provença]] [[categoria:Ostal de Comenge-Carcassona-Fois]] r14gdknon4dkhtcwp1v0nf9bvl9uxto 0 54829 2496992 2415773 2026-03-29T04:40:25Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496992 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Emma''', mòrta en [[1063]], es [[Lista dei còmtes de Provença|comtessa de Provença]] de [[1037]] a [[1063]]. Es filha de [[Rotboald II de Provença|Rotboald II]], [[Lista dei còmtes de Provença|comte de Provença]] e d'Ermengarda, remaridada a [[Rodòlf III de Borgonha|Rodòlf III]], [[Lista dels reis de Borgonha|rei de Borgonha]]. Esposa cap a [[1019]] [[Guilhèm III de Tolosa|Guilhèm III Talhafèrre]] († 1037), [[Lista dels comtes de Tolosa|comte de Tolosa]] e dona naissença a : * [[Ponç de Tolosa|Ponç]] († 1060), comte de Tolosa, * [[Bertrand Ièr de Provença|Bertrand Ièr]] († après 1081), comte de Provença, * Rangarda, maridada a [[Pèire Raimon de Carcassona|Pèire Raimon]], [[Lista dels comtes de Carcassona|comte de Carcassona]]. En [[1024]], fa amb son marit una donacion a l'[[abadiá de Sant Victòr de Marselha]]. Succedís a son fraire Guilhèm III, comte de Provença, en 1037, e transmet lo comtat a son segond filh. {{Debuta dinastia}} {{Inserir dinastia|color1=white|color3=white|icòna=Aragon arms.svg |nom=[[Lista dels comtes de Provença|comtessa de Provença]] |abans=[[Guilhèm III de Provença|Guilhèm III]] |aprèp=[[Bertrand Ièr de Provença|Bertrand Ièr]]|nbap=1 |periòde=1037-1063}} {{Fin dinastia}} === Font === * [https://web.archive.org/web/20200314030209/http://fmg.ac/Projects/MedLands/PROVENCE.htm#_Toc147469706 Los comtes de Provença] {{Multibendèl|Portal Provença|Portal istòria}} {{DEFAULTSORT:Emma Provenca}} [[Categoria:Còmte de Provença]] [[Categoria:Provença medievala]] [[Categoria:Personalitat provençala]] [[Categoria:Arle]] [[Categoria:Decès en 1063]] o1lvy4bjwsrcd7bmhzpqd3dkqi7cuv2 0 61667 2496982 2458598 2026-03-28T23:28:28Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496982 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Anne de Foix.jpg|thumb|right|150px|Ana de Fois-Candale]] '''Ana de Fois-Candale''' ([[1484]]– [[Budapèst|Buda]], [[26 de julhet]] [[1506]]) qu'ei reina de [[Ongria]] e [[Boèmia]]. == Vida == Ana èra filha de [[Gaston II de Fois-Candale]], comte de [[Candale]], e de [[Catarina de Fois]] qu'ei filha de [[Gaston IV de Fois-Bearn]] e d'[[Alienòr Ièra de Navarra|Alienòr Ièra]], [[Lista dels reis de Navarra|reina de Navarra]].<ref>Tenètz Anthony (1931).</ref> Ana èra cosina de [[Catarina Ièra de Navarra|Catarina Ièra]], [[Lista dels reis de Navarra|reina de Navarra]]. Esposèt [[Ladislàs II Jagellon]], rei d'[[Ongria]] lo [[29 de setembre]] de [[1502]] e foguèt coronada lo meteis jorn a [[Székesfehérvár]], capitala vièlha del [[Reiaume d'Ongria]]. Ana moriguèt en [[1506]] a [[Budapèst|Buda]] e es enterrada dins la catedrala de Székesfehérvár amb son marit en [[1516]]. == Maridatge e descendéncia == * Esposèt [[Ladislàs II Jagellon]] en [[29 de setembre]] de [[1502]]. D'aquela union nasquèron: * [[Ana Jagellon]], princessa d'Ongria, en [[23 de julhet]] de [[1503]] a [[Budapèst|Buda]] (Ongria), esposa de [[Ferrand Ièr del Sant Empèri|Ferrand Ièr]], rei d'[[Ongria]] e [[Boèmia]]. * [[Loís II Jagellon]] en [[1 de julhet]] de [[1506]] a [[Budapèst|Buda]] (Ongria), rei d'[[Ongria]] e [[Boèmia]]. == Nòtas == <references /> == Bibliografia == * Anthony, Raoul (1931) ''Identification et Etude des Ossements des Rois de Navarre inhumés dans la Cathédrale de Lescar'', Paris, Masson. == Ligams extèrnes == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20120224125323/http://www.fmg.ac/Projects/MedLands/NAVARRE.htm#_Toc173391037 Foundation for Medieval Genealogy/Navarre Kings Genealogy] * {{fr}} [http://dzt-isto.chez-alice.fr/foix_can.htm Les Foix-Candale] * {{fr}} [http://racineshistoire.free.fr/LGN/PDF/Grailly_captals-de-Buch.pdf Seigneurs de Grailly Généalogie] * {{fr}} [https://archive.today/20121205094636/http://www.foixstory.com/data/genealogiq/foix/foix2/fxcandal.htm Foix-Grailly Généalogie] * {{en}} [http://fmg.ac/Projects/MedLands/TOULOUSE%20NOBILITY.htm#GastonIVFoixdied1472B Foundation for Medieval Genealogy/Foix Genealogy] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20210128095433/http://genealogy.euweb.cz/foix/albret2.html Euweb/Albret Genealogy] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20210114211845/http://genealogy.euweb.cz/foix/foix3.html#QC Euweb/Foix-Grailly Genealogy] {{Debuta dinastia}} {{Inserir dinastia | color1 = #ddddff | color2 = #bbbbff | color3 = #ddddff |icòna=Armoiries Foix-Béarn-Bigorre.svg | abans=[[Barbara de Brandeborg]]<br />1476-1500<br />[[Beatritz d'Aragon]]<br />1476-1500 | icòna = Armoiries Navarre Foix.svg | talha = 50 | nom = [[Reina d'Ongria]] | periòde = ([[1502]]-[[1506]]) | aprèp=[[Maria d'Ongria (1505-1558)|Maria d'Habsborg]]<br />1521-1526 }} {{Fin dinastia}} [[Categoria:Ostal de Fois-Gralhí]] [[Categoria:Ongria]] [[Categoria:Personalitat dels Pirenèus Atlantics]] [[Categoria:Naissença en 1484]] [[Categoria:Decès en 1506]] [[Categoria:Istòria dels Pirenèus Atlantics]] 3cba2xkb99anqaz3bu0w5jnepdcdb8t 0 63723 2496988 2397634 2026-03-29T01:49:22Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496988 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{BesonhTraduccion}} {{Vejatz omonims|Castèl (omonimia)}} [[imatge:Tarascon Castle.jpg|thumb|Façada del castèl de [[Tarascon (Bocas de Ròse)|Tarascon]] en [[Occitània]].]] Lo '''castèl''' (var. '''castèu, castèth, chastèl, chastèu, chasteu''') (del [[latin]] ''castellum'', forma diminutiva de ''castrum'') es una «''plaça fòrta, clausurada de muralhas, baloards, dogas e d'autras fortificacions''». Existís tota una tièra d'edificis militars que presentan d'analogias amb lo castèl, coma l'[[alcazar]], lo [[torreón]], l'[[atalàia (construccion)|atalàia]], lo [[fòrt]], lo [[palais]] fortificat, la [[ciutadèla]] o l'[[alcazaba]], çò que fa pas de bon afortir se la construccion es vertadièrament o pas un castèl. Se considèra normalament coma tal un ensems format per una encencha emmuralhada qu'embarra un pati d'armas, que a son entorn se situan una tièra de dependéncias e que dispausa d'almens una torre abitabla.<br /> [[Imatge:Marienburg 2004 Panorama.jpg|thumb|right|600px|Castèl de [[Marienburg]]-[[Malbork]], en Polonha]] ==Evolucion== [[Imatge:Castle Himeji sakura01.jpg|200px|thumb|right|[[Castèu de Himeji]] en [[Japon]].]] [[Imatge:Castle Neuschwanstein.jpg|thumb|244ppx|left|Castèl de [[Neuschwanstein]] que faguèt construire [[Loís II de Bavièra]], amb una finalitat mai decorativa que defensiva]] A mai se los castèls espeliguèron en abondància entre los sègles [[sègle VIII|VIII]] e [[sègle XVI|XVI]], son origina es mai anciana e an de precedents dins l'arquitectura militara de la [[Grècia]] classica. Pendent la [[Nauta Edat Mejana]] s'utilizava coma cerco defensiva una simpla palissada de fusta, mas l'evolucion de l'armament e de las tecnicas militaras faguèron venir obsolèta aquesta mena de defensa. Mai tard, se faguèron servir per sa soliditat las construccions en pèira e de murs nauts dels murs que con este material podía alcanzarse. Pendent l'Edat Mejana, lo castèl aviá pas sonque de foncions purament defensivas, tanben èra residéncia dels senhors de la noblesa e dels quites reis. Al cap de cèrt temps d'unes castèls venguèron una mena de palaisses fortificats. A mai se podiá èsser enclavado dins los núcleos urbans, çò mai frequent es que se situase dins d'airals estrategics, abitualament quilhats sus de ponches elevats e próximos a un curso de agua para su abastecimiento, desde donde pudiera organizarse la propia defensa y la de las villas que de él dependían. A partir del sègle XVI, en seguida de la davalada del [[feudalisme]] e la consolidacion de las monarquías absolutistas, la noblesa proprietària dels castèls los abandonèt dapasset per anar viure dins de palaisses vesins de la cort reiala. Per aquesta rason, e perque venguèron obsolèts dins sa foncion militara, los castèls perdèron son interès e anèron a se destrantalhar fins a la roïna actuala d'un bon nombre d'eles. [[Image:Hradcany vecer - Praha.jpg|thumb|600ppx|center|[[Castèl de Praga]]]] == Elements del castèl == [[Image:Castelo-dos-Mouros 1.jpg|thumb|144ppx|left|Muralha del ''Castelo dos Mouros'', a [[Sintra]]]] Dins l'arquitectura castelara se pòdon remarcar los elements seguents essencials e mai caracteristics: === La muralha === Tota l'encencha es enrodada d'una muralha nauta e espessa, qu'en general s'i pòt caminar por su adarve, es a dire, per un camin que la recorre sus sa partida superiora. De trecho en trecho, se intercalan dins la muralha de cubos o torreones que permeton de diversificar los angles de tir e de defendre mejor las cortinas. Todos los lienzos suelen estar rematados per d'almenas per la proteccion de los defendeires. Es tanben abitual de disponer de matacanes e de garitas voladas pr'amor de melhorar las condicions de tir sobre los asaltantes. Al pè de la muralha e rodeándola por el exterior se abre a veces un foso para empachar la aproximación dels enemics; se salva con ponts levadisses. Puede haber más de un anillo defensiu emmuralhat. === La torre de l'omenatge === [[Image:Prunn02.jpg|thumb|240ppx|right|Pati e torre del castèl de [[Prunn]], [[Bavièra]]]] Es la torre principala, la que servís de residéncia al senhor e cumple las foncions principalas del castèl, albergando las estancias principalas e, en ocasions, los magazins de viandas. Se encuentra en la posicion mai abrigada en relacion amb un possible ataca exteriora, de tal biais que se tombèsse lo demai de las defensas, aquesta torre poguèsse ofrir un darrièr refugi. === Lo pati de armas === Constituís un espaci central que dins qualques cases ramenta las [[clastras]] monasticas. A l'entorn de al patio se distribuyen determinadas estancias, coma la capèla (se n'i a una), la sala de recepcions, las naves para acuartelamiento de las tropas, la [[armería]], etc. La dintrada al castèl se fa a través del patio de armas; desde él se pòt accedir al demai de las dependéncias como pasillos de accès a las mazmorras o incluso a pasadisses secrets de fugida, que suelen èsser reservats al senhor. == De castèls d'[[Occitània]] == * [[Castèu dei Bauç]] * [[Castèu de Bèucaire]] * [[Ciutat de Carcassona]] * [[Castèl de Castèlnau-Bretenós]] * [[Castèls de Las Tors]] * [[Castèl de Lavardens]] * [[Castèl de Mauvesin]] * [[Castèl de Montespiu]] * [[Castèl de Montsegur]] * [[Castèl de Najac]] * [[Castèth de Pau|Castèl de Pau]] * [[Castèl de Pèirapertusa]] * [[Castèl de Pòrtas]] * [[Castèl de Puèglaurenç]] * [[Castèl de Puègverd]] * [[Castèl de Querbús]] * [[Castèl de Ròcatalhada]] * [[Castèl de Tèrmes d'Armanhac]] * [[Torre d'Albon]] == Lo castèl en [[Espanha]] == [[Imatge:CastilloTurégano2.jpg|thumb|240ppx|right|Castèl de [[Turégano]] (Segòvia)]] {{AP|Castillos de España}} Los nòu sègles que durèt lo periòde que se sona «[[Reconquista]]» ([[711]]-[[1492]]) menada a cabo pels reialmes de [[Corona de Castelha|Castelha]] e d'[[Corona d'Aragon|Aragon]] mantenguèron la Peninsula Iberica en estat de guèrra permanenta. Si se añaden a ello las tensions intèrnas entre la noblesa e la monarquía, frecuentes durante la baja Edad Media e la Renaissença, que derivan a veces en vertadièra guèrra civila, es de bon comprendre lo ròtle qu'aguèron los castèls e el porqué de su abundancia en España. == Vejatz tanben == *[http://es.wikipedia.org/wiki/Castillos_de_España Castillos de España] {{es}} *[http://ca.wikipedia.org/wiki/Llista_de_castells_dels_Pa%C3%AFsos_Catalans Llista de Castells dels Països Catalans] {{ca}} *[https://web.archive.org/web/20190418030639/http://www.topcastles.com/ Top 100 of Medieval Castles] ==Ligams extèrnes== {{commons|Castle|Castèls}} ==Galariá== <gallery style="float: right"> Imatge:SDJ_Harlech_Castle_Gatehouse.jpg|The main gatehouse of [[Harlech Castle]], [[País de Galas]] Imatge:Vyborg castle.jpg|Lo castèl [[Vyborg]] Imatge:Uppsala slott-2.jpg|[[Castèl d'Uppsala]], [[Suècia]] Imatge:Burg Eltz 1.jpg|[[Burg Eltz]], [[Alemanha]] Imatge:Siracusa-castello mainace.jpg|[[Castello Maniace]] a [[Siracusa, Itàlia]] Imatge:Bran Castle.jpg|[[Castèl Bran]], [[Romania]] Imatge:Olavinlinna.jpg|Lo [[Castèl d'Olaf]], [[Finlàndia]] Imatge:Mota-Castillo de la Mota.jpg|[[La Mota]], castèl d'estil ''mudejar'', a [[Medina del Campo]], [[Espanha]]. [[Castelha (region istorica)|Castelha]] significa "País dels Castèls" Imatge:Biertan church with protecting walls.jpg|Glèisa fortificada a [[Biertan]], [[Romania]] Imatge:Castello di Savoia - Gressoney-St.Jean.jpg|Castèl a [[Gressoney-Saint-Jean]], [[Itàlia]] |[[Castèl de Vilnius]] dessenhat a l'entorn de 1530, Lithuania Imatge:Schweiz Schloss Chillon Gesamtansicht.jpg|Castèl de Chillon, [[Soïssa]] </gallery> [[Categoria:Arquitectura militara|Castèl]] [[Categoria:Castèl|*]] [[Categoria:Estil d'ostal]] 3g6n20fqmpwdmth5e9xv8hb4oh4b7xn 0 65437 2497013 2287782 2026-03-29T10:32:01Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2497013 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{ortografia}} [[Fichièr:Luís de Camões por François Gérard.jpg|thumb|Right|Luís de Camões per François Gérard]] [[Fichièr:EstatuaCamoesLisboa.JPG|thumb|Monument dedicat a Camões, ·[[Lisbona]].]] [[Fichièr:Camões em Constãncia.JPG|thumb|Estatua de Camões.]] '''Luís Vaz de Camões''' o '''Camoens''' (v. 1524 — 10 de junh de 1580) es frequentament considerat coma lo pus grand [[poèta]] de [[lenga portuguesa]] e un dels pus grands de l'Umanitat. Lo seu gèni es comparable a aquel de [[Virgili]], [[Dante Alighieri|Dante]], [[Miguel de Cervantes|Cervantes]] o [[William Shakespeare|Shakespeare]]; de sas òbras, L'[[epopèia]] ''[[Os Lusíadas]]'' es la pus significativa. == Originas e jovença == Coneissèm pas la data e lo luòc ont nasquèt Camões. Seriá nascut entre 1517 e 1525. Sa familha foguèt d'origina galèca que se fixèt a [[Vilar de Nantes]], ''freguesia'' de [[Chaves (Portugal)|Chaves]] e pus tard anèt a [[Coïmbra]] e [[Lisbona]], luòcs que revendican èsser lo seu luòc de naissença. Frequentament se parla tanben d'[[Alenquer]], mas aquò seriá una interpretacion falsa de del sonet, ont Camões escriguèt "[…] / Me créissèt Portugal dins la verda e cara / patria meuna Alenquer […]". Aquela frasa isolada e escrita del sonet a la primièra persona menariam a pensar que Camões parlèt d'el meteis. Mas amb una lectura atentiva e completa del sonet podem conclure que los eveniments aquí presentats son pas associats a la vida de Camões. Lo seu paire foguèt Simão Vaz de Camões e la seuna maire Ana de Sá e Macedo. Dins branca pairala, se tròba el trobador [[Galícia|galèc]] [[Vasco Pires de Camões]], e de branca mairala, lo navigador [[Vasco de Gama]]. Entre 1542 e 1545, visquèt a Lisbona, daissant los estudis per l'ambient de la cort de D. João III, ganhèt fama de poèta e fach cavalièr. Visquèt qualque temps a [[Coïmbra]] ont frequentèt los corses de las [[Umanitats]], benlèu al [[Mosteiro de Santa Cruz]], ont aviá un oncle fraire, D. [[Bento de Camões]]. Aliat amb lo [[Conde de Linhares]], D. [[Francisco de Noronha]], e benlèu preceptor del filh D. António, los seguiguèt cap a [[Ceuta]] en [[1549]] e i demorèt fins a 1551. Foguèt una aventura comuna dins carrièra militar de los joves. De retorn a Lisbona, manquèt pas lèu tornar a la vida boèmia. Li foguèron atribuida mai d'unas amors, pas solament per damas de la cort mas tanben per la pròpria sòrre del Rei [[Manuel I de Portugal|D. Manuel I]]. Tombèt en disgràcia. Segon [[Manuel de Faria e Sousa]] son principal biografa e comentator, en 1550 Camões se destinèt a anar en Índias. Foguèt dins lo registre de l'''Armada'' aquel an, dins que Faria trobèt lo seguent : " Luís de Camões, filh de Simão Vaz e Ana de Sá, demorants a Lisbona, dins la Mouraria ; escudièr, de 25 ans, de barba rossa, caucionat per son paire; va dins la nau de ''S. Pedro dos Burgaleses''. Al final embarquèt pas. Lo jorn de [[Corpus Christi]] de [[1552]] luchèt en duèl, e feriguèt un certan [[Gonçalo Borges]]. Prisonièr, foguèt liberat per carta reiala de perdon lo 3 de març de 1553. Puèi embarquèt dins l'armada de [[Fernão Álvares Cabral]], lo 24 del meteis mes. == Orient == Arribant a [[Goa]], Camões prenguèt part a l'exposicion del vicerei D. Afonso de Noronha contra lo rei de [[Chembe]], conegut coma lo "rei del [[pebre]]". D'aquela primièra exposicion s'inspirèt per l'elegia "O Poeta Simónides falando". Dempuèi Camões se fixèt a Goa ont escriguèt una granda partida de son òbra epica. Considerèt la vila coma una ''mairastra de totes los òmes onèstes'' e ali estudièt las costumes dels [[crestians]] e dels [[indós]], la geografia e l'istòria localas. Prenguèt part en mai d'una exposicion militaras. Entre Febrièr e Novembre de [[1554]] integrèt l'Armada de D. [[Fernando de Meneses]], constituida per mai de mila òmes e trenta naus, dins lo [[Golf Persic]], ali sentiguèt amarum qu'esprimèt dins la cançon "Prèp d'un sec, ferit e esteril monte". Quand tornèt foguèt nomenat {{cita|fornidor principal de los defunts dins totas parts de China}} pel Governador [[Francisco Barreto]], per que escriguèt ''Auto do Filodemo''. En [[1556]] partiguèt a [[Macau]], ont perseguèt escriure. Visquèt dins una balma, que pòrta uèi lo seu nom, e aquí escriguèt un bona partida d'''[[Os Lusíadas]]''. Naufraguèt dins las bocas del [[Mekong]], ont salvèt de forma eroïca lo [[manuscrit]] de l'òbra (cf. Lus., X, 128). Dins lo desastre defuntèt la seuna companha chinesa Dinamene, celebrada dins sus sonets. E a aquela epòca auriá escrich los rondèls ''Sôbolos rio''. Tornèt a Goa abans agost de 1560 e perdèt l'apara del Vicerei D. [[Constantino de Bragança]] que contèt dins un long poèma en ochen. Empreisonat per deutes, mandèt suplicas en vèrses al novèl Vicerei, D. [[Francisco Coutinho]], [[conte de Redondo]]. [[Fichièr:Camões, Camoens dans la prison de Goa, Moreaux pinxit et lith.jpg|thumb|200px|left|Camões dins la prison de Goa, ''Moreaux'']] De retorn al reialme, en [[1568]] faguèt escala dins l'[[illa de Moçambic]] ont demorèt dos ans; [[Diogo do Couto]] relata en son òbra que lo poèta foguèt ''tan paure que visquèt d'amics'' (Década 8.ª da Ásia). Puèi trabalhèt a la revision de ''Os Lusíadas'' e dins la composicion de "''un Parnaso de Luís de Camões, amb poesia, filosofia e d'autras sciéncias''", òbra raubada. Diogo do Couto li paguèt la rèsta del viatgem fins a Lisbona, ont Camões apontèt en Abril de 1570, dins la nau ''Santa Clara'' : "A [[Cascais]], las naus ancoradas esperèron que Diogo do Couto tornèsse de Almeirim, ont li foguèt sollicitat pel rei a sua entrada al Tage, porque Lisbona foguèt barrada per causa de pèsta. Fins que l'ordre venguèt que ''Santa Clara"" entre amb la barra." (Oliveira Martins) En 1580, a Lisbona, assistiguèt al despart de l'armada portuguesa per l'[[Africa del Nòrd]]. Defuntèt dins un ostal de Santana, e Lisbona, e foguèt enterrat dins una tomba somària d'una glèisa vesina. Las rèstas se tròban uèi al [[Monastèri dels Jeronimos]]. == Retrait de Camões == L'unic retrait conegut, pintat del viu Camões, per un pintre professional, es perdut. Mas existís una còpia, ''fòrça fidèla còpia'' facha per Luís José Pereira de Resende. La Comission Nacionala per las Commemoracions de las Descobèrtas Portuguesas comprèt a un antiquari american (Richard C. Ramer, especializat en bibliografia portuguesa) lo "retrato pintado a vermelho" per Fernão Gomes. Data del periòde 1573 - 1579, segond [[Vasco Graça Moura]]. == Os Lusíadas e a òbra lirica == [[Fichièr:Camões, por Fernão Gomes.jpg|left|thumb|<center>Retrait per [[Fernão Gomes (pintor)|Fernão Gomes]]. c. 1576</center> ]] ''Os Lusíadas'' es considerat coma la principala [[epopèia]] de l'epòca modèrna mercés a sa grandesa e universalitat. Las realizacions del Portugal dempuèi el [[Infante D. Henrique]] fins a l'Union dinastica amb l'[[Espanha]] en 1580 marquèron l'Istòria, marcant la transicion de l'[[Edat Mejana]] cap a l'Epòca Modèrna. L'epopèia conta l'istòria de [[Vasco de Gama]] e dels eròis portugueses que naviguèron al l'entorn del [[Cap de Bona Esperança]] e dobriguèron una novèla romb cap a l'Índia. Es una epopèia umanista, meteis dins sas contradiccions, dins l'associacion de la mitologia pagana amb vision crestiana, dins los sentiments opausats subre la guèrra e l'emperi, dins lo gost del repaus e dins lo desir d'aventura, dins l'apreciacion del plaser e dins las exigéncias d'una vision eroïca. {{citacion|''As armas e os barões assinalados<br />Que, da ocidental praia lusitana,<br />Por mares nunca de antes navegados<br />Passaram ainda além da Taprobana,<br />Em perigos e guerras esforçados,<br />Mais do que prometia a força humana,<br />E entre gente remota edificaram<br />Novo reino, que tanto sublimaram.<br />(...)<br />Cantando espalharei por toda a parte,<br />Se a tanto me ajudar o engenho e arte'' <br />'''Camões''', '''''Lusíadas''''', Canto I.}} L'òbra lirica de Camões foguèt publicada en "Rimas", i a pas d'acòrdi entre los diferents editors sul nombre de sonets escrits pel poèta e sus la composicion de qualques pièças liricas. === L'estil === Es facil de reconéisser dins l'òbra poetica de Camões dos estils que son pas solament diferents, mas entrò opausats: l'un, l'estil dels rondèls e d'uns sonets, dins la tradicion do ''[[Cancioneiro Geral]]'' (colleccion de poemas iberics dels sègles XV e XVI); l'autre, l'estil d'inspiracion latina o italiana de fòrça de sonets e de las composicions d'onze sillabas. == Òbras == * [[1572]]- [[Os Lusíadas]]<ref>''[https://web.archive.org/web/20171014103951/https://www.wdl.org/en/item/11198/ The Lusiads]''</ref> === Liricas === * [[1595]] - [[Amor é fogo que arde sem se ver]] * [[1595]] - [[Eu cantarei o amor tão docemente]] * [[1595]] - [[Verdes são os campos]] * [[1595]] - [[Que me quereis, perpétuas saudades?]] * [[1595]] - [[Sobolos rios que vão]] * [[1595]] - [[Transforma-se o amador na cousa amada]] * [[1595]] - [[Mudam-se os tempos, mudam-se as vontades]] * [[1595]] - [[Quem diz que Amor é falso ou enganoso]] * [[1595]] - [[Sete anos de pastor Jacob servia]] * [[1595]] - [[Alma minha gentil, que te partiste]] === Teatre === * [[1587]] - [[El-Rei Seleuco]] * [[1587]] - [[Auto de Filodemo]] * [[1587]] - [[Anfitriões]] === Autras === * 1572 - A Morte de D. Inês {{ebook|23110}} (encontra-se esse episódio nos [[Lusíadas]]). == Bibliografia == * "Os Lusíadas". Catálogo da Exposição Bibl., iconogr. e medalhística de Camões. Intr., sel. e notas de José V. de Pina Martins. Lisboa, 1972; * Col. Camoniana de [[José do Canto]]. Lisboa, 1972 * Os Lusiadas de Luis de Camões, agora de novo impresso com alguas annotaçoens de diversos autores. Per Manoel de Lyra. Lisboa, [[1584]] ''Edição dos Piscos'' * Primeira parte dos Autos e Comedias portuguezas, por Antonio Prestes e por Luis de Camoens, e por outros auctores portuguezes, cujos nomes vão no principio de suas obras. Per André Lobato, imprimeire de libres [[1587]]. * Os Lusiadas de Luis de Camoens. Agora de novo impressos com algumas annotaçoens de diversos autores. Per Manoel de Lyra. Lisbona, [[1591]] * Rythmas de Luis de Camoens, dirigidas em cinco partes. Dirigidas ao muito illustre senhor D. Gonçalo Coutinho. Em Lisboa. Per Manoel de Lyra. [[1595]]. sul conte de Estevão Lopes. * Os Lusiadas de Luis de Camoens. Pelo original antigo agora novamento impressos. Em Lisboa. Per Manoel de Lyra.[[1597]] * Rimas de Luis de Camões, acrescentadas nesta segunda impressão. Dedicadas á inclyta Universidade de Coimbra. Lisboa. Per Pedro Craesbeck. [[1599]]. sul conte Estevão Lopes. * Rimas de Luis de Camões, acrescentadas nesta terceyra impressão. dedicadas a D. Gonçalo Coutinho. Em Lisboa. Per Pedro Craesbeck. [[1607]]. Sul comte de Domingos Fernandes. * Anfitriões. Pref. e notas de Vieira de Almeida. Lisbona, 1942; * El-Rei Seleuco. Id. Ib., 1944; * Obras completas. Com prefácio e notas de [[Hernâni Cidade]]. Lisbona, 1946-1947; * Obra completa. Org., intr., com. e anotações de A. Salgado Júnior. R. de Janeiro, 1963; * Os Lusíadas. Leitura, prefácio e notas de Álvaro J. da Costa Pimpão. Lisbona, 1992; * Rimas. Texto estabelecido e prefaciado por Álvaro J. da Costa Pimpão. Coimbra, 1994; * Os Lusíadas. Edição comentada e anotada per [[Henrique Barrilaro Ruas]]. Lisbona, Edicion Rei dos Livros, 2002. * [[Rebelo Gonçalves]], Dissertações Camonianas. S. Paulo, 1937; * António Salgado Júnior, Os Lusíadas e a viagem do Gama. O tratamento mitológico de uma realidade histórica. Porto, 1939; * B. Xavier Coutinho, Camões e as artes plásticas. Porto, 1946-1948; * J. Vieira de Almeida, Le théâtre de Camões dans l'histoire du théâtre portugais. Lisbona, 1950; * H. Cidade, L. de Camões. Os Autos e o teatro do seu tempo. As cartas e o seu conteúdo biográfico. Lisbona, 1956; * Jorge de Sena, Uma canção de Camões. Lisboa, 1966; id., Os sonetos de Camões e o soneto quinhentista peninsular. Lisbona, 1969; * Georges le Gentil, Camões. Lisbona, 1969; * Roger Bismut, La Lyrique de Camões. Paris, 1970; * Vítor M. de Aguiar e Silva, Maneirismo e Barroco na poesia lírica portuguesa. Coimbra, 1971; * M.ª Isabel F. da Cruz, Novos subsídios para uma ed. crítica da Lírica de Camões. Porto, 1971; * Visages de L. de Camões. Paris, 1972; * [[António José Saraiva]], Camões. Lisbona, 1972; * XLVIII Curso de Férias da Faculdade de Letras de Coimbra. Ciclo de lições comemorativas do IV Cent. da publ. de "Os Lusíadas". Coimbra, 1972; * Luciano Pereira da Silva, A Astronomia de "Os Lusíadas". Lisbona, 1972; * Ocidente (n.º especial). Nov. 1972; * Garcia de Orta (n.º especial). Lisbona, 1972; * Cleonice Berardinelli, Estudos Camonianos. R. de Janeiro, 1973; Estudos Camonianos. R. de Janeiro, 1974; * João Mendes, Lit. Portuguesa I. Lisbona, 1974; * E. Asensio, Sobre El Rey Seleuco de Camões, em Estúdios Portugueses. Paris, 1974; * Roger Bismut, Les Lusiades de Camões, confession d'un poète. Paris, 1974; * Vítor M. de Aguiar e Silva, Notas ao cânone da Lírica camoniana. Coimbra, 1968 e 1975; * Gilberto Mendonça Teles, Camões e a poesia brasileira. R. de Janeiro,1979; * José Maria Rodrigues, Fontes dos Lusíadas. Lisbona, 1979; * Quaderni Portoghesi, 6. Pisa, 1979; * Studi Camoniani. L'Aquila, 1980; * Homenaje a Camoens. Estúdios y ensayos hispano-portugueses. Granada, 1980; * Brotéria, vols. 110 e 111; * Luís F. Rebelo, Variações sobre o teatro de Camões. Lisbona, 1980; * A. Costa Ramalho, Estudos Camonianos. Lisbona, 1980; * A. Pinto de Castro (et al.), Quatro orações camonianas. Lisbona, 1980; * [[Eduardo Lourenço]], Poesia e Metafísica. Lisbona, 1980; * Hélder de Macedo, Camões e a viagem iniciática. Lisbona, 1980; * [[Jorge de Sena]], A estrutura de "Os Lusíadas" e outros estudos camonianos e de poesia peninsular do século XVI. Lisboa, 1980; id.,30 Anos de Camões. Lisbona, 1980; * Cleonice Berardinelli, Os sonetos de Camões. Paris, 1980; * [[Jorge Borges de Macedo]], "Os Lusíadas e a História. Lisbona, 1980; * J. G. Herculano de Carvalho, Contribuição de "Os Lusíadas" para a renovação da língua portuguesa. Coimbra, 1980; * [[Vasco Graça Moura]], L. de Camões: alguns desafios. Lisbona, 1980; * [[José Hermano Saraiva]], Vida Ignorada de Camões. Lisbona, 1980. * W. Storck, Vida e obras de L. de Camões. Lisbona, 1980; * Boletim da Sociedade de Geografia de Lisbona, 1980-1981; * M.ª Vitalina Leal de Matos, Introdução à poesia de L. de Camões. Lisbona, 1980; id., O canto na poesia épica e lírica de Camões. Paris, 1981; * M.