Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 4070 2497368 2459118 2026-04-02T16:06:33Z Jiròni 239 +ref Josiane Ubaud 2497368 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} Lo '''clima'''<ref>''Diccionari ortografic, gramatical e morfologic de l'occitan''/''Dictionnaire orthographique, grammatical et morphologique de l'occitan'', Trabucaire, 2011 (ISBN 978-2-84974-125-2) </ref>{{Refn|group=nòta|La nòrma classica a establit l'unica forma ''clima'',<ref>{{Ref-web |autor=[[Conselh de la Lenga Occitana]] |títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana |url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf |pagina=84}}</ref><ref>{{Ref-web|autor=[[Academia Occitana-Consistòri del Gai Saber]]|títol=Diccionari General de la Lenga Occitana|pagina=169|url=https://www.academiaoccitana.eu/diccionari/DGLO.pdf}}</ref><ref>{{Ref-web |autor=[[Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana]] |títol=Diccionari der aranés |url=http://www.institutestudisaranesi.cat/wp-content/uploads/2021/04/DICCIONARI-DER-ARAN%C3%89S.pdf |pagina=92}}</ref> eissida del grèc ancian κλίμα, ''klíma'', malgrat que divèrses diccionaris ne divergisson e indican ''climat*.''}} es l'ensems dei fenomèns [[meteorologia|meteorologics]] ([[temperatura]], [[vent]]s, [[precipitacions]]...) que caracterizan l'estat mejan de l'[[atmosfèra]] dins un luòc donat. Son estudi es una [[sciéncia]], dicha [[climatologia]], qu'es basada sus l'analisi de paramètres [[empirisme|empirics]] (vegetacion...) e d'estatisticas (donadas meteorologicas...). == Paramètres principaus a l'origina dau clima == {{veire|Sistèma climatic}} Lei [[sistèma climatic|sistèmas climatics]] e sei caracteristicas son lo resultat de l'ensems deis interaccions entre l'[[atmosfèra]] ([[vent]]s, [[altitud]]...), l'[[aiga]] de superficia (preséncia d'estendudas d'[[aiga]], de [[corrent marin|corrents marins]]...), la [[criosfèra]] ([[banquisa]]s, [[glacièr|glaciers]], [[nèu]]...), la [[litosfèra]], la [[biosfèra]] e lo raionament [[Solelh|solar]]. Segon leis endrechs, aquelei paramètres an una influéncia diferenta mai totei son totjorn liats entre elei. Ansin, per exemple, un cambiament de [[vegetacion]] pòu modificar l'absorpcion dau raionament solar per lei [[ròca]]s de superficia e cambiar localament lo clima. === Lo raionament solar === Lo raionament solar representa la quantitat d'[[energia]] [[Solelh|solara]] recebuda. Es probable lo paramètre climatic pus important car a una influéncia sus totei lei paramètres majors. Premier, es liat a la [[temperatura]] car lei regions ben expausadas an generalament un clima pus caud que lei regions equivalentas que recebon mens de [[lutz]]. Aquò explica la preséncia preferenciala de regions de clima caud a l'entorn de l'eqüator e de sistèmas climatics glaciaus en [[Antartida]] e en [[Artic]]<ref>De segur, dins lei regions eqüatorialas, existís localament d'excepcions onte lo clima pòu èsser freg (cimas de montanha...).</ref>. Pasmens, aqueu liame entre lo raionament [[Solelh|solar]] e la [[temperatura]] a d'implicacions pus importantas car agís sus la circulacion dei massas d'[[aiga]] e d'[[aire]]. D'efiech, l'[[aiga]], l'[[aire]] ò lei [[ròca]]s de superficia absorbisson una partida dei [[rai]]s solars. Òr, son desplaçament es en partida determinat per sa [[temperatura]]. L'[[ensorelhament]] a donc una influéncia indirècta considerabla car lei circulacions oceanicas e atmosfericas son de paramètres preponderants dei sistèmas climatics. {{veire|Albedo}} Localament, l'efiech dau raionament solar pòu èsser modificat per la natura de la superficia terrèstre. Es fòrça important dins lei regions sornas ont la quantitat d'energia solara absorbida es maximala ([[ocean]]s, sòu sorn, vegetacion sorna...). En revènge, demenís rapidament se lo sòu es clar, especialament dins lei zònas polaras ont la [[nèu]] e lo [[glaç]] rebaton la màger part dei rais. D'ivèrn, per exemple, aqueu fenomèn explica la preséncia mens importanta de [[nèu]] sus lei rotas (sovent de color sorna). === La circulacion oceanica === La circulacion oceanica es un paramètre major de la formacion dau clima d'una region car lei [[corrent marin|corrents marins]] pòrtan d'[[aiga]] cauda vèrs lei [[pòl]]s e d'aiga freja vèrs lei regions tropicalas. Lòng d'aqueu camin, pòdon cambiar aquela [[calor]] ò aqueu freg ambé l'[[atmosfèra]]. Puei, lei [[vent]]s desplaçan lei massas d'aire ansin influenciadas. Un corrent maritim es donc capable de modificar lo clima sus una zòna estenduda. Per exemple, lòng de la còsta de [[Namibia]], lo [[Corrent de Benguela|corrent freg de Benguela]] favoriza lo mantenement d'un [[clima desertic]] dins lei tèrras e la formacion de nèblas litoralas. === La circulacion atmosferica === La circulacion atmosferica es un paramètre climatic important car lei [[vent]]s son susceptibles de portar de massas d'aire umid ò eissuch sus de distàncias lòngas (e donc d'entraïnar ò non de precipitacions) e de demenir la [[temperatura]] per sòu. Dins certanei cas, es responsabla de fenomèns extrèms coma lei [[ciclon tropical|ciclòns tropicaus]]. Se, localament, pòu semblar caotica ambé de [[vent]]s cambiadís e irregulars, lo [[patron (modèl)|patron]] de basa dau desplaçament dei massas d'aire es relativament estable. Despend de l'equilibri entre la [[pression]] atmosferica e la [[fòrça de Coriolis]] liada a la rotacion de la [[Tèrra]]. Tres zònas principalas resultan d'aquela interaccion : * entre l'[[eqüator]] e lo 30{{e}} parallèl, se tròba la zòna de Hadley. Es dominada per de [[vent]]s regulars, dichs [[alisi]]s, que bofan dau nòrd-èst dins l'emisfèri nòrd e dau sud-èst dins l'emisfèri sud. * entre lei [[latitud]]s 30° e 60°, lei sistèmas pus frequents son de [[depression (météorologia)|depressions]] transitòrias bolegant segon una circulacion d'oèst. Aqueu sector es dich [[cellula de Ferrel]]. * en delà de 60°, s'establís la circulacion polara qu'es caracterizada per una circulacion de superficia generalament d'èst. Lei limits d'aquelei zònas son marcats per de corrents atmosferics poderós que son dichs ''[[Jet Stream|jet streams]]''. Situats entre 7 e 16 km d'[[altitud]], lei [[vent]]s pòdon i agantar una velocitat superiora a 300 km/h. === L'altitud === L'[[altitud]] es un paramètre que pòu influenciar lo clima de divèrsei biais. Premier, demenís la [[temperatura]], çò que favoriza la formacion de [[nèu]] e son mantenement per sòu. Dins leis endrechs pus auts, aquela preséncia pòu venir permanenta e entraïnar l'aparicion de [[glacièr|glacier]]s. D'autra part, l'altitud es susceptibla d'aumentar ò de demenir la quantitat de precipitacions recebudas per sei pendís e, de còps, per lei zònas vesinas. Lo mecanisme a l'origina d'aqueu fenomèn es simple. Una massa d'aire umid, que se desplaça generalament en causa dau [[vent]], arriba sus un relèu. L'aumentacion d'[[altitud]] la refreja entraïnant la formacion de [[pluèja|pluejas]] ò de [[nèu]] sus lo pendís expausat. Puei, lo corrent d'aire, vengut eissuch, contunia son camin de l'autre còsta. Pasmens, es desenant un vector de [[secaressa]] car a perdut tota son umiditat. === La continentalitat === {{veire|Continent}} Au nivèu climatic, la continentalitat a d'efiechs sus la [[temperatura]] e sus la quantitat de precipitacions. Dins lei dos cas, aquò s'explica per l'alunchament deis [[ocean]]s que son la premiera fònt d'umiditat e que tènon un ròtle de regulator termic. En consequéncia, lei regions continentalas coneisson generalament d'amplituds termicas fòrça importantas (66°C en [[Siberia]] Centrala) e una demenicion significativa dei precipitacions. == Classificacion == Divèrsei classificacions climaticas, desvolopadas dempuei l'[[Antiquitat]], existisson. Son basadas sus l'estudi estatistic dei paramètres mesurables dau clima coma l'umiditat, la [[velocitat]] dei [[vent]]s, l'insolacion, la [[temperatura]]. La pus coneguda es aquela de [[classificacion de Köppen|Köppen]]. === Classificacion de Köppen === [[Fichièr:Climat de Köppen.jpg|thumb|450px|Clima terrèstre segon la classificacion de Köppen.]] La [[classificacion de Köppen]] es basat sus la vegetacion caracteristica, sus lei precipitacions, sus la [[temperatura]] mejana e sus lei varacions termicas<ref>McKnight, Tom L; Hess, Darrel (2000). "Climate Zones and Types: The Köppen System". Physical Geography: A Landscape Appreciation. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. pp. 200–1. ISBN 0-13-020263-0.</ref>. Prepausada per lo premier còp en [[1900]] per [[Wladimir Peter Köppen]], foguèt modificada en [[1961]] per [[Rudolf Geiger]]. Dicha classificacion de Köppen-Geiger, aquela version es venguda la referéncia principala per depintar lei climas terrèstres<ref>Berger, Wolfgang H. (2002). "The Earth's Climate System". University of California, San Diego. [http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml]</ref>. Tèn tres nivèus per descriure lei climas diferents en foncion de la temperatura mejana, de la pluviositat e dei variacions de temperatura. Ansin, per la temperatura mejana, existís cinc categorias principalas : * A per lei climas tropicaus. Son caracterizats per una temperatura mejana egala a {{unitat|18|°C}} cada mes, per una abséncia d'ivèrn e per de precipitacions fòrça importantas e superioras a l'evaporacion naturala. * B per lei climas secs. Son caracterizats per l'abséncia de corrents d'aiga permanents e per una evaporacion naturala pus importanta que lei precipitacions. * C per lei climas subtropicaus. Son caracterizats per una temperatura situada entre {{unitat|-3|°C}} e {{unitat|18|°C}} per lei tres mes pus fregs, una temperatura mejana superiora a {{unitat|10|°C}} per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben marcats. * D per lei climas temperats. Son caracterizats per una temperatura mejana pus bassa que {{unitat|-3|°C}} que lo mes pus freg, una temperatura pus auta que {{unitat|10|°C}} per lo mes pus caud e d'ivèrns e d'estius ben definits. * E per lei climas polars. Son caracterizats per una temperatura mejana inferiora a {{unitat|10|°C}} per lo mes pus caud e d'estius quasi absents. La pluviositat es devesida entre nòu nivèus : * S per lei climas d'[[estèpa]]s ambé de precipitacions entre 380 e {{unitat|760|mm}}. S'aplica unicament ai climas dau tipe B. * W per lei climas desertics ambé de precipitacions inferioras a {{unitat|250|mm}}. S'aplica unicament ai climas dau tipe B. * f per lei climas umids ambé de precipitacions cada mes sensa sason seca. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D. * w per lei climas amb una sason seca ivernenca. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D. * s per lei climas amb una sason seca estivenca. S'aplica ai climas dei tipes A, C e D. * m per lei climas de monson ambé de precipitacions annualas pus importantas que {{unitat|1500|mm}} e superioras a {{unitat|60|mm}} per lo mes pus sec. S'aplica unicament ai climas dau tipe A. * T per lei climas amb una temperatura mejana entre {{unitat|0|°C}} e {{unitat|10|°C}} per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E. * F per lei climas amb una temperatura mejana inferiora a {{unitat|0|°C}} per lo mes pus caud. S'aplica unicament ai climas dau tipe E. * M per lei climas ambé de precipitacions importantas e una temperatura mejana dau mes pus freg superiora a {{unitat|-10|°C}}. S'aplica unicament ai climas dau tipe E. Enfin, sièis nivèus depintan lei variacions de temperatura : * a per lei climas amb un estiu caud, es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es superiora a {{unitat|22|°C}}. S'aplica ai climas dei tipes C e D. * b per lei climas amb un estiu temperat. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus caud es inferiora a {{unitat|22|°C}} mai que quatre mes an de mejanas superioras a {{unitat|10|°C}}. S'aplica ai climas dei tipes C e D. * c per lei climas amb un estiu cort e freg. Es similara au tipe b aqueu clima tèn mens de quatre mes amb una temperatura superiora a {{unitat|10|°C}} e lo mes pus freg amb una mejana pus auta que {{unitat|-38|°C}}. S'aplica ai climas dei tipes C e D. * d per lei climas amb un ivèrn fòrça freg. Es a dire que la temperatura mejana dau mes pus freg es pus bassa que {{unitat|-38|°C}}. S'aplica unicament ai climas dau tipe D. * h per lei climas secs e cauds amb una temperatura mejana annuala pus auta que {{unitat|18|°C}}. S'aplica ai climas dau tipe D. * k per lei climas secs e fregs amb una temperatura mejana annuala pus bassa que {{unitat|18|°C}}. S'aplica ai climas dau tipe D. === Classificacion de Thornthwaite === La classificacion de Thornthwaite es principalament basada sus de paramètres liats au desvolopament de la vegetacion coma l'evapotranspiracion e l'indici d'ariditat. Lei climas i son classats segon sièis categorias principalas que gropan lei climas arids, semiarids, subarids, subumids, umids e iperumids. Per lei completar, son definits un indici d'eficacitat dei precipitacions e un paramètre termic. Lo premier es utilizat per estudiar la vegetacion, leis animaus vivent dins una region e lei transformacions climaticas. Lo segond permet de definir tres regims de temperatura que son : * lei regims microtermaus ambé de temperaturas feblas, generalament entre 0 e {{unitat|14|°C}}, un estiu cort e una evaporacion potenciala entre 140 e {{unitat|430|mm}}. * lei regims mesotermaus que tènon de temperaturas frejas persistentas e una evaporacion potenciala entre 570 e {{unitat|1140|mm}}. * lei regims megatermaus onte lei temperaturas son autas e lei precipitacions fòrça importantas amb una evaporacion potenciala superiora a {{unitat|1140|mm}}. === Classificacion dei massas d'aire de Bergeron === La màger part dei classificacions modèrnas considèran lei movements dei massas d'aire coma un paramètre. La classificacion de Bergeron es la mai utilizada per la [[meteorologia]]. Dins aqueu modèl, s'utiliza tres letras per descriure una massa d'aire : * la premiera designa l'umiditat : "c" per lei massas continentalas e "m" per lei massas marinas. * la segonda permet de definir la region d'origina de la massa : "T" per una zona tropicala, "P" per lei regions polaras, A per l'Arctic o l'Antarctic, M per la mosson, E per l'eqüator e S per una massa d'aire sec formada per una baissa significativa dau movement de l'atmosfèra. * la tresena, "w" o "k", designa l'estabilitat de la massa d'aire. Aqueu sistèma permet de definir plsuors climas diferents que son lo clima polar sec, lo clima temperat sec, lo clima tropicau sec, lo clima tropicau umid e lo clima temperat umid. == Classas diferentas de climas == === Climas tropicaus === ==== Clima eqüatoriau ==== Lo [[clima eqüatoriau]] es un clima caud e fòrça umid de la zòna intertropicala. Es generalament associat amb una vegetacion luxurianta ([[selva pluviala|seuva pluviala]]). Es caracterizat per una temperatura mejana de 28°C, de [[vent]]s rars e de pressions bassas quasi permanentas. Lo temps es donc relativament constant amb una sason unica qu'es cauda e umida. Lei [[pluèja|pluejas]] son quasi jornadieras e relativament violentas car son generadas per de [[chavana]]s. Lo cumul anuau de precipitacions mejan es de {{formatnum:1780}} mm mai pòu passar {{formatnum:12000}} mm. <gallery> File:Koppen World Map Af.png|Reparticion mondiala dau clima eqüatoriau (Af) File:Diagrama climatic - Clima eqüatoriau - Iquitos (Peró).png|Diagrama climatic eqüatoriau d'Iquitos en [[Peró]] File:Guyane fr savane-roche virginie.jpg|[[Selva pluviala|Seuva pluviala]], [[biòma]] caracteristic dau clima eqüatoriau </gallery> ==== Clima tropicau de monson ==== Lo clima tropicau de monson (ò clima tropicau umid) presenta una [[sason eissucha]] e una [[sason umida]]. La segonda es marcada per de [[pluèja|plueja]]s fòrça importantas entraïnadas per de vents maritims que pòrtan d'importantei quantitats d'umiditat que precipitan en massa au dessüs dau [[continent]]. Pasmens, au contrari dau clima tropicau de savana, la sason eissucha es rarament totalament seca. Au mens 4% dei precipitacions anualas an luòc durant aqueu periòde. La [[temperatura]] mejana demòra superiora a 18°C tota l'annada. La vegetacion associada a aquel clima es sovent luxurianta e es formada de [[selva pluviala|seuva pluviala]] ò de [[seuva tropicala sasoniera|seuvas tropicalas sasonieras]] (ò seuvas de monson). <gallery> File:Koppen World Map Am.png|Reparticion mondiala dau clima tropicau de [[monson]]. File:BenCu forest structure 23Dec08.jpg|Seuva tropicala de monson. </gallery> ==== Clima tropicau de savana ==== Lo clima tropicau de savana es un clima tropicau marcat per una alternància clara entre la [[sason eissucha]] e la [[sason umida]]. Lei precipitacions son ansin concentradas durant un periòde de quauquei mes onte lei nivèus de pluejas pòdon agantar de valors fòrça importantas, especialament dins lei regions tocadas per lei vents de [[monson]]. La [[temperatura]] mejana demòra au dessüs de 18°C tota l'annada. Segon la quantitat d'[[aiga]] recebuda, lo [[biòma]] principau es la [[seuva tropicala sasoniera]] ò la [[savana]]. <gallery> File:Koppen World Map Aw.png|Reparticion mondiala dau clima tropicau de [[savana]] File:Diagrama climatic - Clima tropicau de monson - Bombai (Índia).png|Diagrama climatic tropicau de savana de Bombai (Índia) File:Australian savanna.jpg|[[Savana]] en [[Austràlia]] File:Tarangire-Natpark800600.jpg|[[Savana]] en [[Tanzania]] </gallery> === Climas desertics === ==== Clima desertic caud ==== Lo clima desertic caud s'observa principalament dins la zòna subtropicala dins d'endrechs onte de pressions autas son entretengudas per la preséncia quasi permanenta d'[[anticiclòn]]s. Lei precipitacions i son donc fòrça feblas ambé mens de 250 mm anuaus. E mai, certanei territòris coneisson una [[ariditat]] extrèma e de cumuls de plueja inferiors a 10 mm. Dins aquelei condicions, lo raionament solar es maximom e l'ivèrn dura gaire. L'estiu es en revènge lòng e torrid. La [[temperatura]] passa generalament 40°C dins lo corrent de la sason cauda (e pòu passar 50°C) e demòra totjorn superiora a 10°C pendent lo mes pus freg. Un tau mitan es pauc favorable au desvolopament de la [[vida]]. La vegetacion i es donc quasi inexistenta. Lo [[biòma]] pus caracteristic dei regions de clima desertic caud es donc lo [[desèrt]]. <gallery> File:Koppen World Map BWh.png|Reparticion mondiala dau clima desertic caud (BWh) File:Diagrama climatic - Clima desertic caud - Lo Caire (Egipte).png|Diagrama climatic desertic caud dau Caire (Egipte) Fichièr:Namib desert dunes.jpg|Desèrt caud d'arena, biòme tipic dei climas desertics cauds File:Baja California Desert.jpg|Vegetacion adaptada a l'ariditat ([[cactus]]) dins un desèrt de [[Mexic]] </gallery> ==== Clima desertic freg ==== Lo clima desertic freg es rar en fòra dei [[desèrt]]s d'[[Asia]] Centrala. D'efiech, lei desèrts fregs se tròban generalament dins de regions d'altitud ò dins de regions temperadas onte lei precipitacions son fòrça demenidas per la preséncia d'una cadena de [[montanha]]s. Lo prototip d'aqueu [[biòma]] es lo [[desèrt de Gòbi]]. Lo clima desertic freg es sovent pus eissuch que sa varianta cauda en causa deis efiechs de l'altitud sus l'umiditat de l'aire. Leis estius i son cauds mai l'ivèrn es ben marcat ambé de temperaturas negativas. Lo sòu pòu donc èsser cubèrt per un jaç de [[nèu]] durant tota la sason freja. <gallery> File:Koppen World Map BWk.png|Reparticion mondiala dau clima desertic freg File:Diagrama climatic - Clima desertic freg - Leh (Ladakh).png|Diagrama climatic desertic freg de Leh (Ladakh) File:Skardu Katpana Desert.jpg|Desèrt freg d'altitud en [[Paquistan]] </gallery> ==== Clima desertic doç ==== Lo clima desertic doç es un clima rar<ref>Aparéis pas dins totei lei classificacions.</ref>. Regarda principalement de regions deserticas temperadas situadas a proximitat d'un ocean. La massa d'aiga i a un ròtle regulator e la temperatura demòra moderada durant tota l'annada ambé, de còps, de temperaturas ivernencas negativas. Enfin, a respèct dei desèrts cauds ò fregs, lei nèblas i son frequentas. === Climas semiarids === ==== Clima semiarid caud ==== Lo clima semiarid caud s'observa generalament entre lei 20{{e}} e 30{{e}} parallèls entre lei regions onte lo clima es de tipe tropicau de savana ò subtropicau umid e lei [[desèrt]]s cauds. Se tròban principalament en [[Africa]], en [[Asia]] e en [[Austràlia]]. Dins aqueleis endrechs, leis [[estiu]]s son cauds, de còps fòrça cauds, e leis [[ivèrn]]s son cauds ò doç. Lei precipitacions, entre 200 e 700 mm, son generalament concentradas durant un periòde umid de quauquei mes. Lo rèsta de l'annada es marcat per l'[[ariditat]]. Lo [[biòma]] caracteristic dau clima semiarid caud es la [[brossa]] (''[[Outback]]'', ''[[bush]]''...). Es una [[savana]] rasa dau tipe . <gallery> File:Koppen World Map BSh.png|Reparticion mondiala dau clima semiarid caud File:Diagrama climatic - Clima semiarid caud - Niamey (Nigèr).png|Diagrama climatic semiarid caud de Niamey (Nigèr) File:Brousse Mali.jpg|[[Brossa]] en [[Mali]] File:Mount Conner, August 2003.jpg|''[[Outback]]'' australian </gallery> ==== Clima semiarid freg ==== Lo clima semiarid freg se tròba principalament a l'entorn dei regions de clima mediterranèu, dei zònas de clima continentau umid e dei [[desèrt]]s fregs. Es sovent marcat per la continentalitat que limita lei precipitacions. Lei caracteristicas dei sasons evolucionan segon la latitud. Quand aumenta, leis estius vènon pus umids e leis ivèrns pus secs. Dins lei regions d'ivèrns umids, la [[nèu]] es la principala fònt de precipitacions. Lo [[biòma]] caracteristic d'aqueu clima es l'[[estèpa]]. <gallery> File:Koppen World Map BSk.png|Reparticion mondiala dau clima semiarid freg File:Diagrama climatic - Clima semiarid freg - Ulan Bator (Mongolia).png|Diagrama climatic semiarid freg d'[[Ulan Bator]] ([[Mongolia]]) File:Steppe of western Kazakhstan in the early spring.jpg|Estèpa en [[Cazacstan]] File:Patagonian plains argentina.jpg|[[Estèpa]] en [[Argentina]] </gallery> === Climas temperats === ==== Climas subtropicaus umids ==== Lei regions de clima subtropicau umid son principalament situadas sus una fàcia sud, ò expausada a de [[vent]]s venent d'aquela direccion, d'un blòt [[continent]]au important coma lo sud de [[China]], lo quart sud-èst dau territòri [[USA|estatsunidenc]], [[Bengala]], lo nòrd-oèst d'[[Argentina]], lo sud de [[Brasil]] e lo nórd de l'[[Africa Australa]]. An d'[[estiu]]s cauds e umids e d'[[ivèrn]]s doç amb una temperatura mejana positiva tota l'annada e un maximom superior a 22°C. Lei precipitacions son regularas mai pòdon presentar un pic estivenc, especialament dins lei regions influenciadas per la [[monson]]. La vegetacion associada a aquelei climas es variada. Dins leis endrechs, domina generalament la [[selva temperada|seuva temperada]] coma en [[Republica Populara de China|China]], en [[Japon]] e dins certanei regions [[Estats Units d'America|estatsunidencas]]. Dins lei zònas pus caudas e pus umidas, son susceptiblas de se desvolopar de seuvas tropicalas (onte lo [[bambó]] es frequent en [[Asia]]) e de [[mangròva]]s. Enfin, en [[Argentina]] e en [[Tèxas]], se tròban de plans de tipe [[pampa]]. <gallery> File:Koppen World Map Cwa Cfa.png|Reparticion dei climas subtropicaus umids : normau (Cfa) e de monson (Cwa) File:Pampa humeda.jpg|[[Pampa]], biòma subtropicau frequent en [[Argentina]] File:Bamboo forest, Taiwan.jpg|Seuva de [[bambó]]s, biòma subtropicau ben espandit en [[Asia]] File:Bayou.jpg|[[Mangròva]] en [[Loïsiana]] </gallery> ==== Climas oceanics ==== Lei climas oceanics (ò climas maritims) s'observan principalament en [[Euròpa Occidentala]], lòng dau [[litorau]] sud-èst d'[[Austràlia]] e en [[Nòva Zelanda]]. Pasmens, d'illòts exisitisson lòng d'[[Imalaia]], deis [[Andes]] e dau [[Grand Rift African]]. Son definits per una amplitud termica febla amb una temperatura mejana situada entre 0°C e 22°C durant tota l'annada. Lei precipitacions son pereu regularas ambé mai de 40 mm cada mes. Son entraïnadas per l'intrada de vents oceanics umids dins lei tèrras. Dins certanei regions, pòdon èsser influenciadas per lei fenomèns de [[monson]]. La seuva temperada es lo [[biòma]] principau associat amb aquelei climas. Pasmens, lòng dau [[litorau]], especialament dins leis endrechs somés a de vents importants, pòu èsser remplaçada per la [[landa]]. <gallery> File:Koppen World Map Cfb Cfc Cwb Cwc.png|Reparticion mondialas dei climas oceanics : subtropicau freg ò de monson (Cwb), temperat (Cfb), subpolar (Cfc) e subpolar freg ò de monson (Cwc). File:Diagrama climatic - Clima oceanic temperat - Merinhac (Occitània).png|Diagrama climatic oceanic temperat (Cfb) de [[Merinhac]] (Occitània). File:Diagrama climatic - Clima oceanic subpolar Cfc - Tórshavn (Illas Feròe).png|Diagrama climatic oceanic subpolar Cfc de Tórshavn (Illas Feròe) </gallery> ==== Climas mediterranèus ==== Lei climas mediterranèus son subretot presents a l'entorn de la [[Mar Mediterranèa]]. Pasmens, existís quauquei regions amb un clima similar en [[Califòrnia]], en [[Anatolia]], en [[Chile]], en [[Sud-Africa]] e en [[Austràlia]]. Son caracterizats per d'estius cauds e eissuchs e per d'ivèrns doç e umids. Un destriament existís entre lo clima mediterranèu d'estiu caud, onte la temperatura mejana dau mes pus caud passa 22°C, e aqueu d'estiu doç onte la temperatura mejana maximala demòra inferiora a 22°C. Dins certanei versions revisadas de la classificacion de Köppen, existís pereu lo clima mediterranèu d'estiu freg que se tròba dins de pichonei zònas d'altitud auta en Califòrnia e en Chile. Lei precipitacions anualas mejanas son compresas entre 300 e {{formatnum:1000}} mm amb un periòde de secaressa de tres a sièis mes. Lei periòdes eissuchs pus lòng s'observan principalament au sud de la [[Mar Mediterranèa]] onte lei pluejas son egalament mens importantas. Lo biòma caracteristic dau clima mediterranèu es lo [[maquís]] qu'es de còps remplaçat per la [[garriga]]. <gallery> File:Koppen World Map C.png|Reparticion mondiala dei dos tipes de clima mediterranèu : d'estiu caud (CSa) e d'estiu freg (CSb). File:Diagrama climatic - Clima mediterranèu - Marinhana (Occitània).png|Diagrama climatic mediterranèu d'estiu caud de [[Marinhana]] en [[Occitània]]. Fichièr:Gutturu mannu g4.jpg|[[Maquís]], biòma caracteristic dei regions mediterranèas. Fichièr:Garrigue herault.jpg|[[Garriga]], autre biòma frequent dins lei regions mediterranèas. </gallery> === Climas continentaus === ==== Climas continentaus umids ==== Lei climas continentaus umids son presents ai latituds mejanas, principalament dins la mitat nòrd deis [[Estats Units d'America]], dins la mitat sud de [[Canadà]], en [[China]] Septentrionala e dins una larga zòna que va de l'[[Euròpa Centrala]] a la [[Siberia]] Centrala. D'illòts isolats se tròban tanben en [[Anatolia]], en [[Asia Centrala]] e en China Centrala. La temperatura mejana i es negativa durant lo mes pus freg e superiora a 10°C pendent au mens quatre mes. Lei precipitacions i son regularas e i a ges de [[sason eissucha]]. La vegetacion associada amb aquelei climas es la [[seuva temperada]]. Dins aquò, presenta de variacions importantas segon lei regions car la temperatura e lo nivèu de precipitacions pòdon èsser fòrça diferents segon lei tipes de climas continentaus umids. D'efiech, segon la classificacion de Köppen, se pòdon destriar de climas d'estiu caud (amb un mes superior a 22°C de temperatura mejana), d'ivèrn freg (mens de -3°C durant tres a cinc mes) ò marcats per l'influéncia de la [[Mar Mediterranèa]] (ò d'una estenduda d'aiga similara) ò de la [[monson]]. <gallery> File:Koppen World Map Dfa Dwa Dsa Dfb Dwb Dsb.png|Reparticion mondiala dei climas continentaus umids : mediterranèu d'estiu caud (Dsa), mediterranèu d'estiu doç (Dsb), d'estiu doç de monson (Dwb), d'estiu caud (Dfa) e d'estiu doç (Dfb). </gallery> ==== Climas subartics ==== Lei climas subartics son un ensems de climas intermediaris entre lo clima temperat e lo clima polar. Dins totei lei classificacions, n'i a plusors que sa definicion despend generalament de l'intensitat de l'ivèrn. Pasmens, totei presentan un [[estiu cort]] e freg, ambé de temperaturas mejanas entre 10°C e 22°C dins la classificacion de Köppen, e d'ivèrns fregs ambé de temperaturas mejanas negativas. L'amplitud termic anuala i es sovent fòrça importanta (fins a 105°C enregistrat en [[1892]] a [[Verkhoiansk]]) e lei temperaturas ivernencas pòdon passar en dessota dei -40°C. Lei precipitacions son fòrça variablas en foncion de l'influéncia de l'[[ocean]] ò dei [[monson]]s. Certaneis endrechs, coma [[Verkhoiansk]], son fòrça eissuchs ambé mens de 200 mm anuaus. D'autrei, coma [[Tromsø]] en Norvègia, son ben umids ambé mai de {{formatnum:1000}} mm. Lo [[biòma]] tipic dei regions subarticas es la [[taiga]] que cuerb la màger part de la [[Siberia]] Septentrionala e dei partidas nòrd dau continent [[america]]n. <gallery> File:Koppen World Map Dfc Dwc Dsc Dfd Dwd Dsd.png|Reparticion mondiala dei climas subartics : d'ivèrn umid (Dsc), fòrça freg d'ivèrn umid (Dsd), de monson (Dwc), fòrça freg de monson (Dwd), normau (Dfc) e freg (Dfd) Fichièr:Larix gmelinii0.jpg|[[Taiga]] de Siberia, [[biòma]] caracteristic dei regions subarticas </gallery> === Climas polars === ==== Clima de tondra ==== Lei climas de tondra fòrman un ensems de climas que s'observan a l'entorn dei regions polaras (nòrd dei continents american, europèu e asiatic, litorau antartic). En despiech d'una relativa diversitat, son totei gropats au sen d'una meteis appelacion dins la màger part dei classificacions. Son caracterizats per un [[ivèrn]] lòng ambé de [[temperatura]]s mejanas negativas e un [[estiu]] cort amb una temperatura mejana que passa pas 10°C. Lei precipitacions son fòrça variablas segon lo nivèu d'influéncia deis intradas oceanicas. Son sovent inferioras a 250 mm mai pòdon agantar de valors pus autas coma 727 mm dins leis [[Illas Kerguelen]]. Lo regime de vents es sovent violent ambé de [[blizard]]s frequents. La fauna e la flòra son ben adaptadas a aquelei condicions. La [[biomassa]] es subretot concentrada dins lei racinas, çò que permet ai plantas de subreviure au lòng periòde ivernenc. De mai, es generalament rasa per demenir son expausicion ai vents e au freg. <gallery> File:800px-Map-Tundra.png|Reparticion mondiala de la tondra File:Diagrama climatic - Clima de tondra - Nuuk (Groenlàndia).png|Diagrama climatic de tondra de Nuuk en Groenlàndia File:Tundra coastal vegetation Alaska.jpg|Tondra litorala en [[Alaska]] File:Tundra in Siberia.jpg|Tondra en [[Siberia]] </gallery> ==== Inlandsis ==== Lo clima d'[[indlandsis]] (ò de [[calòta polara]]) se tròba dins leis endrechs pus fregs dau glòbe, es a dire dins lei regions polaras e a la cima dei [[montanha]]s pus autas. Es un clima eissuch caracterizat per una [[temperatura]] mejana totjorn inferiora a 0°C. Pòu agantar de valors pròchas de -90°C a la cima de la calòta polara d'[[Antartida]]. Lo sòu es donc sistematicament cubèrt d'un jaç de [[nèu]] ò de [[glaç]] que pòu mesurar plusors quilomètres d'espessor (4 km en [[Antartida Orientala]]). En aquelei condicions, la [[vegetacion]] es fòrça rara e limitada a d'espècias capablas de resistir a de condicions extrèmas ([[liquèn]]s...). Lei precipitacions son tanben fòrça raras e lei regions polaras son lei luòcs pus eissuchs de la planeta. <gallery> fichièr:Diagrama climatic - Clima polar - Estacion Vostok (Antartida).png|Diagrama climatic polar de l'Estacion Vostok en [[Antartida]] File:Fryxellsee Opt.jpg|Lac cubèrt de [[glaç]] en [[Antartida]]. File:Himalayas.jpg|[[Glacièr|Glaciers]] d'Imalaia. File:Chlamydomonas2 (Antarctique).jpg|[[Chlamydomonas nivalis|Auga dei nèus]] (''[[Chlamydomonas nivalis]]''), exemple de fauna capabla de subreviure dins una region polara. </gallery> === Clima montanhard === Lo [[clima montanhard]] es un clima particular qu'es pròpri ai regions de [[montanha]]s. Fòrça influenciat per l'[[altitud]], a de cicles termics e pluviometrics similars a aquelei dei territòris vesins. Pasmens, lei [[temperatura]]s mejanas i son pus feblas e lei precipitacions son pus importantas. D'un biais generau, lo clima montanhard es sovent caracterizat per d'[[estiu]]s fregs e umids e d'[[ivèrn]]s fregs. En causa d'aquela demenicion de [[temperatura]], la vegetacion subís de transformacions rapidas e evoluciona pauc a pauc vèrs de biòmas adaptats ai condicions frejas. == Variacions localas dau clima == === Climas regionaus === La nocion de clima regionau, ò mesoclima, s'aplica a de regions d'una superficia de plusors miliers de [[quilomètre carrat|quilomètres carrats]] somesas a l'influéncia de fenomèns meteorologics particulars ([[vent]]s, secaressa ò umiditat renfòrçada...). Aquò entraïna de modificacions dau clima que desvolopa de trachs pròpris. Per exemple, en causa d'interaccions particularas entre lei massas d'aire oceanic e lo relèu dei Vosges, lo clima d'[[Alsàcia]] es pus eissuch qu'aqueu dei regions vesinas. === Climas locaus === La nocion de clima s'aplica a de region d'un desenau de quilomètres carrats. Consistís en una modificacion generau entraïnada per la preséncia d'un element geografic important ([[montanha]]s, estenduda d'[[aiga]]...) qu'es capabla d'influenciar lo [[vent]], l'umiditat e la [[temperatura]]. Per exemple, dins lei vaus aupencas, lo clima pòu aisament variar en foncion de l'orientacion dei pendís a respèct dau [[Solelh|Soleu]]. Per exemple, en [[Auvèrnhe]], es lo cas de [[Limanha (parçan)|Limanha]] onte de cadenas de [[montanha]]s blocan en partida leis intradas de [[nívol]]s. Ansin, en plaça d'un clima oceanic relativament umid, aqueu parçan a un clima quasi mediterranèu ambé 530 mm de precipitacions. === Microclimas === La nocion de microclima pertoca de zònas pauc estendudas, generalament de quauquei centenaus de [[mètre carrat|mètres carrats]]. Son generalament liats a la preséncia d'un element locau particular dins la topografia ò dins la vegetacion. Per exemple, es lo cas de la preséncia de pèiras capablas de restituir de [[nuech]] la [[calor]] acumulada durant la jornada, çò que permet d'aumentar lei temperaturas minimalas. Son influéncia pòu de còps modificar d'un biais fòrça important lo clima supausat s'aplicar dins la zòna. == Liames intèrnes == == Bibliografia == == Nòtas == <references group="nòta"/> == Referéncias == <references/> [[Categoria:Ecologia]] [[Categoria:Meteorologia]] ic1vje99swcbpi06ws0ol9h5pjp0hj2 0 17106 2497381 2497359 2026-04-02T19:03:51Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo retorn en Índia e los prumiers combats */ 2497381 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Biografia == === Jovença e formacion === Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de [[1869]] a [[Porbandar]], una [[vila]] [[litorau|costiera]] de [[Gujarat]], au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] aisaa de la [[casta]] dels ''[[vaishyas]]'' (« marchands »<ref>Aquela casta es la tresena dins l'òrdre tradicionau de l'[[indoïsme]] après los preires e los guerriers.</ref>). Son [[paire]], [[Karamchand Uttamchand Gandhi|Karamchand Gandhi]] ([[1822]]-[[1885]]), èra un foncionari que venguèc ''dewan'' dels [[Porbandar (Estat)|principats de Porbandar]] puei de [[Rajkot (Estat)|Rajkot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ramachandra Guha, ''Gandhi before India'', Vintage Books, 2015, pp. 19-21.</ref>. Sa [[maire]], [[Putlibai]], èra una [[femna]] piosa observant d'un biais atentiu los rites [[indoïsme|indós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi: Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 21.</ref>. Pasmens, es pauc coneissua per los [[istòria|istorians]]. Es dins aqueu quadre [[Familha (parentèla)|familhau]] que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l'''[[ahimsa]]'' (non-violéncia), de la [[tolerància]] [[religions|religiosa]] e dau [[vegetarianisme]]. Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn [[Escòla|escolan]] durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au [[collegi]]. A 13 ans, foguèc [[maridatge|maridat]] segon la [[tradicion]] amb [[Kasturba Gandhi|Kasturba Makhanji]] ([[1869]]-[[1944]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rekha Mohanty, « From Satya to Sadbhavna », ''Orissa Review'', genier de 2011, pp. 45-49.</ref>. Lo pareu aguèc quatre [[Enfant|enfants]] : [[Harilal Gandhi]] ([[1888]]-[[1948]]), [[Manilal Gandhi]] ([[1892]]-[[1956]]), [[Ramdas Gandhi]] ([[1897]]-[[1969]]) e [[Devdas Gandhi]] ([[1900]]-[[1957]]). Pasmens, aqueu [[maridatge]] precòce marquèc prefondament sa relacion amb la [[sèxe (biologia)|sexualitat]], çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (''[[brahmacharya]]'') coma practica [[Espiritualisme|espirituala]]. Après la [[mòrt]] de son paire en [[1885]], Gandhi partiguèc a [[Londres]] per estudiar lo [[drech]]. Aqueu sejorn en [[Anglaterra]] foguèc determinant que descurbèc la [[traduccion]] [[anglés|anglesa]] dau ''[[Bhagavadgita]]'', un texte fondamentau de l'[[indoïsme]] qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ananda Coomaraswamy, ''Hindouisme et Bouddhisme'', Gallimard, 1949.</ref>. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la [[dietetica]] e faguèc partia de la ''[[Vegetarian Society]]''. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En [[1891]], foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en [[Índia]]. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a [[Bombai]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi : Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 27.</ref>. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a [[Rajkot]] fins a un incident amb un foncionari [[Reiaume Unit|britanic]], [[Charles Ollivant]] ([[1846]]-[[1928]]), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, p. 77.</ref>. === Lo periòde sud-african === [[Fichièr:Gandhi suit crop.jpg|thumb|right|Fotografia de Gandhi en [[1909]].]] En [[1893]], Gandhi acceptèc una mission [[drech|juridica]] d'un an en [[Sud-Africa]] per lo còmpte d'una companhiá marchanda [[Índia|indiana]]. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa [[politica]] e [[espiritualisme|espirituala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Paul F. Power, « Gandhi in South Africa », ''The Journal of Modern African Studies'', vol. 7, n° 3, 1969, pp. 441-455.</ref>. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma [[racisme|racista]] impausat per los [[Reiaume Unit|Britanics]] e los [[Boers]] a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son [[autobiografia]]. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un [[tren]] entre [[Durban (Africa)|Durban]] e [[Pretòria]] en causa de sa [[Raça umana|raça]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' S. Dhiman, ''Gandhi and Leadership: New Horizons in Exemplary Leadership'', Springer, 2016, pp. 25-27.</ref>. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son [[turban]] dins un [[tribunau]]<ref>Dins ''Gandhi under Cross-examination'' (Sovereign Star, 2009), G. B. Singh e T. Watson, autors relativament ostiles a Gandhi, critican fòrça las versions d'aquelos incidents donaas per Gandhi. D'efiech, segon eles, las demandas del magistrat o dels emplegats de la companhiá ferroviària èran justificaas per los reglements en vigor. Solinhan pereu l'existéncia de versions diferentas de l'incident dau tribunau dins los escrichs de Gandhi eu meteis.</ref>. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las [[discriminacion]]s que tochavan los Indians de [[Sud-Africa]]. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de [[chamin de ferre]], obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi'', Buchet/Chastel, 2008, p. 110.</ref>. Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de [[Sud-Africa]] li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maureen Swan, ''Gandhi, The South African Experience'', Ravan Press, Johannesburg, 1985, p. 48.</ref>. En [[1894]], Gandhi participèc a la fondacion dau [[Natal Indian Congress]], una organizacion destinaa a combatre las [[discriminacion]]s còntra los Indians en [[Sud-Africa]]. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en [[Natal]] (''[[Immigration Law Amendment Bill]]'', [[Immigration Restriction Act de 1897|''Immigration Restriction Act'' de 1897]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ashwin Desai e Goolam Vahed, ''Inside Indian Indenture, A South African Story 1860-1914'', HSRC Press, 2010, p. 357.</ref>) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (''[[Black Act]]'')<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bidyut Chakrabarty, ''Confluence of Thought : Mohandas Karamchand Gandhi and Martin Luther King, Jr.'', Oxford University Press, 2013, pp. 126-127.</ref>. Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias ([[peticion]]s, campanhas de [[premsa]], etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2006, p. 296.</ref>. En [[1897]], au retorn d'un viatge en [[Índia]], un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son [[naviri]] a [[Durban (Africa)|Durban]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, pp. 181-183.</ref>. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion [[politica]]. Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'[[Empèri Britanic|Emperi Britanic]], Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la [[Segonda Guerra dels Boers]] ([[1899]]-[[1902]]), organizèc un còrs d'ambulanciers de {{formatnum:1100}} òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la [[batalha de Spion Kop]]. En [[1906]], durant la [[revòuta de Bambatha|revòuta zolo de 1906]], Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arthur Herman, ''Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry that Destroyed an Empire and Forged Our Age'', Random House Publishing Group, 2008, pp. 136-137.</ref>. Pasmens, la situacion dels Indians de [[Sud-Africa]] se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de [[1906]], las autoritats de [[Transvaal]] votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion [[Índia|indiana]] e [[Republica Populara de China|chinesa]] de la [[colonialisme|colonia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Keith Breckenridge, ''Biometric State: The Global Politics of Identification and Surveillance in South Africa, 1850 to the Present'', Cambridge, Cambridge University Press, 2014.</ref>. Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau ''[[satyagraha]]'' (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta [[Shrimad Rajchandra]] ([[1867]]-[[1901]]), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la [[desobeïsséncia civila]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arun Kumar Jain, ''Faith And Philosophy Of Jainism'', 2009, p. 149.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ajay Shanker Rai, ''Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach'', Concept Publishing Company, 2000, p. 35.</ref>. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de [[greva]]s o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants [[asia]]tics [[pacifisme|pacifics]]. Finalament, lo [[generau]] [[Jan Smuts]], que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en [[1914]]. Los [[maridatge]]s non [[cristianisme|crestians]] venguèron tornarmai legaus e un [[impòst|taxa]] de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia. Durant aqueu periòde, la pensaa de Gandhi evolucionèc amb la lectura de l'òbra de l'escrivan [[John Ruskin]] ([[1821]]-[[1900]]). En [[1904]], crompèc una ferma dins la region de Phoenix e chambièt de mòde de vida (practica dau june, realizacion de pretzfachs reservats a las castas bassas<ref>Per exemple, Gandhi prenguèc l'abituda de netetjar eu meteis sas latrinas, çò qu'èra lo ròtle d'una casta d'intochables en [[Índia]].</ref>, etc.). Adoptèc sa concepcion de la chastetat volontària en [[1906]] e publiquèc en [[1909]] ''[[Hind Swaraj]]'', un [[libre]] denonciant la [[civilizacion]] occidentala e prepausant una vision d'[[Índia]] [[independéncia|independenta]] fondaa sus una [[economia]] rurala autosufisenta<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nazmul S. Sultan, « Moral Empire and the Global Meaning of Gandhi's Anti-imperialism », ''The Review of Politics'', vol. 84, n° 4, 2022, pp. 545-569.</ref>. Comencèc pereu una correspondéncia amb [[Leon Tolstoï]] ([[1828]]-[[1910]]). Aquelas transformacions li donèron una reputacion d'integritat que li permetèron de venir l'avocat dels marchands indians mai riches de Sud-Africa e d'obtenir de revenguts considerables. Pasmens, refusèc pauc a cha pauc los avantatges materiaus ligats a aquela situacion per chausir un mòde de vida simple<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Markovits, ''Gandhi'', París, Presses de Science-Po, 2000, p. 27.</ref>. === Lo retorn en Índia e los prumiers combats === Gandhi tornèc en [[Índia]] en [[1915]] a la demanda de [[Gopal Krishna Gokhale]] ([[1866]]-[[1915]]), un dels chefs de l'[[Indian National Congress]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Radhey Shyam Verma, « Gopal Krishna Gokhale and his contribution to struggle of people of Indian origin in South Africa », ''Proceedings of the Indian History Congress'', n° 70, 2010, pp. 860-868.</ref>. Fondat en [[1885]], aqueu movement aviá per objectiu de favorizar l'integracion dels Indians educats au sen de l'[[Emperi Britanic]]. Pasmens, venguèc pauc a cha pauc mai radicau e favorable a de reformas socialas e politicas d'amplor dau sistema [[colonialisme|coloniau]]. [[Gopal Krishna Gokhale|Gokhale]] èra una figura dels partisans d'evolucions socialas, mas s'opausava pas a l'existéncia de las [[Raj Britanic|Índias Britanicas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Govind Talwalkar, ''Gopal Krishna Gokhale: his Life and Times'', Rupa Publication, Delhi, 2005.</ref>. Seguissent sos conseus, Gandhi comencèc de viatjar en [[Índia]] per descurbir lo païs. En [[1917]], Gandhi organizèc sos prumiers combats en [[Champaran]] e en [[Kheda]]. Dins las doas regions, identiquèc una importanta populacion de trabalhaires [[agricultura|agricòlas]] paures ([[serv]]s, trabalhaires sensa terra, proprietaris paures) que devián trabalhar au profiech de grands proprietaris, sovent [[Reialme Unit|britanics]], per cultivar de produchs destinats a l'[[exportacion]] ([[indi]], etc.). La misèria i èra extrema que los revenguts reversats als trabalhaires èran fòrça febles. Amb l'ajuda de [[Vallabhbhai Patel]] ([[1875]]-[[1950]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi: The Man, His People, and the Empire'', University of California Press, 2008, pp. 196-197.</ref>, estudièc lo territòri e achampèc de volontaris per netejar los vilatges, construire d'[[escòla]]s e d'[[espitau]]s e dirigir de protestacions còntra los problemas sociaus locaus e una aumentacion dels [[impòst]]s decidia per las autoritats britanicas. En [[Champaran]], lo poder foguèc susprés e acceptèc rapidament de negociar quauques concessions<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Hardiman, « Champaran and Gandhi: Planters, Peasants and Gandhian Politics by Jacques Pouchepadass (Review) », ''Journal of the Royal Asiatic Society'', vol. 11, n° 1, 2001, pp. 99-101.</ref>. En [[Kheda]], una campanha de cinc mes de refús de pagar las taxas localas permetèc d'obtenir l'abandon dau projecte de taxa suplementària, la liberacion dels manifestants arrestats e la dubertura de negociacions pus larjas entre l'administracion locala e [[Vallabhbhai Patel]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922'', Cambridge University Press, 1974, pp. 94-102.</ref>. Durant la [[Prumiera Guerra Mondiala]] los Britanics avián promés de reformas dau sistema coloniau que foguèron jamai aplicaas. Aquò favorizèc l'emergéncia de movements nacionalistas mai radicaus dins mai d'una region. Per los combatre, adoptèron en [[1919]] la [[Rowlatt Act|lei Rowlatt]], un texte que permetiá a las autoritats d'arrestar los Indians sospechats de sedicion e de los detenir dos ans sensa procès<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Popplewell, ''Intelligence and Imperial Defence: British Intelligence and the Defence of the Indian Empire 1904–1924'', Routledge, 1995, p. 175.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hugh Tinker, « India in the First World War and after », ''Journal of Contemporary History'', vol. 3, n° 4, 1968, p. 92.</ref>. Gandhi rejonhèc la lucha còntra aquela lei en aplicant tornarmai la ''[[satyagraha]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Stanley Wolpert, ''Gandhi's Passion: The Life and Legacy of Mahatma Gandhi'', Oxford University Press, 2002, pp. 99-103.</ref>. Aquò foguèc lo començament d'una lucha malaisia que durèc fins a l'abolicion de la lei en març de [[1922]]. La volontat de non-violéncia de Gandhi foguèc tertia per la repression violenta de las autoritats [[Reialme Unit|britanicas]], per los atacs organizats per una partia dels manifestants e per las tensions creissentas entre [[islam|musulmans]] e [[indoïsme|indós]]. D'efiech, lo movement de [[1919]]-[[1922]] foguèc tochat per d'insureccions murtrieras organizaas còntra los Europeus o de minoritats (en particular, los [[Parsis]]). Los chaples principaus se debanèron en [[Penjab]] entre los 10 e 12 d'abriu de [[1919]] <ref>'''[[anglés|(en)]]''' Michael O' Dwyer, ''India as I Knew It'', Londres, 1925, pp. 273-274.</ref> e lo 19 de novembre de [[1921]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Harry Hubert Field, ''After Mother India'', Londres, 1929, p. 39.</ref>. I aguèc pereu de campanhas d'espauriment per empachar los Indians de participar als eveniments oficiaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Edoard VIII, ''A King's Story: The Memoirs of the Duke of Windsor'', Nòva York, 1947, pp. 171-172.<:ref>. En fàcia, las tropas britanicas [[Chaple d'Amritsar|tirèron sus de manifestants pacifics]] lo 13 d'abriu de [[1919]] a [[Amritsar]] entraïnant la mòrt de centenaus de personas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nick Lloyd, ''The Amritsar Massacre: The Untold Story of One Fateful Day'', I.B. Tauris, 2011, p. 178.</ref>. Per empachar lo desvolopament de la violéncia, Gandhi ordonèc la fin dau movement après de combats violents en [[Uttar Pradesh]] en febrier de [[1922]]. Durant aquelos eveniments, Gandhi venguèc lo chef dau [[Indian National Congress|Congress]] en [[1921]], mas foguèc condamnat a sieis ans de preson en [[1922]]. Pasmens, son estrategia èra encara contestaa au sen dau movement. Se foguèc liberat en [[1924]], son autoritat foguèc contestaa per sos opausants internes durant son abséncia e l'unitat dau movement nacionalista indian èra menaçaa. Fins a [[1928]], Gandhi limitèc ansin son accion a de combats còntra l'[[alcoolisme]], l'ignorància, la pauretat e las segregacions còntra los intochables. Participèc pereu a las discussions per amaisar las tensions amb las autras formacions nacionalistas. === La lucha per l'independéncia === === Lo partiment de las Índias e l'assassinat === == Pensaa e eiretatge == === La pensaa de Gandhi === === L'eiretatge e l'influéncia culturaus de Gandhi === == Annexas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Filosofia indiana]]. * [[Índia]]. * [[Movement independentista indian]]. * [[Jawaharlal Nehru|Nehru (Jawaharlal)]]. * [[Partiment deis Índias|Partiment de las Índias]]. * [[Raj Britanic]]. * [[John Ruskin|Ruskin (John)]]. * ''[[Satyagraha]]''. * [[Leon Tolstoï|Tolstoï (Leon)]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Eròi nacional|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Non-violéncia|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Personalitat pacifista|Ghandi]] [[Categoria:Espiritualitat|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Naissença en 1869|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Decès en 1948|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Mòrt assassinat|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Istòria d'Índia|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Leader independentista|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Vegetarian|Ghandi]] pvt9lnm4dsb0kal9wq9aoiayhwyic42 2497382 2497381 2026-04-02T19:04:24Z Nicolas Eynaud 6858 /* Lo retorn en Índia e los prumiers combats */ 2497382 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Biografia == === Jovença e formacion === Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de [[1869]] a [[Porbandar]], una [[vila]] [[litorau|costiera]] de [[Gujarat]], au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] aisaa de la [[casta]] dels ''[[vaishyas]]'' (« marchands »<ref>Aquela casta es la tresena dins l'òrdre tradicionau de l'[[indoïsme]] après los preires e los guerriers.</ref>). Son [[paire]], [[Karamchand Uttamchand Gandhi|Karamchand Gandhi]] ([[1822]]-[[1885]]), èra un foncionari que venguèc ''dewan'' dels [[Porbandar (Estat)|principats de Porbandar]] puei de [[Rajkot (Estat)|Rajkot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ramachandra Guha, ''Gandhi before India'', Vintage Books, 2015, pp. 19-21.</ref>. Sa [[maire]], [[Putlibai]], èra una [[femna]] piosa observant d'un biais atentiu los rites [[indoïsme|indós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi: Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 21.</ref>. Pasmens, es pauc coneissua per los [[istòria|istorians]]. Es dins aqueu quadre [[Familha (parentèla)|familhau]] que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l'''[[ahimsa]]'' (non-violéncia), de la [[tolerància]] [[religions|religiosa]] e dau [[vegetarianisme]]. Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn [[Escòla|escolan]] durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au [[collegi]]. A 13 ans, foguèc [[maridatge|maridat]] segon la [[tradicion]] amb [[Kasturba Gandhi|Kasturba Makhanji]] ([[1869]]-[[1944]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rekha Mohanty, « From Satya to Sadbhavna », ''Orissa Review'', genier de 2011, pp. 45-49.</ref>. Lo pareu aguèc quatre [[Enfant|enfants]] : [[Harilal Gandhi]] ([[1888]]-[[1948]]), [[Manilal Gandhi]] ([[1892]]-[[1956]]), [[Ramdas Gandhi]] ([[1897]]-[[1969]]) e [[Devdas Gandhi]] ([[1900]]-[[1957]]). Pasmens, aqueu [[maridatge]] precòce marquèc prefondament sa relacion amb la [[sèxe (biologia)|sexualitat]], çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (''[[brahmacharya]]'') coma practica [[Espiritualisme|espirituala]]. Après la [[mòrt]] de son paire en [[1885]], Gandhi partiguèc a [[Londres]] per estudiar lo [[drech]]. Aqueu sejorn en [[Anglaterra]] foguèc determinant que descurbèc la [[traduccion]] [[anglés|anglesa]] dau ''[[Bhagavadgita]]'', un texte fondamentau de l'[[indoïsme]] qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ananda Coomaraswamy, ''Hindouisme et Bouddhisme'', Gallimard, 1949.</ref>. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la [[dietetica]] e faguèc partia de la ''[[Vegetarian Society]]''. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En [[1891]], foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en [[Índia]]. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a [[Bombai]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi : Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 27.</ref>. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a [[Rajkot]] fins a un incident amb un foncionari [[Reiaume Unit|britanic]], [[Charles Ollivant]] ([[1846]]-[[1928]]), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, p. 77.</ref>. === Lo periòde sud-african === [[Fichièr:Gandhi suit crop.jpg|thumb|right|Fotografia de Gandhi en [[1909]].]] En [[1893]], Gandhi acceptèc una mission [[drech|juridica]] d'un an en [[Sud-Africa]] per lo còmpte d'una companhiá marchanda [[Índia|indiana]]. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa [[politica]] e [[espiritualisme|espirituala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Paul F. Power, « Gandhi in South Africa », ''The Journal of Modern African Studies'', vol. 7, n° 3, 1969, pp. 441-455.</ref>. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma [[racisme|racista]] impausat per los [[Reiaume Unit|Britanics]] e los [[Boers]] a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son [[autobiografia]]. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un [[tren]] entre [[Durban (Africa)|Durban]] e [[Pretòria]] en causa de sa [[Raça umana|raça]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' S. Dhiman, ''Gandhi and Leadership: New Horizons in Exemplary Leadership'', Springer, 2016, pp. 25-27.</ref>. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son [[turban]] dins un [[tribunau]]<ref>Dins ''Gandhi under Cross-examination'' (Sovereign Star, 2009), G. B. Singh e T. Watson, autors relativament ostiles a Gandhi, critican fòrça las versions d'aquelos incidents donaas per Gandhi. D'efiech, segon eles, las demandas del magistrat o dels emplegats de la companhiá ferroviària èran justificaas per los reglements en vigor. Solinhan pereu l'existéncia de versions diferentas de l'incident dau tribunau dins los escrichs de Gandhi eu meteis.</ref>. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las [[discriminacion]]s que tochavan los Indians de [[Sud-Africa]]. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de [[chamin de ferre]], obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi'', Buchet/Chastel, 2008, p. 110.</ref>. Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de [[Sud-Africa]] li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maureen Swan, ''Gandhi, The South African Experience'', Ravan Press, Johannesburg, 1985, p. 48.</ref>. En [[1894]], Gandhi participèc a la fondacion dau [[Natal Indian Congress]], una organizacion destinaa a combatre las [[discriminacion]]s còntra los Indians en [[Sud-Africa]]. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en [[Natal]] (''[[Immigration Law Amendment Bill]]'', [[Immigration Restriction Act de 1897|''Immigration Restriction Act'' de 1897]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ashwin Desai e Goolam Vahed, ''Inside Indian Indenture, A South African Story 1860-1914'', HSRC Press, 2010, p. 357.</ref>) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (''[[Black Act]]'')<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bidyut Chakrabarty, ''Confluence of Thought : Mohandas Karamchand Gandhi and Martin Luther King, Jr.'', Oxford University Press, 2013, pp. 126-127.</ref>. Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias ([[peticion]]s, campanhas de [[premsa]], etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2006, p. 296.</ref>. En [[1897]], au retorn d'un viatge en [[Índia]], un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son [[naviri]] a [[Durban (Africa)|Durban]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, pp. 181-183.</ref>. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion [[politica]]. Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'[[Empèri Britanic|Emperi Britanic]], Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la [[Segonda Guerra dels Boers]] ([[1899]]-[[1902]]), organizèc un còrs d'ambulanciers de {{formatnum:1100}} òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la [[batalha de Spion Kop]]. En [[1906]], durant la [[revòuta de Bambatha|revòuta zolo de 1906]], Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arthur Herman, ''Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry that Destroyed an Empire and Forged Our Age'', Random House Publishing Group, 2008, pp. 136-137.</ref>. Pasmens, la situacion dels Indians de [[Sud-Africa]] se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de [[1906]], las autoritats de [[Transvaal]] votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion [[Índia|indiana]] e [[Republica Populara de China|chinesa]] de la [[colonialisme|colonia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Keith Breckenridge, ''Biometric State: The Global Politics of Identification and Surveillance in South Africa, 1850 to the Present'', Cambridge, Cambridge University Press, 2014.</ref>. Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau ''[[satyagraha]]'' (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta [[Shrimad Rajchandra]] ([[1867]]-[[1901]]), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la [[desobeïsséncia civila]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arun Kumar Jain, ''Faith And Philosophy Of Jainism'', 2009, p. 149.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ajay Shanker Rai, ''Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach'', Concept Publishing Company, 2000, p. 35.</ref>. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de [[greva]]s o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants [[asia]]tics [[pacifisme|pacifics]]. Finalament, lo [[generau]] [[Jan Smuts]], que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en [[1914]]. Los [[maridatge]]s non [[cristianisme|crestians]] venguèron tornarmai legaus e un [[impòst|taxa]] de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia. Durant aqueu periòde, la pensaa de Gandhi evolucionèc amb la lectura de l'òbra de l'escrivan [[John Ruskin]] ([[1821]]-[[1900]]). En [[1904]], crompèc una ferma dins la region de Phoenix e chambièt de mòde de vida (practica dau june, realizacion de pretzfachs reservats a las castas bassas<ref>Per exemple, Gandhi prenguèc l'abituda de netetjar eu meteis sas latrinas, çò qu'èra lo ròtle d'una casta d'intochables en [[Índia]].</ref>, etc.). Adoptèc sa concepcion de la chastetat volontària en [[1906]] e publiquèc en [[1909]] ''[[Hind Swaraj]]'', un [[libre]] denonciant la [[civilizacion]] occidentala e prepausant una vision d'[[Índia]] [[independéncia|independenta]] fondaa sus una [[economia]] rurala autosufisenta<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nazmul S. Sultan, « Moral Empire and the Global Meaning of Gandhi's Anti-imperialism », ''The Review of Politics'', vol. 84, n° 4, 2022, pp. 545-569.</ref>. Comencèc pereu una correspondéncia amb [[Leon Tolstoï]] ([[1828]]-[[1910]]). Aquelas transformacions li donèron una reputacion d'integritat que li permetèron de venir l'avocat dels marchands indians mai riches de Sud-Africa e d'obtenir de revenguts considerables. Pasmens, refusèc pauc a cha pauc los avantatges materiaus ligats a aquela situacion per chausir un mòde de vida simple<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Markovits, ''Gandhi'', París, Presses de Science-Po, 2000, p. 27.</ref>. === Lo retorn en Índia e los prumiers combats === Gandhi tornèc en [[Índia]] en [[1915]] a la demanda de [[Gopal Krishna Gokhale]] ([[1866]]-[[1915]]), un dels chefs de l'[[Indian National Congress]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Radhey Shyam Verma, « Gopal Krishna Gokhale and his contribution to struggle of people of Indian origin in South Africa », ''Proceedings of the Indian History Congress'', n° 70, 2010, pp. 860-868.</ref>. Fondat en [[1885]], aqueu movement aviá per objectiu de favorizar l'integracion dels Indians educats au sen de l'[[Emperi Britanic]]. Pasmens, venguèc pauc a cha pauc mai radicau e favorable a de reformas socialas e politicas d'amplor dau sistema [[colonialisme|coloniau]]. [[Gopal Krishna Gokhale|Gokhale]] èra una figura dels partisans d'evolucions socialas, mas s'opausava pas a l'existéncia de las [[Raj Britanic|Índias Britanicas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Govind Talwalkar, ''Gopal Krishna Gokhale: his Life and Times'', Rupa Publication, Delhi, 2005.</ref>. Seguissent sos conseus, Gandhi comencèc de viatjar en [[Índia]] per descurbir lo païs. En [[1917]], Gandhi organizèc sos prumiers combats en [[Champaran]] e en [[Kheda]]. Dins las doas regions, identiquèc una importanta populacion de trabalhaires [[agricultura|agricòlas]] paures ([[serv]]s, trabalhaires sensa terra, proprietaris paures) que devián trabalhar au profiech de grands proprietaris, sovent [[Reialme Unit|britanics]], per cultivar de produchs destinats a l'[[exportacion]] ([[indi]], etc.). La misèria i èra extrema que los revenguts reversats als trabalhaires èran fòrça febles. Amb l'ajuda de [[Vallabhbhai Patel]] ([[1875]]-[[1950]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi: The Man, His People, and the Empire'', University of California Press, 2008, pp. 196-197.</ref>, estudièc lo territòri e achampèc de volontaris per netejar los vilatges, construire d'[[escòla]]s e d'[[espitau]]s e dirigir de protestacions còntra los problemas sociaus locaus e una aumentacion dels [[impòst]]s decidia per las autoritats britanicas. En [[Champaran]], lo poder foguèc susprés e acceptèc rapidament de negociar quauques concessions<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Hardiman, « Champaran and Gandhi: Planters, Peasants and Gandhian Politics by Jacques Pouchepadass (Review) », ''Journal of the Royal Asiatic Society'', vol. 11, n° 1, 2001, pp. 99-101.</ref>. En [[Kheda]], una campanha de cinc mes de refús de pagar las taxas localas permetèc d'obtenir l'abandon dau projecte de taxa suplementària, la liberacion dels manifestants arrestats e la dubertura de negociacions pus larjas entre l'administracion locala e [[Vallabhbhai Patel]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922'', Cambridge University Press, 1974, pp. 94-102.</ref>. Durant la [[Prumiera Guerra Mondiala]] los Britanics avián promés de reformas dau sistema coloniau que foguèron jamai aplicaas. Aquò favorizèc l'emergéncia de movements nacionalistas mai radicaus dins mai d'una region. Per los combatre, adoptèron en [[1919]] la [[Rowlatt Act|lei Rowlatt]], un texte que permetiá a las autoritats d'arrestar los Indians sospechats de sedicion e de los detenir dos ans sensa procès<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Popplewell, ''Intelligence and Imperial Defence: British Intelligence and the Defence of the Indian Empire 1904–1924'', Routledge, 1995, p. 175.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hugh Tinker, « India in the First World War and after », ''Journal of Contemporary History'', vol. 3, n° 4, 1968, p. 92.</ref>. Gandhi rejonhèc la lucha còntra aquela lei en aplicant tornarmai la ''[[satyagraha]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Stanley Wolpert, ''Gandhi's Passion: The Life and Legacy of Mahatma Gandhi'', Oxford University Press, 2002, pp. 99-103.</ref>. Aquò foguèc lo començament d'una lucha malaisia que durèc fins a l'abolicion de la lei en març de [[1922]]. La volontat de non-violéncia de Gandhi foguèc tertia per la repression violenta de las autoritats [[Reialme Unit|britanicas]], per los atacs organizats per una partia dels manifestants e per las tensions creissentas entre [[islam|musulmans]] e [[indoïsme|indós]]. D'efiech, lo movement de [[1919]]-[[1922]] foguèc tochat per d'insureccions murtrieras organizaas còntra los Europeus o de minoritats (en particular, los [[Parsis]]). Los chaples principaus se debanèron en [[Penjab]] entre los 10 e 12 d'abriu de [[1919]] e lo 19 de novembre de [[1921]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Michael O' Dwyer, ''India as I Knew It'', Londres, 1925, pp. 273-274.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Harry Hubert Field, ''After Mother India'', Londres, 1929, p. 39.</ref>. I aguèc pereu de campanhas d'espauriment per empachar los Indians de participar als eveniments oficiaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Edoard VIII, ''A King's Story: The Memoirs of the Duke of Windsor'', Nòva York, 1947, pp. 171-172.<:ref>. En fàcia, las tropas britanicas [[Chaple d'Amritsar|tirèron sus de manifestants pacifics]] lo 13 d'abriu de [[1919]] a [[Amritsar]] entraïnant la mòrt de centenaus de personas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nick Lloyd, ''The Amritsar Massacre: The Untold Story of One Fateful Day'', I.B. Tauris, 2011, p. 178.</ref>. Per empachar lo desvolopament de la violéncia, Gandhi ordonèc la fin dau movement après de combats violents en [[Uttar Pradesh]] en febrier de [[1922]]. Durant aquelos eveniments, Gandhi venguèc lo chef dau [[Indian National Congress|Congress]] en [[1921]], mas foguèc condamnat a sieis ans de preson en [[1922]]. Pasmens, son estrategia èra encara contestaa au sen dau movement. Se foguèc liberat en [[1924]], son autoritat foguèc contestaa per sos opausants internes durant son abséncia e l'unitat dau movement nacionalista indian èra menaçaa. Fins a [[1928]], Gandhi limitèc ansin son accion a de combats còntra l'[[alcoolisme]], l'ignorància, la pauretat e las segregacions còntra los intochables. Participèc pereu a las discussions per amaisar las tensions amb las autras formacions nacionalistas. === La lucha per l'independéncia === === Lo partiment de las Índias e l'assassinat === == Pensaa e eiretatge == === La pensaa de Gandhi === === L'eiretatge e l'influéncia culturaus de Gandhi === == Annexas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Filosofia indiana]]. * [[Índia]]. * [[Movement independentista indian]]. * [[Jawaharlal Nehru|Nehru (Jawaharlal)]]. * [[Partiment deis Índias|Partiment de las Índias]]. * [[Raj Britanic]]. * [[John Ruskin|Ruskin (John)]]. * ''[[Satyagraha]]''. * [[Leon Tolstoï|Tolstoï (Leon)]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Eròi nacional|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Non-violéncia|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Personalitat pacifista|Ghandi]] [[Categoria:Espiritualitat|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Naissença en 1869|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Decès en 1948|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Mòrt assassinat|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Istòria d'Índia|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Leader independentista|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Vegetarian|Ghandi]] tqrc7brb020ddrb8z2w0549hgw22mdu 2497383 2497382 2026-04-02T19:08:02Z Nicolas Eynaud 6858 2497383 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Biografia == === Jovença e formacion === Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de [[1869]] a [[Porbandar]], una [[vila]] [[litorau|costiera]] de [[Gujarat]], au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] aisaa de la [[casta]] dels ''[[vaishyas]]'' (« marchands »<ref>Aquela casta es la tresena dins l'òrdre tradicionau de l'[[indoïsme]] après los preires e los guerriers.</ref>). Son [[paire]], [[Karamchand Uttamchand Gandhi|Karamchand Gandhi]] ([[1822]]-[[1885]]), èra un foncionari que venguèc ''dewan'' dels [[Porbandar (Estat)|principats de Porbandar]] puei de [[Rajkot (Estat)|Rajkot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ramachandra Guha, ''Gandhi before India'', Vintage Books, 2015, pp. 19-21.</ref>. Sa [[maire]], [[Putlibai]], èra una [[femna]] piosa observant d'un biais atentiu los rites [[indoïsme|indós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi: Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 21.</ref>. Pasmens, es pauc coneissua per los [[istòria|istorians]]. Es dins aqueu quadre [[Familha (parentèla)|familhau]] que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l'''[[ahimsa]]'' (non-violéncia), de la [[tolerància]] [[religions|religiosa]] e dau [[vegetarianisme]]. Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn [[Escòla|escolan]] durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au [[collegi]]. A 13 ans, foguèc [[maridatge|maridat]] segon la [[tradicion]] amb [[Kasturba Gandhi|Kasturba Makhanji]] ([[1869]]-[[1944]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rekha Mohanty, « From Satya to Sadbhavna », ''Orissa Review'', genier de 2011, pp. 45-49.</ref>. Lo pareu aguèc quatre [[Enfant|enfants]] : [[Harilal Gandhi]] ([[1888]]-[[1948]]), [[Manilal Gandhi]] ([[1892]]-[[1956]]), [[Ramdas Gandhi]] ([[1897]]-[[1969]]) e [[Devdas Gandhi]] ([[1900]]-[[1957]]). Pasmens, aqueu [[maridatge]] precòce marquèc prefondament sa relacion amb la [[sèxe (biologia)|sexualitat]], çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (''[[brahmacharya]]'') coma practica [[Espiritualisme|espirituala]]. Après la [[mòrt]] de son paire en [[1885]], Gandhi partiguèc a [[Londres]] per estudiar lo [[drech]]. Aqueu sejorn en [[Anglaterra]] foguèc determinant que descurbèc la [[traduccion]] [[anglés|anglesa]] dau ''[[Bhagavadgita]]'', un texte fondamentau de l'[[indoïsme]] qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ananda Coomaraswamy, ''Hindouisme et Bouddhisme'', Gallimard, 1949.</ref>. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la [[dietetica]] e faguèc partia de la ''[[Vegetarian Society]]''. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En [[1891]], foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en [[Índia]]. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a [[Bombai]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi : Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 27.</ref>. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a [[Rajkot]] fins a un incident amb un foncionari [[Reiaume Unit|britanic]], [[Charles Ollivant]] ([[1846]]-[[1928]]), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, p. 77.</ref>. === Lo periòde sud-african === [[Fichièr:Gandhi suit crop.jpg|thumb|right|Fotografia de Gandhi en [[1909]].]] En [[1893]], Gandhi acceptèc una mission [[drech|juridica]] d'un an en [[Sud-Africa]] per lo còmpte d'una companhiá marchanda [[Índia|indiana]]. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa [[politica]] e [[espiritualisme|espirituala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Paul F. Power, « Gandhi in South Africa », ''The Journal of Modern African Studies'', vol. 7, n° 3, 1969, pp. 441-455.</ref>. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma [[racisme|racista]] impausat per los [[Reiaume Unit|Britanics]] e los [[Boers]] a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son [[autobiografia]]. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un [[tren]] entre [[Durban (Africa)|Durban]] e [[Pretòria]] en causa de sa [[Raça umana|raça]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' S. Dhiman, ''Gandhi and Leadership: New Horizons in Exemplary Leadership'', Springer, 2016, pp. 25-27.</ref>. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son [[turban]] dins un [[tribunau]]<ref>Dins ''Gandhi under Cross-examination'' (Sovereign Star, 2009), G. B. Singh e T. Watson, autors relativament ostiles a Gandhi, critican fòrça las versions d'aquelos incidents donaas per Gandhi. D'efiech, segon eles, las demandas del magistrat o dels emplegats de la companhiá ferroviària èran justificaas per los reglements en vigor. Solinhan pereu l'existéncia de versions diferentas de l'incident dau tribunau dins los escrichs de Gandhi eu meteis.</ref>. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las [[discriminacion]]s que tochavan los Indians de [[Sud-Africa]]. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de [[chamin de ferre]], obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi'', Buchet/Chastel, 2008, p. 110.</ref>. Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de [[Sud-Africa]] li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maureen Swan, ''Gandhi, The South African Experience'', Ravan Press, Johannesburg, 1985, p. 48.</ref>. En [[1894]], Gandhi participèc a la fondacion dau [[Natal Indian Congress]], una organizacion destinaa a combatre las [[discriminacion]]s còntra los Indians en [[Sud-Africa]]. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en [[Natal]] (''[[Immigration Law Amendment Bill]]'', [[Immigration Restriction Act de 1897|''Immigration Restriction Act'' de 1897]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ashwin Desai e Goolam Vahed, ''Inside Indian Indenture, A South African Story 1860-1914'', HSRC Press, 2010, p. 357.</ref>) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (''[[Black Act]]'')<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bidyut Chakrabarty, ''Confluence of Thought : Mohandas Karamchand Gandhi and Martin Luther King, Jr.'', Oxford University Press, 2013, pp. 126-127.</ref>. Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias ([[peticion]]s, campanhas de [[premsa]], etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2006, p. 296.</ref>. En [[1897]], au retorn d'un viatge en [[Índia]], un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son [[naviri]] a [[Durban (Africa)|Durban]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, pp. 181-183.</ref>. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion [[politica]]. Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'[[Empèri Britanic|Emperi Britanic]], Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la [[Segonda Guerra dels Boers]] ([[1899]]-[[1902]]), organizèc un còrs d'ambulanciers de {{formatnum:1100}} òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la [[batalha de Spion Kop]]. En [[1906]], durant la [[revòuta de Bambatha|revòuta zolo de 1906]], Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arthur Herman, ''Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry that Destroyed an Empire and Forged Our Age'', Random House Publishing Group, 2008, pp. 136-137.</ref>. Pasmens, la situacion dels Indians de [[Sud-Africa]] se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de [[1906]], las autoritats de [[Transvaal]] votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion [[Índia|indiana]] e [[Republica Populara de China|chinesa]] de la [[colonialisme|colonia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Keith Breckenridge, ''Biometric State: The Global Politics of Identification and Surveillance in South Africa, 1850 to the Present'', Cambridge, Cambridge University Press, 2014.</ref>. Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau ''[[satyagraha]]'' (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta [[Shrimad Rajchandra]] ([[1867]]-[[1901]]), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la [[desobeïsséncia civila]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arun Kumar Jain, ''Faith And Philosophy Of Jainism'', 2009, p. 149.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ajay Shanker Rai, ''Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach'', Concept Publishing Company, 2000, p. 35.</ref>. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de [[greva]]s o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants [[asia]]tics [[pacifisme|pacifics]]. Finalament, lo [[generau]] [[Jan Smuts]], que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en [[1914]]. Los [[maridatge]]s non [[cristianisme|crestians]] venguèron tornarmai legaus e un [[impòst|taxa]] de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia. Durant aqueu periòde, la pensaa de Gandhi evolucionèc amb la lectura de l'òbra de l'escrivan [[John Ruskin]] ([[1821]]-[[1900]]). En [[1904]], crompèc una ferma dins la region de Phoenix e chambièt de mòde de vida (practica dau june, realizacion de pretzfachs reservats a las castas bassas<ref>Per exemple, Gandhi prenguèc l'abituda de netetjar eu meteis sas latrinas, çò qu'èra lo ròtle d'una casta d'intochables en [[Índia]].</ref>, etc.). Adoptèc sa concepcion de la chastetat volontària en [[1906]] e publiquèc en [[1909]] ''[[Hind Swaraj]]'', un [[libre]] denonciant la [[civilizacion]] occidentala e prepausant una vision d'[[Índia]] [[independéncia|independenta]] fondaa sus una [[economia]] rurala autosufisenta<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nazmul S. Sultan, « Moral Empire and the Global Meaning of Gandhi's Anti-imperialism », ''The Review of Politics'', vol. 84, n° 4, 2022, pp. 545-569.</ref>. Comencèc pereu una correspondéncia amb [[Leon Tolstoï]] ([[1828]]-[[1910]]). Aquelas transformacions li donèron una reputacion d'integritat que li permetèron de venir l'avocat dels marchands indians mai riches de Sud-Africa e d'obtenir de revenguts considerables. Pasmens, refusèc pauc a cha pauc los avantatges materiaus ligats a aquela situacion per chausir un mòde de vida simple<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Markovits, ''Gandhi'', París, Presses de Science-Po, 2000, p. 27.</ref>. === Lo retorn en Índia e los prumiers combats === Gandhi tornèc en [[Índia]] en [[1915]] a la demanda de [[Gopal Krishna Gokhale]] ([[1866]]-[[1915]]), un dels chefs de l'[[Indian National Congress]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Radhey Shyam Verma, « Gopal Krishna Gokhale and his contribution to struggle of people of Indian origin in South Africa », ''Proceedings of the Indian History Congress'', n° 70, 2010, pp. 860-868.</ref>. Fondat en [[1885]], aqueu movement aviá per objectiu de favorizar l'integracion dels Indians educats au sen de l'[[Emperi Britanic]]. Pasmens, venguèc pauc a cha pauc mai radicau e favorable a de reformas socialas e politicas d'amplor dau sistema [[colonialisme|coloniau]]. [[Gopal Krishna Gokhale|Gokhale]] èra una figura dels partisans d'evolucions socialas, mas s'opausava pas a l'existéncia de las [[Raj Britanic|Índias Britanicas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Govind Talwalkar, ''Gopal Krishna Gokhale: his Life and Times'', Rupa Publication, Delhi, 2005.</ref>. Seguissent sos conseus, Gandhi comencèc de viatjar en [[Índia]] per descurbir lo païs. En [[1917]], Gandhi organizèc sos prumiers combats en [[Champaran]] e en [[Kheda]]. Dins las doas regions, identiquèc una importanta populacion de trabalhaires [[agricultura|agricòlas]] paures ([[serv]]s, trabalhaires sensa terra, proprietaris paures) que devián trabalhar au profiech de grands proprietaris, sovent [[Reialme Unit|britanics]], per cultivar de produchs destinats a l'[[exportacion]] ([[indi]], etc.). La misèria i èra extrema que los revenguts reversats als trabalhaires èran fòrça febles. Amb l'ajuda de [[Vallabhbhai Patel]] ([[1875]]-[[1950]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi: The Man, His People, and the Empire'', University of California Press, 2008, pp. 196-197.</ref>, estudièc lo territòri e achampèc de volontaris per netejar los vilatges, construire d'[[escòla]]s e d'[[espitau]]s e dirigir de protestacions còntra los problemas sociaus locaus e una aumentacion dels [[impòst]]s decidia per las autoritats britanicas. En [[Champaran]], lo poder foguèc susprés e acceptèc rapidament de negociar quauques concessions<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Hardiman, « Champaran and Gandhi: Planters, Peasants and Gandhian Politics by Jacques Pouchepadass (Review) », ''Journal of the Royal Asiatic Society'', vol. 11, n° 1, 2001, pp. 99-101.</ref>. En [[Kheda]], una campanha de cinc mes de refús de pagar las taxas localas permetèc d'obtenir l'abandon dau projecte de taxa suplementària, la liberacion dels manifestants arrestats e la dubertura de negociacions pus larjas entre l'administracion locala e [[Vallabhbhai Patel]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922'', Cambridge University Press, 1974, pp. 94-102.</ref>. Durant la [[Prumiera Guerra Mondiala]] los Britanics avián promés de reformas dau sistema coloniau que foguèron jamai aplicaas. Aquò favorizèc l'emergéncia de movements nacionalistas mai radicaus dins mai d'una region. Per los combatre, adoptèron en [[1919]] la [[Rowlatt Act|lei Rowlatt]], un texte que permetiá a las autoritats d'arrestar los Indians sospechats de sedicion e de los detenir dos ans sensa procès<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Popplewell, ''Intelligence and Imperial Defence: British Intelligence and the Defence of the Indian Empire 1904–1924'', Routledge, 1995, p. 175.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hugh Tinker, « India in the First World War and after », ''Journal of Contemporary History'', vol. 3, n° 4, 1968, p. 92.</ref>. Gandhi rejonhèc la lucha còntra aquela lei en aplicant tornarmai la ''[[satyagraha]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Stanley Wolpert, ''Gandhi's Passion: The Life and Legacy of Mahatma Gandhi'', Oxford University Press, 2002, pp. 99-103.</ref>. Aquò foguèc lo començament d'una lucha malaisia que durèc fins a l'abolicion de la lei en març de [[1922]]. La volontat de non-violéncia de Gandhi foguèc tertia per la repression violenta de las autoritats [[Reialme Unit|britanicas]], per los atacs organizats per una partia dels manifestants e per las tensions creissentas entre [[islam|musulmans]] e [[indoïsme|indós]]. D'efiech, lo movement de [[1919]]-[[1922]] foguèc tochat per d'insureccions murtrieras organizaas còntra los Europeus o de minoritats (en particular, los [[Parsis]]). Los chaples principaus se debanèron en [[Penjab]] entre los 10 e 12 d'abriu de [[1919]] e lo 19 de novembre de [[1921]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Michael O' Dwyer, ''India as I Knew It'', Londres, 1925, pp. 273-274.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Harry Hubert Field, ''After Mother India'', Londres, 1929, p. 39.</ref>. I aguèc pereu de campanhas d'espauriment per empachar los Indians de participar als eveniments oficiaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Edoard VIII, ''A King's Story: The Memoirs of the Duke of Windsor'', Nòva York, 1947, pp. 171-172.</ref>. En fàcia, las tropas britanicas [[Chaple d'Amritsar|tirèron sus de manifestants pacifics]] lo 13 d'abriu de [[1919]] a [[Amritsar]] entraïnant la mòrt de centenaus de personas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nick Lloyd, ''The Amritsar Massacre: The Untold Story of One Fateful Day'', I.B. Tauris, 2011, p. 178.