Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 348 2498861 2373287 2026-04-26T20:04:06Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ [[Thorbjörn Fälldin]]: † 2016 2498861 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{abril}} == Eveniments == * [[1970]] - Proclamacion de la republica en [[Gàmbia]]. == Naissenças == * [[1823]] - [[Sebastián Lerdo de Tejada]], president de Mexic (m. [[1889]]) * [[1845]] - [[Carl Friedrich Georg Spitteler]], poèta soís, [[Prèmi Nobel de Literatura]] (m. [[1924]]) * [[1856]] - [[Philippe Pétain]], general francés (m. [[1951]]) * [[1897]] - [[Manuel Ávila Camacho]], president de [[Mexic]] (m. [[1955]]) * [[1903]] - [[José Antonio Primo de Rivera]], òme politic d'[[Espanha]] (m. [[1936]]) * [[1926]] - [[Thorbjörn Fälldin]], primièr ministre de Suècia (m. [[2016]]) * [[1930]] - [[José Sarney]], president de [[Brasil]] * [[1934]] - [[Shirley MacLaine]], actritz e escrivana americana * [[1942]] - [[Barbra Streisand]], actritz e cantaira americana * [[1947]] - [[Roger D. Kornberg]], quimista american, [[Prèmi Nobel de Quimia]] * [[1982]] - [[Kelly Clarkson]], cantaira, cantautora e actritz americana == Decèsses == * [[1342]] - Papa [[Beneset XII]] (n. [[1285]]) * [[1960]] - [[Max von Laue]], fisician alemand, [[Prèmi Nobel de Fisica]] (n. [[1879]]) * [[1964]] - [[Gerhard Domagk]], bacteriologista alemand, Prèmi Nobel de Fisiologia o Medecina, recusèt (n. [[1895]]) * [[1980]] - [[Alejo Carpentier]], escrivan cuban (n. [[1904]]) * [[1982]] - [[Sérgio Buarque de Holanda]], escrivan e critic de literatura brasilièr (n. [[1902]]) * [[2005]] - [[Ezer Weizman]], president d'Israèl (n. [[1924]]) ---- Vejatz tanben : * [[23 d'abril]] | [[25 d'abril]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] 5ckywtq80qebok6k4fudi6pk6rmkvrs 0 18717 2498857 2477012 2026-04-26T18:04:26Z ~2026-25622-18 63303 2498857 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Geografia fisica}} [[Imatge:Signaletique 003-2.jpg|thumb|250px|Inauguracion del cartèl en occitan pel President del Conselh General, C. Bourquin, en 2007]] '''Fenolhedés''' (o '''la''' '''Fenolheda''') es un [[parçans d'Occitània|parçan d'Occitània]]<ref>[[Frederic Zégierman]], ''Le Guide des Pays de France, Sud'', Fayard, 1999</ref> (e de [[lenga occitana]]), dins la region istorica de [[Lengadòc]], situat essencialament dins lo departament francés dels [[Pirenèus Orientals]] e tanben un pauc dins lo departament d'[[Aude]] amb la [[Val de Santa Crotz]] (a l'entorn de [[La Pradèla e Puèglaurenç|Puèglaurenç]]), lo País de Les ([[Sant Martin de Les]] e [[Atsat]]) e Rocafortés ([[Ròcafòrt de Saut|Ròcafòrt]] de "Saut")<ref name=":0">Jordi BOLÒS - Víctor HURTADO, , Barcelona, Rafael Dalmau, 2009, 151 <abbr>p.</abbr><small>(<nowiki>ISBN 978-84-232-0734-3</nowiki>)</small>, p.9</ref>. (en defòra de Fenolhedés, de [[Vingrau]] e de [[Òpol e Perilhons|Perilhons]], la rèsta dels Pirenèus Orientals se compausa de comarcas catalanas). Fenolhedés confronta al nòrd e a l'oèst los parçans occitans de las [[Corbièras]] e del [[País de Saut (Lengadòc)]] e al sud las comarcas catalanas de [[Rosselhon]] e [[Conflent]]. Sa capitala èra [[Fenolhet]], ara la vila principala es [[Sant Pau de Fenolhet]]. Lo gentilici es '''fenolhedés -esa'''. == Istòria == Fenolhedés èra inicialament una part del [[comtat de Rasés]]. Als alentorns de 950 le pagus de Fenolhedés passèt jol vassalatge dels comtes de [[Cerdanha]] e [[Besalú]] fins a [[1111]] e mai tard dels comtes de [[Barcelona]]<ref name=":0" />. Los ligams feudals se compliquèron entre los comtes de Barcelona, de [[Fois]], de [[Tolosa]] e de [[Carcassona]], e la crisi de la [[Crosada dels Albigeses]]. Fin finala amb lo [[Tractat de Corbeil]] (1258), Fenolhedés passèt definitivament a la corona francesa. Après lo [[Tractat dels Pirenèus]], Fenolhedés s'incorporèt al departament dels [[Pirenèus Orientals]], levat la [[Val de Santa Crotz]] e maites autras comunas que son dins lo departament d'[[Aude (departament)|Aude]]. ==Comunas de Fenolhedés== [[Image:France-Panorama-Chateau de Queribus-2005-08-05.jpg|thumb|center|810px|Panorama de Fenolhedés e dels Pirenèus, dempuèi lo castèl de Querbús]] [[Image:Prats-de-Sournia Pyrénées-Orientales France.jpg|thumb|170px|Lo vilatge de [[Prats de Sornhan]]]] ==Ligams extèrnes== *[https://www.youtube.com/watch?v=0HEWZGMlngg Fenolhedés : Un enclavament occitan - Occitanica eAnem / CIRDOC] *[https://www.youtube.com/watch?v=-aMTivh-Kyc Fenolhedés : De Corbeil als Pirenèus - Occitanica eAnem / CIRDOC ] {{Comunas de Fenolhedés}} ==Nòtas== <references /> {{portal|Occitània|Lengadòc}} [[categoria:Fenolhedés|*]] qaoroy5o7dkxbdu5odxwtk85pjwvl7w 0 26009 2498880 2495221 2026-04-27T09:52:42Z Д.Ильин 51404 2498880 wikitext text/x-wiki <!---{{Infobox |tematica= |carta= }}---> <!--Article regit en gascon--> Un '''aminoacid''' (tanben aperat '''acid aminat''') qu'ei ua [[molecula]] [[quimia organica|organica]] qui porta au medish temps un [[grop carboxil]] -COOH ([[acid]]) e un [[grop amino]] ('''basic''' -NH₂). [[Fichièr:L-Alanin - L-Alanine.svg|140px|left|thumb|Estructura de l'Alanina]] La [[bioquimia]] que s'interèssa mei que mei aus '''alfaaminoacids''' (o '''acids alfa aminats''') on un medish atòm de [[carbòni]] que porta aqueths dus grops. Aqueths alfaaminoacids que son los elements qui, ligats en cadena, e bateishen [[proteïna]]s. Los alfaaminoacids qui interèssan la bioquimia que son au nombre de 20. Que son los 20 emplegats per la majoritat deus èstes vius coneguts dens la sintesi de las loas proteïnas (a maugrat qui certs [[bactèri]]s empleguin quauques autes aminoacids e que, en laboratòri, l'òmi aja savut n'en sintetizar d'autes). En bioquimia, a cada alfaaminoacid qu'ei associada ua letra de l'alfabet e ua version deus son nom reduisida a tres letras. Aqueth biais d'abracar que permetan de hicar suu papèr longas cadenas d'acids alfa aminats qui son la formula basica de proteïnas. Per exemple, l'alanina, lo mei simple deus aminoacids qu'ei abreviada '''A''' o '''Ala''' Deus son costat, la natura que possedeish lo son pròpi còde per simbolizar los aminoacids. En ehèit, l'estructura primària de cada proteïna (sia l'òrdi deus sons acids aminats) qu'ei escrivuda dens la molecula d'[[ADN]]. Aquesta molecula qu'ei un polimèr (un assemblatge) de 4 moleculas (los [[nucleotid]]s) qui forman atau un alfabet de 4 letras en formar "mots" (aperats [[codon]]s) de 3 letras qu'avem 4³ possibilitats, sia 64 per 20 aminoacids. Certes codons que son donc autrejats au medish aminaocid (a despart deu hèit que quauques codons que senhalan que cau debutar o estancar la sintèsi de la proteïna. === Estructura deus 20 aminoacids codats dens lo [[còde genetic]] === <!--- [[image:amino_acids_2.png]] --> {| style="margin:0 auto; padding: 0; font-size: 90%" align="center" class="toccolours" |- |align="center"|<gallery> Image:L-alanine-skeletal.png|[[Alanina]] (Ala / A) Image:L-arginine-skeletal-(tall).png|[[Arginina]] (Arg / R) image:L-asparagine-skeletal.png|[[Asparagina]] (Asn / N) image:L-aspartic-acid-skeletal.png|[[Acid aspartic]] (Asp / D) image:L-cysteine-skeletal.png|[[Cisteïna]] (Cys / C) image:Kwas glutaminowy.svg|[[Acid glutamic]] (Glu / E) image:L-glutamine-skeletal.png|[[Glutamina]] (Gln / Q) image:Glycine-skeletal.png|[[Glicina]] (Gly / G) image:L-histidine-skeletal.png|[[Istidina]] (His / H) image:L-isoleucine-skeletal.svg|[[Isoleucina]] (Ile / I) image:L-leucine-skeletal.svg|[[Leucina]] (Leu / L) image:L-lysine-skeletal.svg|[[Lisina]] (Lys / K) image:L-methionine-skeletal.png|[[Metionina]] (Met / M) image:L-phenylalanine-skeletal.png|[[Fenilalanina]] (Phe / F) image:Amminoacido prolina formula.svg|[[Prolina]] (Pro / P) image:L-serine-skeletal.svg|[[Serina]] (Ser / S) image:L-threonine-skeletal.png|[[Treonina]] (Thr / T) image:L-tryptophan-skeletal.png|[[Triptofan]] (Trp / W) image:L-tyrosine-skeletal.png|[[Tirosina]] (Tyr / Y) image:L-valine-skeletal.png|[[Valina]] (Val / V) </gallery> |- |} {{Aminoacid}} {{Bioquimia}} [[Categoria:Bioquimia]] [[Categoria:Aminoacid|*]] [[Categoria:Metabolisme de l'azòt]] f024nrlmuq5a7ys9ps5713iunx2ixcr 0 29469 2498866 2498810 2026-04-27T05:02:00Z Nicolas Eynaud 6858 /* La medecina araba e medievala */ 2498866 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Definicion == La malaudiá es generalament definida coma una alteracion de l'estat de [[santat]] normau d'un [[organisme]] [[organisme vivent|vivent]], se manifestant per de [[simptòma]]s fisics, [[psicologia|psicologics]] o comportamentaus que perturban lo foncionament abituau de l'individú. L'[[Organizacion Mondiala de la Santat]] ([[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]) utiliza una definicion mai larja adoptada en [[1947]]. Per ela, ''« la [[santat]] es l'estat de benestre complet dins los domenis fisic, mentau e sociau »''. Quò implica que la malaudiá se redutz pas unicament a un simple disfoncionament [[biologia|biologic]], mas regarda egalament las dimensions [[Psicologia|psicologica]]<nowiki/>s e [[Societat|socialas]] de l'individú<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Silvia Bonino, ''Vivre la maladie, ces liens qui me rattachent à la vie'', De Boeck Supérieur, 2008, p. 19.</ref>. Pertant, quela definicion, en aparéncia relativament simpla, engendra mai d'una question fondamentala. La prumiera es quela de la nòrma : qu'es un estat « normau » ? D'efiech, lo limite entre la variacion normala e la malaudiá es sovent fosc e pòt dependre dau contexte [[cultura|culturau]], [[istòria|istoric]] e [[societat|sociau]]. D'elements donats son considerats coma una malaudiá dins una societat donada, o a una epòca donada. Per exemple, en [[Euròpa]], l'[[obesitat]] fuguet pusleu valorizada durant lo [[Edat Mejana|periòde medievau]], mas fuguet condamnada a partir de la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Vigarello, ''Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle'', Seuil, 2010).</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Florent Quellier, ''Gourmandise, Histoire d’un péché capital'', Éditions Armand Colin, 2010.</ref>. Un autre exemple es la [[miopia]] qu'era pas un handicap important dins las societats preindustrialas. La segonda question es quela dau contexte de manifestacion de la malaudiá. Una mesma lesion o un mesme agent [[patogèn]] tòca pas doas personas dau mesme biais. D'efiech, segon lors condicions de vida, aurán una percepcion diferenta daus simptòmas e de la garison. Un individú paubre, jos [[estrès]] cronic e emb un accès limitat aus suenhs desvelopará aitau una malaudiá diferenta d'una persona aisada confrontada a la mesma causa [[biologia|biologica]]. Per rendre compte de quela realitat, lo [[medecina|metge]] [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]) prepauset en [[1977]] un modèle « biopsicosociau » integrant quelas dimensions [[biologia|biologicas]], [[psicologia|psicologicas]] e socialas dins la compreneson e lo trachament de la malaudiá<ref>'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quela teoria es desenant reconeiguda per la màger part de la comunautat [[medecina|medicala]], mas lo modèle biomedicau [[tradicion|tradicionau]] contunha de dominar las practicas clinicas jornalieras<ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Scott Dowling, « George Engel, M.D. (1913–1999) », ''The American Journal of Psychiatry'', vol. 162, n° 11, novembre de 2005, p. 2039.</ref>. == Istòria dau concepte == {{veire|Istòria de la medecina}} === Las concepcions primitivas e anticas === Dins las [[societat]]s primitivas e dins mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]], la malaudiá era generalament interpretada coma una manifestacion subrenaturala (pechat, possession [[Demòni|demoniaca]], treble de l'òrdre cosmic, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 648-652.</ref>. Per lòrs, lo tractament era un pretzfach [[religions|religiós]] o [[magia|magic]] fisat a de [[clergat|prestres]], de [[chamanisme|chamans]] o de garisseires. Una partida de quilhs trachaments aviá pas de proprietats [[Medecina|medicalas]], mai l'existéncia de tractaments eficaces es atestada dempuei la [[Preïstòria]]. Per exemple, mai d'una substància medicinala fuguet trobada sus la [[momia]] d'[[Ötzi]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luigi Capasso, « 5300 years ago, the Ice Man used natural laxatives and antibiotics », ''Lancet'', vol. 352, n° 9143, decembre de 1998, p. 1864.</ref>. La rompedura màger se faguet en [[Grècia antica|Grècia]] pendent lo [[segle V avC]] emb [[Ipocrates]] ([[-460|460]]-[[-377|377 avC]]), sovent considerat coma lo « paire de la medecina »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jacques Jouanna, ''Hippocrate'', París, Fayard, 1992, 648 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurent Ayache, ''Hippocrate'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1992, 127 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Jori, ''Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico'', Bolonha, Il Mulino, 1996, 480 p.