ª Clara Pereira da Costa, O enquadramento social da Família de Camões na Lisboa do século XVI. Lisbona, 1981; * [[José Pedro Machado]], Notas Camonianas. Lisbona, 1981; * J. Filgueira Valverde, Camões. Coimbra, 1981; Cuatro lecciones sobre Camoens. Madrid, 1981; * A. Pinto de Castro, Camões, poeta pelo mundo em pedaços repartido. Lisbona, 1981; * A Viagem de "Os Lusíadas": símbolo e mito. Lisbona, 1981; * E. Asensio e J. V. de Pina Martins, L. de Camões. El Humanismo en su obra poética. Los Lusíadas y las Rimas en la poesía española. Paris, 1982; * M.ª Lucília G. Pires, A crítica camoniana no século XVII. Lisbona, 1982; * J. de Sena, Estudos sobre o vocabulário de "Os Lusíadas". Lisbona, 1982; * Jacinto do Prado Coelho, Camões e Pessoa, poetas da utopia. Lisbona, 1983; * H. Cidade, L. de Camões. I. O Lírico. Lisboa, 1985; id., L. de Camões. II. O Épico. Lisbona, 1985; * Camoniana Californiana. St.ª Bárbara, 1985; * Vasco Graça Moura, Camões e a divina proporção. Lisboa, 1985; id., Os penhascos e a serpente. Lisboa, 1987; * Fidelino de Figueiredo, A épica portuguesa do século XVI. Lisbona, 1987; * Martim de Albuquerque, A expressão do Poder em L. de Camões. Lisbona, 1988; * J. A. Cardoso Bernardes, O Bucolismo português. Coimbra, 1988; * M.ª Helena Ribeiro da Cunha, A dialéctica do desejo na Lírica de Camões. Lisbona, 1989; * A. Costa Ramalho, Camões no seu e no nosso tempo. Coimbra, 1992; * Actas das Reuniões Internacionais de Camonistas: I (Lisbona, 1973); III (Coimbra, 1987); IV (Ponta Delgada, 1984) e V (S. Paulo, 1992); * Revista Camoniana (S. Paulo, 10 vols publ. desde 1964). * Grande enciclopédia do conhecimento * Diccionario bibliographico portuguez, estudos de [[Inocêncio Francisco da Silva|Innocencio Francisco da Silva]], applicaveis a Portugal e ao Brasil. Lisbona, 1860. Reimpressão : Imprensa nacional - Casa da moeda 1998 == Referéncias e bibliografia == <references/> == Ligams extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20081219180433/http://www.instituto-camoes.pt/cvc/index.html Centro Virtual] * [https://web.archive.org/web/20070208110355/http://www.instituto-camoes.pt/cvc/navegaport/index.html Navegações Portuguesas] [[Categoria:Poèta portugués]] [[Categoria:Escrivan portugués]] m9yqai94mna4ug7pdt61f6y9dl6705z 0 74328 2496981 2249220 2026-03-28T19:29:37Z JackyM59 60827 Photograph updated 2496981 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |carta=fr | nomcomuna=Marchiennes | nomcomuna2=Marchiennes | imatge=Abbaye Sainte-Rictrude et Saint-Pierre de Marchiennes.jpg | descripcion= | lògo= | escut=Blason de la ville de Marchiennes (59) Nord-France.svg | escais= | region ist = | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Douai|Douai]] | canton=[[Canton de Marchiennes|Marchiennes]]<br />([[capluòc]]) | insee =59375 | sitweb= | cp =59870 | cònsol =Claude Merly | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =Marchiennois, Marchiennoise (en [[francés]]) |alt mej= |longitud=3.28305555556 |latitud=50.4088888889 | alt mini =15 | alt mej = | alt maxi =21 | km² =21.44 }} '''{{PAGENAME}}''' es una comuna [[França|francesa]] del departament del [[Nòrd (departament)|Nòrd]] e de la region del [[Nòrd-Pas de Calais]]. ==Geografia== {{Apertium|fr}} Marchiennes Se situa sus la [[Scarpe]], riu de 112 quilom&egrave;tres #que se tira en lo fleuve &ccedil;&ograve; [[Escaut]]. Possed&iacute;s sus lo sieu territ&ograve;ri la polida [[b&ograve;sc domaniale de Marchiennes]] d'aperaqu&iacute; 800 ectaras compausadas entre autras de [[pi sylvestre|pins sylvestres]] e de [[roure]]s. Acu&egrave;lh mai de {{formatnum:110000}} visitants per an. En lo departament del N&ograve;rd, Marchiennes es un ''palmon verd'' #qu'ocupa una posicion centrala, perque pr&egrave;s de las [[Autoroute A1 (Fran&ccedil;a)|autoroutes A1]] e[[Autoroute A23 (Fran&ccedil;a)|A23]], Marchiennes, a 20 minutas de [[Lille]] e de [[#Virar]], 15 minutas de [[#Dotar]] e [[Valencianas]], 2 oras de [[Par&iacute;s]] e 1h de [[Brusselles]]. Marchiennes Es a la cœur del [[Parc natural regional Scarpe-Escaut]], la &laquo; cœur de natura &raquo;, element important de la [[trame verda]] regionala concentrat de lu&ograve;cs naturales de granda valor ecologic, en cobrint 4 b&ograve;sques [[B&ograve;sc domaniale|domaniales]] #que la [[b&ograve;sc domaniale de Marchiennes]], los [[plana]]s alluviales de la [[Scarpe]] e de la [[Escaut]]. Continuament al [[drainage agric&ograve;la]] p&eacute;riph&eacute;rique e al surcreusement d'un foss&eacute; de drainage p&eacute;riph&eacute;rique, aquel b&ograve;sc antany f&ograve;r&ccedil;a humide ne sofr&iacute;s d'una bassa de la capa #qu'en peri&ograve;de de secada menace los roures e los amphibiens. La met de palplanches suls foss&eacute;s de drainages interiors al b&ograve;sc en avent pas pas aportat los resultats descomptats. Div&egrave;rses masatge caseriu an ligat a Marchiennes : '''Elpret''' es un [[caseriu]] situat a l'&egrave;st de la municipalitat e a traversat per la D39 #que conn&egrave;cta [[Warlaing]] a [[Rosult]]. La carri&egrave;ra principala de Elpret es la carri&egrave;ra del Caseriu #qu'es ne fa la D39. Qualques p&acirc;t&eacute;s d'ostal s'i bastisson perque la z&ograve;na es f&ograve;r&ccedil;a atractiua : n'efi&egrave;ch, lo b&ograve;sc domaniale de Marchiennes es tot de continuament al n&ograve;rd de Elpret. '''Shut Marais''' es un [[caseriu]] situat al n&ograve;rd de la municipalitat e a traversat per la [[rota nacionala 357|D957]] #que conn&egrave;cta [[Somain]] a [[Orchies]]. La carri&egrave;ra principala de Shut Marais es la rota d&eacute;partementale dicha "Rota Nacionala".Es un caseriu #qu'a conegut una f&ograve;rta expansion per la si&aacute; proximitat de la autoroute [[Autoroute A23 (Fran&ccedil;a)|A23]] (a [[Orchies]]) e a la lisi&egrave;re de la [[b&ograve;sc domaniale de Marchiennes]]. '''Lo Catellet''' es un [[caseriu]] situat a l'o&egrave;st de la municipalitat en direccion de [[Flines-lez-Raches]]. {{Original|fr}} Marchiennes se situe sur la [[Scarpe]], rivière de 112 kilomètres qui se jette dans le fleuve l'[[Escaut]]. Elle possède sur son territoire la belle [[forêt domaniale de Marchiennes]] d'environ 800 hectares composée entre autres de [[pin sylvestre|pins sylvestres]] et de [[chêne]]s. Elle accueille plus de {{formatnum:110000}} visiteurs par an. Dans le département du Nord, Marchiennes est un ''poumon vert'' qui occupe une position centrale, car à proximité des [[Autoroute A1 (France)|autoroutes A1]] et[[Autoroute A23 (France)|A23]], Marchiennes, à 20 minutes de [[Lille]] et de [[Tournai]], 15 minutes de [[Douai]] et [[Valenciennes]], 2 heures de [[Paris]] et 1h de [[Bruxelles]]. Marchiennes est au cœur du [[Parc naturel régional Scarpe-Escaut]], le « cœur de nature », élément important de la [[trame verte]] régionale concentré de sites naturels de grande valeur écologique, couvrant 4 forêts [[Forêt domaniale|domaniales]] dont la [[forêt domaniale de Marchiennes]], les [[plaine]]s alluviales de la [[Scarpe]] et de l'[[Escaut]]. Suite au [[drainage agricole]] périphérique et au surcreusement d'un fossé de drainage périphérique, cette forêt autrefois très humide souffre d'une baisse de la nappe qui en période de sécheresse menace les chênes et les amphibiens. La pose de palplanches sur les fossés de drainages intérieurs à la forêt n'ayant pas apporté les résultats escomptés. Plusieurs hameau sont rattachés à Marchiennes : '''Elpret''' est un [[hameau]] situé à l'est de la commune et est traversé par la D39 qui relie [[Warlaing]] à [[Rosult]]. La rue principale d'Elpret est la rue du Hameau qui est en fait la D39. Quelques pâtés de maison s'y construisent car la zone est très attractive : en effet, la forêt domaniale de Marchiennes est tout de suite au nord d'Elpret. '''Sec Marais''' est un [[hameau]] situé au nord de la commune et est traversé par la [[route nationale 357|D957]] qui relie [[Somain]] à [[Orchies]]. La rue principale de Sec Marais est la route départementale dite "Route Nationale".C'est un hameau qui a connu une forte expansion par sa proximité de l'autoroute [[Autoroute A23 (France)|A23]] (à [[Orchies]]) et à la lisière de la [[forêt domaniale de Marchiennes]]. '''Le Catellet''' est un [[hameau]] situé à l'ouest de la commune en direction de [[Flines-lez-Raches]]. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=59375 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Claude Merly|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=59375 |1793=2500 |1800=2209 |1806=2355 |1821=2456 |1831=2505 |1836=2614 |1841=2848 |1846=2965 |1851=3047 |1856=3066 |1861=3180 |1866=3274 |1872=3335 |1876=3432 |1881=3388 |1886=3295 |1891=3258 |1896=3246 |1901=3436 |1906=3580 |1911=3623 |1921=3546 |1926=3638 |1931=3528 |1936=3390 |1946=3157 |1954=3393 |1962=3417 |1968=3375 |1975=3267 |1982=3564 |1990=4164 |1999=4641 |2004= |2005= |2006=4690 |2007=4706 |2008=4726 |2009=4745 |cassini=21049 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Comunas}} {{Comunas de| insee =59375 }} {{DEFAULTSORT:{{PAGENAME}}}} [[Categoria:Comuna del Nòrd]] n45bh3ck2nxi13dcg6j8ne8ptf3u9ov 10 75151 2497010 2496834 2026-03-29T09:56:28Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2497010 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Comunas dau Puèi de Doma<!-- de modificar pas --> | tematica = Geografia | carta = oc | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{Títolcolor|oc|Comunas dau Puèi de Doma|Comunas}} dau {{Títolcolor|oc|Puèi de Doma}}</br><small>(comunas actualas, ''nom o prononciacion de verifiar'') </small> | lista1 = [[Achiac]]{{·}} ''[[Aiat de Siula]]''{{·}} [[Aidac]]{{·}} [[Anzac e le Luguet]]{{·}} [[Ardes de Cosa]]{{·}} [[Arlhenc]]{{·}} [[l-Ermenc]]{{·}} ''[[Ars daus Favets]]''{{·}} [[Artona]]{{·}} [[Aubèira]]{{·}} [[Aubiac]]{{·}} [[Aubuçon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Augeiròlas]]{{·}} [[Aulhac e Flac]]{{·}} [[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]]{{·}} [[Aunhac]]{{·}} [[Aurèira]]{{·}} [[Ausac e la Combèla]]{{·}} [[Ausèla]]{{·}} [[Autesac]]{{·}} [[Avèsa]]{{·}} [[Bàfia]]{{·}} [[Banhòus d'Artensa]]{{·}} [[Bançac]]{{·}} [[Bergona (Puèi de Doma)|Bergona]]{{·}} [[Bertinhac]]{{·}} [[Bas e Lesat]]{{·}} [[Bèça e Sent Anastese]]{{·}} [[Bèlluòc (Puèi de Doma)|Bèlluòc ]]{{·}} [[Bessiòu]]{{·}} [[Beurèiras]]{{·}} [[Biaumont]]{{·}} [[Biaumont de Randans]]{{·}} [[Biauregard]]{{·}} [[Biauregard e Vendom]]{{·}} [[Bilhòm]]{{·}} [[Bioulet]]{{·}} [[Blanzac (Puèi de Doma)|Blanzac]]{{·}} [[Blòt la Glèisa]]{{·}} [[Bode]]{{·}} [[Bonjac]]{{·}} [[La Borbola]]{{·}} [[Le Borg Lastic]]{{·}} [[Le Borg Sent Bonet]]{{·}} [[Bòrsa (Puèi de Doma)|Bòrsa]]{{·}} [[Bòrt de l'Estanh]]{{·}} [[Bosèi]]{{·}} [[Braçac de las Minas]]{{·}} [[Brenac (Puèi de Doma)|Brenac]]{{·}} [[Brifònt]]{{·}} [[Le Bròc]]{{·}} [[Bromont]]{{·}} [[Le Bruelh de Cosa]]{{·}} [[Le Brugeiron]]{{·}} [[Bulhon]]{{·}} [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]]{{·}} [[Bussièra]]{{·}} [[Bussièra de Montagut]]{{·}} [[Cebasac]]{{·}} [[Ceissac]]{{·}} ''[[La Cèla (Puèi de Doma)|La Cèla]]''{{·}} [[Cèla]]{{·}} [[La Celeta (Puèi de Doma)|La Celeta]]{{·}} [[Celuele e La Motada]]{{·}} [[Chabralòcha]]{{·}} [[Chadalèu]]{{·}} [[Chasluç de Lembron]]{{·}} [[Chambalèira]]{{·}} [[Chambon de Dolòra]]{{·}} [[Chambon (Puèi de Doma)|Chambon]]{{·}} [[Champanhac le Joine]]{{·}} [[Champelhs]]{{·}} [[Champestèiras]]{{·}} [[Champs (Puèi de Doma)|Champs]]{{·}} [[Chanac e la Motèira]]{{·}} [[Chanonac]]{{·}} [[Chapdes Biaufòrt]]{{·}} [[La Chapèla Anhon]]{{·}} [[La Chapèla e Marcoça]]{{·}} [[La Chapèla d'Içon]]{{·}} [[Chapas (Puèi de Doma)|Chapas]]{{·}} [[Chatusac]]{{·}} [[Charbonèir]]{{·}} [[Charbonèiras de Varenas]]{{·}} [[Charbonèiras las Vèlhas]]{{·}} [[Charençac]]{{·}} [[Charnac]]{{·}} [[Chas (Puèi de Doma)|Chas]]{{·}} [[Chassanhas (Puèi de Doma)|Chassanhas]]{{·}} [[Chastres]]{{·}} [[Chastiau de Char]]{{·}} [[Chastèugai]]{{·}} [[Chastaunòu]]{{·}} [[Chasteladon]]{{·}} [[Chastauguion]]{{·}} [[La Chalm (Puèi de Doma)|La Chalm]]{{·}} [[Chaumont le Borg]]{{·}} [[Chauriac]]{{·}} ''[[Chavarós]]''{{·}} [[Le Chèir de Mòrja]]{{·}} [[Chidrac]]{{·}} [[Cistèrnas e la Forèst]]{{·}} [[Clamençac]]{{·}} [[Clarlende]]{{·}} '''[[Clarmont-Ferrand]]'''{{·}} [[Colanjas]]{{·}} [[Combralha (Puèi de Doma)|Combralha]]{{·}} [[Combronde]]{{·}} [[Compens]]{{·}} [[Condat en Combralha]]{{·}} [[Condat de Boissèir]]{{·}} [[Coren (Puèi de Doma)|Coren]]{{·}} [[Cosde]]{{·}} [[Corgolh]]{{·}} [[Cornòl]]{{·}} [[Cornon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Corpèira]]{{·}} [[Le Crest]]{{·}} [[Cravent e la Vena]]{{·}} [[Cròs la Tartèira]]{{·}} [[La Crosilha (Auvèrnha)|La Crosilha]]{{·}} [[Culhac]]{{·}} [[Cunlhac]]{{·}} [[Dausat]]{{·}} [[Davaiac]]{{·}} [[Domesas]]{{·}} [[Dauranjas]]{{·}} [[Dorat (Puèi de Doma)|Dorat]]{{·}} [[Dòra (Comuna)|Dòra]]{{·}} [[Durminhac]]{{·}} [[Durtòu]]{{·}} [[Eschandalís]]{{·}} [[Efiat]]{{·}} [[Esgliòlas]]{{·}} [[Embèrt]]{{·}} [[Las Encisas]]{{·}} [[Nasat]]{{·}} [[Entoenh]]{{·}} [[Entraigas (Puèi de Doma)|Entraigas]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Escotau]]{{·}} [[Espinassa (Puèi de Doma)|Espinassa]]{{·}} [[Espinchau]]{{·}} [[Pirat]]{{·}} [[Tanduelh]]{{·}} [[v-Èstelh]]{{·}} [[Eusme la Glèisa]]{{·}} [[Faiet (Puèi de Doma)|Faiet]]{{·}} [[Le Faiet e Ronaia]]{{·}} [[La Faieta]]{{·}} [[Farnoau]]{{·}} [[La Fàuria]]{{·}} [[Fornòus]]{{·}} [[Gila]]{{·}} [[Gerzac]]{{·}} [[Giat]]{{·}} [[Ginhac de Lembron]]{{·}} [[Gimiaus (nòrd Puèi de Doma)]]{{·}} [[Glainas e Montagut]]{{·}} [[Glèisanèva d'Entraigas]]{{·}} [[Glèisanòva]]{{·}} [[Glenèva]]{{·}} [[La Gaudivèla]]{{·}} ''[[La Gotèla]]''{{·}} [[Gotièra]]{{·}} [[Grandairòls]]{{·}} [[Grandriu]]{{·}} [[Grandvau]]{{·}} [[Guiparsa]]{{·}} [[Ios]]{{·}}[[Sartiaus]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Jòb (Puèi de Doma)|Jòb]]{{·}} [[Jausarens]]{{·}} [[Jausa]]{{·}} [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)]]{{·}} [[La Beceta]]{{·}} [[La Chau]]{{·}} [[La Mòngia]]{{·}} [[Landònha]]{{·}} [[Peirosa (Puèi de Doma)|Peirosa]]{{·}} [[Las (Puèi de Doma)|Las]]{{·}} [[La Cuelha]]{{·}} [[La Ròda]]{{·}} [[Lastic (Puèi de Doma)|Lastic]]{{·}} [[Lende]]{{·}} [[Lentic]]{{·}} [[Lesós]]{{·}} [[Limons]]{{·}} [[Lissuelh]]{{·}} [[Lobairac]]{{·}} [[Lodeça]]{{·}} ''[[Lussat (Puèi Domat)|Lussat]]''{{·}} [[Nusilhat]]{{·}} [[Madriat]]{{·}} [[Malausat]]{{·}} [[Malintrat]]{{·}} [[Manluòc]]{{·}} [[Manzat]]{{·}} [[Marat (Puèi de Doma)|Marat]]{{·}} [[Marcilhat]]{{·}} [[Maruege]]{{·}} [[Maringas]]{{·}} [[Marçac de Liuradés]]{{·}} [[Marçat]]{{·}} ''[[Las Matres d'Artèira]]''{{·}} [[Las Matres de Vaira]]{{·}} [[Las Matres de Mòrja]]{{·}} [[Mausun]]{{·}} ''[[Maires (Puèi de Doma)|Maires]]''{{·}} [[Masaia]]{{·}} [[Masoira]]{{·}} [[Medeiròlas]]{{·}} [[Melhau]]{{·}} [[Menat]]{{·}} [[Menestròu]]{{·}} [[Mecés]]{{·}} [[Meset e Dalet]]{{·}} [[Miraflors]]{{·}} [[Mirmont]]{{·}} [[Maiçat]]{{·}} [[Le Monestèir]]{{·}} [[La Monèria e Le Montelh]]{{·}} [[Mons (Puèi de Doma)|Mons]]{{·}} [[Montagut de Combralha]]{{·}} [[Montagut le Blanc]]{{·}} [[Montcèl]]{{·}} [[Mont Dòr/Boenhs]]{{·}} [[Le Montelh Dejalat]]{{·}} [[Montfarmin]]{{·}} [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]]{{·}} [[Montpensèir]]{{·}} [[Montpeirós (Auvèrnhe)|Montpeirós]]{{·}} [[Moriat]]{{·}} ''[[Moruelh]]''{{·}} [[Mausat]]{{·}} [[Murat e le Caire]]{{·}} [[Muròu]]{{·}} [[Nabosat]]{{·}} [[Neironda]]{{·}} [[Neschèirs]]{{·}} [[Nuèglèisa]]{{·}} [[Neuviala]]{{·}} [[Nulhat]]{{·}} [[Nonenc]]{{·}} [[Lenede e Orsonede]]{{·}} [[Nòvacela]]{{·}} [[Orbi]]{{·}} [[Olèirgues]]{{·}} [[Olèis]]{{·}} [[Oumet]]{{·}} [[Órbelh]]{{·}} [[Orcet]]{{·}} [[Orsinas]]{{·}} [[l-Orcivau]]{{·}} [[v-Orliat]]{{·}} [[Paladun]]{{·}} [[Pardinas]]{{·}} [[Parent (Puèi de Doma)|Parent]]{{·}} [[Parentinhac]]{{·}} ''[[Palèiras]]''{{·}} ''[[Pairinhac de Sarlhève]]''{{·}} [[Pairinhac d'Alèir]]{{·}} [[Parpesat]]{{·}} [[Perèirs]]{{·}} [[Peschadoiras]]{{·}} [[Pailèiras]]{{·}} [[Pessat e Vianèva ]]{{·}} [[Picharanda]]{{·}} [[Pinhòu (Puèi de Doma)|Pinhòu]]{{·}} [[Punçat]]{{·}} [[Plausat]]{{·}} [[Pont dau Chastèl]]{{·}} [[Pontaumeur]]{{·}} [[Pontgibaud]]{{·}} ''[[Posòus]]''{{·}} [[Los Pradaus]]{{·}} [[Pronsat]]{{·}} [[Prondinas]]{{·}} [[Provelèiras]]{{·}} [[Puèi Guilhame]]{{·}} [[Le Puèi Sent Gulmèir]]{{·}} [[Le Quartièr]]{{·}} [[Cuelha]]{{·}} [[Randans]]{{·}} [[Ravèl]]{{·}} [[Reinhat]]{{·}} [[La Renaudiá]]{{·}} [[Rentèiras]]{{·}} [[Riconsat]]{{·}} [[Riòm]]{{·}} [[Ris (Puèi de Doma)|Ris]]{{·}} [[La Ròcha Blancha]]{{·}} [[Ròcha Ciarla e La Màirand]]{{·}} [[Ròcha Dagol]]{{·}} [[Ròchafòrt (Puèi de Doma)|Ròchafòrt]]{{·}} [[La Ròcha Nèira]]{{·}} [[Romanhat]]{{·}} [[Roiat]]{{·}} [[Le Sandre]]{{·}} [[Seirat]]{{·}} [[Salhens]]{{·}} [[Selhòus]]{{·}} [[Sent Agolin]]{{·}} [[Sent Alire d'Arlhenc]]{{·}} [[Sent Alèire]]{{·}} [[Sent Amanç de Ròcha Savina]]{{·}} [[Sent Amanç de Talende]]{{·}} [[Sent André]]{{·}} [[Sent Angèl]]{{·}} [[Sent Anteni]]{{·}} [[Sent Avit (Puèi de Doma)|Sent Avit]]{{·}} [[Sent Babèl]]{{·}} [[Sent Bausirí]]{{·}} [[Sent Bonet dau Chastèl]]{{·}} ''[[Sent Bonet d'Alèir]]''{{·}} [[Sent Bonet de l-Orcivau]]{{·}} [[Sent Bonet de Riòm]]{{·}} [[Sent Ciargue]]{{·}} [[Sent Clamenç]]{{·}} [[Sent Clamenç de Valòrga]]{{·}} [[Sent Denís de Combarnasat]]{{·}} [[Sant Dièir]]{{·}} [[Sent Dire]]{{·}} [[Sant Donat (Puèi de Doma)|Sant Donat]]{{·}} [[Senta Aga]]{{·}} [[Senta Catarina]]{{·}} [[Senta Cristina]]{{·}} [[Sent Eloè de la Glacèira]]{{·}} [[Sent Al]]{{·}} [[Sent Estiène daus Champs]]{{·}} [[Sent Tiène d'Içon]]{{·}} [[Sent Ferriòu]]{{·}} [[Sent Floret]]{{·}} [[Sant Flor (Puèi de Doma)|Sant Flor]]{{·}} [[Sent Ginès de Champanèlas]]{{·}} [[Sant Ginès (Artensa)]]{{·}} [[Sent Genès de Retz]]{{·}} [[Sent Ginès e La Torreta]]{{·}} [[Sent Jòrge de Mons]]{{·}} [[Sent Jòrge d'Alèir]]{{·}} [[Sent German de Lembron]]{{·}} [[Sent German l'Èrm]]{{·}} [[Sent German de l-Armenc]]{{·}} [[Sent Gervais d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Gervais de Maimont]]{{·}} [[Sent Gervasi de Lembron|Sent Gervasi]]{{·}} [[Sent Eren]]{{·}} [[Sent Alari (Puèi de Doma)|Sent Alari]]{{·}} [[Lac Roi]]{{·}} ''[[Sent Alari daus Monges]]''{{·}} [[Centinhat]]{{·}} [[Sent Jaque d'Emburs]]{{·}} [[Sent Jau (Puèi de Doma)|Sent Jau]]{{·}}[[Sent Jan de las Olèiras]]{{·}} [[Sent Jan d'Uers]]{{·}} [[Sent Joan]]{{·}} [[Sent Joan Degolaci]]{{·}} [[Sent Júrian de Copelh]]{{·}} [[Sent Jurian]]{{·}} [[Sant Jólian e Puèi l'Avèsa]]{{·}} [[Sent Just de Bàfia]]{{·}} [[Sent Laure]]{{·}} [[Sent Manhièr]]{{·}} [[Sent Martin daus Òumes]]{{·}} [[Sent Martin daus Plans]]{{·}} [[v-Olèiras]]{{·}} [[Sent Mausirí]]{{·}} [[Sent Mauïse]]{{·}} [[Sent Miòu]]{{·}} [[Sent Nectaire]]{{·}} [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]{{·}} [[Sent Pardol (Puèi de Doma)|Sent Pardol]]{{·}} [[Longprat]]{{·}} [[Chès Pèire]]{{·}} [[Sent Pèire dau Chastèl]]{{·}} [[Sent Piare Ròcha]]{{·}} [[Sent Prièit de Bramafam]]{{·}} [[Sent Prièit daus Champs]]{{·}} [[Sent Quentin de Sausselenjas]]{{·}} ''[[Sent Quentin de Siula]]''{{·}} [[Sent Ramèi de Blòt]]{{·}} [[Sent Ramire]]{{·}} [[Sant Ramèi]]{{·}} [[Sant Roman (Puèi de Doma)|Sant Roman]]{{·}} [[Sent Sandol]]{{·}} [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]]{{·}} [[Sent Sauve d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Sauvador (Puèi de Doma)|Sent Sauvador]]{{·}} [[Sent Saupesi]]{{·}} [[Sent Sauvèstre]]{{·}} [[Sent Victor de la Ribèira]]{{·}} [[Sant Victor de Montvianés]]{{·}} [[Sent Vincent (Puèi de Doma)|Sent Vincent]]{{·}} [[Sent Igòni]]{{·}} [[Saledas]]{{·}} [[Sardon]]{{·}} [[Sauset le Freid]]{{·}} ''[[Sauret e Becèrva]]''{{·}} [[Sauriás]]{{·}} [[Sauvanhac (Puèi de Doma)|Sauvanhac]]{{·}} [[Sauvanhac e Senta Matra]]{{·}} [[Saussanjas]]{{·}} [[La Sauvetat (Puèi de Doma)|La Sauvetat]]{{·}} [[Sauviat]]{{·}} [[Çausselenjas]]{{·}} [[Savena]]{{·}} [[Saiat]]{{·}} [[Sermention]]{{·}} ''[[Cervant (Puèi de Doma)|Cervant]]''{{·}} [[Seschala]]{{·}} [[Cinglas]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Solanhac (Puèi de Doma)|Solanhac]]{{·}} [[Sugèiras]]{{·}} [[Surat (Puèi de Doma)|Surat]]{{·}} [[Talende]]{{·}} [[Tauvas]]{{·}} [[Telhede]]{{·}} [[Telhet (Puèi de Doma)|Telhet]]{{·}} [[Tarnant]]{{·}} [[Tièrn]]{{·}} [[Teulèiras]]{{·}} [[Turet]]{{·}} [[Tòrtabèça]]{{·}} [[La Tor (Puèi de Doma)|La Tor]]{{·}} [[Tors (Puèi de Doma)|Tors]]{{·}} [[Torzèl e Rongèiras]]{{·}} [[Tralaiga]]{{·}} [[Tramolha Sent Lop]]{{·}} [[Tresiu]]{{·}} [[Içon]]{{·}} [[Vaira e Monton]]{{·}}[[Le Bosc Belet]]{{·}} [[La Civèira]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Varenas de Mòrja]]{{·}} [[Varenas d'Içon]]{{·}} [[Vasselh]]{{·}} [[Vençat]]{{·}} [[Verjac]]{{·}} [[Le Vernet e Chamiana]]{{·}} [[Le Varnet]]{{·}} [[Vernuejol]]{{·}} [[Verninas]]{{·}} ''[[Veirèiras (Puèi de Doma)|Veirèiras]]''{{·}} [[Vartaison]]{{·}} [[Vertolaia]]{{·}} [[La Còmta]]{{·}} [[Vichelh]]{{·}} [[Vialanòva de Lembron]]{{·}} ''[[Vialanòva daus Cèrvs]]''{{·}} [[Vialassenja]]{{·}} [[Vinzèla]]{{·}} [[Virlada]]{{·}} [[Viscomtat]]{{·}} [[Vitrac (Puèi de Doma)|Vitrac]]{{·}} [[Vairòus]]{{·}} [[Vodabla]]{{·}} [[Voenc]]{{·}} [[Volaure]]{{·}} [[La Chapèla de Volaure]]{{·}} [[Vorvic]]{{·}} [[Ironde e Beron]]{{·}} [[La Torreta]] }} <noinclude>[[Categoria:Modèl de navigacion de comunas de França|Puèi de Doma]]</noinclude> s2ijqdcolhsqq7jyp56npq84fek7xse 0 76978 2496989 2496752 2026-03-29T02:39:20Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496989 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Olympic rings.svg|thumb|500 px|right|Las colors olimpicas]] Lo '''Comitat Internacional Olimpic''' (en [[francés]] ''Comité international olympique'', en [[anglés]] ''International Olympic Committee'') , creat en [[1894]] pel baron [[Pierre de Coubertin]] es l'organisme internacional cargat d'organizar cada quatre ans los [[Jòcs Olimpics]] d'ivèrn o d'estiu, en relacion amb totes los Comitats nacionals olimpics, al nombre de [[205]] uèi lo dia.<ref>Mens que l' [[Federacion Internacionala de las Associacions d'Atletisme|IAAF]] ([[213]]) mas fòrça mai que las quitas [[Nacions Unidas]] ([[192)]].</ref>. Entreten tot parièr relacions estrechas amb [[67]] federacions esportivas reconegudas per el. Lo sieu sèti actual es a [[Lausana]] en [[Soïssa]] e son president lo [[Alemanha|Alemand]] en [[Thomas Bach]]. == Creacion e genèsi == === Membres fondators === Los membres fondators ( e representant soncas 3 continents...<ref>... 4, se consideram totes los territòris asiatics de l'Empèri Rus...</ref> ) del [[Comitat Internacional Olimpic / International Olympic Committee]] èran al nombre de 13 ( e òc!!!), a la sesilha de [[junh de 1894]] de l' [[Universitat de la Sorbona]] de [[París]], a saber: * '''[[Mario Lucchesi-Palli]]''' ''[[Itàlia]]'' * '''[[Demetrios Vikelas]]''' ''[[Grècia]]'' * '''[[Arthur Russell, 2nd Baron Ampthill]]''' ''[[Reialme Unit]]'' * '''[[Alexei de Butowski]]''' ''[[Empèri Rus]]'' * '''[[Leonard A. Cuff]]''' ''[[Nòva Zelanda]]'' * '''[[Charles Herbert]]''' ''[[Reialme Unit]]'' * '''[[José Benjamín Zubiaur]]''' ''[[Argentina]]'' * '''[[Ferenc Kemény]]''' ''[[Àustria-Ongria]]'' * '''[[Ernest Callot]]''' ''[[França]]'' * '''[[Viktor Balck]]''' ''[[Norvègia-Suècia]]'' * '''[[William Milligan Sloane]]''' ''[[Estats Units d'America]]'' * '''[[Baron Pierre de Coubertin]]''' ''[[França]]'' * '''[[Jiří Guth-Jarkovský]]''' ''[[Boèmia]]'' === los sieus presidents succcessius === [[Fichièr:Demetrius Vikelas.jpg|thumb|250 px|left| ... en [[Demetrios Vikelas]], primièr president del CIO...]] [[Fichièr:Sigfrid Edstrom.jpg|thumb|250 px|right| ... Johannes Sigfrid Edstrom]]... ]] [[Fichièr:Avery Brundage.jpg|thumb|250 px|left| ... lo jove [[Avery Brundage]], atlèta olimpic... ]] [[Fichièr:JacquesRogge(cut image).jpg|thumb|250 px|right| ... ''Comte'' en [[Jacques Rogge]] ]] *** [[Fichièr:Flag of Greece.svg|50 px]] Demetrios Vikelas (Grècia) 1894 - 1896) *** [[Fichièr:Flag of France.svg|50 px]] Pierre de Coubertin (França) 1896 - 1925 *** [[Fichièr:Flag of Switzerland.svg|50 px]] Godefroy de Blonay (Soïssa) 1916 - 1919 ( ''president efectiu''...) *** [[Fichièr:Flag of Belgium.svg|50 px]] Henri de Baillet-Latour (Belgica) 1925 - 1942 *** [[Fichièr:Flag of Sweden.svg|50 px]] Johannes Sigfrid Edström (Suècia) 1942 - 1952 *** [[Fichièr:Flag of the United States.svg|50 px]] Avery Brundage (Estats Units d'America) 1952 - 1972 *** [[Fichièr:Flag of Ireland.svg|50 px]] Michael Morris, 3en Lord Killanin (Irlanda) 1972 - 1980 *** [[Fichièr:Flag of Spain.svg|50 px]] Juan Antonio Samaranch (Espanha) 1980 - 2001 *** [[Fichièr:Flag of Belgium.svg|50 px]] Jacques Rogge (Belgica) 2001 - 2013 *** [[Fichièr:Flag of Germany.svg|50 px]] Thomas Bach 2013 - === Estatut e foncionament === [[Fichièr:Siege cio.jpg|thumb|350 px|right| ... Sèti del CIO a [[Lausana]], [[Soïssa]]... ]] ==== citacions ==== ==== Devisa olimpica ==== [[Fichièr:Citius altius fortius.png|thumb|200 px|left]] * '''''[[C I T I U S, A L T I U S, F O R T I U S]]''''' (''Mai aviat, mai naut, mai fòrt'') == Problematicas actualas... e de sempre == === amatorisme e professionalisme === === gigantisme === === dopatge === === chantatges politics e boicòts === [[Fichièr:Olympic boycotts 1976 1980 1984.PNG|thumb|500 px|left|... mapa ''generala'' dels boicòts successius [[1976]] [[1980]] [[1984]] dels [[Jòcs Olimpics]]... ]] Entre mai que tot [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1976|Montreal 1976]], [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1980|Moscòu 1980]] e [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1984|Los Angeles 1984]], foguèron fòrça nombroses los estats que participèron d'aquel vertadièr '''''[[chantatge politic]]''''' qu'aviá començat dins la sang de l'atemptat de [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1972|Munic 1972]] e lo drama desparaulable que foguèt. Se pòt dire que ne tornèron de verai ''foncionar'' los [[Jòcs Olimpics]] coma o caliá a [[Jòcs Olimpics d'estiu de 1988|Seol 1988]] e lo grand recampament que foguèt l'edicion coreana, tant per çò tot que d'espòrt mas tanben convivéncia se trachèt, malgrat d'unes perilhs de crénher encara e que ''" terrorisme "'' li'n dison... === budget e ressorsas financièras === === varia === ==== citacions ==== == Organizacion dels Jòcs Olimpics == === citacions === == Recampament planetari dels Comitats Nacionals Olimpics == === Associacion dels Comitats Nacionals Olimpics === [[Fichièr:Association of National Olympic Committees.svg|thumb|550 px|left]] Los [[205]] Comitats Nacionals Olimpics existent fins ara se son recampats dins l' [[Associacion dels Comitats Nacionals Olimpics]] (en anglés ''[[Association of National Olympic Committees]]''...). Çò que d'ela es formada de 5 associacions continentalas, a saber: *** per Africa:'''[[ANOCA]]''' [[Associacion dels Comitats Nacionals Olimpics d'Africa / Association of National Olympic Committees of Africa]]... '''''[[53 sòcis]]''''' *** per America:'''[[PASO]]''' [[Organizacion Panamericana dels Espòrts / PanAmerican Sports Organization]]... '''''[[42 sòcis]]''''' *** per Asia:'''[[OCA]]''' [[Conselh Olimpic d'Asia / Olympic Council of Asia]]... '''''[[44 sòcis]]''''' *** per Euròpa:'''[[EOC]]''' [[Comitats Olimpics Europèus / European Olympic Committees]]... '''''[[49 sòcis]]''''' *** per Oceania:'''[[ONOC]]''' [[Comitats Nacionals Olimpics d'Oceania / Oceania National Olympic Committees]]... '''''[[17 sòcis]]''''' == los Comitats Nacionals Olimpics == <ref> Per çò que de l' ''icòna pòdi'' se tracha, avèm considerat lo total jòcs d'estiu - jòcs d'ivèrn pels '''''39''''' païses concernits fins ara, comitat nacional olimpic a cha comitat nacional olimpic... Notarem amb lo signe '''[[¤]]''' los 38 païses dins aqueste cas... e '''[[°]]''' per Liechtenstein, sol país fins ara medalhat sonqu'als Jòcs d'ivèrn... </ref> === Africa === ==== ''ANGÒLA'' ==== {{Angòla}} ** '''Comitat Olimpic Angolés''' / [[Comité