</ref>. Per empachar lo desvolopament de la violéncia, Gandhi ordonèc la fin dau movement après de combats violents en [[Uttar Pradesh]] en febrier de [[1922]]. Durant aquelos eveniments, Gandhi venguèc lo chef dau [[Indian National Congress|Congress]] en [[1921]], mas foguèc condamnat a sieis ans de preson en [[1922]]. Pasmens, son estrategia èra encara contestaa au sen dau movement. Se foguèc liberat en [[1924]], son autoritat foguèc contestaa per sos opausants internes durant son abséncia e l'unitat dau movement nacionalista indian èra menaçaa. Fins a [[1928]], Gandhi limitèc ansin son accion a de combats còntra l'[[alcoolisme]], l'ignorància, la pauretat e las segregacions còntra los intochables. Participèc pereu a las discussions per amaisar las tensions amb las autras formacions nacionalistas. === La lucha per l'independéncia === === Lo partiment de las Índias e l'assassinat === == Pensaa e eiretatge == === La pensaa de Gandhi === === L'eiretatge e l'influéncia culturaus de Gandhi === == Annexas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Filosofia indiana]]. * [[Índia]]. * [[Movement independentista indian]]. * [[Jawaharlal Nehru|Nehru (Jawaharlal)]]. * [[Partiment deis Índias|Partiment de las Índias]]. * [[Raj Britanic]]. * [[John Ruskin|Ruskin (John)]]. * ''[[Satyagraha]]''. * [[Leon Tolstoï|Tolstoï (Leon)]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Eròi nacional|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Non-violéncia|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Personalitat pacifista|Ghandi]] [[Categoria:Espiritualitat|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Naissença en 1869|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Decès en 1948|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Mòrt assassinat|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Istòria d'Índia|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Leader independentista|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Vegetarian|Ghandi]] 69ryaloxo78shlwh5fbiksi39216n2o 2497384 2497383 2026-04-02T19:09:32Z Nicolas Eynaud 6858 /* La lucha per l'independéncia */ 2497384 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Biografia == === Jovença e formacion === Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de [[1869]] a [[Porbandar]], una [[vila]] [[litorau|costiera]] de [[Gujarat]], au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] aisaa de la [[casta]] dels ''[[vaishyas]]'' (« marchands »<ref>Aquela casta es la tresena dins l'òrdre tradicionau de l'[[indoïsme]] après los preires e los guerriers.</ref>). Son [[paire]], [[Karamchand Uttamchand Gandhi|Karamchand Gandhi]] ([[1822]]-[[1885]]), èra un foncionari que venguèc ''dewan'' dels [[Porbandar (Estat)|principats de Porbandar]] puei de [[Rajkot (Estat)|Rajkot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ramachandra Guha, ''Gandhi before India'', Vintage Books, 2015, pp. 19-21.</ref>. Sa [[maire]], [[Putlibai]], èra una [[femna]] piosa observant d'un biais atentiu los rites [[indoïsme|indós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi: Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 21.</ref>. Pasmens, es pauc coneissua per los [[istòria|istorians]]. Es dins aqueu quadre [[Familha (parentèla)|familhau]] que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l'''[[ahimsa]]'' (non-violéncia), de la [[tolerància]] [[religions|religiosa]] e dau [[vegetarianisme]]. Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn [[Escòla|escolan]] durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au [[collegi]]. A 13 ans, foguèc [[maridatge|maridat]] segon la [[tradicion]] amb [[Kasturba Gandhi|Kasturba Makhanji]] ([[1869]]-[[1944]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rekha Mohanty, « From Satya to Sadbhavna », ''Orissa Review'', genier de 2011, pp. 45-49.</ref>. Lo pareu aguèc quatre [[Enfant|enfants]] : [[Harilal Gandhi]] ([[1888]]-[[1948]]), [[Manilal Gandhi]] ([[1892]]-[[1956]]), [[Ramdas Gandhi]] ([[1897]]-[[1969]]) e [[Devdas Gandhi]] ([[1900]]-[[1957]]). Pasmens, aqueu [[maridatge]] precòce marquèc prefondament sa relacion amb la [[sèxe (biologia)|sexualitat]], çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (''[[brahmacharya]]'') coma practica [[Espiritualisme|espirituala]]. Après la [[mòrt]] de son paire en [[1885]], Gandhi partiguèc a [[Londres]] per estudiar lo [[drech]]. Aqueu sejorn en [[Anglaterra]] foguèc determinant que descurbèc la [[traduccion]] [[anglés|anglesa]] dau ''[[Bhagavadgita]]'', un texte fondamentau de l'[[indoïsme]] qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ananda Coomaraswamy, ''Hindouisme et Bouddhisme'', Gallimard, 1949.</ref>. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la [[dietetica]] e faguèc partia de la ''[[Vegetarian Society]]''. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En [[1891]], foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en [[Índia]]. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a [[Bombai]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi : Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 27.</ref>. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a [[Rajkot]] fins a un incident amb un foncionari [[Reiaume Unit|britanic]], [[Charles Ollivant]] ([[1846]]-[[1928]]), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, p. 77.</ref>. === Lo periòde sud-african === [[Fichièr:Gandhi suit crop.jpg|thumb|right|Fotografia de Gandhi en [[1909]].]] En [[1893]], Gandhi acceptèc una mission [[drech|juridica]] d'un an en [[Sud-Africa]] per lo còmpte d'una companhiá marchanda [[Índia|indiana]]. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa [[politica]] e [[espiritualisme|espirituala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Paul F. Power, « Gandhi in South Africa », ''The Journal of Modern African Studies'', vol. 7, n° 3, 1969, pp. 441-455.</ref>. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma [[racisme|racista]] impausat per los [[Reiaume Unit|Britanics]] e los [[Boers]] a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son [[autobiografia]]. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un [[tren]] entre [[Durban (Africa)|Durban]] e [[Pretòria]] en causa de sa [[Raça umana|raça]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' S. Dhiman, ''Gandhi and Leadership: New Horizons in Exemplary Leadership'', Springer, 2016, pp. 25-27.</ref>. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son [[turban]] dins un [[tribunau]]<ref>Dins ''Gandhi under Cross-examination'' (Sovereign Star, 2009), G. B. Singh e T. Watson, autors relativament ostiles a Gandhi, critican fòrça las versions d'aquelos incidents donaas per Gandhi. D'efiech, segon eles, las demandas del magistrat o dels emplegats de la companhiá ferroviària èran justificaas per los reglements en vigor. Solinhan pereu l'existéncia de versions diferentas de l'incident dau tribunau dins los escrichs de Gandhi eu meteis.</ref>. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las [[discriminacion]]s que tochavan los Indians de [[Sud-Africa]]. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de [[chamin de ferre]], obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi'', Buchet/Chastel, 2008, p. 110.</ref>. Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de [[Sud-Africa]] li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maureen Swan, ''Gandhi, The South African Experience'', Ravan Press, Johannesburg, 1985, p. 48.</ref>. En [[1894]], Gandhi participèc a la fondacion dau [[Natal Indian Congress]], una organizacion destinaa a combatre las [[discriminacion]]s còntra los Indians en [[Sud-Africa]]. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en [[Natal]] (''[[Immigration Law Amendment Bill]]'', [[Immigration Restriction Act de 1897|''Immigration Restriction Act'' de 1897]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ashwin Desai e Goolam Vahed, ''Inside Indian Indenture, A South African Story 1860-1914'', HSRC Press, 2010, p. 357.</ref>) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (''[[Black Act]]'')<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bidyut Chakrabarty, ''Confluence of Thought : Mohandas Karamchand Gandhi and Martin Luther King, Jr.'', Oxford University Press, 2013, pp. 126-127.</ref>. Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias ([[peticion]]s, campanhas de [[premsa]], etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2006, p. 296.</ref>. En [[1897]], au retorn d'un viatge en [[Índia]], un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son [[naviri]] a [[Durban (Africa)|Durban]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, pp. 181-183.</ref>. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion [[politica]]. Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'[[Empèri Britanic|Emperi Britanic]], Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la [[Segonda Guerra dels Boers]] ([[1899]]-[[1902]]), organizèc un còrs d'ambulanciers de {{formatnum:1100}} òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la [[batalha de Spion Kop]]. En [[1906]], durant la [[revòuta de Bambatha|revòuta zolo de 1906]], Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arthur Herman, ''Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry that Destroyed an Empire and Forged Our Age'', Random House Publishing Group, 2008, pp. 136-137.</ref>. Pasmens, la situacion dels Indians de [[Sud-Africa]] se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de [[1906]], las autoritats de [[Transvaal]] votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion [[Índia|indiana]] e [[Republica Populara de China|chinesa]] de la [[colonialisme|colonia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Keith Breckenridge, ''Biometric State: The Global Politics of Identification and Surveillance in South Africa, 1850 to the Present'', Cambridge, Cambridge University Press, 2014.</ref>. Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau ''[[satyagraha]]'' (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta [[Shrimad Rajchandra]] ([[1867]]-[[1901]]), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la [[desobeïsséncia civila]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arun Kumar Jain, ''Faith And Philosophy Of Jainism'', 2009, p. 149.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ajay Shanker Rai, ''Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach'', Concept Publishing Company, 2000, p. 35.</ref>. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de [[greva]]s o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants [[asia]]tics [[pacifisme|pacifics]]. Finalament, lo [[generau]] [[Jan Smuts]], que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en [[1914]]. Los [[maridatge]]s non [[cristianisme|crestians]] venguèron tornarmai legaus e un [[impòst|taxa]] de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia. Durant aqueu periòde, la pensaa de Gandhi evolucionèc amb la lectura de l'òbra de l'escrivan [[John Ruskin]] ([[1821]]-[[1900]]). En [[1904]], crompèc una ferma dins la region de Phoenix e chambièt de mòde de vida (practica dau june, realizacion de pretzfachs reservats a las castas bassas<ref>Per exemple, Gandhi prenguèc l'abituda de netetjar eu meteis sas latrinas, çò qu'èra lo ròtle d'una casta d'intochables en [[Índia]].</ref>, etc.). Adoptèc sa concepcion de la chastetat volontària en [[1906]] e publiquèc en [[1909]] ''[[Hind Swaraj]]'', un [[libre]] denonciant la [[civilizacion]] occidentala e prepausant una vision d'[[Índia]] [[independéncia|independenta]] fondaa sus una [[economia]] rurala autosufisenta<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nazmul S. Sultan, « Moral Empire and the Global Meaning of Gandhi's Anti-imperialism », ''The Review of Politics'', vol. 84, n° 4, 2022, pp. 545-569.</ref>. Comencèc pereu una correspondéncia amb [[Leon Tolstoï]] ([[1828]]-[[1910]]). Aquelas transformacions li donèron una reputacion d'integritat que li permetèron de venir l'avocat dels marchands indians mai riches de Sud-Africa e d'obtenir de revenguts considerables. Pasmens, refusèc pauc a cha pauc los avantatges materiaus ligats a aquela situacion per chausir un mòde de vida simple<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Markovits, ''Gandhi'', París, Presses de Science-Po, 2000, p. 27.</ref>. === Lo retorn en Índia e los prumiers combats === Gandhi tornèc en [[Índia]] en [[1915]] a la demanda de [[Gopal Krishna Gokhale]] ([[1866]]-[[1915]]), un dels chefs de l'[[Indian National Congress]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Radhey Shyam Verma, « Gopal Krishna Gokhale and his contribution to struggle of people of Indian origin in South Africa », ''Proceedings of the Indian History Congress'', n° 70, 2010, pp. 860-868.</ref>. Fondat en [[1885]], aqueu movement aviá per objectiu de favorizar l'integracion dels Indians educats au sen de l'[[Emperi Britanic]]. Pasmens, venguèc pauc a cha pauc mai radicau e favorable a de reformas socialas e politicas d'amplor dau sistema [[colonialisme|coloniau]]. [[Gopal Krishna Gokhale|Gokhale]] èra una figura dels partisans d'evolucions socialas, mas s'opausava pas a l'existéncia de las [[Raj Britanic|Índias Britanicas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Govind Talwalkar, ''Gopal Krishna Gokhale: his Life and Times'', Rupa Publication, Delhi, 2005.</ref>. Seguissent sos conseus, Gandhi comencèc de viatjar en [[Índia]] per descurbir lo païs. En [[1917]], Gandhi organizèc sos prumiers combats en [[Champaran]] e en [[Kheda]]. Dins las doas regions, identiquèc una importanta populacion de trabalhaires [[agricultura|agricòlas]] paures ([[serv]]s, trabalhaires sensa terra, proprietaris paures) que devián trabalhar au profiech de grands proprietaris, sovent [[Reialme Unit|britanics]], per cultivar de produchs destinats a l'[[exportacion]] ([[indi]], etc.). La misèria i èra extrema que los revenguts reversats als trabalhaires èran fòrça febles. Amb l'ajuda de [[Vallabhbhai Patel]] ([[1875]]-[[1950]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi: The Man, His People, and the Empire'', University of California Press, 2008, pp. 196-197.</ref>, estudièc lo territòri e achampèc de volontaris per netejar los vilatges, construire d'[[escòla]]s e d'[[espitau]]s e dirigir de protestacions còntra los problemas sociaus locaus e una aumentacion dels [[impòst]]s decidia per las autoritats britanicas. En [[Champaran]], lo poder foguèc susprés e acceptèc rapidament de negociar quauques concessions<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Hardiman, « Champaran and Gandhi: Planters, Peasants and Gandhian Politics by Jacques Pouchepadass (Review) », ''Journal of the Royal Asiatic Society'', vol. 11, n° 1, 2001, pp. 99-101.</ref>. En [[Kheda]], una campanha de cinc mes de refús de pagar las taxas localas permetèc d'obtenir l'abandon dau projecte de taxa suplementària, la liberacion dels manifestants arrestats e la dubertura de negociacions pus larjas entre l'administracion locala e [[Vallabhbhai Patel]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922'', Cambridge University Press, 1974, pp. 94-102.</ref>. Durant la [[Prumiera Guerra Mondiala]] los Britanics avián promés de reformas dau sistema coloniau que foguèron jamai aplicaas. Aquò favorizèc l'emergéncia de movements nacionalistas mai radicaus dins mai d'una region. Per los combatre, adoptèron en [[1919]] la [[Rowlatt Act|lei Rowlatt]], un texte que permetiá a las autoritats d'arrestar los Indians sospechats de sedicion e de los detenir dos ans sensa procès<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Popplewell, ''Intelligence and Imperial Defence: British Intelligence and the Defence of the Indian Empire 1904–1924'', Routledge, 1995, p. 175.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hugh Tinker, « India in the First World War and after », ''Journal of Contemporary History'', vol. 3, n° 4, 1968, p. 92.</ref>. Gandhi rejonhèc la lucha còntra aquela lei en aplicant tornarmai la ''[[satyagraha]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Stanley Wolpert, ''Gandhi's Passion: The Life and Legacy of Mahatma Gandhi'', Oxford University Press, 2002, pp. 99-103.</ref>. Aquò foguèc lo començament d'una lucha malaisia que durèc fins a l'abolicion de la lei en març de [[1922]]. La volontat de non-violéncia de Gandhi foguèc tertia per la repression violenta de las autoritats [[Reialme Unit|britanicas]], per los atacs organizats per una partia dels manifestants e per las tensions creissentas entre [[islam|musulmans]] e [[indoïsme|indós]]. D'efiech, lo movement de [[1919]]-[[1922]] foguèc tochat per d'insureccions murtrieras organizaas còntra los Europeus o de minoritats (en particular, los [[Parsis]]). Los chaples principaus se debanèron en [[Penjab]] entre los 10 e 12 d'abriu de [[1919]] e lo 19 de novembre de [[1921]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Michael O' Dwyer, ''India as I Knew It'', Londres, 1925, pp. 273-274.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Harry Hubert Field, ''After Mother India'', Londres, 1929, p. 39.</ref>. I aguèc pereu de campanhas d'espauriment per empachar los Indians de participar als eveniments oficiaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Edoard VIII, ''A King's Story: The Memoirs of the Duke of Windsor'', Nòva York, 1947, pp. 171-172.</ref>. En fàcia, las tropas britanicas [[Chaple d'Amritsar|tirèron sus de manifestants pacifics]] lo 13 d'abriu de [[1919]] a [[Amritsar]] entraïnant la mòrt de centenaus de personas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nick Lloyd, ''The Amritsar Massacre: The Untold Story of One Fateful Day'', I.B. Tauris, 2011, p. 178.</ref>. Per empachar lo desvolopament de la violéncia, Gandhi ordonèc la fin dau movement après de combats violents en [[Uttar Pradesh]] en febrier de [[1922]]. Durant aquelos eveniments, Gandhi venguèc lo chef dau [[Indian National Congress|Congress]] en [[1921]], mas foguèc condamnat a sieis ans de preson en [[1922]]. Pasmens, son estrategia èra encara contestaa au sen dau movement. Se foguèc liberat en [[1924]], son autoritat foguèc contestaa per sos opausants internes durant son abséncia e l'unitat dau movement nacionalista indian foguèc menaçaa per aquelos desacòrdis. Fins a [[1928]], Gandhi limitèc ansin son accion a de combats còntra l'[[alcoolisme]], l'ignorància, la pauretat e las segregacions còntra los intochables. Participèc pereu a las discussions per amaisar las tensions amb las autras formacions nacionalistas. === La lucha per l'independéncia === === Lo partiment de las Índias e l'assassinat === == Pensaa e eiretatge == === La pensaa de Gandhi === === L'eiretatge e l'influéncia culturaus de Gandhi === == Annexas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Filosofia indiana]]. * [[Índia]]. * [[Movement independentista indian]]. * [[Jawaharlal Nehru|Nehru (Jawaharlal)]]. * [[Partiment deis Índias|Partiment de las Índias]]. * [[Raj Britanic]]. * [[John Ruskin|Ruskin (John)]]. * ''[[Satyagraha]]''. * [[Leon Tolstoï|Tolstoï (Leon)]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Eròi nacional|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Non-violéncia|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Personalitat pacifista|Ghandi]] [[Categoria:Espiritualitat|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Naissença en 1869|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Decès en 1948|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Mòrt assassinat|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Istòria d'Índia|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Leader independentista|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Vegetarian|Ghandi]] 5pjtjk96unzfaz7qd1a5e7ry7pnrhbz 2497393 2497384 2026-04-02T20:04:52Z Nicolas Eynaud 6858 /* La lucha per l'independéncia */ 2497393 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Biografia == === Jovença e formacion === Mohandas Karamchand Gandhi naissèc lo 2 d'octòbre de [[1869]] a [[Porbandar]], una [[vila]] [[litorau|costiera]] de [[Gujarat]], au sen d'una [[familha (parentèla)|familha]] aisaa de la [[casta]] dels ''[[vaishyas]]'' (« marchands »<ref>Aquela casta es la tresena dins l'òrdre tradicionau de l'[[indoïsme]] après los preires e los guerriers.</ref>). Son [[paire]], [[Karamchand Uttamchand Gandhi|Karamchand Gandhi]] ([[1822]]-[[1885]]), èra un foncionari que venguèc ''dewan'' dels [[Porbandar (Estat)|principats de Porbandar]] puei de [[Rajkot (Estat)|Rajkot]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ramachandra Guha, ''Gandhi before India'', Vintage Books, 2015, pp. 19-21.</ref>. Sa [[maire]], [[Putlibai]], èra una [[femna]] piosa observant d'un biais atentiu los rites [[indoïsme|indós]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi: Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 21.</ref>. Pasmens, es pauc coneissua per los [[istòria|istorians]]. Es dins aqueu quadre [[Familha (parentèla)|familhau]] que Gandhi foguèc influenciat per los principis de l'''[[ahimsa]]'' (non-violéncia), de la [[tolerància]] [[religions|religiosa]] e dau [[vegetarianisme]]. Segon Gandhi eu meteis, foguèc pas un bòn [[Escòla|escolan]] durant son enfança, mas sos resultats se melhorèron après son intraa au [[collegi]]. A 13 ans, foguèc [[maridatge|maridat]] segon la [[tradicion]] amb [[Kasturba Gandhi|Kasturba Makhanji]] ([[1869]]-[[1944]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rekha Mohanty, « From Satya to Sadbhavna », ''Orissa Review'', genier de 2011, pp. 45-49.</ref>. Lo pareu aguèc quatre [[Enfant|enfants]] : [[Harilal Gandhi]] ([[1888]]-[[1948]]), [[Manilal Gandhi]] ([[1892]]-[[1956]]), [[Ramdas Gandhi]] ([[1897]]-[[1969]]) e [[Devdas Gandhi]] ([[1900]]-[[1957]]). Pasmens, aqueu [[maridatge]] precòce marquèc prefondament sa relacion amb la [[sèxe (biologia)|sexualitat]], çò que menèc mai tard a son adopcion de la chastetat volontària (''[[brahmacharya]]'') coma practica [[Espiritualisme|espirituala]]. Après la [[mòrt]] de son paire en [[1885]], Gandhi partiguèc a [[Londres]] per estudiar lo [[drech]]. Aqueu sejorn en [[Anglaterra]] foguèc determinant que descurbèc la [[traduccion]] [[anglés|anglesa]] dau ''[[Bhagavadgita]]'', un texte fondamentau de l'[[indoïsme]] qu'es sovent presentat coma un abreujat de la doctrina vedica<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Ananda Coomaraswamy, ''Hindouisme et Bouddhisme'', Gallimard, 1949.</ref>. S'interessèc alora a las religions indianas. Intrèc pereu en contacte amb de militants vegetarians, estudièc la [[dietetica]] e faguèc partia de la ''[[Vegetarian Society]]''. Aquò li permetèc d'obtenir una prumiera experiéncia dau foncionament interne d'una organizacion. En [[1891]], foguèc diplomat avocat e decidèc de s'entornar en [[Índia]]. Pasmens, en causa de sa manca d'experiéncia, deguèc rapidament barrar son gabinet a [[Bombai]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi : Prisoner of Hope'', Yale University Press, 1991, p. 27.</ref>. Puei, trabalhèc dins lo gabinet de son fraire a [[Rajkot]] fins a un incident amb un foncionari [[Reiaume Unit|britanic]], [[Charles Ollivant]] ([[1846]]-[[1928]]), que refusèc d'intervenir en favor de son fraire dins un afaire de raubament<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, p. 77.</ref>. === Lo periòde sud-african === [[Fichièr:Gandhi suit crop.jpg|thumb|right|Fotografia de Gandhi en [[1909]].]] En [[1893]], Gandhi acceptèc una mission [[drech|juridica]] d'un an en [[Sud-Africa]] per lo còmpte d'una companhiá marchanda [[Índia|indiana]]. Pasmens, aquela mission se transformèc en un sejorn de 21 ans que foguèc determinant per la formacion de sa pensaa [[politica]] e [[espiritualisme|espirituala]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Paul F. Power, « Gandhi in South Africa », ''The Journal of Modern African Studies'', vol. 7, n° 3, 1969, pp. 441-455.</ref>. D'efiech, Gandhi i descurbèc rapidament la violéncia dau sistèma [[racisme|racista]] impausat per los [[Reiaume Unit|Britanics]] e los [[Boers]] a las populacions non europeas. Gandhi raportèc plusors incidents fondators dins son [[autobiografia]]. Lo mai important foguèc son expulsion d'un compartiment de prumiera classa d'un [[tren]] entre [[Durban (Africa)|Durban]] e [[Pretòria]] en causa de sa [[Raça umana|raça]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' S. Dhiman, ''Gandhi and Leadership: New Horizons in Exemplary Leadership'', Springer, 2016, pp. 25-27.</ref>. Durant un autre incident, Gandhi auriá refusat d'enlevar son [[turban]] dins un [[tribunau]]<ref>Dins ''Gandhi under Cross-examination'' (Sovereign Star, 2009), G. B. Singh e T. Watson, autors relativament ostiles a Gandhi, critican fòrça las versions d'aquelos incidents donaas per Gandhi. D'efiech, segon eles, las demandas del magistrat o dels emplegats de la companhiá ferroviària èran justificaas per los reglements en vigor. Solinhan pereu l'existéncia de versions diferentas de l'incident dau tribunau dins los escrichs de Gandhi eu meteis.</ref>. Aquelas umiliacions o decidèron de luchar còntra las [[discriminacion]]s que tochavan los Indians de [[Sud-Africa]]. Per exemple, après un corrier adreiçat a la direccion de la companhiá de [[chamin de ferre]], obtenguèc que los Indians « correctament vestits » poguesson viatjar en prumiera o en segonda classa<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi'', Buchet/Chastel, 2008, p. 110.</ref>. Segon l'autobiografia de Gandhi, la comunautat indiana de [[Sud-Africa]] li demandèc de demorar dins lo païs per defendre sos interès. Pasmens, aqueu passatge sembla fòrça romançat que los Indians avián ja una bòna idea de la politica de menar per protegir sos drechs<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Maureen Swan, ''Gandhi, The South African Experience'', Ravan Press, Johannesburg, 1985, p. 48.</ref>. En [[1894]], Gandhi participèc a la fondacion dau [[Natal Indian Congress]], una organizacion destinaa a combatre las [[discriminacion]]s còntra los Indians en [[Sud-Africa]]. Secretari dau movement, aguèc un ròtle important dins l'unificacion politica de la comunautat indiana sud-africana, çò que li permetèc de denonciar los limits impausats a l'imigracion indiana en [[Natal]] (''[[Immigration Law Amendment Bill]]'', [[Immigration Restriction Act de 1897|''Immigration Restriction Act'' de 1897]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ashwin Desai e Goolam Vahed, ''Inside Indian Indenture, A South African Story 1860-1914'', HSRC Press, 2010, p. 357.</ref>) o l'obligacion legala impausaa als Indians de donar lors emprentas digitalas per obtenir un permés de circulacion (''[[Black Act]]'')<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Bidyut Chakrabarty, ''Confluence of Thought : Mohandas Karamchand Gandhi and Martin Luther King, Jr.'', Oxford University Press, 2013, pp. 126-127.</ref>. Durant mai de detz ans, utilizèc unicament de mejans legaus per combatre aquelas injustícias ([[peticion]]s, campanhas de [[premsa]], etc.)<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2006, p. 296.</ref>. En [[1897]], au retorn d'un viatge en [[Índia]], un trebulum organizat per de blancs e de negres sud-africans assajèc d'empachar lo desbarcament de son [[naviri]] a [[Durban (Africa)|Durban]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nagindas Sanghavi, ''The Agony of Arrival, Gandhi: The South Africa Years'', Rupa Publications, 2008, pp. 181-183.</ref>. A aquela ocasion, Gandhi refusèc de portar planja còntra los descaladaires, principi que venguèc una basa de son accion [[politica]]. Convencut de la possibilitat per los Indians d'obtenir una plaça digna dins l'[[Empèri Britanic|Emperi Britanic]], Gandhi multipliquèc las accions destinaas a demostrar la fidelitat de la comunautat indiana a la politica britanica. Durant la [[Segonda Guerra dels Boers]] ([[1899]]-[[1902]]), organizèc un còrs d'ambulanciers de {{formatnum:1100}} òmes que participèc au conflicte dins lo camp britanic. Participèc personalament a la [[batalha de Spion Kop]]. En [[1906]], durant la [[revòuta de Bambatha|revòuta zolo de 1906]], Gandhi tornèc una unitat de baiardiers destinaa a sostenir las fòrças britanicas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arthur Herman, ''Gandhi & Churchill: The Epic Rivalry that Destroyed an Empire and Forged Our Age'', Random House Publishing Group, 2008, pp. 136-137.</ref>. Pasmens, la situacion dels Indians de [[Sud-Africa]] se melhorèc pas. Au contrari, en setembre de [[1906]], las autoritats de [[Transvaal]] votèron una lei exigissent l'enregistrament obligatòri de tota la populacion [[Índia|indiana]] e [[Republica Populara de China|chinesa]] de la [[colonialisme|colonia]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Keith Breckenridge, ''Biometric State: The Global Politics of Identification and Surveillance in South Africa, 1850 to the Present'', Cambridge, Cambridge University Press, 2014.</ref>. Per luchar còntra aquela decision, Gandhi adoptèc per lo prumier còp lo metòde dau ''[[satyagraha]]'' (« fòrça de la vertat »). Inspirat per las ideas de l'ascèta [[Shrimad Rajchandra]] ([[1867]]-[[1901]]), es un principi de resisténcia e de contestacion basat sus la non-violéncia e la [[desobeïsséncia civila]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Arun Kumar Jain, ''Faith And Philosophy Of Jainism'', 2009, p. 149.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ajay Shanker Rai, ''Gandhian Satyagraha: An Analytical And Critical Approach'', Concept Publishing Company, 2000, p. 35.</ref>. Aquò menèc a una lucha de set ans. De miliers d'Indians e de Chinés, compres Gandhi eu meteis, foguèron emprisonats, foitats e de còps tuats per aver refusat de s'enregistrar, organizat de [[greva]]s o refusat d'obeïr a las autoritats. Pauc a cha pauc, l'opinion publica reagissèc violentament als metòdes extremament durs emplegats per reprimir los manifestants [[asia]]tics [[pacifisme|pacifics]]. Finalament, lo [[generau]] [[Jan Smuts]], que dirigissiá los afaires corrents de la colonia, acceptèc de negociar un compromes en [[1914]]. Los [[maridatge]]s non [[cristianisme|crestians]] venguèron tornarmai legaus e un [[impòst|taxa]] de tres liures impausaas als Indians que volián venir de trabalhaires liures foguèc abolia. Durant aqueu periòde, la pensaa de Gandhi evolucionèc amb la lectura de l'òbra de l'escrivan [[John Ruskin]] ([[1821]]-[[1900]]). En [[1904]], crompèc una ferma dins la region de Phoenix e chambièt de mòde de vida (practica dau june, realizacion de pretzfachs reservats a las castas bassas<ref>Per exemple, Gandhi prenguèc l'abituda de netetjar eu meteis sas latrinas, çò qu'èra lo ròtle d'una casta d'intochables en [[Índia]].</ref>, etc.). Adoptèc sa concepcion de la chastetat volontària en [[1906]] e publiquèc en [[1909]] ''[[Hind Swaraj]]'', un [[libre]] denonciant la [[civilizacion]] occidentala e prepausant una vision d'[[Índia]] [[independéncia|independenta]] fondaa sus una [[economia]] rurala autosufisenta<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nazmul S. Sultan, « Moral Empire and the Global Meaning of Gandhi's Anti-imperialism », ''The Review of Politics'', vol. 84, n° 4, 2022, pp. 545-569.</ref>. Comencèc pereu una correspondéncia amb [[Leon Tolstoï]] ([[1828]]-[[1910]]). Aquelas transformacions li donèron una reputacion d'integritat que li permetèron de venir l'avocat dels marchands indians mai riches de Sud-Africa e d'obtenir de revenguts considerables. Pasmens, refusèc pauc a cha pauc los avantatges materiaus ligats a aquela situacion per chausir un mòde de vida simple<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Claude Markovits, ''Gandhi'', París, Presses de Science-Po, 2000, p. 27.</ref>. === Lo retorn en Índia e los prumiers combats === Gandhi tornèc en [[Índia]] en [[1915]] a la demanda de [[Gopal Krishna Gokhale]] ([[1866]]-[[1915]]), un dels chefs de l'[[Indian National Congress]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Radhey Shyam Verma, « Gopal Krishna Gokhale and his contribution to struggle of people of Indian origin in South Africa », ''Proceedings of the Indian History Congress'', n° 70, 2010, pp. 860-868.</ref>. Fondat en [[1885]], aqueu movement aviá per objectiu de favorizar l'integracion dels Indians educats au sen de l'[[Emperi Britanic]]. Pasmens, venguèc pauc a cha pauc mai radicau e favorable a de reformas socialas e politicas d'amplor dau sistema [[colonialisme|coloniau]]. [[Gopal Krishna Gokhale|Gokhale]] èra una figura dels partisans d'evolucions socialas, mas s'opausava pas a l'existéncia de las [[Raj Britanic|Índias Britanicas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Govind Talwalkar, ''Gopal Krishna Gokhale: his Life and Times'', Rupa Publication, Delhi, 2005.</ref>. Seguissent sos conseus, Gandhi comencèc de viatjar en [[Índia]] per descurbir lo païs. En [[1917]], Gandhi organizèc sos prumiers combats en [[Champaran]] e en [[Kheda]]. Dins las doas regions, identiquèc una importanta populacion de trabalhaires [[agricultura|agricòlas]] paures ([[serv]]s, trabalhaires sensa terra, proprietaris paures) que devián trabalhar au profiech de grands proprietaris, sovent [[Reialme Unit|britanics]], per cultivar de produchs destinats a l'[[exportacion]] ([[indi]], etc.). La misèria i èra extrema que los revenguts reversats als trabalhaires èran fòrça febles. Amb l'ajuda de [[Vallabhbhai Patel]] ([[1875]]-[[1950]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Rajmohan Gandhi, ''Gandhi: The Man, His People, and the Empire'', University of California Press, 2008, pp. 196-197.</ref>, estudièc lo territòri e achampèc de volontaris per netejar los vilatges, construire d'[[escòla]]s e d'[[espitau]]s e dirigir de protestacions còntra los problemas sociaus locaus e una aumentacion dels [[impòst]]s decidia per las autoritats britanicas. En [[Champaran]], lo poder foguèc susprés e acceptèc rapidament de negociar quauques concessions<ref>'''[[anglés|(en)]]''' David Hardiman, « Champaran and Gandhi: Planters, Peasants and Gandhian Politics by Jacques Pouchepadass (Review) », ''Journal of the Royal Asiatic Society'', vol. 11, n° 1, 2001, pp. 99-101.</ref>. En [[Kheda]], una campanha de cinc mes de refús de pagar las taxas localas permetèc d'obtenir l'abandon dau projecte de taxa suplementària, la liberacion dels manifestants arrestats e la dubertura de negociacions pus larjas entre l'administracion locala e [[Vallabhbhai Patel]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Judith M. Brown, ''Gandhi's Rise to Power: Indian Politics 1915–1922'', Cambridge University Press, 1974, pp. 94-102.</ref>. Durant la [[Prumiera Guerra Mondiala]] los Britanics avián promés de reformas dau sistema coloniau que foguèron jamai aplicaas. Aquò favorizèc l'emergéncia de movements nacionalistas mai radicaus dins mai d'una region. Per los combatre, adoptèron en [[1919]] la [[Rowlatt Act|lei Rowlatt]], un texte que permetiá a las autoritats d'arrestar los Indians sospechats de sedicion e de los detenir dos ans sensa procès<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Popplewell, ''Intelligence and Imperial Defence: British Intelligence and the Defence of the Indian Empire 1904–1924'', Routledge, 1995, p. 175.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Hugh Tinker, « India in the First World War and after », ''Journal of Contemporary History'', vol. 3, n° 4, 1968, p. 92.</ref>. Gandhi rejonhèc la lucha còntra aquela lei en aplicant tornarmai la ''[[satyagraha]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Stanley Wolpert, ''Gandhi's Passion: The Life and Legacy of Mahatma Gandhi'', Oxford University Press, 2002, pp. 99-103.</ref>. Aquò foguèc lo començament d'una lucha malaisia que durèc fins a l'abolicion de la lei en març de [[1922]]. La volontat de non-violéncia de Gandhi foguèc tertia per la repression violenta de las autoritats [[Reialme Unit|britanicas]], per los atacs organizats per una partia dels manifestants e per las tensions creissentas entre [[islam|musulmans]] e [[indoïsme|indós]]. D'efiech, lo movement de [[1919]]-[[1922]] foguèc tochat per d'insureccions murtrieras organizaas còntra los Europeus o de minoritats (en particular, los [[Parsis]]). Los chaples principaus se debanèron en [[Penjab]] entre los 10 e 12 d'abriu de [[1919]] e lo 19 de novembre de [[1921]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Michael O' Dwyer, ''India as I Knew It'', Londres, 1925, pp. 273-274.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Harry Hubert Field, ''After Mother India'', Londres, 1929, p. 39.</ref>. I aguèc pereu de campanhas d'espauriment per empachar los Indians de participar als eveniments oficiaus<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Edoard VIII, ''A King's Story: The Memoirs of the Duke of Windsor'', Nòva York, 1947, pp. 171-172.</ref>. En fàcia, las tropas britanicas [[Chaple d'Amritsar|tirèron sus de manifestants pacifics]] lo 13 d'abriu de [[1919]] a [[Amritsar]] entraïnant la mòrt de centenaus de personas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Nick Lloyd, ''The Amritsar Massacre: The Untold Story of One Fateful Day'', I.B. Tauris, 2011, p. 178.</ref>. Per empachar lo desvolopament de la violéncia, Gandhi ordonèc la fin dau movement après de combats violents en [[Uttar Pradesh]] en febrier de [[1922]]. Durant aquelos eveniments, Gandhi venguèc lo chef dau [[Indian National Congress|Congress]] en [[1921]], mas foguèc condamnat a sieis ans de preson en [[1922]]. Pasmens, son estrategia èra encara contestaa au sen dau movement. Se foguèc liberat en [[1924]], son autoritat foguèc contestaa per sos opausants internes durant son abséncia e l'unitat dau movement nacionalista indian foguèc menaçaa per aquelos desacòrdis. Fins a [[1928]], Gandhi limitèc ansin son accion a de combats còntra l'[[alcoolisme]], l'ignorància, la pauretat e las segregacions còntra los intochables. Participèc pereu a las discussions per amaisar las tensions amb las autras formacions nacionalistas. === La lucha per l'independéncia === En [[1928]], lo govern [[Reialme Unit|britanic]] decidèc de mandatar una comission per prepausar una reforma de l'[[Raj Britanic|Emperi de las Índias]]. Pasmens, los partits nacionalistas la boicotèron. Aquela protestacion foguèc l'ocasion per Gandhi de tornar venir una figura centrala de la vida politica indiana. === Lo partiment de las Índias e l'assassinat === == Pensaa e eiretatge == === La pensaa de Gandhi === === L'eiretatge e l'influéncia culturaus de Gandhi === == Annexas == === Ligams intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Filosofia indiana]]. * [[Índia]]. * [[Movement independentista indian]]. * [[Jawaharlal Nehru|Nehru (Jawaharlal)]]. * [[Partiment deis Índias|Partiment de las Índias]]. * [[Raj Britanic]]. * [[John Ruskin|Ruskin (John)]]. * ''[[Satyagraha]]''. * [[Leon Tolstoï|Tolstoï (Leon)]]. </div> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Eròi nacional|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Non-violéncia|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Personalitat pacifista|Ghandi]] [[Categoria:Espiritualitat|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Naissença en 1869|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Decès en 1948|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Mòrt assassinat|Gandhi, Mohandas K.]] [[Categoria:Istòria d'Índia|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Leader independentista|Gandhi, Mohandas]] [[Categoria:Vegetarian|Ghandi]] julafsicm6if8oe661w09itfnwpn6t6 0 40187 2497363 2497361 2026-04-02T12:45:34Z Alaric 506 44932 /* Meneurí o Menaurí */ 2497363 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Sort.jpg|thumb|right|250px|Vista generala de Sort]] [[Imatge:Escut de Sort.svg|thumb|left|100px|Escut de Sort]] '''Sort''' es la capitala de la [[comarca]] [[Catalonha|catalana]] del [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren). ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sòrt | nòrd = [[Espot]] | nòrd-èst = [[Rialp|Rialb]] | èst = | sud-èst = [[Soriguera]] | sud = | sud-oèst = [[Baix Pallars]] | oèst = [[La Torre de Cabdella]] <small>([[Palhars Jusan]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron. ===Sort=== L'etimologia es parallèla ambe la del [[El Pont de Suert|Pont de Suert]]. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de ''Vilamflor'' (< ''Villa Furoris''), despareguda ara. La menaça dels moros empachèt tota formacion de vilatge, en mai de la dominacion exclusiva del monestièr de [[Baix Pallars|Gerri]], que non daissava subrondar que de vilatges. Solament i aviá un pont, tan necessari que lo paratge es citat en 947 la ''ribera de Saorte'' (del basc ''çubi'', « pont »), de ''çuburi-ti'', SŬBŬRĬTI, ambe'l sufixe d'adjectiu -TI e ''iri'', « vilatge »; ''çuburi-ti'' èra donc l'endret (''-ti''), dins la practica la val del vilatge (''iri'') del pont (''çubi''). La fòrma ''Suort'' de 981 daissa intacta lo Ŭ etimologic, mès en general i agèt una dissimilacion en ''Sa(v)ort'', completament normala, puèi ''Saort'' > ''Sort''. Çaquelà, i aviá en [[Reiaume de Navarra|Navarra]] una localitat del nom de ''Çubiurruti'' citada en 1277, donc ''urruti'', « luènh » o sa varianta ''irruti'' poiriá èsser una autra etimologia, ''Çubi-urruti''. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. [[Sòrt]] ([[Shalòssa]]) seriá un nom semblable ? <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558</ref> ===La Bastida de Sort=== La definicion de ''bastida'' en catalan es « construccion de caractèr provisòri per la defensa d'una plaça o per sa conquista » (Llull, Blanquerna, Desclot, Muntaner) ; « dispositiu de guèrra en fòrma de tor » (Jaume I, Eiximenis) ; « armadura o estaudèl fait de pòstes e de bigas e utilizat dins una construccion » (tèxte anterior de 1495 e 1534, dins AlcM) e dins Baró de Maldà, Excursions, p. 155) <ref>https://decat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26269</ref> ===Bressui=== La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : ''Ego Ecco et uxor mesa Brexunio''. S'agís de ''Bergsuind'' (près d'un autre, ''Bergsind''). Regularament, ''nd'' > ''nn'', puèi lo nom venguèt quicòm coma ''Breksuin'', puèi ''Bres(s)uin''. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en ''-ui'' menèt al resultat actual <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 118 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10796</ref>. ===Pernui=== La prononciacion es [per'nuj], atestat ''Pernui'' en 966. Lo sufixe [-ŏi] > catalan ''-ui'', supausa pas exclusivament que lo nom siá ibèrobasc, cf. lo Santuari de Pedrui, de ''pedra''; aicí, deriva de ''Peró'' (Pedró), derivat de ''pedra'', donc ''Pero(n)ui'', contractat en ''Pernui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 204-205 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31258</ref>. ===Enviny=== La prononciacion es [am'biɲ] o intermediària entre [am'biɲ] e [em'biɲ]. Las fòrmas ancianas son ''Invicinio'' en 839, ''Inbicinio'' en 1014, ''Invecing'' en 1066, ''Envezino'', ''Envezin'' en 1163, ''Envey'' en 1281, etc. Deriva de ''in vicinio'', « dins lo vesinat, -atge, a l'entorn, compréner « a l'entorn de Sort » <ref name = viny>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 74-75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17127</ref>. ===Castellviny=== La prononciacion es [kasteʎ'biɲ] o [kastel'biɲ] [dissimilacion]. Deriva de ''castellum vicinii'', probablament un genitiu latin <ref name = viny/>. Veire lo precedent. ===Llarvén=== La prononciacion es [ʎar'ben]. Las fòrmas ancianas son ''Lertuen'' en 1080, ''Leruent'' en 1094, ''Lartuen'' en 1281. Lo càmbiament de ''Lertŭén'' en ''Lertvén'', puèi a ''Lervén'' es de fonetica normala. Enfin, abans ''r'' e ''é'' accentuats, la mudason de ''e'' en ''a'' es una dissimilacion normala, facilitada per la situacion darrèr ''r''. D'un autre costat, la sillaba iniciala istorica ''Lert-'' coïncidís ambe la de ''Lertamon'', [lɛrta'mon], municipi de [[Lladorre]]. L'origina seriá lo [[basc]] ''ler'', « pin », que se pòt derivar en ''lerdo'', « rosina », mès lo sens primitiu de ''lerdo'' seriá « [[Pinales|rosinós]] ». Sembla çaquelà que lo nom primitiu del pin seriá ''Leher'', trobat dins ''Leherenn-'', nom d'una divinitat aquitana. Veire [[Senterada|Larén]]. Per explicar l'ensemble del nom, se pòt postular un compausat ''*Lertuondo'', ambe'l basc ''ondo'', « fons, soca, lòc de fondament »; la seguida seriá ''lertŭón'', puèi seriá diferenciacion de ''lertŭón'' en ''ler(t)ŭén'' — coma ''vou'' > ''veu'', ''crou'' > ''creu'', e enfin Llarvén <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 11-12 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23418</ref>. ===Montardit (de Baix, de Dalt)=== Lo vilatge principal es Montardit (de Dalt). Al pè d'aqueste es Montardit de Baix (o Ribera de Montardit, o els Hostals de Montardit). La prononciacion es [muntar'dit]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ardit'' en 1163, ''Monte Ardit'' en 1164, ''Montardit'' en 1408. ''Montardit'' es de segur un compausat ambe l'adjectiu ''ardit'', « coratjós », siá ambe un sens metaforic de castèl que non se rend, siá coma subrenom del senhor del lòc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 330-331 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27000</ref>. ===Olp=== La prononciacion es [olp]. Las fòrmas ancianas son ''Olve'' en 977, ''condominas de Olb'' en 983, ''Olbis'' en 981-985, ''Olbe'' en 1076 (prop de Mur), ''Olb'' en 1257-1269, ''Olp'' en 1276, etc. I agèt un omonime dins 22223 [[Sopeira]], citada ''Olobe'' en 841-45. L'origina es ''olo'', « pichon edifici rustic » , de meteissa origina que ''o(h)ol'', « pòst, madièr », ambe ''-be'', « jos, dejós ». Lo resultat es ''ólobe'', « a cobèrt de las pòsts, jos lo refugi », aparentat a de mots basques actuals <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 41-42 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29106</ref>. ===Pujalt=== Pas citat dins l'ONCAT. Probablament Puialt, puèg naut. ===Llessui=== Es lo vilatge pus naut de la val d'Àssua (situada entre ''Lles'' e ''Llesp''). La prononciacion es [ʎe'suj]. Lo nom es atestat ''La Suy'' en 1359 e ''Lessui'' en 1525, ''Llaçuy'' en 1518, ''Llassuy'' en 1645 e 1770. Siquenon, es quasi absent de las fonts medievalas, coma lòc refractari a la penetracion, qu'a per exemple conservat de basquismes coma ''lido'', « lavanca, lit, lhavet » e donc que gardèt tardivament lo monolingüisme basc. L'essencial es la rasic ''Leç-'', comuna ambe Lles i Llesp. Lo mot basc ''leçe'' o ''leize'' amassa las nocions d'espeluga, avenc, bauç, gòrja e tanben una val o un valat. La terminason ''-ui'' es tipica de la toponimia basca <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 68-69 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23630</ref>. ===Meneurí o Menaurí=== Lòc desabitat. La prononciacion locala es [menew'ri]. Lo nom es citat en 1645 ''Menorí'' e ''Benaurí''; lo segond compòrta una dissimilacion, a la manièra del latin MERENDARE > ''berenar'', o del mot prelatin MUNO > catalan ''bony''. Çò pus probable es que ven del nom d'un repoblaire francés del nom de ''Maunoury'' (puslèu que d'un nom basc), que significa « mal noirit », que se pòt compréner coma « mal ensenhat » o puslèu coma « afamat, atalentat »; la proximitat de ''Saurí'', vilatjòt un pauc pus important, que [[Joan Coromines]] interprèta coma una fòrma lemosina o sentongesa ''Saverí'' (del nom germanic d'òme ''sabi-rik'') ambe pèrda de ''-k'' final coma en francés, va tanben dins aquel sens. Lo gascon ''neurir'', « noirir », de NUTRIRE, foguèt benlèu una influéncia, o lo vèrbe ''menar'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 250-251 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=25955</ref>. ===Saurí o Saurí=== La prononciacion locala es [sew'ri] o de còps (benlèu) [saw'ri]. Las fòrmas ancianas son ''in territorio Savarisi'' en 899, ''in villa Savariense'' en 979 e cap a 980, ''in Sabarisi'' en 981, ''Sauri'' en 1359, ''Seuri'' en 1566, ''Saurí'' en 1645. Lo nom patronimic ''Savarís'' es benlèu palharés. L'origina es lo nom germanic d'òme ''Sabiriks'', varianta de ''Sabirik'', ''Sabarik'', ambe sincòpa. Per explicar la tombada de ''-k'', cal supausar un nom lemosin o auvernhàs, o quitament francés. I a una varianta en ''-eu'' coma dins Meneurí<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 65 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37857</ref>, que Joan Coromines explica pas. ===Altron=== La prononciacion es [al'trɔn] a l'entorn de Sort, [al'tron] endacòm mai. Las fòrmas ancianas son ''Otron'' en 1164, ''Loch del Torn'' (per ''Eltron''), ''lloch del Tron'' en 1435, ''loci del Trohon'' en 1455, ''lo Tron'' en 1518, ''Altron'' en 1525 e 1541. L'etimologia es ''Alt Tron'', « cima aplatida », motivada per la nautor planièra que lo vilatge es dessús <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 177 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2453</ref>. ===Bernui=== Se ditz [plans de Ber'nuj]. Es un nom aparentat a [[La Torre de Cabdella|Beranui]]. La terminason (probablament) basca ''-ŏi'' mena a ''-ui''. Per la basa, [[Gerhard Rohlfs]] causís lo cognomen latin ''Veranus'' e dins d'autres cases lo nom celtic ''Brennus'', mentre que Menéndez Pidal, seguit al mens provisòriament per J. Coromines, aima mai l'adjectiu substantivat ''veranus'', « primaverenc »; çaquelà, Coromines penava a creire qu'un nom pauc frequent coma ''Veranus'' aja pogut donar tant de toponimes dins un airal estret. Demòra un escrupul a acceptar un mot latin e una terminason basca. I a una autra solucion, benlèu preferibla, lo basc ''bera'', « mòl, doç », en parlant del terren, que correspond a de lòcs aigaloses, aptes a far de pastencs e a donar una èrba abondosa. ''Bera'' se pòt jónher ambe ''-ŏi'' pel mejan de ''-n-'' unitiva <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 454-455 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=8059</ref>. ===Sorre=== La prononciacion es ['sorre] a Sort, tanben ['sɔrri] a Sort e a l'entorn. Las fòrmas ancianas son ''Saore'' en 1248 (ipèrcorreccion segon lo modèl ''Saort'' > ''Sort''), ''Sorre'' en 1359, 1556, 1645. S'agís d'un nom ibèrobasc. L'etime es ''çur'', « fusta, lenha », que deviá èsser ancianament ''çurr(a)'', ambe l'article ''-a'' e ''rr'' dobla. Coma ''u'' ibèrobasca èra una vocala de quantitat indiferenta, sa romanizacion podiá menar a [u] o a [o], donc per exemple, a costat, ''Surp'', municipi de [[Rialp]], (nom ambe la pòstposicion ''-be'') <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 167-168 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39540</ref>. ==Istòria== En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. ==Ligams extèrnes == *[http://sort.ddl.net/ Sit de la comuna] *Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll [http://dcvb.iec.cat/] *Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} on60aijvp8uxadwi4z1z3sxzmj42d75 2497364 2497363 2026-04-02T12:46:57Z Alaric 506 44932 /* Saurí o Saurí */ 2497364 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Sort.jpg|thumb|right|250px|Vista generala de Sort]] [[Imatge:Escut de Sort.svg|thumb|left|100px|Escut de Sort]] '''Sort''' es la capitala de la [[comarca]] [[Catalonha|catalana]] del [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren). ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sòrt | nòrd = [[Espot]] | nòrd-èst = [[Rialp|Rialb]] | èst = | sud-èst = [[Soriguera]] | sud = | sud-oèst = [[Baix Pallars]] | oèst = [[La Torre de Cabdella]] <small>([[Palhars Jusan]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron. ===Sort=== L'etimologia es parallèla ambe la del [[El Pont de Suert|Pont de Suert]]. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de ''Vilamflor'' (< ''Villa Furoris''), despareguda ara. La menaça dels moros empachèt tota formacion de vilatge, en mai de la dominacion exclusiva del monestièr de [[Baix Pallars|Gerri]], que non daissava subrondar que de vilatges. Solament i aviá un pont, tan necessari que lo paratge es citat en 947 la ''ribera de Saorte'' (del basc ''çubi'', « pont »), de ''çuburi-ti'', SŬBŬRĬTI, ambe'l sufixe d'adjectiu -TI e ''iri'', « vilatge »; ''çuburi-ti'' èra donc l'endret (''-ti''), dins la practica la val del vilatge (''iri'') del pont (''çubi''). La fòrma ''Suort'' de 981 daissa intacta lo Ŭ etimologic, mès en general i agèt una dissimilacion en ''Sa(v)ort'', completament normala, puèi ''Saort'' > ''Sort''. Çaquelà, i aviá en [[Reiaume de Navarra|Navarra]] una localitat del nom de ''Çubiurruti'' citada en 1277, donc ''urruti'', « luènh » o sa varianta ''irruti'' poiriá èsser una autra etimologia, ''Çubi-urruti''. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. [[Sòrt]] ([[Shalòssa]]) seriá un nom semblable ? <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558</ref> ===La Bastida de Sort=== La definicion de ''bastida'' en catalan es « construccion de caractèr provisòri per la defensa d'una plaça o per sa conquista » (Llull, Blanquerna, Desclot, Muntaner) ; « dispositiu de guèrra en fòrma de tor » (Jaume I, Eiximenis) ; « armadura o estaudèl fait de pòstes e de bigas e utilizat dins una construccion » (tèxte anterior de 1495 e 1534, dins AlcM) e dins Baró de Maldà, Excursions, p. 155) <ref>https://decat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26269</ref> ===Bressui=== La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : ''Ego Ecco et uxor mesa Brexunio''. S'agís de ''Bergsuind'' (près d'un autre, ''Bergsind''). Regularament, ''nd'' > ''nn'', puèi lo nom venguèt quicòm coma ''Breksuin'', puèi ''Bres(s)uin''. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en ''-ui'' menèt al resultat actual <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 118 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10796</ref>. ===Pernui=== La prononciacion es [per'nuj], atestat ''Pernui'' en 966. Lo sufixe [-ŏi] > catalan ''-ui'', supausa pas exclusivament que lo nom siá ibèrobasc, cf. lo Santuari de Pedrui, de ''pedra''; aicí, deriva de ''Peró'' (Pedró), derivat de ''pedra'', donc ''Pero(n)ui'', contractat en ''Pernui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 204-205 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31258</ref>. ===Enviny=== La prononciacion es [am'biɲ] o intermediària entre [am'biɲ] e [em'biɲ]. Las fòrmas ancianas son ''Invicinio'' en 839, ''Inbicinio'' en 1014, ''Invecing'' en 1066, ''Envezino'', ''Envezin'' en 1163, ''Envey'' en 1281, etc. Deriva de ''in vicinio'', « dins lo vesinat, -atge, a l'entorn, compréner « a l'entorn de Sort » <ref name = viny>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 74-75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17127</ref>. ===Castellviny=== La prononciacion es [kasteʎ'biɲ] o [kastel'biɲ] [dissimilacion]. Deriva de ''castellum vicinii'', probablament un genitiu latin <ref name = viny/>. Veire lo precedent. ===Llarvén=== La prononciacion es [ʎar'ben]. Las fòrmas ancianas son ''Lertuen'' en 1080, ''Leruent'' en 1094, ''Lartuen'' en 1281. Lo càmbiament de ''Lertŭén'' en ''Lertvén'', puèi a ''Lervén'' es de fonetica normala. Enfin, abans ''r'' e ''é'' accentuats, la mudason de ''e'' en ''a'' es una dissimilacion normala, facilitada per la situacion darrèr ''r''. D'un autre costat, la sillaba iniciala istorica ''Lert-'' coïncidís ambe la de ''Lertamon'', [lɛrta'mon], municipi de [[Lladorre]]. L'origina seriá lo [[basc]] ''ler'', « pin », que se pòt derivar en ''lerdo'', « rosina », mès lo sens primitiu de ''lerdo'' seriá « [[Pinales|rosinós]] ». Sembla çaquelà que lo nom primitiu del pin seriá ''Leher'', trobat dins ''Leherenn-'', nom d'una divinitat aquitana. Veire [[Senterada|Larén]]. Per explicar l'ensemble del nom, se pòt postular un compausat ''*Lertuondo'', ambe'l basc ''ondo'', « fons, soca, lòc de fondament »; la seguida seriá ''lertŭón'', puèi seriá diferenciacion de ''lertŭón'' en ''ler(t)ŭén'' — coma ''vou'' > ''veu'', ''crou'' > ''creu'', e enfin Llarvén <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 11-12 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23418</ref>. ===Montardit (de Baix, de Dalt)=== Lo vilatge principal es Montardit (de Dalt). Al pè d'aqueste es Montardit de Baix (o Ribera de Montardit, o els Hostals de Montardit). La prononciacion es [muntar'dit]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ardit'' en 1163, ''Monte Ardit'' en 1164, ''Montardit'' en 1408. ''Montardit'' es de segur un compausat ambe l'adjectiu ''ardit'', « coratjós », siá ambe un sens metaforic de castèl que non se rend, siá coma subrenom del senhor del lòc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 330-331 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27000</ref>. ===Olp=== La prononciacion es [olp]. Las fòrmas ancianas son ''Olve'' en 977, ''condominas de Olb'' en 983, ''Olbis'' en 981-985, ''Olbe'' en 1076 (prop de Mur), ''Olb'' en 1257-1269, ''Olp'' en 1276, etc. I agèt un omonime dins 22223 [[Sopeira]], citada ''Olobe'' en 841-45. L'origina es ''olo'', « pichon edifici rustic » , de meteissa origina que ''o(h)ol'', « pòst, madièr », ambe ''-be'', « jos, dejós ». Lo resultat es ''ólobe'', « a cobèrt de las pòsts, jos lo refugi », aparentat a de mots basques actuals <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 41-42 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29106</ref>. ===Pujalt=== Pas citat dins l'ONCAT. Probablament Puialt, puèg naut. ===Llessui=== Es lo vilatge pus naut de la val d'Àssua (situada entre ''Lles'' e ''Llesp''). La prononciacion es [ʎe'suj]. Lo nom es atestat ''La Suy'' en 1359 e ''Lessui'' en 1525, ''Llaçuy'' en 1518, ''Llassuy'' en 1645 e 1770. Siquenon, es quasi absent de las fonts medievalas, coma lòc refractari a la penetracion, qu'a per exemple conservat de basquismes coma ''lido'', « lavanca, lit, lhavet » e donc que gardèt tardivament lo monolingüisme basc. L'essencial es la rasic ''Leç-'', comuna ambe Lles i Llesp. Lo mot basc ''leçe'' o ''leize'' amassa las nocions d'espeluga, avenc, bauç, gòrja e tanben una val o un valat. La terminason ''-ui'' es tipica de la toponimia basca <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 68-69 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23630</ref>. ===Meneurí o Menaurí=== Lòc desabitat. La prononciacion locala es [menew'ri]. Lo nom es citat en 1645 ''Menorí'' e ''Benaurí''; lo segond compòrta una dissimilacion, a la manièra del latin MERENDARE > ''berenar'', o del mot prelatin MUNO > catalan ''bony''. Çò pus probable es que ven del nom d'un repoblaire francés del nom de ''Maunoury'' (puslèu que d'un nom basc), que significa « mal noirit », que se pòt compréner coma « mal ensenhat » o puslèu coma « afamat, atalentat »; la proximitat de ''Saurí'', vilatjòt un pauc pus important, que [[Joan Coromines]] interprèta coma una fòrma lemosina o sentongesa ''Saverí'' (del nom germanic d'òme ''sabi-rik'') ambe pèrda de ''-k'' final coma en francés, va tanben dins aquel sens. Lo gascon ''neurir'', « noirir », de NUTRIRE, foguèt benlèu una influéncia, o lo vèrbe ''menar'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 250-251 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=25955</ref>. ===Saurí o Seurí=== La prononciacion locala es [sew'ri] o de còps (benlèu) [saw'ri]. Las fòrmas ancianas son ''in territorio Savarisi'' en 899, ''in villa Savariense'' en 979 e cap a 980, ''in Sabarisi'' en 981, ''Sauri'' en 1359, ''Seuri'' en 1566, ''Saurí'' en 1645. Lo nom patronimic ''Savarís'' es benlèu palharés. L'origina es lo nom germanic d'òme ''Sabiriks'', varianta de ''Sabirik'', ''Sabarik'', ambe sincòpa. Per explicar la tombada de ''-k'', cal supausar un nom lemosin o auvernhàs, o quitament francés. I a una varianta en ''-eu'' coma dins Meneurí<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 65 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37857</ref>, que [[Joan Coromines]] explica pas. ===Altron=== La prononciacion es [al'trɔn] a l'entorn de Sort, [al'tron] endacòm mai. Las fòrmas ancianas son ''Otron'' en 1164, ''Loch del Torn'' (per ''Eltron''), ''lloch del Tron'' en 1435, ''loci del Trohon'' en 1455, ''lo Tron'' en 1518, ''Altron'' en 1525 e 1541. L'etimologia es ''Alt Tron'', « cima aplatida », motivada per la nautor planièra que lo vilatge es dessús <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 177 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2453</ref>. ===Bernui=== Se ditz [plans de Ber'nuj]. Es un nom aparentat a [[La Torre de Cabdella|Beranui]]. La terminason (probablament) basca ''-ŏi'' mena a ''-ui''. Per la basa, [[Gerhard Rohlfs]] causís lo cognomen latin ''Veranus'' e dins d'autres cases lo nom celtic ''Brennus'', mentre que Menéndez Pidal, seguit al mens provisòriament per J. Coromines, aima mai l'adjectiu substantivat ''veranus'', « primaverenc »; çaquelà, Coromines penava a creire qu'un nom pauc frequent coma ''Veranus'' aja pogut donar tant de toponimes dins un airal estret. Demòra un escrupul a acceptar un mot latin e una terminason basca. I a una autra solucion, benlèu preferibla, lo basc ''bera'', « mòl, doç », en parlant del terren, que correspond a de lòcs aigaloses, aptes a far de pastencs e a donar una èrba abondosa. ''Bera'' se pòt jónher ambe ''-ŏi'' pel mejan de ''-n-'' unitiva <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 454-455 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=8059</ref>. ===Sorre=== La prononciacion es ['sorre] a Sort, tanben ['sɔrri] a Sort e a l'entorn. Las fòrmas ancianas son ''Saore'' en 1248 (ipèrcorreccion segon lo modèl ''Saort'' > ''Sort''), ''Sorre'' en 1359, 1556, 1645. S'agís d'un nom ibèrobasc. L'etime es ''çur'', « fusta, lenha », que deviá èsser ancianament ''çurr(a)'', ambe l'article ''-a'' e ''rr'' dobla. Coma ''u'' ibèrobasca èra una vocala de quantitat indiferenta, sa romanizacion podiá menar a [u] o a [o], donc per exemple, a costat, ''Surp'', municipi de [[Rialp]], (nom ambe la pòstposicion ''-be'') <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 167-168 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39540</ref>. ==Istòria== En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. ==Ligams extèrnes == *[http://sort.ddl.net/ Sit de la comuna] *Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll [http://dcvb.iec.cat/] *Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 0xak1s4q2unt8fpkio8tu1zckctitr9 2497365 2497364 2026-04-02T13:11:34Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2497365 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Sort.jpg|thumb|right|250px|Vista generala de Sort]] [[Imatge:Escut de Sort.svg|thumb|left|100px|Escut de Sort]] '''Sort''' es la capitala de la [[comarca]] [[Catalonha|catalana]] del [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. Es una vila de 2236 abitants (2025) situada dins la província de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. La prononciacion catalana es [sɔ́ɾt], segon lo Diccionari català-valencià-balear (L'Onomasticon Cataloniæ non ditz ren). ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Sòrt | nòrd = [[Espot]] | nòrd-èst = [[Rialp|Rialb]] | èst = | sud-èst = [[Soriguera]] | sud = | sud-oèst = [[Baix Pallars]] | oèst = [[La Torre de Cabdella]] <small>([[Palhars Jusan]])</small> | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== Sort, La Bastida de Sort, Bressui e Pernui (desabitat) èran de l'ancian municipi de Sort. Enviny, Castellviny, Llarvén, Montardit de Baix, Montardit de Dalt, Olp e Pujalt èran de l'ancian municipi d'Enviny. Llessui, Meneurí (desabitat) e Saurí èran de l'ancian municipi de Llessui. Altron, Bernui e Sorre èran de l'ancian municipi d'Altron. ===Sort=== L'etimologia es parallèla ambe la del [[El Pont de Suert|Pont de Suert]]. L'Acte de 839 non cita lo nom, sonque la localitat contigüa de ''Vilamflor'' (< ''Villa Furoris''), despareguda ara. La menaça dels moros empachèt tota formacion de vilatge, en mai de la dominacion exclusiva del monestièr de [[Baix Pallars|Gerri]], que non daissava subrondar que de vilatges. Solament i aviá un pont, tan necessari que lo paratge es citat en 947 la ''ribera de Saorte'' (del basc ''çubi'', « pont »), de ''çuburi-ti'', SŬBŬRĬTI, ambe'l sufixe d'adjectiu -TI e ''iri'', « vilatge »; ''çuburi-ti'' èra donc l'endret (''-ti''), dins la practica la val del vilatge (''iri'') del pont (''çubi''). La fòrma ''Suort'' de 981 daissa intacta lo Ŭ etimologic, mès en general i agèt una dissimilacion en ''Sa(v)ort'', completament normala, puèi ''Saort'' > ''Sort''. Çaquelà, i aviá en [[Reiaume de Navarra|Navarra]] una localitat del nom de ''Çubiurruti'' citada en 1277, donc ''urruti'', « luènh » o sa varianta ''irruti'' poiriá èsser una autra etimologia, ''Çubi-urruti''. Auriam donc siá « lo vilatge del pont » siá « delà lo pont », vist de l'autra riba. [[Sòrt]] ([[Shalòssa]]) seriá un nom semblable ? <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 186-187 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558</ref> ===La Bastida de Sort=== La definicion de ''bastida'' en catalan es « construccion de caractèr provisòri per la defensa d'una plaça o per sa conquista » (Llull, Blanquerna, Desclot, Muntaner) ; « dispositiu de guèrra en fòrma de tor » (Jaume I, Eiximenis) ; « armadura o estaudèl fait de pòstes e de bigas e utilizat dins una construccion » (tèxte anterior de 1495 e 1534, dins AlcM) e dins Baró de Maldà, Excursions, p. 155) <ref>https://decat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26269</ref> ===Bressui=== La prononciacion es [bre'suj]. I a un nom femenin germanic citat a Alaó en 972 : ''Ego Ecco et uxor mesa Brexunio''. S'agís de ''Bergsuind'' (près d'un autre, ''Bergsind''). Regularament, ''nd'' > ''nn'', puèi lo nom venguèt quicòm coma ''Breksuin'', puèi ''Bres(s)uin''. Enfin l'atraccion dels nombroses noms en ''-ui'' menèt al resultat actual <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 118 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10796</ref>. ===Pernui=== La prononciacion es [per'nuj], atestat ''Pernui'' en 966. Lo sufixe [-ŏi] > catalan ''-ui'', supausa pas exclusivament que lo nom siá ibèrobasc, cf. lo Santuari de Pedrui, de ''pedra''; aicí, deriva de ''Peró'' (Pedró), derivat de ''pedra'', donc ''Pero(n)ui'', contractat en ''Pernui'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 204-205 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31258</ref>. ===Enviny=== La prononciacion es [am'biɲ] o intermediària entre [am'biɲ] e [em'biɲ]. Las fòrmas ancianas son ''Invicinio'' en 839, ''Inbicinio'' en 1014, ''Invecing'' en 1066, ''Envezino'', ''Envezin'' en 1163, ''Envey'' en 1281, etc. Deriva de ''in vicinio'', « dins lo vesinat, -atge, a l'entorn, compréner « a l'entorn de Sort » <ref name = viny>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 74-75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17127</ref>. ===Castellviny=== La prononciacion es [kasteʎ'biɲ] o [kastel'biɲ] [dissimilacion]. Deriva de ''castellum vicinii'', probablament un genitiu latin <ref name = viny/>. Veire lo precedent. ===Llarvén=== La prononciacion es [ʎar'ben]. Las fòrmas ancianas son ''Lertuen'' en 1080, ''Leruent'' en 1094, ''Lartuen'' en 1281. Lo càmbiament de ''Lertŭén'' en ''Lertvén'', puèi a ''Lervén'' es de fonetica normala. Enfin, abans ''r'' e ''é'' accentuats, la mudason de ''e'' en ''a'' es una dissimilacion normala, facilitada per la situacion darrèr ''r''. D'un autre costat, la sillaba iniciala istorica ''Lert-'' coïncidís ambe la de ''Lertamon'', [lɛrta'mon], municipi de [[Lladorre]]. L'origina seriá lo [[basc]] ''ler'', « pin », que se pòt derivar en ''lerdo'', « rosina », mès lo sens primitiu de ''lerdo'' seriá « [[Pinales|rosinós]] ». Sembla çaquelà que lo nom primitiu del pin seriá ''Leher'', trobat dins ''Leherenn-'', nom d'una divinitat aquitana. Veire [[Senterada|Larén]]. Per explicar l'ensemble del nom, se pòt postular un compausat ''*Lertuondo'', ambe'l basc ''ondo'', « fons, soca, lòc de fondament »; la seguida seriá ''lertŭón'', puèi seriá diferenciacion de ''lertŭón'' en ''ler(t)ŭén'' — coma ''vou'' > ''veu'', ''crou'' > ''creu'', e enfin Llarvén <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 11-12 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23418</ref>. ===Montardit (de Baix, de Dalt)=== Lo vilatge principal es Montardit (de Dalt). Al pè d'aqueste es Montardit de Baix (o Ribera de Montardit, o els Hostals de Montardit). La prononciacion es [muntar'dit]. Las fòrmas ancianas son ''Monte ardit'' en 1163, ''Monte Ardit'' en 1164, ''Montardit'' en 1408. ''Montardit'' es de segur un compausat ambe l'adjectiu ''ardit'', « coratjós », siá ambe un sens metaforic de castèl que non se rend, siá coma subrenom del senhor del lòc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 330-331 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27000</ref>. ===Olp=== La prononciacion es [olp]. Las fòrmas ancianas son ''Olve'' en 977, ''condominas de Olb'' en 983, ''Olbis'' en 981-985, ''Olbe'' en 1076 (prop de Mur), ''Olb'' en 1257-1269, ''Olp'' en 1276, etc. I agèt un omonime dins 22223 [[Sopeira]], citada ''Olobe'' en 841-45. L'origina es ''olo'', « pichon edifici rustic » , de meteissa origina que ''o(h)ol'', « pòst, madièr », ambe ''-be'', « jos, dejós ». Lo resultat es ''ólobe'', « a cobèrt de las pòsts, jos lo refugi », aparentat a de mots basques actuals <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 41-42 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29106</ref>. ===Pujalt=== Pas citat dins l'ONCAT. Probablament Puialt, puèg naut. ===Llessui=== Es lo vilatge pus naut de la val d'Àssua (situada entre ''Lles'' e ''Llesp''). La prononciacion es [ʎe'suj]. Lo nom es atestat ''La Suy'' en 1359 e ''Lessui'' en 1525, ''Llaçuy'' en 1518, ''Llassuy'' en 1645 e 1770. Siquenon, es quasi absent de las fonts medievalas, coma lòc refractari a la penetracion, qu'a per exemple conservat de basquismes coma ''lido'', « lavanca, lit, lhavet » e donc que gardèt tardivament lo monolingüisme basc. L'essencial es la rasic ''Leç-'', comuna ambe Lles i Llesp. Lo mot basc ''leçe'' o ''leize'' amassa las nocions d'espeluga, avenc, bauç, gòrja e tanben una val o un valat. La terminason ''-ui'' es tipica de la toponimia basca <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 68-69 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23630</ref>. ===Meneurí o Menaurí=== Lòc desabitat. La prononciacion locala es [menew'ri]. Lo nom es citat en 1645 ''Menorí'' e ''Benaurí''; lo segond compòrta una dissimilacion, a la manièra del latin MERENDARE > ''berenar'', o del mot prelatin MUNO > catalan ''bony''. Çò pus probable es que ven del nom d'un repoblaire francés del nom de ''Maunoury'' (puslèu que d'un nom basc), que significa « mal noirit », que se pòt compréner coma « mal ensenhat » o puslèu coma « afamat, atalentat »; la proximitat de ''Saurí'', vilatjòt un pauc pus important, que [[Joan Coromines]] interprèta coma una fòrma lemosina o sentongesa ''Saverí'' (del nom germanic d'òme ''sabi-rik'') ambe pèrda de ''-k'' final coma en francés, va tanben dins aquel sens. Lo gascon ''neurir'', « noirir », de NUTRIRE, foguèt benlèu una influéncia, o lo vèrbe ''menar'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 250-251 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=25955</ref>. ===Saurí o Seurí=== La prononciacion locala es [sew'ri] o de còps (benlèu) [saw'ri]. Las fòrmas ancianas son ''in territorio Savarisi'' en 899, ''in villa Savariense'' en 979 e cap a 980, ''in Sabarisi'' en 981, ''Sauri'' en 1359, ''Seuri'' en 1566, ''Saurí'' en 1645. Lo nom patronimic ''Savarís'' es benlèu palharés. L'origina es lo nom germanic d'òme ''Sabiriks'', varianta de ''Sabirik'', ''Sabarik'', ambe sincòpa. Per explicar la tombada de ''-k'', cal supausar un nom lemosin o auvernhàs, o quitament francés. I a una varianta en ''-eu'' coma dins Meneurí<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 65 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37857</ref>, que [[Joan Coromines]] explica pas. ===Altron=== La prononciacion es [al'trɔn] a l'entorn de Sort, [al'tron] endacòm mai. Las fòrmas ancianas son ''Otron'' en 1164, ''Loch del Torn'' (per ''Eltron''), ''lloch del Tron'' en 1435, ''loci del Trohon'' en 1455, ''lo Tron'' en 1518, ''Altron'' en 1525 e 1541. L'etimologia es ''Alt Tron'', « cima aplatida », motivada per la nautor planièra que lo vilatge es dessús <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 177 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2453</ref>. </br> ''Tron'' o ''trony''. Es un adjectiu arcaïc, d'origina celtica, de sens « aplatit, camús » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 354 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44795</ref>. ===Bernui=== Se ditz [plans de Ber'nuj]. Es un nom aparentat a [[La Torre de Cabdella|Beranui]]. La terminason (probablament) basca ''-ŏi'' mena a ''-ui''. Per la basa, [[Gerhard Rohlfs]] causís lo cognomen latin ''Veranus'' e dins d'autres cases lo nom celtic ''Brennus'', mentre que Menéndez Pidal, seguit al mens provisòriament per J. Coromines, aima mai l'adjectiu substantivat ''veranus'', « primaverenc »; çaquelà, Coromines penava a creire qu'un nom pauc frequent coma ''Veranus'' aja pogut donar tant de toponimes dins un airal estret. Demòra un escrupul a acceptar un mot latin e una terminason basca. I a una autra solucion, benlèu preferibla, lo basc ''bera'', « mòl, doç », en parlant del terren, que correspond a de lòcs aigaloses, aptes a far de pastencs e a donar una èrba abondosa. ''Bera'' se pòt jónher ambe ''-ŏi'' pel mejan de ''-n-'' unitiva <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 454-455 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=8059</ref>. ===Sorre=== La prononciacion es ['sorre] a Sort, tanben ['sɔrri] a Sort e a l'entorn. Las fòrmas ancianas son ''Saore'' en 1248 (ipèrcorreccion segon lo modèl ''Saort'' > ''Sort''), ''Sorre'' en 1359, 1556, 1645. S'agís d'un nom ibèrobasc. L'etime es ''çur'', « fusta, lenha », que deviá èsser ancianament ''çurr(a)'', ambe l'article ''-a'' e ''rr'' dobla. Coma ''u'' ibèrobasca èra una vocala de quantitat indiferenta, sa romanizacion podiá menar a [u] o a [o], donc per exemple, a costat, ''Surp'', municipi de [[Rialp]], (nom ambe la pòstposicion ''-be'') <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 167-168 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39540</ref>. ==Istòria== En 1970, los municipis d'Enviny e Llessui foguèron incorporats a Sort, puèi ne foguèt atal per Altron en 1976. ==Ligams extèrnes == *[http://sort.ddl.net/ Sit de la comuna] *Diccionari català-valencià-balear d'Alcover-Moll [http://dcvb.iec.cat/] *Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 186-187 [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39558]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} r05h3u7mt7hmfqlk4t7kzlm7xi3m5pd 0 44921 2497418 2142105 2026-04-03T11:00:33Z Jiròni 239 /* Personalitats ligadas amb la comuna */ 2497418 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Chanac | nom2 = ''Chanac'' | imatge = FR-48-Chanac4.JPG | descripcion = Lo centre de Chanac. | lògo = cap | escut = Blason Ville 48 Chanac.svg | region ist = [[Gavaudan]] ({{Lengadòc}}) | departament = [[Losera (departament)|Losera]] | arrondiment = [[Arrondiment de Mende|Mende]] | region = {{Occitània (Region)}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small> | canton = [[Canton de La Canorga]], <small>ancianament del [[canton de Chanac]] ([[chapluòc]])</small> | intercom = [[Communauté de communes Aubrac Òlt Causses Tarn]] SIREN 200 069 268 | insee = 48039 | cp = 48230 | cònsol = Philippe Rochoux <small>([[MoDem]])</small> | gentilici = Chanacois (en [[francés]]) | mandat = [[2014]]-[[2020]] | longitud = 3.34361 | latitud = 44.46722 | alt mini = 612 | alt mej = | alt maxi = 1004 | ectaras = 7114 | km² = 71.14 |}} '''Chanac''' (''Chanac'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Gavaudan|gavaudanesa]] situada dins lo departament de [[Losera (departament)|Losera]] e la region d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Image:France Lozere Chanac Donjon.jpg|thumb|300px|left|Lo donjon de Chanac.]] Es dins l'airal linguistic de l'occitan [[lengadocian]]. L'altitud del castèl es de 650&nbsp;m. Lo mai important riu es [[Òlt (riu)|Òlt]]. Un part de la comuna es sus lo [[causse de Sauvatèrra]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 48039.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== La prononciacion, relevada a Esclanedes, es [tʃa'nak]. Autres luòcs : [mariʒu'let] (Marijolet), [rresutʃɔs] (Ressochas), [lu bja'ga] (Lo Vialar), [lu'pwɔn], Lo Pònt (de Chanac) <ref>enquèsta Sivadon, setembre 2019</ref>. Lo nom de Chanac s'explica pel nom d'òme latin ''Canus'' e lo sufixe ''-acum''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 171</ref>, latinizacion del sufixe gallés ''-*aco-''. Seriá donc una propietat rurala d'origina gallo-romana. ==Istòria== == Eraldica == ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=48039 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= [[2020]] |Identitat = Philippe Rochoux |Partit=UDF puèi <small>([[MoDem]])</small> |Qualitat=conselhièr general (2004-2015) }} {{Elegit |Debuta= [[1973]] |Fin= 1995 |Identitat= Janine Bardou |Partit=[[UDF]] |Qualitat= senatritz (1994-2001) - conselhièra generala (1972-1998), presidenta del conselh general (1985-1994)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1973 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Chanac]] ([[chapluòc]]); es ara del [[canton de La Canorga]]. ==Demografia== {{Demografia | 1793 = 1900 | 1800 = 1693 | 1806 = 1770 | 1821 = 1596 | 1831 = 1881 | 1836 = 1834 | 1841 = 1753 | 1846 = 1802 | 1851 = 1713 | 1856 = 1657 | 1861 = 1704 | 1866 = 1732 | 1872 = 1664 | 1876 = 1661 | 1881 = 1732 | 1886 = 1611 | 1891 = 1517 | 1896 = 1506 | 1901 = 1380 | 1906 = 1266 | 1911 = 1165 | 1921 = 1004 | 1926 = 970 | 1931 = 956 | 1936 = 976 | 1946 = 955 | 1954 = 826 | 1962 = 892 | 1968 = 866 | 1975 = 988 | 1982 = 1019 | 1990 = 1035 | 1999 = 1153 | 2006 = 1330 | 2011 = 1421 | 2016 = 1459 | insee=48039 |source= Cassini<ref>[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=8037 Donadas Cassini]</ref> }} * 2016 : 1459 === Ligams extèrnes === * [http://www.chanac.fr/ Sit de l'Ofici de Torisme de Chanac] ==Luòcs e monuments== <gallery heights="200"> Image:France Lozere Chanac 02.jpg Image:France_Lozere_Chanac_01.jpg </gallery> ==Personalitats ligadas amb la comuna== *[[Leon Teissier]] (1883-1981) escrivan ==Veire tanben== * [http://www.lozere.fr/ Siti del conselh general de Losera] {{fr}} ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de Losera}} [[Categoria:Comuna de Losera]] ghjkemst4bevqd5erc51s0msqk5plc1 2497422 2497418 2026-04-03T11:37:16Z Jiròni 239 2497422 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Chanac | nom2 = ''Chanac'' | imatge = FR-48-Chanac4.JPG | descripcion = Lo centre de Chanac. | lògo = cap | escut = Blason Ville 48 Chanac.svg | region ist = [[Gavaudan]] ({{Lengadòc}}) | departament = [[Losera (departament)|Losera]] | arrondiment = [[Arrondiment de Mende|Mende]] | region = {{Occitània (Region)}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small> | canton = [[Canton de La Canorga]], <small>ancianament del [[canton de Chanac]] ([[chapluòc]])</small> | intercom = [[Communauté de communes Aubrac Òlt Causses Tarn]] SIREN 200 069 268 | insee = 48039 | cp = 48230 | cònsol = Noël Lafourcade | gentilici = Chanacois (en [[francés]]) | mandat = [[2026]]-[[2032]] | longitud = 3.34361 | latitud = 44.46722 | alt mini = 612 | alt mej = | alt maxi = 1004 | ectaras = 7114 | km² = 71.14 |}} '''Chanac''' (''Chanac'' en [[francés]]) es una [[comuna]] [[Gavaudan|gavaudanesa]] situada dins lo departament de [[Losera (departament)|Losera]] e la region d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[Image:France Lozere Chanac Donjon.jpg|thumb|300px|left|Lo donjon de Chanac.]] Es dins l'airal linguistic de l'occitan [[lengadocian]]. L'altitud del castèl es de 650&nbsp;m. Lo mai important riu es [[Òlt (riu)|Òlt]]. Un part de la comuna es sus lo [[causse de Sauvatèrra]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 48039.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== La prononciacion, relevada a Esclanedes, es [tʃa'nak]. Autres luòcs : [mariʒu'let] (Marijolet), [rresutʃɔs] (Ressochas), [lu bja'ga] (Lo Vialar), [lu'pwɔn], Lo Pònt (de Chanac) <ref>enquèsta Sivadon, setembre 2019</ref>. Lo nom de Chanac s'explica pel nom d'òme latin ''Canus'' e lo sufixe ''-acum''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 171</ref>, latinizacion del sufixe gallés ''-*aco-''. Seriá donc una propietat rurala d'origina gallo-romana. ==Istòria== == Eraldica == ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=48039 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= [[2020]] |Identitat = Philippe Rochoux |Partit=UDF puèi <small>([[MoDem]])</small> |Qualitat=conselhièr general (2004-2015) }} {{Elegit |Debuta= [[1973]] |Fin= 1995 |Identitat= Janine Bardou |Partit=[[UDF]] |Qualitat= senatritz (1994-2001) - conselhièra generala (1972-1998), presidenta del conselh general (1985-1994)}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1973 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del [[canton de Chanac]] ([[chapluòc]]); es ara del [[canton de La Canorga]]. ==Demografia== {{Demografia | 1793 = 1900 | 1800 = 1693 | 1806 = 1770 | 1821 = 1596 | 1831 = 1881 | 1836 = 1834 | 1841 = 1753 | 1846 = 1802 | 1851 = 1713 | 1856 = 1657 | 1861 = 1704 | 1866 = 1732 | 1872 = 1664 | 1876 = 1661 | 1881 = 1732 | 1886 = 1611 | 1891 = 1517 | 1896 = 1506 | 1901 = 1380 | 1906 = 1266 | 1911 = 1165 | 1921 = 1004 | 1926 = 970 | 1931 = 956 | 1936 = 976 | 1946 = 955 | 1954 = 826 | 1962 = 892 | 1968 = 866 | 1975 = 988 | 1982 = 1019 | 1990 = 1035 | 1999 = 1153 | 2006 = 1330 | 2011 = 1421 | 2016 = 1459 | insee=48039 |source= Cassini<ref>[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=8037 Donadas Cassini]</ref> }} * 2016 : 1459 === Ligams extèrnes === * [http://www.chanac.fr/ Sit de l'Ofici de Torisme de Chanac] ==Luòcs e monuments== <gallery heights="200"> Image:France Lozere Chanac 02.jpg Image:France_Lozere_Chanac_01.jpg </gallery> ==Personalitats ligadas amb la comuna== *[[Leon Teissier]] (1883-1981) escrivan ==Veire tanben== * [http://www.lozere.fr/ Siti del conselh general de Losera] {{fr}} ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de Losera}} [[Categoria:Comuna de Losera]] jyc159x3s4l7c9v5ydpi9ci36dbagy7 0 49929 2497401 2487232 2026-04-02T21:05:09Z Raymond Trencavel 26125 /* Administracion */ 2497401 wikitext text/x-wiki {{Omon|Agassac (omonimia)}} {{Dialècte Gascon}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Agassac | nom2 = ''Agassac'' | imatge = Vue Agassac.JPG | descripcion = Vista generala d'Agassac. | lògo = cap | escut = | escais = | ist = {{Gasconha}} | parçan = {{Savés}} | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Sent Gaudenç|Sent Gaudenç]] | canton = [[Canton de Casèras|Casèras]] ([[Canton de L'Isla de Haut|L'Isla de Haut]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de Còr e Costalats de Comenge|CC de Còr e Costalats de Comenge]] | insee = 31001 | cp = 31230 | cònsol = Serge Ané | mandat = [[2020]]-[[2026]] | gentilici = agaçaqueses | latitud = 43.3722222222 | longitud = 0.888333333333 | alt mini = 197 | alt mej = 250 | alt maxi = 336 | ectaras = 928 | km² = 9.58 |}} '''Agaçac'''<ref>https://web.archive.org/web/20120303120919/http://toponimiaoc.webs.com/31garonanauta.htm</ref> (''Agassac'' en [[francés]]) ei ua [[comuna]] [[Gasconha|gascona]] situada dens lo [[departaments franceses|departament]] de la [[Nauta Garona]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. Los [[gentilici|abitants]] son aperats los agaçaqueses. == Geografia == Comuna situada dens ([[Comenge]] en [[Savés]] ?) a 45 km au nòrd-èst de [[Sent Gaudenç]]. [[Imatge:Map commune FR insee code 31001.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Agaçac | nòrd = [[Martissèrra]] | nòrd-èst = | èst = [[Mauvesin (Nauta Garona)|Mauvesin]] | sud-èst = | sud = [[Castèthgalhard]] | sud-oèst = [[Coèlhas]] | oèst = [[L'Isla de Haut]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== L'origina deu nom d'Agaçac es ''Acatiacum'', deu nom latin d'òmi ''Acatius'', per [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] e Astor, o ''Acaciacum'', de la soa varianta ''Acacius'', per [[Ernèst Negre|Negre]] damb lo sufixe ''-acum'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, a ''Agassac'', p. 3, e a ''Aguessac'', p. 4</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 916</ref> {{,}}<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 6916</ref> , latinizacion deu sufixe celtic ''-ācon-''. Agaçac qu'èra una grana proprietat romana qui avè per mèste ''Acatius'' o ''Acacius''. </br> La bona grafia ei donc '''Agaçac''' e non ''Agassac''<ref>[https://web.archive.org/web/20170919200819/http://www.locongres.org/oc/aplicacions/top-oc/topoc-recerca/ Top'Òc] Diccionari toponimic occitan del [[Congrès permanent de la lenga occitana]].