</ref>. Sa teoria postulava que la [[santat]] era lo resultat de l'equilibri entre quatre umors presentas dins lo còrs [[Homo sapiens|uman]] ([[sang]], flegme, [[bila|bila]] jauna e bila negra) e que la malaudiá era la consequéncia d'un desequilibri. Totalament erronea, quela teoria dominet la medecina occidentala durant dos millenaris. Pasmens, representava una avançada conceptuala fondamentala en prepausant per lo prumier còp una explicacion de la malaudiá independenta de las intervencions [[dieu|divinas]]. Aitau, la malaudiá venguet un fenomèn naturau, observable e potencialament tractable emb de mejans [[racionalisme|racionaus]]. Parallelament a la pensada [[Grècia antica|grega]], d'autras [[tradicion|tradicions]] [[Índia|medicalas]] se desveloperen independentament en [[Asia]]. En [[Índia]], la [[medecina aiurvedica]], que sos textes fondators datan dau millenari I avC, concebet egalament una vision naturalista. Fondada sus l'equilibri entre tres principis vitaus (los ''doshas''), acordava d'importància a la prevencion e au mòde de vida. Pasmens, lo tractament de las [[patologia]]s i es mai que mai mistic e espirituau<ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Ayurvedic Medicine », dins Stephen Lock, John M. Las e George Dunea (dir.), ''The Oxford Illustrated Companion to Medicine'', Oxford, Oxford University Press, 2001.</ref>. En [[Republica Populara de China|China]], la [[medecina tradicionala chinesa|medecina tradicionala]] fuguet codificada per lo prumier còp emb la publicacion, vers [[-320|320 avC]], de la prumiera version dau ''[[Huangdi Nei Jing]]'' (« Classic Interne de l'Emperaire Jaune »). Desvelopet una vision medecala basada sus l'equilibri entre l'energia interna (lo ''qi'') e l'armonia entre l'individú e son environament. Quela tradicion demòra vivaça dins la societat moderna, mai son caracter [[sciéncia|scientific]] es nul<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Huard, Jean Bossy e Guy Mazars, ''Les médecines de l'Asie'', Seuil, 1978.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Hard to swallow », ''Nature'', vol. 448, n° 7150, julhet de 2007, pp. 105-106.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Shang, K. Huwiler, L. Nartey, P. Jüni e M. Egger, « Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study », ''International Journal of Epidemiology'', vol. 36, n° 5, octòbre de 2007, pp. 1086-1092.</ref>. === La medecina araba e medievala === Pendent l'[[Atge Mejan]], lo [[racionalisme]] grec fuguet transmés e enrichit per los [[medecina|metges]] arabes. [[Hunayn ibn Ishaq]] ([[808]]-[[873]]), [[Al-Razi]] ([[850]]-[[926]]), [[al-Zahrawi]] ([[936]]-[[1013]]), [[Avicena]] ([[980]]-[[1037]]) o enquera [[Averroès]] ([[1126]]-[[1198]]) son d'exemples de quilhs metges que trabalheren a [[traduccion|traduire]] los textes [[Antiquitat|antics]] e a los completar emb sas observacions e descubertas. L'òbra màger dau periòde fuguet lo ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' (« Canon de la Medecina ») d'[[Avicena]] que prepauset un sistema medicau complet que venguet la nòrma dusca a l'aparicion dau metòde [[sciéncia|scientific]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Avicenne et Averroès. Médecine et biologie dans la civilisation de l'Islam'', Vuibert, 2004.</ref>. === La revolucion medicala moderna === === Vers una concepcion alarjada === == Causas, diagnostic e tractaments de las malaudiás == === Classificacion === === Las causas === === Lo diagnostic === === Los tractaments === == Epidemiologia == == Annexas == === Liams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Allergia]]. * [[Càncer]]. * [[Diagnostic]]. * [[Igiena]]. * [[Intoxicacion alimentària]]. * [[Malaudiá mentala]]. * [[Malaudiá infecciosa]]. * [[Medecina]]. * [[Organizacion Mondiala de la Santat]]. * [[Pandemia]] * [[Patologia]]. * [[Psicologia]]. * [[Santat]]. * [[Societat]]. * [[Simptòma]]. * [[Sistema immunitari]]. * [[Terapia]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Philippe Adam e Claudine Herzlich, ''Sociologie de la maladie et de la médecine'', París, Armand Colin, 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Marc Augé e Claudine Herzlich (dir.), ''Le Sens du mal. Anthropologie, histoire, sociologie de la maladie'', Brussèlas, Éditions des archives contemporaines, coll. « Ordres sociaux », 1984. * '''[[francés|(fr)]]''' Frédéric Bauduer, ''Histoires des maladies et de la médecine'', París, Ellipses, coll. « Sciences humaines en médecine », 2017. * '''[[francés|(fr)]]''' Henri Bergeron e Patrick Castel, ''Sociologie politique de la santé'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige », 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Élodie Giroux e Maël Lemoine (dir.), ''Philosophie de la médecine. Santé, maladie, pathologie'', París, Vrin, 2012. * '''[[francés|(fr)]]''' Céline Lefève, Lazare Benaroyo e Frédéric Worms (dir.), ''Les Classiques du soin'', París, Presses Universitaires de France, 2015. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Malautiá|*]] 9oztxp9n9kkwy969zf7dpkgwvhft0uk 0 36863 2498849 2278577 2026-04-26T13:22:44Z Jiròni 239 2498849 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila |carta= |nom= |nom2= |imatge= TE-Collage Liege.png |legenda= |blason= Blason liege.svg |bandièra= LuikVlag.svg |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] |títol autoritat3= |cp= |mapa= |imatge de mapa= |latitud= |longitud= |estatut= |altitud= |altmax = |populacion= {{formatnum:197 355 }} |annada-pop=[[2018]] |superfícia= 69,39 |sits-toristics= |divèrs= |url= http: |imatgeloc=LuikLocatie.png }} '''Lièja''' (en [[francés]] ''Liège''; en [[neerlandés]] : ''Luik'' ; en [[alemand]] : ''Lüttich'' ; en [[valon]] : ''Lîdje'', tanben escaissada ''La Cité ardente'', es una vila francofòna de l'èst de [[Belgica]]. Es lo capluòc de la [[província de Lièja]] e la capitala economica de [[Valonia]]. De [[972]] a [[1795]], foguèt la capitala de la Principautat de Lièja. Del sègle VIIIen al sègle XVIen, foguèt lo sètge del vast avescat de Lièja, ereitièr de la ''Civitas Tungrorum''. Lo gentilici es '''liegés''', '''liegesa'''<ref>http://toscanoreinat.chez-alice.fr/dicol.pdf</ref>. En 2013, Lièja comptava qualque 200 000 abitants. Son aglomeracion es poblada d'aperaquí 700 000 abitants. Pel nombre d'abitants, es la primièra aglomeracion vallona, la tresena aglomeracion de Belgica après [[Brussèlas]] e [[Anvèrs]] e la quatrena comuna après Anvèrs, [[Gand(Belgica)|Gand]] e [[Charleroi]]. [[Fichièr:Liege from citadel.jpg|thumb|left|600px|Vista de Lièja]] {{portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 9qd8ad9vwp5ftquh0s3wsvgl4k7ytnx 0 38777 2498881 1872355 2026-04-27T09:52:51Z Д.Ильин 51404 2498881 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} <!--Article redigit en provençau--> La '''leucina''' es un deis [[aminoacid]]s transcripcionaus que forman lei [[proteïna]]s deis èssers vivants. Es [[Aminoacid essencial|essenciau]] en la nutricion umana. L'abreviacion d'una letra es '''L''' e la de tres letras '''Leu'''. Sa formula quimica bruta es C₆H₁₃NO₂ e sa [[massa moleculara]] de 131,18 [[Da]]. Dins l'[[ARNm]], es codificada coma '''UUA, UUG, CUU, CUC, CUA''' o '''CUG''' (cf. [[còde genetic]]). {| style="margin:0 auto; padding: 0; font-size: 90%" align="center" class="toccolours" |- |align="center"|<gallery> Image:L-leucine-skeletal.svg Image:L-leucine-3D-sticks.png </gallery> |- |} {{Aminoacid}} {{Bioquimia}} [[Categoria:Aminoacid]] jzm4zohlq6b2cc0x6gbix3df0nbwtgq 0 47226 2498860 2027833 2026-04-26T20:02:18Z Dostojewskij 20932 Categoria:Decès en 2016 2498860 wikitext text/x-wiki {{Cap d'estat o govèrn | Nom= Nils Olof Thorbjörn Fälldin | Imatge= [[Imatge:Thorbjörn Fälldin.JPG|180px]] | Títol_politic=Primièr ministre de | Nacion= {{Suècia}} | Periòde_govèrn1= entre lo [[8 d'octobre]] de [[1976]] e lo [[18 d'octobre]] de [[1978]] | Predecessor1= [[Olof Palme]] | Successor1= [[Ola Ullsten]] | Periòde_govèrn2= entre lo [[12 d'octobre]] de [[1979]] e lo [[2 d'octobre]] de [[1982]] | Predecessor2= [[Ola Ullsten]] | Successor2 = [[Olof Palme]] | Jorn_Naissença= [[24 d'abril]] de [[1926]] | Luòc_Naissença= Högsjö, [[Suècia]] | Maridat_amb= Solveig Fälldin | Profession= proprietari agricòla | Partit= ''Centerpartiet'' }} '''Nils Olof Thorbjörn Fälldin''', proprietari agricòla nascut en [[1926]]. Foguèt primièr ministre de [[Suècia]] en doas ocasions: [[1976]]-[[1978]], e [[1979]]-[[1982]]. {{Clr}} {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Olof Palme]]|aprèp=[[Ola Ullsten]]|nom=[[Imatge:Great coat of arms of Sweden.svg|50px]] <br />[[Lista dels primièrs ministres de Suècia|Primièr ministre de Suècia]] <br /> [[8 d'octobre]] de [[1976]] - [[18 d'octobre]] de [[1978]]}} {{dinastia|color1=|color2=lightblue|abans= [[Ola Ullsten]] |aprèp=[[Olof Palme]]|nom=[[Imatge:Great coat of arms of Sweden.svg|50px]] <br />[[Lista dels primièrs ministres de Suècia|Primièr ministre de Suècia]] <br /> [[12 d'octobre]] de [[1979]] - [[2 d'octobre]] de [[1982]] }} {{ORDENA:Falldin, Thorbjorn}} [[Categoria:Primièr ministre de Suècia|Falldin, Thorbjorn]] [[Categoria:Naissença en 1926|Falldin, Thorbjorn]] [[Categoria:Decès en 2016]] ecqn4jg14jinl7mvldc7pnbvbm2bojw 0 57685 2498848 2498825 2026-04-26T13:18:47Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2498848 wikitext text/x-wiki {{Comuna catalana | nom comuna = Estamariu | blason = Escut d'Estamariu THV-ES.svg | drapeau = | mapa = Localització d'Estamariu respecte de l'Alt Urgell.svg | Comarca = [[Aut Urgèl]] | cp = | latitud = | longitud = | alt mej = 1.084 | km² = 21,18 | sens = 115 | data-sens = 2008 | dens = 5,43 | sitweb = }} '''Estamariu''' es un municipi de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de l'[[Aut Urgèl]] ([[Catalonha (region)|Catalonha]]) e de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], nomenat oficialament e a tòrt ''Estimariu'' fins en [[1983]]. Lo nom de ''Stamariz'' apareis documentat dins l'acte de consagracion de la [[catedrala d'Urgèl]] (Stamariz); es de raïtz bascoïda. Lo vilatge d'Estamariu es documentat en [[893]]. Dins lo tèrme i a las rèstas de l'ancian monastèri de Sant Vicenç de Pinsent, la glèisa que ne foguèt bastida jos una balma. Als entorns del vilatge, près la rota que s'enfila cap a [[Bescaran]], trobarem la glèisa romanica de Sant Vicenç, un exemple fòrça interessant de l'implantacion en [[Catalonha (region)|Catalonha]] de las formas lombardas e las estructuras basilicalas. Demorèt sens culte e a l'ora d'ara aquela en fasa de reconstruccion. {{Clr}} ==Toponimia== La prononciacion es [əstəmə'riw]. Las fòrmas ancianas son ''Stamariz'' en 839, ''Stamarice'' en 996, ''Estamariz'' en 1016, ''Stamariz'' en 1040, ''Stamarit'' al sègle XII (''-t'' a l'epòca a sovent valor de ''-ts''), ''Estamarid'' en 1141, etc, ''Estamariu'' en 1288. <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 147-149 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17877</ref> == Demografia == {{Demografia2| 1497= | 1515=16| 1553=20| 1717=160| 1787=181| 1857=444| 1877=341| 1887=383| 1900=299| 1910=313| 1920=299| 1930=213| 1940=228| 1950=199| 1960=166| 1970=157| 1981=135| 1990=138| 1994=134| 1996=135| 2000=123| 2002=127| 2004=122| 2006=117 |2010=118| 2020=125 |2030}} {{Coord|42|22|31|N|1|31|26|E|type:city(122)_region:ES-CT|display=inline,title|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] aetfpnzf82040kswcb28b4bikicme8z 2498869 2498848 2026-04-27T07:19:18Z Alaric 506 44932 toponimia 2498869 wikitext text/x-wiki {{Comuna catalana | nom comuna = Estamariu | blason = Escut d'Estamariu THV-ES.svg | drapeau = | mapa = Localització d'Estamariu respecte de l'Alt Urgell.svg | Comarca = [[Aut Urgèl]] | cp = | latitud = | longitud = | alt mej = 1.084 | km² = 21,18 | sens = 115 | data-sens = 2008 | dens = 5,43 | sitweb = }} '''Estamariu''' es un municipi de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de l'[[Aut Urgèl]] ([[Catalonha (region)|Catalonha]]) e de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], nomenat oficialament e a tòrt ''Estimariu'' fins en [[1983]]. Lo nom de ''Stamariz'' apareis documentat dins l'acte de consagracion de la [[catedrala d'Urgèl]]; es de raïtz bascoïda. Lo vilatge d'Estamariu es documentat en [[893]]. Dins lo tèrritòri i a las rèstas de l'ancian monastèri de Sant Vicenç de Pinsent, la glèisa que ne foguèt bastida jos una balma. Als entorns del vilatge, près la rota que s'enfila cap a [[Bescaran]], trobarem la glèisa romanica de Sant Vicenç, un exemple fòrça interessant de l'implantacion en [[Catalonha (region)|Catalonha]] de las formas lombardas e las estructuras basilicalas. Demorèt sens culte e a l'ora d'ara aquela en fasa de reconstruccion. [[imatge:ESTAMARIU_S_VICENÇ_ABSIS_ABG.JPG|thumb|250px|center|absida de Sant Vincenç d'Estamariu]] {{Clr}} ==Toponimia== La prononciacion es [əstəmə'riw]. Las fòrmas ancianas son ''Stamariz'' en 839, ''Stamarice'' en 996, ''Estamariz'' en 1016, ''Stamariz'' en 1040, ''Stamarit'' al sègle XII (''-t'' a l'epòca a sovent valor de ''-ts''), ''Estamarid'' en 1141, etc, ''Estamariu'' en 1288. I a un autre ''Estamariu'' près de [[Ripoll]]. Lo nom ven pas del tamarís, coma voldrián Alcover e Moll. Lo primièr element, coma dins tant de toponimes basques, es ''estu'' o ''esto'', « clausa, pargue, jaças ». Trobam tanben noms en ''estem-'' (derivat), coma ''Estemecuya'' (val d'Escaray). Lo segond membre es ''(h)aritz'', « casse, roire », present dins Ustariz, Ariz, Estivariz, Mugaritz, Isturitze; la sufixacion en ''-em(o)-'' es mal explicada (sens collectiu ?), quitament pels bascològues. ''Estamariu'' seriá quicòm coma « la cassanha dels pargues o de las jaças ». </br> I a dins lo territòri d'Estamariu, pus bas, près de [[Segre]] e al limit ambe [[Cerdanha]], un ''Pinsent'', anciana ''cella'' d'un monestièr, exemple de cristianizacion d'un lòc de culte pagan : lo pin èra consacrat a Cibele, en remembre del pastre qu'aviá aimat e transformat en pin; los prèires coronavan lo pin. Tanben, lo pin èra un simbòl de Silvan, dieu