Olímpico Angolano]] ==== ''ARGERIA'' ==== {{Argeria}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Argerian''' / [[Comité Olympique Algérien]] ({{fr}} [http://www.comiteolympiquealgerien.com] ) ==== ''BENIN'' ==== {{Benin}} ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Beninés''' / [[Comité National Olympique et Sportif Béninois]] ==== ''BOTSWANA'' ==== {{Botswana}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Botswana''' / ''[[Botswana National Olympic Committee]]'' ==== ''BURKINA FASO'' ==== {{Burkina Faso}} ** '''Comitat Nacional Olimpic e dels Espòrts Burkinabe''' / [[Comité National Olympique et des Sports Burkinabe]] ==== ''BURUNDI'' ==== {{Burundi}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Burundi''' / [[Comité National Olympique du Burundi]] ({{fr}} [https://web.archive.org/web/20171007045952/http://www.cnobdi.org/] ) ==== ''CAMERON'' ==== {{Cameron}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu de Cameron''' / [[Comité National Olympique et Sportif du Cameroun]] ( {{fr}} [http://www.cnosc.com]) ==== ''CAP VERD'' ==== {{Cap Verd}} ** '''Comitat Olimpic Capverdenc''' / [[Comité Olímpico Caboverdeano]] ==== ''CENTREAFRICA'' ==== {{Centreafrica}} ** '''Comitat Nacional Olimpic e dels Espòrts de Centreafrica''' / [[Comité National Olympique et des Sports de Centreafrique]] ==== ''CHAD'' ==== {{Chad}} ** '''Comitat Olimpic e Esportiu Chadian''' / [[Comité Olympique et Sportif Tchadien]] ==== ''COMÒRAS'' ==== {{Comòras}} ** '''Comitat Olimpic e Esportiu de las Illas Comòras''' / [[Comité Olympique et Sportif des Îles Comores]] ==== ''REPUBLICA DE CÒNGO'' ==== [[Fichièr:Flag of the Republic of the Congo.svg|20 px]] [[Republica de Còngo]] ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Congolés''' / [[Comité National Olympique et Sportif Congolais]] ==== ''REPUBLICA DEMOCRATICA DE CÒNGO'' ==== [[Fichièr:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20 px]] [[Republica Democratica de Còngo]] ** '''Comitat Olimpic Congolés''' / [[Comité Olimpique Congolais]] ==== ''CÒSTA D'EVÒRI'' ==== {{Còsta d'Evòri}} [[Fichièr:Gabriel Tiacoh.jpg|thumb|200 px|right|... en '''[[Gabriel Tiacoh]]''' [[Fichièr:Silver medal olympic.svg|15 px]] ''400 metres''... [[Los Angeles 1984]]...]] [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Còsta d'Evòri''' / [[Comité National Olympique de Côte d'Ivoire]] ==== ''EGIPTE'' ==== {{Egipte}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Egipcian''' / ''[[Egyptian Olympic Committee]]'' ==== ''ERITRÈA'' ==== {{Eritrèa}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic Eritrean''' / ''[[Eritrean National Olympic Committee]]'' ==== ''ETIOPIA'' ==== {{Etiopia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Etiopian''' / ''[[Ethiopia Olympic Committee]]'' ==== ''GABON'' ==== {{Gabon}} ** '''Comitat Olimpic Gabonés''' / [[Comité Olympique Gabonais]] ==== ''GÀMBIA'' ==== {{Gàmbia}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Gàmbia''' / [[Gambia National Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20100123002709/http://www.gnoc.gm/]) ==== ''GHANA'' ==== {{Ghana}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Ghana''' / [[Ghana Olympic Committee]] ==== ''GUINÈA'' ==== {{Guinèa}} ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Guinean''' / [[Comité National Olympique et Sportif Guinéen]] ==== ''GUINÈA BISSAU'' ==== {{Guinèa Bissau}} ** '''Comitat Olimpic de Guinèa Bissau''' / [[Comité Olímpico da Guiné-Bissau]] ==== ''GUINÈA EQÜATORIALA'' ==== {{Guinèa Eqüatoriala}} ** '''Comitat Nacional Olimpic Eqüatoguinean''' / [[Comité National Olympique Equato-Guinéen]] ==== ''JIBOTI'' ==== {{Jiboti}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Jibotian''' / [[Comité National Olympique et Sportif Djiboutien]] ==== ''KENYA'' ==== {{Kenya}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic - Kenya''' '''NOC-K''' / [[National Olympic Committee - Kenya]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20111026082112/http://www.olympickenya.org/]) ==== ''LESOTHO'' ==== {{Lesotho}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Lesotho''' / [[Lesotho National Olympic Committee]] ==== ''LIBÈRIA'' ==== {{Libèria}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Libèria''' / [[Liberia National Olympic Committee]] ==== ''LIBIA'' ==== {{Libia}} ** '''Comitat Olimpic Libian''' / ''[[Lybian Olympic Committee]]'' ==== ''MADAGASCAR'' ==== {{Madagascar}} ** '''Comitat Olimpic Malgash''' / [[Comité Olympique Malgache]] ==== ''MALAWI'' ==== {{Malawi}} ** '''Comitat Olimpic de Malawi''' / [[Malawi Olympic Committee]] ==== ''MALI'' ==== {{Mali}} ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu de Mali''' / [[Comité National Olympique et Sportif du Mali]] ({{fr}} [https://web.archive.org/web/20121224084936/http://maliolympique.com/]) ==== ''MARRÒC'' ==== {{Marròc}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic Marroquin''' / [[Comité National Olympique Marocain]] ({{fr}} [https://web.archive.org/web/20121030020112/http://www.cnomaroc.org/]) ==== ''MAURICI'' ==== {{Maurici}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Maurici''' / [[Mauritius Olympic Committee]] ==== ''MAURITÀNIA'' ==== {{Mauritània}} ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Mauritanian''' / [[Comité National Olympique et Sportif Mauritanien]] ==== ''MOÇAMBIC'' ==== {{Moçambic}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Nacional de Moçambic''' / [[Comité Olímpico Nacional de Moçambique]] ==== ''NAMIBIA'' ==== {{Namibia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Namibia''' / [[Namibia National Olympic Committee]] ==== ''NIGÈR'' ==== {{Nigèr}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Olimpic e Esportiu Nacional de Nigèr''' / [[Comité Olympique et Sportif National du Niger]] ==== ''NIGÈRIA'' ==== {{Nigèria}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Nigèria''' / [[Nigeria Olympic Committee Inc.]] ==== ''OGANDA'' ==== {{Oganda}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Olimpic d'Oganda''' / [[Uganda Olympic Committee]] ==== ''RWANDA'' ==== {{Rwanda}} ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu de Rwanda''' / [[Comité National Olympique et Sportif du Rwanda]] ==== ''SÃO TOMÉ E PRÍNCIPE'' ==== {{São Tomé e Príncipe}} ** '''Comitat Olimpic de São Tomé e Príncipe''' / [[Comité Olímpico de São Tomé e Príncipe]] ==== ''SEICHÈLAS'' ==== {{Seichèlas}} ** '''Associacion de Seichèlas pels Jòcs Olimpics e del Commonwealth''' / [[Seychelles Olympic and Commonwealth Games Association]] ==== ''SENEGAL'' ==== {{Senegal}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Senegalés''' / [[Comité National Olympique et Sportif Sénégalais]] ==== ''SIERRA LEONE'' ==== {{Sierra Leone}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Sierra Leone''' / [[National Olympic Committee of Sierra Leone]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20110124122514/http://www.nocsl.org/]) ==== ''SODAN'' ==== {{Sodan}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Sodan''' / ''[[Sudan Olympic Committee]]'' ==== ''SOMALIA'' ==== {{Somalia}} ** '''Comitat Olimpic Somali''' / ''[[Somali Olympic Committee]]'' ==== ''SUD-AFRICA'' ==== {{Sud-Africa}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Comitat olimpic e confederacion dels Espòrts sudafricans''' '''SASCOC''' / [[South African Sports Confederation and Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20081212023230/http://www.sascoc.co.za/]) ==== ''SWAZILAND'' ==== {{Swaziland}} ** '''Associacion dels Jòcs Olimpics e del Commonwealth de Swaziland''' / [[Swaziland Olympic and Commonwealth Games Association]] ==== ''TANZANIA'' ==== {{Tanzania}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Tanzania''' / [[Tanzania Olympic Committee]] ==== ''TÒGO'' ==== {{Tògo}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic Togolés''' / [[Comité National Olympique Togolais]] ==== ''TUNISIA'' ==== {{Tunisia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic Tunisian''' / [[Comité National Olympique Tunisien]] ({{fr}} [http://www.cnot.org.tn]) ==== ''ZAMBIA'' ==== {{Zambia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Zambia''' / [[National Olympic Committee of Zambia]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20190530184459/http://www.nocz.co.zm/]) ==== ''ZIMBABWE'' ==== {{Zimbabwe}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Zimbabwe''' / [[Zimbabwe Olympic Committee]] ( {{en}} [http://www.zoc.co.zw]) === America del Nòrd , Centrala e Caribs === ==== ''AÏTÍ'' ==== [[Fichièr:Flag of Haiti.svg|20 px]] [[Aïtí]] [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Aïcian''' / [[Comité Olympique Haïtien]] ==== ''ANTIGUA E BARBUDA'' ==== {{Antigua e Barbuda}} ** '''Associacion Olimpica d'Antigua e Barbuda''' / [[The Antigua and Barbuda Olympic Association]] ({{en}} [http://www.apuainet.org]) ==== ''ANTILHAS NEERLANDESAS'' ==== [[Fichièr:Flag of the Netherlands Antilles.svg|20 px]] [[Antilhas Neerlandesas]] [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat olimpic de las Antilhas Neerlandesas''' / [[Nederlands Antiliaans Olympisch Comité]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20101210030408/http://www.naoc.info/]) ==== ''ARUBA'' ==== [[Fichièr:Flag of Aruba.svg|20 px]] ** '''Comitat Olimpic Arubenc''' / [[Comité Olímpico Arubano]] ( ''( "creòl ispanic aruban")''[http://www.olympicaruba.com]) ==== ''BAHAMAS'' ==== {{Bahamas}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Associacion Olimpica de Bahamas''' / [[Bahamas Olympic Association]] ({{en}} [http://www.bahamasolympiccommittie.org]) ==== ''BARBADOS'' ==== {{Barbados}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Association Olimpica de Barbados''' / [[The Barbados Olympic Association]] ({{en}} [http://www.olympic.org.bb]) ==== ''BELIZE'' ==== {{Belize}} ** '''Associacion dels Jòcs Olimpics e del Commonwealth de Belize''' / [[Belize Olympic and Commonwealth Games Association]] ==== ''BERMUDAS'' ==== [[Fichièr:Flag of Bermuda.svg|20 px]] [[Bermudas]] [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Associacion Olimpica de Bermudas''' / [[Bermuda Olympic Association]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20110225231923/http://olympics.bm/]) ==== ''CANADÀ'' ==== {{Canadà}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|120 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Canadenc''' / [[Canadian Olympic Committee - Comité Olympique Canadien]] ( {{en}} {{fr}} [http://www.olympic.ca] ) ==== ''CÒSTA RICA'' ==== {{Còsta Rica}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Còsta Rica''' / [[Comité Olímpico de Còsta Rica]] ( {{es}} [https://web.archive.org/web/20090415230706/http://www.olimpicocrc.org/] ) ==== ''CUBA'' ==== {{Cuba}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|70 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Cuban''' / [[Comité Olímpico Cubano]] ==== ''DOMINICA'' ==== {{Dominica}} ** '''Comitat Olimpic de Dominica''' / [[Dominica Olympic Committee]] ==== ''ESTATS UNITS D'AMERICA'' ==== {{Estats Units}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|490 px|left]] ** '''Comitat Olimpic dels Estats Units''' / [[United States Olympic Committee]] ({{en}} [http://www.teamusa.org]) ==== ''GRENADA'' ==== {{Grenada}} ** '''Comitat Olimpic de Grenada''' / [[The Grenada Olympic Committee]] ==== ''GUATEMALA'' ==== {{Guatemala}} ** '''Comitat Olimpic Guatemaltèc''' / [[Comité Olímpico Güatemalteco]] ({{es}} [http://www.cog.org.gt]) ==== ''GUYANA'' ==== {{Guyana}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Associacion Olimpica de Guyana''' / [[Guyana Olympic Association]] ==== ''HONDURAS'' ==== {{Honduras}} ** '''Comitat Olimpic Honduren''' / [[Comité Olímpico Hondureño]] ==== ''ILLAS VERGES AMERICANAS'' ==== [[Fichièr:Flag of the United States Virgin Islands.svg|20 px]] [[Illas Verges Americanas]] [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de las Illas Verges Americanas''' / [[The Virgin Islands Olympic Committee]] ( {{en}} [http://www.virginislandsolympics.com]) ==== ''ILLAS VERGES BRITANICAS'' ==== [[Fichièr:Flag of the British Virgin Islands.svg|20 px]] [[Illas Verges Britanicas]] ** '''Comitat Olimpic de las Illas Verges Britanicas''' / [[British Virgin Islands Olympic Committee]] ({{en}} [http://www.bviolympics.org]) ==== ''JAMAICA'' ==== {{Jamaica}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Associacion Olimpica Jamaicana''' / [[Jamaica Olympic Association]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20090414032832/http://www.jamolympic.org/]) ==== ''MEXIC'' ==== {{Mexic}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Mexican''' / [[Comité Olímpico Mexicano]] ({{es}} [https://web.archive.org/web/20070717041515/http://www.com.org.mx/]) ==== ''NICARAGUA'' ==== {{Nicaragua}} ** '''Comitat Olimpic Nicaragüenc''' / [[Comité Olímpico Nicaragüense]] ==== ''PANAMÀ'' ==== {{Panamà}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Panamà''' / [[Comité Olímpico de Panamá]] ({{es}} [https://web.archive.org/web/20100704060001/http://www.conpanama.org/]) ==== ''PUERTO RICO'' ==== [[Fichièr:Flag of Puerto Rico.svg|20 px]] [[Puerto Rico]] [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Puerto Rico''' / '''[[COPUR]]''' [[Comité Olímpico de Puerto Rico]] ( {{es}} [https://web.archive.org/web/20160729163608/http://www.olimpur.com/]) ==== ''REPUBLICA DOMINICANA'' ==== {{Republica Dominicana}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Dominican''' / [[Comité Olímpico Dominicano]] ( {{es}} [http://www.colimdo.org]) ==== ''LO SALVADOR'' ==== {{Lo Salvador}} ** '''Comitat Olimpic del Salvador''' / [[Comité Olímpico de El Salvador]] ( {{es]] [http://www.comiteolimpicoesa.com]) ==== ''SANTA LÚCIA'' ==== {{Santa Lúcia}} ** '''Comitat Olimpic de Santa Lúcia''' / [[Saint Lucia Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20110601210850/http://www.slunoc.org/]) ==== ''SANT CRISTÒL E NEVIS'' ==== {{Sant Cristòl e Nevis}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Sant Cristòl e Nevis''' / ? ==== ''SANT VINCENÇ E LAS GRENADINAS'' ==== {{Sant Vincenç e las Grenadinas}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Sant Vincenç e las Grenadinas''' / '''SVGNOC''' [[Saint Vincent and the Grenadines National Olympic Committee]] ({{en}} [http://www.svgnoc.org]) ==== ''SURINAM'' ==== {{Surinam}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Surinam''' / [[Surinaams Olympisch Comité]] ==== ''TRINITAT E TOBAGO'' ==== {{Trinitat e Tobago}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Trinitat e Tobago''' / [[Trinidad and Tobago Olympic Committee]] ({{en}} [http://www.ttoc.org]) === America del Sud === ==== ''ARGENTINA'' ==== {{Argentina}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Argentin''' / [[Comité Olímpico Argentino]] ({{es}} [http://www.coarg.org.ar]) ==== ''BOLÍVIA'' ==== {{Bolívia}} ** '''Comitat Olimpic Bolivian''' / [[Comité Olímpico Boliviano]] ({{es}} [http://www.comiteolimpicoboliviano.org.bo]) ==== ''BRASIL'' ==== {{Brasil}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Brasilièr''' / [[Comitê Olímpico Brasileiro]] ({{pt}} [https://web.archive.org/web/20070927033959/http://www.cob.org.br/atenas2004/home/home.asp]) ==== ''CHILE'' ==== {{Chile}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Chile''' / [[Comité Olímpico de Chile]] ( {{es}} [https://web.archive.org/web/20100724015134/http://www.coch.cl/] ==== ''COLÓMBIA'' ==== {{Colómbia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Colombian''' / [[Comité Olímpico Colombiano]] ( {{es}} [https://web.archive.org/web/20110707053755/http://www.coc.org.co/] ) ==== ''EQÜATOR'' ==== {{Eqüator}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Eqüatorian''' / [[Comité Olímpico Ecuatoriano]] ({{es}} [https://web.archive.org/web/20110430065049/http://ecuadorcoe.org.ec/]) ==== ''PARAGUAI'' ==== {{Paraguai}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Paraguaian''' / [[Comité Olímpico Paraguayo]] ==== ''PERÓ'' ==== {{Peró}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Perovian''' / [[Comité Olímpico Peruano]] ==== ''URUGUAI'' ==== {{Uruguai}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Uruguaian''' / [[Comité Olímpico Uruguayo]] ({{es}} [http://www.cou.org.uy]) ==== ''VENEÇUÈLA'' ==== {{Veneçuèla}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Veneçolan''' / [[Comité Olímpico Venezolano]] === Asia === ==== ''AFGANISTAN'' ==== {{Afganistan}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic d'Afganistan''' / ''[[Afghanistan National Olympic Committee]]'' ==== ''ARABIA SAUDITA'' ==== {{Arabia Saudita}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic d'Arabia Saudita''' / ''[[Saudi Arabian Olympic Committee]]'' (''(arabi)'' [https://web.archive.org/web/20130415101224/http://www.saudiolympic.org.sa/]) ==== ''BAHRAYN'' ==== {{Bahrayn}} ** '''Comitat Olimpic de Bahrayn''' / ''[[Bahrain Olympic Committee]]'' ==== ''BANGLADÈSH'' ==== {{Bangladèsh}} ** '''Associacion Olimpica de Bangladèsh''' / [[Bangladesh Olympic Association]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20121106204443/http://www.noc-ban.com/]) ==== ''BOTAN'' ==== {{Botan}} ** '''Comitat Olimpic de Botan''' / ''[[Bhutan Olympic Committee]]'' ==== ''BRUNEI'' ==== {{Brunei}} ** '''Conselh Nacional Olimpic de Brunei Darussalam''' / ''[[Brunei Darussalam National Olympic Council]]'' ({{en}} [http://www.bruneiolympic.org]) ==== ''CAMBÒTJA'' ==== {{Cambòtja}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Cambòtja''' / ''[[National Olympic Committee of Cambodia]]'' ==== ''CAZACSTAN'' ==== {{Cazacstan}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica de Cazacstan''' / '''HOK PK''' [[Национальный Олимпийский Комитет Республики Казахстан]] ( ''(cazac)'' {{ru}} [https://web.archive.org/web/20130626221641/http://www.olympic.kz/]) ==== ''CHINA'' ==== {{China}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|120 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Chinés''' / ''[[Chinese Olympic Committee]]'' ( {{zh}} {{en}} [http://www.olympic.cn] ) ==== ''CORÈA DEL NÒRD'' ==== {{Corèa del Nòrd}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de la Republica Populara Democratica de Corèa''' / ''[[Olympic Committee of the Democratic People's Republic of Korea]] ==== ''CORÈA DEL SUD'' ==== {{Corèa del Sud}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|90 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Corean''' / [[Korean Olympic Committee]] ( ''(corean)'' {{en}} [http://www.sports.or.kr]) ==== ''EMIRATS ARABIS UNITS'' ==== {{Emirats Arabis Units}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic dels Emirats Arabis Units''' / ''[[United Arab Emirates National Olympic Committee]]'' ({{en}} [http://www.uaenoc.ae]) ==== ''FILIPINAS'' ==== {{Filipinas}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Filipinas''' / '''POC''' [[Philippines Olympic Committee]] ( {{en}} [http://www.olympic.ph]) ==== ''HONG KONG'' ==== [[Fichièr:Flag of Hong Kong.svg|20 px]] [[Hong Kong]] [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Federacion dels Espòrts e Comitat Olimpic de Hong Kong''' / [[Sports Federation and Olympic Committee of Hong Kong]] ( {{zh}} {{en}} [http://www.hkolympic.org]) ==== ''IEMÈN'' ==== {{Iemèn}} ** '''Comitat Olimpic de Iemèn''' / ''[[Yemen Olympic Committee]]'' ==== ''ÍNDIA'' ==== {{Índia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Associacion Olimpica Indiana''' / [[Indian Olympic Association]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20060205062808/http://www.olympic.ind.in/]) ==== ''INDONESIA'' ==== {{Indonesia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic d'Indonesia''' / [[Komite Olimpiade Indonesia]] ( ''(indonesian)'' [https://web.archive.org/web/20110512223230/http://www.olympic.or.id/]) ==== ''IRAN'' ==== {{Iran}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica Islamica d'Iran''' / [[National Olympic Committee of the Islamic Republic of Iran]] (''(persan)'' [https://web.archive.org/web/20110614205157/http://www.olympic.ir/]) ==== ''IRAQ'' ==== {{Iraq}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic d'Iraq''' / ''[[National Olympic Committee of Iraq]]'' ( ''(arabi)'' {{en}} [https://web.archive.org/web/20171024001304/http://www.iraqiolympic.com/]) ==== ''JAPON'' ==== {{Japon}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|110 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Japonés''' / ''[[Japanese Olympic Committee]]'' ( {{ja}} {{en}} [http://www.joc.or.jp]) ==== ''JORDANIA'' ==== {{Jordania}} ** '''Comitat Olimpic Jordanian''' / [[Jordan Olympic Committee]] (''(arabi)'' {{en}} [http://www.joc.jo]) ==== ''KOWAIT'' ==== {{Kowait}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** ? ==== ''LAOS'' ==== {{Laos}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Laos''' / ''[[National Olympic Committee of Lao]]'' ==== ''LIBAN'' ==== {{Liban}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Libanés''' / [[Lebanese Olympic Committee]] ==== ''MALÀISIA'' ==== {{Malàisia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Conselh Olimpic de Malàisia''' / [[The Olympic Council of Malaysia]] ( {{en}} [http://www.olympic.org.my]) ==== ''MALDIVAS'' ==== {{Maldivas}} ** '''Comitat Olimpic de Maldivas''' / [[Maldives Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20140328010704/http://www.nocmaldives.org/]]) ==== ''MONGOLIA'' ==== {{Mongolia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Mongolia''' / '''[[MУОХ]]''' [[Монголын Чндзсний Олимпийн хороо]] ( ''(mongòl)'' {{en}} [http://www.olympic.mn]) ==== '' MYANMAR'' ==== [[Fichièr:Flag of Myanmar.svg|20 px]] [[Myanmar]] ** '''Comitat Olimpic de Myanmar''' / [[Myanmar Olympic Committee]] ==== ''NEPAL'' ==== {{Nepal}} ** '''Comitat Olimpic de Nepal''' / [[Nepal Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20160507221257/http://www.nocnepal.org.np/]) ==== ''OMAN'' ==== {{Oman}} ** '''Comitat Olimpic d'Oman''' / [[Oman Olympic Committee]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20141217001744/http://www.omanolympic.org.om/]) ==== ''OZBEQUISTAN'' ==== {{Ozbequistan}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic d'Ozbequistan''' / [[Национальный Олимпийский Комитет Үсбекистана]] ({{ru}} [http://www.olympic.uz]) ==== ''PALESTINA'' ==== [[Fichièr:Flag of Palestine.svg|20 px]] [[Palestina]] ** '''Comitat Olimpic de Palestina''' / ''[[Palestine Olympic Committee]]'' ==== ''PAQUISTAN'' ==== {{Paquistan}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Associacion Olimpica de Paquistan''' / ''[[Pakistan Olympic Association]]'' ==== ''QATAR'' ==== {{Qatar}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Qatar''' / [[Qatar Olympic Committee]] ( ''(arabi)'' {{en}}[https://web.archive.org/web/20201127171849/http://www.qatarolympics.org/]) ==== ''QUIRGUIZSTAN'' ==== {{Quirguizstan}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica de Quirguizstan''' / [[National Olympic Committee of the Republic of Kyrgysztan]] ==== ''SINGAPOR'' ==== {{Singapor}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Conselh Nacional Olimpic de Singapor''' / [[Singapore National Olympic Council]] ( {{en}}[http://www.singaporeolympics.com]) ==== ''SIRIA'' ==== {{Siria}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Sirian''' / [[Syrian Olympic Committee]] (''(arabi)'' {{en}} [https://web.archive.org/web/20090708195241/http://www.syriaolymp.org/]) ==== ''SRI LANKA'' ==== {{Sri Lanka}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Sri Lanka''' / [[National Olympic Committee of Sri Lanka]] ( {{en}}[https://web.archive.org/web/20180901022927/http://www.srilankaolympic.org/]) ==== ''TAILÀNDIA'' ==== {{Tailàndia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Tailàndia''' / ''[[National Olympic Committee of Thailandia]]'' ( ''(thai)'' {{en}} [https://web.archive.org/web/20010124162300/http://www.olympicthai.or.th/]) ==== ''TAIWAN'' ==== {{Taiwan}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de la China de Taipei''' / [[Chinese Taipei Olympic Committee]] ( {{zh}}[https://web.archive.org/web/20171201042732/http://www.tpenoc.net/?page_id=8718]) ==== ''TATGIQUISTAN'' ==== {{Tatgiquistan}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica de Tatgiquistan''' / ''[[National Olympic Committee of the Republic of Tadjikistan]]'' ==== ''TIMOR-ÈST'' ==== [[Fichièr:Flag of East Timor.svg|20 px]] [[Timor-Èst]] ** '''Comitat Olimpic Nacional de Timor-Èst''' / [[Comité Olímpico Nacional de Timor-Leste]] ==== ''TURCMENISTAN'' ==== {{Turcmenistan}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Turcmenistan''' / ''[[National Olympic Committee of Turkmenistan]]'' ==== ''VIETNAM'' ==== {{Vietnam}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Vietnam''' / [[Uẏ Ban Olympic Viḝt Nam]] ( ''(Viet)'' [https://web.archive.org/web/20110725072258/http://www.voc.org.vn/]) === Euròpa === ==== ''ALBANIA'' ==== {{Albania}} ** '''Comitat Nacional Olimpic d'Albania''' / '''KOKSH''' [[Komiteti Olimpik Kombetar Sqiptar]] (''(albanés)'' [http://www.nocalbania.org.al]) ==== ''ALEMANHA'' ==== {{Alemanha}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|340 px|left]] ** '''Associacion Esportiva Olimpica Alemanda''' / '''DOSB''' [[Deutscher Olympischer Sportbund]] ( {{de}} [http://www.dosb.de] ) ==== ''ANDÒRRA'' ==== {{Andòrra}} ** '''Comitat Olimpic Andorran''' / [[Comitè Olímpic Andorrà]] ({{ca}} [http://www.coa.ad]) ==== ''ARMENIA'' ==== {{Armenia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Nacional d'Armenia''' / '''ARMNOC''' ''[[National Olympic Committee of Armenia]]'' (''(armèni)'' [http://www.armnoc.an]) ==== ''ÀUSTRIA'' ==== {{Àustria}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|90 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Austriac''' / [[Osterreiches Olympisches Comité]] ({{de}} [http://www.olympia.at]) ==== ''AZERBAITJAN'' ==== {{Azerbaitjan}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Nacional de la Republica d'Azerbaitjan''' / [[Azerbaycan Respublikasɪ Milli Olimpiya Komitәsi]] (''(azeri)'' [https://web.archive.org/web/20120301175548/http://noc-aze.org/]) ==== ''BELGICA'' ==== {{Belgica}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]] ** '''Comitat Olimpic e Interfederal Bèlga''' / [[Comité Olympique et Interfédéral Belge]] - [[Belgisch Olympisch en Interfederaal Comité]] ({{fr}} {{nl}} [http://www.olympic.be]) ==== ''BIELORUSSIA'' ==== {{Bielorussia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica de Belarus''' / [[Национальный Олимпийский Комитет Республики Ъеларусь]] (''(belarus)'' [http://www.noc.by]) ==== ''BÒSNIA E ERCEGOVINA'' ==== {{Bòsnia e Ercegovina}} ** '''Comitat Olimpic de Bòsnia e Ercegovina''' / [[Olimpijski Komitet Bosne i Hercegovine]] (''(bosniac) ''[http://www.okbih.ba]) ==== ''BULGARIA'' ==== {{Bulgaria}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|80 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Bulgar''' / [[Булгарски Олимпийски Комитет]] (''(bulgar)'' [http://www.bgolympic.org]) ==== ''CHIPRE'' ==== {{Chipre}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Chipre''' / ''[[The Cyprus National Olympic Committee]]'' ( ''(grèc)'' {{en}} [https://web.archive.org/web/20080908030810/http://www.olympic.org.cy/]) ==== ''CROÀCIA'' ==== {{Croàcia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Croat''' / [[Hrvatski Olimpijski Odbor]] ( ''(croat)'' {{en}} [http://www.hoo.hr]) ==== ''DANEMARC'' ==== {{Danemarc}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|70 px|left]] ** '''Comitat dels Espòrts de Danemarc''' / [[Danmarks