</ref>. == Istòria == Pendent l'Ancian Regime, Agaçac èra de l'eleccion de [[Comenge]], doncas de la província de [[Gasconha]], de la generalitat d'[[Aush]], de la [[diocèsi de Lombèrs]] e de la senescaucia de [[Tolosa]]. Lo vocable de la glèisa ei Nòsta Dauna. Tanlèu 1790, Agaçac èra deu [[canton de L'Isla de Haut]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 31001 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2020]] |Fin= |Identitat=Serge Ané |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= [[2005]] |Fin= 2020 |Identitat= Victoria Lacoste |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= retirada foncion publica}} {{Elegit |Debuta= març de 2001 |Fin= 2005 |Identitat= Christian Larrieu |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= mars de 1989 |Fin= 2001 |Identitat= Christian Piques |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= març de 1977 |Fin= 1989 |Identitat= Denis Latapie |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= març de 1965 |Fin= 1977 |Identitat= Robert Ducos |Partit= |Qualitat=}} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1965 |Identitat= |Partit= |Qualitat=}} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} Comuna que hè partida de la ueitau circonscripcion de la Hauta Garona. == Demografia == {{Demografia |insee= 31001 |1793=354 |1800=350 |1806=300 |1821=386 |1831=441 |1836=471 |1841=501 |1846=528 |1851=528 |1856=531 |1861=518 |1866=498 |1872=470 |1876=443 |1881=440 |1886=432 |1891=439 |1896=402 |1901=403 |1906=349 |1911=350 |1921=285 |1926=272 |1931=254 |1936=244 |1946=212 |1954=202 |1962=199 |1968=181 |1975=142 |1982=119 |1990=130 |1999=121 |cassini=144 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|001}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|001}}/9.58) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== * La pèira blanca : qu'ei un baish-relhèu gallo-roman en marme de [[Sent Biat]] que representa la divessa cèlta Epòna. * Lo tarròc feudau : l'assisa que demòra deu casterar au punt mei haut deu vilatge qui balha ua polida vista tant en direccion deu [[Savés|Baish-Savés]] qu'en direccion deus [[Pirenèus]]. * Lo horn a teulas : l'ancian horn tuilier medievau se pòt véder a l'entrada sud deu vilatge. * Lo potz de Sent Adora : potz cavat en 1811 dens un bordalat de bracèrs situat còsta lo castèth de Bolhac ont viviá en aqueth temps lo baron Joan Loís Dencausse de Gantiás, oficièr de cavaleria, ancian guarda deu còs deu rei d'Espanha. * L'estela maçonica : L'origina d'aqueth monument erigit sus la plaça deu vilatge qu'ei pas exactament coneguda. L'ensemble deu son simbolisme qu'ei crestian, pr'aquò lo triangle radiant deu centre de la crotz a pas la fòrma eqüilaterau abituau deu simbolisme catolic, alavetz que poiré donc èster d'origina [[Francmaçoneria|maçonica]]. Sus l'un de las soas fàcias, l'uelh enquadrat dens un triangle, tipic de la [[Francmaçoneria]], qu'espia cap a la glèisa . [[Imatge:Porte romane de l'église d'Agassac (Occitanie).jpg|left|100px|thumb|Pòrta romanica de la glèisa d'Agassac.]] [[Imatge:Crotz de Malta (Agassac).jpg|left|100px|thumb|Crotz de Malta sus la paret de la glèisa d'Agassac.]] * La glèisa de la Nativitat de la Senta Verge : La glèisa d'Agassac qu'ei d'origina [[Art romanic|romanica]], mes qu'ei estada fòrça adobada, auèi demora pas de [[Art romanic|romanic]] qu'ua pòrta dambe un enquadrament en plen peneder del costat de la rota. Au sègle XIII, los ''Espitalèrs de Sent Joan'', futurs ''Cavalèrs de Malta'', que fondèron ua [[Salvetat|sauvetat]] a Agassac : sus la paret sud-èst de la glèisa, del costat de la rota, que's pòt véder ua pèira sus la quau ei escultada ua crotz de [[Malta]]. [[Imatge:Pierre blanche Agassac.JPG|right|200px|thumb|La "pèira blanca", un baish-relhèu gallo-roman dambe ua representacion de la divessa cèlta Epòna.]] ==Personalitats ligadas damb la comuna== * [[Joan Loís Dencausse de Gantias]], oficièr de cavaleria, ancian guarda deu còs deu rei d'Espanha [[Carles IV d'Espanha|Carles IV]]. * [[Maurice Pialat]], realizator de cinèma [[francés]] de soca occitana (nescut en [[Auvèrnhe (Occitània)|Auvèrnhe]]) ; dins las annadas 1990, èra proprietari d'ua maison a Agassac. * [[Miquèu Sent Raimond|Michel Saint-Raymond]], umorista e comedian [[occitan]]. ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] == Ligams extèrnes == == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de Savés]] [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona|Agassac]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] jwntpac4ynsqwrz1ejbuvqtxi1s8hco 0 54252 2497366 2419492 2026-04-02T14:03:28Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Boeufs_marqueze.jpg]] per [[:Imatge:Paire_de_bœuf_d'attelage_à_l'Écomusée_de_Marquèze,_2006.jpg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · More explicit name for the content of 2497366 wikitext text/x-wiki {{Infobox Raça bovina|nom=Bearnesa |imatge=Paire de bœuf d'attelage à l'Écomusée de Marquèze, 2006.jpg|origina=França, oèst dels Pirenèus |difusion=Locala, raça preservada |utilizacion=Mixta |pelatge=Unida froment |massa-mascle=900 kg<ref name="BRG">{{Ref-web |url=http://www.brg.prd.fr/brg/pages/rga/bovins/6 |url_accès=pdf |url-archiu=https://web.archive.org/web/20090307174425/http://www.brg.prd.fr/brg/pages/rga/bovins/6 |data-archiu=7 de mars de 2009 |títol=Etude de la race bovine: Béarnaise |lenga=fr |editor=Ofici de Ressorças Geneticas}}</ref> |massa-femela=600 kg<ref name="BRG"/> |auçada-femela=135 cm<ref name="BRG"/> |color=Blond-Roge }} La '''bearnesa''' o '''biarnesa''' es una race bovina. Foguèt acampada dins una raça mai regionala en 1920: la «blonda dels [[Pirenèus]]», ela meteissa fusionada amb la blonda de Carcin e la garonesa per la creacion de la [[blonda d'Aquitània]] en 1962. ==Origina== Aparten al [[ramèl blond e roge]]. Es presenta dempuèi de tempses immemorials dins las valadas pirenencas de [[Bearn]]. La vaca figura sus las armas de Bearn e a l'Edat Mejana, una moneda ne portava l'efigia.<ref>{{Ref-libre|cognòm=Ribeaucourt|nom=Emmanuel|títol=La béarnaise : une vache, des hommes, un pays|editor=Delachaux et Niestlé|an=2018|isbn=978-2-603-02548-2}}</ref> Manquèt de desaparéisser al [[sègle XVIII]] a causa d'una epizootia de fèbre aftosa. Fins al sègle XIX, se destriava la vaca basca d'[[Urt]], la basquesa de Baretons e la basquesa d'[[Aspa]] e d'[[Val d'Aussau|Aussau]]. <br/>Al començament dels ans 80, un pichon nuclèu d'elevaires aviá encara un vintenat de vacas e 3 taures del nuclèu montanhòl de l'anciana raça en val d'Aspa. Avián gardat aqueles individús mixtes per lor produccion lachièra: lo lach èra tradicionalament mesclat al lach de fedas per balhar de fromatges de montanha. <br/>L'epòca de la salvagarda del patrimòni genetic es arribada, e los esfòrces d'aqueles qualques elevaires serviguèron de nuclèu per tornar constituir un tropèl viable. Vista la localizacion a l'èst dels [[Pirenèus Atlantics]], la raça a pres lo nom de bearnesa a sa reinscripcion al catalòg de las raças francesas. En 2006, i a prèp de cent vacas e 19 taures son disponibles a l'inseminacion artificiala.<ref>{{Ref-web|url=http://www.midatest.fr/html/1-3637-Presentation.php|url-archiu=https://web.archive.org/web/20050409130530/http://www.midatest.fr/html/1-3637-Presentation.php|data-archiu=9 d'abril de 2005|títol=Races à petits effectifs|editor=Union Regionala de las Cooperativas d'Elevatge de Melhorament Genetic e d'Inseminacion Animala del Sud Oèst de França|lenga=fr}}</ref> ==Morfologia== Pòrta una pèl blonda que va del quasi blanc a las patas a mai escur al garròt, gaireben roge pel taure. Pòrta de banas bèlas vironadas, fòrt longas e en lira. Autrescòps, lo pòrt de cap èra un critèri estetic de seleccion. Es perqué uèi, son perfièchament reconeissablas amb lors banas. <br/>A un pòrt fin de lachièra, eleganta per sos incondicionals. Es de talha mejana superiora: 135&nbsp;cm, e pesa environ 600&nbsp;kg. Son mascle pesa 900 kg.<ref name="BRG" /> ==Aptituds== Es una raça classada mixta. Produsís environ 2000&nbsp;kg de lach sus una lactacion corta de 200 jorns. Lo lach d'alpatge es ric, de color escura e perfumat; se comercializa plan localament jos forma de fromatge, mesclat o pas amb de lach de [[Moton|feda]]. La vaca es una bona maire e los vedèls elevats jos la maire an una carn fina, saborosa e d'un bon rendement. <br/>A un temperament viu e un pè segur de montanhòla inclús en terren accidentat: èra autrescòps utilizada per sa fòrça de trabalh : araire, descargament, ... Torna plan constituir sas resèrvas aprèp una diseta. Es una bona maire que noirís plan son vedèl, quitament al detriment de sas pròprias resèrvas corporalas. <br/>Es elevada en pura raça per aténher una populacion de 500 individús que la salvariá d'una tròp fòrta consanguinitat. Aqueste estadi atench, seriá una raça maire ideala amb de taures de raça blonda d'Aquitània, mai pesucs, mas mens adaptats al terrador local. == Articles connèxes == * [[Lista de las raças bovinas]] * [[Lista de las raças bovinas de França]] * [[Bovin]] == Ligams extèrnes == * Ficha de la raça [https://web.archive.org/web/20070530025922/http://www.inapg.inra.fr/dsa/especes/bovins/bearnais.htm bearnesa] * Brèu istoric de la bèla vaca [https://web.archive.org/web/20100729200546/http://www.lebearn.net/vache.html bearnesa] * Fòto de [http://www.luciec.com/les%20vaches/races.html/bearnaise.html bearnesa] == Nòtas e referéncias == <references/> [[Categoria:Raça bovina francesa]] [[Categoria:Raça bovina occitana]] [[Categoria:Fauna dels Pirenèus]] 5vonbr2m5lfmgw34ozd3f752yso3tqh 0 73730 2497399 2474434 2026-04-02T21:01:26Z Raymond Trencavel 26125 /* Administracion */ 2497399 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Le Burgau | nom2 = ''Le Burgaud'' | imatge = Le Burgaud.jpg | descripcion = L'entrada au Burgau. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Burgaud (Le) 31.svg|60px | ist = {{Gasconha}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Tolosa|Tolosa]] | canton = [[canton de Legavin|Legavin]] ([[Canton de Granada (Nauta Garona)|Granada]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de las Cimas Tolosanas|CC de las Cimas Tolosanas]] | insee = 31093 | cp = 31330 | cònsol = Laurent Zanetti | mandat = [[2020]]-[[2026]] | longitud = 1.16305555556 | latitud = 43.7955555556 | alt mini = 143 | alt mej = 158 | alt maxi = 253 | ectaras = 2418 | km² = 24.18 | gentilici = |}} '''Le Burgau'''{{RepTopMP}} (''Le Burgaud'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]], situada dens lo [[departament francés|departament]] de la [[Nauta Garona]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. == Geografia == [[Bastida (vila)|Bastida]] de l'[[airal urban de Tolosa]] situada a 38 km al nòrd-oèst de la [[Tolosa|vila]] mondina. [[Imatge:Map commune FR insee code 31093.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Le Burgau | nòrd = | nòrd-èst = [[Savenès]] <small>([[Tarn e Garona]])</small> | èst = [[Aucamvila (Tarn e Garona)|Aucamvila]] <small>([[Tarn e Garona]])</small> | sud-èst = [[Sent Cesèrt]] | sud = [[Launac]] | sud-oèst = [[Drudàs]] | oèst = [[Bèrasèrra]] | nòrd-oèst = [[Bèlpuèg (Tarn e Garona)|Bèlpuèg]] <small>([[Tarn e Garona]])</small> }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''del Brugal'' en 1189, ''al Brugau'' en 1434, ''al Burgual'' en 1444<ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 3955</ref>, ''Lo Brugal'' en 1428 <ref>Raymond Corraze, ''Le diocèse civil de Toulouse en 1428 : géographie et onomastique'', in ''Annales du Midi'', 1953, p. 125 [https://www.persee.fr/doc/anami_0003-4398_1953_num_65_21_5900]</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] (que coneishèva pas las fòrmas ancianas), ''Le Burgau'' ven deu nom germanic d'òme ''Burg-wald''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 125</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], le nom es l'equivalent [[gascon]] deu [[lengadocian]] ''brugal'', « camp de brugas » <ref name = erne/>. == Istòria == Pendent l'Ancian Regime, Le Burgau èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de [[Gasconha]], de la generalitat d'[[Aush]], de l'[[archidiocèsi de Tolosa]], de la senescaucia de [[Tolosa]]. Le vocable de la glèisa es la Descolacion de [[Joan Batista|Sent Joan Baptista]]. Tanlèu 1790, Le Burgau èra deu [[canton de Granada (Nauta Garona)|canton de Granada]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 8 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Anciana comandaria e lardaria. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31093 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Identitat= Roland Moru |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[2014]] |Fin= ([[2026]])|Identitat= Laurent Zanetti |Partit= shens |Qualitat= quadre}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Didier Roujean |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 1995 |Identitat= Maurice Duffaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 1983 |Fin= 1989 |Identitat= (Jean, Paul) Siméon Pehaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 1971 |Fin= 1983 |Identitat= Maurice Duffaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= mai de [[1945]] |Fin= 1971 |Identitat= Joseph Vincent |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= agost de [[1944]] |Fin= mai 1945 |Identitat= Richard Georges |Partit= socialista |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= octobre de [[1938]] |Fin= |Identitat= Adrien Landry Laffite |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= octobre de 1938 |Identitat= Jean Baptiste Laurens |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= genièr de [[1878]] |Fin= après 1913 |Identitat= Pierre Lagardelle |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1876]] |Fin= decembre de 1877 |Identitat= Jean Jeune Dargassies |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1876 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1856]] |Fin= 1860 |Identitat= Paul Quérci |Partit= |Qualitat= arrodèr, cultivator }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 31093 |1793=800 |1800=740 |1806=811 |1821=884 |1831=859 |1836=928 |1841=896 |1846=890 |1851=840 |1856=840 |1861=865 |1866=862 |1872=804 |1876=781 |1881=770 |1886=717 |1891=695 |1896=715 |1901=687 |1906=640 |1911=658 |1921=548 |1926=591 |1931=567 |1936=563 |1946=573 |1954=576 |1962=509 |1968=419 |1975=397 |1982=419 |1990=429 |1999=484 |2005=542 |cassini=6323 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|093}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|093}}/24.18) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== * Mercat cobèrt * Glèisa * Capera de Nòsta Dauna deus Aubets <gallery mode=packed> Le Burgaud, Haute-Garonne, Occitanie, vue de la façade de la mairie (juillet 2022).jpg|Maison comuna 31 - Le Burgaud - l'église Saint-Jean-Baptiste.jpg|Glèisa Sent Joan Baptista 31 - Le Burgaud - La halle.jpg|Mercat cobèrt 31_-_Le_Burgaud_-_La_Place_de_la_halle.jpg|Plaça deu mercat cobèrt. </gallery> ==Personas ligadas a la comuna== * Hubert Lagardelle nascut au Burgau lo 8 de julhet de 1874, mòrt a [[París]] lo 20 de setembre de 1958, pensador francés deu [[sindicalisme]] revolucionari. Creèt lo ministèri deu Trabalh pendent lo [[Regim de Vichèi]]. ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] == Ligams extèrnes == *'''AnimaParc Occitanie''', Pargue animalièr e pargue d'atraccions.<ref>https://actu.fr/occitanie/le-burgaud_31093/pres-de-toulouse-animaparc-va-proposer-une-nouvelle-attraction-aquatique-des-le-14-juillet_59807626.html</ref> * [https://web.archive.org/web/20090521104516/http://www.tourisme-grenade.fr/fr/communes/13-le-burgaud.htm Le Burgaud sul Site oficial de l'ofici de Torisme Sava e Garona] * [http://leburgaudmairie.over-blog.fr/ Blòg d'informacion de la comuna] ==Nòtas e referéncias== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] 0vzo6orw0ry25kc84hjddtt49xjx7ic 2497400 2497399 2026-04-02T21:01:53Z Raymond Trencavel 26125 /* Administracion */ 2497400 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Le Burgau | nom2 = ''Le Burgaud'' | imatge = Le Burgaud.jpg | descripcion = L'entrada au Burgau. | lògo = cap | escut = Blason ville fr Burgaud (Le) 31.svg|60px | ist = {{Gasconha}} | parçan = | region = {{Occitània (Region)}} | arrondiment = [[Arrondiment de Tolosa|Tolosa]] | canton = [[canton de Legavin|Legavin]] ([[Canton de Granada (Nauta Garona)|Granada]] abans 2015) | intercom = [[Comunautat de comunas de las Cimas Tolosanas|CC de las Cimas Tolosanas]] | insee = 31093 | cp = 31330 | cònsol = Laurent Zanetti | mandat = [[2020]]-[[2026]] | longitud = 1.16305555556 | latitud = 43.7955555556 | alt mini = 143 | alt mej = 158 | alt maxi = 253 | ectaras = 2418 | km² = 24.18 | gentilici = |}} '''Le Burgau'''{{RepTopMP}} (''Le Burgaud'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Gasconha|gascona]], situada dens lo [[departament francés|departament]] de la [[Nauta Garona]] e la [[region francesa|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. == Geografia == [[Bastida (vila)|Bastida]] de l'[[airal urban de Tolosa]] situada a 38 km al nòrd-oèst de la [[Tolosa|vila]] mondina. [[Imatge:Map commune FR insee code 31093.png|vignette|upright=1.6|centre|Comunas a l'entorn.]] ===Perimètre deu territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Le Burgau | nòrd = | nòrd-èst = [[Savenès]] <small>([[Tarn e Garona]])</small> | èst = [[Aucamvila (Tarn e Garona)|Aucamvila]] <small>([[Tarn e Garona]])</small> | sud-èst = [[Sent Cesèrt]] | sud = [[Launac]] | sud-oèst = [[Drudàs]] | oèst = [[Bèrasèrra]] | nòrd-oèst = [[Bèlpuèg (Tarn e Garona)|Bèlpuèg]] <small>([[Tarn e Garona]])</small> }} ==Toponimia== Las fòrmas ancianas son : ''del Brugal'' en 1189, ''al Brugau'' en 1434, ''al Burgual'' en 1444<ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume I, n° 3955</ref>, ''Lo Brugal'' en 1428 <ref>Raymond Corraze, ''Le diocèse civil de Toulouse en 1428 : géographie et onomastique'', in ''Annales du Midi'', 1953, p. 125 [https://www.persee.fr/doc/anami_0003-4398_1953_num_65_21_5900]</ref>. </br> Segon [[Albèrt Dauzat|Dauzat]] (que coneishèva pas las fòrmas ancianas), ''Le Burgau'' ven deu nom germanic d'òme ''Burg-wald''<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 125</ref>. </br> Segon [[Ernèst Negre|Negre]], le nom es l'equivalent [[gascon]] deu [[lengadocian]] ''brugal'', « camp de brugas » <ref name = erne/>. == Istòria == Pendent l'Ancian Regime, Le Burgau èra de l'eleccion de Ribèra-Verdun, donc de la província de [[Gasconha]], de la generalitat d'[[Aush]], de l'[[archidiocèsi de Tolosa]], de la senescaucia de [[Tolosa]]. Le vocable de la glèisa es la Descolacion de [[Joan Batista|Sent Joan Baptista]]. Tanlèu 1790, Le Burgau èra deu [[canton de Granada (Nauta Garona)|canton de Granada]] <ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 8 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref>. Anciana comandaria e lardaria. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 31093 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2026]] |Identitat= Roland Moru |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta=[[2014]] |Fin= març de [[2026]]|Identitat= Laurent Zanetti |Partit= shens |Qualitat= quadre}} {{Elegit |Debuta= junh de [[1995]] |Fin= 2014 |Identitat= Didier Roujean |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[1989]] |Fin= 1995 |Identitat= Maurice Duffaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 1983 |Fin= 1989 |Identitat= (Jean, Paul) Siméon Pehaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= 1971 |Fin= 1983 |Identitat= Maurice Duffaut |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= mai de [[1945]] |Fin= 1971 |Identitat= Joseph Vincent |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= agost de [[1944]] |Fin= mai 1945 |Identitat= Richard Georges |Partit= socialista |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= octobre de [[1938]] |Fin= |Identitat= Adrien Landry Laffite |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= octobre de 1938 |Identitat= Jean Baptiste Laurens |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= genièr de [[1878]] |Fin= après 1913 |Identitat= Pierre Lagardelle |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1876]] |Fin= decembre de 1877 |Identitat= Jean Jeune Dargassies |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1876 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1856]] |Fin= 1860 |Identitat= Paul Quérci |Partit= |Qualitat= arrodèr, cultivator }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 31093 |1793=800 |1800=740 |1806=811 |1821=884 |1831=859 |1836=928 |1841=896 |1846=890 |1851=840 |1856=840 |1861=865 |1866=862 |1872=804 |1876=781 |1881=770 |1886=717 |1891=695 |1896=715 |1901=687 |1906=640 |1911=658 |1921=548 |1926=591 |1931=567 |1936=563 |1946=573 |1954=576 |1962=509 |1968=419 |1975=397 |1982=419 |1990=429 |1999=484 |2005=542 |cassini=6323 |senscomptesdobles=1962}} * En {{popfr31|0}} la populacion èra de {{popfr31|093}} abitants e la densitat èra de {{formatnum:{{#expr:({{popfr31|093}}/24.18) round 2}}}} ab/km². ==Lòcs e monuments== * Mercat cobèrt * Glèisa * Capera de Nòsta Dauna deus Aubets <gallery mode=packed> Le Burgaud, Haute-Garonne, Occitanie, vue de la façade de la mairie (juillet 2022).jpg|Maison comuna 31 - Le Burgaud - l'église Saint-Jean-Baptiste.jpg|Glèisa Sent Joan Baptista 31 - Le Burgaud - La halle.jpg|Mercat cobèrt 31_-_Le_Burgaud_-_La_Place_de_la_halle.jpg|Plaça deu mercat cobèrt. </gallery> ==Personas ligadas a la comuna== * Hubert Lagardelle nascut au Burgau lo 8 de julhet de 1874, mòrt a [[París]] lo 20 de setembre de 1958, pensador francés deu [[sindicalisme]] revolucionari. Creèt lo ministèri deu Trabalh pendent lo [[Regim de Vichèi]]. ==Véser tanben== * [[Comunas de la Nauta Garona]] == Ligams extèrnes == *'''AnimaParc Occitanie''', Pargue animalièr e pargue d'atraccions.<ref>https://actu.fr/occitanie/le-burgaud_31093/pres-de-toulouse-animaparc-va-proposer-une-nouvelle-attraction-aquatique-des-le-14-juillet_59807626.html</ref> * [https://web.archive.org/web/20090521104516/http://www.tourisme-grenade.fr/fr/communes/13-le-burgaud.htm Le Burgaud sul Site oficial de l'ofici de Torisme Sava e Garona] * [http://leburgaudmairie.over-blog.fr/ Blòg d'informacion de la comuna] ==Nòtas e referéncias== <references/> {{Portal Gasconha}} {{Comunas de la Nauta Garona}} [[Categoria:Comuna de la Nauta Garona]] [[Categoria:Comuna de Gasconha]] o4pugx49zvq4zn43548bts9nbki8tsv 10 75151 2497386 2497113 2026-04-02T19:29:11Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2497386 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Comunas dau Puèi de Doma<!-- de modificar pas --> | tematica = Geografia | carta = oc | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{Títolcolor|oc|Comunas dau Puèi de Doma|Comunas}} dau {{Títolcolor|oc|Puèi de Doma}}</br><small>(comunas actualas, ''nom o prononciacion de verifiar'') </small> | lista1 = [[Achiac]]{{·}} ''[[Aiat de Siula]]''{{·}} [[Aidac]]{{·}} [[Anzac e le Luguet]]{{·}} [[Ardes de Cosa]]{{·}} [[Arlhenc]]{{·}} [[l-Ermenc]]{{·}} ''[[Ars daus Favets]]''{{·}} [[Artona]]{{·}} [[Aubèira]]{{·}} [[Aubiac]]{{·}} [[Aubuçon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Augeiròlas]]{{·}} [[Aulhac e Flac]]{{·}} [[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]]{{·}} [[Aunhac]]{{·}} [[Aurèira]]{{·}} [[Ausac e la Combèla]]{{·}} [[Ausèla]]{{·}} [[Autesac]]{{·}} [[Avèsa]]{{·}} [[Bàfia]]{{·}} [[Banhòus d'Artensa]]{{·}} [[Bançac]]{{·}} [[Bergona (Puèi de Doma)|Bergona]]{{·}} [[Bertinhac]]{{·}} [[Bas e Lesat]]{{·}} [[Bèça e Sent Anastese]]{{·}} [[Bèlluòc (Puèi de Doma)|Bèlluòc ]]{{·}} [[Bessiòu]]{{·}} [[Beurèiras]]{{·}} [[Biaumont]]{{·}} [[Biaumont de Randans]]{{·}} [[Biauregard]]{{·}} [[Biauregard e Vendom]]{{·}} [[Bilhòm]]{{·}} [[Bioulet]]{{·}} [[Blanzac (Puèi de Doma)|Blanzac]]{{·}} [[Blòt la Glèisa]]{{·}} [[Bode]]{{·}} [[Bonjac]]{{·}} [[La Borbola]]{{·}} [[Le Borg Lastic]]{{·}} [[Le Borg Sent Bonet]]{{·}} [[Bòrsa (Puèi de Doma)|Bòrsa]]{{·}} [[Bòrt de l'Estanh]]{{·}} [[Bosèi]]{{·}} [[Braçac de las Minas]]{{·}} [[Brenac (Puèi de Doma)|Brenac]]{{·}} [[Brifònt]]{{·}} [[Le Bròc]]{{·}} [[Bromont]]{{·}} [[Le Bruelh de Cosa]]{{·}} [[Le Brugeiron]]{{·}} [[Bulhon]]{{·}} [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]]{{·}} [[Bussièra]]{{·}} [[Bussièra de Montagut]]{{·}} [[Cebasac]]{{·}} [[Ceissac]]{{·}} ''[[La Cèla (Puèi de Doma)|La Cèla]]''{{·}} [[Cèla]]{{·}} [[La Celeta (Puèi de Doma)|La Celeta]]{{·}} [[Celuele e La Motada]]{{·}} [[Chabralòcha]]{{·}} [[Chadalèu]]{{·}} [[Chasluç de Lembron]]{{·}} [[Chambalèira]]{{·}} [[Chambon de Dolòra]]{{·}} [[Chambon (Puèi de Doma)|Chambon]]{{·}} [[Champanhac le Joine]]{{·}} [[Champelhs]]{{·}} [[Champestèiras]]{{·}} [[Champs (Puèi de Doma)|Champs]]{{·}} [[Chanac e la Motèira]]{{·}} [[Chanonac]]{{·}} [[Chapdes Biaufòrt]]{{·}} [[La Chapèla Anhon]]{{·}} [[La Chapèla e Marcoça]]{{·}} [[La Chapèla d'Içon]]{{·}} [[Chapas (Puèi de Doma)|Chapas]]{{·}} [[Chatusac]]{{·}} [[Charbonèir]]{{·}} [[Charbonèiras de Varenas]]{{·}} [[Charbonèiras las Vèlhas]]{{·}} [[Charençac]]{{·}} [[Charnac]]{{·}} [[Chas (Puèi de Doma)|Chas]]{{·}} [[Chassanhas (Puèi de Doma)|Chassanhas]]{{·}} [[Chastres]]{{·}} [[Chastiau de Char]]{{·}} [[Chastèugai]]{{·}} [[Chastaunòu]]{{·}} [[Chasteladon]]{{·}} [[Chastauguion]]{{·}} [[La Chalm (Puèi de Doma)|La Chalm]]{{·}} [[Chaumont le Borg]]{{·}} [[Chauriac]]{{·}} ''[[Chavarós]]''{{·}} [[Le Chèir de Mòrja]]{{·}} [[Chidrac]]{{·}} [[Cistèrnas e la Forèst]]{{·}} [[Clamençac]]{{·}} [[Clarlende]]{{·}} '''[[Clarmont-Ferrand]]'''{{·}} [[Colanjas]]{{·}} [[Combralha (Puèi de Doma)|Combralha]]{{·}} [[Combronde]]{{·}} [[Compens]]{{·}} [[Condat en Combralha]]{{·}} [[Condat de Boissèir]]{{·}} [[Coren (Puèi de Doma)|Coren]]{{·}} [[Cosde]]{{·}} [[Corgolh]]{{·}} [[Cornòl]]{{·}} [[Cornon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Corpèira]]{{·}} [[Le Crest]]{{·}} [[Cravent e la Vena]]{{·}} [[Cròs la Tartèira]]{{·}} [[La Crosilha (Auvèrnha)|La Crosilha]]{{·}} [[Culhac]]{{·}} [[Cunlhac]]{{·}} [[Dausat de Vodabla]]{{·}} [[Davaiac]]{{·}} [[Domesas]]{{·}} [[Dauranjas]]{{·}} [[Dorat (Puèi de Doma)|Dorat]]{{·}} [[Dòra (Comuna)|Dòra]]{{·}} [[Durminhac]]{{·}} [[Durtòu]]{{·}} [[Eschandalís]]{{·}} [[Efiat]]{{·}} [[Egliòlas]]{{·}} [[Embèrt]]{{·}} [[Las Encisas]]{{·}} [[Nasac]]{{·}} [[Entonh]]{{·}} [[Entraigas (Puèi de Doma)|Entraigas]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Escotaon]]{{·}} [[Espinassa (Puèi de Doma)|Espinassa]]{{·}} [[Espinchaum]]{{·}} [[Pirat]]{{·}} [[Tanduelh]]{{·}} [[v-Èstelh]]{{·}} [[Eusme la Glèisa]]{{·}} [[Faiet (Puèi de Doma)|Faiet]]{{·}} [[Le Faiet e Ronaia]]{{·}} [[La Faieta]]{{·}} [[Farnoau]]{{·}} [[La Fàuria]]{{·}} [[Fornòus]]{{·}} [[Gila]]{{·}} [[Gerzac]]{{·}} [[Giat]]{{·}} [[Ginhac de Lembron]]{{·}} [[Gimiaus (nòrd Puèi de Doma)]]{{·}} [[Glainas e Montagut]]{{·}} [[Glèisanèva d'Entraigas]]{{·}} [[Glèisanòva]]{{·}} [[Glenèva]]{{·}} [[La Gaudivèla]]{{·}} ''[[La Gotèla]]''{{·}} [[Gotièra]]{{·}} [[Grandairòls]]{{·}} [[Grandriu]]{{·}} [[Grandvau]]{{·}} [[Guiparsa]]{{·}} [[Ios]]{{·}}[[Sartiaus]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Jòb (Puèi de Doma)|Jòb]]{{·}} [[Jausarens]]{{·}} [[Jausa]]{{·}} [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)]]{{·}} [[La Beceta]]{{·}} [[La Chau]]{{·}} [[La Mòngia]]{{·}} [[Landònha]]{{·}} [[Peirosa (Puèi de Doma)|Peirosa]]{{·}} [[Las (Puèi de Doma)|Las]]{{·}} [[La Cuelha]]{{·}} [[La Ròda]]{{·}} [[Lastic (Puèi de Doma)|Lastic]]{{·}} [[Lende]]{{·}} [[Lentic]]{{·}} [[Lesós]]{{·}} [[Limons]]{{·}} [[Lissuelh]]{{·}} [[Lobairac]]{{·}} [[Lodeça]]{{·}} ''[[Lussat (Puèi Domat)|Lussat]]''{{·}} [[Nusilhat]]{{·}} [[Madriat]]{{·}} [[Malausat]]{{·}} [[Malintrat]]{{·}} [[Manluòc]]{{·}} [[Manzat]]{{·}} [[Marat (Puèi de Doma)|Marat]]{{·}} [[Marcilhat]]{{·}} [[Maruege]]{{·}} [[Maringas]]{{·}} [[Marçac de Liuradés]]{{·}} [[Marçat]]{{·}} ''[[Las Matres d'Artèira]]''{{·}} [[Las Matres de Vaira]]{{·}} [[Las Matres de Mòrja]]{{·}} [[Mausun]]{{·}} ''[[Maires (Puèi de Doma)|Maires]]''{{·}} [[Masaia]]{{·}} [[Masoira]]{{·}} [[Medeiròlas]]{{·}} [[Melhau]]{{·}} [[Menat]]{{·}} [[Menestròu]]{{·}} [[Mecés]]{{·}} [[Meset e Dalet]]{{·}} [[Miraflors]]{{·}} [[Mirmont]]{{·}} [[Maiçat]]{{·}} [[Le Monestèir]]{{·}} [[La Monèria e Le Montelh]]{{·}} [[Mons (Puèi de Doma)|Mons]]{{·}} [[Montagut de Combralha]]{{·}} [[Montagut le Blanc]]{{·}} [[Montcèl]]{{·}} [[Mont Dòr/Boenhs]]{{·}} [[Le Montelh Dejalat]]{{·}} [[Montfarmin]]{{·}} [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]]{{·}} [[Montpensèir]]{{·}} [[Montpeirós (Auvèrnhe)|Montpeirós]]{{·}} [[Moriat]]{{·}} ''[[Moruelh]]''{{·}} [[Mausat]]{{·}} [[Murat e le Caire]]{{·}} [[Muròu]]{{·}} [[Nabosat]]{{·}} [[Neironda]]{{·}} [[Neschèirs]]{{·}} [[Nuèglèisa]]{{·}} [[Neuviala]]{{·}} [[Nulhat]]{{·}} [[Nonenc]]{{·}} [[Lenede e Orsonede]]{{·}} [[Nòvacela]]{{·}} [[Orbi]]{{·}} [[Olèirgues]]{{·}} [[Olèis]]{{·}} [[Oumet]]{{·}} [[Órbelh]]{{·}} [[Orcet]]{{·}} [[Orsinas]]{{·}} [[l-Orcivau]]{{·}} [[v-Orliat]]{{·}} [[Paladun]]{{·}} [[Pardinas]]{{·}} [[Parent (Puèi de Doma)|Parent]]{{·}} [[Parentinhac]]{{·}} [[Palhèiras]]{{·}} ''[[Pairinhac de Sarlhève]]''{{·}} [[Pairinhac d'Alèir]]{{·}} [[Parpesat]]{{·}} [[Perèirs]]{{·}} [[Peschadoiras]]{{·}} [[Pailèiras]]{{·}} [[Pessat e Vianèva ]]{{·}} [[Picharanda]]{{·}} [[Pinhòu (Puèi de Doma)|Pinhòu]]{{·}} [[Punçat]]{{·}} [[Plausat]]{{·}} [[Pont dau Chastèl]]{{·}} [[Pontaumeur]]{{·}} [[Pontgibaud]]{{·}} ''[[Posòus]]''{{·}} [[Los Pradaus]]{{·}} [[Pronsat]]{{·}} [[Prondinas]]{{·}} [[Provelèiras]]{{·}} [[Puèi Guilhame]]{{·}} [[Le Puèi Sent Gulmèir]]{{·}} [[Le Quartièr]]{{·}} [[Cuelha]]{{·}} [[Randans]]{{·}} [[Ravèl]]{{·}} [[Reinhat]]{{·}} [[La Renaudiá]]{{·}} [[Rentèiras]]{{·}} [[Riconsat]]{{·}} [[Riòm]]{{·}} [[Ris (Puèi de Doma)|Ris]]{{·}} [[La Ròcha Blancha]]{{·}} [[Ròcha Ciarla e Lacmaira]]{{·}} [[Ròcha Dagol]]{{·}} [[Ròchafòrt (Puèi de Doma)|Ròchafòrt]]{{·}} [[La Ròcha Nèira]]{{·}} [[Romanhat]]{{·}} [[Roiat]]{{·}} [[Le Sandre]]{{·}} [[Seirat]]{{·}} [[Salhens]]{{·}} [[Selhòus]]{{·}} [[Sent Agolin]]{{·}} [[Sent Alire d'Arlhenc]]{{·}} [[Sent Alèire de la Montanha]]{{·}} [[Sent Amanç de Ròcha Savina]]{{·}} [[Sent Amanç de Talende]]{{·}} [[Sent André]]{{·}} [[Sent Angèl]]{{·}} [[Sent Anteni]]{{·}} [[Sent Avit (Puèi de Doma)|Sent Avit]]{{·}} [[Sent Babèl]]{{·}} [[Sent Bausirí]]{{·}} [[Sent Bonet dau Chastèl]]{{·}} ''[[Sent Bonet d'Alèir]]''{{·}} [[Sent Bonet de l-Orcivau]]{{·}} [[Sent Bonet de Riòm]]{{·}} [[Sent Ciargue]]{{·}} [[Sent Clamenç]]{{·}} [[Sent Clamenç de Valòrga]]{{·}} [[Sent Denís de Combarnasat]]{{·}} [[Sant Dièir]]{{·}} [[Sent Dire]]{{·}} [[Sant Donat (Puèi de Doma)|Sant Donat]]{{·}} [[Senta Aga]]{{·}} [[Senta Catarina]]{{·}} [[Senta Cristina]]{{·}} [[Sent Eloè de la Glacèira]]{{·}} [[Sent Al]]{{·}} [[Sent Estiène daus Champs]]{{·}} [[Sent Tiène d'Içon]]{{·}} [[Sent Ferriòu]]{{·}} [[Sent Floret]]{{·}} [[Sant Flor (Puèi de Doma)|Sant Flor]]{{·}} [[Sent Ginès de Champanèlas]]{{·}} [[Sant Ginès (Artensa)]]{{·}} [[Sent Genès de Retz]]{{·}} [[Sent Ginès e La Torreta]]{{·}} [[Sent Jòrge de Monts]]{{·}} [[Sent Jòrge d'Alèir]]{{·}} [[Sent German de Lembron]]{{·}} [[Sent German l'Èrm]]{{·}} [[Sent German de l-Armenc]]{{·}} [[Sent Gervais d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Gervais de Maimont]]{{·}} [[Sent Gervasi de Lembron|Sent Gervasi]]{{·}} [[Sent Eren]]{{·}} [[Sent Alari (Puèi de Doma)|Sent Alari]]{{·}} [[Lac Roi]]{{·}} ''[[Sent Alari daus Monges]]''{{·}} [[Centinhat]]{{·}} [[Sent Jaque d'Emburs]]{{·}} [[Sent Jau (Puèi de Doma)|Sent Jau]]{{·}}[[Sent Jan de las Olèiras]]{{·}} [[Sent Jan d'Uers]]{{·}} [[Sent Joan]]{{·}} [[Sent Joan Degolaci]]{{·}} [[Sent Júrian de Copelh]]{{·}} [[Sent Jurian]]{{·}} [[Sant Jólian e Puèi l'Avèsa]]{{·}} [[Sent Just de Bàfia]]{{·}} [[Sent Laure]]{{·}} [[Sent Manhièr]]{{·}} [[Sent Martin daus Òumes]]{{·}} [[Sent Martin daus Plans]]{{·}} [[v-Olèiras]]{{·}} [[Sent Mausirí]]{{·}} [[Sent Mauïse]]{{·}} [[Sent Miòu]]{{·}} [[Sent Nectaire]]{{·}} [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]{{·}} [[Sent Pardol (Puèi de Doma)|Sent Pardol]]{{·}} [[Longprat]]{{·}} [[Chès Pèire]]{{·}} [[Sent Pèire dau Chastèl]]{{·}} [[Sent Piare Ròcha]]{{·}} [[Sent Prièit de Bramafam]]{{·}} [[Sent Prièit daus Champs]]{{·}} [[Sent Quentin de Sausselenjas]]{{·}} ''[[Sent Quentin de Siula]]''{{·}} [[Sent Ramèi de Blòt]]{{·}} [[Sent Ramire]]{{·}} [[Sant Ramèi]]{{·}} [[Sant Roman (Puèi de Doma)|Sant Roman]]{{·}} [[Sent Sandol]]{{·}} [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]]{{·}} [[Sent Sauve d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Sauvador (Puèi de Doma)|Sent Sauvador]]{{·}} [[Sent Saupesi]]{{·}} [[Sent Sauvèstre]]{{·}} [[Sent Victor de la Ribèira]]{{·}} [[Sant Victor de Montvianés]]{{·}} [[Sent Vincent (Puèi de Doma)|Sent Vincent]]{{·}} [[Sent Igòni]]{{·}} [[Saledas]]{{·}} [[Sardon]]{{·}} [[Sauset le Freid]]{{·}} ''[[Sauret e Becèrva]]''{{·}} [[Sauriás]]{{·}} [[Sauvanhac (Puèi de Doma)|Sauvanhac]]{{·}} [[Sauvanhac e Senta Matra]]{{·}} [[Saussanjas]]{{·}} [[La Sauvetat (Puèi de Doma)|La Sauvetat]]{{·}} [[Sauviat]]{{·}} [[Çausselenjas]]{{·}} [[Savena]]{{·}} [[Saiat]]{{·}} [[Sermention]]{{·}} ''[[Cervant (Puèi de Doma)|Cervant]]''{{·}} [[Seschala]]{{·}} [[Cinglas]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Solanhac (Puèi de Doma)|Solanhac]]{{·}} [[Sugèiras]]{{·}} [[Surat (Puèi de Doma)|Surat]]{{·}} [[Talende]]{{·}} [[Tauvas]]{{·}} [[Telhede]]{{·}} [[Telhet (Puèi de Doma)|Telhet]]{{·}} [[Ternant las Aigas]]{{·}} [[Tièrn]]{{·}} [[Teulèiras]]{{·}} [[Turet]]{{·}} [[Tòrtabèça]]{{·}} [[La Tor (Puèi de Doma)|La Tor]]{{·}} [[Tors (Puèi de Doma)|Tors]]{{·}} [[Torzèl e Rongèiras]]{{·}} [[Tralaiga]]{{·}} [[Tramolha Sent Lop]]{{·}} [[Tresiu]]{{·}} [[Içon]]{{·}} [[Vaira e Monton]]{{·}}[[Le Bosc Belet]]{{·}} [[La Civèira]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Varenas de Mòrja]]{{·}} [[Varenas d'Içon]]{{·}} [[Vasselh]]{{·}} [[Vençat]]{{·}} [[Verjac]]{{·}} [[Le Vernet e Chamiana]]{{·}} [[Le Varnet]]{{·}} [[Vernuejol]]{{·}} [[Verninas]]{{·}} ''[[Veirèiras (Puèi de Doma)|Veirèiras]]''{{·}} [[Vartaison]]{{·}} [[Vertolaia]]{{·}} [[La Còmta]]{{·}} [[Vichelh]]{{·}} [[Vialanòva de Lembron]]{{·}} ''[[Vialanòva daus Cèrvs]]''{{·}} [[Vialassenja]]{{·}} [[Vinzèla]]{{·}} [[Virlada]]{{·}} [[Viscomtat]]{{·}} [[Vitrac (Puèi de Doma)|Vitrac]]{{·}} [[Vairòus]]{{·}} [[Vodabla]]{{·}} [[Voenc]]{{·}} [[Volaure]]{{·}} [[La Chapèla de Volaure]]{{·}} [[Vorvic]]{{·}} [[Ironde e Beron]]{{·}} [[La Torreta]] }} <noinclude>[[Categoria:Modèl de navigacion de comunas de França|Puèi de Doma]]</noinclude> bvrpdwz1jyksrzh79ekt580e7uetp29 0 104349 2497419 2286984 2026-04-03T11:01:50Z Jiròni 239 2497419 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Vialars | nom2 = ''Vialas'' | imatge = Temple de Vialas.jpg|290px | descripcion = La glèisa de Vialars. | lògo = cap|150px | escut = Blason ville-fr Vialas 48.svg|60px | escais = | region ist = [[Gavaudan]] <br/>({{Lengadòc}}) | parçan = | region = {{Ocreg}} | insee = 48194 | cp = 48220 | cònsol = Bernard Vignes | mandat = [[2008]]-[[2014]] | intercom = [[Comunautat de comunas de las Cevenas al Mont Losera]] | gentilici = | longitud = 3.89667 | latitud = 44.33444 | alt mej = | alt mini = 335 | alt maxi = 1509 | km² = 49.77 |}} '''Vialars''' (''Vialas'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|ocitana]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Losera (departament)|Losera]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== {{...}} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=48194 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Michel Reydon |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Bernard Vignes |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1983]] |Fin= 2001 |Identitat= André Platon |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= conselhièr general (1992-2004) }} {{Elegit |Debuta= març [[1977]] |Fin= 1983 |Identitat= Robert Cunibil |Partit= Companhon de la Liberacion |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1977 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=48194 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== *[[Leon Teissier]] (1883-1981) escrivan ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de Losera}} [[Categoria:Comuna de Gavaudan]] [[Categoria:Comuna de Losera]] 8syjkp0j1xq4whwt6mauqz9i5idcbb1 2497420 2497419 2026-04-03T11:05:10Z Jiròni 239 2497420 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Vialars | nom2 = ''Vialas'' | imatge = Temple de Vialas.jpg|290px | descripcion = La glèisa de Vialars. | lògo = cap|150px | escut = Blason ville-fr Vialas 48.svg|60px | escais = | region ist = [[Gavaudan]] <br/>({{Lengadòc}}) | parçan = | region = {{Ocreg}} | insee = 48194 | cp = 48220 | cònsol = Daniel Barberio | mandat = [[2026]]-[[2032]] | intercom = [[Comunautat de comunas de las Cevenas al Mont Losera]] | gentilici = | longitud = 3.89667 | latitud = 44.33444 | alt mej = | alt mini = 335 | alt maxi = 1509 | km² = 49.77 |}} '''Vialars''' (''Vialas'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|ocitana]] situada dins lo [[departaments franceses|departament]] de [[Losera (departament)|Losera]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== {{...}} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=48194 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Michel Reydon |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2001]] |Fin= 2014 |Identitat= Bernard Vignes |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1983]] |Fin= 2001 |Identitat= André Platon |Partit= divèrs esquèrra |Qualitat= conselhièr general (1992-2004) }} {{Elegit |Debuta= març [[1977]] |Fin= 1983 |Identitat= Robert Cunibil |Partit= Companhon de la Liberacion |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1977 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=48194 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== *[[Leon Teissier]] (1883-1981) escrivan ==Veire tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Lengadòc}} {{Comunas de Losera}} [[Categoria:Comuna de Gavaudan]] [[Categoria:Comuna de Losera]] lb8tzvu95iaahvvcs2pw9ue0r44kvuc 0 107290 2497397 2398838 2026-04-02T20:48:47Z Culex 7477 cònsol 2497397 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna catalana |carta=cat | nom2= Argelès-sur-Mer |nom comuna=Argelers de Mar |ligam imatge= Argeles NDdelPrat facadesud.jpg |Comarca={{Rosselhon}} |km²= 58.67 | arrondiment= [[Arrondiment de Ceret|Ceret]] | canton=[[Canton de la Costa Vermella|la Costa Vermella]] | cp= 66700 |insee= 66008 |cònsol= Julie Sanz |mandat=[[2026]]-[[2032]] | alt mej= | longitud= 3.02352 | latitud= 42.54493 |alt mini= 0 |alt maxi= 1156 |gentilici= Argelésiens, Argelésiennes (en [[francés]]) |sitweb= }} '''Argelers''' en [[catalan]] ('' Argelès-sur-Mer'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Païses Catalans|catalana]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dels [[Pirenèus Orientals]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Lengadòc-Rosselhon]]</small>. ==Geografia== [[File:Map commune FR insee code 66008.png|thumb|center|300px]] ==Istòria== ==Administracion== ===Lista dels cònsols=== {{ElegitDebuta|insee= |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta=26 de març de [[2016]] |Fin= [[2026]] |Identitat= Antoine Parra |Partit=[[PS]] puèi divèrs esquèrra |Qualitat= regent e director d'escòla, president de la CC }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin=26 de març de 2016 |Identitat=Pierre Aylagas |Partit=[[PS]] |Qualitat= retirat de professor de collègi, deputat (2012-2017), conselhièr general (1998-2012), president de la CC de l'Albera (2001-2007) e de la CC Albera Cta Vermella Illiberis (2017- ?)}} {{Elegit |Debuta=març de [[1983]] |Fin= 2001 |Identitat=Jean Carrère |Partit=[[PS]] |Qualitat= entrainaire de rugbí, conselhièr regional (1998-2004) }} {{Elegit |Debuta= febrièr de [[1981]] |Fin= 1983|Identitat= Isidore Fourriques |Partit= MRG |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= mai de [[1953]] |Fin=febrièr de 1981 (mòrt en foncions) |Identitat= Gaston Pams |Partit=radical puèi MRG |Qualitat= conselhièr general (1953-1981), senator (1959-1981) }} {{Elegit |Debuta= octobre de [[1947]] |Fin= 1953|Identitat= Frédéric Trescases |Partit=[[SFIO]] |Qualitat= agricultor }} {{Elegit |Debuta= [[1947]] |Fin=1947 |Identitat=Germain Farré |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1945]] |Fin=1947 |Identitat=Joseph Farré |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1944]] |Fin= 1945 |Identitat= Frédéric Trescases |Partit=[[SFIO]] |Qualitat= agricultor}} {{Elegit |Debuta= |Fin= |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1919]] |Fin= 1922 |Identitat= Louis Courtais |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1918]] |Fin=1919 |Identitat=Côme Anglade |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1915]] |Fin=1918 |Identitat=Dieudonné Vinyes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1914]] |Fin=1915 |Identitat=Vincent Rouzaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1912]] |Fin=1914 |Identitat=Côme Anglade |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1908]] |Fin=1912 |Identitat=Louis Courtais |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1902]] |Fin= 1908 |Identitat= Marc Surjus-Coste |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1893]] |Fin= 1902|Identitat= Pierre Moreto|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1892]] |Fin= 1893 |Identitat=Marc Surjus-Coste |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1890]] |Fin=1892 |Identitat=Jean Padallé Bocamy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1878]] |Fin= 1890 |Identitat=Étienne Pujol |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1877]] |Fin=1878 |Identitat= Michel Moret|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1876]] |Fin= 1877 |Identitat= Étienne Pujol |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1874]] |Fin=1876 |Identitat= Jacques Lanquine|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin=1874 |Identitat= Étienne Pujol |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1870]] |Fin=1870 |Identitat= Joseph Baylet|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1865]] |Fin=1870 |Identitat= Côme Ferran Comes |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1855]] |Fin=1865 |Identitat=Germain Barbie |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1852]] |Fin= 1855 |Identitat=Joseph Azema |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1848]] |Fin=1852 |Identitat=Thomas Bech |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1848]] |Fin=1848 |Identitat= François Padallé Siné |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1848]] |Fin=1848 |Identitat=Assiscle Padallé Bocamy |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1848]] |Fin= 1848 |Identitat= François Siné |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1840]] |Fin=1848 |Identitat=Adolphe Sèbe |Partit= |Qualitat=notari, conselhièr general }} {{Elegit |Debuta= [[1837]] |Fin= 1840 |Identitat=Jean Germain Pujol |Partit= |Qualitat= mètge, conselhièr general }} {{Elegit |Debuta= [[1831]] |Fin= 1837|Identitat= Joseph Arman |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1830]] |Fin= 1831 |Identitat= Pierre Padallé |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1829]] |Fin=1830 |Identitat= Joseph Arman|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1827]] |Fin=1829 |Identitat= Bonaventure Julia |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1821]] |Fin= 1827 |Identitat= Pierre Padallé|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1816]] |Fin=1821 |Identitat=Isidore Ferrer |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1815]] |Fin= 1816|Identitat= Jean Azema |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= junh de [[1815]] |Fin= 1815 |Identitat= Paul Pujas<ref>Fabricio Cardenas, [http://vieuxpapierspo.blogspot.fr/2014/01/argeles-11-juin-1815.html Vieux papiers des Pyrénées-Orientales, ''Argelès, 11 juin 1815'', Enero 12 2014]</ref> |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1813]] |Fin=junh de 1815 |Identitat= Côme Ferran|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1800]] |Fin= 1813 |Identitat=Marc Surjus <ref>[http://www.bislyjp.com/premiers-maires.html bislyjp.cpm, ''Marc Surjus : premier grand maire d'Argelès'']</ref><ref>[http://www.francegenweb.org/mairesgenweb/resultcommune.php?id=659 ''MairesGenWeb'']</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1799]] |Fin=1800 |Identitat=François-Xavier Boluix |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1798]] |Fin= 1799 |Identitat=Joseph Arman |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1796]] |Fin= 1798|Identitat= François-Xavier Boluix |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1796]] |Fin=1796 |Identitat= Bonaventure Verges |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1794]] |Fin=1796 |Identitat=Damien Padallé |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1794]] |Fin=1794 |Identitat= Jean Matignon |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1793]] |Fin=1794 |Identitat= Joseph Arman|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1791]] |Fin=1793 |Identitat=Jean Grando |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1790]] |Fin=1791 |Identitat= Assiscle Bech |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 66008 |1793=847 |1800=1064 |1806=1173 |1821=1401 |1831=1478 |1836=1964 |1841=2136 |1846=2251 |1851=2325 |1856=2447 |1861=2456 |1866=2537 |1872=2600 |1876=2833 |1881=3134 |1886=3303 |1891=3413 |1896=3307 |1901=3358 |1906=2913 |1911=2837 |1921=2851 |1926=2835 |1931=2966 |1936=2945 |1946=2968 |1954=2907 |1962=3659 |1968=5022 |1975=5100 |1982=5723 |1990=7188 |1999=9069 |2006=9928 |2007= |2008= |2009= |cassini= |senscomptesdobles=1962}} ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Comunas dels Pirenèus Orientals}} [[Categoria:Comuna de Rosselhon]] [[Categoria:Comuna dels Pirenèus Orientals]] sskb6pvk2lhwjbcj8ovvrptzardze3a 0 114318 2497377 2440588 2026-04-02T18:22:04Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2497377 wikitext text/x-wiki {{Omon|Espinassa (omonimia)}} {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Espinassa | nom2 = ''Espinasse'' | imatge = EgliseEspinasse.JPG | descripcion = La glèisa de Sent Martin d'Espinassa. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = {{Combralha Auvernhata}}{{Ref-Contradas-Jornalet}} | insee = 63152 | cp = 63390 | cònsol = Marc Gidel | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = ''Espinassois'' (en [[francés]]) | longitud = 2.71194444444 | latitud = 46.0386111111 | alt mej = 680 | alt mini = 598 | alt maxi = 774 | km² = 23.95 |}} '''Espinassa''' (''Espinasse'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups]]. ==Toponimia== ''Espinassa'' es format dau latin ''spina'', « espina, boisson espinós, plen de boissons e de ronzes», embei le sufixe aumentatiu ''-acia'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 266</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 370</ref>, que pòt tanben designar l'aubespin o le prunelèir, agranhonèir (dit tanben "espina nèira"). Correspondriá doncas a una descripcion de l'estat dau luòc davant que l'eissarton. Vèrs [[Bioulet]], la comuna se ditz [ipiˈnasɔ]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. ==Geografia== == Toponimia == Avèm renmàs v-una atestacion, ''Espinassa'' en 1157. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63152 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Marc Gidel|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63152 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] dsb6o2zkiylkeb1chjueydb5vgnerud 0 114319 2497380 2441149 2026-04-02T18:31:42Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2497380 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox Comuna de França |carta=oc | nomcomuna= Espinchaum | nomcomuna2= ''Espinchal'' | imatge=Espinchal place village.JPG | descripcion=La plaça del vialatge. | lògo= | escut=Blason famille fr d'Espinchal.svg | escais=los melons | region ist ={{Auvèrnhe}} | parçan= | insee = 63153 | cp = 63850 | cònsol = Jean-Luc Chanier | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = espinchalon/-ona |alt mej= |longitud= 2.8819 |latitud= 45.395 | alt mini = 980 | alt maxi = 1230 | km² = 8.85 }} '''Espinchaum''' (''Espinchal'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== ==Toponimia== Avèm doas atestacions, ''Espinchalin'' (la terminason -in es segurament una mauvasa lectura de la letra "m") en [[Sègle XII|1157]] e en [[Sègle XIV|1355]], e ''Espinchalm'' en [[Sègle XIV|1373]]. Dins le parlar de la comuna, se ditz [əspjɛ̃ⁿˈtsaw]<ref>[[Albèrt Dauzat]], Carnets d'enquèsta per la preparacion de ''l'Atlàs Lingüistic de l'Auvèrnha e dau Lemosin'', enquèsta realizada dau 22 jusqu'au 24 de julhet de 1957. (document inedit).</ref>, dins los parlars de Picharanda, del Bosc Belet e de Soire [spinˈtsaw]<ref>Collectatge IEO 63, dins los parlar de [[Picharanda]], dau [[Le Bosc Belet|Bosc Belet]] e de [[Soire]].</ref> e vèrs Maruègel [spinˈtso]<ref>Collectatge IEO 63, dins le parlar de [[Maruege]].</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63153 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Luc Chanier|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63153 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 3xotsgpbuggr3jgg6my8yoyynvm0heb 0 114320 2497387 2417357 2026-04-02T19:29:41Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Pirat]] cap a [[Pirac]] 2417357 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pirat | nom2 = ''Espirat'' | imatge =Maison - Espirat.jpg | descripcion =Entrada dau vèlh vialatge de Pirat. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63154 | cp = 63160 | cònsol = Jean-François Veyrières | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =piradaire | latitud = 45.7511 | longitud = 3.3367 | alt mej = | alt mini = 327 | alt maxi = 363 | km² = 4.32 |}} '''Pirat''' [piˈʁa]<ref>Collectatge IEO 63, dins le parlar de la comuna.</ref> (''Espirat'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small>. ==Geografia== == Toponimia == Avèm ren-mas v-una atestacion, ''Spiracum'' en 1262. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63154 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-François Veyrières|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63154 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] m2fe9p72nn6dnfqwc4e7f2pas8qse2j 2497389 2497387 2026-04-02T19:33:04Z Valentin d'Auvèrnha 46064 La grafia -ac es la bona, mèma si a un moment dins l'istòria la prononciacion passèt de [ak] a [at] aquel chamjament se deu pas escriure. Arriba quò mèma en lengadocian e en gascon. 2497389 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Pirac | nom2 = ''Espirat'' | imatge =Maison - Espirat.jpg | descripcion =Entrada dau vèlh vialatge de Pirac. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63154 | cp = 63160 | cònsol = Jean-François Veyrières | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici =piradaire/-a | latitud = 45.7511 | longitud = 3.3367 | alt mej = | alt mini = 327 | alt maxi = 363 | km² = 4.32 |}} '''Pirac''' (''Espirat'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Avèm renmàs v-una atestacion, ''Spiracum'' en 1262. Localament, la comuna se ditz [piˈra]<ref>Collectatge IEO 63. Parlars de la comuna de [[Saledas]] e de [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]].</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63154 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-François Veyrières|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63154 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] sc4tzzjyvb9dq8dokh1unp8xgs9jemd 0 114321 2497390 2459479 2026-04-02T19:34:15Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Tanduelh]] cap a [[Estanduelh]] per dessús una redireccion 2459479 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Tanduelh | nom2 = ''Estandeuil'' | imatge = Estandeuil - Rue dans le village 3 (août 2021).jpg | descripcion = Una charrèira dau vialatge. | lògo = | escut = Blason ville fr Estandeuil (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63155 | cp = | cònsol = Laurence Cabaret | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | alt mej = 526 | alt mini = 452 | alt maxi = | longitud = 3.44333333333 | latitud = 45.6805555556 | km² = 9.59 | sans = 349 |}} '''Tanduelh''' [tɑ̃ˈdœj]<ref>Collectatge IEO 63, dins le parlar de [[Montmorin (Puèi de Doma)|Montmorin]].</ref> (Estandeuil en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] de la region d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]]. ==Geografia== {{...}} ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63155|cp=63520|maire=Laurence Cabaret|mandat=[[2009]]-[[2014]]| |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Laurence Cabaret|mandat=[[2009]]-[[2014]]||Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63155|cp=63520|maire=Laurence Cabaret|mandat=[[2009]]-[[2014]]| |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] q21qoyzg9k50i9b1ng4eighzpp8ogj4 2497392 2497390 2026-04-02T19:48:58Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2497392 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Estanduelh | nom2 = ''Estandeuil'' | imatge = Estandeuil - Rue dans le village 3 (août 2021).jpg | descripcion = Una charrèira dau vialatge. | lògo = | escut = Blason ville fr Estandeuil (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63155 | cp = | cònsol = Laurence Cabaret | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | alt mej = 526 | alt mini = 452 | alt maxi = | longitud = 3.44333333333 | latitud = 45.6805555556 | km² = 9.59 | sans = 349 |}} '''Estanduelh''' (Estandeuil en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] de la region d'[[Auvèrnhe Ròse Aups]]. ==Geografia== {{...}} ==Toponimia== La comuna se ditz [itãˈdɛj] vèrs [[Bòrsa]], [etãˈdø] vèrs [[Faiet (Puèi de Doma)|Faiet le Chastèl]] o [tãˈdœj] vèrs [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]]<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63155|cp=63520|maire=Laurence Cabaret|mandat=[[2009]]-[[2014]]| |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Laurence Cabaret|mandat=[[2009]]-[[2014]]||Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63155|cp=63520|maire=Laurence Cabaret|mandat=[[2009]]-[[2014]]| |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 2v4jn1eeog10insrj4yw7a1xrhlmj0j 0 114322 2497394 2417359 2026-04-02T20:15:46Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2497394 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = v-Èstelh | nom2 = ''Esteil'' | imatge = Esteil 63.JPG | descripcion = | lògo = | escut = Blason ville fr Esteil (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63156 | cp = 63570 | cònsol = Serge Hercegfi | mandat = [[2014]]-[[2020]]| | gentilici = | latitud = 45.4533333333 | longitud = 3.36722222222 | alt mej = | alt mini = 515 | alt maxi = 813 | km² = 4.55 |}} '''v-Èstelh''' (''Esteil'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== Le borg, a l'entorn de 690 m, tresplomba la ribèira d'[[Alèir]] de 300 m. Le chamin departamentau 75 mena a [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)|Gimiaus]], d'un latz, e a [[la Chapèla d'Içon]], de l'autre. I a renmàs un chamin dins los bòscs per anar a pè a l'ancian borg d'[[Ausac e la Combèla]]. === Perimètre dau territòri === {{Comunas limitrophes | comuna = v-Èstelh | nòrd-èst = [[La Chapèla d'Içon]] | sud-èst = [[Sent Joan Degolaci]] | sud = [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)|Gimiaus]] | sud-oèst = [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)|Gimiaus]] | oèst = [[Ausac e la Combèla]] | nòrd-oèst = [[La Mòngia]] }} === Luòcs, vialatges e maisons === * '''Las Narças''' (fr. ''Les Narces''), [la ˈnarsa], literalament "les marécages". * '''Le Codèrc''' (fr. ''Le Coudert''), [lə kuˈdɛr]. * '''Le Chauç Forn''' (fr. ''Le Chauffour''), [lə ˈtsœy fur]. * '''Las Padonas''' (fr. ''Les Pedonnes''), [la paˈdyna]. * '''Las Pèdas''' (fr. ''Les Piédes''), [la ˈpeda]. * '''Los Grands Prats''' (fr. ''Les Grands Près''), [lø grã pra]. * '''La Crotz d'Ausac''' (fr. ''Croix d'Auzat''), [la kru d͜ yˈza]. * '''Le Bòsc de Barnac''' (fr. ''Bois de Brenat''), [lə ˈbœy də barˈna]. * '''La Matèva''' (fr. ''La Matève''), [la maˈtevɒ]. * '''La Còsta de l'Archèir''' (fr. ''Côte de l'Archet''), [la ˈkœytɒ də l͜ arˈtsɪj]. * '''Las Janestèiras''' (fr. ''Les Genetières''), [la dzaneˈtɪjra]. * '''Le Chastèl''' (fr. ''Le Château''), [lə tsaˈte]. * '''Las Cavas''' (fr. ''Les Caves''), [la ˈkava]. * '''La Ròcha Cavada''' (fr. ''La Roche Cavade''), [la ˈrɔtsɒ kaˈvadɒ]. * '''La Bòria''' (fr. ''La Borie''), [la ˈbɔrjɒ]. * '''Los Fauchants''' (fr. ''Les Fauchants''), [lø føˈtsã]. * '''Los Fossats''' (fr. ''Les Faussats''), [lø fuˈsa]. * '''Paschèir dau Bòsc''' (fr. ''Pachet du Bois''), [lə paˈtsɪj dø ˈbœy]. * '''Los Favens''' (fr. ''Les Favins''), [lø faˈvɛ̃]. * '''La Grifolèira''' (fr. ''La Grifouillière''), [la grifuˈlɪjrɒ]. * '''Le Suc''' (fr. ''Les Sucs''), [lə syk]. * '''Le Bòsc de vèrs le Jaç''' (fr. ''Bois de Jas''), [lə ˈbœy də ve lə dza]. * '''La Pinatèla''' (fr. ''Les Pinatelles''), [la pɕinaˈtelɒ]. * '''L'Estanh''' (fr. ''L'Étang''), [l͜ iˈtã]. * '''Los Combats''' (fr. ''Les Combats''), [lø kɔ̃ˈba]. * '''Le Bòsc de la Granja''' (fr. ''Bois de la Grange''), [lə ˈbœy də la ˈgrãdzɒ]. * '''Las Bujas''' (fr. ''Les Bughes''), [la ˈbydza]. * '''La Cordonèira''' (fr. ''La Cordonnière''), [la kurdyˈnɪjrɒ]. * '''Las Rasadas''' (fr. ''Les Rasades''), [la raˈzada]. * '''Le Suc de Las Chabonas''' (fr. ''Suc des Charbonnes''), [lə syk də la tsaˈbuna]. * '''La Comba de Vauion''' (fr. ''Combe de Vagaud''), [la ˈkɔ̃bɒ də voˈju]. * '''La Ròng''' (fr. ''La Range''), [la rɔ̃]. * '''Champs Gras''' (fr. ''Champs Gras''), [tsã gra]. * '''Comba Mouton''' (fr. ''Combe Mouton''), [ˈkɔ̃bɒ møyˈtu]. * '''La Comba de l'Aiga''' (fr. ''Combe de l'Aigue''), [la ˈkɔ̃bɒ də l͜ˈɛgɒ]. * '''Le Plantèir''' (fr. ''Le Plantier''), [lə plãˈtɪj]. * '''Le Bèç''' (fr. ''Le Bet''), [lə be]. * '''La Concha''' (fr. La Conche), [la ˈkɔ̃tsɒ]. * '''Los Matevons''' (fr. Les Matevaux), [lø matəˈvu]. * '''Le Bargeiron''' (fr. Bergeroux), [lə bardzɪjˈry]. * '''Le Folhós''' (fr. Foulhoux), [lə fuˈjy]. * '''Ròle''' (fr. Rôle), [ˈrɔlə].<ref name=":0">Karl Heinz-Reichel, ''Notre Patois du Livradois'', autoeditat, 1987, p. 143, 144 e 145.</ref> == Toponimia == Le vialatge z-es sobre una montanha. Son nom, atestat en 1245 e en 1287 sos la fòrma ''Estel'', seriá format d'un radical ''est-'', probablament un oronime (nom que correspond a un relèu) o eventualament un nom de riu, d'origina prelatina e a botar a costat d'[[Estavar]], d'[[Estòs]], d'[[Estèrra]], d'[[Esterri d'Àneu]], d'[[Ezterenzubi]], d'[[Estenòs]] e d'[[Estença]]<ref name="ReferenceA">Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 273</ref> ; mas son de noms bascs. Dins le parlar de la comuna, se ditz [ˈvɛstʝᵊ]<ref name=":0" /><ref>Collectatge IEO 63.</ref>, e vèrs [[Bançac]], [ˈvestə]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du Patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p. 431.</ref>. == Istòria == Un monestèir lai se fondèt en 1151 <ref name="ReferenceA"/>. Comuna creada en 1873, a partir d'[[Ausac e la Combèla]] <ref>http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=13120</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63156 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= genièr 2013 |Fin=2020 |Identitat=Serge Hercegfi |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març 2001 |Fin= decembre 2012 |Identitat=Guy Trilleaud |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin=2001 |Identitat=Arthur Arnodo |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63156 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876=290 |1881=269 |1886=289 |1891=292 |1896=284 |1901=235 |1906=231 |1911=200 |1921=171 |1926=147 |1931=134 |1936=117 |1946=94 |1954=88 |1962=76 |1968=78 |1975=70 |1982=66 |1990=61 |1999=58 |2005=72 |2006=72 |2007= |2008= |2009= |max=300 |cassini=13120 |senscomptesdobles= 1962}} * comuna creada en 1873, donc pas de donadas abans. == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe }} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] dvwf4jac6a1d47vlwuckvho86fzi2m5 0 126044 2497367 1857215 2026-04-02T14:07:58Z Alaric 506 44932 2497367 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Tírvia''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca de [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. ==Perimètre del territòri== {{Communes limitrophes | comuna = Tírvia | nòrd = [[Vall de Cardós]] | nòrd-èst = [[Alins]] | èst = [[Farrera]] | sud-èst = | sud = [[Llavorsí]] | sud-oèst = | oèst = | nòrd-oèst = [[Llavorsí]] }} ==Toponimia== <ref name = jcor>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 278-279 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=43488</ref>. ===La Bana=== ===Terveu=== ==Istòria== Tírvia a pas agut de modificacions de territòri dempuèi dos sègles. Destrusit pendent la guèrra civila, lo vilatge foguèt tornat bastir. [[Imatge:Poble_de_Tirvia_vist_des_del_camí_de_Montesclado_(cropped).jpeg|thumb|400px|center|L'ancian vilatge en 1894]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 0nzxy4ufw4crc343iyld5vhr2504tcy 2497411 2497367 2026-04-03T08:31:40Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2497411 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Tírvia''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca de [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. ==Perimètre del territòri== {{Communes limitrophes | comuna = Tírvia | nòrd = [[Vall de Cardós]] | nòrd-èst = [[Alins]] | èst = [[Farrera]] | sud-èst = | sud = [[Llavorsí]] | sud-oèst = | oèst = | nòrd-oèst = [[Llavorsí]] }} ==Toponimia== La prononciacion es ['tirbja] o ['tirbia]. Lo gentilici es [tir'bians], benlèu tanben ''tirvió''. Las fòrmas ancianas son ''vallem Terbiensem'' en 824, ''Tirviensis'' en 839, ''Terbiensis, Tirbiensis pagus'' en 835, ''Tirbia'' a la fin del sègle X, ''Tervia'', ''Tiruia'' en 1225, etc. Ven del latin ''trivia'', plural de ''trĭvĭum'', « caireforc de tres camins », los que remontan la Vall Ferrera, la Coma de Farrera i la vall de Cardós. Aquel mot latin foguèt adaptat al [[basc]] quand encara se parlava, passèt de ''trĭ-'' a ''tĭr-'' segon l'estructura sillabica admesa en basc e en ibèr (passada tanben en celtibèr) <ref name = jcor>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 278-279 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=43488</ref>. ===Terveu=== Es un paronime del precedent, prononciat [ter'bew]. Es situat al pè de Tírvia, mès pus près de la tripla direccion. L'etime basc seriá ''trivi-ibi'' [o puslèu ''tĭrvi-ibi''], « la ribièra del Trivium »; ''ĭ'' mena a [e] <ref name = jcor/>. ===La Bana=== La prononciacion es [la 'bana] o [la 'banɛ]. Sembla una formacion basada sus ''ban'', « devesa », a la manièra de ''ròc''/''ròca'', ''vel''/''vela'', ''mas''/''Masa'' (en toponimia). Lo mot dialectal ''banya'', « bana, còrna », seriá de mal explicar en toponimia <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 332 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=</ref>. ==Istòria== Tírvia a pas agut de modificacions de territòri dempuèi dos sègles. Destrusit pendent la guèrra civila, lo vilatge foguèt tornat bastir. [[Imatge:Poble_de_Tirvia_vist_des_del_camí_de_Montesclado_(cropped).jpeg|thumb|400px|center|L'ancian vilatge en 1894]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 330ao67oc0ytqrvsdk10l0py0gq9129 2497412 2497411 2026-04-03T08:42:19Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2497412 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Tírvia''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca de [[Palhars Sobeiran|Palhars Sobiran]]. ==Perimètre del territòri== {{Communes limitrophes | comuna = Tírvia | nòrd = [[Vall de Cardós]] | nòrd-èst = [[Alins]] | èst = [[Farrera]] | sud-èst = | sud = [[Llavorsí]] | sud-oèst = | oèst = | nòrd-oèst = [[Llavorsí]] }} ==Toponimia== La prononciacion es ['tirbja] o ['tirbia]. Lo gentilici es [tir'bians], benlèu tanben ''tirvió'', segon de documents istorics. Las fòrmas ancianas son ''vallem Terbiensem'' en 824, ''Tirviensis'' en 839, ''Terbiensis, Tirbiensis pagus'' en 835, ''Tirbia'' a la fin del sègle X, ''Tervia'', ''Tiruia'' en 1225, etc. Ven del latin ''trivia'', plural de ''trĭvĭum'', « caireforc de tres camins », los que remontan la Vall Ferrera, la Coma de Farrera i la vall de Cardós. Aquel mot latin foguèt adaptat al [[basc]] quand encara se parlava, passèt de ''trĭ-'' a ''tĭr-'' segon l'estructura sillabica admesa en basc e en ibèr (passada tanben en celtibèr) <ref name = jcor>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 278-279 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=43488</ref>. ===Terveu=== Es un paronime del precedent, prononciat [ter'bew]. Es situat al pè de Tírvia, mès pus près de la tripla direccion. L'etime basc seriá ''trivi-ibi'' [o puslèu ''tĭrvi-ibi''], « la ribièra del trivium »; ''ĭ'' mena a [e] <ref name = jcor/>. ===La Bana=== La prononciacion es [la 'bana] o [la 'banɛ]. Sembla una formacion basada sus ''ban'', « devesa », a la manièra de ''ròc''/''ròca'', ''vel''/''vela'', ''mas''/''Masa'' (en toponimia). Lo mot dialectal ''banya'', « bana, còrna », seriá de mal explicar en toponimia <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 332 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=</ref>. ==Istòria== Tírvia a pas agut de modificacions de territòri dempuèi dos sègles. Destrusit pendent la guèrra civila, lo vilatge foguèt tornat bastir. [[Imatge:Poble_de_Tirvia_vist_des_del_camí_de_Montesclado_(cropped).jpeg|thumb|400px|center|L'ancian vilatge en 1894]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} thwtuslhj173trl4qu1osxx7cloui5x 0 163502 2497402 2037672 2026-04-03T04:46:46Z Ziv 56933 → File replacement: update to new version with better quality 2497402 wikitext text/x-wiki [[imatge:Matthew_the_Evangelist.jpg|vinheta|250px|San Matèu]] Segon lo Nòu Testament, '''Sant Matèu''' ([[Galilèa]], s. I AbC - [[Etiopia]] o Ierepolis, s. I) èra un [[Apòstol|Apostòl]] de [[Jèsus de Nazaret|Jèsus de Nazaret.]] L'atribucion de l'Evangèli segon Matèu, es pas gaire clara, que sembla escrich originalament en grèc en una data tardièra. Es venerat coma sant dins tota la cristiandat. == Biografia == Segon las Escrituras, '''Matèu''' (מתי/מתתיהו, "Don de Jahvèh", ''Mattay'' o ''Mattithyahu'', en grèc Ματθαῖος, ''Matthaios'') èra filh de Alfèu, se nomenavan Levi e èra collector d'impòstes a [[Cafarnaom]] ont acaptava lo peatge per [[Eròdes lo Grand|Eròdes]]. Segon l'evangèli de Sant Luc, Jesus lo cridèt alara que trabalhava e li diguèt: "Seguís-me". Lo seguiguèt, e se festejèt una granda taulejada en çò d'el en onor de Jèsus. Segon [[Eusèbi de Cesarèa|Eusebi de Cesarea]], prediquèt pendent quinze ans a [[Palestina (istorica)|Palestina]] e après, segon [[Rufin d'Aquilèu|Rufin]], se n'anèt cap a [[Etiopia]] ont foguèt lapidat, cremat e decapitat. Segon l'evèsque de Chipre Epifani I de Constància, Matèu moriguèt a Ierapolis de Siria e aquel que foguèt martirizat en [[Etiopia]] foguèt l'apostòl [[Matias (apòstol)|Matias]]. Se li atribuiguèt lo primièr dels [[evangèlis sinoptics]] , l'[[Evangèli segon Matèu]]. <gallery> File:Coronation Gospels Athelstan Saint Matthew.jpg|Frontispici dels Evangèlis de la Coronament, s.IX (Londres, British Library MS Cotton Tiberius A ii) File:Giovanni Ambrogio Figino San Matteo.jpg|Pintura de Giovanni Ambrogio Figino, v. 1580 (Milan, San Raffaele) File:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|Pintura del Caravaggio, 1602 (Roma, S. Luigi dei Francesi) </gallery> == Veneracion == Segon la tradicion, sa despolha se tròban a la Catedrala de Sant Matèu de [[Salèrn (Itàlia)|Salèrn]] ([[Campània]], Itàlia). La legenda ditz que foguèt trobat a Capaccio en [[954]] a las pòrtas a Salèrn; foguèy installat dins la cripta de la catedrala en 1081. La cripta foguèt transformada entre 1600 e 1616 per Domenico e Giulio Cesare Fontana, dins estil barròc. Sa fèsta es: * Lo [[21 de setembre]] segon la [[Glèisa Catolica Romana]] * Lo [[16 de setembre]] segon la [[Ortodoxia|Glèisa Ortodoxa]] == Iconografia == Dins l'art se representa portant lo libre de lo sieu evangèli. Pòrta a vegadas una espasa o una lança, o de balanças per pesar l'aur. Al [[Tetramòrf|Tetramorf]], son simbòl es un òme alat o un àngel, que lo sieu evangèli comença amb la genealogia de Jesus.<gallery> File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 049.jpg|Sant Matèu escrivent l'Evangèli, Rembrandt File:Duomo di Salerno.jpg|Catedrala de Salèrn, amb lo cavòt del sant File:Salerno 2013-05-17 10-47-55.jpg|Cripta De la Catedrala de Salèrn, amb l'autar e lo cavòt File:Papyrus1.JPG|Papir De Oxyrrincos, v. 250, amb l'Evangèli de Matèu </gallery> == Vejatz tanben == * Evangèli de Matèu<br> [[Categoria:Apòstol]] g3gbm2bybbo0xh094pj48dnfka14pye 0 165220 2497413 2284379 2026-04-03T09:26:40Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2497413 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Bonito_escabeche_(tapa).jpg|vinheta|230x230px|Ton en escabècha]] [[Fichièr:Pescado azul en escabeche, gastronomía tradicional de España.jpg|vinheta|Escabècha]] L''''escabècha''' (del [[catalan]] ''escabetx'') es una forma de conservar los aliments a basa de [[vinagre]], [[Espècia (cosina)|espècia]] e [[sal]]. L'efièch conservador de l'escabècha es l'accion combinada de la leugièra pèrda d'aiga que se produsís pendent lo procediment, la baissa del [[pH]] a causa de l'addicion de l'acid acetic (del vinagre) e a l'accion de la [[Sal alimentària|sal]] e de las [[Espècia (cosina)|espècias]], coma lo [[paprica]]. == Etimologia == [[Fichièr:Makrele.jpg|vinheta|230x230px|Lo vairat es un peis ideal per l'escabècha]] D'autors qu'afirman que lo mot ''«escabetx»'' ven dirèctament del [[persan]] ''sikbaj'', se tradusent per "fricòt de vinagre". Segon [[Joan Coromines]] aquel mot passèt al [[castelhan]] (''escabeche'') e dins las autras lengas latinas d'Euròpa, amb lo concèpte de l'idèa.<ref name="colman">''Catalan cuisine'', pàg. 176. </ref> == Origina == L'escabècha de peis es la basa del peis fregit, que fasián ja los [[Roma antica|romans]] e amanians amb una mescla d'òli d'oliva, vinagre e vin, condimentada amb èrbas aromaticas e d'autras [[Condiment|condiments]] trissats al [[mortièr (aisina)|mortièr]].<ref>''Aquí Hi Ha Teca!'' </ref><ref>''Arrels clàssiques de la cuina de la Catalunya vella'', [//ca.wikipedia.org/wiki/Anna_Pujol_Puigvehí Anna Pujol Puigvehí], Icaria Editorial, [//ca.wikipedia.org/wiki/1997 1997]. </ref> Sembla que la quita tecnicitat culinària de l'escabècha foguèt creada al meteis temps pels pèrsas e arabis e foguèt introdusida per aqueles darrièrs dins los [[Païses Catalans]] a l'edat mejana. Los arabs lo fasián amb de [[carn]] e fòrça rarament amb de [[peis]], mas dins lo recuèlh catalan lo ''Llibre de Sent Soví'', del [[sègle XIV]], i a ja tres recèptas d'escabècha, qu'una es amb de [[Sarda|sardas]], çò que mòstra que lo concèpte aviá ja ganhat una nauta popularitat a l'epòca. Aquel element de la cosina catalana s'espandiguèt a la [[Castelha|castelhana]], [[Itàlia|italiana]], [[occitana]], [[Belgica|portuguesa]] e pel rèsta d'Euròpa. Après, amb lo contacte amb [[America]], l'idèa generala de l'escabècha s'exportèt al nòu continent. == Preparacions == L'escabècha s'utiliza subretot per far de preparacions de [[peis blau]], mas se'n fan tanben de cauquilhum, ([[Muscle|muscles]]), d'[[Ausèl|ausèls]], ([[Tord comun|tord]], [[perditz]], [[catla]]), de [[conilh]] o de legums, ([[Aubergina]]). Demest los peisses mai apropriats per la preparacion en escabècha, cal mencionar la [[sarda]], l'[[anchòia]], lo [[vairat]], la [[Gadus morhua|merluça]] e lo [[Ton (peis)|ton]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090609155118/http://www.gastroteca.cat/ca/receptes/sardines_en_escabetx Gastroteca - Sardines en escabetx]</ref><ref name="teca">''Aqui hi ha teca!'', pàg. 176, Assumpta Miralpeix, Edita Rosa dels Vents, 2006, [//ca.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/8401387035 ISBN 8401387035] </ref> L'escabècha se fa a basa d'òli d'oliva, de [[vinagre]] e d'espècias coma la [[Alh cultivat|alh]], lo [[paprica]] doç, las èrbas aromaticas ([[laurièr]], [[frigola]], etc.) e d'autras espècias. Se pòt tanben apondre de talh de ceba.<ref name="teca177">''Aqui hi ha teca!'', pàg. 177, Assumpta Miralpeix, Edita Rosa dels Vents, 2006, [//ca.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/8401387035 ISBN 8401387035] </ref> La preparacion se pòt conservar, se fa pas tròp caud, tres jorns fòra del refregidor. Dedins se pòt gardar cobèrt pendent dètz jorns. == Varietats == [[Fichièr:Escabeche.jpg|vinheta|"''Escabecha''" de las Filipinas.]] Lo nom d'escabècha comprenon de produchs diferents: * '''Escabèchas fredas''': Lo peis es banhat dins una escabècha que conten de vinagre (5-6% d'acid acètic) e 7-8% de sal, a una temperatura de 10 °C-15 °C pendent 4-6h, pH entre 4 - 4,5. * '''Escabèchas de bolh''': Lo peis es cuèch (10-20 min.) dins un banh de sal (6-8%) e vinagre (4%), pH 4,6. * '''Escabècha de fregidas''': Lo peis se fregís e se vèrsa una solucion que conten de sal, vinagre e espècias ([[laurièr]], [[Alh cultivat|alh]], [[frigola]] e [[paprica]] doç). == Plats similars pel mond == * En [[Filipinas]] i a un plat a basa de peis e legums que se sona "''escabeche''<ref>[http://recipe.philippinecentral.com/escabeche.html Recepta filipina d'''"escabeche"'']</ref>" benlèu basat en l'escabècha iberica, que ven del periòde de la colonizacion espanhòla de las islas. * Al [[Japon]], una forma similara de preparar de peisses coma los vairats amb vinagre se coneis coma Nanbanzuke o nanban-zuke (南蛮漬け).<ref>[http://books.google.cat/books?id=R7LHrwfPVJgC&pg=PA105&dq=nanbanzuke Nanbanzuke]</ref> == Referéncias == {{Reflist}} 6satju3vyp8lm3yy7bygu5d6quph416 2497414 2497413 2026-04-03T09:29:01Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2497414 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Bonito_escabeche_(tapa).jpg|vinheta|230x230px|Ton en escabècha]] [[Fichièr:Pescado azul en escabeche, gastronomía tradicional de España.jpg|vinheta|Peis en escabècha.]] L''''escabècha''' (del [[catalan]] ''escabetx'') es una forma de conservar los aliments a basa de [[vinagre]], [[Espècia (cosina)|espècia]] e [[sal]]. L'efièch conservador de l'escabècha es l'accion combinada de la leugièra pèrda d'aiga que se produsís pendent lo procediment, la baissa del [[pH]] a causa de l'addicion de l'acid acetic (del vinagre) e a l'accion de la [[Sal alimentària|sal]] e de las [[Espècia (cosina)|espècias]], coma lo [[paprica]]. == Etimologia == [[Fichièr:Makrele.jpg|vinheta|230x230px|Lo vairat es un peis ideal per l'escabècha]] D'autors qu'afirman que lo mot ''«escabetx»'' ven dirèctament del [[persan]] ''sikbaj'', se tradusent per "fricòt de vinagre". Segon [[Joan Coromines]] aquel mot passèt al [[castelhan]] (''escabeche'') e dins las autras lengas latinas d'Euròpa, amb lo concèpte de l'idèa.<ref name="colman">''Catalan cuisine'', pàg. 176. </ref> == Origina == L'escabècha de peis es la basa del peis fregit, que fasián ja los [[Roma antica|romans]] e amanians amb una mescla d'òli d'oliva, vinagre e vin, condimentada amb èrbas aromaticas e d'autras [[Condiment|condiments]] trissats al [[mortièr (aisina)|mortièr]].<ref>''Aquí Hi Ha Teca!'' </ref><ref>''Arrels clàssiques de la cuina de la Catalunya vella'', [//ca.wikipedia.org/wiki/Anna_Pujol_Puigvehí Anna Pujol Puigvehí], Icaria Editorial, [//ca.wikipedia.org/wiki/1997 1997]. </ref> Sembla que la quita tecnicitat culinària de l'escabècha foguèt creada al meteis temps pels pèrsas e arabis e foguèt introdusida per aqueles darrièrs dins los [[Païses Catalans]] a l'edat mejana. Los arabs lo fasián amb de [[carn]] e fòrça rarament amb de [[peis]], mas dins lo recuèlh catalan lo ''Llibre de Sent Soví'', del [[sègle XIV]], i a ja tres recèptas d'escabècha, qu'una es amb de [[Sarda|sardas]], çò que mòstra que lo concèpte aviá ja ganhat una nauta popularitat a l'epòca. Aquel element de la cosina catalana s'espandiguèt a la [[Castelha|castelhana]], [[Itàlia|italiana]], [[occitana]], [[Belgica|portuguesa]] e pel rèsta d'Euròpa. Après, amb lo contacte amb [[America]], l'idèa generala de l'escabècha s'exportèt al nòu continent. == Preparacions == L'escabècha s'utiliza subretot per far de preparacions de [[peis blau]], mas se'n fan tanben de cauquilhum, ([[Muscle|muscles]]), d'[[Ausèl|ausèls]], ([[Tord comun|tord]], [[perditz]], [[catla]]), de [[conilh]] o de legums, ([[Aubergina]]). Demest los peisses mai apropriats per la preparacion en escabècha, cal mencionar la [[sarda]], l'[[anchòia]], lo [[vairat]], la [[Gadus morhua|merluça]] e lo [[Ton (peis)|ton]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090609155118/http://www.gastroteca.cat/ca/receptes/sardines_en_escabetx Gastroteca - Sardines en escabetx]</ref><ref name="teca">''Aqui hi ha teca!'', pàg. 176, Assumpta Miralpeix, Edita Rosa dels Vents, 2006, [//ca.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/8401387035 ISBN 8401387035] </ref> L'escabècha se fa a basa d'òli d'oliva, de [[vinagre]] e d'espècias coma la [[Alh cultivat|alh]], lo [[paprica]] doç, las èrbas aromaticas ([[laurièr]], [[frigola]], etc.) e d'autras espècias. Se pòt tanben apondre de talh de ceba.<ref name="teca177">''Aqui hi ha teca!'', pàg. 177, Assumpta Miralpeix, Edita Rosa dels Vents, 2006, [//ca.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/8401387035 ISBN 8401387035] </ref> La preparacion se pòt conservar, se fa pas tròp caud, tres jorns fòra del refregidor. Dedins se pòt gardar cobèrt pendent dètz jorns. == Varietats == [[Fichièr:Escabeche.jpg|vinheta|"''Escabecha''" de las Filipinas.]] Lo nom d'escabècha comprenon de produchs diferents: * '''Escabèchas fredas''': Lo peis es banhat dins una escabècha que conten de vinagre (5-6% d'acid acètic) e 7-8% de sal, a una temperatura de 10 °C-15 °C pendent 4-6h, pH entre 4 - 4,5. * '''Escabèchas de bolh''': Lo peis es cuèch (10-20 min.) dins un banh de sal (6-8%) e vinagre (4%), pH 4,6. * '''Escabècha de fregidas''': Lo peis se fregís e se vèrsa una solucion que conten de sal, vinagre e espècias ([[laurièr]], [[Alh cultivat|alh]], [[frigola]] e [[paprica]] doç). == Plats similars pel mond == * En [[Filipinas]] i a un plat a basa de peis e legums que se sona "''escabeche''<ref>[http://recipe.philippinecentral.com/escabeche.html Recepta filipina d'''"escabeche"'']</ref>" benlèu basat en l'escabècha iberica, que ven del periòde de la colonizacion espanhòla de las islas. * Al [[Japon]], una forma similara de preparar de peisses coma los vairats amb vinagre se coneis coma Nanbanzuke o nanban-zuke (南蛮漬け).<ref>[http://books.google.cat/books?id=R7LHrwfPVJgC&pg=PA105&dq=nanbanzuke Nanbanzuke]</ref> == Referéncias == {{Reflist}} 9mqeerh7jrptqstw3pmba7ersqy0rn6 2497415 2497414 2026-04-03T09:30:50Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2497415 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Bonito_escabeche_(tapa).jpg|vinheta|230x230px|Ton en escabècha]] [[Fichièr:Pescado azul en escabeche, gastronomía tradicional de España.jpg|vinheta|Peis en escabècha.]] [[Fichièr:Conserva de mejillones en escabeche (España).jpg|vinheta|Muscles en escabècha.]] L''''escabècha''' (del [[catalan]] ''escabetx'') es una forma de conservar los aliments a basa de [[vinagre]], [[Espècia (cosina)|espècia]] e [[sal]]. L'efièch conservador de l'escabècha es l'accion combinada de la leugièra pèrda d'aiga que se produsís pendent lo procediment, la baissa del [[pH]] a causa de l'addicion de l'acid acetic (del vinagre) e a l'accion de la [[Sal alimentària|sal]] e de las [[Espècia (cosina)|espècias]], coma lo [[paprica]]. == Etimologia == [[Fichièr:Makrele.jpg|vinheta|230x230px|Lo vairat es un peis ideal per l'escabècha]] D'autors qu'afirman que lo mot ''«escabetx»'' ven dirèctament del [[persan]] ''sikbaj'', se tradusent per "fricòt de vinagre". Segon [[Joan Coromines]] aquel mot passèt al [[castelhan]] (''escabeche'') e dins las autras lengas latinas d'Euròpa, amb lo concèpte de l'idèa.<ref name="colman">''Catalan cuisine'', pàg. 176. </ref> == Origina == L'escabècha de peis es la basa del peis fregit, que fasián ja los [[Roma antica|romans]] e amanians amb una mescla d'òli d'oliva, vinagre e vin, condimentada amb èrbas aromaticas e d'autras [[Condiment|condiments]] trissats al [[mortièr (aisina)|mortièr]].<ref>''Aquí Hi Ha Teca!'' </ref><ref>''Arrels clàssiques de la cuina de la Catalunya vella'', [//ca.wikipedia.org/wiki/Anna_Pujol_Puigvehí Anna Pujol Puigvehí], Icaria Editorial, [//ca.wikipedia.org/wiki/1997 1997]. </ref> Sembla que la quita tecnicitat culinària de l'escabècha foguèt creada al meteis temps pels pèrsas e arabis e foguèt introdusida per aqueles darrièrs dins los [[Païses Catalans]] a l'edat mejana. Los arabs lo fasián amb de [[carn]] e fòrça rarament amb de [[peis]], mas dins lo recuèlh catalan lo ''Llibre de Sent Soví'', del [[sègle XIV]], i a ja tres recèptas d'escabècha, qu'una es amb de [[Sarda|sardas]], çò que mòstra que lo concèpte aviá ja ganhat una nauta popularitat a l'epòca. Aquel element de la cosina catalana s'espandiguèt a la [[Castelha|castelhana]], [[Itàlia|italiana]], [[occitana]], [[Belgica|portuguesa]] e pel rèsta d'Euròpa. Après, amb lo contacte amb [[America]], l'idèa generala de l'escabècha s'exportèt al nòu continent. == Preparacions == L'escabècha s'utiliza subretot per far de preparacions de [[peis blau]], mas se'n fan tanben de cauquilhum, ([[Muscle|muscles]]), d'[[Ausèl|ausèls]], ([[Tord comun|tord]], [[perditz]], [[catla]]), de [[conilh]] o de legums, ([[Aubergina]]). Demest los peisses mai apropriats per la preparacion en escabècha, cal mencionar la [[sarda]], l'[[anchòia]], lo [[vairat]], la [[Gadus morhua|merluça]] e lo [[Ton (peis)|ton]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090609155118/http://www.gastroteca.cat/ca/receptes/sardines_en_escabetx Gastroteca - Sardines en escabetx]</ref><ref name="teca">''Aqui hi ha teca!'', pàg. 176, Assumpta Miralpeix, Edita Rosa dels Vents, 2006, [//ca.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/8401387035 ISBN 8401387035] </ref> L'escabècha se fa a basa d'òli d'oliva, de [[vinagre]] e d'espècias coma la [[Alh cultivat|alh]], lo [[paprica]] doç, las èrbas aromaticas ([[laurièr]], [[frigola]], etc.) e d'autras espècias. Se pòt tanben apondre de talh de ceba.<ref name="teca177">''Aqui hi ha teca!'', pàg. 177, Assumpta Miralpeix, Edita Rosa dels Vents, 2006, [//ca.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/8401387035 ISBN 8401387035] </ref> La preparacion se pòt conservar, se fa pas tròp caud, tres jorns fòra del refregidor. Dedins se pòt gardar cobèrt pendent dètz jorns. == Varietats == [[Fichièr:Escabeche.jpg|vinheta|"''Escabecha''" de las Filipinas.]] Lo nom d'escabècha comprenon de produchs diferents: * '''Escabèchas fredas''': Lo peis es banhat dins una escabècha que conten de vinagre (5-6% d'acid acètic) e 7-8% de sal, a una temperatura de 10 °C-15 °C pendent 4-6h, pH entre 4 - 4,5. * '''Escabèchas de bolh''': Lo peis es cuèch (10-20 min.) dins un banh de sal (6-8%) e vinagre (4%), pH 4,6. * '''Escabècha de fregidas''': Lo peis se fregís e se vèrsa una solucion que conten de sal, vinagre e espècias ([[laurièr]], [[Alh cultivat|alh]], [[frigola]] e [[paprica]] doç). == Plats similars pel mond == * En [[Filipinas]] i a un plat a basa de peis e legums que se sona "''escabeche''<ref>[http://recipe.philippinecentral.com/escabeche.html Recepta filipina d'''"escabeche"'']</ref>" benlèu basat en l'escabècha iberica, que ven del periòde de la colonizacion espanhòla de las islas. * Al [[Japon]], una forma similara de preparar de peisses coma los vairats amb vinagre se coneis coma Nanbanzuke o nanban-zuke (南蛮漬け).<ref>[http://books.google.cat/books?id=R7LHrwfPVJgC&pg=PA105&dq=nanbanzuke Nanbanzuke]</ref> == Referéncias == {{Reflist}} caiarriu8wsi43x71yulwzsc7wnnem0 0 166619 2497385 2068254 2026-04-02T19:09:56Z JackyM59 60827 Photograph upadted 2497385 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Cap_Blanc-Nez_Cliff_Line_800x600.jpg|vinheta|Bauces del Cap Blanc-Nez (Pas de Calais, França).]] La '''greda''' es una [[ròca sedimentària]] [[Calcari|calcària]] blanca marina de tipe bio[[micrita]], de textura mudstone a packstone, de gran mai sovent prim, tibada, marcanta, porósa e permeabla, e pro pura contenent gaireben pas que de [[carbonat de calci]] CaCO{{Ind|3}} (90 % o mai) e un pauc d'[[argila]]. Formada dins las mars caudas e pauc prigondas, es constituida subretot<ref>Le [//fr.wikipedia.org/wiki/Matrice_(g%C3%A9ologie) ciment] de [//fr.wikipedia.org/wiki/Calcite calcite] microcristalline est peu abondant.</ref> per comol d'algas planctonicas (subretot de coccolithes), que s’apondon en quantitat variabla de fragments d'[[Inoceram|inocerams]], d'[[Echinodermata|equinodèrmes]] o de [[Ectoprocta|briozoaris]], e tanben de foraminifèrs<ref>{{ouvrage|auteur=[[Alain Foucault]], Jean-François Raoult, Fabrizio Cecca, Bernard Platevoet|titre=Dictionnaire de Géologie|éditeur=Dunod|date=2014|passage=96|lire en ligne={{Google Livres|82CeAwAAQBAJ}}}}.</ref>. Los comols màger de greda en Euròpa datan de [[Cretacèu]], [[Periòde (geologia)|periòde geologic]] qu'an la meteissa etimologia. La greda es un [[calcari]] sovent fòrça pur, pòt pasmens èsser [[marnosa]] (qunad lo taus d'argila atenh de tauses nauts), glauconiosa ( conten de la [[glauconia]]), dolomitica (se conten de recristallizacions de [[dolomita]] coma dins la greda de [[Vernon (Eure)|Vernon]]), o [[silex]], etc. La greda conten mai sovent de nivèls de silex interstratificats. La [[tufa]] e de greda [[Mica|micacèu]] o sablenca de gran fin, de color blanca o crèma a vegada jaunenca, contenent de palhetas de mica blanca (muscovita). == Origina e formacion == [[Fichièr:Coccolithus_pelagicus.jpg|vinheta|Coquilha de ''Coccolithus pelagicus'', una espècia actuala de coccolitoforid de l'Atlantica, las placas qu'aquesta coquilha es constituida son las coccolithes.]] La greda se formèt dins de mars de prigondor mejana (300&nbsp;m gairebe o mens, coma los [[Plan continental|plans continentals]], los bacins sedimentaris), jol clima caud. Una intensa activitat del [[fitoplancton]] provoquèt la sedimentacion d'una fanga [[Micrita|micritica]] (constituida de degalhs microscopics, entre 0,1 e 10 µm) d'esquelets calcics eissits de las mudas de microorganismes marins: son subretot de coccolithes, placas constituissent las coquilhas dels coccolitoforids, que constituisson la greda, mas tanben un pauc de foraminifèrs planctonics e dels espiculs d'espongas <ref>http://documentation.lutecia.fr/spip.php?article9</ref>. S'i pòt tanben trobar unes macrofossils d'organismes marins coma pichonas coquilhas, mas tanben de clòscs d'[[Echinoidea|orsins]], de rostres de belemnita, d'amonitas e mai rarament de peissons e de reptils marins. La greda es un calcari a cimentacion moderada e qu'a pas subís de compression o deformacion fòrça importanta pendent de temps geologics après sa formacion. Las formacions de greda son conegudas sonque del [[Mesozoïc]] (a fartit de fa - 300 Ma) mas subretot al [[Cretacèu]], epòca que son nom a la meteissa origina. La greda es coma totes los calcaris lo produch d'un ancian potz de carbòni geologic, e jòga tanben un ròtle important pel cicle del calci. Pedent lo [[Cretacèu]] superior (entre -100 e -65 milions d'annadas), d'importantas sisas de greda se pausèron sus l'actual Bacin parisenc qu'èra alara una mar interiora jol clima tropical. == Petrografia == La greda tipica correspond a un calcari mai sovent blanc, gaireben dens e compacte, porósa (10 a 40 % de porositat totala<ref>Sa porosité au moment du dépôt atteint 70 à 80 %, puis elle décroît au cours de la [//fr.wikipedia.org/wiki/Diagen%C3%A8se diagenèse].