qu'inventèt las confinhas. Aquí las fòrmas ancianas ''ospicium manso Pino Sancto cum eccl. S. Vincentii'' en 967; ''honorem de Tollono usque ad Pinum Sanctum'' en 1102; ''vicaria Ceritania extendatur de Pinu Sancta usque ad flumen Tetis'' en 1304; ''Banys de Sant Vicens a Pinsent'' als sègles XIX e XX. Se poiriá supausar que lo casse d'Estam-haritz, èra, naut de la sèrra, la reponsa indigèna a ''Pinum sancta'', ''-tum'', roman, del fons de la val <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 147-149 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17877</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497= | 1515=16| 1553=20| 1717=160| 1787=181| 1857=444| 1877=341| 1887=383| 1900=299| 1910=313| 1920=299| 1930=213| 1940=228| 1950=199| 1960=166| 1970=157| 1981=135| 1990=138| 1994=134| 1996=135| 2000=123| 2002=127| 2004=122| 2006=117 |2010=118| 2020=125 |2030}} {{Coord|42|22|31|N|1|31|26|E|type:city(122)_region:ES-CT|display=inline,title|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] 1cwl5zhp5zcao9hgo7dfx6xii3w6hyq 0 57686 2498871 2492064 2026-04-27T07:41:37Z Alaric 506 44932 2498871 wikitext text/x-wiki {{Comuna catalana | nom comuna = Fígols i Alinyà | blason = | drapeau = | mapa = Localització de Fígols i Alinyà respecte de l'Alt Urgell.svg | Comarca = [[Aut Urgèl]] | cp = | latitud = | longitud = | alt mej = 602 | km² = 101,78 | sens = 280 | data-sens = 2008 | dens = 2,75 | sitweb = }} '''Fígols i Alinyà''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca de [[Aut Urgèl|Naut Urgèl]] que lo [[caplòc]] es a Fígols. {{capentcat|}} {{entcat|[[Alinyà]]|70}} {{entcat|[[l'Alzina d'Alinyà|Alzina d'Alinyà, l']]|29}} {{entcat|[[Canelles (Fígols i Alinyà)|Canelles]]|6}} {{entcat|[[Fígols (Fígols i Alinyà)|Fígols]]|152}} {{entcat|[[Perles (Fígols i Alinyà)|Perles]]|16}} |} {{Clr}} ==Toponimia== ===Fígols=== La prononciacion es ['figols], ['figuls] a La Coma de Cardener e a [[Oliana]]. Las fòrmas ancianas son ''Ficulus'' en 835, ''Figols'' al sègle X, en 1030, en 1115, 1138, ''Figuls'' en 1034, 1056, 1065, ''Ficuls'' en 1143, etc. Segon [[Joan Coromines]], lo nom ven probablament de ''fĭgŭlīs'', a l'ablatiu plural, de sens locatiu « als terralhièrs, al lòc de las teulièras ». Per metafonia, lo ''-ī-'' final explica lo ''í'' de la primièra sillaba. An prepausat d'autres etimes, basats sul nom del figuièr o sus ''fĭgŭlos'', « terralhièrs, teulièrs » (Meyer-Lübke), ambe la dificultat de ''ĭ'' brèva iniciala <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 215-216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=18787</ref>. ===Alinyà=== <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 120-121 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1973</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497=9| 1515=8| 1553=66| 1717=154| 1787=268| 1857=1240| 1877=1337| 1887=1327| 1900=940| 1910=999| 1920=998| 1930=1089| 1940=1024| 1950=920| 1960=784| 1970=576| 1981=409| 1990=358| 1992=344| 1994=345| 1996=306| 1998=307| 2000=296| 2010=282| 2020=244| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1975 après la fusion d'Alinyà e de Fígols d'Organyà. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|12|17|N|1|20|30|E|type:city(265)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] 2lcxt6nkz3s2hr8p1p0cys1a3gtewf9 2498882 2498871 2026-04-27T11:34:49Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2498882 wikitext text/x-wiki {{Comuna catalana | nom comuna = Fígols i Alinyà | blason = | drapeau = | mapa = Localització de Fígols i Alinyà respecte de l'Alt Urgell.svg | Comarca = [[Aut Urgèl]] | cp = | latitud = | longitud = | alt mej = 602 | km² = 101,78 | sens = 280 | data-sens = 2008 | dens = 2,75 | sitweb = }} '''Fígols i Alinyà''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca de [[Aut Urgèl|Naut Urgèl]] que lo [[caplòc]] es a Fígols. {{capentcat|}} {{entcat|[[Alinyà]]|70}} {{entcat|[[l'Alzina d'Alinyà|Alzina d'Alinyà, l']]|29}} {{entcat|[[Canelles (Fígols i Alinyà)|Canelles]]|6}} {{entcat|[[Fígols (Fígols i Alinyà)|Fígols]]|152}} {{entcat|[[Perles (Fígols i Alinyà)|Perles]]|16}} |} {{Clr}} ==Toponimia== ===Fígols=== La prononciacion es ['figols], ['figuls] a La Coma de Cardener e a [[Oliana]]. Las fòrmas ancianas son ''Ficulus'' en 835, ''Figols'' al sègle X, en 1030, en 1115, 1138, ''Figuls'' en 1034, 1056, 1065, ''Ficuls'' en 1143, etc. Segon [[Joan Coromines]], lo nom ven probablament de ''fĭgŭlīs'', a l'ablatiu plural, de sens locatiu « als terralhièrs, al lòc de las teulièras ». Per metafonia, lo ''-ī-'' final explica lo ''í'' de la primièra sillaba. An prepausat d'autres etimes, basats sul nom del figuièr o sus ''fĭgŭlos'', « terralhièrs, teulièrs » (Meyer-Lübke), ambe la dificultat de ''ĭ'' brèva iniciala <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 215-216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=18787</ref>. ===Alinyà=== I a d'omonimes o quasi-omonimes : [[Alenyà]], ''Alenyà'', a [[Cruïlles, Monells i Sant Sadurní de l'Heura|Cruïlles]], [[Alinhan del Vent|Alinhan]], etc. La prononciacion es [ali'ɲa], [li'ɲa], [ʎi'ɲa]. Las fòrmas ancianas son ''Helinniano'' en 839, ''Elina'' al sègle X e en 1065, ''Ilignano'' en 1081, etc. Nom en ''-anum'', ambe'l nom d'òme ''Alennius'' o ''Hel(l)enius'', mai que mai per l'Alinyà urgelenc <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 120-121 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1973</ref>. ===L'Alzina d'Alinyà=== ''Alzina'' es lo nom de l'[[euse]] en catalan. == Demografia == {{Demografia2| 1497=9| 1515=8| 1553=66| 1717=154| 1787=268| 1857=1240| 1877=1337| 1887=1327| 1900=940| 1910=999| 1920=998| 1930=1089| 1940=1024| 1950=920| 1960=784| 1970=576| 1981=409| 1990=358| 1992=344| 1994=345| 1996=306| 1998=307| 2000=296| 2010=282| 2020=244| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1975 après la fusion d'Alinyà e de Fígols d'Organyà. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|12|17|N|1|20|30|E|type:city(265)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] 4ksr3lr5v3vcujch6lg4yma9aj13rn8 0 81433 2498831 2498816 2026-04-26T12:30:42Z Poiuytrell 61256 /* Geografia */Meija, evolucion de Mèi-dia (miègjorn) 2498831 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comuna de França |nom=Vilars d'Arena |carta=oc |nom2=Villar-d'Arêne | imatge= Villar-d'Arêne - Église Saint-Martin -534.jpg | descripcion= | lògo= |escut= Blason Villard d'Arene.svg |escais= |ist={{Daufinat}}<br/>{{Occitània}} |parçan= | arrondiment= [[Arrondiment de Briançon|Briançon]] | canton= [[Canton de La Grava|La Grava]] |intercom=[[Comunautat de comunas dau Briançonés]] | sitweb= | cp= 05480 |insee= 05181 |cònsol= Xavier Crêt |mandat=[[2008]]-[[2014]] |gentilici= |alt mej= |longitud= 6.3375 |latitud= 45.0436 |alt mini= 1519 |alt maxi= 3883 |km²= 77.51 |}} '''Vilars d'Arena'''{{Ref Comunas Auts Aups}} o '''La Viela'''<ref>https://www.persee.fr/doc/mar_0758-4431_1990_num_18_3_1444</ref> (''Villar-d'Arêne'' en [[francés]]) es una comuna d'[[Occitània]], en [[Daufinat]] dins lo departament dels [[Auts Aups]] e la region de [[Provença-Aups-Còsta d'Azur]]. ==Geografia== <gallery> Image:Villar-d'Arêne -541.jpg|<center>La vau de Romancha ([rumanshe] localament lo -a final es prononciat ''e'')<ref>https://www.persee.fr/doc/mar_0758-4431_1990_num_18_3_1444</ref> amont de Vilars d'Arena Image:Villar-d'Arêne -540.jpg|<center>La rota dau còl de l'Autare, dich popularament ''lo Puòg de Pònt''<ref>https://www.persee.fr/doc/mar_0758-4431_1990_num_18_3_1444</ref> (fr. le Pied du Col) e lo vilar de las Corts<ref>https://www.persee.fr/doc/mar_0758-4431_1990_num_18_3_1444</ref> Image:Villar-d'Arêne -550.jpg|<center>La Meija<ref>https://www.persee.fr/doc/mar_0758-4431_1990_num_18_3_1444</ref> vista dau jardin botanic aupenc de l'Autaret </gallery> ==Istòria== {{...}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 05181 |Títol= Lista deus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Xavier Crêt|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 05181 |1793=421 |1800=533 |1806=546 |1821=491 |1831=477 |1836=490 |1841=485 |1846=505 |1851=528 |1856=483 |1861=444 |1866=414 |1872=424 |1876=419 |1881=421 |1886=392 |1891=409 |1896=421 |1901=402 |1906=308 |1911=301 |1921=248 |1926=226 |1931=211 |1936=221 |1946=227 |1954=178 |1962=174 |1968=160 |1975=155 |1982=184 |1990=178 |1999=219 |2004= |2005= |2006=271 |2007=277 |2008=284 |2009=284 |cassini=40035 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Vejatz tanben== ==Ligams extèrnes== ==Referéncias== <references /> ==Nòtas== <references/> {{Portal|Daufinat|Occitània}} {{Comunas dels Auts Aups}} [[Categoria:Comuna dels Auts Aups]] [[Categoria:Comuna occitana dau Daufinat]] grgarw4c2mc1alzg6tuxwkv7eojzd0p 0 114324 2498858 2497937 2026-04-26T19:44:16Z ~2026-25342-81 63305 Tina-Chabra ‹ Tira-Chabra dins la seccion Toponimia — ([[utilizaire:Donacian]] 2498858 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Le Faiet e Ronaias | nom2 = ''Fayet-Ronaye'' | imatge = Fayet-Ronaye - Village - JPG1.jpg | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63158 | cp = 63630 | cònsol = Yves Bouchet| | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.4261111111 | longitud = 3.53666666667 | alt mini = 823 | alt maxi = 1145 | km² = 20.25 |}} '''Le Faiet''' '''e Ronaias''' (''Fayet-Ronaye'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== {{Comunas limitròfas|comuna=Le Faiet e Ronaias|Nòrd=[[Sent German l'Èrm]]|Nòrd-Oèst=[[Pailèiras]]|Oèst=[[v-Olèiras]]|sud-èst=[[Dauranjas]]|Èst=[[Sent Bonet le Borg]]|sud=[[Sent Ver]]<br><small>[[Naut Léger]]</small>|Sud-Oèst=[[Chassanhòlas]]<br><small>[[Naut Léger]]</small>}} == Toponimia == Per luòcs : * '''Le Faiet''', prononciat [lə ˈfɒjə] vèrs [[Bançac]]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p.431.</ref>, [lə ˈfajə] vèrs [[v-Olèiras]] e [lə faˈji]<ref name=":0">Collectatges IEO 63.</ref> vèrs la [[La Chapèla Genèsta|Chapèla Genèsta]]. Toponime de raprochar embei [[Faiet le Chastèl]] e tota los toponimes dau tipe ''(Le) Faiet'', ''La Faia'' e ''La Faieta''. * '''Ronaias''', prononciat [ruˈnɛjɒ]<ref name=":0" /> vèrs [[v-Olèiras]] e vèrs la [[La Chapèla Genèsta|Chapèla Genèsta]]. Atestat ''Ronayes'' en 1789. * '''vèrs Tina-Chabra''' (luòc ditz), prononciat [vé ˈtʲi.nɒ ˈtsa.brɒ] vèrs [[Bançac]] (per dissimilacion de '''Tira-Chabra''')<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p.260.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63158 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Yves Bouchet||Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63158 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr63|0}} la populacion èra de {{popfr63|158}} abitants. ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] gdk2an6o1dp8v669zl9zdglgsdcso8q 2498859 2498858 2026-04-26T19:47:21Z ~2026-25342-81 63305 /* Toponimia */ 2498859 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Le Faiet e Ronaias | nom2 = ''Fayet-Ronaye'' | imatge = Fayet-Ronaye - Village - JPG1.jpg | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63158 | cp = 63630 | cònsol = Yves Bouchet| | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.4261111111 | longitud = 3.53666666667 | alt mini = 823 | alt maxi = 1145 | km² = 20.25 |}} '''Le Faiet''' '''e Ronaias''' (''Fayet-Ronaye'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe|auvernhata]] dau [[departaments franceses|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[regions francesas|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== {{Comunas limitròfas|comuna=Le Faiet e Ronaias|Nòrd=[[Sent German l'Èrm]]|Nòrd-Oèst=[[Pailèiras]]|Oèst=[[v-Olèiras]]|sud-èst=[[Dauranjas]]|Èst=[[Sent Bonet le Borg]]|sud=[[Sent Ver]]<br><small>[[Naut Léger]]</small>|Sud-Oèst=[[Chassanhòlas]]<br><small>[[Naut Léger]]</small>}} == Toponimia == Per luòcs : * '''Le Faiet''', prononciat [lə ˈfɒjə] vèrs [[Bançac]]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p.431.</ref>, [lə ˈfajə] vèrs [[v-Olèiras]] e [lə faˈji]<ref name=":0">Collectatges IEO 63.</ref> vèrs la [[La Chapèla Genèsta|Chapèla Genèsta]]. Toponime de raprochar embei [[Faiet le Chastèl]] e tota los toponimes dau tipe ''(Le) Faiet'', ''La Faia'' e ''La Faieta''. * '''Ronaias''', prononciat [ruˈnɛjɒ]<ref name=":0" /> vèrs [[v-Olèiras]] e vèrs la [[La Chapèla Genèsta|Chapèla Genèsta]]. Atestat ''Ronayes'' en 1789. * '''vèrs Tina-Chabra''' (luòc ditz), prononciat [ve ˈtʲi.nɒ ˈtsa.brɒ] vèrs [[Bançac]] (per dissimilacion de '''Tira-Chabra''')<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles'', [[Montpelhièr]], Société des langues romanes, 1915, p.260.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63158 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Yves Bouchet||Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63158 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr63|0}} la populacion èra de {{popfr63|158}} abitants. ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 9vjxw1rxzu4czs6k4dcetxex795j7oz 0 116725 2498854 2493578 2026-04-26T15:51:24Z Sovenhic 36254 2498854 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | vegetal | ''Ceratonia siliqua'' | Illustration_Ceratonia_siliqua0.jpg | ''Ceratonia siliqua''. }} {{Taxobox | sosrègne | Tracheobionta }} {{Taxobox | division | Magnoliophyta }} {{Taxobox | classa | Magnoliopsida }} {{Taxobox | sosclassa | Rosidae }} {{Taxobox | òrdre | Fabales }} {{Taxobox | familha | Fabaceae }} {{Taxobox taxon | vegetal | genre | Ceratonia | [[Carl von Linné|L.]] }} {{Taxobox taxon | vegetal | espècia | Ceratonia siliqua | [[Carl von Linné|L.]], [[1753]] }} {{Taxobox filogenia bendèl}} {{Taxobox | òrdre | Fabales }} {{Taxobox | familha | Fabaceae }} {{Taxobox fin}} Lo '''carrobièr''' (var. '''carrobier, carrobèir, carrobèr'''; e tanben '''carobièr'''<ref name="lp">Gui Benoèt, ''Las Plantas'', 2008, ISBN 978-2-85910-453-5</ref>, '''corropièr'''<ref name="lp" />) (''Ceratonia siliqua'') es un [[arbre]] [[dioíc|dioïc]] de la familha de las [[Fabaceae|fabacèas]], originari de las regions [[mediterranèa]]s ([[illas Canàrias]], [[Africa del Nòrd]], [[Orient Mejan]], [[Euròpa]] miègjornala). Aquela esséncia [[termofila]] es plan espandida per la cultura e se buta suls penjals arids. Es cultivada per son [[fruch]], la '''carróbia''' (var. '''corróbia,''' '''corrópia, carròbia, caròbia, caroba'''). == Etimologia == Lo mot ''carrobièr'' ven de l'[[arabi]] ''al-kharrub'' (الخروب). Se ditz ''tislighwa'' en [[berbèr]] ([[Emprunt (lingüistica)|emprunt]] al latin ''siliqua''), ''harub'' en [[ebrieu]] (חרוב). Son nom latin ''Ceratonia'' ven del [[grèc]] ancian ''keratia'' significant «bana pichona» (en referéncia a las carróbias, golças en forma de banas quand maduran). == Descripcion == [[Fichièr:Ceratonia siliqua flower.jpg|thumb|left|Flors de carrobièr]] [[Fichièr:Ceratonia siliqua.jpg|thumb|left|Carróbia (golças de carrobièr)]] Lo carrobièr es un [[arbre]] mesurant de cinc a sèt mètres de naut e excepcionalament fins a quinze mètres. La camba es gròssa e torçuda, la rusca bruna e rasposa. Lo fulham es abondosament fornit. Sa longevitat pòt aténher {{unitat|500|ans}}. Las fuèlhas, grandas de dotze a trenta centimètres, altèrnas, persistentas, son compausadas e comptan de tres a cinc parelhs de [[foliola|foliòla]]s. De forma ovala, aquelas son coriaças, verd escur, lusentas al dessús, cap al roge sus la fàcia inferiora. Las flors, fòrça pichonas, constituisson un calici porpre sens coròlla, son reünidas en pinhals axillars cilindrics. Apareisson d'agost a octòbre. Los fruches, nomenats '''carróbias''', son de [[dòlça]]s pendentas de dètz a trenta centimètres de long sus un e mièg a tres centimètres de largor, d'en primièr verdas, venon brun escur quand maduran, en julhet de l'an seguent. Son coriaças, espessas. Las [[grana de caroba|granas de carróbia]] son brunas, de forma ovoïda plana, biconvèxas e fòrça duras. Son separadas cadunas per de parets pulposas. Son de quinze a vint per [[dòlça]]. La pulpa jaune clar contenguda dins las dòlças es farinosa e sucrada quand madura. Comestibla, de gost chocolatat, servís per la fabrication de farina o de siròp e per l'alimentacion dels animals. La talha e lo pes d'aquelas granas essent pro regulars, serviguèron d'unitat de mesura a l'[[antiquitat|Edat Antica]]. Lor nom es a l'origina del [[carat]] (empruntat a l'arabi "qirât"), que representava lo pes d'una grana de carróbia, dins lo comèrci de las pèiras preciosas. Encara, ''siliqua'', nom latin de la carróbia, èra pels [[Roma antica|Romans]] lo nom d'una unitat valent 1/6 de l'[[escrupul]]. En [[Alemanha]], las granas de carróbia torradas s'utilizan per remplaçar lo [[cafè]]. Se pòt tanben chucar las granas coma de bonas. == Cultura == Lo carrobièr resistís fòrça pauc al freg (a l'entorn de {{unitat|-5|°C}}). Lo carrobièr feme deu èsser pollinizat per un arbre mascle per donar vèrs l'edat de quinze ans de fruches comestibles e sucrats (en septembre-octobre): las carróbias. Un arbre en plena produccion pòt donar entre 300 e {{Unitat|800|kg}} de carróbias cada an. === Multiplicacion === [[Fichièr:Carobs.JPG|thumb| Carróbias]] [[File:Ceratonia siliqua MHNT.BOT.2011.3.89.jpg|thumb|Carróbias secas amb sas granas]] Las granas frescas de carrobièr grelhan normalament plan, sens tractament abans, mas un còp que son secas, venon fòrça duras e absorbisson pas mai d'aiga, e atal empachan la grana de grelhar. Cal banhar las granas secas dins l'[[acid sulfuric]] diluat (H₂SO₄) pendent una ora puèi dins l'aiga pendent vint e quatre oras o, sens acid, las banhar dins d'aiga bolhenta pendent quinze minutas mesclant puèi daissar marinar pendent vint e quatre ores. Lo tractement amb l'acid sulfuric remplaça la relacion entre la planta e l'animal qu'abitualament manja la grana, la daissant "marinar" dins son tub digestiu e sos sucs gastrics qualques ores puèi l'expulsa. == Composicion de la carróbia == Cada carróbia pèsa una quinzana de gramas e conten de pulpa carnosa constituida de 40 % de [[sucre]]s ([[glucòsa]] e du [[sacaròsa]]), 35 % d'[[amidon]], 7 % de [[proteïna]]s, e, dins de proporcions mai flacas, de grassas, de [[tanin]]s et de [[sals minerals]]. La caroba es rica en [[calci]], [[fosfòr]], [[magnèsi]], [[silici]], [[fèrre]] e [[pectina]]. Las proprietats espessidoras son dugudas a la preséncia d'un sucre lo [[galactomanan]]. == Utilizacion == Lo carrobièr es cultivat dins los païses mediterranèus, coma [[Espanha]] e [[Itàlia]] del sud ([[Sicília]]). [[Marròc]] es lo segon país productor mondial de carobas. Los Berbèrs [[zayanes]] l'utilizan per sas vertuts medicinalas perque, mercé a lor taus naut de fibras, exercís un efècte regulator sus la foncion intestinala e es utilizada dins los cases de foira o de constipacion pels enfants. A [[Chipre]], se transforma la caroba en una confisariá. La fabricacion comença pel trissatge de granas, una extraccion amb aiga puèi una concentracion a caud pendent fòrça jorns; Lo chuc concentrat es travalhat al croquet. Se fa del carobièr dos produches fòrça diferents utilizats fòrça per l'industria alimentària: la farina de caroba e la goma de caroba. La goma de caroba ven de la paret prima bruna que cobrís las granas. Contenon un [[endospèrma]] blanc e translucid qu'agís coma espessidor. * Alimentacion umana: se la consomacion dirècta de carobas a pas ara qu'una valor anecdotica, la farina de caroba es utilizada uèi dins l'[[industria agroalimentària]] coma apond alimentari (còde E410) per las glaças, las pastisseriás, los aliments dietetics (i a pas de [[gluten]] dins la caroba), subretot en remplaçament del [[cacao]]. La caroba, al contrari del le cacao, conten pas de [[teobromina]], nimai [[cafeïna]], dos [[alcaloíd]]s a l'accion excitenta sus l'organisme. * Al Liban es bolhit e son concentrat dona una melassa naturala doça e onctuosa. Mesclat a d'òli de sesam se manja amb de pan libanés. * Alimentacion infantila: La farina de carróbia es utilizada dins lo lach en pòlvera pels espessiments per remplaçar de la tradicionala farina de blat. * Alimentacion animala: las carróbias constituisson un excellent aliment energrtic per las bèstias. * Arbre ornamental per son fulhatge, que dona una ombra densa. * Las granas del carrobièr permeton de produire una goma utilizada subretot dins l'industria alimentària, mas tanben dins d'autras aplicacions industrialas (industria del [[papièr]], [[textil]], [[farmacia]], [[cosmetica]], eca). * Poesia: I a fòrça referéncias a aquel fruch dins la literatura arabi tradicionala (Rouba'i-iatu Al-Khayyam: poèma d’Ahmad Rami dedicat a la caroba). * Bíblia: Las carróbias, o golça segon las traduccions, son mencionadas dins l’[[Evangèli segon Luc]] dins la parabola del Filh prodig. Aquel darrièr avent dilapidat tota la fortuna donada pel paire {{cita|auriá plan volgut se remplir lo ventre de las carobas que manjavan los pòrcs, mas degun li donava.}} == Produccion == {| class="wikitable center" style="width:40em; text-align:right;" |----- |+ Produccion en tonas (donadas FAOSTAT de la [[FAO]]) |----- ! scope=col | País ! scope=col style="text-align:center;" colspan="2" | 2003 ! scope=col style="text-align:center;" colspan="2" | 2004 |----- ! scope=row | [[Espanha]] | 67 403||37 %||67 000||36 % |------ ! scope=row | [[Marròc]] |24 000||14 %||40 000||21 % |------ ! scope=row | [[Itàlia]] |18 600||10 %||24 000||13 % |------ ! scope=row | [[Portugal]] |20 000||11 %||20 000||11 % |------ ! scope=row | [[Grècia]] |20 000||11 %||19 000||10 % |------ ! scope=row | [[Turquia]] |14 000||8 %||14 000||8 % |------ ! scope=row | [[Chipre]] |7 000||4 %||7 000||4 % |------ ! scope=row | [[Argeria]] |4 600||2 %||4 600||2 % |------ ! scope=row | [[Liban]] |3 200||2 %||3 200||2 % |------ ! scope=row | [[Tunisia]] |1 000||1 %||1 000||1 % |------ ! scope=row | Autres païses |840||0,5 %||840||0,5 % |----- ! scope=row | Total |'''182 680'''||100 %||'''186 640'''||100 % |} En [[1856]], {{unitat|8000|caroubiers}} foguèron exportats d'Espanha cap al [[Tèxas]], [[Arizòna]], [[Califòrnia]] e [[Florida]]. L'espècia s'espandiguèt largament en Califòrnia fins a èsser considerada coma [[espècia invasiva]]. == Ligams extèrnes == {{commons|Ceratonia siliqua}} {{Wiktionary|carrobièr}} [[Categoria:Flòra (nom vernacular)|Carrobièr]] [[Categoria:Flòra mediterranèa]] [[Categoria:Planta utila]] [[Categoria:Planta medicinala]] b5upvw7900udfujbb0wapdzq0ahz24k 2498855 2498854 2026-04-26T16:00:38Z Jiròni 239 /* Utilizacion */ 2498855 wikitext text/x-wiki {{Taxobox debuta | vegetal | ''Ceratonia siliqua'' | Illustration_Ceratonia_siliqua0.jpg | ''Ceratonia siliqua''. }} {{Taxobox | sosrègne | Tracheobionta }} {{Taxobox | division | Magnoliophyta }} {{Taxobox | classa | Magnoliopsida }} {{Taxobox | sosclassa | Rosidae }} {{Taxobox | òrdre | Fabales }} {{Taxobox | familha | Fabaceae }} {{Taxobox taxon | vegetal | genre | Ceratonia | [[Carl von Linné|L.]] }} {{Taxobox taxon | vegetal | espècia | Ceratonia siliqua | [[Carl von Linné|L.]], [[1753]] }} {{Taxobox filogenia bendèl}} {{Taxobox | òrdre | Fabales }} {{Taxobox | familha | Fabaceae }} {{Taxobox fin}} Lo '''carrobièr''' (var. '''carrobier, carrobèir, carrobèr'''; e tanben '''carobièr'''<ref name="lp">Gui Benoèt, ''Las Plantas'', 2008, ISBN 978-2-85910-453-5</ref>, '''corropièr'''<ref name="lp" />) (''Ceratonia siliqua'') es un [[arbre]] [[dioíc|dioïc]] de la familha de las [[Fabaceae|fabacèas]], originari de las regions [[mediterranèa]]s ([[illas Canàrias]], [[Africa del Nòrd]], [[Orient Mejan]], [[Euròpa]] miègjornala). Aquela esséncia [[termofila]] es plan espandida per la cultura e se buta suls penjals arids. Es cultivada per son [[fruch]], la '''carróbia''' (var. '''corróbia,''' '''corrópia, carròbia, caròbia, caroba'''). == Etimologia == Lo mot ''carrobièr'' ven de l'[[arabi]] ''al-kharrub'' (الخروب). Se ditz ''tislighwa'' en [[berbèr]] ([[Emprunt (lingüistica)|emprunt]] al latin ''siliqua''), ''harub'' en [[ebrieu]] (חרוב). Son nom latin ''Ceratonia'' ven del [[grèc]] ancian ''keratia'' significant «bana pichona» (en referéncia a las carróbias, golças en forma de banas quand maduran). == Descripcion == [[Fichièr:Ceratonia siliqua flower.jpg|thumb|left|Flors de carrobièr]] [[Fichièr:Ceratonia siliqua.jpg|thumb|left|Carróbia (golças de carrobièr)]] Lo carrobièr es un [[arbre]] mesurant de cinc a sèt mètres de naut e excepcionalament fins a quinze mètres. La camba es gròssa e torçuda, la rusca bruna e rasposa. Lo fulham es abondosament fornit. Sa longevitat pòt aténher {{unitat|500|ans}}. Las fuèlhas, grandas de dotze a trenta centimètres, altèrnas, persistentas, son compausadas e comptan de tres a cinc parelhs de [[foliola|foliòla]]s. De forma ovala, aquelas son coriaças, verd escur, lusentas al dessús, cap al roge sus la fàcia inferiora. Las flors, fòrça pichonas, constituisson un calici porpre sens coròlla, son reünidas en pinhals axillars cilindrics. Apareisson d'agost a octòbre. Los fruches, nomenats '''carróbias''', son de [[dòlça]]s pendentas de dètz a trenta centimètres de long sus un e mièg a tres centimètres de largor, d'en primièr verdas, venon brun escur quand maduran, en julhet de l'an seguent. Son coriaças, espessas. Las [[grana de caroba|granas de carróbia]] son brunas, de forma ovoïda plana, biconvèxas e fòrça duras. Son separadas cadunas per de parets pulposas. Son de quinze a vint per [[dòlça]]. La pulpa jaune clar contenguda dins las dòlças es farinosa e sucrada quand madura. Comestibla, de gost chocolatat, servís per la fabrication de farina o de siròp e per l'alimentacion dels animals. La talha e lo pes d'aquelas granas essent pro regulars, serviguèron d'unitat de mesura a l'[[antiquitat|Edat Antica]]. Lor nom es a l'origina del [[carat]] (empruntat a l'arabi "qirât"), que representava lo pes d'una grana de carróbia, dins lo comèrci de las pèiras preciosas. Encara, ''siliqua'', nom latin de la carróbia, èra pels [[Roma antica|Romans]] lo nom d'una unitat valent 1/6 de l'[[escrupul]]. En [[Alemanha]], las granas de carróbia torradas s'utilizan per remplaçar lo [[cafè]]. Se pòt tanben chucar las granas coma de bonas. == Cultura == Lo carrobièr resistís fòrça pauc al freg (a l'entorn de {{unitat|-5|°C}}). Lo carrobièr feme deu èsser pollinizat per un arbre mascle per donar vèrs l'edat de quinze ans de fruches comestibles e sucrats (en septembre-octobre): las carróbias. Un arbre en plena produccion pòt donar entre 300 e {{Unitat|800|kg}} de carróbias cada an. === Multiplicacion === [[Fichièr:Carobs.JPG|thumb| Carróbias]] [[File:Ceratonia siliqua MHNT.BOT.2011.3.89.jpg|thumb|Carróbias secas amb sas granas]] Las granas frescas de carrobièr grelhan normalament plan, sens tractament abans, mas un còp que son secas, venon fòrça duras e absorbisson pas mai d'aiga, e atal empachan la grana de grelhar. Cal banhar las granas secas dins l'[[acid sulfuric]] diluat (H₂SO₄) pendent una ora puèi dins l'aiga pendent vint e quatre oras o, sens acid, las banhar dins d'aiga bolhenta pendent quinze minutas mesclant puèi daissar marinar pendent vint e quatre ores. Lo tractement amb l'acid sulfuric remplaça la relacion entre la planta e l'animal qu'abitualament