Idræts-Forbund]] ( ''(danés)'' [http://www.dif.dk]) ==== ''ESLOVAQUIA'' ==== {{Eslovaquia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Eslovac''' / [[Slovenský Olympijský výbor]] ( ''(eslovac)'' {{en}} [https://web.archive.org/web/19981212031604/http://www.olympic.sk/]) ==== ''ESLOVÈNIA'' ==== {{Eslovènia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Eslovèn''' / [[Olimpijski komite Slovenije]] ( ''(eslovèn)'' {{en}} [http://www.olympic.si]) ==== ''ESPANHA'' ==== {{Espanha}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Espanhòl''' / [[Comité Olímpico Espaňol]] ( {{es}} [http://www.coe.es]) ==== ''ESTÒNIA'' ==== {{Estònia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45px|left]] ** '''Comitat Olimpic d'Estònia'''... / '''EOK''' [[Eesti Olümpiakomitee]] ( ''(estonian)'' [http://www.eok.ee]) ==== ''FINLÀNDIA'' ==== {{Finlàndia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|130 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Finés''' / [[Suomen Olympiakomitea]] ( ''(finés)'' {{en}} [https://web.archive.org/web/20071005235409/http://www.noc.fi/] ) ==== ''FRANÇA'' ==== {{França}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|180 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic e Esportiu Francés''' / [[Comité National Olympique et Sportif Français]] ({{fr}} [http://www.franceolympique.com]) ==== ''GEORGIA'' ==== {{Georgia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic Georgian''' / [[Georgian National Olympic Committee]] ( ''(georgian)'' {{en}}[http://www.geonoc.org.ge]) ==== ''GRÈCIA'' ==== {{Grècia}} [[Fichièr:Spiridon louis.jpg|thumb|200 px|right|... en [[Spiridon Louis]] a pausar, de repaus... Primièr campion olimpic del ''maraton'' [[Atenas 1896]]... ]] [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Ellèn''' /'''EOE''' [[Eλληνικη Ολημπιακη Επητροπη]] ( ''(grèc)'' {{en}} [http://www.hoc.gr]) ==== ''IRLANDA'' ==== {{Irlanda}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Conselh Olimpic d'Irlanda''' / [[Olympic Council of Ireland]] ( {{en}} [http://www.olympicsport.ie]) ==== ''ISLÀNDIA'' ==== {{Islàndia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Associacion Nacionala Olimpica e Esportiva d'Islàndia''' / [[ÍÞrótta- og Olympíusamband Íslands]] ( ''(islandés)'' {{en}} [http://www.olympic.is]) ==== ''ISRAÈL'' ==== {{Israèl}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Olimpic d'Israèl''' / [[The Olympic Committee of Israel]] ({{en}} ''(ebrèu)'' [https://web.archive.org/web/20160602034551/http://www.olympic.one.co.il/]) ==== ''ITÀLIA'' ==== {{Itàlia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|160 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Nacional Italian''' / '''CONI''' [[Comitato Olimpico Nazionale Italiano]] ( {{it}} [http://www.coni.it]) ==== ''LETÒNIA'' ==== {{Letònia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Letonia''' / '''LOK''' [[Latvijas Olimpiskā Komiteja]] ( ''(leton)'' [http://www.olimpiade.lv]) ==== ''LIECHTENSTEIN'' ==== {{Liechtenstein}} '''[[°]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Esportiu Olimpic de Liechtenstein''' / [[Liechtensteinischer Olympischer Sportverband]] ( {{de}} {{en}}[https://web.archive.org/web/20120814200010/http://www.losv.li/]) ==== ''LITUÀNIA'' ==== {{Lituània}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|40 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Lituània''' / '''LTOK''' [[Lietuvos tautinis olimpinis komitetas]] ( ''(lituanian)'' [http://www.litok.lt]) ==== ''LUXEMBORG'' ==== {{Luxemborg}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|30 px|left]] ** '''Comitat Olimpic e Esportiu Luxemborgés''' / '''[[COSL]] [[Comité Olympique et Sportif Luxembourgeois]] ( {{fr}} [http://www.cosl.lu]) ==== ''MACEDÒNIA'' ==== {{Macedònia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Macedonian''' / [[Makedonski Olimpiski Komitet]] (''(macedonian)'' [https://web.archive.org/web/20100412114555/http://www.mok.org.mk/]) ==== ''MALTA'' ==== {{Malta}} ** '''Comitat Olimpic de Malta''' / [[Kumitat Olimpiku Malti]] ( ''(maltés)'' {{en}} [http://www.nocmalta.org]) ==== ''MOLDÀVIA'' ==== {{Moldàvia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|35 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de la Republica Moldava''' / [[Comitetul National Olimpic al Republicii Moldova]] ( {{ro}} {{en}} [http://www.olympic.md]) ==== ''MÓNEGUE'' ==== {{Mónegue}} ** '''Comitat Olimpic Monegasc''' / [[Comité Olympique Monegasque]] ( {{fr}} {{en}} [http://www.comite-olympique.mc]) ==== ''MONTENEGRO'' ==== {{Montenegro}} ** '''Comitat Olimpic de Montenegro''' / [[Crnogorski Olimpijski Komitet]] ( ''(sèrbe)'' [https://web.archive.org/web/20100212063636/http://www.cokcg.org/uslalomuts.htm]) ==== ''NORVÈGIA'' ==== {{Norvègia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|120 px|left]] ** '''Comitat dels Espòrts de Norvègia''' / [[Norges Idrettsforbund]] ( ''(norvegian)'' [https://web.archive.org/web/20151202051413/http://www.idrett.no/]) ==== ''ONGRIA'' ==== {{Ongria}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|130 px|left]] ** '''Comitat Olimpic d'Ongria''' / '''MOB''' [[Magyar Olimpiai Bizottság]] ( {{on}} [https://web.archive.org/web/20080705175414/http://www.olympic-hun.org/]) ==== ''PAÏSES BASSES'' ==== {{Païses Basses}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|100 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Neerlandés * Federacion Neerlandesa de l'Espòrt''' / '''NOC*NSF''' [[Nederlands Olympisch Comité * Nederlandse Sport Federatie]] ( {{nl}} [http://www.nocnsf.nl]) ==== ''POLONHA'' ==== {{Polonha}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|90 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Polonés''' / [[Polski Komitet Olimpijski]] ( {{po}} {{en}} [http://olimpijski.pl]) ==== ''PORTUGAL'' ==== {{Portugal}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|45 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Portugal''' / [[Comité Olímpico de Portugal]] ( {{pt}} [http://www.comiteolimpicoportugal.pt]) ==== ''REIALME UNIT'' ==== {{Reialme Unit}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|180 px|left]] ** '''Associacion Olimpica Britanica''' / [[British Olympic Association]] ( {{en}} [http://www.olympics.org.uk]) ==== ''REPUBLICA CHÈCA'' ==== {{Republica Chèca}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|80 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Chèc''' / [[Český Olympijský Výbor]] ( ''(chèc)'' {{en}} [http://www.olympic.cz]) ==== ''ROMANIA'' ==== {{Romania}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|90 px|left]] ** '''Comitat Olimpic e Esportiu Romanés''' / [[Comitetul Olimpic si Sportiv Roman]] ( ''(romanés)'' {{en}} {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110809205725/http://www.cor.ro/]) ==== ''RUSSIA'' ==== {{Russia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|360 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Russia / ... ==== ''SANT MARIN'' ==== {{Sant Marin}} ** '''Comitat Olimpic Nacional Santmarinés''' / [[Comitato Olimpico Nazionale Sammarinese]] ( {{it}}[http://www.cons.sm]) ==== ''SERBIA'' ==== {{Serbia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Serbia''' / [[Olimpijski komitet Srbije]] ( ''(sèrbe)'' [http://www.oks.or.rs]) ==== ''SOÏSSA'' ==== {{Soïssa}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|100 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Soïs''' / [[Schweizerischen Olympischen Comité / Comité Olympique Suisse]] ( {{de}} {{fr}} [http://www.swissolympic.ch]) ==== ''SUÈCIA'' ==== {{Suècia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|160 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Suècia''' / '''SOK''' [[Sveriges Olympiska Kommitté]] ( ( ''(suèc)'' [http://www.sok.se]) ==== ''TURQUIA '' ==== {{Turquia}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Turquia''' / [[Turkiye Milli Olimpiyat Komitesi]] ( ''(turc)'' {{en}} [http://www.turkishnoc.org]) ==== ''UCRAÏNA'' ==== {{Ucraïna}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|60 px|left]] ** '''Comitat Nacional Olimpic d'Ucraïna''' / [[Національний Олимпійский Комітет Үкраїни]] ( ''(ucraïnés)'' {{en}} [http://www.noc-ukr.org]) === Oceania === ==== ''AUSTRÀLIA'' ==== {{Austràlia}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|130 px|left]] ** '''Comitat Olimpic Australian''' / [[Australian Olympic Committee]] ({{en}} [http://www.olympics.au]) ==== ''BELAU'' ==== {{Belau}} ** '''Comitat Olimpic Nacional de Belau''' / '''[[PNOC]]''' [[Palau National Olympic Committee]] ( {{en}}[https://web.archive.org/web/20110529150803/http://www.oceaniasport.com/palau/] ==== ''FIJI'' ==== {{Fiji}} ** '''Associacion dels Espòrts e Comitat Nacional Olimpic de Fiji''' '''FASANOC''' / / [[Fiji Association of Sports and National Olympic Committee]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20161007025138/http://www.fijiolympiccommittee.com/]) ==== ''GUAM'' ==== [[Fichièr:Flag of Guam.svg|20 px]] [[Guam]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Guam''' / '''[[GNOC]]''' [[Guam National Olympic Committee]] ( {{en}}[https://web.archive.org/web/20100412070000/http://www.oceaniasport.com/guam/] ==== ''ILLAS COOK'' ==== [[Fichièr:Flag of the Cook Islands.svg|20 px]] [[Illas Cook]] ** '''Comitat Nacional Olimpic e dels Espòrts de las Illas Cook''' / [[Cook Islands Sports and National Olympic Committee]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20190117045242/http://www.oceaniasport.com/cookis/]) ==== ''ILLAS MARSHALL'' ==== [[Fichièr:Flag of the Marshall Islands.svg|20 px]] [[Illas Marshall]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de las Illas Marshall''' / [[Marshall Islands National Olympic Committee]] ==== ''ILLAS SALAMON'' ==== [[Fichièr:Flag of the Solomon Islands.svg|20 px]] [[Illas Salamon]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de las Illas Salamon''' / '''[[NOCSI]]''' [[National Olympic Committee of Solomon Islands]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20180808172020/http://www.oceaniasport.com/solomon/]) ==== ''KIRIBATI'' ==== {{Kiribati}} ** Comitat Nacional Olimpic de Kiribati''' '''KNOC''' / [[Kiribati National Olympic Committee]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20171023222621/http://www.oceaniasport.com/kiribati/]) ==== ''MICRONESIA'' ==== {{Micronesia}} ** '''Comitat Nacional Olimpic dels Estats Federats de Micronesia''' / [[Federated States of Micronesia National Olympic Committee]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20190117040728/http://www.oceaniasport.com/fsm/]) ==== ''NAURU'' ==== {{Nauru}} ** '''Comitat Olimpic de Nauru''' / '''[[NOC]]''' [[Nauru Olympic Committee]] ( {{en}}[https://web.archive.org/web/20100531181249/http://www.oceaniasport.com/nauru/] ==== ''NÒVA ZELANDA... AOTEAROA'' ==== {{Nòva Zelanda}} '''[[¤]]''' [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|50 px|left]] ** '''Comitat Olimpic de Nòva Zelanda''' / [[New Zeland Olympic Committee Inc.]] ({{en}} [http://www.olympic.org.nz]) ==== ''PAPOA-NÒVA GUINÈA'' ==== {{Papoa-Nòva Guinèa}} ** '''Federacion dels Espòrts e Comitat Olimpic de Papoa-Nòva Guinèa / '''[[PNGSFOC]]''' [[Papua New Guinea Sports Federation and Olympic Committee Inc.]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20170423171053/http://www.oceaniasport.com/png/]) ==== ''SAMOA'' ==== {{Samoa}} ** '''Comitat Nacional Olimpic de Samoa''' '''SASNOC''' / [[Samoa National Olympic Committee]] ({{en}} [https://web.archive.org/web/20170708132827/http://www.oceaniasport.com/samoa/]) ==== ''SAMOA AMERICANA'' ==== [[Fichièr:Flag of American Samoa.svg|20 px]] [[Samoa Americana]] ** '''Comitat Nacional Olimpic de Samoa Americana''' / '''[[ASNOC]]''' [[American Samoa National Olympic Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20081121130040/http://www.oceaniasport.com/amsam] ==== ''TÒNGA'' ==== {{Tònga}} [[Fichièr:Erepodium.png|thumb|25 px|left]] ** '''Associacion dels Espòrts e Comitat Nacional Olimpic de Tònga''' / '''[[TASANOC]]''' [[Tonga Association of Sports and Olympic National Committee]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20181002105658/http://www.oceaniasport.com/tonga/]) ==== ''TUVALU'' ==== {{Tuvalu}} ** '''Associacion dels Espòrts e Comitat Nacional Olimpic de Tuvalu''' / [[Tuvalu National Olympic Committee and Association of Sports]] ( {{en}} [https://web.archive.org/web/20110617121051/http://www.oceaniasport.com/tuvalu/]) ==== ''VANUATU'' ==== {{Vanuatu}} ** '''Associacion dels Espòrts e Comitat Nacional Olimpic de Vanuatu''' / '''[[VASANOC]]''' [[Vanuatu Association of Sports and National Olympic Committee]] ( {{en}} [http://www.vasanoc.com.vu]) == Bibliografia == * Veire bibliografia generala dins l'article [[Jòcs Olimpics]] == Documents audiovisuals == * Veire videografia generala dins l'article [[Jòcs Olimpics]] == Vejatz tanben == * Cada article (26 en total...) sul modèl [[Atenas 1896 - Atletisme]] fins a [[Pequin 2008 - Atletisme]] per çò tot que de pòdis exaustius e medalhièrs particulars se tracha... ([[Atletisme als Jòcs Olimpics]])... * [[Jòcs Olimpics]] * [[Istòria dels Jòcs Olimpics]] * [[Medalhièr general de l'atletisme olimpic]] * [[Estatisticas olimpicas generalas]] == Ligams extèrnes == * {{en}} {{fr}} [http://www.olympic.org Sit oficial] * {{en}} {{es}} {{fr}} [http://acnolympic.org Sit oficial de l'Associacion dels Comitats Nacionals Olimpics / ACNO - ANOC...] == Nòtas e referéncias == <references> [[Categoria:Jòcs Olimpics|*]] [[Categoria:Organizacion internacionala]] sdd7a6vpavm9vj9ai619qoa78agjez4 0 96520 2496986 2209663 2026-03-29T01:09:16Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496986 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França | carta=frp | nomcomuna=Bourget-en-Huile | nomcomuna2=Bourget-en-Huile | imatge=cap | descripcion= | lògo= | escut= | escais= | region ist ={{Savòia}} | parçan= | arrondiment=[[Arrondiment de Chambéry|Chambéry]] | canton= [[Canton de La Rochette|La Rochette]] | insee =73052 | sitweb= | cp =73110 | cònsol =Régis Barbaz | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | longitud=6.20777777778 | latitud=45.4855555556 | alt mini =795 | alt mej = | alt maxi =1744 | km² =6.79 }} '''Bourget-en-Huile''' en [[arpitan]] (''Bourget-en-Huile'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Arpitània|arpitana]] de [[Savòia]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Savòia (departament)|Savòia]] e la [[regions francesas|region]] de [[Ròse-Aups]]. ==Geografia== ===Comunas vesinas=== <div style="position: relative; float:left; width:450px;"> [[Fichièr:Blank map.svg|400px|left||Distanças e posicion relativa]] {{Image label|x=0.506|y=0.495|scale=400|text=[[Fichièr:Map pointer black.svg|20px|Bourget-en-Huile]]'''Bourget-en-Huile'''}} {{Image label|x=0.568409496932|y=0.30533291866|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 29 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Champ-Laurent]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.661230937493|y=0.355318829457|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 118 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Pontet (Savòia)|Le Pontet]] (2,7km)}}}} {{Image label|x=0.306879635196|y=0.551292158181|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 354 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Table]] (2,8km)}}}} {{Image label|x=0.389776694579|y=0.243131325431|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 458 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villard-Léger]] (3,7km)}}}} {{Image label|x=0.276670255128|y=0.697915174696|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 101 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Le Verneil]] (4,0km)}}}} {{Image label|x=0.152900255926|y=0.403467599132|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 277 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[La Trinité (Savòia)|La Trinité]] (4,9km)}}}} {{Image label|x=0.125217412458|y=0.478302802632|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 216 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Villard-Sallet]] (5,1km)}}}} {{Image label|x=0.398864955731|y=0.113895848345|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 270 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Betton-Bettonet]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.725182001796|y=0.153137530971|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 48 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Montendry]] (5,2km)}}}} {{Image label|x=0.138655921281|y=0.687641115344|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 343 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Étable (Savòia)|Étable]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.938798550742|y=0.524509949226|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 293 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Alban-d'Hurtières]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.563034606115|y=0.0800559995395|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|8px|Comuna amb 814 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Chamoux-sur-Gelon]] (5,4km)}}}} {{Image label|x=0.928359168099|y=0.673875617179|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 152 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Saint-Pierre-de-Belleville]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.0862469486407|y=0.616454073597|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 277 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Rotherens]] (5,7km)}}}} {{Image label|x=0.308872993808|y=0.107130641466|scale=400|text=[[Fichièr:Small-city-symbol.svg|6px|Comuna amb 300 abitants (2000)]]{{mida|80%|[[Hauteville (Savòia)|Hauteville]] (5,8km)}}}} </div>{{clear|left}} ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=73052 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Régis Barbaz|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=73052 |1793=395 |1800=274 |1806=407 |1821=504 |1831= |1836=512 |1841= |1846=497 |1851= |1856=361 |1861=375 |1866=400 |1872=410 |1876=408 |1881=409 |1886=441 |1891=405 |1896=347 |1901=341 |1906=312 |1911=285 |1921=250 |1926=188 |1931=183 |1936=184 |1946=159 |1954=121 |1962=85 |1968=91 |1975=96 |1982=99 |1990=81 |1999=125 |2004= |2005= |2006=127 |2007=130 |2008=136 |2009=143 |cassini=5295 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== == Liames extèrnes == * [https://web.archive.org/web/20130330013404/http://www.bourgetenhuile.com/ Sit oficiau de la comuna de Bourget en Huile] ==Nòtas== <references/> {{Portal Savòia}} {{Comunas de| insee =73052 }} [[Categoria:Comuna de Savòia]] fwj7hdoapdu1jb8l5e2sxl2owh9gto1 0 104562 2496994 2495373 2026-03-29T06:27:38Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2496994 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana |carta=oc | nom2= ''Esterre'' |nom=Estèrra | lògo= | imatge=Luz Saint-Sauveur - Chateau Ste Marie.jpg | descripcion= Castèth de Senta Maria. |escut= Blason ville fr Esterre (65).svg |escais= | region = {{Occitània (Region)}} | ist = {{Gasconha}} | parçan = {{Bigòrra}} <br/>[[Lavedan]] [[País Tòi]] | arrondiment = [[Arrondiment d'Argelèrs de Gasòst|Argelèrs de Gasòst]] | canton = Era Vath deths Gaves ([[Canton de Lus e Sent Sauvaire|Lus e Sent Sauvaire]] avant 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas deths Pirenèus Vaths deths Gaves|CC deths Pirenèus Vaths deths Gaves]] | alt min= 720 | alt mej= | alt max= 1987 | cp= 65120 |insee= 65173 |cònsol= Raymond Theil |mandat=[[2020]]-[[2026]] |gentilici= esterròt | km² = 1.74 |}} '''Estèrra''' (''Esterre'' en [[francés]]) qu'ei ua [[comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]] de [[Bigòrra]], en [[Lavedan]] e en [[País Tòi]], situada dens eth [[departament francés|departament]] deths [[Hauts Pirenèus]] e era [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Mieidia-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== {{...}} [[Imatge:Map commune FR insee code 65173.png|vignette|upright=1.5|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deth territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Estèrra | nòrd = | nòrd-èst = [[Biei]] | èst = [[Vielar]] | sud-èst = | sud = [[Lus e Sent Sauvaire]] | sud-oèst = | oèst = [[Esquiesa e Cèra]] | nòrd-oèst = [[Saligòs]] }} ==Toponimia== Eras fòrmas ancianas que son ''Guilhermi Orioli de Sterra'', en latin, ath sègle XIIau, ''De Sterra'', ''De-Stera'', ''Sterra'', ath sègle XIIau, ''W. Fuert de Sterra'', en 1251, ''Esterre'', en 1285, ''De-Sterra'', en 1313, ''De Esterra'', en 1342, ''de Estera'', ''de Sterra'', ''de-Stera'', en 1429, ''Esterre'', en 1614. Era prononciacion qu'ei [es'tɛrrɔ] <ref name = mg>Michel Grosclaude et Jean-François Le Nail, ''Dictionnaire toponymique des communes des Hautes-Pyrénées intégrant les travaux de Jacques Boisgontier'', Conseil Général des Hautes-Pyrénées, 2000 http://www.archivesenligne65.fr/article.php?laref=999&titre=esterre </ref>. [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] qu'i postula un radical prelatin ''est-'', oronime o idronime, atau com per [[Estavar]], mès que hè un ligam interessant dab Esterri <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 273, a ''Estavar''</ref> ([[Esterri d'Àneu]] o [[Esterri de Cardós]], tots dus ath [[Palhars Sobeiran]]). </br> [[Miquèu Grosclaude]] qu'arrefusa eras proposicions de Robèrt Aymard, eth mot ''stera'', « bòrna » (de ''stella'') perqué i a duas ''r'', o eth vèrbe ''esterrar''. Que considera ''Estèrra'' coma escur, benlèu un oronime o un idronime prelatin <ref name = mg/>.</br> Era semblança dab ''Esterri'' qu'ei evidenta e probablament pas per azard. [[Joan Coromines]] qu'explica eths ''Esterri'' per dus mots [[basco]]s, ''esto'', « parc (per tropèths) », « barradèr, barralha », e ''erri'', « lòc, endret » : eth lòc deth parc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniae'', 1995, a ''Esterri'', vol. IV, p. 158-159 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=18032</ref>. Era dificultat qu'ei era finala diferenta (''Estèrre'' e ''Estèrri'' que son variacions normalas). Supausar ua atraccion de ''tèrra'' ? l'article basc pòstpausat ''-a'' ? ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 65173 |Títol= Lista deths cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= ([[2026]]) |Identitat= Raymond Theil |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Noël Fourtine|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 65173 |1793=232 |1800=234 |1806=228 |1821=245 |1831=312 |1836=301 |1841=307 |1846=335 |1851=308 |1856=312 |1861=300 |1866=274 |1872=266 |1876=230 |1881=244 |1886=241 |1891=234 |1896=222 |1901=212 |1906=217 |1911=216 |1921=185 |1926=194 |1931=224 |1936=166 |1946=173 |1954=300 |1962= 210 |1968= 188 |1975= 151 |1982= 135 |1990= 189 |1999= 199 |2006=206 |cassini=13126 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr65|0}} era populacion èra de {{popfr65|173}} abitants e era densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr65|173}}/1.74) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas dab era comuna == ==Véder tanben== * [[Comunas deths Hauts Pirenèus]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas deths Hauts Pirenèus}} [[Categoria:Comuna de Lavedan]] [[Categoria:Comuna de Bigòrra]] [[Categoria:Comuna deths Hauts Pirenèus]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] en195bmbpe7uj2vlcs9a99n44754f2g 0 107593 2496998 2289049 2026-03-29T07:39:04Z Zamakuza 62890 Ewan Corinaldesi 2496998 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ròcafòrt | nom2 = ''Roquefort-les-Pins'' | lògo = cap|150px | imatge = La_place_Mougins-Roquefort_de_Roquefort-les-Pins.JPG|290px | descripcion = La plaça Mogins-Ròcafòrt. | escut = Blason Roquefort-les-Pins.svg|60px | escais = | ist = {{Comtat de Niça}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Grassa|Grassa]] | canton = [[Canton de Lo Bar de Lop|Lo Bar de Lop]] | sitweb = | cp = 06330 | insee = 06105 | cònsol = Ewan Corinaldesi | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 7.05138888889 | latitud = 43.6663888889 | alt mini = 20 | alt mej = | alt maxi = 362 | km² = 21.53 |}} '''Ròcafòrt''' (en francés, ''Roquefort'', nom entrò 1933) o '''Ròcafort lei Pins'''{{Ref Comunas Aups Maritims}} ò ''Ròcafort dei Pins''<ref>Règlas d'Escritura de la mencion : https://fr.calameo.com/books/005115906552c74111cd2</ref><ref>IEO_BdTopoc : http://bdtopoc.org</ref>(''Roquefort-les-Pins'' nom despuèi 1933) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Provença]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] deis [[Aups Maritims]] e la [[regions francesas|region]] de [[Provença-Aups-Còsta d'Azur]]. ==Geografia== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=06105 |Títol= Lista dei cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=[[Michel Rossi]]|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=06105 |1793=611 |1800=611 |1806=710 |1821=751 |1831=803 |1836=771 |1841=770 |1846=756 |1851=812 |1856=787 |1861=760 |1866=719 |1872=676 |1876=655 |1881=628 |1886=580 |1891=587 |1896=558 |1901=550 |1906=600 |1911=529 |1921=454 |1926=548 |1931=569 |1936=477 |1946=494 |1954=687 |1962=1123 |1968=1575 |1975=2507 |1982=3432 |1990=4714 |1999=5239 |2004= |2005= |2006=6 058 |2007=6 175 |2008=6 346 |2009=6 422 |cassini=29625 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas ambé la comuna== ==Veire tanben== ==Liames extèrnes== ==Nòtas== {{reflist}} {{Portal Comtat de Niça}} {{Comunas dei Aups Maritims}} [[Categoria:Comuna dei Aups Maritims]] [[Categoria:Comuna dau Comtat de Niça]] jggs09na0xhzcuf0wiblbv14acnmg0p 2496999 2496998 2026-03-29T07:39:51Z Zamakuza 62890 /* Administracion */Ewan Corinaldesi 2026. 