</ref> mas rarament mai d'1 % de porositat eficaç). Los fossils de granda talha entièrs o en degalhs (espiculs d' silicisponges, fragments de [[Ectoprocta|briozoars]], prismes d'inocerams), forman una partida non negligible ont s'associan fòrça microfossils (ostracòds, foraminifèrs) e de nanofossils (Nannoconus, coccosfèrs e coccolits)<ref>{{ouvrage|auteur=Claude Cavelier, Jacqueline Lorenz|titre=Aspect et évolution géologiques du Bassin parisien|éditeur=Association des Géologues du Bassin de Paris|date=1987|passage=216}}.</ref>. Mòstra pas normalament d'estratificacion evidenta, levat quand aquesta darrièra es marcada per de noduls de [[silex]]<ref>{{ouvrage|auteur=Bernard Hoyez|titre=Les Falaises du Pays de Caux: lithostratigraphie des craies turono-campaniennes|éditeur=Publications des Universités de Rouen et du Havre|date=2008|passage=18}}.</ref>. Al vejaire petrofisic, sa fòrta porositat (malhum dense de pòrs mai sovent d'1 a 5&nbsp;µm) associat a une fèble permeabilitat fan que la greda constituís una ròca maire de primièra importança en tèrmes de font en aiga, mas tanben d'idrocarburs<ref>[http://aapgbull.geoscienceworld.org/content/gsaapgbull/86/4/557/F2.large.jpg?width=800&height=600&carousel=1 Coupe géologique de la mer du Nord montrant les gisements de gaz et de pétrole]. Source : {{en}} G. H. Isaksen, R. Patience, G. van Graas, A. I. Jenssen, « Hydrocarbon System Analysis in a Rift Basin with Mixed Marine and Nonmarine Source Rocks: The South Viking Graben, North Sea », The American Association of Petroleum Geologists, 2002</ref> (gas, petròli)<ref>{{ouvrage|auteur=Alain Perrodon|titre=Géodynamique pétrolière: genèse et répartition des gisements d'hydrocarbures|éditeur=Masson|date=1985|passage=116}}.</ref>, coma en Euròpa septentrionala e occidentala<ref>[http://b.hoyez.free.fr/wp-content/uploads/mer_de_la_craie3.jpg La mer de la craie de l'Europe occidentale et les terres émergées, au Crétacé]</ref>. == Utilizacions == === Pèira de bastit === La greda foguèt expleitada a granda escala per produire de pèira de talha, utilizada dins la construccion de las vilas e monuments del nòrd d França<ref>Guide de la géologie en France, éditions Belin, 2008, chapitres "Picardie" et autres</ref>, dins una granda partida dels [[Nauts de França]] e la mitat nord èst de la [[Normandia]], e dempuèi l'epòca galoromana. La greda es una ròca blanca, tibada, assez leugièra, amb un gran fin e omogenèu. Es fòrça aisida de trabalhar, de ressar e esculptar. Autoriza tanben fòrça fantasiá e permet las estructuras mai elaborarada e aerianas de l'art gotic d'aquesta regions. Son usatge serà anèt fins a las limitas de las possibilitats tecnicas. Los perrièrs an mai sovent causits los bancs mai durs e de bona qualitat per la construccion. Mae es una pèira mai sovent fragila e pauc resistenta fàcia a l'erosion, geladissa. Foguèt utilizada a l'Edat Mejana per l'arquitectura romana. Mas subretot dins l'[[arquitectura gotica]] que la greda coneisserà sas oras de glòria arquitecturala. Los monuments mai notables son las catedralas de [[Beauvais]] e d'[[Nòstra Dòna d'Amians|Amians]]. La "pèita de [[Vernon (Eure)|Vernon]]" foguèt expleitada fins Roan, París e Chartres ont foguèron utilizadas per las esculpturas mai finas del gotic flamejant. La "pèira d'Avesnes", de las peirièras sosterranhas a l'entorn d'[[Avesnes-le-Sec]], exportada cap a las Flandras e los Païsses Basses dempuèi l'Edat Mejana, subretot per l'escultura arquitecturala decorativa, s'accordant plan amb la brica. La greda èra encara utilizada per l'arquitectura de la Renaissença e dels periòdes barròc e classic d'aquestas regions, coma los ostals de la vila e monuments d'[[Arràs]], de [[Lilla]], e [[Cambrai]]. Mas jutjada tròp fragila e alterable, la greda utilizada coma pèira de bastit passa d'usatge quand lo desvelopament del transpòrt ferroviari e fluvial permetrà d'importar massissament lo calcari lutecian dins aquesta regions<gallery> Fichièr:St Maclou.jpg|Glèisa Saint-Maclou de Roan, una de las nombrosas glèisas de Roan bastidas de greda. Fichièr:Vue sur la façade Sud de la Cathédrale d'Amiens - Amiens.jpg|La faciada sud de la catedrala d'Amians, mai grande catedrala de França. Fichièr:Cathédrale Saint-Pierre de Beauvais, choeur.jpg|Lo còr de la catedrala de Beauvais, amb la nauta vòlta d'ogiva del mond, tota de greda extracha pròche de la vila. Fichièr:Saint-Riquier, Abbaye de Saint-Riquier 04.JPG|Timpan del portal de l'abadiala de Saint Riquier. Fichièr:Sainte Chapelle - Rosace.jpg|La rosassa de la Santa Capèla de Pariís talhada dins de la pèira de Vernon, coneguda per sa finesa. Fichièr:Château Gaillard (Les Andelys), vu du ciel.JPG|Lo castèl Gaillard des Andelys, amb los bauces de greda del val de Sèine. Fichièr:Lille rang beauregard cote rue bourse.jpg|Lilla, imòbles bourgeses d'estils local del sègle XVII. Fichièr:Façade Chapelle des Jésuites Cambrai (détail1).JPG|Naurelèu de la faciada de la capèla dels Jesuistas de Cambrai, sègle XVII Fichièr:Eglise Saint-Léonard de Léau 06.JPG|Un exemple de l'utilizacion de la greda importada, la "pèira d'Avesnes" a Léau, Belgica. Fichièr:Grand-Place d'Arras - 04.jpg|Faciadas a Arras, de gresa (estractura e esculturas), grès (planpè e arcadas) e brica (emplissatge dels murs). </gallery>Dins lo bacin del [[Léger (riu)|Léger]], dins lo sud del Bacin parisenc, es la [[tufa]] blanca del Léger que foguèt fòrça utilizada per l'arquitectura. Es una varietat de greda, datant tanben del Cretacèu superior. Mas a la diferéncia de la greda veraia la tufa conten de sable e subretot de palhetas de mica blanca. A la meteissa qualitats de trabalh. La tufa foguèt utilizada amb brio per la construccion dels monuments e de las vilas d'aquestas regions, coma per exemple los [[castèls del Lèger]], que son gaireben totes de tufa.<gallery> File:Mascaron (Façade, Hôtel des Anges, Saumur) (11).jpg|Fenèstra amb mascaron esculptat d'un ostal classic de Saumur. File:Chambord NE Wing.jpg|Lo castèl de Chambord, bastit de tufa de Léger. File:Hopital-St-Jean-Angers (3).JPG|Vòlta angevina de la sala dels malauts de l'ancian espital Saint-Jean d'Angers, de tufa de Léger. File:Hotel Gouin.JPG|L'ostal Goüin de Tors, sègle XV, tipic de la Renaissença de Léger. File:Abbaye de Fontevraud - 033.JPG|Chapitèls romans (restaurats) de l'abadiá de Fontevraud. </gallery> === Autras utilizacions === Coma fòrça pèire de calcaris, la greda foguèt intensivament explaitada per alimentar los forns de [[calç]], e es encara utiliza per la fabricacion du ciment. La puretat de la greda o una mescla mai o mens importanta d'argila la fa pro bona per aquestas utilizacions. La greda e la marna son tanben un dels mai importants amendaments agricòls, es un apòrt alcalin pels camps per melhorar las tèrras tròp acidas. Mai, de bancs de greda son fosfatats e son dons tanben d'engrais. La greda pura des peirièras de Meudon foguèt utilizada a la fabricacion du blanc de Meudon. La greda pura du [[cretacèu]] es utilizada coma material de pintura. Se presenta en bastonets o en parallelepipèds. Son mai sovent aplicadas dirèctament sul papièr. Las gredas grisas son sovent utilizadas per d'esquissas, alara que las greda coloradas permeon un trabalh pròche dels [[Pastèl (gredon)|pastèls]] a l'òli. La greda s'utliza tanben pel [[bilhard]] per empachar que limpede lo tèrme de la coa  sus la bilha tustada, permetent atal de lo donar d'efièch. Dins lo nòrd França e en Belgica las peïstorics cavèron la greda per ne levar de gros noduls de [[silex]] negre per realizar d'aisinas talhadas caracteristicas del [[Paleolitic]] mas tanben de [[Neolitic]] Fin finala, la greda coma ròca porósa abriga lo jaç de la greda, un dels mai grands [[Jaç freatic|jaces freatics]] ([[aquifèr]]) d'Euròpa. == Materials semblant a de greda == <gallery> File:Chalk.jpg|Gredas d'escòla nòvas, a basa de greda, mas tanben de gip. File:Craies de couleur.jpg|Gredas d'escòla en França. File:Tafelkreide1.jpg|Gredas d'escòla en Alemanha. </gallery>La '''greda''' polverizada e solidificada èra uitizada jos forma de bastons per escriure suls tablèus d'escòla. Ara, las gredas utilizadas per l'ensenhament son facha [[gip]] qu'es una ròca salina, mai tendre e omogèn, apondat de pigments per las gredas de color. La "greda" dels sartres es a basa de [[talc]] (mineral). == Referéncias == {{Reflist}} [[Categoria:Material de pintura]] sgujzrt8f1zn9vqz0kasabrdqnb28bz 0 170401 2497398 2361256 2026-04-02T20:51:12Z Milenioscuro 13700 ([[c:GR|GR]]) [[File:Kazakhstan-Astana.png]] → [[File:Astana in Kazakhstan.svg]] updated svg 2497398 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="290px" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<font size="+1">Астана<br />''Astana''</font> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan="2" | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[Fichièr:New flag of Astana.svg|150px]] | align="center" width="140px" | [[Fichièr:Emblem of Nur-Sultan.svg|90px]] |- |} |- | [[Lista dels païses del mond|País]] | {{Cazacstan}} |- | [[Aira|Superfícia]] | 510 km² |- | [[Populacion]] | 1 350 228 (2022) |- | [[Latitud]] |51° 10' N |- | [[Longitud]] |71° 25' È |- ! colspan="2" bgcolor="lightblue" | Localizacion de la vila en [[Cazacstan]] |----- ! colspan="2" bgcolor="#FFFFFF" | [[Fichièr:Astana in Kazakhstan.svg|290px]] |} '''Astana''' (en [[cazac]], ''Астана'') es la capitala de [[Cazacstan]]. Sa [[populacion]] estimada èra 1 350 228 de abitants, en 2022. Sa [[Aira|superfícia]] totala es 510&nbsp;km². Son nom oficiau en [[cazac]] èra ''Астана'' = '''Astana''' de 1998 a 2019, e avans 1998 èra ''Ақмола = '''Aqmola'''''. Ancianament en [[rus]], la vila se sonava oficialament ''Акмолинск = '''Akmolinsk''''' de 1830 a 1961, puei ''Целиноград = '''Tselinograd''''' de 1961 a 1992, puei ''Акмола = '''Akmola''''' de 1992 a 1998. Lo 20 de març de 2019 pren coma nom Нұрсұлтан, lo prenom dau reire-president [[Norsoltan Nazarbaiev]]. En setembre de 2022 torna prene lo nom d'Astana. [[Categoria:Cazacstan]] [[Categoria:Capitala d'Asia]] n47xjb4r6wcuij2yiagy8h27z2icn31 0 170711 2497409 2222927 2026-04-03T06:52:33Z Jiròni 239 2497409 wikitext text/x-wiki {{Infobox Montanha | nom=Parnàs | imatge=[[Imatge:Mount Parnassus from Chalaxidi.JPG|250px|vista del Mont Parnàs]] | altitud=2460 | ref altitude= | massif= | latitud=38/32/06/N | longitud=22/37/19/E | ref coord= | país={{Grècia}} | region=[[Grècia Centrala]] | ligam region=[[Periferia de la Grècia|Periferia]] | subdivision=[[Phthiotide]] | ligam subdivision=Districte regional | première ascension= | voie= | âge= | roches= | type= | geolocalizacion=Grècia }} '''Parnàs''' (de [[grèc ancian]] {{Grèc ancian|Παρνασσός}} / {{Lang|grc-Latn|''Parnassós''}}) es un mont del centre de [[Grècia]], que tresplomba la ciutat de [[Dèlfes|Dèlfes]], près d'Aráchova. Fòrça venerat dins l'[[Antiquitat]], èra consacrat a l’encòp al dieu [[Apollon]] e a a las nòu [[Musas]], que n'èra una de las doas demoranças amb lo [[mont Elicon]]. Fa partit dels detz pargues nacionals de Grècia. L'origina del nom es benlèu preellenic. Atal, d’archius [[Ititas|itits]] revelèron l'existéncia d'un toponime [[Anatolia|anatolian]] comparable: ''Parnašša'' que sembla venir de l’itit e del lovit ''parna'' significant « ostal » o « demora ». Semblariá que, d’en primièr, lo suc de Parnàs, coma aqueste d'[[Olimp]], foguèt considerat coma lo naut luòc de culte de l'ierogamia del Cèl ([[Zèus]], associat a [[Oranos]], divinitat primièra del cèl) e de la Tèrra ([[Gaïa]]), que se sap que lo sanctuari de [[Dèlfes|Delfès]] foguèt primièr consacrat a Gaïa abans d'escaire a Apollon. Dins las ''[[Metamorfòsis (Ovidi)|Metamorfòsis]]'' d'[[Ovidi]]<ref>{{OviMét}}, I, 318-319.</ref>, es al suc d’aqueste mont, lo « sol luòc de la tèrra que las aigas aguèron pas cobèrt », pendent lo deluvi provocat pels Dieus, que l'embarcacion de [[Deucalion (filh de Prometèu)|Deucalion]] acòsta. Lo mont Parnàs es brèvament evocat dains l’''[[Odissèa]]'' d'[[Omèr]] coma essent lo luòc ont l’eròi [[Ulisses]] auriá estat nafrat per un singlar alara qu’èra jove<ref>{{HomOdy}}, XIX, 393-394 et XXI, 219-220.</ref>. Un movement literari de la segonda mitat del sègle XIX prend, a París, lo nom de ''Parnasse''; aqueste movement es entre autre dirigit per [[Teofil Gautièr]], ancian [[Romantisme|romantic]], e presicant la doctrina de « l'art per l'art » : un art desinteressat de l'engatjament e centrat sus la beutat dels mots. [[Fichièr:Mont_Parnasse,_par_Edward_Dodwell,_BNF_Gallica.jpg|esquèrra|vinheta|Lo mont Parnàs en 1821, per [[Edward Dodwell]].]] {{Clr|left}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} == Annèxes == === Article connèxe === === Ligams extèrnes === * Ressources relatives à la géographie : Digital Atlas of the Roman Empire • GeoNames • Peakbagger.com • Peakware * {{En}} [http://www.parnassos-ski.gr/ Site officiel de la station de ski de Parnassos] * {{En}} [http://www.visitgreece.gr/en/activities/land_sports/skiing/parnassos_ski_resort Parnassos sur le site de l'office du tourisme grec] * {{En}} [http://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?ID=765 La station de Kellaria sur Greek Travel Pages] * {{En}} [http://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?ID=38022 La station de Fterólakka sur Greek Travel Pages] [[Categoria:Sanctuari de Grècia antica]] li1bo5hz1xarswdncbelorq3tjavhb7 2497410 2497409 2026-04-03T07:15:30Z ~2026-20633-62 62962 2497410 wikitext text/x-wiki {{Infobox Montanha | nom=Parnàs | imatge=[[Imatge:Parnassos2.jpg|250px|vista del Mont Parnàs]] | altitud=2460 | ref altitude= | massif= | latitud=38/32/06/N | longitud=22/37/19/E | ref coord= | país={{Grècia}} | region=[[Grècia Centrala]] | ligam region=[[Periferia de la Grècia|Periferia]] | subdivision=[[Phthiotide]] | ligam subdivision=Districte regional | première ascension= | voie= | âge= | roches= | type= | geolocalizacion=Grècia }} '''Parnàs''' (de [[grèc ancian]] {{Grèc ancian|Παρνασσός}} / {{Lang|grc-Latn|''Parnassós''}}) es un mont del centre de [[Grècia]], que tresplomba la ciutat de [[Dèlfes|Dèlfes]], près d'Aráchova. Fòrça venerat dins l'[[Antiquitat]], èra consacrat a l’encòp al dieu [[Apollon]] e a a las nòu [[Musas]], que n'èra una de las doas demoranças amb lo [[mont Elicon]]. Fa partit dels detz pargues nacionals de Grècia. L'origina del nom es benlèu preellenic. Atal, d’archius [[Ititas|itits]] revelèron l'existéncia d'un toponime [[Anatolia|anatolian]] comparable: ''Parnašša'' que sembla venir de l’itit e del lovit ''parna'' significant « ostal » o « demora ». Semblariá que, d’en primièr, lo suc de Parnàs, coma aqueste d'[[Olimp]], foguèt considerat coma lo naut luòc de culte de l'ierogamia del Cèl ([[Zèus]], associat a [[Oranos]], divinitat primièra del cèl) e de la Tèrra ([[Gaïa]]), que se sap que lo sanctuari de [[Dèlfes|Delfès]] foguèt primièr consacrat a Gaïa abans d'escaire a Apollon. Dins las ''[[Metamorfòsis (Ovidi)|Metamorfòsis]]'' d'[[Ovidi]]<ref>{{OviMét}}, I, 318-319.</ref>, es al suc d’aqueste mont, lo « sol luòc de la tèrra que las aigas aguèron pas cobèrt », pendent lo deluvi provocat pels Dieus, que l'embarcacion de [[Deucalion (filh de Prometèu)|Deucalion]] acòsta. Lo mont Parnàs es brèvament evocat dains l’''[[Odissèa]]'' d'[[Omèr]] coma essent lo luòc ont l’eròi [[Ulisses]] auriá estat nafrat per un singlar alara qu’èra jove<ref>{{HomOdy}}, XIX, 393-394 et XXI, 219-220.</ref>. Un movement literari de la segonda mitat del sègle XIX prend, a París, lo nom de ''Parnasse''; aqueste movement es entre autre dirigit per [[Teofil Gautièr]], ancian [[Romantisme|romantic]], e presicant la doctrina de « l'art per l'art » : un art desinteressat de l'engatjament e centrat sus la beutat dels mots. [[Fichièr:Mont_Parnasse,_par_Edward_Dodwell,_BNF_Gallica.jpg|esquèrra|vinheta|Lo mont Parnàs en 1821, per [[Edward Dodwell]].]] {{Clr|left}} == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} == Annèxes == === Article connèxe === === Ligams extèrnes === * Ressources relatives à la géographie : Digital Atlas of the Roman Empire • GeoNames • Peakbagger.com • Peakware * {{En}} [http://www.parnassos-ski.gr/ Site officiel de la station de ski de Parnassos] * {{En}} [http://www.visitgreece.gr/en/activities/land_sports/skiing/parnassos_ski_resort Parnassos sur le site de l'office du tourisme grec] * {{En}} [http://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?ID=765 La station de Kellaria sur Greek Travel Pages] * {{En}} [http://www.gtp.gr/TDirectoryDetails.asp?ID=38022 La station de Fterólakka sur Greek Travel Pages] [[Categoria:Sanctuari de Grècia antica]] or50lp66tk4ony7nc5uiu5bmeawh0zs 0 196721 2497395 2438273 2026-04-02T20:34:29Z Raymond Trencavel 26125 2497395 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Robert Ménard Meeting -0664 (cropped).jpg|thumb|right|200px|'''Robert Ménard''' a Tolosa (Occitània) en 2015]] '''Robert Ménard''', nascut lo 6 de julhet de 1953 a [[Oran]] ([[Argeria]] francesa), es un òme politic d'[[Occitània]] (d'origina [[Pès negres|Pè Negre]]), assagista e jornalista [[francés|francofòn]] : òme de ràdio (a fondat ''Ràdio Pomarède'' dins lo [[Lengadòc]] en 1978, puèi a partir de 1983, ven jornalista a [[Radio France|Ràdio France Hérault]]), es sustot conegut per èsser estat lo cofondator de l'associacion ''Reportaires Sens Frontièras'' (RSF) en 1985 a [[Montpelhièr]] ([[Occitània]]), ambe lo sosten del president [[Partit Socialista (França)|socialista]] [[François Mitterrand]]. Es estat lo secretari general de ''Reportaires Sens Frontièras'' de 1985 fins a 2008. Primièr engatjat a esquèrra, se n'aluènha progressivament per rejónher l'extrèma drecha, sustot a partir de las annadas 2010. Aital, lança en 2012 lo siti internet ''Boulevard Voltaire'' (Baloard Voltaire), e a las eleccions municipalas de 2014, es elegit en [[Occitània]] cònsol màger de [[Besièrs]] ambe lo sosten del [[Front Nacional (partit francés)|Front Nacional]]. Descrich coma populista, son primièr mandat es marcat per de mesuras e declaracions fasent polemica fins al nivèl nacional,<ref>Robert Ménard ne débaptisera finalement pas l’école Nelson Mandela https://www.mediapart.fr/journal/france/160115/robert-menard-ne-debaptisera-finalement-pas-l-ecole-nelson-mandela</ref> e que son estadas per d'unas sancionadas per la justícia. Après la victòria de sa lista tre lo primièr torn de las municipalas de 2020, es elegit un còp mai cònsol màger de [[Besièrs]], e pren alavetz la presidéncia de la comunautat d'aglomeracion ''Besièrs Mediterranèa'', venent la primièra personalitat d'ultradrecha a accedir a la presidéncia d'una intercomunalitat en [[Occitània]]. Al mes de març de 2026, es tornarmai elegit cònsol màger de [[Besièrs]]. ==Referéncias== {{ORDENA:Ménard, Robert}} [[Categoria:Naissença en 1953]] [[Categoria:Personalitat politica francesa]] [[Categoria:Extrèma drecha francesa]] b1ffbat99j3jvkdaantxb0bgy26yfff 2497396 2497395 2026-04-02T20:36:36Z Raymond Trencavel 26125 2497396 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Robert Ménard Meeting -0664 (cropped).jpg|thumb|right|200px|'''Robert Ménard''' a Tolosa (Occitània) en 2015]] '''Robert Ménard''', nascut lo 6 de julhet de 1953 a [[Oran]] ([[Argeria]] francesa), es un òme politic d'[[Occitània]] (d'origina [[Pès negres|Pè Negre]]), assagista e jornalista [[francés|francofòn]] : òme de ràdio (a fondat ''Ràdio Pomarède'' dins lo [[Lengadòc]] en 1978, puèi a partir de 1983, ven jornalista a [[Radio France|Ràdio France Hérault]]), es sustot conegut per èsser estat lo cofondator de l'associacion ''Reportaires Sens Frontièras'' (RSF) en 1985 a [[Montpelhièr]] ([[Occitània]]), ambe lo sosten del president [[Partit Socialista (França)|socialista]] [[François Mitterrand]]. Es estat lo secretari general de ''Reportaires Sens Frontièras'' de 1985 fins a 2008. Identificat d'extrèma drecha, lança en 2012 lo siti internet ''Boulevard Voltaire'' (Baloard Voltaire), e a las eleccions municipalas de 2014, es elegit en [[Occitània]] cònsol màger de [[Besièrs]] ambe lo sosten del [[Front Nacional (partit francés)|Front Nacional]]. Descrich coma populista, son primièr mandat es marcat per de mesuras e declaracions fasent polemica fins al nivèl nacional,<ref>Robert Ménard ne débaptisera finalement pas l’école Nelson Mandela https://www.mediapart.fr/journal/france/160115/robert-menard-ne-debaptisera-finalement-pas-l-ecole-nelson-mandela</ref> e que son estadas per d'unas sancionadas per la justícia. Après la victòria de sa lista tre lo primièr torn de las municipalas de 2020, es elegit un còp mai cònsol màger de [[Besièrs]], e pren alavetz la presidéncia de la comunautat d'aglomeracion ''Besièrs Mediterranèa'', venent la primièra personalitat d'ultradrecha a accedir a la presidéncia d'una intercomunalitat en [[Occitània]]. Al mes de març de 2026, es tornarmai elegit cònsol màger de [[Besièrs]], aqueste còp sens lo sosteng del [[Front Nacional (partit francés)|Recampament Nacional]]. ==Referéncias== {{ORDENA:Ménard, Robert}} [[Categoria:Naissença en 1953]] [[Categoria:Personalitat politica francesa]] [[Categoria:Extrèma drecha francesa]] bs03c9gze11c8o30nc4icwp3h9fa11s 0 200305 2497421 2497301 2026-04-03T11:31:59Z Bertault34 59124 2497421 wikitext text/x-wiki Las [[Eleccions municipalas francesas de 2026|eleccions municipalas de 2026]] a [[Montpelhièr]] auràn luòc los 15 e 22 de març de 2026. Miran al renovelament del conselh municipal e del conselh metropolitan de [[Montpelhièr Mediterranèa Metropòli]]. == Modalitats de l'escrutinh == === Datas === Las datas de l'escrutinh son fixadas per un decret del 27 d'agost de 2025 als 15 e 22 de març de 2026<ref>{{Ref-web|url=https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/F1939|site=[[service-public.fr]]|consulté le=28 août 2025}}</ref>{{,}}<ref>{{Ref-web|lenga=fr|url=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000052142190|site=[[Légifrance]]|consulté le=28 août 2025}}</ref>. == Contèxt istòric == === Eleccions europèas de 2024 === Per la darrièira [[Parlament Europèu|eleccion europèa]] dins la ciutat de [[Montpelhièr]], lo [[partit politic]] [[L'Esquèrra dins lo Parlament Europèu|L'Esquèrra]] arribèt primièir. === Eleccions legilativas de 2024 === Per la darrièira [[Eleccions legislativas francesas de 2024 en Occitània Granda|eleccion legislativa]] dins la ciutat de [[Montpelhièr]], Natalie Oziol, candidata del [[partit politic]] francès [[França Insomesa|La França Insomesa]] (amb lo [[Novèl Front Popular]]), arribèt primièir. == Candidaturas == Tre 2023, [[Isabelle Perrin|Isabelle Perrein]] indica que conduirà la lista "''Aimer Montpellier''" ("Aimar Montpelhièr")<ref>{{Ref-publicacion|lenga=fr|url=https://www.midilibre.fr/2024/10/13/je-ne-suis-pas-virulente-je-suis-factuelle-seule-candidate-declaree-pour-2026-a-montpellier-isabelle-perrein-attaque-la-politique-du-maire-12252343.php}}</ref>{{,}}<ref>{{Ref-publicacion|lenga=fr|url=https://www.herault-tribune.com/articles/montpellier-municipales-isabelle-perrein-souhaite-mettre-fin-a-un-clan-qui-emmerde-les-montpellierains/}}</ref>. Arriba a obtenir lo sosten dels [[Los Republicans (partit francés)|Republicans]] e de l'[[Union dels Democratas e Independents|UDI]]<ref>{{Ref-web|lenga=fr|autor=Yannick Povillon|url=https://www.midilibre.fr/2025/06/28/je-suis-un-roc-isabelle-perrein-assure-quelle-sera-tete-de-liste-et-avance-deja-un-programme-pour-les-municipales-a-montpellier-12790372.php|site=[[Midi libre]]|consulté le=28 juin 2025}}.</ref>, que son de partits [[Conservatisme|conservators]], puèi lo del [[Movement Democrata|Modèm]]<ref>{{Ref-web|lenga=fr|autor=Cathy Soun|url=https://www.midilibre.fr/2025/10/05/elle-peut-faire-un-tres-bon-maire-de-montpellier-isabelle-perrein-obtient-le-soutien-du-modem-pour-les-municipales-12972817.php|site=[[Midi libre]]|consulté le=5 octobre 2025}}.</ref>, un partit [[Liberalisme|liberal]]. En novembre de 2024, l'[[França Insomesa|insomesa]] Nathalie Oziol, deputada de la [[Circonscripcions legislativas|2da circonscripcion]], indica voler menar una lista<ref>{{Ref-publicacion|lenga=fr|url=https://actu.fr/occitanie/montpellier_34172/montpellier-municipales-l-insoumise-nathalie-oziol-prete-a-mener-une-liste_61919224.html}}</ref>. De cap a l'impossibilitat de far ressortir un binòmi unic pendent doas amassadas generalas, lo movement local anóncia la nominacion d'un equipa de quatre caps de fila amb, en mai de Nathalie Oziol, Rhany Slimane, Livia Jampy e Antoine Bertrand<ref>{{Ref-web|lenga=fr|url=https://actu.fr/occitanie/montpellier_34172/montpellier-avec-quatre-chefs-de-file-la-france-insoumise-ne-se-prend-pas-encore-la-tete_62857092.html|site=actu.fr|consulté le=2025-08-12}}</ref>. Es fin finala la [[Assemblada Nacionala (França)|deputada]] Nathalie Oziol qu'es investida per [[França Insomesa|LFI]], partit politic eco-socialista, coma cap de lista<ref>{{Ref-web|lenga=fr|autor=Guy Trubuil|url=https://www.midilibre.fr/2025/10/01/la-deputee-nathalie-oziol-officiellement-designee-tete-de-liste-lfi-pour-les-municipales-a-montpellier-12964414.php|site=[[Midi libre]]|consulté le=1 octobre 2025}}.</ref>. En abril de 2025, l'[[Los Verds (França)|ecologista]] Jean-Louis Roumégas, deputat de la [[Assemblada Nacionala (França)|1ra circonscripcion]], indica egalament que desira èsser al cap d'un lista amassant las fòrças d'esquèrra<ref>{{Ref-publicacion|lenga=fr|url=https://www.midilibre.fr/2025/04/20/jean-louis-roumegas-pour-les-municipales-de-2026-je-suis-candidat-a-la-candidature-12647055.php}}</ref>. En intèrne en çò dels [[Los Verds (França)|Ecologistas]] montpelhierencs, doas linhas s'afrontan : s'aliar amb la lista del [[Michaël Delafosse|cònsol sortent]] o aver una candidatura independenta. Lo 23 de junh de 2025, los 302 militants decidisson a près de 69 % de s'aliar pas amb la lista [[Partit Socialista (França)|socialista]] tre lo primièr torn e de presentar una lista ecologista independenta al primièr torn<ref>{{Ref-web|autor=Yannick Povillon|url=https://www.midilibre.fr/2025/06/24/roumegas-et-mignacca-declarent-la-guerre-a-lunion-de-la-gauche-les-ecologistes-de-montpellier-ont-choisi-leur-strategie-pour-les-municipales-12782461.php|site=[[Midi libre]]|consulté le=25/06/2025}}</ref>. Lo 7 de julhet, "L'Après" anóncia s'unir amb los Ecologistas<ref>{{Ref-web|lenga=fr|autor=Yannick Povillon|url=https://www.midilibre.fr/2025/07/07/nous-serons-en-tete-au-premier-tour-eelv-et-apres-34-unissent-leurs-forces-pour-battre-michael-delafosse-aux-municipales-a-montpellier-12811129.php|site=[[Midi libre]]|consulté le=7 juillet 2025}}.</ref>, son rejonches fin agost per Generacion.s, partit creat per [[Benoît Hamon]]<ref>{{Ref-web|lenga=fr|url=https://actu.fr/occitanie/montpellier_34172/montpellier-municipales-jean-louis-roumegas-architecte-de-l-alternative-ecologiste-sociale-et-citoyenne_63097541.html|site=actu.fr|consulté le=2025-09-15}}</ref>. Lo 4 de setembre, desvèlan lor local novèl aital coma lo nom de lor lista : "Le Printemps montpelliérain" (La Prima montpelhierenca)<ref>{{Ref-web|lenga=fr|autor=Cathy Soun|url=https://www.midilibre.fr/2025/09/04/municipales-2026-a-montpellier-en-attendant-la-liste-les-ecologistes-devoilent-leur-nom-et-leurs-intentions-12910551.php|site=[[Midi libre]]|consulté le=4 septembre 2025}}.</ref>. L'8 d'agost de 2025, Plaça publica, partit politic social-liberal, nomma Christophe Bourdin e Virgínia Borroladís coma caps de fila dins la prefectura erauresa<ref>{{Ref-web|lenga=fr|autor=Cathy Soun|url=https://www.midilibre.fr/2025/08/08/place-publique-designe-un-binome-pour-les-elections-municipales-a-montpellier-12867441.php|site=[[Midi libre]]|consulté le=8 août 2025}}.</ref>. Lo 21 de setembre de 2025, l'elegit d'oposicion Serge Martin, qu'èra sus la lista de Mohed Altrad en 2020, se declara candidat<ref>{{Ref-web|lenga=fr|autor=Cathy Soun|url=https://www.midilibre.fr/2025/09/21/je-suis-candidat-aux-municipales-car-le-modele-actuel-est-a-bout-de-souffle-serge-martin-se-declare-candidat-aux-municipales-a-montpellier-12932035.php|site=[[Midi libre]]|consulté le=21 septembre 2025}}.</ref>. Lo 13 de novembre de 2025, lo partit politic d'esquèrra revolucionària ([[Marxisme|marxista]]) [[Revolucion permanenta (partit politic)|Revolucion permanenta]] anóncia presentar una lista menada per Max Muller<ref>{{Ref-web|lenga=fr|autor=Lucas Darin|url=https://www.revolutionpermanente.fr/Avec-Max-Muller-Revolution-Permanente-se-presente-pour-la-premiere-fois-aux-municipales-a|site=Révolution permanente|consulté le=13 novembre 2025}}.</ref> En decembre, [[Lucha Obrièra|Lucha obrièra]] investiguèt Morgane Lachiver, una ensenhaira, per portar lor lista. Lo 15 de genièr de 2026, es al torn de Mohed Altrad, òme d'afars e president del [[Montpellier Herault Rugby Club|Montpellier Hérault Rugbi]], d'anonciar tornar partir coma cap de lista. Lo partit Orizonts pòrta son sosten a sa candidatura. Un temps evocada coma candidata per menar la lista del partit presidencial [[Renaissença (partit politic)|Renaissença]], Patricia Mirallès rejonh fin finala l'òme d'afars. Aprèp çò adesion, lo partit anóncia fin finala que « ela o fa en son nom pròpri, aquò engatja pas Renaissença ». Lo 4 de febrièr, [[Rémi Gaillard]], [[Umor|umorista]], militant per la causa animala e ancian candidat en 2020, a desvelat sa candidatura sus la ret sociala X, abans d'o confirmar a Midi Libre. Lo 7 de febrièr, [[Philippe Saurel]], cònsol màger de 2014 a 2020, anóncia oficialament sa candidatura sus las rets socialas amb lo sosten del movement centrista Utils dont es lo cap de fila dins [[Departament d'Erau|Erau]]. Lo 27 de febrièr, l'endeman del limit de depaus de las listas e jorn de tiratge al sòrt de las listas per l'òrdre d'afichatge, doas novèlas listas fan lor aparicion : la lista ciutadana « la Municipalista » menada per Kadija Zbairi e la lista del Partit dels Trabalhaires amb Sylvie Trousselier en cap de la lista nommada « l'argent pels trabalhaires e pels servicis publics de la comuna, pas per la guèrra ! ». == Sondatges == === Primièr torn === [[Fichièr:Resultats dels sondatges per MTP (13-03-26).png|centrat|vinheta|Grafica pels resultats dels sondatges ]] ''<small>ED = Extrèma drecha.</small>'' ''<small>SA = Sens Afiliacion.</small>'' {| class="wikitable"style="text-align:center;font-size:90%;line-height:10px" |- ! rowspan="2" |Fònt ! rowspan="2" |Data de realizacion ! rowspan="2" |Escapolon !<small>Trousselier</small> !<small>Lachivier</small> !<small>Muller</small> !<small>Doulain</small> !<small>Oziol</small> !<small>Roumégas</small> !<small>Delafosse</small> !<small>Martin</small> !<small>Saurel</small> !<small>Guaillard</small> !<small>Altrad</small> !<small>Mirallès</small> !<small>Perrein</small> !<small>Jamet</small> !<small>Tsagalos</small> |- !style="background:#8B0000;line-height:02px;"|<small>PT</small><ref>"Partit dels Trabalhadors" es un partit francés d'esquèrra revolucionària. </ref> ! style="background:#8B0000;line-height:02px;"|[[Lucha Obrièra|<small>LO</small>]] ! style="background:#CC0000;line-height:02px;"|<small>[[Revolucion permanenta (partit politic)|RP]]</small> ! style="background:#FF6535;line-height:02px;"|<small>CC</small> ! style="background:#6A0DAD;line-height:02px;"|[[França Insomesa|<small>LFI</small>]] ! style="background:#7CFC00;line-height:02px;"|<small>[[Leis Ecologistas (LE)|LÉ]]</small> ! style="background:#FF8080;line-height:02px;"|<small>[[PS]] - [[Partit Comunista Francés|PCF]]</small> ! style="background:#FFC0CB;line-height:02px;"|<small>SDE</small> ! style="background:#FF8535;line-height:02px;"|<small>Utils</small> ! style="background:#D3D3D3;line-height:02px;"|<small>SA</small> ! style="background:#CCCCFF;line-height:02px;"|<small>[[Orizonts (Partit politic)|ORI]]</small> ! style="background:#FFD300;line-height:02px;"|[[Renaissença (partit politic)|<small>RE</small>]] ! style="background:#4B9CD3;line-height:02px;width=75"|<small>[[Los Republicans (partit francés)|LR]]</small> ! style="background:#002E63;line-height:02px;"|<small>[[RN]]</small> ! style="background:#4C516D;line-height:02px;"|<small>ED</small> |- | style="{{Sondeur|Opinionway}}" |[https://www.commission-des-sondages.fr/notices/files/notices/2026/mars/10143-mun-montpellier-opinionway-x-10-mars.pdf OpinionWay] |2-7 de març de 2026 |{{formatnum:824}} |1 % |1 % |3 % |— |'''15 %''' |4 % | style="background:#FFBFBF;" |'''32 %''' |— |8 % |7 % |'''17 %''' |— |6 % |5 % |1 % |- | style="{{Sondeur|Opinionway}}" |[https://www.commission-des-sondages.fr/notices/files/notices/2026/fevrier/10090-mun-montpellier-opinionway-metropolitain-21-fevrier.pdf OpinionWay] |13-19 de febrièr de 2026 |808 |— |1 % |2 % |— |'''15 %''' |5 % | style="background:#FFBFBF;" |'''32 %''' |— |9 % |7 % |'''15 %''' |— |6 % |6 % |2 % |- |[https://www.commission-des-sondages.fr/notices/files/notices/2026/fevrier/10082-mun-montpellier-ifop-midi-libre-fevrier.pdf Ifop] |9-16 de febrièr de 2026 |702 |— |<1 % |1 % |— |'''16 %''' |4 % | style="background:#FFBFBF;" |'''35 %''' |— |9 % |'''10 %''' |9''' %''' |— |6 % |8 % |2 % |- | style="{{Sondeur|Harris}}" |[http://www.commission-des-sondages.fr/notices/files/notices/2025/decembre/10036-mun-montpellier-toluna-harris-interactive-midi-libre-18-decembre.pdf Harris] |5-15 de decembre de 2025 |{{formatnum:809}} |— |— |1 % |2 % |'''16 %''' |7 % | style="background:#FFBFBF;" |'''38 %''' |2 % |'''11 %''' |— |6 % |— |6 % | colspan="2" | '''11 %''' |- | style="{{Sondeur|Ifop}}" |[https://web.archive.org/web/20251203182813/https://www.commission-des-sondages.fr/notices/files/notices/2025/novembre/10025-mun-montpellier-ifop-metropolitain-29-novembre.pdf Ifop] |14-24 de novembre de 2025 |{{formatnum:706}} |— |— |— |1 % |'''16 %''' |4 % | style="background:#FFBFBF;" |'''36 %''' |2% |13% |— |9% |2% |8% | colspan="2" |9% |} === Segond torn === {| class="wikitable centre" style="text-align:center;font-size:95%;line-height:10px" ! rowspan="3" scope="col" |Fònt ! rowspan="3" scope="col" |Data de realizacion ! rowspan="3" scope="col" |Escapolon |- !<small>Oziol</small> !<small>Delafosse</small> !<small>Saurel</small> !<small>Altrad</small> |- ! scope="col" width="75" style="background:#6A0DAD;"|[[França Insomesa|LFI]] ! scope="col" width="75" style="background:#FF8080;"|[[Partit Socialista (França)|PS]] ! scope="col" width="75" style="background:#FF8535;"|Utiles ! scope="col" width="75" style="background:#CCCCFF;"|[[Orizonts (Partit politic)|ORI]] |- |[https://www.commission-des-sondages.fr/notices/files/notices/2026/fevrier/10090-mun-montpellier-opinionway-metropolitain-21-fevrier.pdf OpinionWay] |13-19 de febrièr de 2026 |808 |22 |style="background:#FFBFBF;"|'''45''' |— |33 |- | rowspan="2" |[https://www.commission-des-sondages.fr/notices/files/notices/2026/fevrier/10082-mun-montpellier-ifop-midi-libre-fevrier.pdf Ifop] | rowspan="2" |9-16 de febrièr de 2026 | rowspan="2" |702 |21 |style="background:#FFBFBF;"|'''50''' |29 |— |- |22 |style="background:#FFBFBF;"|'''43''' |17 |18 |} == Resultats == {| class="wikitable centre" ! colspan="10" |<big><u>Resultats per las eleccions municipalas de 2026 a Montpelhièr</u></big> |- ! colspan="10" |[[Fichièr:Conseil municipal Montpellier 2026.svg|sens_quadre|538x538px]] |- ! rowspan="2" |Candidat-a ! rowspan="2" scope="col" |Lista ! colspan="3" scope="col" |Primièr torn ! colspan="3" scope="col" |Segond torn ! colspan="2" scope="col" |Sètis |- ! scope="col" |Vòtes ! scope="col" |% !+/- ! scope="col" |Vòtes ! scope="col" |% !+/- ! scope="col" |CM ! scope="col" |CC |- |[[Michaël Delafosse]] |''Demain Montpellier'' | rowspan="2" |{{formatnum:29069}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |'''33,41''' | rowspan="2" |<small>''<code>+16.75</code>''</small> | rowspan="2" |{{formatnum:38668}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |'''50,13''' | rowspan="2" |<small>''<code>+2.91</code>''</small> | rowspan="2" style="text-align: center;" |53 | rowspan="2" style="text-align: center;" |39 |- | colspan="2" style="background:#FF8080;line-height:07px;"|<small>[[Partit Socialista (França)|PS]] - [[Partit Comunista Francés|PCF]] - [[Partit Radical d’Esquèrra|PRE]]</small> |- |Nathalie Oziol |''Faire mieux pour Montpellier'' | rowspan="2" style="text-align: right;" |{{formatnum:13 366}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |'''15,36''' | rowspan="2" |<small>''<code>+6.13</code>''</small> | rowspan="2" style="text-align: right;" |{{formatnum:19 332}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |25,06 | rowspan="2" |<small>''<code>Nòu</code>''</small> | rowspan="2" style="text-align: center;" |8 | rowspan="2" style="text-align: center;" |6 |- | colspan="2" style="background:#6A0DAD;line-height:07px;"|<small>[[França Insomesa|LFI]] - {{abr|CC|Cause commune}} - [[Leis Ecologistas (LE)|LÉ]]</small> |- |Mohed Altrad |''Montpellier notre fierté'' | rowspan="2" style="text-align: right;" |{{formatnum:9 837}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |'''11,31''' | rowspan="2" |<small>''<code>-1.99</code>''</small> | rowspan="2" style="text-align: right;" |{{formatnum:19 137}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |24,81 | rowspan="2" |<small>''<code>+6.69</code>''</small> | rowspan="2" style="text-align: center;" |8 | rowspan="2" style="text-align: center;" |6 |- | colspan="2" style="background:#CCCCFF;line-height:07px;"|<small>[[Orizonts (Partit politic)|ORI]]</small> |- |[[Philippe Saurel]] |''Montpellier Citoyenne'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:7 712}} | rowspan="2" style="text-align: right" |8,86 | rowspan="2" |<small>''<code>-10.25</code>''</small> ! colspan="5" rowspan="20" | |- | colspan="2" style="background:#FF8535;line-height:07px;"|<small>Utils</small> |- |[[Rémi Gaillard]] |''Yes we clown'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:7 145}} | rowspan="2" style="text-align: right" |8,21 | rowspan="2" |<small>''<code>-1.37</code>''</small> |- | colspan="2" style="background:#D3D3D3;line-height:07px;"|<small>SA</small> |- |Isabelle Perrein |''Aimer Montpellier'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:6 524}} | rowspan="2" style="text-align: right" |7,50 | rowspan="2" |<small>''<code>+3.67</code>''</small> |- | colspan="2" style="background:#4B9CD3;line-height:07px;"|<small>SA - [[Los Republicans (partit francés)|LR]] - [[Movement Democrata|MoDem]] - [[Union dels Democratas e Independents|UDI]]</small> |- |France Jamet |''Libérer Montpellier !'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:6 320}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |7,26 | rowspan="2" |<small>''<code>+2.48</code>''</small> |- | colspan="2" style="background:#002E63;line-height:07px;"|<small>[[Rassemblament Nacional|RN]]</small> |- |Jean-Louis Roumégas |''Le Printemps montpelliérain'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:4 105}} | rowspan="2" style="text-align: right" |4,72 | rowspan="2" |<small><code>''-2.7''</code></small> |- | colspan="2" style="background:#7CFC00;line-height:07px;"|[[Leis Ecologistas (LE)|<small>LÉ</small>]] |- |Max Muller |''Révolution permanente - Max Muller, la voix des travailleurs, de la jeunesse et des quartiers populaires'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:1 220}} | rowspan="2" style="text-align: right" |1,40 | rowspan="2" |''<small><code>Nòu</code></small>'' |- | colspan="2" style="background:#CC0000;line-height:07px;"|[[Revolucion permanenta (partit politic)|<small>RP</small>]] |- |Thierry Tsagalos |''Union montpelliéraine'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:969}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |1,11 | rowspan="2" |''<small><code>Nòu</code></small>'' |- | colspan="2" style="background:#4C516D;line-height:07px;"|[[Rassemblament Nacional|<small>ED</small>]] |- |Morgane Lachiver |''Lutte ouvrière - Le camp des travailleurs'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:426}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |0,49 | rowspan="2" |<small><code>''-0.08''</code></small> |- | colspan="2" style="background:#8B0000;line-height:07px;"|[[Lucha Obrièra|<small>LO</small>]] |- | align="left" |Kadija Zbairi | align="left" |''La municipaliste'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:177}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |0,20 | rowspan="2" |<small><code>''Nòu''</code></small> |- | colspan="2" align="left" style="background:#D3D3D3;line-height:07px;"|<small>SA</small> |- | align="left" |Sylvie Trousselier | align="left" |''L'argent pour les travailleurs et les services publics de la commune, pas pour la guerre !'' | rowspan="2" style="text-align: right" |{{formatnum:133}} | rowspan="2" style="text-align: right;" |0,15 | rowspan="2" |<small><code>''+0.03''</code></small> |- | colspan="2" align="left" style="background:#8B0000;line-height:07px;"|<small>PT</small> |- | colspan="10" bgcolor="#696969" | |- ! colspan="2" |Vòtes valids | align="right" |{{formatnum:87003}} | colspan="2" align="right" |98.61 | align="right" |{{formatnum:77137}} | colspan="2" align="right" |96,16 | colspan="2" rowspan="3" bgcolor=" #F4F4F4" | |- ! colspan="2" |Vòtes blancs | align="right" |{{formatnum:696}} | colspan="2" align="right" |0,79 | align="right" |{{formatnum:2 000}} | colspan="2" align="right" |2,49 |- ! colspan="2" |Vòtes nuls | align="right" |{{formatnum:533}} | colspan="2" align="right" |0,60 | align="right" |{{formatnum:1 082}} | colspan="2" align="right" |1,35 |- style="font-weight:bold;" ! colspan="2" |'''Total''' | align="right" |{{formatnum:88 232 }} | colspan="2" align="right" |100 | align="right" |{{formatnum:80 219}} | colspan="2" align="right" |100 | align="center" |69 | align="center" |51 |- ! colspan="2" |Abstencion | align="right" |{{formatnum:86 736}} | colspan="2" align="right" |49,57 | align="right" |{{formatnum:94 797}} | colspan="2" align="right" |54,16 | colspan="2" rowspan="2" bgcolor="#F4F4F4" | |- ! colspan="2" |Inscriches / participacion | align="right" |{{formatnum:174 968}} | colspan="2" align="right" |50,43 | align="right" |{{formatnum:175 016}} | colspan="2" align="right" |45,84 |} ''<small>- SA : Sens Affiliacion</small>'' ''<small>- EDV : Esquèrra (divèrs)</small>'' == Nòtas e referéncias == <references /> qo8f1olhv1z9v0lygh56kz3c1mqdfqz 0 200937 2497369 2026-04-02T17:46:06Z Manbarcelona 62428 Creacion de la pagina amb « '''Leon Teissier    ''' Leon Teissier naisserà en 1883 a Vialars (Lòzera) e morirà en 1981 a Chanac (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''Lou Boulet rouge'' (1916) e revirarà ''Vita Nova'' de Dante Alighieri en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèr... » 2497369 wikitext text/x-wiki '''Leon Teissier    ''' Leon Teissier naisserà en 1883 a Vialars (Lòzera) e morirà en 1981 a Chanac (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''Lou Boulet rouge'' (1916) e revirarà ''Vita Nova'' de Dante Alighieri en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del Felibritge en 1930. Fondarà la revista ''Calendau'' amb Pèire Azemà en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a Frederic Mistral, que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    BIOGRAFIA''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al Collegi de Montpelhièr, en 1894 Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la confrariá caritativa de Montpelhièr a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a Nimes, lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a Montpelhièr, demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    ACTIVITATS FELIBRENCAS''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, Marcèu Daumas declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb Jules Ronjat pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de Carcassouno o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc Paul Albarel. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié Pierre Dévoluy (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb Pierre Azéma la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    BIBLIOGRAFIA''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''REFERÉNCIAS''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1983|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|País=França|activitat=Escrivan, poèta, occitanista}} i46mtj3ne21jd02nhwx3w0i2ozin4vc 2497370 2497369 2026-04-02T17:52:52Z Manbarcelona 62428 2497370 wikitext text/x-wiki '''Leon Teissier''' {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg}} '''   ''' Leon Teissier naisserà en 1883 a Vialars (Lòzera) e morirà en 1981 a Chanac (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''Lou Boulet rouge'' (1916) e revirarà ''Vita Nova'' de Dante Alighieri en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del Felibritge en 1930. Fondarà la revista ''Calendau'' amb Pèire Azemà en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a Frederic Mistral, que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    BIOGRAFIA''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al Collegi de Montpelhièr, en 1894 Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la confrariá caritativa de Montpelhièr a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a Nimes, lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a Montpelhièr, demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    ACTIVITATS FELIBRENCAS''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, Marcèu Daumas declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb Jules Ronjat pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de Carcassouno o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc Paul Albarel. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié Pierre Dévoluy (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb Pierre Azéma la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    BIBLIOGRAFIA''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''REFERÉNCIAS''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1983|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|País=França|activitat=Escrivan, poèta, occitanista}} l6hegw1bw5cgs2slsh110q1fc3kyi3s 2497371 2497370 2026-04-02T17:54:06Z Manbarcelona 62428 2497371 wikitext text/x-wiki '''Leon Teissier''' {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg}} '''   ''' Leon Teissier naisserà en 1883 a Vialars (Lòzera) e morirà en 1981 a Chanac (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''Lou Boulet rouge'' (1916) e revirarà ''Vita Nova'' de Dante Alighieri en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del Felibritge en 1930. Fondarà la revista ''Calendau'' amb Pèire Azemà en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a Frederic Mistral, que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    BIOGRAFIA''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al Collegi de Montpelhièr, en 1894 Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la confrariá caritativa de Montpelhièr a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a Nimes, lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a Montpelhièr, demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    ACTIVITATS FELIBRENCAS''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, Marcèu Daumas declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb Jules Ronjat pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de Carcassouno o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc Paul Albarel. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié Pierre Dévoluy (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb Pierre Azéma la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    BIBLIOGRAFIA''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''REFERÉNCIAS''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               918h665lh8we76q1p74vxv739xfeplr 2497372 2497371 2026-04-02T17:57:42Z Manbarcelona 62428 2497372 wikitext text/x-wiki '''Leon Teissier''' {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista|distincions=Elegit majoral del Felibritge en 1930}} '''   ''' Leon Teissier naisserà en 1883 a Vialars (Lòzera) e morirà en 1981 a Chanac (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''Lou Boulet rouge'' (1916) e revirarà ''Vita Nova'' de Dante Alighieri en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del Felibritge en 1930. Fondarà la revista ''Calendau'' amb Pèire Azemà en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a Frederic Mistral, que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    BIOGRAFIA''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al Collegi de Montpelhièr, en 1894 Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la confrariá caritativa de Montpelhièr a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a Nimes, lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a Montpelhièr, demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    ACTIVITATS FELIBRENCAS''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, Marcèu Daumas declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb Jules Ronjat pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de Carcassouno o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc Paul Albarel. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié Pierre Dévoluy (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb Pierre Azéma la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    BIBLIOGRAFIA''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''REFERÉNCIAS''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               joq54nathuo3lblxzczdly0j8r00d2r 2497373 2497372 2026-04-02T18:04:53Z Manbarcelona 62428 2497373 wikitext text/x-wiki '''Leon Teissier''' {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista|distincions=Elegit majoral del Felibritge en 1930}} '''   ''' Leon Teissier naisserà en 1883 a Vialars (Lòzera) e morirà en 1981 a Chanac (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''Lou Boulet rouge'' (1916) e revirarà ''Vita Nova'' de Dante Alighieri en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del Felibritge en 1930. Fondarà la revista ''Calendau'' amb Pèire Azemà en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a Frederic Mistral, que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    Biografia''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al Collegi de Montpelhièr, en 1894. Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la confrariá caritativa de Montpelhièr a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a Nimes, lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a Montpelhièr, demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    Activitats felibrencas''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, Marcèu Daumas declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb Jules Ronjat pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de Carcassouno o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc Paul Albarel. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié Pierre Dévoluy (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb Pierre Azéma la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    Bibliografia''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               f2e8en0rf0gt2o4y9xzvpbwls5nlpd6 2497374 2497373 2026-04-02T18:08:17Z Manbarcelona 62428 2497374 wikitext text/x-wiki '''Leon Teissier''' {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista|distincions=Elegit majoral del Felibritge en 1930}} '''   ''' Leon Teissier naisserà en 1883 a Vialars (Lòzera) e morirà en 1981 a [[Chanac]] (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''Lou Boulet rouge'' (1916) e revirarà ''Vita Nova'' de Dante Alighieri en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del Felibritge en 1930. Fondarà la revista ''Calendau'' amb Pèire Azemà en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a Frederic Mistral, que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    Biografia''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al Collegi de Montpelhièr, en 1894. Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la confrariá caritativa de Montpelhièr a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a Nimes, lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a Montpelhièr, demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    Activitats felibrencas''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, Marcèu Daumas declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb Jules Ronjat pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de Carcassouno o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc Paul Albarel. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié Pierre Dévoluy (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb Pierre Azéma la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    Bibliografia''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               jd3e08ytcxfrv17y7vrdpefsnpf2jp4 2497375 2497374 2026-04-02T18:18:50Z Manbarcelona 62428 2497375 wikitext text/x-wiki '''Leon Teissier''' {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista|distincions=Elegit majoral del Felibritge en 1930}} '''   ''' Leon Teissier naisserà en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Lòzera]]) e morirà en 1981 a [[Chanac]] (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirarà ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondarà la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    Biografia''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    Activitats felibrencas''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié [[Pèire Devoluy|Pierre Dévoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    Bibliografia''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               ag4ykivur42a3xl6z5igx5ygl9js6gj 2497376 2497375 2026-04-02T18:19:42Z Manbarcelona 62428 2497376 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista|distincions=Elegit majoral del Felibritge en 1930}}Leon Teissier naisserà en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Lòzera]]) e morirà en 1981 a [[Chanac]] (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirarà ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondarà la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    Biografia''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    Activitats felibrencas''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié [[Pèire Devoluy|Pierre Dévoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    Bibliografia''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               1ym9p4kl3kniwhxk01he8x1uexslk2b 2497378 2497376 2026-04-02T18:25:54Z Manbarcelona 62428 2497378 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista|distincions=Elegit majoral del Felibritge en 1930}}Leon Teissier naisserà en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Lòzera]]) e morirà en 1981 a [[Chanac]] (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirarà ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondarà la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    Biografia''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    Activitats felibrencas''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié [[Pèire Devoluy|Pierre Dévoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    Bibliografia''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 [[Fichièr:L'or di Ceveno.jpg|vinheta|Pouèmo miejournau ]] ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               fpi3v9jxsvmq09t52jw4yy60zkmhxm5 2497379 2497378 2026-04-02T18:28:29Z Manbarcelona 62428 2497379 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista|distincions=Elegit majoral del Felibritge en 1930}}Leon Teissier naisserà en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Lòzera]]) e morirà en 1981 a [[Chanac]] (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar cevenòl, ecriurà en provençal (grafia mistraliana e classica) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirarà ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondarà la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    Biografia''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de Vialars. Leon Teissier naisserà a Vialars (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguírà d’estudis de drech a Montpelhièr. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del Miègjorn. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorarà assidü a las manifestacions del Felibritge e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. [[Fichièr:Placa commemorativa.jpg|vinheta|Placa commemorativa sus l'ostal de Leon Teissier a Chanac]] Morirà lo 5 de setembre de 1981 a Chanac (lozère). '''2-    Activitats felibrencas''' Lo 1èr de mars de1905 - Frédéric Mistral escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a Mallana, lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estèla d’Espalion, a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme (Frédéric Mistral) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourie. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié [[Pèire Devoluy|Pierre Dévoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''Calendau'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    Bibliografia''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 [[Fichièr:L'or di Ceveno.jpg|vinheta|Pouèmo miejournau ]] ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               e4mfhzx16e6mkduxcy9gocp50fqbjw0 2497405 2497379 2026-04-03T05:03:30Z Manbarcelona 62428 2497405 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista|distincions=Elegit majoral del Felibritge en 1930}}Leon Teissier naisserà en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Lòzera]]) e morirà en 1981 a [[Chanac]] (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar [[Cevenòl (sosdialècte)|cevenòl]], ecriurà en provençal ([[grafia mistralenca]] e [[grafia classica]]) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirarà ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondarà la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    Biografia''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de [[Vialars]]. Leon Teissier naisserà a [[Vialars]] (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguírà d’estudis de drech a [[Montpelhièr]]. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del [[Miègjorn (culminacion)|Miègjorn]]. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorarà assidú a las manifestacions del [[Felibritge]] e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. [[Fichièr:Placa commemorativa.jpg|vinheta|Placa commemorativa sus l'ostal de Leon Teissier a Chanac]] Morirà lo 5 de setembre de 1981 a [[Chanac]] (lozèra). '''2-    Activitats felibrencas''' Lo 1èr de mars de1905 - [[Frederic Mistral]] escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a [[Malhana]], lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estela d’[[Espaliu]], (Santo-Estello en [[grafia felibrenca]]), a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme ([[Frederic Mistral|Frédéric Mistral]]) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourié. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié [[Pèire Devoluy|Pierre Dévoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    Bibliografia''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 [[Fichièr:L'or di Ceveno.jpg|vinheta|Pouèmo miejournau ]] ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               dqc7fw37qiqb0m6z8lcs5wdieo90ojq 2497408 2497405 2026-04-03T05:05:48Z Manbarcelona 62428 2497408 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Lozèra (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista}}Leon Teissier naisserà en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Lòzera]]) e morirà en 1981 a [[Chanac]] (Lozèra). Escrivan, poèta e occitanista, de parlar [[Cevenòl (sosdialècte)|cevenòl]], ecriurà en provençal ([[grafia mistralenca]] e [[grafia classica]]) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lançarà una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirarà ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valrà la crotz de guèrra. Serà eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondarà la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrarà la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne serà un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. '''1-    Biografia''' Son paire Odilon trabalharà dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissarà amb lo grade de capitani. Acabarà Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridarà amb sa cosina originària de [[Vialars]]. Leon Teissier naisserà a [[Vialars]] (Lozèra), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrarà al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguírà d’estudis de drech a [[Montpelhièr]]. De confession catolica, prendrà per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderirà a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorarà membre tota sa vida. Se maridarà amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Serà soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocuparà un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènharà del [[Miègjorn (culminacion)|Miègjorn]]. L’administracion l’enviarà primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorarà assidú a las manifestacions del [[Felibritge]] e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. [[Fichièr:Placa commemorativa.jpg|vinheta|Placa commemorativa sus l'ostal de Leon Teissier a Chanac]] Morirà lo 5 de setembre de 1981 a [[Chanac]] (lozèra). '''2-    Activitats felibrencas''' Lo 1èr de mars de1905 - [[Frederic Mistral]] escriurà a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrarà, dins l’ostal de Frederic Mistral a [[Malhana]], lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estela d’[[Espaliu]], (Santo-Estello en [[grafia felibrenca]]), a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declararà, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme ([[Frederic Mistral|Frédéric Mistral]]) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretendrà una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, serà elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourié. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirarà prigondament lo capoulié [[Pèire Devoluy|Pierre Dévoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondarà amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' que serà publicada fins a 1945. '''3-    Bibliografia''' ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 [[Fichièr:L'or di Ceveno.jpg|vinheta|Pouèmo miejournau ]] ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. '''Nòtas :''' 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               80zef3odu0q3cryvnzsvmogtzfq33ew 2497416 2497408 2026-04-03T10:42:27Z Jiròni 239 conjugason, wikificacion 2497416 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Losera (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista}} '''Leon Teissier''' nascut en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Losera]]) e defuntat en 1981 a [[Chanac]] (Losera) foguèt un escrivan, poèta e occitanista, de parlar [[Cevenòl (sosdialècte)|cevenòl]], qu'escriviá en provençal ([[grafia mistralenca]] e [[grafia classica]]) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lancèt una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirèt ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valguèt la crotz de guèrra. Foguèt eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondèt la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrèt la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne foguèt un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. ==Biografia== Son paire Odilon trabalhava dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissèt amb lo grade de capitani. Acabèt Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridèt amb sa cosina originària de [[Vialars]]. Leon Teissier naissèt a [[Vialars]] (Losera), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrèt al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguiguèt d’estudis de drech a [[Montpelhièr]]. De confession catolica, prenguèt per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderiguèt a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorèt membre tota la vida. Se maridèt amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Foguèt soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocupèt un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènhèt del [[Miègjorn (culminacion)|Miègjorn]]. L’administracion l’envièt primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorèt assidú a las manifestacions del [[Felibritge]] e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. [[Fichièr:Placa commemorativa.jpg|vinheta|Placa commemorativa sus l'ostal de Leon Teissier a Chanac]] Morirà lo 5 de setembre de 1981 a [[Chanac]] (lozèra). ==Activitats felibrencas== Lo 1èr de mars de 1905 - [[Frederic Mistral]] escriguèt a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrèt, dins l’ostal de Frederic Mistral a [[Malhana]], lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estela d’[[Espaliu]], (Santo-Estello en [[grafia felibrenca]]), a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declarèt, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme ([[Frederic Mistral|Frédéric Mistral]]) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretenguèt una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, foguèt elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourié. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirava prigondament lo capoulié [[Pèire Devoluy|Pierre Dévoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondèt amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' que serà publicada fins a 1945. ==Bibliografia== ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 [[Fichièr:L'or di Ceveno.jpg|vinheta|Pouèmo miejournau ]] ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. '''Referéncias''' ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. ==Nòtas== 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               ra7h6g69xoey118pjsqmgeqnm7u3axh 2497417 2497416 2026-04-03T10:57:08Z Jiròni 239 2497417 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Losera (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista}} '''Leon Teissier''' nascut en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Losera]]) e defuntat en 1981 a [[Chanac]] (Losera) foguèt un escrivan, poèta e occitanista, de parlar [[Cevenòl (sosdialècte)|cevenòl]], qu'escriviá en provençal ([[grafia mistralenca]] e [[grafia classica]]) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lancèt una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirèt ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valguèt la crotz de guèrra. Foguèt eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondèt la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrèt la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne foguèt un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. ==Biografia== Son paire Odilon trabalhava dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissèt amb lo grade de capitani. Acabèt Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridèt amb sa cosina originària de [[Vialars]]. Leon Teissier naissèt a [[Vialars]] (Losera), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrèt al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguiguèt d’estudis de drech a [[Montpelhièr]]. De confession catolica, prenguèt per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderiguèt a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorèt membre tota la vida. Se maridèt amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Foguèt soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocupèt un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènhèt del [[Miègjorn (culminacion)|Miègjorn]]. L’administracion l’envièt primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorèt assidú a las manifestacions del [[Felibritge]] e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. [[Fichièr:Placa commemorativa.jpg|vinheta|Placa commemorativa sus l'ostal de Leon Teissier a Chanac]] Morirà lo 5 de setembre de 1981 a [[Chanac]] (lozèra). ==Activitats felibrencas== Lo 1èr de mars de 1905 - [[Frederic Mistral]] escriguèt a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrèt, dins l’ostal de Frederic Mistral a [[Malhana]], lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estela d’[[Espaliu]], (Santo-Estello en [[grafia felibrenca]]), a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declarèt, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme ([[Frederic Mistral|Frédéric Mistral]]) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretenguèt una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, foguèt elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourié. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirava prigondament lo capoulié [[Pèire Devoluy|Pierre Dévoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondèt amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' que serà publicada fins a 1945. ==Bibliografia== ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 [[Fichièr:L'or di Ceveno.jpg|vinheta|Pouèmo miejournau ]] ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. ==Referéncias== ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. ==Nòtas== 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               llxehrrlwhaisqie7wb8d7g0kw67e8y 2497423 2497417 2026-04-03T11:39:48Z Jiròni 239 2497423 wikitext text/x-wiki {{Infobox Escrivan|imatge=Leon Teissier.jpg|nom=Leon Teissier|data de naissença=Lo 21 de Febrièr de 1883|luòc de naissença=Vialars, Lozèra (França)|data de decès=Lo 5 de setembre de 1981|luòc de decès=Chanac, Losera (França)|activitat=Escrivan, poèta, occitanista}} '''Leon Teissier''' nascut en 1883 a [[Vialars]] ([[Losera (departament)|Losera]]) e defuntat en 1981 a [[Chanac]] (Losera) foguèt un escrivan, poèta e occitanista, de parlar [[Cevenòl (sosdialècte)|cevenòl]], qu'escriviá en provençal ([[grafia mistralenca]] e [[grafia classica]]) e en francés. Oficièr d’infantariá pendent la Guèrra Granda, lancèt una publicacion ''[[Lou Boulet rouge]]'' (1916) e revirèt ''[[Vita Nuova|Vita Nova]]'' de [[Dante Alighieri]] en plena batalha de Verdun ont son actitud li valguèt la crotz de guèrra. Foguèt eligit majoral del [[Felibritge]] en 1930. Fondèt la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' amb [[Pèire Azemà]] en 1933. Consacrèt la mai granda partida de sos escriches a [[Frederic Mistral]], que ne foguèt un especialista incontestat, e a son quite engatjament per la renaissença e la defensa de la lenga occitana. ==Biografia== Son paire Odilon trabalhava dins un talhièr de tipografia abans de far carrièra dins l’armada que daissèt amb lo grade de capitani. Acabèt Cavalièr de la Legion d’Onor. En 1882, se maridèt amb sa cosina originària de [[Vialars]]. Leon Teissier naissèt a [[Vialars]] (Losera), lo 21 de febrièr de 1883. Dintrèt al [[Collegi de Montpelhièr]], en 1894. Seguiguèt d’estudis de drech a [[Montpelhièr]]. De confession catolica, prenguèt per Mèstre dins sa fe Sant Vincenç de Paul. Aderiguèt a la [[confrariá caritativa de Montpelhièr]] a l’epòca de sos estudis e ne demorèt membre tota la vida. Se maridèt amb Jeanne Trintignac a [[Nimes|Nimes,]] lo 15 de setembre de 1910. Foguèt soslòctenent del 416en regiment d’infantariá, 11na companhiá pendent la Primièra Guèrra mondiala. Tot lo long de sa carrièra, ocupèt un pòste de foncionari coma conservator de las ipotècas, que l’aluènhèt del [[Miègjorn (culminacion)|Miègjorn]]. L’administracion l’envièt primièr en Nauta Savòia, puèi en Normandia, e enfin a Lilla. Retirat a [[Montpelhièr]], demorèt assidú a las manifestacions del [[Felibritge]] e un fidèl defensor de la lenga occitana tot lo long de sa vida. [[Fichièr:Placa commemorativa.jpg|vinheta|Placa commemorativa sus l'ostal de Leon Teissier a Chanac]] Morirà lo 5 de setembre de 1981 a [[Chanac]] (lozèra). ==Activitats felibrencas== Lo 1èr de mars de 1905 - [[Frederic Mistral]] escriguèt a Leon Tessier : « Urous lou teissié qu’en tissant sa telo   A per lumenoun lis iue d’uno estello ». 1) Lo 27 de setembre de 1906, encontrèt, dins l’ostal de Frederic Mistral a [[Malhana]], lo que considerava ja coma son mèstre.     Pendent la fèsta de la Santa Estela d’[[Espaliu]], (Santo-Estello en [[grafia felibrenca]]), a la Pentacosta 1983, [[Marcèu Daumas]] declarèt, dins son elògi de Leon Teissier : « Serà pas totjorn d ‘acòrdi amb totas las posicions de l’òme ([[Frederic Mistral|Frédéric Mistral]]) ; aurà per el de paraulas duras ; mas demorarà totjorn embalausit pel poèta »   Entretenguèt una fòrta amistat amb [[Juli Ronjat|Jules Ronjat]] pendent d’annadas. 2) En 1930, foguèt elegit majoral del Felibritge, Cigalo de [[Carcassona|Carcassouno]] o de l’Amourié. Succedirà a l’audalenc [[Pau Albarèl|Paul Albarel]]. Leon Teissier admirava prigondament lo capolièr [[Pèire Devoluy]] (1862 – 1929). 3) En1933 fondèt amb [[Pèire Azemà|Pierre Azéma]] la revista ''[[Calendau (revista)|Calendau]]'' que serà publicada fins a 1945. ==Bibliografia== ''Dante et la Provence,'' Toulon, La Pignato, 1923 [[Fichièr:L'or di Ceveno.jpg|vinheta|Pouèmo miejournau ]] ''L’Or di Ceveno. Pouèmo miejournau,'' Toulon, La Pignato, 1929. Extrach : CANT PROUMIÉ LI SANTO La santo Crous oumbrejo la patrìo ; en un moumen, li valoun e li coumbo soun enlusi de printèms, de jouinesso e de bèuta. Dins lou fougous cantico de la naturo adourant soun Creaire, moun cor es plen de milo souvenènço ; car lou bonur, o Santo prouvençalo, bonàdi cous, l’ai agu, l’ai encaro, l’aurai toujour ; e vers ma douço amigo, à l’ouro d’uei, siéu vengu pèr redire lou cant d’amour de la glèiso alesenco :                 ''Notre Famille'' (Cévennes et Gévaudan), Imprimerie Bretteville, (Généalogie, 91 pages), 1932 ''Mistral Chrétien'', Avinhon, J. Roumanille, Librairie-éditeur,1954 ''La vivante Estérelle,'' Escolo dis Aupilho, Saint Rémy de Provence, 1956 ''Le Pape des Cévennes,'' Montpellier, chez l’auteur,1963 ''Calendau, introduction au poème de Mistral,'' Montpellier, 1959 ''Lecture de «'' Nerto », Cavaillon, Imprimerie Mistral, 1969 Grammaire lozérienne par Léon Teissier, Cahier du Gevaudan n*6 ''Lou Pais,'' 1964 ''Li Majourau catalan. Brèu d’istori Felibrenco,'' L’Astrado, Toulon, 1966 ''J. Canonge et Mistral,'' L’Astrado, Toulon, 1971 Leon Teissier publicarà fòrça articles dins divèrsas revistas pendent tota sa vida. ==Referéncias== ''Lou Felibrige'' numèro 204, 1992, 5-7 Marcèu DAUMAS, « Laus de Leon Teissier, Felibre Majorau 1883 – 1981 », discors prononciat, fèsta Santa Estèla de 1983, ''CIEL d’Oc'', julhet de 2011 ''Revue des Langues Romanes,'' « Pierre Azéma et la revue ''Calendau'' : l’escambarlat de Montpellier et la question de la politique occitane dans les années 1930 », Tome CXXIX N*2 |2025. <nowiki>https://doi.org/10.4000/156pv</nowiki> Privat Buffière, Patrick Cabanel, Fèlix Remize'','' sous la direction de Félix buffière, Dictionnaire de biographies, ''Lozériens connus ou à connaitre,'' 1992, 616-618. ==Nòtas== 1)          TEISSIER, Leoun, ''L’or di Ceveno,'' Touloun, La Pignato, 6 2)          Jean Thomas, « Treize lettres de Jules Ronjat à Léon Teissier », ''Revue des langues romanes,'' Tome CXIX N*2 | 2015, 463-481. <nowiki>https://doi.org/10.4000/rlr.333</nowiki> 3)          Opuscul de Leon Teissier : « La vie et l’oeuvre de Pierre Dévoluy », ''La Revue des pays d’Oc,'' Avignon, 1932.                                                                                                                               7ym312q1tds3v7sci9z59bi5qdbh3iq 0 200938 2497388 2026-04-02T19:29:41Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Pirat]] cap a [[Pirac]] 2497388 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Pirac]] 71513ybsp41mezukqmmbvl1z9pir1i3 0 200939 2497391 2026-04-02T19:34:15Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Tanduelh]] cap a [[Estanduelh]] per dessús una redireccion 2497391 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Estanduelh]] 5floqzj4peb22dy670ktjfo7ra40b3i 0 200940 2497403 2026-04-03T04:56:21Z Nicolas Eynaud 6858 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Provençau}} [[Fichièr:JuergenHabermas retouched.jpg|thumb|right|Jürgen Habermas en [[2008]].]] '''Jürgen Habermas''' (18 de junh de [[1929]], [[Düsseldorf]] - 14 de març de [[2026]], [[Starnberg]]) es un [[filosofia|filosòf]] e [[sociologia|sociològ]] [[Alemanha|alemand]] de la segonda mitat dau sègle XX e de la premiera partida dau sègle XXI. Prepausèt una filosofia centrada sus lo dialòg, la rason e la participacion ciutadanatge|... » 2497403 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[Fichièr:JuergenHabermas retouched.jpg|thumb|right|Jürgen Habermas en [[2008]].]] '''Jürgen Habermas''' (18 de junh de [[1929]], [[Düsseldorf]] - 14 de març de [[2026]], [[Starnberg]]) es un [[filosofia|filosòf]] e [[sociologia|sociològ]] [[Alemanha|alemand]] de la segonda mitat dau sègle XX e de la premiera partida dau sègle XXI. Prepausèt una filosofia centrada sus lo dialòg, la rason e la participacion [[ciutadanatge|ciutadana]] destinada a reconciliar modernitat e [[democracia]] en mostrant que la comunicacion liura e argumentada es lo fondament d'una [[societat]] justa. Sa pensada s'organiza a l'entorn de la nocion centrala de comunicacion. Dins son òbra pus famosa, ''Teoria de l'Agir Comunicacionau'' ([[1981]]), destria doas formas d'accion que l'agir estrategic, orientat vèrs lo succès personau, e l'agir comunicacionau, fondat sus lo dialòg e la recèrca d'un acòrdi [[racionalisme|racionau]] entre individús. Considèra que la racionalitat se limita pas a la [[sciéncia]] ò a la [[tecnica]], mai que se manifèsta tanben en la capacitat deis èssers umans de discutir liurament per arribar a un consensus. Habermas desvolopèt egalament lo concèpte d'espaci public, definit coma un luòc de debat onte lei [[ciutadanatge|ciutadans]] pòdon escambiar d'arguments d'un biais critic e dins ''L'Espaci Public'' publicat en [[1962]], mostrèt coma la transformacion d'aquel espaci per lei mèdias e l'elèit [[economia|economic]] menaça lo bòn foncionament de la [[democracia]]. Habermas èra fòrça engatjat en [[politica]]. Defendiguèt de posicions en favor de la [[democracia]], de la construccion europèa e de la promoccion dei [[drechs de l'Òme]]. En particular, èra partisan d'una democracia deliberativa amb de decisions presas a partir de discussions racionalas e inclusivas menadas per lei ciutadans. == Liames intèrnes == * [[Comunicacion]]. * [[Democracia]]. * [[Dialòg]]. == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> m86p1do2oxqzclmjtbpw3c2s84ntxqj 2497404 2497403 2026-04-03T04:59:51Z Nicolas Eynaud 6858 2497404 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[Fichièr:JuergenHabermas retouched.jpg|thumb|right|Jürgen Habermas en [[2008]].]] '''Jürgen Habermas''' (18 de junh de [[1929]], [[Düsseldorf]] - 14 de març de [[2026]], [[Starnberg]]) es un [[filosofia|filosòf]] e [[sociologia|sociològ]] [[Alemanha|alemand]] de la segonda mitat dau sègle XX e de la premiera partida dau sègle XXI. Prepausèt una filosofia centrada sus lo dialòg, la rason e la participacion [[ciutadanatge|ciutadana]] destinada a reconciliar modernitat e [[democracia]] en mostrant que la comunicacion liura e argumentada es lo fondament d'una [[societat]] justa. Sa pensada s'organiza a l'entorn de la nocion centrala de comunicacion. Dins son òbra pus famosa, ''Teoria de l'Agir Comunicacionau'' ([[1981]]), destria doas formas d'accion que l'agir estrategic, orientat vèrs lo succès personau, e l'agir comunicacionau, fondat sus lo dialòg e la recèrca d'un acòrdi [[racionalisme|racionau]] entre individús. Considèra ansin que la racionalitat se limita pas a la [[sciéncia]] ò a la [[tecnica]], mai que se manifèsta tanben en la capacitat deis èssers umans de discutir liurament per arribar a un consensus. Desvolopèt egalament lo concèpte d'espaci public, definit coma un luòc de debat onte lei [[ciutadanatge|ciutadans]] pòdon escambiar d'arguments d'un biais critic e dins ''L'Espaci Public'' publicat en [[1962]], mostrèt coma la transformacion d'aquel espaci per lei mèdias e l'elèit [[economia|economic]] menaça lo bòn foncionament de la [[democracia]]. Habermas èra fòrça engatjat en [[politica]]. I defendiguèt una vision en rapòrt amb sa filosofia. Favorable a la [[democracia]], a la construccion europèa e a la promoccion dei [[drechs de l'Òme]], èra partisan d'una democracia deliberativa fondada sus decisions presas a partir de discussions racionalas e inclusivas menadas per lei ciutadans. == Liames intèrnes == * [[Comunicacion]]. * [[Democracia]]. * [[Dialòg]]. == Bibliografia == == Nòtas e referéncias == <references/> 1fuckml122jvzhn1rm7ct3tev8jy9e8 2497406 2497404 2026-04-03T05:04:03Z Nicolas Eynaud 6858 /* Bibliografia */ 2497406 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[Fichièr:JuergenHabermas retouched.jpg|thumb|right|Jürgen Habermas en [[2008]].]] '''Jürgen Habermas''' (18 de junh de [[1929]], [[Düsseldorf]] - 14 de març de [[2026]], [[Starnberg]]) es un [[filosofia|filosòf]] e [[sociologia|sociològ]] [[Alemanha|alemand]] de la segonda mitat dau sègle XX e de la premiera partida dau sègle XXI. Prepausèt una filosofia centrada sus lo dialòg, la rason e la participacion [[ciutadanatge|ciutadana]] destinada a reconciliar modernitat e [[democracia]] en mostrant que la comunicacion liura e argumentada es lo fondament d'una [[societat]] justa. Sa pensada s'organiza a l'entorn de la nocion centrala de comunicacion. Dins son òbra pus famosa, ''Teoria de l'Agir Comunicacionau'' ([[1981]]), destria doas formas d'accion que l'agir estrategic, orientat vèrs lo succès personau, e l'agir comunicacionau, fondat sus lo dialòg e la recèrca d'un acòrdi [[racionalisme|racionau]] entre individús. Considèra ansin que la racionalitat se limita pas a la [[sciéncia]] ò a la [[tecnica]], mai que se manifèsta tanben en la capacitat deis èssers umans de discutir liurament per arribar a un consensus. Desvolopèt egalament lo concèpte d'espaci public, definit coma un luòc de debat onte lei [[ciutadanatge|ciutadans]] pòdon escambiar d'arguments d'un biais critic e dins ''L'Espaci Public'' publicat en [[1962]], mostrèt coma la transformacion d'aquel espaci per lei mèdias e l'elèit [[economia|economic]] menaça lo bòn foncionament de la [[democracia]]. Habermas èra fòrça engatjat en [[politica]]. I defendiguèt una vision en rapòrt amb sa filosofia. Favorable a la [[democracia]], a la construccion europèa e a la promoccion dei [[drechs de l'Òme]], èra partisan d'una democracia deliberativa fondada sus decisions presas a partir de discussions racionalas e inclusivas menadas per lei ciutadans. == Liames intèrnes == * [[Comunicacion]]. * [[Democracia]]. * [[Dialòg]]. == Bibliografia == * '''[[anglés|(en)]]''' Craig Calhoun (dir.), ''Habermas and the Public Sphere'', Cambridge, MIT Press, 1992. * '''[[anglés|(en)]]''' Thomas McCarthy, ''The Critical Theory of Jürgen Habermas'', Cambridge, MIT Press, 1978. * '''[[anglés|(en)]]''' Nick Crossley e John Michael Roberts, ''After Habermas: New Perspectives on the Public Sphere'', Basil Blackwell, 2004. == Nòtas e referéncias == <references/> r03ojn8dy2r7pf6a9t80y4mgnrj7s9h 2497407 2497406 2026-04-03T05:04:29Z Nicolas Eynaud 6858 2497407 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} [[Fichièr:JuergenHabermas retouched.jpg|thumb|right|Jürgen Habermas en [[2008]].]] '''Jürgen Habermas''' (18 de junh de [[1929]], [[Düsseldorf]] - 14 de març de [[2026]], [[Starnberg]]) es un [[filosofia|filosòf]] e [[sociologia|sociològ]] [[Alemanha|alemand]] de la segonda mitat dau sègle XX e de la premiera partida dau sègle XXI. Prepausèt una filosofia centrada sus lo dialòg, la rason e la participacion [[ciutadanatge|ciutadana]] destinada a reconciliar modernitat e [[democracia]] en mostrant que la comunicacion liura e argumentada es lo fondament d'una [[societat]] justa. Sa pensada s'organiza a l'entorn de la nocion centrala de comunicacion. Dins son òbra pus famosa, ''Teoria de l'Agir Comunicacionau'' ([[1981]]), destria doas formas d'accion que l'agir estrategic, orientat vèrs lo succès personau, e l'agir comunicacionau, fondat sus lo dialòg e la recèrca d'un acòrdi [[racionalisme|racionau]] entre individús. Considèra ansin que la racionalitat se limita pas a la [[sciéncia]] ò a la [[tecnica]], mai que se manifèsta tanben en la capacitat deis èssers umans de discutir liurament per arribar a un consensus. Desvolopèt egalament lo concèpte d'espaci public, definit coma un luòc de debat onte lei [[ciutadanatge|ciutadans]] pòdon escambiar d'arguments d'un biais critic e dins ''L'Espaci Public'' publicat en [[1962]], mostrèt coma la transformacion d'aquel espaci per lei mèdias e l'elèit [[economia|economic]] menaça lo bòn foncionament de la [[democracia]]. Habermas èra fòrça engatjat en [[politica]]. I defendiguèt una vision en rapòrt amb sa filosofia. Favorable a la [[democracia]], a la construccion europèa e a la promoccion dei [[drechs de l'Òme]], èra partisan d'una democracia deliberativa fondada sus decisions presas a partir de discussions racionalas e inclusivas menadas per lei ciutadans. == Liames intèrnes == * [[Comunicacion]]. * [[Democracia]]. * [[Dialòg]]. == Bibliografia == * '''[[anglés|(en)]]''' Craig Calhoun (dir.), ''Habermas and the Public Sphere'', Cambridge, MIT Press, 1992. * '''[[anglés|(en)]]''' Thomas McCarthy, ''The Critical Theory of Jürgen Habermas'', Cambridge, MIT Press, 1978. * '''[[anglés|(en)]]''' Nick Crossley e John Michael Roberts, ''After Habermas: New Perspectives on the Public Sphere'', Basil Blackwell, 2004. == Nòtas e referéncias == <references/> {{DEFAULTSORT:Habermas, Jürgen}} 73j5k7qaii8a9a7uo51z4vlf6kpwv7y