manja la grana, la daissant "marinar" dins son tub digestiu e sos sucs gastrics qualques ores puèi l'expulsa. == Composicion de la carróbia == Cada carróbia pèsa una quinzana de gramas e conten de pulpa carnosa constituida de 40 % de [[sucre]]s ([[glucòsa]] e du [[sacaròsa]]), 35 % d'[[amidon]], 7 % de [[proteïna]]s, e, dins de proporcions mai flacas, de grassas, de [[tanin]]s et de [[sals minerals]]. La caroba es rica en [[calci]], [[fosfòr]], [[magnèsi]], [[silici]], [[fèrre]] e [[pectina]]. Las proprietats espessidoras son dugudas a la preséncia d'un sucre lo [[galactomanan]]. == Utilizacion == Lo carrobièr es cultivat dins los païses mediterranèus, coma [[Espanha]] e [[Itàlia]] del sud ([[Sicília]]). [[Marròc]] es lo segon país productor mondial de carobas. Los Berbèrs [[zayanes]] l'utilizan per sas vertuts medicinalas perque, mercé a lor taus naut de fibras, exercís un efècte regulator sus la foncion intestinala e es utilizada dins los cases de foira o de constipacion pels enfants. A [[Chipre]], se transforma la caroba en una confisariá. La fabricacion comença pel trissatge de granas, una extraccion amb aiga puèi una concentracion a caud pendent fòrça jorns; Lo chuc concentrat es travalhat al croquet. Se fa del carobièr dos produches fòrça diferents utilizats fòrça per l'industria alimentària: la farina de caroba e la goma de caroba. La goma de caroba ven de la paret prima bruna que cobrís las granas. Contenon un [[endospèrma]] blanc e translucid qu'agís coma espessidor. * Alimentacion umana: se la consomacion dirècta de carobas a pas ara qu'una valor anecdotica, la farina de caroba es utilizada uèi dins l'[[industria agroalimentària]] coma apond alimentari (còde E410) per las glaças, las pastisseriás, los aliments dietetics (i a pas de [[gluten]] dins la caroba), subretot en remplaçament del [[cacao]]. La caroba, al contrari del le cacao, conten pas de [[teobromina]], nimai [[cafeïna]], dos [[alcaloïde]]s a l'accion excitenta sus l'organisme. * Al Liban es bolhit e son concentrat dona una melassa naturala doça e onctuosa. Mesclat a d'òli de sesam se manja amb de pan libanés. * Alimentacion infantila: La farina de carróbia es utilizada dins lo lach en pòlvera pels espessiments per remplaçar de la tradicionala farina de blat. * Alimentacion animala: las carróbias constituisson un excellent aliment energrtic per las bèstias. * Arbre ornamental per son fulhatge, que dona una ombra densa. * Las granas del carrobièr permeton de produire una goma utilizada subretot dins l'industria alimentària, mas tanben dins d'autras aplicacions industrialas (industria del [[papièr]], [[textil]], [[farmacia]], [[cosmetica]], eca). * Poesia: I a fòrça referéncias a aquel fruch dins la literatura arabi tradicionala (Rouba'i-iatu Al-Khayyam: poèma d’Ahmad Rami dedicat a la caroba). * Bíblia: Las carróbias, o golça segon las traduccions, son mencionadas dins l’[[Evangèli segon Luc]] dins la parabola del Filh prodig. Aquel darrièr avent dilapidat tota la fortuna donada pel paire {{cita|auriá plan volgut se remplir lo ventre de las carobas que manjavan los pòrcs, mas degun li donava.}} == Produccion == {| class="wikitable center" style="width:40em; text-align:right;" |----- |+ Produccion en tonas (donadas FAOSTAT de la [[FAO]]) |----- ! scope=col | País ! scope=col style="text-align:center;" colspan="2" | 2003 ! scope=col style="text-align:center;" colspan="2" | 2004 |----- ! scope=row | [[Espanha]] | 67 403||37 %||67 000||36 % |------ ! scope=row | [[Marròc]] |24 000||14 %||40 000||21 % |------ ! scope=row | [[Itàlia]] |18 600||10 %||24 000||13 % |------ ! scope=row | [[Portugal]] |20 000||11 %||20 000||11 % |------ ! scope=row | [[Grècia]] |20 000||11 %||19 000||10 % |------ ! scope=row | [[Turquia]] |14 000||8 %||14 000||8 % |------ ! scope=row | [[Chipre]] |7 000||4 %||7 000||4 % |------ ! scope=row | [[Argeria]] |4 600||2 %||4 600||2 % |------ ! scope=row | [[Liban]] |3 200||2 %||3 200||2 % |------ ! scope=row | [[Tunisia]] |1 000||1 %||1 000||1 % |------ ! scope=row | Autres païses |840||0,5 %||840||0,5 % |----- ! scope=row | Total |'''182 680'''||100 %||'''186 640'''||100 % |} En [[1856]], {{unitat|8000|caroubiers}} foguèron exportats d'Espanha cap al [[Tèxas]], [[Arizòna]], [[Califòrnia]] e [[Florida]]. L'espècia s'espandiguèt largament en Califòrnia fins a èsser considerada coma [[espècia invasiva]]. == Ligams extèrnes == {{commons|Ceratonia siliqua}} {{Wiktionary|carrobièr}} [[Categoria:Flòra (nom vernacular)|Carrobièr]] [[Categoria:Flòra mediterranèa]] [[Categoria:Planta utila]] [[Categoria:Planta medicinala]] fokz0fouz5o85k0zofphi4sto696fed 0 130427 2498833 1859102 2026-04-26T12:43:18Z Jiròni 239 2498833 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 7kxcwwytu2qqoxxciroxjsgilyeqcum 2498834 2498833 2026-04-26T12:51:10Z Jiròni 239 2498834 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imageloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | drapeau = | region = BE-WAL | communaute = BE-FR | province = BE-WLG | arrondissement = [[Arrondissement administratif de Verviers|Verviers]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | communes-cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | site = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Region valona]]. Elle est connue pour ses eaux thermales et a donné son nom au [[Spa (établissement)|centre d'hydrothérapie]] éponyme. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} pqigo4qqu2wcrlulhzpu77h7bcvdd87 2498835 2498834 2026-04-26T12:53:07Z Jiròni 239 2498835 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imageloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | drapeau = | region = BE-WAL | communaute = BE-FR | province = BE-WLG | arrondissement = [[Arrondissement administratif de Verviers|Verviers]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | communes-cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | site = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 3lcdu3jd614pcr0ltmwy2swru7x9ygz 2498836 2498835 2026-04-26T12:55:11Z Jiròni 239 2498836 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imageloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | communes-cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | site = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 7x8f4devbzoszixciq6t2oib6kpghqj 2498837 2498836 2026-04-26T12:57:14Z Jiròni 239 2498837 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | communes-cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | site = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} k4ooikpt0a9dekv11abqwhw3lzxakw1 2498838 2498837 2026-04-26T13:00:16Z Jiròni 239 2498838 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum: }} |annada-pop=[[]] |superfícia= | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | communes-cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | site = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 7qfva15ircl8v69e5z5xktuhh6nc3sf 2498839 2498838 2026-04-26T13:01:17Z Jiròni 239 2498839 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | communes-cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | site = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 14k21rbfnf75oc0hcv79lwet29wn1np 2498840 2498839 2026-04-26T13:03:25Z Jiròni 239 2498840 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= 39.85 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | communes-cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | site = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} qu1ygj2sul7ewjblwrkwptcw31rfug8 2498841 2498840 2026-04-26T13:04:27Z Jiròni 239 2498841 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= 39.85 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | site = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} cgih5n4jj8itn3rc478vlajlff65xo9 2498842 2498841 2026-04-26T13:05:23Z Jiròni 239 2498842 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= 39.85 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | url = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} jxius6i753avqjm9omdcd12qnlmexlf 2498843 2498842 2026-04-26T13:11:36Z Jiròni 239 2498843 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= 39.85 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | url = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. == Geografia == Spa se situa als confinhs de las [[Ardenas]], a la pòrta de las [[Hautes Fagnes]] dins lavalldue [[Wayai]]. Lo centre-vila es enrodat de pueges boscats<ref>{{Ligam web |títol=Forêts de la région de Spa |sous-titre=L’histoire des massifs forestiers spadois |url=http://environnement.wallonie.be/publi/dnf/forets/spa/histoire.htm |site=environnement.wallonie.be |consulté le=10 mai 2020}}</ref> dont lo d'[[Annette et Lubin]] al nòrd. La vila es limitròfa de las comunas ruralas de [[Theux]], [[Jalhay]], [[Stavelot]] e [[Stoumont]] dins l’arrondiment de [[Verviers]] en [[província de Lièja]]. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 3ef872j2kbyav5a0xcg624jwbyog606 2498844 2498843 2026-04-26T13:12:14Z Jiròni 239 /* Geografia */ 2498844 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= 39.85 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | url = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté française de Belgique|francofòna]] de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. == Geografia == Spa se situa als confinhs de las [[Ardenas]], a la pòrta de las [[Hautes Fagnes]] dins la val de [[Wayai]]. Lo centre-vila es enrodat de pueges boscats<ref>{{Ligam web |títol=Forêts de la région de Spa |sous-titre=L’histoire des massifs forestiers spadois |url=http://environnement.wallonie.be/publi/dnf/forets/spa/histoire.htm |site=environnement.wallonie.be |consulté le=10 mai 2020}}</ref> dont lo d'[[Annette et Lubin]] al nòrd. La vila es limitròfa de las comunas ruralas de [[Theux]], [[Jalhay]], [[Stavelot]] e [[Stoumont]] dins l’arrondiment de [[Verviers]] en [[província de Lièja]]. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} hav7gvxk14hh7iwmsdzlhbkloujomd2 2498845 2498844 2026-04-26T13:14:03Z Jiròni 239 2498845 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= 39.85 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | url = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] [[Communauté francofòna de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. == Geografia == Spa se situa als confinhs de las [[Ardenas]], a la pòrta de las [[Hautes Fagnes]] dins la val de [[Wayai]]. Lo centre-vila es enrodat de pueges boscats<ref>{{Ligam web |títol=Forêts de la région de Spa |sous-titre=L’histoire des massifs forestiers spadois |url=http://environnement.wallonie.be/publi/dnf/forets/spa/histoire.htm |site=environnement.wallonie.be |consulté le=10 mai 2020}}</ref> dont lo d'[[Annette et Lubin]] al nòrd. La vila es limitròfa de las comunas ruralas de [[Theux]], [[Jalhay]], [[Stavelot]] e [[Stoumont]] dins l’arrondiment de [[Verviers]] en [[província de Lièja]]. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 2ozuagzvlof0rvdsut85ztwxrynrv1g 2498846 2498845 2026-04-26T13:14:24Z Jiròni 239 2498846 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= 39.85 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | url = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una [[Vila de Belgica|vila]] francofòna de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al [[Spa (establiment)|centre d'idroterapia]] eponim. == Geografia == Spa se situa als confinhs de las [[Ardenas]], a la pòrta de las [[Hautes Fagnes]] dins la val de [[Wayai]]. Lo centre-vila es enrodat de pueges boscats<ref>{{Ligam web |títol=Forêts de la région de Spa |sous-titre=L’histoire des massifs forestiers spadois |url=http://environnement.wallonie.be/publi/dnf/forets/spa/histoire.htm |site=environnement.wallonie.be |consulté le=10 mai 2020}}</ref> dont lo d'[[Annette et Lubin]] al nòrd. La vila es limitròfa de las comunas ruralas de [[Theux]], [[Jalhay]], [[Stavelot]] e [[Stoumont]] dins l’arrondiment de [[Verviers]] en [[província de Lièja]]. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} 0q9gg6i7eo7vnxiu38r9ep00731hefs 2498847 2498846 2026-04-26T13:15:25Z Jiròni 239 2498847 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila | nom = Spa | imatge = Spa JPG05.jpg | légende = Le casino. | imatgeloc = Spa Liège Belgium Map.svg | légende imageloc = Situation de la commune dans l’arrondissement de Verviers et dans la province de Liège | blason = Héraldique Ville BE Spa.svg | bandièra = |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=region |division2=[[Valonia]] |títol autoritat2= |nom de division3=província |division3=[[Província de Lièja]] | ins = 63072 | latitud = 50.49243 | longitud = 5.864320 |populacion= {{formatnum:9805 }} |annada-pop=[[2025]] |superfícia= 39.85 | bourgmestre = Nicolas Tefnin ([[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]) | majorite = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]] - Pluriel! | partis = [[Mouvement réformateur (Belgique)|MRuc]]<br /> A+<br />Pluriel! | sieges = 21<br />7<br />8<br />6 | cp = 4900 | communes-fusionnees = Spa | gentilé = Spadois(e) | zone-telephonique = 087 | url = [http://www.villedespa.be villedespa.be] }} '''Spa''' es una vila francofòna de [[Belgica]] situada dins la [[província de Lièja]] en [[Valonia|Region valona]]. Es coneguda per sas aigas termalas e donèt lo nom al centre d'idroterapia eponim. == Geografia == Spa se situa als confinhs de las [[Ardenas]], a la pòrta de las [[Hautes Fagnes]] dins la val de [[Wayai]]. Lo centre-vila es enrodat de pueges boscats<ref>{{Ligam web |títol=Forêts de la région de Spa |sous-titre=L’histoire des massifs forestiers spadois |url=http://environnement.wallonie.be/publi/dnf/forets/spa/histoire.htm |site=environnement.wallonie.be |consulté le=10 mai 2020}}</ref> dont lo d'[[Annette et Lubin]] al nòrd. La vila es limitròfa de las comunas ruralas de [[Theux]], [[Jalhay]], [[Stavelot]] e [[Stoumont]] dins l’arrondiment de [[Verviers]] en [[província de Lièja]]. {{Portal Belgica}} {{Comunas de la província de Lièja}} h5ko04t6zlmd7j5b9ozdxgbc7tvx84t 0 130680 2498850 2311025 2026-04-26T13:33:55Z Jiròni 239 2498850 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila |carta= |nom= |nom2= |imatge= Oostende Europacentrum 01.jpg |legenda= |blason= Wapen van Oostende.svg |bandièra= Afbeelding OostendeVlag.svg |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=comunautat |division2=Comunautat flamenca |títol autoritat2= |nom de division3=region |division3=Region flamenca |títol autoritat3= |nom de division4=província |division4=[[Flandra Occidentala]] |títol autoritat4= |cp= |mapa= |imatge de mapa= |latitud= |longitud= |estatut= |altitud= |altmax = |populacion= {{formatnum:71 332 }} |annada-pop=[[2018]] |superfícia= |sits-toristics= |divèrs= |url= http: |imatgeloc=Oostende West-Flanders Belgium Map.svg }} '''Ostende''' ([[neerlandés]]: ''Oostende''; [[francés]]: ''Ostende''; [[alemand]]: ''Ostende''; [[flamenc occidental]] :''Ostende'') es una vila costièra [[Belgica|bèlga]], situada dins la província de [[Flandra Occidentala]] dins la [[Region flamenca]]. Compren los quartièrs de [[Mariakerke (West Flanders)|Mariakerke]], [[Raversijde]], Stene e Zandvoorde, e la vila d'Ostende propriament dita, la mai granda de la còsta bèlga. ==Referéncias== <references /> {{Portal Belgica}} {{Comunas de Flandra Occidentala}} 6xlm4wcb5jvgkdcr5ws4tvt7h6rl7fc 2498851 2498850 2026-04-26T13:36:32Z Jiròni 239 2498851 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila |carta= |nom= |nom2= |imatge= Oostende Europacentrum 01.jpg |legenda= |blason= Wapen van Oostende.svg |bandièra= Afbeelding OostendeVlag.svg |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=comunautat |division2=Comunautat flamenca |títol autoritat2= |nom de division3=region |division3=Region flamenca |títol autoritat3= |nom de division4=província |division4=[[Flandra Occidentala]] |títol autoritat4= |cp= 8400 |mapa= |imatge de mapa= |latitud= |longitud= |estatut= |altitud= |altmax = |populacion= {{formatnum:71 332 }} |annada-pop=[[2018]] |superfícia= |sits-toristics= |divèrs= |url= http: |imatgeloc=Oostende West-Flanders Belgium Map.svg }} '''Ostende''' ([[neerlandés]]: ''Oostende''; [[francés]]: ''Ostende''; [[alemand]]: ''Ostende''; [[flamenc occidental]] :''Ostende'') es una vila costièra [[Belgica|bèlga]], situada dins la província de [[Flandra Occidentala]] dins la [[Region flamenca]]. Compren los quartièrs de [[Mariakerke (West Flanders)|Mariakerke]], [[Raversijde]], Stene e Zandvoorde, e la vila d'Ostende propriament dita, la mai granda de la còsta bèlga. ==Referéncias== <references /> {{Portal Belgica}} {{Comunas de Flandra Occidentala}} 2d7cpu6oylchcrmxfc4scceug6a3a30 2498852 2498851 2026-04-26T13:40:23Z Jiròni 239 2498852 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vila |carta= |nom= |nom2= |imatge= Oostende Europacentrum 01.jpg |legenda= |blason= Wapen van Oostende.svg |bandièra= Afbeelding OostendeVlag.svg |nom de division1=País |division1={{Belgica}} |títol autoritat= |autoritat= |nom de division2=comunautat |division2=Comunautat flamenca |títol autoritat2= |nom de division3=region |division3=Region flamenca |títol autoritat3= |nom de division4=província |division4=[[Flandra Occidentala]] |títol autoritat4= |cp= 8400 |mapa= |imatge de mapa= |latitud= |longitud= |estatut= |altitud= |altmax = |populacion= {{formatnum:71 332 }} |annada-pop=[[2018]] |superfícia= |sits-toristics= |divèrs= |url= http: |imatgeloc=Oostende West-Flanders Belgium Map.svg }} '''Ostende''' ([[neerlandés]]: ''Oostende''; [[francés]]: ''Ostende''; [[alemand]]: ''Ostende''; [[flamenc occidental]] :''Ostende'') es una vila costièra [[Belgica|bèlga]], situada dins la província de [[Flandra Occidentala]] dins la [[Region Flamenca]]. Compren los quartièrs de [[Mariakerke (West Flanders)|Mariakerke]], [[Raversijde]], Stene e Zandvoorde, e la vila d'Ostende propriament dita, la mai granda de la còsta bèlga. ==Referéncias== <references /> {{Portal Belgica}} {{Comunas de Flandra Occidentala}} 31v4wrp75sxe7rbkjxn1de99sxqonwr 0 141928 2498856 2470930 2026-04-26T18:03:31Z Niegodzisie 37588 /* Discografia */ 2498856 wikitext text/x-wiki {{Infobox Identitat | imatge = Lana Del Rey Cannes 2012.jpg | legenda = Lana Del Rey al fenestal de [[Canas]] en [[Occitània]] (2012) | nom_naissença = Elizabeth Woolridge Grant | data_naissença = [[21 de junh]] de [[1985]] | luòc_naissença = [[Nòva York]] | mestressas = [[Universitat Fordham]] | ocupacion = cantautora · modèla | nacionalitat = [[USA|Estatsunidenca]] | activitat = 2005–actualitat | conjunt = Jeremy Dufrene (m. 2024)<ref>{{Ref-web |url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a62103404/who-is-lana-del-rey-boyfriend-jeremy-dufrene/ |títol=Who is Lana Del Rey boyfriend Jeremy Dufrene |site=Elle.com |consulta=11 de mai de 2025}}</ref> }} '''Elizabeth Woolridge Grant''', mai coneguda coma '''Lana Del Rey''' ([[Nòva York]], [[21 de junh]] de [[1985]]), es una cantautora e modèla [[Estats Units|estatsunidenca]]. Venguèt celèbra internacionalament gràcias a sa cançon "Video Games" en [[2011]] que n'aviá fach una vidèo que se podiá visionar sus [[YouTube]]. Son segond album, ''Born to Die'', qu'espeliguèt en genièr de 2012 se vendèt a mai de 5 milions d'exemplars e se situèt a la cinquena posicion de las melhoras vendas de 2012. == Biografia == Elizabeth Woolridge Grant nasquèt a [[Nòva York]] en 1986 dins una familha amonedada, mas cresquèt a [[Lake Placid]]. Son paire, Rob Grant, èra un gestionari de noms de domenis sus [[Internet]] e sa maire, Pat Grant, trabalhava coma comptabla dins una firma publicitària. A catòrze ans, faguèt d'estudis a Kent School, un pensionat situat dins l'estat de [[Connecticut]] abans de s'inscriure a l'edat adulta en [[filosofia]] a l'[[Universitat Fordham]] de Nòva York. == Discografia == * ''Lana Del Ray a.k.a. Lizzy Grant'' (2010) * ''Born to Die'' (2012) * ''Ultraviolence'' (2014) * ''Honeymoon'' (2015) * ''Lust for Life'' (2017) * ''Norman Fucking Rockwell!'' (2019) * ''Violet Bent Backwards Over the Grass'' (2020) * ''Chemtrails over the Country Club'' (2021) * ''Blue Banisters'' (2021) * ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' (2023) * ''Stove'' (2026) {{Ref|ref}} {{ORDENA:Del Rey, Lana}} [[Categoria:Cantaira americana]] [[Categoria:Naissença en 1985]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2010]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2020]] [[Categoria:Naissença a Nòva York]] t7e56lsxmk4jdmgo8vpv02wfafrju91 0 153908 2498832 2498574 2026-04-26T12:39:46Z Poiuytrell 61256 2498832 wikitext text/x-wiki L'[[auvernhat]] ten en generau le vocabulari de l'occitan embei los eventuaus chamjaments fonetics dau [[nòrd-occitan]], mas a tanben de fòrmas lexicalas especificas ([[arcaïsme]]s e mots diferents de la rèsta de l'occitan) que franc sovent son comunas embei los dialèctes [[lemosin]] e [[vivaroaupenc]]. Aqueste lexic conten de tèrmes tanben emploiats endacòm mai, pasmens los avèm pas excluses per l'amor de bailar una mòstra dau vocabulari auvernhat, tracha mai que mai de ''Parlar occitan - Auvergne Velay'', [[Tiène Codèrt]], IEO 63, 2001 e ''L'auvergnat de poche'', [[Joan Ros (autor)|Joan Ros]], Assimil, 2004 e de la revista ''Parlem - Vai-i qu'as paur'', ''L'imagier français - auvergnat'', Aedis, 2005 e le ''Glossaire de la langue d'oc'', [[Pierre Malvezin]], 1909, le diccionari de [[Francés de Murat]] e http://jean.dif.free.fr/Images/France/SSandoux/Lexique.html Coma en la rèsta de la lenga i a de doblets, çò es de mots dont le sens es exactament parèir, mas l'un ven dau [[latin]], l'autre dau gallés : ''la còrna''/''la bana'', ''l'èdra''/''l'ènna''... o l'un proven de la lenga daus [[franc]]s e l'autre dau latin ''la mita''/''le gant'', etc. Quauques mots pòdon aveire una consonanta iniciala eufonica: ''g/i-eusses/elsses'' (els), ''l-èsser'', ''z-onte'', ''v-onte''... *-è se pronóncia [é] ; -e se pronóncia [i/é] au Sud, [œ] au Nòrd. *- Le grop ''uèi'' se pòt prononciar [œj], [ɛj] o [ej]. *- le grop ''ea'' se pronóncia [ia] (coma en romanés). * abarir: abalir. fr. élever des enfants * abatalhar: getar de pèiras a qualqu'un * abla: fr. ablette * abondar: èsser en abondància * abolhat: fr. ébloui, eissorbat * abora, d': d'ora * aboriu, -iva: precòç, -a * abraina: atirança, fòrça, violéncia, rapiditat * abraïnar (/s') : fr. se jetter sur * abrasar v: soudar * abre, arbre, aibre * abriga f. : abric * abriau: abrial, abril * abriva (d') o d'abriu ?? : de biais, en diagonala * abroa f. : broa (tanben emplega) fr. la limite, lisière * abusar: enganar; abusar * acabar: fr. finir * acairar: fòragetar a còp de pèiras * acanhar (s') : se solelhar * acaptar : V. Acaptar * acatar (') : cobrir (se), recobrir (se) * achaptar: comprar, crompar (non seriá un francesisme, Acapte e acaptar ‘adquirir, obtenir’ com acatar ‘reverenciar, respectar, obesir’ provenon en darrièra instància d’un meteis vèrb latin 'captare') * achaurar: calfar, defendre del freg, abrigar, coconejar * acistrar: raubar?? * aclan: arcolan. V. Arcan * aclapar (s') : fr. accroupir * acluchar (s') : se corbar * aconsomir (s'): assopir (s') * adelir: fr. épuiser * ademan: endeman * adrilhier, drilhier, alusèir fr. alizier, alisier (Sorbus torminalis) * aduèi: uèi * aduire: conduire, menar * aer: èr. en l'": fr. déboussolé * aferniau f, ferniau f. : utensili de fusta del qual los vaquièrs se servisson per trencar lo calhat * aficcionar (s'): fr. s'enticher, se passionner * aganir: extenuar * agara, aiara, iara, asara, aura, agora, alhora, avora: ara - d’ora en ora, d’aura en aura : del nord au sud * agland: fr. gland (du chêne) * agorar/agroar (s') fr. s'accroupir, s'acagnarder, s'asseoir sur les talons * agorrufar: fr. froisser * agromar: fr. recroquevillé * agromeladat: tortuós * aiara: ara, adara; uèi (Briude) * aice: colèra ?? * aicí-lai (d'): fr. par là-bas * aicival: fr. ici-bas * aigada: inondacion * aigre: acre, agre * aigueira: aiguièra * airede, airedís m. : fr. airelle, myrtille * airiçon: eiriçon * aisinar ?? [ëgina], aisegar?? [ëgiga] aigar? [ëga] : adobar V. asegar * aital: v. aitau * aitant: tant * aitau: atal; anem; coratge * aitot: tanben * ajaça: agaça * ajauc: fr. ajonc * ala: angar, cubèrt (tanben ala d'aucèl) * Alaier: Alèir, Alièr, Alavièr, fr. Allier * alandar: a. lo bestiau: far sortir lo bestial de l'estable per lo menar al pasquièr. Sin. naparar (Salèrn, Mauriac), gitar (Riòm) * alara [agaro] : fr. maintenant * alàs: interj. ailàs! * alausa: lauseta, alausa * Alavièr V. Alaier * alegrar: fr. égayer, rendre plus aisé * Alèir V. Alaier * alenant: mai que, tras que, fòrt, plan, regde, subre + adj. * alèrta: esglai, esfrai * alet: alen * alh: al; ala * alhèira, d': de contunh, sens parar e lèu; fr. sans discontinuer * alhora: ra (tanben emplegat) * Alièr V. Alaier * alisar: fr. repasser * alobit: òme avid que cèrca a s’apropriar çò que li aperten pas * alora [avora]: ara, aora V. Avora * altre -a (en cèrtans luòcs): autre, -a (cf. Roergue e localament en Givaudan) * alucar: fr. allumer * aluja: sangsuga * alumar: fr. allumer * amaisar: amatigar, apatzar * amaseda: v. Maseda * amassar: prendre; fr. ramasser. Amassar chalor: prendre calor. Se 'massar: se refugiar * amb [om] : amb. fr. avec * amont: en naut * amorrar (s'): èsser absorbit per quicòm * amortar: atudar * ampòn [ampoan], empòu, amporai, empola : gèrd, fragosta (tanben emplegats. fr. framboise) * amposeir, amporier: fr. framboisier * anaissin (pron. aneishí) : ansin, atal * àngiau: àngel * angla: agla * ant l'ora (d' '') : d'avant l'ora * antan: autres còps; l'an passat * antenons m. pl.: testiculs * an-uèi, anueit [anej] [anèj]?, anuech [anë] : uèi (s'i ditz tanben). 