2496999 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Ròcafòrt | nom2 = ''Roquefort-les-Pins'' | lògo = cap|150px | imatge = La_place_Mougins-Roquefort_de_Roquefort-les-Pins.JPG|290px | descripcion = La plaça Mogins-Ròcafòrt. | escut = Blason Roquefort-les-Pins.svg|60px | escais = | ist = {{Comtat de Niça}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Grassa|Grassa]] | canton = [[Canton de Lo Bar de Lop|Lo Bar de Lop]] | sitweb = | cp = 06330 | insee = 06105 | cònsol = Ewan Corinaldesi | mandat = [[2026]]-[[2032]] | gentilici = | longitud = 7.05138888889 | latitud = 43.6663888889 | alt mini = 20 | alt mej = | alt maxi = 362 | km² = 21.53 |}} '''Ròcafòrt''' (en francés, ''Roquefort'', nom entrò 1933) o '''Ròcafort lei Pins'''{{Ref Comunas Aups Maritims}} ò ''Ròcafort dei Pins''<ref>Règlas d'Escritura de la mencion : https://fr.calameo.com/books/005115906552c74111cd2</ref><ref>IEO_BdTopoc : http://bdtopoc.org</ref>(''Roquefort-les-Pins'' nom despuèi 1933) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] de [[Provença]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] deis [[Aups Maritims]] e la [[regions francesas|region]] de [[Provença-Aups-Còsta d'Azur]]. ==Geografia== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=06105 |Títol= Lista dei cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[1983]] |Fin= [[2026]] |Identitat=[[Michel Rossi]]|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 28 març de [[2026]] |Fin= |Identitat=Ewan Corinaldesi |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=06105 |1793=611 |1800=611 |1806=710 |1821=751 |1831=803 |1836=771 |1841=770 |1846=756 |1851=812 |1856=787 |1861=760 |1866=719 |1872=676 |1876=655 |1881=628 |1886=580 |1891=587 |1896=558 |1901=550 |1906=600 |1911=529 |1921=454 |1926=548 |1931=569 |1936=477 |1946=494 |1954=687 |1962=1123 |1968=1575 |1975=2507 |1982=3432 |1990=4714 |1999=5239 |2004= |2005= |2006=6 058 |2007=6 175 |2008=6 346 |2009=6 422 |cassini=29625 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas ambé la comuna== ==Veire tanben== ==Liames extèrnes== ==Nòtas== {{reflist}} {{Portal Comtat de Niça}} {{Comunas dei Aups Maritims}} [[Categoria:Comuna dei Aups Maritims]] [[Categoria:Comuna dau Comtat de Niça]] 1j6rn58fm0krzvqd883omwi8wrzex2j 0 108807 2496991 2481793 2026-03-29T03:28:44Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496991 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Constantine (Algérie).jpg|thumb|Constantina]] '''Constantina''' (Qacentina en [[arabi]]: قسنطينة) es una vila del nòrd èst d'[[Argeria]], cap luòc de la [[Wilaya de Constantina]] que compta mai de 840 000 abitants. Es considerada coma la tresena vila mai importanta del país per sa populacion. De son ancian nom [[Cirta]],<ref name="WDL">[https://web.archive.org/web/20130928142557/http://www.wdl.org/en/item/8789/]</ref> Constantina es tanben escaissada la « vila dels ponts penjats »(Madinat Al Jossour) o ben « vila dels aglas ». Sa fondacion remonta a l'an [[-202]]. Anciana vila imperiala fortificada, aprofecha d'una posicion estrategica, amb son ròc e sos barris. La vila de Cirta èra tanben une importanta vila [[feniciana]] abans de venir capitala de la [[Numidia]] pendent lo reialme de [[Massinissa]], aliada de [[Empèri Roman|Roma]], puèi foguèt destruita en [[311]] per [[Maxenci]] e [[Domici Alexandre]]. Pauc aprèp l'emperaire [[Constantin I lo Grand]] la tornèt bastir e li donèt lo nom que pòrta dempuèi lo [[sègle XVII]]. Constantina, es una del las mai ancianas ciutats del monde, es sbretot coneguda per l'art de viure rafinat del abitants. Constantina es tanben una vila importanta dans l'istòria [[Mediterranèa|mediterraneana]], simbòl de la cultura araboandalosa. Per son istòria, venguèt l'arbitre de l'elegància de [[Al Andalús]], pels biases de vestir e l'art rafinat de la cosina. Vila del malof, la musica araboandalosa, e dels olemas (savents de l'islam), es la capitala de l'Èst du país e la tresena vila d'Argeria. ==Galariá== <gallery> Fichièr:Constantine, 1972.jpg|Constantina en 1972 Fichièr:Pont des chutes.jpg|pont de las casudas Fichièr:Sidi m'sid.jpg|pont de Sidi m'sid sul [[Rummel]] Fichièr:Algérie constantine arche naturelle.jpg|[[Archa (geologia)|Arca naturala]] 1899 </gallery> ==Personalitats ligadas a la ciutat== * [[Thierry Suquet]] (1960), naut foncionari francés, nascut a Constantina == Referéncias e bibliografia == <references/> {{Commonscat|Constantine, Algeria|Constantina}} [[Categoria:Vila d'Argeria]] s9xtxjtoqx0i3klt0l1yoho6g495px3 0 114299 2497001 2411289 2026-03-29T09:31:08Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2497001 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Dausat | nom2 = ''Dauzat-sur-Vodable'' | imatge = Eglise sous la neige.jpg | descripcion = La glèisa per temps d'ivèrn. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'{{Auvèrnhe (region)}}</small> | arrondiment = [[arrondiment de Soire|Soire]] | canton = Braçac (Auvèrnhe) ([[canton d'Ardes|Ardes]] davant 2015) | intercom = CA [[Agló País de Soire]] | insee = 63134 | cp = 63340 | cònsol = Jacques Morel | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.4831 | longitud = 3.0997 | alt mini = 677 | alt mej = | alt maxi = 1252 | km² = 14.99 |}} '''Dausat''' (''Dauzat-sur-Vodable'' en [[francés]]) z-es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Puèi de Doma (departament)|Puèi de Doma]] e de la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]]. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 63134.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] == Toponimia == Avèm renmàs v-una atestacion, Domeciagum en [[954]]. La comuna se ditz localament [døˈza]<ref>Collectatge IEO 63. Parlar de [[Maruege]].</ref> o [døˈzɛ]<ref>Collectatge IEO 63. Parlar de [[la Chapèla e Marcoça]].</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63134 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jacques Morel |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Robert Champeix ? |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 ? |Identitat=Georges Auteroche |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63134 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr63|0}} la populacion èra de {{popfr63|134}} abitants. ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas dau Puèi de Doma]] ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] 0bo74m2q9i26eip5isufye9g4xsuhdj 0 114300 2497002 2432028 2026-03-29T09:34:24Z Valentin d'Auvèrnha 46064 La grafia -ac es la bona, mèma si a un moment dins l'istòria la prononciacion passèt de [ak] a [at] aquel chamjament se deu pas escriure. Arriba quò mèma en lengadocian e en gascon. 2497002 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana |carta = oc | nom = Davaiac | nom2 = ''Davayat'' | imatge = Davayat.jpg | descripcion = Le chastèl de Davaiac. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63135 | cp = 63200 | cònsol = Pascal Caillet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =davaiadaire/-a ; davaiaire/-a | latitud = 45.9481 | longitud = 3.1094 | alt mej = | alt mini = 338 | alt maxi = 369 | km² = 2.33 |}} '''Davaiac''' (''Davayat'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Le vialatge z-es atestat en 1259 coma '''Davayac'''<ref>“et masum situm in parrochia de Davayac”, [https://web.archive.org/web/20230601094035/https://francearchives.gouv.fr/fr/facomponent/dd5ef88857effb78a3a4d7e8e8f7ebd3dae67cff "Radulphus Berchardi, dominus Bercoliarum, confitetur se, nomine Odonis, comitis..."] ''trésor des Chartes''.</ref>. La comuna se ditz localament [davaˈja]<ref>Collectatge IEO 63. Parlar de [[Sent Bonet de Riòm]].</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63135 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pascal Caillet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63135 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 4imqb0t44pq19y9tfbd660i4ziwtcef 2497003 2497002 2026-03-29T09:34:35Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Davaiat]] cap a [[Davaiac]] 2497002 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana |carta = oc | nom = Davaiac | nom2 = ''Davayat'' | imatge = Davayat.jpg | descripcion = Le chastèl de Davaiac. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63135 | cp = 63200 | cònsol = Pascal Caillet | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =davaiadaire/-a ; davaiaire/-a | latitud = 45.9481 | longitud = 3.1094 | alt mej = | alt mini = 338 | alt maxi = 369 | km² = 2.33 |}} '''Davaiac''' (''Davayat'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Le vialatge z-es atestat en 1259 coma '''Davayac'''<ref>“et masum situm in parrochia de Davayac”, [https://web.archive.org/web/20230601094035/https://francearchives.gouv.fr/fr/facomponent/dd5ef88857effb78a3a4d7e8e8f7ebd3dae67cff "Radulphus Berchardi, dominus Bercoliarum, confitetur se, nomine Odonis, comitis..."] ''trésor des Chartes''.</ref>. La comuna se ditz localament [davaˈja]<ref>Collectatge IEO 63. Parlar de [[Sent Bonet de Riòm]].</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63135 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Pascal Caillet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63135 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 4imqb0t44pq19y9tfbd660i4ziwtcef 0 114301 2497005 2417352 2026-03-29T09:40:09Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2497005 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Domesas | nom2 = ''Domaize'' | imatge = Eglise_Saint-Loup_de_Domaize,_Puy-de-Dôme.jpg | descripcion =La glèisa Sent Lop. | lògo = | escut = Blason ville fr Domaize1 (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63136 | cp = 63520 | cònsol = Gérard Greiner | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.6886111111 | longitud = 3.53666666667 | alt mej = | alt mini = 336 | alt maxi = 702 | km² = 14.60 | sans = 371 | data-sans = [[2008]] |}} '''Domesas''' (''Domaize'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Atestat ''Dimesses'' en [[Sègle XIV|1373]] e ''Dumeziarum'' au [[sègle XVI]]. Localament la comuna se ditz [dømø'ze]<ref>Collectatge IEO 63. Parlar de la comuna.</ref> o [døˈmœzɛ]<ref>Collectatge IEO 63. Parlar de [[la Chapèla Anhon]].</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63136 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Gérard Greiner|mandat=[[2008]]-[[2014]]||Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63136 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] q07etzbx5qm08or3nvnzqjxyoy5vskz 0 114521 2497007 2418523 2026-03-29T09:54:35Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia + gentilici. 2497007 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Jan d'Uers | nom2 = ''Saint-Jean-d'Heurs'' | imatge = Town hall of St-Jean-d'Heurs (1).jpg | descripcion =La maison de comuna. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Saint-Jean-d%27Heurs_(Puy-de-D%C3%B4me).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63364 | cp = 63190 | cònsol = Daniel Grand | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =sentjandonaire/-a<ref>[sɛ̃ʒãduˈnerə]</ref> | latitud = 45.8197222222 | longitud = 3.4475 | alt mej = | alt mini = 333 | alt maxi = 423 | km² = 11.13 | sans = 576 | date-sans = 2007 |}} '''Sent Jan d'Uers''' (''Saint-Jean-d'Heurs'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Eurs'' (1373), ''Uers'' (1392) e ''Saint-Jean-Dhours'' (1737). Localament la comuna se ditz [sĩ ʒã d͜ œ(r)]<ref>Christian Hérilier, ''Les noms de commune de l'arrondissement de Thiers (P-de-D)'', [[Tièrn]], 1989, p. 16-17.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63364 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Daniel Grand|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63364 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe }} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] epxj8qs9wlm3qj52cxpwynabjq6525h 2497008 2497007 2026-03-29T09:54:51Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Sent Joan d'Heurs]] cap a [[Sent Jan d'Uers]] 2497007 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Sent Jan d'Uers | nom2 = ''Saint-Jean-d'Heurs'' | imatge = Town hall of St-Jean-d'Heurs (1).jpg | descripcion =La maison de comuna. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Saint-Jean-d%27Heurs_(Puy-de-D%C3%B4me).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63364 | cp = 63190 | cònsol = Daniel Grand | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =sentjandonaire/-a<ref>[sɛ̃ʒãduˈnerə]</ref> | latitud = 45.8197222222 | longitud = 3.4475 | alt mej = | alt mini = 333 | alt maxi = 423 | km² = 11.13 | sans = 576 | date-sans = 2007 |}} '''Sent Jan d'Uers''' (''Saint-Jean-d'Heurs'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Eurs'' (1373), ''Uers'' (1392) e ''Saint-Jean-Dhours'' (1737). Localament la comuna se ditz [sĩ ʒã d͜ œ(r)]<ref>Christian Hérilier, ''Les noms de commune de l'arrondissement de Thiers (P-de-D)'', [[Tièrn]], 1989, p. 16-17.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63364 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Daniel Grand|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63364 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe }} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] epxj8qs9wlm3qj52cxpwynabjq6525h 0 136382 2497000 1982375 2026-03-29T07:40:32Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2497000 wikitext text/x-wiki [[File:Jardin botanique lyon.JPG|thumb|Jardin botanic de Lion]] Lo '''jardin botanic de Lion''' es un [[jardin botanic]] que s'espandís, dins lo [[Pargue de la Tèsta d'Aur]], sus 8 ectaras que {{Unitat|6500|m|2}} de sèrras. Las colleccions contenon {{formatnum:15000}} taxons. == Lo jardin == Levat las sèrras situada fòra de las cenchas, lo jardin botanic conten dos enclauses quichats: *lo ''Jardin Alpin'', capita a servar una flora d'altitud mejana compausada d'espècias venent de diferents continents alara que lo climat es aquel de la plana de bassa altitud amb de nuèchs caudas l'estiu. *lo ''Jardin Botanic'', enclaus màger per las plantas comunas actualas o apartenent a l'istòria locala, eissidas de la natura o de la cultura. == Lista dels directors del Jardin Botanic == * Professeur Jean Emmanuel Gilibert (1796-1808) * Gaetano Nicodemi (1803 - 1804) * Abbé Gaspard Dejean (1808 - 1819) * Docteur Jean-Baptiste Balbis (1819 - 1830) * Louis-Henri Latil de Thimecourt (1830) * Professeur Nicolas Charles Seringe (1830 - 1858) * [[Gustave Bonnet]] (1859 - 1870) * Jean-Joseph Faivre, Professeur (1871 - 1879) * Louis Cusin, Aide naturaliste (1879 - 1880) * Gustave Dutailly (1880 - 1881) * [[Antoine Magnin]], Professeur (1881 - 1884) * Léon Guignard (1884 - 1887) * René Gerard (1887 - 1926) * Louis Faucheron(1926 - 1937) * Robert Douin (1937 - 1964) * Paul Berthet (1964 - 1998) * Serge Cianfarini e Christian Dumas (1999 - 2000) * Frédéric Pautz (2000 - fin ara) === Ligams externes === * [https://web.archive.org/web/20151127004629/http://www.jardin-botanique-lyon.com/jbot/ site del jardin] 097wliufznlrbdmauk74j84yd2szh07 0 167079 2496987 2449869 2026-03-29T01:28:00Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496987 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Récolte_chanvre1.jpg|vinheta|Culhida del cambe textil en [[Nauta Sòna]]]] [[Fichièr:Chanvre.jpg|vinheta|Plantacion de cambe de fibra]] Lo '''cambe''' o '''carbe industrial''' o '''textil''', es una varietat de planta cultivada de la familha de las ''[[Cannabaceae]]''. Es una planta annala, seleccionada per la talha de sa tija e son fèble taus en [[Tetraïdrocannabinòl|THC]] o autres [[Canabinoid|canabinoides]] a partir de l'espècia que los botanistas nomenan lo Cambe cultivat (''[[Cannabis sativa]]'' L.). Cambe designa mai sovent la planta industriala e sa fibra vegetala, alara que ''[[Cannabis]]'' es lo nom utilizat per designar la forma recreativa o medicala.Un camp plantat de cambe es segon las regions una ''[[canavièra]] (chanabiera, [[canabiera]]) o ''canabal'' Lo cambe foguèt fòrça utilizat pel passat e acompanha l'[[Homo sapiens|èsser uman]] dempuèi lo [[Neolitic]]. Mas foguèt pauc a pauc interdit o fortament reglamentat pendent lo [[sègle XX]] a causa de sas proprietats [[Psicotròp|psicotròpas]]. Lo cambe industrial a d'utilizacions multiplas, coma los [[Teissut|teissuts]], lo [[Bastit|bastits]], los [[Cosmetica|cosmetics]], l'[[isolacion fonica]] e [[Isolacion termica|termica]], la fabricacion d'[[Òli|òlis]], de [[Còrda|còrdas]], de [[Palhat|palhats]], l'utilizacion jos forma de [[Combustible|combustibles]], en [[papetariá]], per l'alimentacion umana o animala, coma [[Biocombustible|biocombustibles]], per d'usatges [[Medicament|medicamentoses]], per un usatge revreatiu o coma materials composits en associacion amb de matèrias [[Plastic|plasticas]]. La filièra cambe reviscola amb l'aumentacion du prètz del [[petròli]] e la presa de consciéncia environamentala. Los païses europèus e las collectivitats localas d'aquestes ensajan de tornar favorizar la cultura del cambe. Sa cultura dins lo mond es autorizada o non segon los païses. == Istòria == [[Fichièr:Fotothek_df_tg_0007704_Landwirtschaft_^_Ackerbau_^_Pflanzenverarbeitung.jpg|alt=Gravure ancienne montrant les bottes dans un champ et des femmes écrasant les tiges|vinheta|Culhida e trabalh del cambe en 1695.]] Lo cambe es una de las primièras plantas adomegida per l'Òme, al [[neolitic]], benlèu en [[Asia]]. Puèi accompanhèt las migracions e conquistas per s'espandre per totes los continents. Aquestas fibras èran utilizadas per realizar de vestits en [[Republica Populara de China|China]]  (600 AbC) en [[Euròpa]] a l'[[Edat Mejana]]. Los vestits reials occidentals èran sovent constituits de mesclas de cambe e de [[lin]]. La primièra [[Bíblia]] imprimada per [[Johannes Gutenberg|Gutenberg]] ne seriá estat de cambe. Lo papièr de cambe es utilizat fins al sègle XIX. Al començament del XX, en Euròpa, las fibras de cambe foguèron remplaçadas pel [[coton]], originari dels [[Estats Units d'America|EUA]]. Mai recentament, aquestas fibras resistentas e a portada de man, foguèron utilizadas per realizar de vestits militairs pendent las doas guèrras mondialas. A la fin de la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra mondiala]], foguèron remplaçadas per de fibras sinteticas, de teisser mai regular. Las fibras longtemps foguèron utilizadas per realizar los bilhets de baca abans d'èsser remplaçadas per l'[[Urtica|ortiga]]. Son tanben utilizadas per las [[Còrda|còrdas]], e foguèron utilizadas pendent longtemps per las velas de las naus. Lo cambe èra tanben considerat coma una planta magica dicha ''ipocrita''; èra utilizat dins los rituals funeraris: lo fum de l'èrba secada e brutlada sus de pèira ardentas en preséncia del defunt deviá desconnectar del real e permetre de parlar als esperits<ref>''Guide de visite du jardin des neuf carrés'', [//fr.wikipedia.org/wiki/Abbaye_de_Royaumont Abbaye de Royaumont]</ref>. == Trabalh == [[Fichièr:Hanfstengel.jpg|esquèrra|vinheta|Fibras desplegadas mostrant las fibres.]] [[Fichièr:139_Peigne_à_chanvre.JPG|vinheta|Penhe de cambe]] [[Fichièr:Hennepvezel_Cannabis_sativa_fibre.jpg|vinheta|Fibras de cambe.]] === Utilizacion de las fibras === Las fibras mai trabalhadas son eissidas de la partida periferica de la tija. Las fibras de la barguilha, tija centrala desprovesida de sa [[rusca]], an una granda capacitat d'absorpcion<ref name="animaux">''[https://web.archive.org/web/20081222024425/http://www.chanvre.oxatis.com/PBCPPlayer.asp?ID=59744 Le chanvre et les animaux]''</ref>. Aquestas fibras son utilizadas en plombariá per far de jonchs, la filassa. ==== Teissedura ==== Abans de poder èsser teissut, lo cambe deu subir tota una preparacion<ref>Musée départemental d'art et traditions populaires, [https://web.archive.org/web/20071027095829/http://www.cg70.fr/decouvertes/musee/service-public/fichiers/dossiers/tissage.pdf ''Le chanvre en fond de toile'']</ref>. Un còp culhit, es banhat una desena de jorns per que las fibras se desligan. Enseguida, èra trissat e passat a la bròssa que separa çò que pòt passar a la [[filosa]] e l'estopa que pòt pas l’èsser. Al sègle XVIII, aqueste trabalh preliminari del cambe èra realizat pels agricultors per una font de revengut suplementària. Èran subretot las femnas que filavan. ==== Còrdas ==== [[Fichièr:Cordage_en_chanvre.jpg|alt=Cordage en chanvre|vinheta|Còrda de cambe.]] Una còrda de cambe de 12&nbsp;mm de diamètre a una carga de rompadura d'unes 1 100&nbsp;kg. Aquesta fibra permet tanben de realiza la ficèla. ==== Papièr ==== Lo cambe foguèt utilizat dins la fabricacion de diferents [[Papièr|papièrs]]<ref>Xavier Mathieu et Leandro Salgueiro. ''[https://web.archive.org/web/20110412030652/http://cerig.efpg.inpg.fr/memoire/2005/chanvre-papeterie.htm Le chanvre dans l'industrie papetière]''. Mémoire d'élèves ingénieurs EFPG, mai 2003.</ref>. Lo cambe es utilizat per exemple dins los bilhets de [[banca]], lo papièr bíblia e lo papièr de cigareta. ==== Abaliment e agricultura ==== Lo cambe servís a la fabricacion de palhats absorbants pels animals. Dins l'òrt, secat e trissat, a reputacion de blocar los [[Limac|limaces]]. ==== Bastit ==== [[Fichièr:Brique_d'isolation_acoustique_thermique_en_chanvre.jpg|vinheta|Brica de cambe utilizada per l'isolacion acostica e termica]] Se pòt fabricar de parets isolantas o de dalas isolantas en beton de cambe (mèscla de calç e cambe: associat a la [[calç]] dempuèi lo [[Neolitic]] per la realizacion de blòcs d'isolacion coneguts fins a la descobèrta dels aerogèls). Lo beton de cambe es tanben utilizat en isolacion exteriora o interiora dels bastits existents. Aqueste material permet una bona "respiracion" dels parets existents mercé a sa capacitat a regular la vapor d'aiga. La lana de cambe es tanben un plan bon isolant termic, concurrencial de lanas mineralas (lanas de veire) que pausa pas de problèma sanitari (amiant e [[lana de veire]] son cancerigèns que constituïts de fibras plan fòrça pichonas, capablas de penetrar plan luènh dins las brònquias). ==== Transpòrt ==== Vèrs 1940, [[Ford]] experimenta una veitura amb una carroçariá de cambe<span></span>: la ''{{Lang|en|[[Hemp Body Car]]}}''. L'idèa torna dins los ans 2010 per un constructor canadenc de veïculs electrics<ref>[https://web.archive.org/web/20101122214819/http://www.infos-automobile.fr/2010/09/le-chanvre-dans-nos-carrosseries.html Le chanvre dans nos carrosseries] publié le 08/09/2010 dans infos-automobile.fr, consulté en mars 2011.</ref>. Diesèl utilisava l'òli de cambe (e tanben d'autres òlis vegetals) coma carburant per son motor<ref>https://web.archive.org/web/20171027075535/http://www.ecotyledon.fr/spip.php?article14</ref>. * Paratusts de la Mercedes Classa A<ref>https://web.archive.org/web/20120814010005/http://www.weedwarriorz.com/documentation-en-CA/industrial/?docpage=6</ref>. === Utilizacion de las granas === S'utiliza la grana per realizar de produch alimentaris per sas proprietats nutritivas, jos forma d'òli o de granas. La grana conten<span></span>: * 32 % de [[Glucid|glucids]], amb 83 % de fibras * 32 % de [[Lipid|lipids]] * 23 % de [[Proteïna|proteïnas]], fonts dels 8 [[Aminoacid|acids aminats]] essencials Aquestas proporcions son idealas per l'alimentacion umana e animala. ==== Òli ==== * Alimentacion<span></span>: l'òli obtenguda per premsatge de las granas a una excellenta reputacion dietetica, a causa de son taus en acids grases de tipe omega 3 e omega 6 GLA e tanben un fèble taus en Acids Grases Saturats. Non filtrada, ten una color verda mai o mens escura segon las varietats. A un gost d'[[avelana]] per unes.<br> * Combustible per motor (utilizat per Rudolf Diesel, a la creation de son motor Diesèl). En [[1937]], [[Henry Ford]] creèt la Hemp Body Car, una veitura en granda partida facha de cambe e alimentada per l'etanòl de cambe<ref>[http://www.hempcar.org/untoldstory/hemp_5.html L'histoire secrète du chanvre]</ref>. * Pinturas, vernís, [[Tinta|tintas]] e autres produchs tecnics: l'òli de cambe es secativa coma l'[[òli de lin]]. * Cosmetics<span></span>: a causa de son equilibri en acids grases poliinsaturats, l'òli de cambe es plan noirissenta per la pèl.<br> L'òli de cambe conten: * 10 % d'acids grases saturats * 13 % d'acids grases monoinsaturats (AGMI) * 77 % d'acids grases poliinsaturats (AGPI) amb 59,5 % d'omega 6 (acid linoleic) e 17,5 % d'omega-3 (acid gama linolenic subretot, acid estearidonic) L'òli de cambe conten 8 % de grassas saturadas, 55 % d'acid linoleic e 25 % d'acid α-linolenic. I a tanben de [[Vitamina|vitaminas]] del grop B (idrofilas) e de la vitamina E (lipofila). Sola l'òli de lin conten un taus màger d'acid α-linolenic, mas l'òli de cambe conten mai d'acids grases essencials (80 % del volum total de l'òli). ==== Farina ==== Las granas de cambe pòdon èsser trissada per realizar de [[farina]] de cambe, que ne conten pas de [[glutèn]]<ref>Valentine Poignon, ''[http://madame.lefigaro.fr/cuisine/les-graines-de-chanvre-le-nouveau-super-aliment-healthy-de-cet-et-150317-130523 Les graines de chanvre, le nouveau superaliment de cet été]'' publié le 15 mars 2017 dans le Figaro Madame, consulté le 26 mai 2017</ref>, de [[Proteïna|proteïnas]] que de personas son intolerantas. ==== Proteïnas de cambe ==== Lo tortèl de pression - qu'en partida se lèva l'òli - venent de las granas descloscadas pòdon èsser tractada per concentrar las proteïnas de tauses diferents (30 %, 50 % e 70 %). Las proteïnas de cambe presentan un indici de qualitat de 92<ref>[http://nutritiondata.self.com/facts/custom/546541/0 Valeur nutritionnelle pour 'Hemp Protein Powder']</ref> e son plan digèstas<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20977230 Evaluating the quality of protein from hemp seed (Cannabis sativa L.) products through the use of the protein digestibility-corrected amino acid score method]</ref>. Unes produchs incorporan de còcas trissadas venent de las granas per aumentar lo taus de fibras. ==== Bevendas ==== Existís diferentas bevendas utilizant de cambe<span></span>: * limonada de cambe * [[bièrra]] cambrada * siròp de cambe * té de cambe * lach de cambe * absint al cannabis ==== Alimentacion animala ==== De ganas de cambe son incorporadas a las mèsclas per aucèls domestics. Son tanben utilizadas per la pèsca e a la brama. Los tortèls, riques en proteïna, se pòdon avantatjosament valorizar en alimentacion per [[Bestiau|bestial]]. == Potencial industrial == [[Fichièr:Recoltechv.jpg|esquèrra|vinheta|Culhida del cambe en [[Nauta Sòna]].]] Se tira del cambe un nombre important e sempre mai de produch: fil, ficèla, teissut, papièr (mai de 70 % de la produccion abans 1883<ref>[https://web.archive.org/web/20110412030652/http://cerig.efpg.inpg.fr/memoire/2005/chanvre-papeterie.htm Le chanvre dans l'industrie papetière] Institut national polytechnique de [//fr.wikipedia.org/wiki/Grenoble Grenoble].</ref>), mas tanben de materials de construccion e d'isolacion, [[carburant]], [[Plastic|plastics]], produchs alimentaris, [[Medicament|medicaments]]. Après aver conegut son apogèu a la mitat del sègle XIX (176 000 ha cultivadas en França) per la papeteriá e la marina de vela, las superfícias en cambe redusiguèron en 1960 (700 ha) a causa de l'emergéncia del coton, de las fibras sinteticas e de l'arribada de la marina de motor. La cultura reviscola dins las [[Ans 1970|annadas 1970]] pels mercats papetièrs. Dempuèi las annadas 2000<ref>[https://web.archive.org/web/20080217231954/http://www.institutduchanvre.org/accueil Institut Technique du Chanvre] Institut Technique du Chanvre.</ref> La revista americana ''Popular Mechanics'' de febrièr de 1938, títol un article al subjècte de l'expleitacion del cambee : « ''New billion dollar crop'' »<ref>[https://web.archive.org/web/20070612023827/http://www.jackherer.com/popmech.html Jack Herer - Popular Mechanics] (Una culhida novèla d'un milard de dolars)</ref>. L'extraccion de las fibras de la tija del cambe, operacion fastidiosa, veniá de beneficiar d'un procés novèl d'automatizacion, que prometava una rendabilitat enòrma. Pasmens, la cultura del cambe foguèt progressivament interdita als EUA, per una succession de mesuras, coma la Marihuana Tax Act de 1937. Las fibras sinteticas, coma lo [[nilon]], comercializat en 1938, comencèron a s<nowiki>'impausar sul mercat mondial. Los plants butant a l'estat salvatge foguèron pistats e destrusits. Pendent la segonde guerre mondiale, los EUA incitèron lors a produire de biais massís del cambe. Lo film ''Hemp For Victory'', realizat pel govèrn american, explica als cultuvators la necessitat de produire de cambe per sostenir l'</nowiki>esfòrt de guèrra. === Cultura industriala === Lo cambe industrial, subretot lo cambe cultivat (en Euròpa) e del cambe indian, es una planta de [[Raiç (botanica)|raiç]] pivotanta podent aténher quatre mètres de naut, sa cultura en [[Euròpa]] demanda l'utilizacion de pas cap de pesticid. Mas es una cultura que demanda d'aponds de [[potassi]] e d'[[azòt]]<span></span><ref>Mediavilla V., Bassetti P., Konermann M., Schmid-Slembrouck I., ''[http://www.agrarforschung.ch/fr/inh_det.php?id=351 Optimalisation de la fumure azotée et de la densité de semis dans la culture du chanvre]'', Agrarforschung 5(05), 241-244, 1998</ref>{{,}}<ref>[https://web.archive.org/web/20081117103252/http://www.haute-garonne.fr/upload/au_fil_du_chanvre.pdf Au fil du Chanvre : guide technique pour une culture à suivre], brochure éditée par le conseil général de la Haute-Garonne</ref>. [[Fichièr:Blason_ville_fr_Chennevières-lès-Louvres_(Val-d'Oise).svg|vinheta|Escut de comuna [[Chennevières-lès-Louvres]].]] A çò nòstre, la cultura del cambe, las aisinas e los mestièrs associats daissèron fòrça traças dins la [[toponimia]] e l'antroponimia. Per exemple la celèbra avenguda de la [[Canebiera]] a [[Marselha]]. Que per d'unes, s'i fasiá le cultura de cambe; segon d'autres, alà i aviá de fabricas de [[Còrda|còrdas]] e de [[Vela|velas]] ligadas a las activitats del pòrt. A [[Niça]] i a ''li Chanabieras''. En França, la plantacion de cambe èra nomenada ''chennevière'' e se trapa per exemple dins [[Chennevières-sur-Marne]]. === Produccion === Lo novelum del cambe industrial en [[França]] e en [[Euròpa]] resulta de l'aument del cost del petròli, d'obligacions de reciclatge de las matièras e de las perspectivas environamentalas. La França es ara líder europèu amb una produccion annala de 50 000 tonas (100 000&nbsp;tonas dins l'Union europèa), e la mai larga varietat mondiala de semens industrials certificats. Al nivèl industrial, lo cambe presenta l'avantatge de produire dos materials distinctes e complementaris<span></span>: * la fusta de cambe es fòrça leugièra (densitat 0,12) * e la fibra amb un naut modul de resisténcia a la [[Fòrça|traccion]] L'objectiu son los mercats del bastit e del platic per l'automobila ont las fibras de cambe permeton la reduccion del pes de las pèças, coma la melhoracion de las perspectivas de [[reciclatge]] e de proteccion de l'environament. La FNPC (Federacion Nacionale dels Productors de Cambe) es al mèsle temps un sindicat de productors e un productor de semenças de cambe industrial. Dempuèi pauc, la recerca sul cambe industrial en França es federada per l'Institut Tecnic del Cambe<ref>[https://web.archive.org/web/20171022052116/https://www.institutduchanvre.org/ Bienvenue sur le site de l'Institut Technique du Chanvre]</ref> (ITC). ==== Produccion mondiala ==== [[Fichièr:Moisschv.JPG|vinheta|Culhida de cambe]] {| class="wikitable" align="center" cellspacing="0" cellpadding="3" border="1" | colspan="6" align="center" bgcolor="#DDFFDD" | '''Produccion en tonas. Chifras 2003 e 2013''' <small>Donadas de FAOSTAT (FAO)</small> |- align="right" | align="left" | {{França}} |4 300 |14 % |48 264 |71 % |- align="right" | align="left" | {{China}} |24 000 |79 % |16 000 |24 % |- align="right" | align="left" | {{Chile}} |1 250 |4 % |1 450 |2 % |- align="right" | align="left" | {{Ucraïna}} |150 |< 1 % |1 450 | 1 % |- align="right" | align="left" | {{Ongria}} |40 |< 1 % |600 |< 1 % |- align="right" | align="left" | {{Russia}} |300 |1 % |300 |< 1 % |- align="right" | align="left" | '''Total''' |'''30 315''' |100 % |'''67 785''' |100 % |} ==== França ==== Après un apoguèu de 170 000&nbsp;ha al sègle XIX, la produccion del cambe davalèt en [[1904]] a 21 000&nbsp;ha en [[França|France]] per aténher un punt bas de 600&nbsp;ha; aquesta cultura gaireben aviá desaparegut fins a un reviscol dins los departaments franceses d'[[Auba (departament)|Aube]], [[Nauta Sòna]], [[Sarthe (departament)|Sarthe]], [[Sèina e Marna|Seina e Marna]], dins las regions de [[Lorena]]. A çò nòstes dins lo departament dins la [[Nauta Garona]] e dins las [[Lanas (departament)|Lana]]. Los cultivars utilizats ara en França an de tauses en THC fòrça fèbles, lo reglament n°1164/89 de la [[Comunautats Europèas|Comunautat europèa]] impausant un taus inferior a 0,3 %. ==== Canadà e EUA ==== Al [[Canadà]], la cultura del cambe es autorizada dempuèi 1998. Lo taus en THC es reglamentat. Lo taus en THC es limitat a 0,3 % del pes de las fuèlhas e a 10 partidas per milion (ppm) per l'òli e la farina<ref name="passeport">[http://www.passeportsante.net/fr/Solutions/PlantesSupplements/Fiche.aspx?doc=chanvre_huile_graines_ps Chanvre (huile et graines)] sur [https://web.archive.org/web/20081107215828/http://www.passeportsante.net/Fr/Accueil/Accueil/Accueil.aspx PasseportSante.net], consulté en novembre 2011</ref>. Lo cambe es cultivat dins la Saskatchewan, al [[Manitòba]]<ref>[https://web.archive.org/web/20171112125838/http://www.gov.mb.ca/agriculture/crops/production/hemp.html Page sur le chanvre sur le site du ministère provincial de l'agriculture, Manitoba]</ref> e en Alberta<ref>[https://web.archive.org/web/20111104053513/http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/econ9631 Page sur le chanvre sur le site du ministère de l'agriculture, Alberta]</ref>. La cultura del cambe èra interdita als EUA fins a 2014, la novèla lei federala agricòla l'autoriza<ref>[http://america.aljazeera.com/articles/2014/2/5/industrial-hemp-cultivationtobeallowedunderfarmbill.html Farm Bill promotes hemp as legal crop]</ref>, e unes Estats passèron de leis autorisant la cultura, coma lo [[Colorado]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141009182708/http://www.colorado.gov/cs/Satellite/ag_Plants/CBON/1251644613180 Page sur la culture du chanvre sur le site du gouvernement du Colorado]</ref> e l'Estat de [[Washington]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160422020827/http://blogs.seattletimes.com/pot/2014/07/11/first-two-days-of-marijuana-sales-pull-in-more-than-92500-in-excise-taxes/ First three days of marijuana sales]</ref>. Alara que d'autras leis federalas interdison sempre la cultura e/o lo comèrci interestats de las granas viablas. == Nòtas e referéncias == {{Reflist}} == Annèxes == === Articles connexes === === Ligams extèrnes === === Bibliografia === * Pierre Bouloc (coord.), ''Le chanvre industriel, production et utilisations'', éditions France Agricole, juin 2006. 431 pages. {{ISBN|2-85557-130-8}} * Henri-Alain Segalen, ''Le chanvre en France, Cannabis sativa L. vulgaris : culture, récolte, applications''. Éditions du Rouergue, 8 novembre 2005. 107 pages. {{ISBN|978-2841567133}}. * ''[https://web.archive.org/web/20190416161605/http://www.interchanvre.com/docs/doc_chanvre_FNPC_19-11-08.pdf Les variétés de chanvre de la FNPC.Objectifs de sélection.Gamme développée]''. Fédération Nationale des Producteurs de Chanvre. 31 pages. === Documentaris === * « ''Le Chanvre'' », documentaire réalisé par Beatrice Schaechterle, Allemagne, 2004, 43 min ([[Arte]], diffusion le 26/08/2004, à 19h00) === Exposicions === * Exposition itinérante réalisée par les Musées départementaux Albert et Félicie Demard * Musée du chanvre, en [[Còsta d'Aur|Côte-d'Or]] [[Categoria:Cannabaceae]] [[Categoria:Cannabis]] [[Categoria:Flòra (nom vernacular)]] [[Categoria:Planta de fibras textilas]] rfuukq6q0859gewji10os2x26u5e0ov 0 168425 2496980 2413029 2026-03-28T16:48:20Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Veirèiras]] 2496980 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Veirèiras]] dy2b4bbmjexq1xd1kptel93atz57ydb 0 176539 2496996 2182512 2026-03-29T07:00:48Z Psubhashish 12382 video + 2496996 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga |Lenga=Kumaoni |País=[[Índia]] |Regions=[[Asia]] |personas=2 000 000 |n= |tipologia= |familha=[[lengas indoeuropèas]]<br />&nbsp;[[lengas indoiranianas|indoiranian]]<br />&nbsp;&nbsp;[[lengas indoarianas|indoarian]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[lengas indoarianas del nòrd|nòrd]]<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;pahari central<br />&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;kumaoni |status= |academia= |iso-1= |iso-2= |iso-3=kfy |iso-6= |iso-6P= |sil= |grop= }} <!--Article redigit en lengadocian--> [[File:OpenSpeaks-kfy-Johari-Surendra Singh Pangtey-SP-Shauka-Myth & History.webm|thumb|Un orator de Johari (dialècte de Kumaoni) relata l'istòria de l'origina del pòble Shauka]] Lo '''kumaoni''' es una lenga [[lengas indoarianas|indoariana]] parlada en [[Índia]]. == Localisacion == La lenga es parlada dins lo Kumaon, una region que correspond a la division administrativa de meteis nom de l'estat d'[[Uttarakhand]] e que compren los districtes d'[[districte d'Almora|Almora]], de [[districte de Bageshwar|Bageshwar]], de [[districte de Champawat|Champawat]], de [[districte de Nainital|Nainital]], de [[districte de Pithoragarh|Pithoragarh]] e d'[[districte d'Udham Singh Nagar|Udham Singh Nagar]]<ref name="S3-4">Sharma 1994, p. 3-4.</ref>. == Classificacion == Lo kumaoni fa partida de las [[lengas indoarianas del nòrd]], una branca de las [[lengas indoarianas]], que fan partida de la familha [[lengas indoeuropèas|indoeuropèa]]. Es pròche del [[garhwali]]. == Referéncias == <references /> == Fonts == * {{en}} D. D. Sharma, 1994, ''Linguistic geography of Kumaun Himalayas: A descriptive areal distribution of Kumauni language'', Studies in Tibeto-Himalayan languages V, Nòva Delhi, Mittal Publications. {{Portal lengas}} [[Categoria:Inventari de lengas]] [[Categoria:Lenga indoariana]] [[Categoria:Lenga d'Índia]] 123fw25aeaowjd10fqot61lnw14fzpb 0 180588 2496997 2233367 2026-03-29T07:26:42Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496997 wikitext text/x-wiki {{omon|Iris (omonimia)}} {{Taxobox debuta|végétal|''Iris''|Iris_haynei_(photo_by_Pixie).jpg|Flor d{{'}}''[[Iris haynei]]''}} {{Taxobox|règne|Plantae}} {{Taxobox|sosrègne|Tracheobionta}} {{Taxobox|division|Magnoliophyta}} {{Taxobox|classa|Liliopsida}} {{Taxobox|sosclassa|Liliidae}} {{Taxobox|òrdre|Liliales}} {{Taxobox|familha|Iridaceae}} {{Taxobox taxon|vegetal|genre|Iris|[[Carl von Linné|L.]], [[1753]]}} {{Taxobox filogenia bendèl}} {{Taxobox|òrdre|Asparagales}} {{Taxobox|familha|Iridaceae}} {{Taxobox fin}} L’'''Iris''' es un [[Genre (biologia)|genre]] de plantas vivaças de [[rizòma]] o [[Cabòça|bulbs]] de la familha de las Iridacèas. Lo genre ''Iris'' conten 210 espècias e fòrça varietats orticòlas. == Espandiment == Coma fòrça [[Magnoliophyta|plantas de flors]], los primièrs iris apareguèron cap a la fin del [[Cretacèu]] (Campanian) fa unes 80 milions d'annadas dins una zona venguda uèi l'[[Antartida]]. s’encontran d’Iris dins tot l'emisfèr nòrd, que siá en [[Euròpa|Euròpa,]] en [[Asia]], en [[Africa del Nòrd]] e en [[America del Nòrd]]. == Etimologia == [[Fichièr:Horus_from_Egyptian_Mythology_and_Egyptian_Christianity.png|esquèrra|vinheta|Dieu Òrus de la mitoologia egipciana]] Lo mot « iris » venent del [[latin]] medieval ''iris'', ''iridis'', manlèu del [[Grèc ancian|grèc]] ''Iris'', ''Iridos'' designant la <nowiki>[[iris (mitologia)|messatgièra]]</nowiki> dels dieus, personificacion de l'[[Arc de Sant Martin|arcolan]]. == Simbòls == === Associada a l’Òrus egipcian === Pels [[Egipte|Egipcians]], l’iris es associada [[Her|Òrus]], lo dieu Falcon, una de las mai ancianas divinitats egipcianas. Òrus simboliza lo solelh del matin e lo solelh de vespre. Las colors vivas e varadas de la flor ne faguèron lèu lo simbòl d’un arcolan reünissent lo cèl e la tèrra. == Perfum == Unas espècias son fòrça cercadas en [[Perfum|perfumeriá]] per los [[Rizòma|rizòmas]], qu s’extrai l'esséncia d'iris e son principal composant, l'irone. Son ''[[Iris germanica]]'' amb subretot sa forma blanca mai coneguda jol nom d'iris de [[Florença]] e ''[[Iris pallida]]'', cultivat en [[Itàlia]] e al [[Marròc]]. Sembla que lo vam de l'iris coma perfum seriá estat lançat per [[Caterina de Medici]]. Al sègle XVII, s'utilizava en polvera pels pels: lo risòma èra trissat, passat, donant una polvera que sentissiá bon coma la [[Viola (genre vegetal)|violeta]], proprietat deguda a l'irona. == Descripcion == [[Fichièr:Iris_Feuilles2_c-j_FR_2013.jpg|drecha|vinheta|Fuèlhas d'iris]] [[Plantae|Plantas]] vivaças, compausadas que las mai espandidas son: * las bulbosas (tipe iris d’Olanda) ; * los iris de rizòma (tipe iris de jardin) Las [[Fuèlha|fuèlhas]] son altèrnas, de basa engainanta, gaireben sempre ensifòrmas. [[Fichièr:IrisFruit.jpg|esquèrra|vinheta|240x240px|Fruchs d'un iris]] Grandas [[Flor|flors]] ermafroditas gropadas en cimas elocoïdas, enrodadas unas din l’autra dins de bractèas nomenadas espatas, puèi se dobrissent en sièis tepals petaloïds semblables dispausats sus dos rengs: * los tres tepals exteriors o sepals son orizontals o arcats, de larg limbe; * los tres tepals interiors o petals, mai pichons, son quilhats, sovent connivents. Tres [[Estamina|etaminas]] son constituidas de dos elements: lo filament e l'antèra sus que se trapa lo pollèn, inseradas a la base dels tepals exteriors, d’antèras extròrsas (lo pollèn es liberat cap a l'exterior de la flor, dins lo cas los tres grands tepals). L’estil es de tres stigmatas plan dilatats, petaloïds. Lo [[fruch]], sodat amb lo tub del periant, es una capsula de tres lòtjas contenent un ensems de granas. == Espècias màger == [[Fichièr:Knossos_the_prince_of_lillies.jpg|vinheta|240x240px|Palais de Knossos, lo prince dels "liris"]] * ''Iris aphylla'' L. * ''Iris foetidissima'' L. * ''Iris germanica'' L. * ''Iris graminea'' L. * ''Iris latifolia'' (Mill.) Voss * ''Iris lutescens'' Lam. ** ''Iris lutescens subsp. lutescens'' * ''Iris orjenii'' Bräuchler & Cikovac * ''Iris pallida'' Lam. * ''Iris pseudacorus'' L. * ''Iris sibirica'' L. * ''Iris spuria'' ** ''Iris spuria subsp. maritima'' (Lam.) P.Fourn. - Iris maritime * ''Iris xiphium'' L. == Classificacion botanica == [[Fichièr:Weschnitz_in_Einhausen_01.jpg|esquèrra|vinheta|Los [[Rizòma|rizòmas]] dels iris contribisson e estabilizar las broas e baldrases dels cors d'aiga]] [[Fichièr:IrisKaempferi.jpg|vinheta|'''Floricultura''' d'Adolphe Buyssens (1910)<br /><br />fig.132 - Iris Kaempferi]] I aguèt diferentas classificacions dins l'istòria. La mai recenta es de Brian Matthew en 1989. Leogenre Iris es divisat en 6 sosgenres ː * Iris (Iris barbus de [[Rizòma|rizòmas]]) tanben nomenat 'pogon" ("barba" en grec) o "Eupogon" (barba veraia) * Limniris (Iris sens barba de rizòmas) * Xiphium (Iris de bulbe mòl, ancianament genre Xiphion) * Nepalensis (Iris bulbós, ancianament genre Junopsis) * Scorpiris (Iris de bulbe mòl, ancianament genre Juno) * Ermodactyloïds (Iris de bulbe reticulat: ancianament genre Iridodictyum) Cadun dels sosgenres se divisan en diferentas seccions e espècias. === Sosgenre ''Iris'' === Iris barbós de [[Rizòma|rizòmas]] ===== Seccion Iris - Iris barbut ==== [[Fichièr:Iris aphylla a1.jpg|thumb|[[Iris aphylla]] à barbe blanche.]] [[Fichièr:Iris germanica 002.jpg|thumb|''Iris germanica'']] [[Fichièr:Iris reichenbachii 02.jpg|thumb|''[[Iris reichenbachii]]'']] * ''[[Iris adriatica]]'' <small>Trinajstic ex Mitic</small> * ''[[Iris albertii]]'' <small>Reg.</small> * ''[[Iris albicans]]'' * ''[[Iris alexeenkoi]]'' <small>Grossh.</small> * ''[[Iris aphylla]]'' <small>L.</small> **''[[Iris aphylla subsp. hungarica]]'' <small>([[Franz de Paula Adam von Waldstein|Waldst.]] & [[Kitaibel|Kit.]]) Helgi </small> * ''[[Iris attica]]'' <small>(Boiss. & Heldr.) Hayek</small> * ''[[Iris benacensis]]'' <small>A.Kern. ex Stapf</small> * ''[[Iris bicapitata]]'' <small>Colas</small> * ''[[Iris croatica]]'' – Perunika <small>I.Horvat & M.D.Horvat</small> * ''[[Iris cypriana]]'' <small>Foster & Baker</small> * ''[[Iris flavescens]]'' <small>Delile</small> * ''[[Iris furcata]]'' <small>Bieb.</small> – Forked Iris * ''[[Iris germanica]]'' <small>L.</small> incluant ''I. × barbata'') * ''[[Iris florentina|Iris × germanica'' nothovar. ''florentina]]'' <small>Dykes</small> * ''[[Iris glaucescens]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Iris griffithii]]'' <small>Baker</small> * ''[[Iris hellenica]]'' <small>Dionysios Mermygkas, Kit Tan & Artemios Yannitsaros</small> * ''[[Iris imbricata]]'' <small>Lindl.</small> * ''[[Iris junonia]]'' <small>Schott ex Kotschy</small> * ''[[Iris kashmiriana]]'' <small>Baker</small> * ''[[Iris lutescens]]'' <small>Lam.</small> (including ''I. italica''<!-- Parl. -->) * ''[[Iris marsica]]'' <small>I.Ricci & Colas.</small> * ''[[Iris mesopotamica]]'' – [[Iris mesopotamica]] * ''[[Iris orjenii]]'' – [[Orjen Iris]] <small>Bräuchler & Cikovac</small> * ''[[Iris pallida]]'' – [[Sweet Iris]], Dalmatian Iris <small>Lam.</small> **''[[Iris pallida subsp. cengialti]]'' <small>(Ambrosi ex A.Kern.) Foster</small> **''[[Iris illyrica|Iris pallida subsp. illyrica]]'' ([[Iris illyrica]]) <small>(Tomm. ex Vis.) K.Richt.</small> * ''[[Iris perrieri]]'' <small>Simonet ex P.Fourn.</small> * ''[[Iris pseudopumila]]'' <small>Tineo</small><!-- non Janka, that is I. pumila --> * ''[[Iris pumila]]'' <small>L.</small> * ''[[Iris purpureobractea]]'' <small>B.Mathew & T.Baytop</small> * ''[[Iris relicta]]'' <small>Colas.</small> * ''[[Iris reichenbachii]]'' <small>Heuff.</small> [[Iris reichenbachii]] * ''[[Iris revoluta]]'' <small>Colas.</small> * ''[[Iris sambucina]]'' <small>L.</small> * ''[[Iris scariosa]]'' <small>Willd. ex Link</small> * ''[[Iris schachtii]]'' <small>Markgr.</small> * ''[[Iris setina]]'' <small>Colas.</small> * ''[[Iris suaveolens]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> (incluant ''I. iliensis''<!-- Poljakov -->) * ''[[Iris subbiflora]]'' <small>Brot.</small> * ''[[Iris taochia]]'' <small>Woronow ex Grossh.</small> * ''[[Iris timofejewii]]'' <small>Woronow</small> * ''[[Iris variegata]]'' <small>L.</small> Iris Hongrois ==== Section ''Oncocyclus'' ==== [[Fichièr:תמונה 850.jpg|thumb|''[[Iris bismarckiana]]'']] Iris Oncocyclus (de cèrcle coflats) en referéncia a l'[[arilha]] present sus las granas. * ''[[Iris acutiloba]]'' <small>C.A.Mey.</small> (including ''I. ewbankiana''<!-- Foster -->) * ''[[Iris antilibanotica]]'' <small> Dinsm.</small> * ''[[Iris assadiana]]'' <small>Chaudhary, Kirkw. & C.Weymolauth</small> * ''[[Iris atrofusca]]'' <small>Baker</small> * ''[[Iris auranitica]]'' <small> Dinsm.</small> * ''[[Iris atropurpurea]]'' <small>Baker</small> * ''[[Iris barnumae]]'' <small>Baker & Foster</small> * ''[[Iris basaltica]]'' <small> Dinsm.</small> * ''[[Iris bismarckiana]]'' <small>Reg.</small> – [[Nazareth Iris]] * ''[[Iris bostrensis]]'' <small>Mouterde</small> * ''[[Iris camillae]]'' <small>Grossh.</small> * ''[[Iris cedreti]]'' <small>Dinsm. ex Chaudhary</small> * ''[[Iris damascena]]'' <small>Mouterde</small> * ''[[Iris gatesii]]'' <small>Foster</small> * ''[[Iris grossheimii]]'' <small>Woronow ex Grossh.</small> * ''[[Iris haynei]]'' <small>(Baker) Mallet.</small> – [[Gilboa Iris]] * ''[[Iris hermona]]'' <small>Dinsm.</small> – [[Hermon Iris]] * ''[[Iris heylandiana]]'' <small>Boiss. & Reut.</small> * ''[[Iris iberica]]'' <small>Hoffm.</small> **''[[Iris iberica subsp. elegantissima]]'' <small>(Sosn.) Fed. & Takht.</small> **''[[Iris iberica subsp. lycotis]]'' <small>(Woronow) Takht.</small> * ''[[Iris kirkwoodi]]'' (including ''I. calcarea''<!-- Dinsm. -->) * ''[[Iris lortetii]]'' <small>Barbey ex Boiss.</small> ** ''[[Iris lortetii var. samariae]]'' <small>(Dinsm.) Feinbrun</small> * ''[[Iris mariae]]'' <small>Barbey.</small> * ''[[Iris meda]]'' <small>Stapf</small> * ''[[Iris nigricans]]'' <small> Dinsm.</small> * ''[[Iris nectarifera]]'' <small>Güner</small> * ''[[Iris paradoxa]]'' <small>Steven</small> * ''[[Iris petrana]]'' <small>Dinsm.</small> * ''[[Iris polakii]]'' <small>Stapf</small> * ''[[Iris sari]]'' <small>Schott ex Bak.</small> * ''[[Iris schelkownikowii]]'' <small>Fomin</small> * ''[[Iris sofarana]]'' <small>Foster</small> * ''[[Iris sprengeri]]'' <small>Siehe</small> * ''[[Iris susiana]]'' <small>L.</small> – [[Mourning Iris]] * ''[[Iris swensoniana]]'' <small> Chaudhary, G.Kirkw. & C.Weymouth</small> * ''[[Iris westii]]'' <small>Dinsm.</small> * ''[[Iris yebrudii]]'' <small>Dinsm. ex Chaudhary</small> ==== Section ''Hexapogon'' ==== Iris de 6 barbas * ''[[Iris falcifolia]]'' <small>Bunge</small> * ''[[Iris longiscapa]]'' <small>Ledeb.</small> ==== Section ''Psammiris'' ==== [[Fichièr:Iris humilis subsp arenaria.jpg|thumb|''[[Iris arenaria]]'' (ancianament ''Iris humilis subsp arenaria'')]] Iris dels sables * ''[[Iris arenaria]]'' <small>Waldst. & Kit.</small> * ''[[Iris bloudowii]]'' <small>Ledeb.</small><!-- CurtisBotMag24:30. --> * ''[[Iris curvifolia]]'' <small>Y.T.Zhao</small> * ''[[Iris humilis]]'' <small>Georgi</small> * ''[[Iris kamelinii]]'' <small>Alexeeva</small> * ''[[Iris mandschurica]]'' <small>Maxim.</small><!-- "mandshurica" is lapsus --> * ''[[Iris potaninii]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Iris vorobievii]]'' <small>N.S.Pavlova</small> ==== Section ''Pseudoregelia'' ==== [[Fichièr:Iris tigridia.JPG|thumb|''[[Iris tigridia]]'' de Russie]] * ''[[Iris cuniculiformis]]'' <small>Noltie & K.Y.Guan</small> * ''[[Iris dolichosiphon]]'' <small>Noltie</small> * ''[[Iris goniocarpa]]'' <small>Bak.</small> * ''[[Iris hookeriana]]'' <small>Fost.</small> * ''[[Iris ivanovae]]'' <small>Doronkin</small> * ''[[Iris kemaonensis]]'' <small>Wall.</small> * ''[[Iris leptophylla]]'' <small>Lingelsheim</small> * ''[[Iris narcissiflora]]'' <small> Diels.</small> * ''[[Iris sikkimensis]]'' <small>Dykes</small> * ''[[Iris tigridia]]'' <small>Bunge ex Ledeb.</small> ==== Section ''Regelia'' ==== * ''[[Iris afghanica]]''<small> Wendelbo</small> * ''[[Iris darwasica]]''<small>Regel</small> * ''[[Iris heweri]]'' <small>Grey-Wilson & Mathew</small> * ''[[Iris hoogiana]]'' <small>Dykes</small> * ''[[Iris korolkowii]]'' <small>Regel</small> * ''[[Iris kuschkensis]]'' <small>Grey-Wilson & Mathew</small> * ''[[Iris lineata]]'' <small>Foster ex Regel</small> * ''[[Iris stolonifera]]'' <small>Maxim.</small> === Sosgenre ''Limniris'' === [[Fichièr:Iris_ensata_cv_kumoinogan.jpg|vinheta|''Iris ensata'']] [[Fichièr:Iris_pseudacorus1.jpg|vinheta|''Iris pseudacorus'']] [[Fichièr:Iris_versicolor_4.jpg|vinheta|''Iris versicolor'']] ==== Seccion Limniris ==== {{colonnes|'''''Série Californicae''''' *''[[Iris bracteata]]'' *''[[Iris chrysophylla]]'' *''[[Iris douglasiana]]'' *''[[Iris fernaldii]]'' *''[[Iris hartwegii]]'' *''[[Iris innominata]]'' *''[[Iris macrosiphon]]'' *''[[Iris munzii]]'' *''[[Iris purdyi]]'' *''[[Iris tenax]]'' Iris d'Oregon *''[[Iris tenuissima]]'' <small>Dykes</small> '''''Series Chinenses'' (de l'Est de l'Asie)''' *''[[Iris henryi]]'' <small>Baker</small> *''[[Iris koreana]]'' <small>Nakai</small> *''[[Iris minutoaurea]]'' <small>Makino</small> *''[[Iris odaesanensis]]'' <small>Y.N.Lee</small> *''[[Iris proantha]]'' <small>Diels</small> *''[[Iris rossii]]'' <small>Baker</small> *''[[Iris speculatrix]]'' <small>Hance</small> '''''Series Ensatae''''' *''[[Iris lactea]]'' <small>Pall.</small> '''''Series Foetidissimae''''' *''[[Iris foetidissima]]'' <small>L.</small> – [[Stinking Iris]], Gladwin Iris, Stinking Gladwin, Gladdon, Roast-beef Plant '''''Series Hexagonae''''' (connu sous le nom d'Iris de Louisiane) *''[[Iris brevicaulis]]'' <small>Raf.</small> ; Zigzag Iris *''[[Iris fulva]]'' <small>Ker-Gawl.</small> *''[[Iris giganticaerulea]]'' *''[[Iris hexagona]]'' <small>Walt.</small> *''[[Iris nelsonii]]'' <small>Randolph</small> *''[[Iris savannarum]]'' <small>Small</small> '''''Series Laevigatae''''' *''[[Iris ensata]]'' <small>Thunb.</small> *''[[Iris laevigata]]'' <small>Fisch</small> *''[[Iris maackii]]'' <small>Maxim.</small> *''[[Iris pseudacorus]]'' <small>L.</small> *''[[Iris versicolor]]'' <small>L.</small> *''[[Iris virginica]]'' <small>L.</small> '''''Series Longipetalae''''' Iris à longs pétales *''[[Iris longipetala]]'' <small>Herb.</small> *''[[Iris missouriensis]]'' '''''Series Prismaticae''''' *''[[Iris prismatica]]''<small>Pursh ex Ker-Gawl.</small> '''''Series Ruthenicae''''' *''[[Iris ruthenica]]'' <small>Ker-Gawl.</small> *''[[Iris uniflora]]'' <small>Pall.</small> '''''Series Sibiricae''''' Iris de Sibérie [[Fichier:Iris sanguinea 2007-05-13 358.jpg|thumb|''[[Iris sanguinea]]'']] [[Fichier:Iris 255.JPG|thumb|''Iris sanguinea'']] *''[[Iris bulleyana]]'' <small>Dykes</small> *''[[Iris chrysographes]]'' – [[Black Iris]] *''[[Iris clarkei]]'' <small>Baker</small> *''[[Iris delavayi]]'' <small>Micheli</small> *''[[Iris forrestii]] ''<small>Dykes</small> *''[[Iris sanguinea]]'' <small>Hornem. ex Donn</small> *''[[Iris siberica]]'' – [[Siberian Iris]] *''[[Iris typhifolia]]'' <small>Kitag.</small> *''[[Iris wilsonii]]'' <small>C.H.Wright</small> '''''Series [[Spuriae]]''''' [[Fichier:Iris Iris graminea Flower 2263px.jpg|thumb|''[[Iris graminea]]'']] [[Fichier:Iris orientalis 2007-05-13 356.jpg|thumb|''[[Iris orientalis]]'']] *''[[Iris brandzae]]'' <small>Prod.</small> *''[[Iris crocea]]'' <small>Jacquem. ex R.C.Foster</small> *''[[Iris graminea]]'' <small>L.</small> *''[[Iris halophila]]'' <small>Pall.</small> **''[[Iris halophila var. sogdiana]]'' <small>(Bunge) Grubov</small> *''[[Iris kerneriana]]'' <small>Asch. & Sint.</small> *''[[Iris ludwigii]]'' <small>Maxim.</small> *''[[Iris notha]]'' <small>M.Bieb.</small> *''[[Iris orientalis]]'' <small>Mill.</small> *''[[Iris pontica]]'' <small>Zapal.</small> *''[[Iris pseudonotha]]''<small> Galushko</small> *''[[Iris sintenisii]]'' <small>Janka</small> *''[[Iris spuria]]'' – [[Blue Iris]] **''[[Iris spuria subsp. carthaliniae]]'' <small>(Fomin) B.Mathew </small> **''[[Iris spuria subsp. demetrii]]'' <small> (Achv. & Mirzoeva) B.Mathew </small> **''[[Iris spuria subsp. maritima]]'' <small>(Dykes) P.Fourn. </small> **''[[Iris spuria subsp. musulmanica]]'' <small> (Fomin) Takht. </small> *''[[Iris xanthospuria]]'' <small>B.Mathew & T.Baytop</small> '''''Series Syriacae''''' Espèces dont la base des feuilles est gonflée. *''[[Iris grant-duffii]]'' <small>Baker</small> *''[[Iris masia]]'' <small>Foster</small> '''''Series Tenuifoliae''''' (principalement des plantes semi-désertiques) *''[[Iris anguifuga]] ''<small>Y.T.Zhao & X.J.Xue</small> *''[[Iris bungei]]'' <small>Maxim.</small> *''[[Iris cathayensis]]'' <small>Migo</small> *''[[Iris farreri]]'' <small>Dykes</small> *''[[Iris kobayashii]]'' <small>Kitag.</small> *''[[Iris loczyi]]'' <small>Kanitz</small> *''[[Iris qinghainica]]'' <small>Y.T.Zhao</small> *''[[Iris songarica]]'' <small>Schrenk</small> *''[[Iris tenuifolia]]'' <small>Pall.</small> *''[[Iris ventricosa]]'' <small>Pall.</small> '''''Series Tripetalae''''' A 3 pétales *''[[Iris hookeri]] ''<small>Penny</small> – Hooker's Iris *''[[Iris setosa]]'' <small>Pallas ex Link</small> – (Beachhead Iris) *''[[Iris tridentata]]'' <small>Pursh</small> – Savanna Iris '''''Series Unguiculares''''' *''[[Iris lazica]]'' <small>Albov</small> *''[[Iris unguicularis]]'' <small>Poir.</small> '''''Series Vernae''''' *''[[Iris verna]]'' <small>L.</small> – [[Iris verna]]|nombre=3}} ==== Seccion ''Lophiris'' ==== Seccion tanben nomenada 'Evansias' o iris de crèstas [[Fichièr:Iris_milesii_I_IMG_6615.jpg|vinheta|''Iris milesii'']] [[Fichièr:Iris_wattii_4.jpg|vinheta|''Iris wattii'']] * ''Iris confusa'' * ''Iris cristata'' * ''Iris formosana'' <small>Ohwi</small> * ''Iris henryi'' <small>A.Gray</small> * ''Iris japonica'' <small>Thunb.</small> * ''Iris lacustris'' * ''Iris latistyla'' <small>Y.T.Zhao</small> * ''Iris milesii'' <small>Foster</small> * ''Iris speculatrix'' <small>Hance</small> * ''Iris subdichotoma'' <small>Y.T.Zhao</small> * ''Iris tectorum'' <small>Maxim.</small> * ''Iris tenuis'' <small>S.Wats.</small> * ''Iris wattii'' <small>Baker ex Hook.f.</small> ==== Seccion ''Unguiculares'' ==== * ''Iris lazica'' <small>Albov</small> * ''Iris unguicularis'' <small>Poiret</small> '''ibrids non categorizats''' * ''Iris thompsonii'' <small>R.C.Foster</small> – (Thompson's Iris) (formerly in ''I. innominata'') * ''Iris × robusta'' <small>E.Anderson.</small> – (Robust Iris) (''I. versicolor × I. Virginica'') * ''Iris × sancti-cyri''<small>J.</small><small>Rousseau</small> – (Saint-Cyr iris) (''I. hookeri × I. versicolor'') === Sosgenre Xiphium === Iris de bulbes mòls. Ancianament genre ''Xiphion''. Iris espanhòl [[Fichièr:Iris_latifolia1.jpg|vinheta|''Iris latifolia'']] [[Fichièr:Iris_lusitanica_01.jpg|vinheta|Iris lusitanica, ''Iris xiphium'' var. ''lusitanica'']] * ''Iris boissieri'' <small>Henriq</small> * ''Iris filifolia'' <small>Boiss.</small> * ''Iris juncea'' <small>Poir.</small> * ''Iris latifolia'' – English Iris * ''Iris lusitanica'' <small>Ker Gawl.</small> * ''Iris rutherfordii'' <small>M Rodriguez, P Vargas, M Carine and S Jury</small> * ''Iris serotina'' <small>Willk. in Willk. </small><small>& Lange</small> * ''Iris tingitana'' <small>Boiss. </small><small>& Reut.</small> – (Morocco Iris) * ''Iris xiphium'' <small>syn. </small><small>Iris x hollandica</small>; Iris Espagnol, iris Hollandais === Sosgenre Nepalensis === Iris bulbós. Ancianament genre ''Junopsis''. * ''Iris collettii'' <small>Hook.</small> * ''Iris decora'' <small>Wall.</small> * ''Iris staintonii'' <small>H Hara</small> * ''Iris barbatula'' <small>Noltie & Guan</small> === Sosgenre Scorpiris === Iris de bulbs mòls. Ancianament genre ''Juno''. [[Fichièr:Iris_palaestina_1.JPG|vinheta|''Iris palaestina'']] [[Fichièr:Iris_regis-uzziae_in_Israel.jpg|vinheta|Iris regis-uzziae en Israel]] {{colonnes|* ''[[Iris albomarginata]]'' <small>R.C.Foster</small> * ''[[Iris aucheri]]'' <small>(Baker) Sealy</small> (incluant ''I. sindjarensis''<!-- Boiss. & Hausskn. -->) * ''[[Iris bucharica]]'' <small>Foster</small> * ''[[Iris caucasica]]'' <small>Hoffm.</small> * ''[[Iris cycloglossa]]'' <small>Wendelbo</small> * ''[[Iris drepanophylla]]'' <small>Aitch. & Baker</small> * ''[[Iris fosteriana]]'' <small>Aitch. & Baker</small> * ''[[Iris graeberiana]]'' <small>Sealy</small> * ''[[Iris kuschakewiczii]]''<small>B.Fedtsch</small> * ''[[Iris magnifica]]'' <small>Vved.</small> * ''[[Iris maracandica]]''<small> (Vved.) Wendelbo</small> * ''[[Iris narynensis]]'' <small>O.Fedtsch.</small><!-- CurtisBotMag24:34. --> * ''[[Iris narbutii]]'' <small>O.Fedtsch.</small> * ''[[Iris orchioides]]'' <small>[[Élie-Abel Carrière|Carriere]]</small> * ''[[Iris palaestina]]'' <small>(Bak.) Boiss.</small> * ''[[Iris persica]]'' <small>L.</small> * ''[[Iris planifolia]]'' <small>(Mill.) Fiori & Paol.</small> * ''[[Iris pseudocaucasica]]'' <small>Grossh.</small> * ''[[Iris regis-uzziae]]'' <small>Feinbrun</small> * ''[[Iris rosenbachiana]]'' <small>Reg.</small> * ''[[Iris stenophylla]]'' <small>Hausskn ex Baker</small> * ''[[Iris tubergeniana]]'' <small>Foster (Vved)</small> * ''[[Iris vicaria]]'' <small>Vved.</small> * ''[[Iris warleyensis]]'' <small>Foster</small> * ''[[Iris willmottiana]]'' <small>Foster</small> * ''[[Iris zaprjagajewii]]'' <small>Abramov</small> * ''[[Iris zenaidae]]'' <small>[[Zinaida Botschantzeva|Botschant]]</small>|nombre=3}} === Sosgenre Ermodactiloïds === [[Fichièr:Iris_reticulata.jpg|vinheta|''Iris reticulata'']] [[Fichièr:Iris_reticulata_closeup.jpg|drecha|vinheta|''Iris reticulata'']] Iris de bulbe reticulat. Ancianament genre ''Iridodictyum''.{{colonnes|* ''[[Iris danfordiae]]'' <small>(Baker) Boiss.</small> * ''[[Iris histrio]]'' <small>Rchb.f.</small> * ''[[Iris histrioides]]'' <small>(G.F.Wilson) S.Arn.</small> * ''[[Iris hyrcana]]'' <small>Woronow ex Grossh</small> * ''[[Iris kolpakowskiana]]'' <small>Regel</small> * ''[[Iris pamphylica]]'' <small>Hedge</small> * ''[[Iris pskemensis]]'' <small>Ruskans</small> * ''[[Iris reticulata]]'' <small>M Bieb.</small> (includes ''[[Iris reticulata var. bakeriana]]'' <small>Mathew and Wendelbo</small>) * ''[[Iris tuberosa]]'' <small>[[L.]]</small> ** formerly ''[[Hermodactylus tuberosus]]'' * ''[[Iris vartanii]]'' <small>Foster</small> * ''[[Iris winkleri]]'' <small>Regel</small> * ''[[Iris winogradowii]]'' <small>Fomin</small>|nombre=3}} === Autres === * ''Iris dichotoma'' <small>Pall.</small> (Vesper Iris) (anciennement Pardanthopsis) * ''Iris domestica'' == Classificacion orticòla == L’obtencion per ibridacion de fòrça nombroses cultivars menèt a l’elaboracion d’una classificacion orticòla plan diferenta de la botanica pels iris de jardin. == Illustracions == <gallery> Fichièr:VanGogh-Irises 1.jpg|<center>Les Iris de <br>[[Vincent van Gogh]]</center> Fichièr:Iris 'Blue Staccato' J1.jpg|<center>''Iris 'Blue Staccato' ''</center> Fichièr:ThiMil_Iris.jpg|<center>Cétoines dans un iris</center> Fichièr:Iris_Flower_Hubr_iridaceae-2_Luc_Viatour.jpg|<center>Iris hybride</center> Fichièr:Iris_mauve.JPG|<center>Iris hybride</center> Fichièr:Iris jaune.JPG|<center>Iris hybride</center> Fichièr:Hybrid Iris.JPG|<center>Iris hybride</center> Fichièr:Iris jaune sur fond noir.jpg|<center>Iris hybride</center> Fichièr:Iris blanc.JPG|| Fichièr:Iris mauve 22.JPG|| </gallery> == Enemics == L’Oxythyrea funesta pòt s'atacar a las flors d'iris. La pupa d’Orthochaeta dissimilis s'ataca al pollèns. Los [[Lepidoptera|parpalhons]] de nuèch ([[Arna|eterocèrs]]) suivants se noirisson d''''iris''' : * ''Ctenucha virginica'' (Arctiidae), * ''Plusia festucae'' (Noctuidae). * ''Macronoctua onusta'' (Noctuidae). En climat umid, l'eterosporiòsi (Cladosporium iridis) pòt crear de tascas brunas sul fulham sens damatjar la florason nimai los rizòmas. se cura al fongicid (mesclat a un còrs gras per aderirr a las fuèlhas cirosas) al començament de la sa son quand las fuèlhas atenhon 10 cm (cada setmana pendent 4 a 6 setmanas) per limitar la propagacion dels espòrs que poiriá tuar la planta en unas annadas. La poiridura mòla, provocada per la bactèri Erwinia carotovora, pòt s’atacar als rizòmas. Alara, venon mòl e preonon una mala odor. Se passa sus un sol demorant tròp umid e/o ric en matèria organica mal descompausada. Cal levar tota la partida tocada en copant en partida sana amb un talh net, puèi daissar secar la superfícia de copa e vaporizar amb un antiseptic de tipe aiga de javel o permanganat en dilucion. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} == Ligams extèrnes == * [http://www.iris-bulbeuses.org/ Société Française des Iris et plantes Bulbeuses] (fr) * [https://web.archive.org/web/20200920175718/https://www.liriseraie.fr/content/category/4-tout-savoir-sur-les-iris Tout savoir sur les iris expliqué par L'iriseraie] * [http://www.iris-bulbeuses.org/iris/glossaire.htm Glossaire des iris (site la Société française des iris et plantes bulbeuses (SFIB))] * [http://irisparadise.com/Iris/en/index.htm un site web complet sur les iris] (en) * [http://www.irises.org/ The American Iris Society] (en) * [http://wiki.irises.org/ Iris Enzyclopedia of the American Iris Society] (en) * [http://www.historiciris.org/ Historic Iris Preservation Society] (en) * (en) Référence Flora of North America : Iris * (en) Référence Flora of China : Iris * (en) Référence Flora of Pakistan : Iris * (en) Référence FloraBase (Australie-Occidentale) : classification Iris * (fr+en) Référence ITIS : Iris L. (+ version anglaise) * Référence Tela Botanica (France métro) : Iris L. * (en) Référence NCBI : Iris * {{GRIN genre|6074|''Iris'' L.}} [[Categoria:Flòra (nom vernacular)]] [[Categoria:Portal:Botanica/Articles ligats]] s5pge35sne0xrg2enrcianrt11jutu1 0 193387 2496977 2397264 2026-03-28T16:47:50Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Grandairòls]] 2496977 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Grandairòls]] blxthoj9rm7ncvhqa6vytn2dg4qy59z 0 194695 2496979 2412770 2026-03-28T16:48:10Z EmausBot 6397 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Veirèiras]] 2496979 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Veirèiras]] dy2b4bbmjexq1xd1kptel93atz57ydb 0 195315 2496985 2419485 2026-03-29T00:17:17Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496985 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} L'autoipnòsi (per oposicion a l'eteroipnòsi) es una forma, un procediment o lo resultat d'un estat [[ipnòsi|ipnotic]] autoindusit. Sovent, l'autoipnòsi es utilizada coma mejan de melhorar l'eficacitat de l'[[autosuggestion]]; e, dins de tals cases, lo subjècte "jòga lo doble ròtle de suggeridor e de suggerit".<ref>Atkinson (1909), p.167.</ref> La natura de la practica autosuggestiva pòt èsser, a un extrèm, "''concentrativa''", dins la quala "tota l'atencion es tan totalament concentrada sus (los mots de la formula autosuggestiva, per exemple "Cada jorn, de totas las faiçons, soi de mièlhs en mièlhs") que tota la rèsta es gardada fòra de la consciéncia" e, d'autra part, "''inclusiu''", dins lo qual los subjèctes "daissan totas menas de pensadas, emocions, sovenirs e autres derivar dins lor consciéncia".<ref>Fromm & Kahn (1990), pp.6-7.</ref> ==Utilizacions== L'autoipnòsi es largament utilizada dins l'[[ipnoterapia]] modèrna. Pòt prene la forma d'una ipnòsi realizada pel mejan d'una rotina apresa. L'ipnòsi pòt ajudar a gerir la dolor,<ref>Patterson (2010).</ref> l'ànsia,<ref>O'Neill, et al. (1999).</ref><ref name="Holland">Holland (2001).</ref> la depression,<ref>Lynn & Kirsch (2006).</ref> los trebols del sòm,<ref>Graci & Hardie (2007).</ref> [[obesitat]], asma, e las afeccions cutanèas.<ref name="Mendoza et al">Mendoza & Capafons (2009).</ref> Quand aquela practica es mestrejada, pòt melhorar la concentracion, la memorizacion, la resolucion de problèmas, solaçar los mals de cap e quitament melhorar lo contraròtle de las [[emocions]].<ref name="Moss">Moss (1985).</ref> ==Etapas correntament utilizadas per l'autoipnòsi== L'autoipnòsi necessita quatre etapas distintas. #'''''Motivacion'''''. Sens motivacion adeqüata, serà plan dificil per un individú de practicar l'autoipnòsi. #'''''Relaxacion'''''. L'individú deu èsser completament destibat e se deu reservar del temps per complir aquel acte. En mai, las distraccions devon èsser eliminadas perque una atencion totala fa besonh. #'''''Concentracion'''''. L'individú se deu concentrar completament a mesura que de progrèsses son realizats cada còp que l'esperit se concentra sus un sol imatge. #'''''Direccion'''''. S'agís d'una opcion utilizada unicament quand l'individú desira trabalhar sus un objectiu especific. L'individú deu concentrar sa concentracion sus la visualizacion del resultat desirat.<ref name="Moss"/> ==Veire tanben== *[[Autosuggestion]] <!--*[[Covert conditioning]]--> *[[Meditacion#Meditacion guidada|Meditacion guidada]] ==Nòtas e referéncias== ===Bibliografia=== * Alman, B.M. & Lambrou, P., ''Self-Hypnosis: The Complete Manual for Health and Self-Change (Second Edition)'', Souvenir Press, (London), 1983. * Araoz, D.L., "Negative Self-Hypnosis", ''Journal of Contemporary Psychotherapy'', Vol.12, No.1, (Spring/Summer 1981), pp.&nbsp;45–52. * [[William Walker Atkinson|Atkinson, W.W.]], [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uva.x002031013;view=2up;seq=6 ''Suggestion and Autosuggestion'', The Progress Company, (Chicago), 1909.] * {{cite journal |last=Babcock |first=S. Donald |date=December 1968 |title=Self hypnosis |journal=PsycCRITIQUES |volume=13 |issue=12 |pages=638–639 |doi=10.1037/008184}} * [[Barber and Calverley|Barber, T.X.]], "Changing “Unchangeable” Bodily Processes by (Hypnotic) Suggestions: A New Look at Hypnosis, Cognitions, Imagining, and the Mind-Body Problem", pp.&nbsp;69–127 in A.A. Sheikh (ed.), ''Imagination and Healing'', Baywood Publishing Company (Farmingdale), 1984. * [[Charles Baudouin|Baudouin, C.]] (Paul, E & Paul, C. trans.), [https://archive.org/details/suggestionandau00baudgoog ''Suggestion and Autosuggestion: A Psychological and Pedagogical Study Based on the Investigations made by the New Nancy School'', George Allen & Unwin, (London), 1920.] * {{Cite web |title=Mental Health and Hypnosis |url=https://www.webmd.com/mental-health/mental-health-hypnotherapy#1 |date=2018 |editor=Bhandari, S. |website=[[WebMD]]}} * [https://archive.org/details/neurypnologyorr00braigoog Braid, J., ''Neurypnology or the Rationale of Nervous Sleep Considered in Relation with Animal Magnetism Illustrated by Numerous Cases of its Successful Application in the Relief and Cure of Disease'', John Churchill, (London), 1843.] **'''N.B.''' Braid's ''Errata'', detailing a number of important corrections that need to be made to the foregoing text, is on [https://archive.org/stream/neurypnologyorr00braigoog#page/n292/mode/1up the un-numbered page following p.265.] * [https://archive.org/details/observationsont01braigoog Braid, J., ''Observations on Trance; or, Human Hybernation'', John Churchill, (London), 1850.] * [[William Benjamin Carpenter|Carpenter, W.B.]], [http://www.sgipt.org/medppp/psymot/carp1852.htm "On the Influence of Suggestion in Modifying and directing Muscular Movement, independently of Volition", ''Royal Institution of Great Britain, (Proceedings), 1852'', (12 March 1852), pp.&nbsp;147–153.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150219043854/http://www.sgipt.org/medppp/psymot/carp1852.htm |date=19 February 2015 }} * Coué, E., & Orton, J.L., ''Conscious Auto-Suggestion'', T. Fisher Unwin Limited, (London), 1924. * [[Erika Fromm|Fromm, E.]] & Kahn, S., ''Self-hypnosis: The Chicago Paradigm'', The Guilford Press, (New York), 1990. * {{cite journal |last1=Graci |first1=Gina M. |last2=Hardie |first2=John C. |date=May 2007 |title=Evidenced-based hypnotherapy for the management of sleep disorders |journal=International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis |volume=55 |issue=3 |pages=288–302 |doi=10.1080/00207140701338662 |pmid=17558719|s2cid=21598789 }} * Gravitz, M.A., "The First Use of Self-Hypnosis: Mesmer Mesmerizes Mesmer", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.37, No.1, (July 1994), pp.&nbsp;49–52. * Hartland, J., "The Value of “Ego-Strengthening” Procedures Prior to Direct Symptom-Removal Under Hypnosis", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.8, No.2, (October 1965), pp.&nbsp;89–93. * Hartland, J., "The General Principles of Suggestion", ''The American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.9, No.3, January 1967, pp.&nbsp;211–219. * Hartland, J. (1971a), "The Approach to Hypnotherapy — “Permissive” or Otherwise?", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.13, No.3, (January 1971), pp.153-154. * Hartland, J. (1971b), "Further Observations on the Use of “Ego-Strengthening” Techniques", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.14, No.1, (July 1971), pp.&nbsp;1–8. * Hartland, J., "The General Principles and Construction of Therapeutic Suggestion", ''Terpnos Logos, the Australian Journal of Medical Sophrology and Hypnotherapy'', Vol.2, No.3, August 1974, pp.&nbsp;26–32. * {{cite journal |url=http://researchnews.osu.edu/archive/hypnosis.htm |title=Hypnosis may prevent weakened immune status, improve health |year=2001 |last=Holland |first=Earle |publisher=Ohio State University Research News |access-date=4 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130602133645/http://researchnews.osu.edu/archive/hypnosis.htm |archive-date=2 June 2013 |df=dmy-all }} * [[Bernard Hollander|Hollander, B.]], ''Methods and Uses of Hypnosis & Self-Hypnosis: A Treatise on the Powers of the Subconscious Mind'', George Allen & Unwin, (London), 1928. * Johnson, L.S., "Self-Hypnosis: Behavioral And Phenomenological Comparisons With Heterohypnosis", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.27, No.3, (1979), pp.&nbsp;240–264. * Johnson, L.S., "Current Research in Self-Hypnotic Phenomenology: The Chicago Paradigm", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.29, No.3, (1981), pp.&nbsp;247–258. * Johnson, L.S., Dawson, S.L., Clark, J.L. & Sikorsky, C., "Self-Hypnosis Versus Heterohypnosis: Order Effects And Sex Differences In Behavioral And Experiential Impact", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.31, No.3, (1983), pp.&nbsp;139–154. * Johnson, L.S. & Weight, D.G., "Self-hypnosis Versus Heterohypnosis: Experiential and Behavioral Comparisons", ''Journal of Abnormal Psychology'', Vol.85, No.5, (1976), pp.&nbsp;523–526. * {{cite journal |last1=Ketterhagen |first1=D. |last2=VandeVusse |first2=L. |last3=Berner |first3=M. A. |year=2002 |title=Self-hypnosis: Alternative anesthesia for childbirth |journal=MCN: The American Journal of Maternal/Child Nursing |volume=27 |issue=6 |pages=335–340 |doi=10.1097/00005721-200211000-00007|pmid=12439135 |s2cid=23451820 }} * {{cite book |last=Kihlstrom |first=John F. |chapter=The domain of hypnosis, revisited |editor1-last=Nash |editor1-first=Michael R. |editor2-last=Barnier |editor2-first=Amanda J. |date=2008 |title=The Oxford Handbook of Hypnosis: Theory, Research and Practice |location=Oxford; New York |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=9780198570097 |page=24 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=UxlTjKiy23IC&pg=PA21 |access-date=27 January 2021 |archive-date=27 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127040120/https://books.google.com/books?id=UxlTjKiy23IC&pg=PA21 |url-status=live }} * [https://web.archive.org/web/20180317102607/http://bscw.rediris.es/pub/nj_bscw.cgi/d4529312/Killeen-Four_causes_hypnosis.pdf Killeen, P.R. & Nash , M.R., "The Four Causes of Hypnosis", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.51, No.3, (July 2003), pp.195-231.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180317102607/http://bscw.rediris.es/pub/nj_bscw.cgi/d4529312/Killeen-Four_causes_hypnosis.pdf |date=17 March 2018 }} * Kohen, D.P., Mahowald, M.W. & Rosen, G.M., "Sleep-Terror Disorder in Children: The Role of Self-Hypnosis in Management", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.34, No.4, (April 1992), pp.&nbsp;233–244. * Lang, E.V., Joyce, J.S., Spiegel, D., Hamilton, D. & Lee, K.K., "Self-Hypnotic Relaxation During Interventional Radiological Procedures: Effects on Pain Perception and Intravenous Drug Use", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.44, No.2, (April 1996), pp.&nbsp;106–119. * {{cite book |last1=Lynn |first1=Steven J. |last2=Kirsch |first2=Irving |author-link2=Irving Kirsch |date=2006 |chapter=Depression |title=Essentials of Clinical Hypnosis: An Evidence-Based Approach |location=Washington, DC |publisher=[[American Psychological Association]] |pages=121–134 |isbn=978-1591473442 |doi=10.1037/11365-008}} * Madrid, A., Rostel, G., Pennington, D. & Murphy, D., "Subjective Assessment of Allergy Relief Following Group Hypnosis and Self-Hypnosis: A Preliminary Study", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.38, No.2, (October 1995), pp.&nbsp;80–86. * [[Ainslie Meares|Meares, A.]], "Vivid Visualization and Dim Visual Awareness in the Regression of Cancer in Meditation", ''Journal of the American Society of Psychosomatic Dentistry and Medicine'', Vol.25, No.3, (1978), pp.&nbsp;85–88. * {{cite journal |last1=Mendoza |first1=M. Elena |last2=Capafons |first2=Antonio |date=2009 |title=Efficacy of clinical hypnosis: a summary of its empirical evidence |journal=Papeles del Psicólogo |volume=30 |issue=2 |pages=98–116 |url=http://www.papelesdelpsicologo.es/english/1699.pdf |access-date=4 May 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130108013040/http://www.papelesdelpsicologo.es/english/1699.pdf |archive-date=8 January 2013 |df=dmy-all }} * {{cite journal |last=Moss |first=Vicki |title=Beating the stress connection: self-hypnosis |journal=[[AORN Journal]] |date=April 1985 |volume=41 |issue=4 |pages=720–722 |doi=10.1016/S0001-2092(07)66292-9 |pmid=3888104}} * [https://web.archive.org/web/20180317102607/http://bscw.rediris.es/pub/nj_bscw.cgi/d4529312/Killeen-Four_causes_hypnosis.pdf Pally, R., "The Predicting Brain: Unconscious Repetition, Conscious Reflection and Therapeutic Change", ''The International Journal of Psychoanalysis'', Vol.88, No.4, (August 2007), pp.861-881.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180317102607/http://bscw.rediris.es/pub/nj_bscw.cgi/d4529312/Killeen-Four_causes_hypnosis.pdf |date=17 March 2018 }} * {{cite journal |last1=O'Neill |first1=Lucy M. |last2=Barnier |first2=Amanda J. |last3=McConkey |first3=Kevin |date=June 1999 |title=Treating anxiety with self-hypnosis and relaxation |journal=Contemporary Hypnosis |volume=16 |issue=2 |pages=68–80 |doi=10.1002/ch.154}} * {{cite book |last=Patterson |first=David R. |date=2010 |title=Clinical Hypnosis for Pain Control |location=Washington, DC |publisher=[[American Psychological Association]] |isbn=9781433807688 }} * [[Delroy L. Paulhus|Paulhus, D.L.]] (1993). [https://web.archive.org/web/20160927142426/http://neuron4.psych.ubc.ca/~dpaulhus/research/SDR/downloads/CHAPTERS/HMC%20pos%20affirmations%20chap.pdf Bypassing the Will: The Automatization of Affirmations, in D.M. Wegner & J.W. Pennebaker (Eds.), ''Handbook of Mental Control'' (pp.573-587). Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall]. * Pekala, R.J., Maurer, R., Kumar, V.K., Elliott, N.C., Maston, E., Moon, E. & Salinger, M., "Self-Hypnosis Relapse Prevention Training with Chronic Drug/Alcohol Users: Effects on Self-Esteem, Affect, and Relapse", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.46, No.4, (April 2004), pp.&nbsp;281–297. * Rausch, V., "Cholecystectomy with Self-Hypnosis", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.22, No.3, (January 1980), pp.&nbsp;124–129. * Ruch, J.C., "Self-Hypnosis: The Result Of Heterohypnosis Or Vice Versa?", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.23, No.4, (1975), pp.&nbsp;282–304. * {{cite journal |last=Sachs |first=Bernice C. |date=February 1986 |title=Stress and self-hypnosis |journal=Psychiatric Annals |volume=16 |issue=2 |pages=110–114|doi=10.3928/0048-5713-19860201-13 }} * Shaw, H.L., "Hypnosis And Drama: A Note On A Novel Use Of Self-Hypnosis", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.26, No.3, (1978), pp.&nbsp;154–157. * [[O. Carl Simonton|Simonton, O.C.]] & Simonton S.S., [http://www.atpweb.org/jtparchive/trps-07-75-01-029.pdf "Belief Systems and Management of the Emotional Aspects of Malignancy, ''The Journal of Transpersonal Psychology'', Vol.7, No.1, (January 1975), pp.29-47.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180317232107/http://www.atpweb.org/jtparchive/trps-07-75-01-029.pdf |date=17 March 2018 }} * Singer, J.L. & Pope, K.S., "Daydreaming And Imagery Skills As Predisposing Capacities For Self-Hypnosis", ''International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.29, No.3, (1981), pp.&nbsp;271–281. * Soskis, D.A., ''Teaching Self-Hypnosis: An Introductory Guide for Clinicians'', W.W. Norton & Co., (New York), 1986. * Sparks, L., ''Self-Hypnosis: A Conditioned-Response Technique'', Grune & Stratton, (New York), 1962. * [https://web.archive.org/web/20200604094408/https://www.healthroughhypnosis.com/hypnotherapy-for-sleep/ Spence, C., ''Hypnotherapy can subconsciously suggest changes to the circadian sleep patterns which govern our sleep and wake patterns.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200604094408/https://www.healthroughhypnosis.com/hypnotherapy-for-sleep/ |date=4 June 2020 }} * [[David Spiegel|Spiegel, D.]] & Chase, R.A., "The treatment of contractures of the hand using self-hypnosis", ''Journal of Hand Surgery'', Vol.5, No.5, (September 1980), pp.&nbsp;428–432. * [[Herbert Spiegel|Spiegel, H.]], "A Single-Treatment Method to Stop Smoking Using Ancillary Self-Hypnosis", ''The International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis'', Vol.18, No.4, (October 1970), pp.&nbsp;235–269. * Straus, R.A., ''Strategic Self-Hypnosis (Revised Edition)'', Prentice Hall, (New York), 1988. * Straus, R.A., ''Creative Self-Hypnosis'', Prentice Hall, (New York), 1989. * Wark, D.M., "Teaching college students better learning skills using self-hypnosis", ''American Journal of Clinical Hypnosis'', Vol.38, No.4, (April 1996), pp.&nbsp;277–287. * [https://unsw-primo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/5gm2j3/unsworks_modsunsworks_47757 Yeates, L.B., "The "MORE TEST": A Mechanism for Increasing the Efficiency of Suggestion", ''Australian Journal of Clinical Hypnotherapy & Hypnosis'', Vol.23, No.1, (March 2002), pp.1-17.] * [http://hdl.handle.net/1959.4/52626 Yeates, L.B., ''James Braid: Surgeon, Gentleman Scientist, and Hypnotist'', Ph.D. Dissertation, School of History and Philosophy of Science, Faculty of Arts & Social Sciences, University of New South Wales, January 2013.] * [https://unsw-primo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/5gm2j3/unsworks_modsunsworks_47941 Yeates, L.B. (2014a), "Hartland’s Legacy (I): The Ego-Strengthening Procedure", ''Australian Journal of Clinical Hypnotherapy & Hypnosis'', Vol.36, No.1, (Autumn 2014), pp.4-18.] * [https://unsw-primo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/5gm2j3/unsworks_modsunsworks_47916 Yeates, L.B. (2014b), "Hartland’s Legacy (II): The Ego-Strengthening Monologue", ''Australian Journal of Clinical Hypnotherapy & Hypnosis'', Vol.36, No.1, (Autumn 2014), pp.19-36.] * [https://unsw-primo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/5gm2j3/unsworks_modsunsworks_47777 Yeates, L.B. (2016a), "Émile Coué and his ''Method'' (I): The Chemist of Thought and Human Action", ''Australian Journal of Clinical Hypnotherapy & Hypnosis'', Volume 38, No.1, (Autumn 2016), pp.3-27.] * [https://unsw-primo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/5gm2j3/unsworks_modsunsworks_47760 Yeates, L.B. (2016b), "Émile Coué and his ''Method'' (II): Hypnotism, Suggestion, Ego-Strengthening, and Autosuggestion", ''Australian Journal of Clinical Hypnotherapy & Hypnosis'', Volume 38, No.1, (Autumn 2016), pp.28-54.] * [https://unsw-primo.hosted.exlibrisgroup.com/permalink/f/5gm2j3/unsworks_modsunsworks_47938 Yeates, L.B. (2016c), "Émile Coué and his ''Method'' (III): Every Day in Every Way", ''Australian Journal of Clinical Hypnotherapy & Hypnosis'', Volume 38, No.1, (Autumn 2016), pp.55-79.] * Young, P., ''Personal Change Through Self-Hypnosis'', Vivid Publishing, (Fremantle), 2016. {{ISBN|978-1925341393}} ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{Traduccion/Referéncia|en|Self-hypnosis}} <references/> [[Category:Ipnòsi|*]] [[Categoria:Practica psicocorporala]] [[Categoria:Desvolopament personal]] osvoabwja1gfecqls472qt70rd9tmcu 0 195402 2496990 2489010 2026-03-29T02:47:23Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2496990 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{esbòs}} [[Imatge:Blason comtes fr de Die (ancien).svg|vinheta|Armas ancianas daus còmtes de Diá: De golas au chasteu d'aur.<ref name=AdD/><ref group=N>Sembla identic au blason moderne de la vila de Diá: De golas, au chasteu, encimat de tres tors d'aur.</ref>]] [[Imatge:Blason comtes fr de Die.svg|vinheta|Armas daus còmtes de Diá après la Primiera Crosada: D'aur a tres bordons de sable.<ref name=AdD>{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=f_dCtzspcusC&pg=PA113|títol=Armorial du Dauphiné|autor=Gustave de Rivoire de La Bâtie|editor=impr. Louis Perrin|luòc=[[Lion]]|an=1867|lenga=fr|pagina=113}}</ref>]] <!--[[Imatge:.svg|vinheta|Armas de la vila de Diá en 1669: D'azur a una tor carnelaa d'aur, encimaa de 3 torilhons de la meteissa.]]--> [[Imatge:Blason maison fr de Poitiers-Valentinois.svg|vinheta|Armas daus còmtes dau maison de Peitieus-Valentinés: D'azur a sieis besants d'argent, 3, 2, 1; au chef d'aur.]] Lo '''[[comtat]] de [[Diá]]''' o de '''[[Diés]]''' (''Die'' o ''Diois'' en [[francés]]) foguet una jurisdiccion feudala situaa au nòrd de [[Provença]] (uei lo sud de [[Daufinat]]), dins çò que foguet lo [[reiaume de Borgonha]]. ==Lista daus còmtes== ===Còmtes feodaus (davant 1178)=== {| class="wikitable float-left" |- align="left" valign="top" bgcolor="lavender" ! |Nom ! |Maridat a ! |Enfants ! |Longevitat ! |Titulari ! |Nòtas |- valign="top" |'''''Aleyris''''' (nom fr) |Guilhem de Forcauquier |... |... | v1027 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |... |- valign="top" |'''Pònç de Diá''' |''inconeissut'' |'''Guilhem'''; Guilhelma |? |v1062 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Guilhem de Diá''' |''inconeissut'' |'''Isoard''' |? |v1074 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoard I de Diá''' |''inconeissut'' |''benleu'' '''Jauceran''' |dav 1070?-ap 1116 |?-ap 1116 |Senhor de [[Luc de Diés|Luc]], [[Ais de Diés|Ais]], e [[Bèlagarda de Diés|Belagarda]]. Òme d'armas, combatet en [[Espanha]] davant [[1080]] e es partit per la [[Primiera Crosada]] en [[1096]]. Comandant dau 11e còrs d'armaa au setge d'[[Antiòquia d'Orontes|Antiòquia]] en [[1098]].<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Jauceran de Diá''' |Beatritz |'''Isoard''' |?-dav 1149 |?-dav 1149 |Segon d'unes (QUI?), esposèt Beatritz d'Albon.<ref name=Roglo>[https://roglo.eu/roglo?lang=fr; Généalogie adaptée au PGPD - Roglo]</ref><ref name=MedLands>Charles Cawley, [https://web.archive.org/web/20240125022723/https://fmg.ac/Projects/MedLands/provvaldi.htm#_Toc97476349 Medieval Lands].</ref> |- valign="top" |'''Isoard II de Diá''' |''inconeissut'' |Peire Isoard; una ''comtessa de Diá'' (nom inconeissut); ''Roais'' (nom fr); '''Isoarda''' |?-ap 1166 |?-ap 1166 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |- valign="top" |'''Isoarda de Diá''' |Raimon [[familha d'Agòud|d'Agòud]] |''sens enfants'' |...-v1205 |v1178-v1205 |...<ref name=Roglo/><ref name=MedLands/> |} {{...}} Dins una [[Bulla]] dau [[2 d'aost]] [[1178]], l'emperaire [[Frederic Barbarossa]] dona a Robert, avesque de Diá, en [[plena jurisdiccion]] e [[dreches reiaus]]: [[Diá|la vila]], quauques [[chasteu]]s, e totas las tèrras diesas de Guilhem de Peitieus fòra lo [[chasteu de Quint]] (uei ''Las Tours'' a [[Santa Crotz (Droma)|Santa Crotz]]).<ref name=Nantigny>{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=LhVio4xrqJIC|títol=Les genealogies historiques des rois, ducs, comtes, &c. de Bourgogne|autor=[[Louis Chasot de Nantigny]]|luòc=[[París]]|annada=1738|pagina=468}}</ref> Maugrat aquò, los còmtes de Tolosa dona lo comtat a Aimar de Peitieus en [[1189]].<ref name=Dupuy>{{Obratge|url=https://books.google.com/books?id=QmnU4NWsUIAC|títol=Traitez touchant les droits du Roy Tres-Chrestien|autor=Pierre Dupuy|luòc=[[Roan]]|editor=impr. de Laurens Maurry|an=1670|pagina=634}}</ref> Veire l'[[Diés#Istòria|istòria de Diés]]. {{...}} ===Avesques-còmtes (après 1178)=== Veire la [[Lista daus avesques de Diá]] e la [[Lista daus avesques de Valença]]. ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{Traduccion/Referéncia|ca|Comtat de Dia}} {{Referéncias}} ===Bibliografia=== [[Categoria:Comtat occitan|Diá]] [[Categoria:Diés]] mcre7ro7honq4ffue9omqcbwc2360n9 0 196665 2497011 2496779 2026-03-29T10:01:10Z InternetArchiveBot 43230 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2497011 wikitext text/x-wiki {{Confusion|Comtat de Carcin}} [[Imatge:Sceau-Alphonse-de-Poitiers.jpg|vinheta|[[Anfós de Peitieus]], darrièr comte feudal.]] "'''Comte de Carcin'''" es un [[títol de noblesa]] dins la [[pariá de França]], dins [[Carcin]], un dels [[comtat]]s [[Edat Mejana|medievals]], entre la fin del [[sègle IX]] e la fin del [[sègle XIII]] : == Lista dels comtes beneficiairis == * (après 767-après 823) : Immon, premièr comte de Carcin. * (après 823-842) Raol<ref>Sovent designat coma [[vescomte de Torèna]] malgrat qu'aquel títol aparesca pas que mai tard dins los tèxtes ;</ref> (o ''Rodulfe'') : filh del precedent, aliat a [[Pépin II d'Aquitània]], rebuta l'expedicion de [[Loís lo Piós]] en [[839]], que veniá de prene lo [[castèl de Carlat]]. * (842-v.867) Gaufré<ref>fr ''Godefroy'', que pòt èsser Gaufré o Jaufré en lengadocian. En gascon i a Godofred tanben.</ref> o Robèrt, filh del precedent. A la mòrt de Gaufré, lo títol de comte de Carcin desapareis de la familha, e estaca plaça al títol de [[Vescomte de Torèna]]. Jaufré, filh de Gaufré e Robèrt son cosin recupèra lo títol<ref>[http://www.persee.fr/doc/anami_0003-4398_1997_num_109_219_2562 Les comtes de Carcin (fin VIIIe-début Xe siècle) p.332]</ref>. === Arbre genealogic === *Immon *Raol (''Rodulf'') de Carcin (mòrt en 842), comte de Carcin, maridat amb Aiga<ref>[https://web.archive.org/web/20130703001506/http://fmg.ac/Projects/MedLands/LIMOUSIN.htm#_Toc446312513 Medieval Lands : comtes et vicomtes de Turenne]</ref>. Fondèt l{{'}}''[[église Saint-Geniès de Sarrazac|abadiá de Saint-Geniès de Sarrazac]]'' (nom occitan desconegut... benlèu ''Sent/Sant Giniés de Sarrasac''?) en [[823]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170905005724/http://patrimoines.midipyrenees.fr/fr/rechercher/recherche-base-de-donnees/index.html?notice=IA46100817 Patrimoines Midi-Pyrénées : église paroissiale Saint-Geniès]</ref> ont es estat enterrat. D'après lo cartulari de l'abadiá de Belluec, es aparentat a Wicfred, comte de Borges (mòrt en [[838]])<ref>[https://web.archive.org/web/20190831211929/http://fmg.ac/Projects/MedLands/FRANKISH%20NOBILITY.htm#RaoulTurennedied843 Medieval Lands : Family of Wicfrec, comte de Bourges]</ref>, benlèu per sa femna Aiga<ref>François Aubel, ''Les comtes de Quercy (fin VIIIe-début Xe siècle)'', {{p.|309-335}}, dans ''Annales du Midi : revue archéologique, historique et philologique de la France méridionale'', 1997, Volume 109, {{n°|219}} [http://www.persee.fr/doc/anami_0003-4398_1997_num_109_219_2562 (''lire en ligne'')].</ref>. ** Immon ** [[Raol de Borges]], arquevesque de Borges ** Gaufré I (mòrt vèrs 867), maridat amb Gerberga (mòrta en 878) *** Gaufré II (mòrt après 898), maridat amb Godila **** Robèrt II de Torèna (mòrt en 927/936) ***** Gausbèrt (mòrt après 946), vescomte de Torèna ***** Boson de Torèna ***** Ademar de Torèna (899-945), vescomte des Échelles (du nom du Puy des Échelles a Tula ont se troba son castèu), maridat amb Gauzla, dont ten una filha, ''Fauciburge'' (nom fr), monja a l{{'}}''[[abadiá Sainte-Marie de la Règle]]'' (nom francés) en [[930]]. Ten dos filhs illegitimes : ****** Bernard, benlèu abat de Tula ****** Donarèl, mòrt après 936 ****** ''Déda'' (nom fr) (mòrta après 984), maridada amb Bernard I de Torèna (v.915-981), ******* Ademar II (mòrt en 987), vescomte de Torèna ******* Sulpícia de Torèna (mòrta après 1030)<ref>[https://web.archive.org/web/20130703001506/http://fmg.ac/Projects/MedLands/LIMOUSIN.htm#SulpicieTurennediedafter970 Medieval Lands : Sulpicie de Turenne]</ref>, maridada abans [[decembre]] de [[951]] amb [[Ostau de Limòtges#Brancha daus vescomtes de Combòrn|Archambaud de Combòrn]] (vèrs [[934]] - vèrs [[996]]), dich {{Citation|''Camba poirida''}}, benlèu filh d'Uc de Roergue, senhor de Carcin, benlèu vescomte de Combòrn<ref>[https://web.archive.org/web/20130703001506/http://fmg.ac/Projects/MedLands/LIMOUSIN.htm#ArchambaudComborndied1000orafterA Medieval lands : Archambaud]</ref> (voir ci-dessous) ******* Aina de Torèna, maridada amb [[Vescomtat d'Aubuçon#Familha d'Aubuçon|Rainol (''Ranulfe'') II, vescomte d'Aubuçon]]<ref>[http://fmg.ac/Projects/MedLands/ANGOULEME.htm#RanulfIIAubussondied1031B Medieval Lands : Ranulfe II]</ref>, dich Cabridèl, (mòrt abans lo [[18 de novembre]] de [[1031]]). Disputa lo comtat de Torèna amb son conhat Archambaud de Combòrn après la mòrt d'Ademar II. **** Godelinda de Torèna, maridada amb Rainol (''Ranulfe'') I d'Aubuçon<ref>[http://fmg.ac/Projects/MedLands/ANGOULEME.htm#RanulfeIAubussondiedafter934 Medieval Lands : Ranulfe I d'Aubusson]</ref>. **** Gilbergana de Torèna, dame d'Ussac *** Jaufré (mòrt après [[julhet]] d'[[878]]) *** Raol ** Robèrt I (mòrt vèrs 856/860), maridat amb Rotruda (mòrta en 860) *** Drogon **** Robèrt **** ''Déda'' (nom fr) de Torèna, abadessa de l'[[abadiá Sainte-Marie de la Règle]] **** Fareldis de Torèna, maridada amb Odalric, vescomte de Saint-Circq<ref>[https://web.archive.org/web/20130703001506/http://fmg.ac/Projects/MedLands/LIMOUSIN.htm#_Toc446312510 Medieval Lands : vicomté de Saint-Circq]</ref>. ** ''Emmena'' (''Immena'') (noms fr) qu'es estat abadessa dins lo monastèri de Sarrasac. Citada ambe son fraire, Raol de Borges, dins l'acte de donacion de novembre 823 dins la carta du cartulari de l'abadiá de Belluec<ref>Publié par Maximin Deloche, ''Cartulaire de Beaulieu (en Limousin)'', {{p.|257-259}}, imprimerie impériale, Paris, 1859 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k28915t/f573.item.r=.zoom ''Charte CLXXXV'']</ref>. ** Laneiric I, instituït comte de Santas, d'après ''Medieval Lands'', en 839 per [[Pepin II d'Aquitània]] tuat per [[Emenon de Peitieus]] a la batalha de [[Ranconha]], lo [[4 de junh]] d'[[866]]. *** Aiga, esposa de ''Hildegaire'' (nom fr... ''Ildegaire'' en occitan?) (mòrt vèrs 880-882) **** Raol, esposa de Bertlinda **** Laneiric II<ref>FR ''Landry'' = OC ''Laneiric'' (lengadocian, gascon e provençau, segon Dicodòc e Lo Tresaur dau Felibritge), mens comunament ''Landric'' (Gascon, segon Dicodòc), derivat del latin tardiu ''Landericus'' (segon Lo Tresaur dau Felibritge)</ref>, senhor de [[Metz-le-Comte]] ***** Laneiric III ***** Bodon ou Boïn (vèrs 915-après 950), senhor de Monceaux ****** [[Laneiric de Nivèrns|Laneiric IV]] (mòrt en 1028), [[comte de Nivèrns]] per son maridage amb [[Matilda de Borgonha]], filha d'[[Oton Guilhèm de Borgonha]]<ref>[http://www.terres-et-seigneurs-en-donziais.fr/wp-content/uploads/2015/05/Comtes-originels-de-Nevers.pdf Comté de Nevers]</ref>{{,}}<ref>[http://thierryhelene.bianco.free.fr/drupal/?q=node/169 Généalogie moye,-âgeuse : Les comtes de Nevers]</ref>{{,}}<ref>[[François Clément (religieux)|François Clément]], ''[[L'Art de vérifier les dates]] des faits historiques, des chartes, des chroniques et autres anciens monumens depuis la naissance de Notre-Seigneur'', tome2, {{p.|558}}, chez Alexandre Jombert Jeune, Paris, 1784 [https://books.google.fr/books?id=1dpcAAAAcAAJ&pg=PA558#v=onepage&q&f=false (''lire en ligne'')]</ref>. ***** ''Adalgare'' (nom fr) **** ''Hildegaire'' (nom fr... ''Ildegaire'' en occitan?) ** Ildegarda (nascuda vèrs 842), maridada amb Frodin de Sant Pèire (mòrt en 885), luòctenent del comte de Carcin<ref>[https://web.archive.org/web/20160914222226/http://www.societe-historique-correze.org/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=285&Itemid=47 Société scientifique, historique et archéologique de la Corrèze, ''Beaulieu et Castelnau : les relations entre la vicomté de Turenne et l'abbé de Beaulieu'']</ref> *** Matfred (mòrt avant 926), maridat amb Ertruda d'Aurillac **** Ermetruda, maridada amb Uc de Roergue (vèrs 930-vèrs 1010), baron de Gramat, que s'apodera de l'[[abadiá de Sent Peire de Belluec|abadiá de Belluec]] ***** Bernard de Castelnau de Gramat, abat de Belluec, [[Liste dels evesques de Caors|evesques de Caors]] (1012-1028) ***** Robèrt de Castelnau (vèrs 960-1010), maridat amb ''Maffrida de Calmont d'Olt'' (nom fr... benlèu ''Mafreda de Calmont d'Òlt'' en occitan? ''var. Matfreda, Manfreda, -frida'') ****** Uc de Castelnau (vèrs 1005-1076), [[castèl de Castelnau de Bertenor|baron de Castelnau]]<ref>''òu'' ven freqüentament ''au'' en caorsin. Veire [[Carcinòl_(sosdialècte)#Contraccions]].</ref> Uc de Castelnau s'apodera de l'abadiá de Belluec en 1030, se'n ditz abat laïc e espólia l'abadiá de d'unes bens. Es estat denonciat pels monges davant lo concili de Limòtges en 1031, mas sens resultat. == Títol onorific - Afiliacion au Comtat de Tolosa == [[Fichièr:Map France 1030-fr.svg|vinheta|280 px|Lo comtat de Carcin en Françe en l'an 1030.]] === [[Ostal de Tolosa-Roergue|Dinastia de Tolosa-Roergue]] === * [[Ramon I de Tolosa|Raimond I de Tolosa-Roergue]] (?-863), comte de Carcin e [[Comte de Limòtges|de Limòtges]] (vèrs 849-863), [[Comte de Tolosa|de Tolosa]], [[Comte de Roergue|de Roergue]], [[Comte de Carcassona|de Carcassona]] e [[Comte de Rasés|de Rasés]] (852-863) ; * [[Bernard II de Tolosa|Bernard II de Tolosa-Roergue]] (?-872), filh del precedent, comte de Carcin, de Limòtges, de Roergue e de Tolosa (863-872), de Carcassona e de Rasés (872). === [[Guilhelmides|Dinastia dels Guilhelmides]] === * [[Bernard Plantevelue]] (841-886), [[comte d'Autun]] (864-876), de Carcin, de Limòtges e de Tolosa (872-876), [[Comte d'Auvèrnhe|d'Auvèrnhe]] (876-886). === Dinastia de Tolosa-Roergue === * [[Audon de Tolosa|Audon de Tolosa-Roergue]] (vèrs 840-918 o 919), filh de Raimond I e fraire de Bernard, comte de Roergue (872-918), de Carcin (877-918) e de Tolosa (886-918). ==== Branca de Roergue ==== * [[Ermengaud de Roergue]] (870-937), filh del precedent, comte de Roergue e de Carcin (918-937) ; *[[Raimond I de Roergue|Raimond II de Roergue]] (905-961), filh del precedent, comte de Roergue e de Carcin (937-961) ; * [[Raimond III de Roergue]] (945-1010), filh del precedent, comte de Roergue e de Carcin (961-1010) ; * [[Uc I de Roergue|Uc de Roergue]] (vèrs 986-vèrs 1053), filh del precedent, comte de Roergue e de Carcin (1010-1053) ; * [[Bèrta de Roergue]] (1030-1065), filha del precedent, comtessa de Roergue e de Carcin (1053-1065). A la mòrt de Bèrta, [[Raimond de Sant Gèli|Raimond IV de Sant Gèli]] decidís d'ocupar los comtats de sa cosina alunhada, sens qu'aquela conquista li siá contestada per son fraire, lo comte de Tolosa [[Guilhèm IV de Tolosa|Guilhèm IV]]. ==== Branca de Tolosa ==== * [[Ramon IV de Tolosa|Raimond IV de Tolosa]] (vèrs 1042-1105), cosin alunhat de Bèrta de Roergue, comte de Sant Gèli (1060-1096), duc de Narbona, [[marqués de Gòtia]], comte de Roergue e de Carcin (1065-1096), [[marqués de Provença]] (vèrs 1085-1096), comte de Tolosa (1094-1096) e [[comte de Trípol]] (1102-1105) ; * [[Bertrand de Tolosa]] (vèrs 1065-1112), filh del precedent, comte de Tolosa, de Roergue, d'Albi, d'Agen e de Carcin, marqués de Gòtia, de Provença e duc de Narbona (1096-1108) e comte de Trípol (1109-1112) ; * [[Anfós Jordan]] (1103-1148), filh del precedent, comte de Tolosa, de Roergue, d'Albi, d'Agen e de Carcin, marqués de Gòtia, de Provença e duc de Narbona (1108-1148) ; * [[Ramon V de Tolosa|Raimond V de Tolosa]] (1134-1194), filh del precedent, comte de Tolosa, de Roergue, d'Albi, d'Agen e de Carcin, marqués de Gòtia, de Provença e duc de Narbona (1148-1194) ; * [[Ramon VI de Tolosa|Raimond VI de Tolosa]] (1156-1222), filh del precedent, [[comte de Melguer]] (1173-1190), de Tolosa, de Roergue, d'Albi, d'Agen e de Carcin, marqués de Gòtia, de Provença e duc de Narbona (1194-1222). En [[1212]], lo comtat de Carcin es ocupat per las [[crosats|tropas crosadas]] que menan la [[Crosada dels Albigeses|guèrra contra los catars]] e lors protectors, dont Raimond VI de Tolosa. L'estatut del comtat es alara incertan, mas en [[1215]], es atribuït a [[Simon IV de Montfòrt|Simon de Montfòrt]]. === [[Ostal de Montfòrt-l'Amaury|Dinastia de Montfòrt]] === * [[Simon IV de Montfòrt]] (entre 1164 et 1175-1218), senhor de Montfòrt (1188-1218), [[comte de Leicester]] (1204), [[vescomte d'Albi]], [[vescomte de Besièrs|de Besièrs]] e [[vescomte de Carcassona|de Carcassona]] (1213-1218), comte de Tolosa, de Roergue, d'Agen e de Carcin (1215-1218) ; * [[Amalric VI de Montfòrt]] (vèrs 1195-1241), filh del precedent, [[comte de Montfort]] (1218-1241), de Tolosa, de Roergue, d'Agen e de Carcin, vescomte d'Albi, de Besièrs e de Carcassona (1218-1222). === Dinastia de Tolosa === * [[Raimond VII de Tolosa]] (1197-1249), filh de Raimond VI, comte de Tolosa, de Roergue, d'Albi, d'Agen e de Carcin, marqués de Gòtia e de Provença (1222-1249) ; * [[Joana de Tolosa]] (1220-1271), filha del precedent, comtessa de Tolosa, de Roergue, d'Albi, d'Agen e de Carcin, marquesa de Provença (1249-1271) ; ** amb [[Anfós de Peitieus]] (1220-1271), espós de la precedenta, [[comte de Peitieus]], [[comte de Santonge|de Santonge]] e d'Auvèrnhe (1241-1271). En 1271, a la mòrt de Joana de Tolosa e de son espós, Anfós de Peitieus, lo comtat de Carcin reven al [[domeni reial]]. == Nòtas e referéncias == {{Traduccion/Referéncia|fr|Liste des comtes de Quercy}} {{Referéncias}} == Veire tanben == === Bibliografia === * ''Comtes de Querci'', dans Antoine de Cathala-Couture, ''Histoire politique, ecclésiastique et littéraire du Querci'', chez Pierre-Thomas Cazaméa, Montauban, 1785, tome 3, {{p.|214-217}} [https://books.google.fr/books?id=bpQBAAAAYAAJ&pg=PA214#v=onepage&q&f=false (''lire en ligne'')] * François Aubel, « Les comtes de Quercy (fin {{VIIIe}}-début {{s-|X}}) », ''[[Annales du Midi]]'', vol. 109, {{n°|219}}, Toulouse, 1997, {{p.|309-335}} [http://www.persee.fr/doc/anami_0003-4398_1997_num_109_219_2562 lire en ligne] === Articles connèxes === * [[Comtat de Carcin]] * [[Lista dels comtes de Tolosa]] {{Multibendèl|Portal Edat Mejana|Portal Occitània|Portal Portal}} {{ORDENA:Comte de Carcin}} <!--[[Categoria:Lista de comtes franceses|Carcin]]--> [[Categoria:Lista de comtes occitans]] [[Categoria:Carcin]] 7kpho2eqro0dkqmc56funvrhk5vumyg 0 200898 2496943 2026-03-28T13:37:55Z Jiròni 239 Jiròni a desplaçat la pagina [[Blattaria]] cap a [[Blattodea]] : nom actual 2496943 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Blattodea]] cv8or8j1m3amw5n4w9kx1uovakfeghc 2496957 2496943 2026-03-28T15:07:04Z Jiròni 239 Redireccion supprimida a [[Blattodea]] 2496957 wikitext text/x-wiki Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] fhuy1t9anuuzmk2qw8rhmqn6uuvo8a3 2496958 2496957 2026-03-28T15:09:26Z Jiròni 239 2496958 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | animal | Blattaria |Cockroachcloseup.jpg|}} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Dictyoptera | ancian=òc }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{TaxoFrançaòrdre | Blattodea }} {{Taxobox taxon | animal | sosòrdre | Blattaria | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{Taxobox fin}} Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] 60bw9upp8v4prpjwjo3p6m5h9chrw7f 2496959 2496958 2026-03-28T15:10:58Z Jiròni 239 2496959 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | animal | Blattaria |Cockroachcloseup.jpg|}} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Dictyoptera | ancian=òc }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox| òrdre | Blattodea }} {{Taxobox taxon | animal | sosòrdre | Blattaria | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{Taxobox fin}} Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] pljmmf887s77taartqqlcyskm3axia8 2496970 2496959 2026-03-28T15:34:35Z Jiròni 239 2496970 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | animal | Blattaria |Cockroachcloseup.jpg|}} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Dictyoptera | ancian=òc }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox| òrdre | Blattodea }} {{Taxobox taxon | animal | sosòrdre | Blattaria | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{Taxobox fin}} Las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') son un sosòrdre d'insècte. Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] h6vgsof4v3a1w2z7bwiux5metjlchns 2496971 2496970 2026-03-28T15:36:18Z Jiròni 239 2496971 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | animal | Blattaria |Cockroachcloseup.jpg|}} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Dictyoptera | ancian=òc }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox| òrdre | Blattodea }} {{Taxobox taxon | animal | sosòrdre | Blattaria | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{Taxobox fin}} Las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') son un sosòrdre d'insècte de lòrdre [[Blattodea]] que ne fan partit tanben los [[termit]]s. Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] qm93iecj69kocevqir6j5xhgow0ef3y 2496972 2496971 2026-03-28T15:36:39Z Jiròni 239 2496972 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | animal | Blattaria |Cockroachcloseup.jpg|}} {{Taxobox | embrancament | Arthropoda }} {{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda }} {{Taxobox | classa | Insecta }} {{Taxobox | sosclassa | Pterygota }} {{Taxobox | infraclassa | Neoptera }} {{Taxobox | superòrdre | Dictyoptera | ancian=òc }} {{Taxobox | superòrdre | Polyneoptera }} {{Taxobox| òrdre | Blattodea }} {{Taxobox taxon | animal | sosòrdre | Blattaria | [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1810]] }} {{Taxobox fin}} Las '''babaròtas'''<ref>Lo tèrme babaròta pòt tanben designar dins d'unes airals, lo pòrc de Sant Antòni</ref> (var. '''panatièras''', '''fornairons''') son un sosòrdre d'insècte de l'òrdre [[Blattodea]] que ne fan partit tanben los [[termit]]s. Las babaròtas son d'[[insècte]]s que qualques espècias vivon en [[Comensalitat|comensals]] amb l'òme, principalament dins las cosinas ont se noirisson de rèstas, escobilhas e provisions. N'i a environ 4000 {{b espècia}}s repartidas a l'entorn de la planeta, que varian en forma, color e talha. Apareguèron sus la Tèrra, fa aperaquí 400 milions d'annadas. En França, existisson quatre {{b espècia}}s introduchas en Euròpa al cors dels sègles darrièrs: * la [[babaròta germanica]] (''[[Blattella germanica]]''), * la [[babaròta raiada]] (''[[Supella longipalpa]]''), * la [[babaròta orientala]] (''[[Blatta orientalis]]''), * la [[babaròta americana]] (''[[Periplaneta americana]]''). == Classificacion == Òrdre: [[dictioptèr]]s Familha: [[blattidat]]s == L'animal el meteis == === Morfologia === La talha dels adultes pòt variar d'1 a 5 cm. Lor còrs a una forma ovala, aplatida dorsoventralament. Lor coloracion pòt anar de jaunastre a negre. Lo cap pòrta d'antenas longas e finas formadas d'un grand nombre d'articles. Las pèças bucalas son de tipe trissador. Lo torax es recobèrt al davant pel pronotum. Las babaròtas pòrtan dos parelhs d'alas, mas en general, se desplaçan sustot en corrent sul substrat. A l'extremitat posteriora de l'abdomèn, se tròba dos apendixes sensorials : las cercas. === Alimentacion === La matèria vegetala mòrta es un element fondamental de lor noiridura, quitament lo papièr. Pòdon çaquelà èsser omnivòras. Totas denadas, en particular las substàncias sucradas e los feculents las interèssan. Daissan una odor desplasenta suls aliments qu'embrutisson. Lor agrada la sang fresca o dessecada, los excrements, los escopits. Las babaròtas son susceptiblas de se noirir als despens de teissuts, de papièrs, de cadavres de lors congenères. Pòdon doncas trobar de noiridura dins los immòbles d'abitacion, e dins los locals ont s'estòca o se manipula de denadas. === Reproduccion === La femèla pond fins a 8 pòchas contenent caduna fins a 40 uòus. Los uòus son incubats entre 20 e 28 jorns. La femèla pond alara de 1 a 4 [[ootèca]]s (o còcas), podent conténer fins a 35 ninfas. Las larvas venon adultas en un centenat de jorns. === Vida === A las babaròtas lor agrada l'escuritat. S'amagan quand lo jorn (la lutz) apareis. Dins los apartaments, recèrcan los recantons escurs cauds e umids. Sortisson lo ser per se noirir. Doncas, quand d'individús apareisson fortuitament descobèrts, en preséncia del jorn, lor nombre es grand, l'infestacion es avançada! A totes los estadis son omnivòrs e las larvas tant voraças coma los adultes. I a pas d'estadi larvar dins la babaròta perque es emimetabòla. === Particularitats === Las babaròtas vivon dins los apartaments; son d'insèctes gregaris. Produson una [[feromòna]] d'agregacion. S'agís d'una substància odoranta incitant los individús d'una meteissa espècia a se recampar. De recèsses ont lors excrements son abondants apareisson. A aqueste endrech, los insèctes son en securitat. L'abondància dels excrements e de la feromòna indica a las babaròtas que lor amagatal es pas encara estat descobèrt per lors enemics (los abitants del lòtjament). Experimentalament s'obsèrva que las babaròtas se desvolopan mens lèu quand son isoladas. De mai, se noirisson plan mai en preséncia d'aquesta feromòna. Las babaròtas vivon en grops pichons de tipe familial. Aquestes grops se compausan d'individús de meteissa edat e probablament nascuts de la meteissa maire. Dins las abitacions, aquestes grops s'acampan per formar de comunautats grandas de centenats o quitament de milièrs d'individús. Çaquelà, lo concèpte de ierarquia o d'especializacion dels prètzfaches es inexistent. Cada individú es autonòm. == Santat == === Medicaments === Las babaròtas èran utilizadas dins la [[Grècia antica|Grècia]] e la [[China]] anticas, coma medicaments. === Agents patogèns retrobats dins las babaròtas === {| |----- | Grop || Agents patogèns |----- | [[Virus]] || [[epatiti]] [[poliomieliti]] |----- | [[Bactèri]]s | ''[[Escherichia coli]]'', ''[[Mycobacterium leprae]]'', ''[[Klebsiella pneumoniae]]'', ''[[Proteus vulgaris]]'', ''[[Pseudomonas aeruginosa]]'', ''[[Salmonella|Salmonella spp.]]'' (dont ''[[Salmonella typhi|S. typhi]]'' e ''[[Salmonella typhimurium|S. typhimurium]]''), ''[[Serratia marcescens]]'', ''[[Shigella|Shigella spp.]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'', ''[[Streptococcus faecalis]]'', ''[[Yersinia pestis]]'' |----- | [[Campairòl]]s | ''[[Aspergillus fumigatus]]'' |----- | [[Protozoari]]s | ''[[Entamoeba histolytica]]'' |----- | [[Elminte]]s | ''[[Enterobius vermicularis]]'', ''[[Trichuris trichiura]]'', ''[[Ascaris lumbricoides]]'', ''[[Ancylostoma duodenale]]'', ''[[Necator americanus]]'' |} d'aprèp N.R.H. Burgess (1984) == Lucha contra las babaròtas == Las babaròtas an una capacitat d'adaptacion fortassa, e s'acostuman de generacion en generacion als divèrses poisons prepausats per l'òme per sos repaisses. Cèrtas tendas utilizan l'odor de la femèla per atraire los mascles. === Modificacion de l'abitat === Per contra-rotlar sul tèrme long la proliferacion de las babaròtas, cal redusir al maximum las fonts de noiridura, d'aiga e de recès necessaris a lor subrevida. Los locataris d'un immòble devon collaborar al programa de contra-ròtle per assegurar son succès. En efièch, los tractaments massisses amb d'insecticidas pòdon far migrar la màger part de las populacions vèrs los lòtjaments vesins. === Dins las bibliotècas (en defòra de las abitacions) === Los produches [[fito-sanitari]]s regulators de creissença (RCI) e los [[insecticida]]s remanents pòdon èstre aliats. Lo RCI aplicat als luòcs infestats per las babaròtas, transforma lo darrièr estadi ninfal en un adulte qu'a las alas tòrtas e qu'es esteril. Lo [[metoprèn]] (Dianex) e l'[[idroprèn]] (Gencor) son correntament utilizats uèi. Los atraches quimics son utils. La màger part de las babaròtas son atrachas eficaçament per : l'atrach al [[propoxur]] (atrach Baygon a 2 % per babaròtas) e la pasta d'[[acid boric]] (MRF 2.000 Blue Diamond). ==Nòtas e referéncias== <references /> == Ligam extèrne == * {{fr}} [http://www.unesco.org/webworld/ramp/html/r8820f/r8820f06.htm Lucha contra los agents de deterioracion biologica dins las bibliotècas e los archius] * {{en}} [http://www.bio.umass.edu/biology/kunkel/cockroach.html Lo sit de las babaròtas] c5m4x75aikh6sfpfzsvhqrh7e6v8tak 1 200899 2496945 2026-03-28T13:37:55Z Jiròni 239 Jiròni a desplaçat la pagina [[Discutir:Blattaria]] cap a [[Discutir:Blattodea]] : nom actual 2496945 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Discutir:Blattodea]] ha76ehmrocax4mk88uh9if61rf8lznj 0 200900 2496952 2026-03-28T14:05:42Z Jiròni 239 Jiròni a desplaçat la pagina [[Isoptera]] cap a [[Termitoidea]] : classificacion actuala 2496952 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Termitoidea]] bsfxcpjjr48ylkhl7afs8d0hmzui8e9 0 200901 2497004 2026-03-29T09:34:36Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Davaiat]] cap a [[Davaiac]] 2497004 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Davaiac]] 05j7nbqxn5hqfaq83gg5b3r512sxjcp 0 200902 2497009 2026-03-29T09:54:52Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Sent Joan d'Heurs]] cap a [[Sent Jan d'Uers]] 2497009 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Sent Jan d'Uers]] p23fe5uw3cbsi1fgyfnz7dkrayj9o7n