'd'anueit ençai/en aicí?' (notat "d'aneinchin"): d'ara endavant * anuòge, einueg?: enuèg * aost, avost: agost * aparelhar: preparar * apastar: donar a manjar al bestial * apasturar: fr. paître; faire paître * apear: rejónher, atrapar * apeitar/espeitar [(a)peità] [(a)pità] [pietà]: esperar (atendre) * apincar (s') : apiejar (s') V. Pincar * apòrt: vòga * après-mèidia: après-miègjorn * apoticari, apoticaire * apressa: adv. après * aquí a: aquí, vaquí (Aquí los a: los veicí) * apujar: apiejar * aranha: telaranha * aranhada: aranha * araira: fr. arrue * arapar, arpar, arrapar ?? : atrapar (p. ex. una malautia), seguir * arboneira: esquiròl (tanben emplegat) * arbroquin : arbrissèl * arcan [arcan] (arrondiment de Sant Flor), arcana (parçan de Salèrn), arcanela, arcanau, aclan, arzan, arzau: arcolan * arcana: creda roja * arcandièir: òmes sens valor morala, crapula * arcanetas (montar las): venir roge de vergonha * archa: grand còfre * archar: arcar, darcar (córrer). Archar país. * ardir (s'): fr. s'enhardir * ardit: ardit, liard (moneda); interj. coratge! * aret: fr. bélier * argiala: argila * arma: fr. âme; expr. de suspresa * armèl: grand anèl fach amb una branca de fusta torcida * armatge/armalh m.: armari, fr. armoire, placard * armèir m.: armari, fr. armoire, placard * arnha: irritacion * armasi : armari, fr. armoire, placard * arneis, arnesc ?: panoplia * arpar: prendre, sasir. V. arapar * arpatejar: f. agiter les griffes, les mains * arpeta: aprenedís * arrapar: atrapar (p. ex. una malautia), seguir, fr. fig. river, visser V. Rapar, Arapar * arras f. pl.: fr. arrhes (argent donat per mor d'assegurar una pacha) * arrelh: racina * arrembar (s'): se getar * (ar)ronza, (ar)ronze/(ar)ronzàs m. : bartàs. fr. roncier * arrucar: fr. blottir * arseir, arser, arsèra: ièr de ser (davans-ièr/arsèra: avant-ièr) * arsi: set. fr. soif * artelh (plur. artelhs, artiaus) * artison, artuson, arteison ? arteron : fr. ciron (barbas d'espiga), mite, asticot * arton: anc. pan; mangiscla per un viatge * arzan, arzau: arcolan, arcan (tanben emplegat). V. Arcan * as [a] : v. Vès * ase bobó o bobon? : fr. têtard (babion en Alps Maritims, de Babi, 'grapaud') * asegar, aseigar: adobar * aseimar, asaimar: mirar, observar, examinar (latin *ad-aestĭmare, oc. ancian 'adesmar', 'azesmar') * asotar: avortar * asne [ane/aine] : ase (tanben emplegat) * asorar: adorar, venerar, baisar un objècte sacrat, una relíquia; anar a l'ofrenda * aspre (aver d'") : aver d'apetit * assai: ensag * assajar: ensajar. fr. essayer * assapar: assadolar, assaciar * assem(s), d'assem(s) : ensems * assemblada: la maison d’assemblée dans laquelle vivait la beata ou robiaca (religieuse rurale) autour de qui se réunissaient souvent les femmes pour travailler au carreau, bavarder, prier * assetar (s'): fr. asseoir (s') * assolellar (s') : aconsomir, assomir, assopir * assuausar: adocir, calmar, apasimar * atanben: var. tanben * atanpauc: tanpauc * atapar, 'tapar: préner/prene, prendre, (a)gafar. 'tapar paur: prendre paur. atapa-qu'atanhe: a l'azard, fr. au petit bonheur, a vista de nas * atapir: tapar * atau: atal; de contunh, de la meteissa manièra * atenar (s'): èsser preissat * atemar (s'): s'obstinar * atisar: fr. attiser, instiguer * atissament: enervament * atràs [atrà] : al delà, en darrièr. interj. metetz-vos de costat! * atretant: aitant (La bèstia a nòu caps e atretant de coas) * atubar (lo fuòc) : alucar (lo fuòc) * aturar (s'): aprochar (s'); arrestar aplantar (s') (tanben emplegats); apiejar * au! : interj. òc !; davant lo nom de qualqu'un, per l'apelar * aub, aube, bei: amb * aubar: sause * aubèrge m. : auberga * aüc: crit insolent * aücar: cridar d'insolenças * aucèl de la mòrt: chòt * aucèl de las polas: fr. épervier * auçura: autura, elevación de terrenh * aul: el * aul: marrit, mal. "far d'aul far" : èsser pas de bon far * aulan(h)a, auglana, aug(l)anha, aulana, aumanha ("emanha"): avelana (tanben s'i ditz) * aulanheir, aulanier(a): avelanièr (tanben s'i ditz) * aumalha: bovins (gròsses) * aur [aw] : fr. or (metalh). loís o levís [leví] d’aur * aura: aura, vent * aurada: aurièira. fr. lisière d'un champ * auranja: irange * aure (Cantal): aubre * aure (l') : la rèsta, quicòm mai. "Vòle acò e pas d'aure" * aurisse: vent violent qu'anóncia l'auratge * ausanier: bois (arbre) * ausèl(h)?, augèl, ausel [uzí], auseu, auvèl(h) [usèr, usé, uwbèl, ewvé] : aucèl [ushèl] (tanben emplegat) * auserau: fr. érable * aussitost franc. [ossità] : còp-sec [kosé] (tanben emplegat) * auvir, ausir, entendre * aval [abal] : enbàs * avalhant [abaillon]: pretenciós, arrogant * avalisca: exclam. a la vista d'una causa qu'inspira lo darrier grad de repugnància * avans: abans, avant * avariciós, -osa [abarisiós]: avar, -a * aveir: aver * avena: civada * aver m. espécia bovina * aver char + vèrbe inf. : fr. coûter cher de + verbe inf. * avèrs: ubac * avèrti m., avèrtia f. costuma * avertir: experimentar, conóisser; acostumar * avigier: fr. alisier * avisar: regardar, gaitar; escrutar; far atencion * avitar: fixar amb una vitz, vissar * avora, avòra (parlars del Santflorenc), alora [avora]: ara, aora * babaròta: escarabat de cosina * babau: bèstia imaginària per far paur als mainatges. ''Se sortisses lo babau te minjarà'', "Se minges pas ta sopa lo babau vendrà''; nom donat als insèctes * bacha (o bascha se ven del gallés 'bascauda'): fr. baquet, auge * bachàs (o baschàs se ven del gallés 'bascauda'): abeurador * bachòla (o baschòla se ven del gallés 'bascauda'): panièr o semal per lo transpòrt de rasim durant las vendémias; sòrta de bac de fusta, de forma ovalària, amb doas ansas lateralas constituidas per un talon de branca laissat sus las dogas * bacon: lard, codena de lard * badar: dobrir; restar la boca dubèrta, estonat * badat: dobèrt * badinar: s'amusar * badinatge: fr. plaisanterie * badò: pèça del jòc d'escacs que se desplaça de galís * bagatge: vestits; bagatges * bajau: casuda * bal: bal, dansa * balai, balaja: fr. balais * balar: dansar * balastra: caçairòla * balhassat: de colors variadas * baloard: fr. boulevard * bandat, -ada: sadol, ebri * banejar: fr. bruiner * banhadura: fr. mouillure, état de ce qui est mouillé * banhar: molhar (qualqu’un en li getant d'aiga) * banhar (se "): far un banh * banhat: fr. marécageux * banhòla: banhadoira anciana amb de rodetas * banqueta: trepador * baraban (barrabam??) : filh de degun, boemian * baralhar: s'agitar * barbajau, èrba de talhadura : joubarbe * barbòlha f. persona que parla indistintament; esperit confús e inconséquent, pauc senat; fig. enfanton * barbotir : parlar doçament * bard: fr. terre glaise * bardar: salir * bargassejar: fr. baragouiner * barginhar, barguinhar: esitar; mercadejar, negociar lo prètz * baril, barril? : bòssa, bossa, ansa (engenh de pesca) * barjaca: fr. femme médisante * barjar: bregar, concassar lo lin, lo cambe; parlar fòrça * barlandatge: v. Varalh * barquet: fr. baquet (à lessive) * barracan [barracòn/boracan]: estòfa * barrar: claure, enclaure un eiretatge, tampar, arrestar; claure un terrenh, un camp * barrat, - ada adj: barriolat, -ada * barrats/mèrles: bigarrats (gendarmes. Nom donat pel marescal Duroc als musicians de la garda urbana) * barreirat: Darcar lo barreirat: passar una frontièra, cambiar de situacion, cambiar de camp, eventualament trair. * barron: baston * barta: fr. hotte * bartòt: fr. punaise * bas, -sa: pregond, -a * bast [bas/bat]: fr. bât * basta : se a Dieu plai (tanben emplegat) * bastissa: immòble * baston [basto]: fr. bâton * bata: sòc d'un animal * batal, batala: fr. pagaie * batalejar: fr. pagayer * batalhar: fr. discutir; déblatérer * batejar [batedzà/batigià]: fr. baptiser * batel: batèl * batelar, baratelar: anar e venir amb bruch * batielhas f. pl. : batejalhas * bavaira, baveira, bavareta, bavarèl: pèça del faudal masculin * beal, be(s)au, beau: besal, rec: canal de derivacion qu'adutz l’aiga del riu al molin o que mena las aigas dels prats vèrs un rec * bèc [bè] : fr. bec * becar: 1. fr. becqueter, piquer avec le be.c 2. fr. sommeiller (sans jaire?) * beçau: beç (tanben emplegat) *beçon: beç (tanben emplegat) * bealar: cridar *bedissa: sause * bei: amb * bèissa: fr. bêche * belament: lentament, doçament * belet: ancestre, bisaujòl; grandpaire (mèstre del maine); nom afectiu balhat a un pichon * belèt: febrièr (tanben emplegat) * bèlh, a: bèl, a * belhcòp: fòrça, plan * belhida: semola * belhir: bulhir, bolhir; fermentar * belièra: V. beal * belija, belha, buluga: beluga * bèl-paire, bèla-maire: nuòu marit, nuòva esposa de la maire/del paire * ben [bej/bion] : fr. bien adv * bena: buc, rusc, bornat * bena, bana: banasta pichona garnida de vime * benabèl: fr. bel et bien * benastrat: qu'a sòrt * benlèu [belèu/bienlèu/beliau] * bentot: tanben * bequenar: rire (far bequenar) * bericles: lunetas de vista * berla: ataüc * berbesin: formiga * bernachon, bernaton: fr. roitelet * bèrta, barta: fr. hotte ou panier en osier que les cultivateurs portent sur le dos, soit au moyen de bretelles passées sur le épaules, soit à l’aide de bras ou leviers en bois que les épaules supportent et que les mains retiennent. * berzenar: bufar violentament del nas, boca barrada, durant un esforç o just après * besenhas (f. pl.) causas personalas, vestits * besonha, besunha : causa. besenhas (f. pl.) causas personalas, vestits * bessina de lop: fr. vesse-de-loup * bèstia: fr. sot * bestiau m: fr. bétail * bestium: animalum, ensemble dels animals * besunha: fr. besogne; chose * Bèu sénher/senhina (f.), Biau/bel [bi] sénher/senhina (f.) : sénher! ; expression de commiseracion equivalenta a "pecaire" o "bona gent". Bon sénher! exclam. * beta: còrda * beton (Cruesa) : beç * beure [bi(e)wre/biwri/bewre] : fr. boire * beure: castor * biaças pl. (perque a doas pòchas) : fr. besace * bian : V. Bien * bica: cabra * bicar: baisar * bicha: fr. grand pot de terre * bichier, pechier: fr. cruche * bichon: pòt * biega: cròssa * bien: plan, bèlcòp * bigòra (viròla??) : fr. tarrière, outil de charron * bienastrós: aürós, sortós * bienvolença: bon voler, gràcia * bima: vedèla jove, de dos ans (del latin bis) * bisa, bissa?: vent del Nòrd, que bufa entre lo nòrd e l'èst. bisa nièra: vent fosc de la nèu (NO) ; nòrd (direccion) * bisaurada: fr. bourrasque * biscar: èsser contrariat o vexat * blacau (blacaud ?): fr. babillard * bladre : fr. érable sycomore ou faux platane * blai: beç * blanche m. : corset (vestit). fr. corsage * blasina: fr. bruine, pluie fine et brumeuse * blat: cereal en general. Lo fr. blé: lo froment. * blat negre: fr. sarrasin * blat d'Espanha: fr. maïs * blat, sega, segol: segla * blauda [biawda, blòwda] : fr. blouse, sorte de vêtement, de tunique. Se dit quelquefois aussi d’une redingote à longues basques * blesta: fr. écheveau de fil. v madaissa * bleu, blèva: blau, blava * blòc: en bloc: tot ensemble * boada: transpòrt collectiu per ateladas de buòus; fr. corvée, assistance passagère, travail collectif et bénévole, pour donner un coup de main à charge de revanche. Es un vestigi dels trabalhs deguts et exigits al senhor de l'ancian regim. V. Boirada * bòba: serpent, colòbra * boc [bu/but], bocaud, bòchi : fr. bouc * bòca: vièlha cabra * bocar [ò] : potonar sus la boca * bocha: labra, boca * bochinar: romegar, fr. bouder * bochon: bistrò(t), bar * bocin: un bocin: un pauc * bocla: bocla de metalh * bodiàs: romeguièra * bodier: boièr (tanben emplegat). fr. bouvier * boetar (vòutar) : fr. voûter, arquer * bofet: tafanari (umoristic) * bouetat (vòutat) : òme qu'a l’espinada arcada * boga: bòrna, fr. borne, limite * boinar, bodinar: bornar, delimitar * boira: fr. ensemble de bovins de trait * boirada: transpòrt collectiu per ateladas de buòus; fr. corvée, travail collectif et bénévole, pour donner un coup de main à charge de revanche. Es un vestigi dels trabalhs deguts et exigits al senhor de l'ancian regim. V. Boada * boirar: mesclar (se ditz tanben) * boirar o borrar: metre en fagòts; emplir * boirat: emplit * boire: ventrut * boirelat: V. Boirat * boiron: fr. jeune apprenti bouvier * boissaman: eissugaman * boissar: eissugar. V. panar * boisson de las penas: V. pena * boissonada: fr. fourré de buissons * boitós: ranc. fr boîteux * bòja: saca de tela grossièra * bola: V Boga * bolet de la baga: fr. coulemelle * bolha: garait (se ditz tanben) * bolhat: fr. tache, flaque d'eau ou de couleur * bolicar, bolijar?, bolejar? : bolegar * bolija(r): estincela(r) * bolla: bòla * bòn: bon ('bon' davant vocala, bòn davant consonanta. Après lo nom, 'bon': 'un òme bòn, un bon òme'; de bòn pan) * bonicon: esvèlt, polit * boquet: saltarèla * boqueton: fr. chevreau mâle * borg: capdulh d’una comuna * boriaire, -aira: borièr. fr. fermier * borion: fr. bourgeon * borlar: brutlar, bruslar * borlet: fr. bourrelet qu'on met sur la tête des enfants qui commencent à marcher. Virar borlet: perdre lo cap * bòrli: bòrlhe (tanben emplegat), òrb; fr. taon aveugle * bòrna: fr borne, limite * bornatat : fr. creux adj. * bòrni d'un uelh: bòrni que n’a qu’un uèlh * bornicada: fr. préjugé, aveuglement * borras: étoupes * borrassa: fr. lange en laine dont on enveloppe les enfants nouveau-nés. En pl. : ensemble des langes qui servent à emmaillotter un enfant * borrasson: joguèt de pelucha * borré (grafia? cf. leng. burèl?) m: vèsta * borret: taure; adj. molsós * borreta: vaca jove (1 an) * borsalhièr?: fr. bourrassier * borrut adj. : fr. frisé * botar: 'quo me bota: me conven * botassa: fr. mare * botaròt: fr. champignon * botelha: vessiga; botelha * botelhièr: fr. aide-de-camp du vacher * bòtja: v. bòja * botre: botar, metre (tanben emplegats) * bourrar: renonciar, non pas capitar * bragas, brajas f plur: fr. culottes (vièlh parlar de comunas ruralas; Lo parlar modèrne de las vilas de Pleus, Mauriac e Salèrn se se ditz culòtaalotos) * bragas, braias f plur: pantalon. pausar braias: anar de ventre * braietas f plur: fr. petite culotte * brajon (de banh) : eslip (de banh) * branda: fr. grande bruyère * brandar: tuar; bramar (fr. braire); cremar amb una flama viva, ardenta * brandir: fr. agiter, branler, secouer * brau: fr. taureau, étalon * braudar: fr. broder; tenter * breçòu, breçau: breç (tanben emplegat) * bregalhat, brigalhat: fr. bariolé, peint de diverses couleurs * breichèira: òrdi * bregira, breichèira, braceira?? : segla * bren, remol, cru (Salèrn, Mauriac), bes? [besh] (Riom) : fr. son, résidu de la farine * brenar, renar: fr. bruit dut cochon quand il trempe son groin dans l’eau ou dans tout autre liquide * brénia/breba: bren (mèrda) * brenle, brinle: fr. branle, danse dans laquelle les figurants se tiennent par la main, forment un cercle et parcourent successivement tous les points de la circonférence * bresar, brisar: fr. émietter du pain, briser avec effort * bresilhar: fr. gazouiller * briòla m.: obrièr maladrech, pauc dotat * bricolar/gigonar/barginhar: trantalhar, barguinhar, esitar, tergiversar * brifar: manjar bèlcòp * bringa: femna mal bastida, una evaporada, una filha nauta e desguindada que fa pas que saltilhar e gambadar * briular, briugar?? [briwgà/briewgà] : "bourdonnement grave que le taureau fait entendre lorsqu’il marche fièrement à la tête de la vacherie ou gratte du pied la terre ; il est remarquable que les animaux ne font plus entendre cette espèce de bourdonnement après la castration ; 'briugar, brandelar, branlar, barlocar': beugler le taureau. Le beuglement ordinaire des bœufs, des vaches et des veaux se nomme 'bramar' ; ces animaux ont, en outre, un troisième cri, que nos montagnards appellent 'deigueilar', qui commence par un son prolongé, très aigu, et se termine par un ton grave, c’est un cri d’alarme qui annonce la présence du loup." (Alan Broc) * broa: limit (d'un camp). Broa delh ciau (o asuelh): orizont, asuèlh * bròc [bro(k)] : vas en tèrra, pròpri a contenir d'aiga; fr. cruche. * bròca: branca * brocantar: fr. brocanter * broet: bròu, bolhon * brossa: fr. bruyère; fusta/lenha menuda, brancam * brostar: fr. broûter * bruèia, bruelha: fr. fâne, pousse, feuilles (d'ortolalha) * bruelha, bruèia: fr. fâne, pousse, feuilles (d'ortolalha) * bruga: fr. bruyère * brugir: murmurar, fr. bourdonner (un riu) * brulhar: brutlar * bruma, brumatge fr. brouillard * brut: bruch, rumor, novèla * bu: amb * budel: budèl. budel cuolat [kiogat]: fr. le rectum * bueu (plur. [biaws/büe/bë/bü/bes]): buòu * bufa: bofa (còp) * bufar: bofar * bufet: fr. soufflet, instrument servant à produire du vent * buïja, buja, boja: pradèl (bas e umid), pasquièr, situat sovent prèp de la maison, inculte ont gaireben sempre l'èrba a creissit naturalament. Ancianament designava la bosiga fr. jachère * buja: fr. cruche * bujada, bugada (forma orlhaguesa montada en Cantalés): bugada * buquet: V. Boquet * burla: tempesta de nèu * burlar: faire una tempesta de nèu; brutlar * busac, busal, busau: fr. milan; anc. busa. V. gusa * but: but, pont que se visa * butit: testut * cabèga: cavèca * cabornat : fr. creux adj. * caca: notz ("noix sans brou" infantil) * cacalh: bonbon; pl. renhons * cacaloneir: rugbyman * cacau: uòu * cachar: quichar * cachon: avelana; nogalh * cacorla, cocorda, cocorla, cogorla, cog, coina: cogorda, coja (tanben emplegat), cuja, tuca * cafinhotar (se) fr. se blottir dans un petit coin, se rencogner dans un petit espace * caia: truèja * çai adv. fins * çai enrèire: recentament * caire: canton. fr. coin de l'âtre * çais: aquí * caion, caionet: porc (Velai) * calada: senda rapida; senda dins la nèu * calcinar (se): se far de socit * camba-gròs (sud del Cantau): fr. champignon * cambavirar: regirar, fr. bouleverser, surprendre * cambeta: fr. tige (de planta) * campaneta: fr. campanule (flor) * campejar [kampisià/kampegià] : perseguir, se lançar a la perseguida * campejada [kampisiado/kampegiado] (partir a la "): perseguir, se lançar a la perseguida, esp. anar un gos darrièr un gat * campís: espiègle, indocile, rétif * canabau: carbe * cancheta: fr. petit seau en métal * cande, canda: clar, limpid * canèla, chanèla, dosilh [dugi] : fr. robinet * cantèl: fr. chanteau (de pain) * canulant: enujós, emmerdant. * canular: fr. ennuyer, emmerder * canon: veire de vin * cap [ka]: tèsta f, cap m * capbàs: fr. descente * capetar: fr. descendre, (anar a un luòc) * capolar: fr. hacher * caponar (se): se dissimular * carcin: abitant del Carcin; vaslet de bòrda logat per las fenasons * carcular: pensar, somjar * cardalhau: topinambor * carnada : carn de vaca salada * carrar (se) : se plaire, s'amusar * carrin: pòrc * caròta: beta-rave * carrat : fr. carré d'habitation, dans un ensemble de bâtiments agricoles * cartofla : patata (Bas Auvèrnhe) * casabèc: fr. chemisier, corsage * casar (se): maridar (se) * casca-lumaç: cagaròl * cascavel: cadun dels torns qu'òm fa en restant suls pès e las mans sans que lo còrs tòque lo sòl; [karkavé] fr. grelot * cascavelar: avançar fasent cascavels * casiau: pèça de vinha * caston : fr. bergerie * cat (Carladès), chat : cat * catar: amagar, escondre, abrigar, cobrir * catonar: careçar, amanhagar * caula: graula * caura f.: v. còure (avelanièr) * causa (per " que): per çò que, perque * celèira, cereira [sareida?, sardeira], cerèisa, ceriesa: cerièra * celerier, cereis, cereir, cerier, ceredier: cerièr * cenelhier: fr. aubépine * censa f. : fr. bail, contrat * cerv: cèrvi * cesta, ceston: fr. grande corbeille, panier (Panier s'i ditz tanben) * cestús?? : país, luòc dont venèm * chabeç: fr. traversin * chabra ([[Velai]]) : saltarèla * chab(d)elièra: riban de fil * chabidar: s'assopir, somnolar * chadeira, chaseira, cheira: cadièra (tanben emplegat) * chadeira: cadena (tanben emplegat) * chadenàs: cadena gròssa per traire los arbres del bòsc * chala(da): passatge, camin desgatjat de nèu; traça dins la nèu * chald, chaud: caud * chalm, chauma: planèl esteril * chambalià, chambaliá? (chambaliga), chambalha: cambaliga, garrotièra. fr. jarretière * chambre (de mar o de riu) : cranc * chamin de pè: viòl (tanben emplegat) * chaminon: viòl de pè * chamjar: cambiar * champanhon: campanhòl * chambe, charbe/cherbe/cherba, cambi, canabau, chanebe, chandre, chandra f. : cambe, carbe * chambon: cambajon * chamèis: suja * champeirar: seguir, caminar sus la traça de qualqu'un * chanau f. : fr. cheneau, gotièra de zinc au bòrd del teit (mas: 'canal' m. fossat d'escolament) * chancèl: ataüt * chandela, chandeala: chandela; gratacèl * changre: cancre * chanit, -ida: fr. moisi; sòl de mal trabalhar; acerb, aspre * chantel: cotèl * chap-coissin: cabeç (fr. traversin) * chap-leit : fr. bois de lit * chapusar: fr. charpenter, débiter le bois à la hache * charba: ansa * chardas (las '') : velhadas durant las qualas se cardava * Charenda f.: Nadal m * charent, -a: que demanda un prètz tròp elevat * charga: carga (tanben emplegat) * chargar: cargar (tanben emplegat) * charrau: camin d'espleitacion * charreira, charrèira, carrieira: espaci entre doas bòrdas, mena de rua * charvalhar ([[Riòm]]) : fr. patouiller, manier salement, détériorer * chas: a cò de * chasau: maison arrueinada, fr. chaumière * chaschòu: crani, tèsta entièra * chasque inv. : cada * chassanh: garric * chasso (chasson ?) : roire * chastèlh (plur. chastèlhs/chastiaus) : castèl * chastra: buc, bornat * chatau: cabal * chat-foin: putòi, catpudre * chaubre, chaure: caber, cabir * chauchar: caucar. fr. presser, fouler * chauçada: barratge * chaucida, chaucit: cardon * chauçura (Bassa Auvernha): fr. chaussure * chaudre: caler (se ditz tanben); caber, cabir * chaul: caul, caulet. fr. chou * chaul-raba: fr. chou-rave * chaumesir: caumosir, mosir, fr. moisir * chaumesit, -ida: caumosit, mosit, fr. moisi, -e * chavacròs: fossaire, fr. fossoyeur * chavalh [chaba] : caval * chavanhòu, javanhòu: fr. hibou, chat-huant, grand duc ou petit duc * cheir, chèir, chier, cher : gròs rocàs; clapàs; endrech o país rocalhós, fr. éboulis, amoncellement de pierres * cheira: colada volcanica d'escòrias, fr. fr. coulée de roches * cheiron, cairon: petit molon de pèiras * cheiràs: clapàs, esp. colada volcanica d'escòrias, fr. coulée de roches * chèrchapaís: vagabond * chiar (per evolucion: chagar>chaiar>cheiar>chiar): cagar (tanben emplegat) * chibòta: cabana (de pèiras) * chibre: carbe, cambe * chin-tais: tais * chindra: címec, cinze, cinza * chuchutar: murmurar * chuta: chòta (ausèl) * ceal, ceau ([shaw] Mauriac, Sant Flor, Lo Puèi), cèu ([shèu] Salèrn), cièu franc. (Orlhac): cèl (forma que comença en Mende) * cinglar: foetar * cintura delh Bòn Dieu: arcolan, arcan (tanben emplegat). V. Arcan * cireir: cerièr * cist: cistre (pèira) * civèira: fr. brouette * clam (gardar '') : gardar son energia, gardar lo moral * clamion: apèl, aclamacion * clan: coratge; eslanç, vam. se donar clan * clanca: fr. commère * clancar: fr. commérer, de bavarder en toute occasion * clapeiràs: clapàs * clenchar (se): fr. se pencher * clergue: clergon clerjon. fr. enfant de coeur * clujada: teit de fen * coada, còada?: acès, cubèrt, angar fr. appentis. Fig. Se botar a la coada * coarro, coarre: proprietari, patron * coca: noga, notz; patata (Mauriac, Salèrn...) * cochara f. : culhièr m. * coche: pòrc * cocuda: fr. primevère * cocut: fr. jonquille * coeire/còire: coire (vèrb); fr. marmite * cofal: cofat. fr. gifle * cogorla: fr. citrouille * coige m., coija? f. : jaciment (minièr) * coijar, coejar (se), s'anar coejar [kweydzà/kuetzà/kuedjà] : cochar (se), anar jaire * coita: fr. hâte f, presse f * còl [kwòl] : fr. cou * còle: col (de montanha) * colenha: conolha, filosa * coleira: còla; passatge estreit entre doas còlas * coljar (se), s'anar coljar. V. Coijar * colh: fr. cou * colièra: penda, còla * comador: angar, cubèrt * comencar: començar * companatge: lach, burre, formatge e tot produch lactic * compassar: despassar: * conòlhada: conolha * conflabueu: salamandra * congeira, conheira, congènha?: congèsta * conhar (ò): fr. pousser * conradelar? corrandelar?: córrer la campanha * cònse: fr. conseiller municipal. ''primier cònse'': fr. maire, ''ostau del cònse'': fr. mairie * consire [kushire] : crebador. fr. crève-coeur * cònte [kwònte]: conte * còntia: discussion, disputa * contiar : fr. se chamailler, se disputer, amicalement, se taquiner. * continent: immediatament * còntranòvie: fr. garçon d’honneur * convisar : discutir * còp [kòp/kòt] (plur. [kòts]) * còp d'alhís: fr. coup de feu, enthousiasme * corcheira: corsièra * cordelièra : còrda, cadena o boton per sonar lo monde a la porta * còrdre: amassar, reunir * còrdre (/se): tornar a l'ostal * corniòla: fr. gosier * corrau: fr. haras * corriada: fr. liseron * corsa: corsièra (tanben emplegat) * cossí [kesí/kosí]: coma (interr. e non interr.) * cortiau: carrièra bòrnia; cort (ensems dels enclauses orticòlas) * cos: agrafuèlh (tanben emplegat) * cossirar: sospirar * cossirós, -osa: inquiet, - a * costat (al " de) : a costat de * costat de neu: oèst * còtla: mongeta (verda) * còuclhe m. nogalh, clòsc (de fruch) * còure m. avelanièr * crebalhas f. pl. : fr. semailles (crebir = cubrir, cobrir) * crebir : cobrir, cubrir * cremason: brutladura * cremeson (aver de): aver enveja fòrça * creme m. : fr. crainte * crenhar: crénher * crespar: fr. crisser * crestar (se): dreçar (se) * crida (creda? [crida]): cicatriça * cròi: mauvàs, marrit * crossar/corsar: breçar (latin tardiu *crontiare) * crossarèla: breçairòla * crosset: breç * crèu: nogalh * cròç: breç * cròça: fr. béquille * cròmpa: crompa * cruesar (francisme?) : cavar o clavar (los dos emplegats) * crubir: fr. semer et herser * cruca: dessús de la testa, testa * cubèrt [tyubè]: teit * cubrir: cobrir; semenar * cuèire v: còire * cuèissa (far ") : faire place (sur un siège), se pousser un peu * cueu, cuu [tchoo] [kiw], cuòl: cul * cuja (en "): fr. a falta de; en luòc de * cujar + infinitif: mancar de, aver mancat de (fr. faillir + inf.) * cujon: molon * culhir * cunh: recanton * cunhar: fr. fosir * curalhèir: pilòt de pèiras * cusina: cozina * cusinar: cozinar * cute, cut: grapald cantaire * dalainèir: prunièr * damaisèla: libellula * danceis, dant-ci (marrida grafia?) : abans (oc. anc. anceis, del latin ante-ipsum) * daprès adv: après * darcar: Darcar lo barreirat: passar una frontièra, cambiar de situacion, cambiar de camp, eventualament trair. * daret: aret (tanben emplegat) * darna: fr. teigne (insècte) * darreir/darrier, darrèira adv. darrièr * darrèira, darreiriá, darrieria, dabòria: autom, tardor * darú (grafia??) : testut * dauna: cauna * daururas: joièls * davans, davant (que) : abans, avant * davant n. : faciada * davantièr: faudau, davantal * davisar: apercebre * dedalièira: fr. digitale (flor) * decebança: decepcion * defèci: vergonha * defròcas: vestits * degosina : fr. farce (blague) * deigalar: regalar * delh: del * dembe, dambe: ambe * demèg, demièg, demeig, demièi, f. dem(i)èia, dem(i)èja?, meija f. : mièg. A demèg, a demeig, a demièi, a demi(i)èia, a meijas: a mièjas, a meitat * dempeusnimens: pasmens, çaquedelai, çaquelà (tanben emplegats) * dengun: degun * dès, d'ès: v. Vès * desacatar: descobrir * desaprimatge: accion de manjar, far brostar la primièra èrba al primtemps * desaveni, desavénia ? - desavenhe, desavenha: desagradable, desplasent * desbrenar: levar lo bren, lo brutitge; desgatjar qualqu'un d'un marrit afar * descatar: descobrir * descompassar: despassar * descorniolar: fr. égosiller * descotir: se desbrolhar * desempuei: puèi * desfeci: desgost * desfiular: dessadolar * desfortuna: fr. malchance * desjunar [deyjunà] : dinnar * deslurat, -ada: fr. déniaisé(e), résolu(e) * desnut, -uda: nut, -uda * despachar (se) : afanar (s') * desparar (se) : se coitar, se brandar * despartir: partejar; dividir * despertin [desparti] : espertin * despiech (en '') siá... : maudich siá... * desrancar : arrancar, dostar quicòm en o topar * desrason: fr. sottise (qu'on fait) * desrochar, desroca: abatre, demolir * dessobre: dessús * dessotz: dejós * destrame, detrame ? fr. recapte, solharda, trastero (lieu, chambre où l'on dépose tous les objets qui ne font qu'embarrasser et encombrer les appartements, tels que les malles, les caisses, les meubles hors d'usage, etc) * destrech, destreit ("distrecht"): estrech, estreit * desvelhar (se) : revelhar (se) * deval(s) : devèrs lo(s) * devertir: divertir * desvuedoira [divedujro/devudajre/devedujro], esvoeidas f plur: debanadoira. fr. dévidoir * dià de dià! : diable! * dijuòus (Cantal): dijòus. Dijòus Folhat: Ascension * dimergue: dimenge * dimiá V. Demèg * dinc: dins (tanben emplegat) * dissandes (de */'die 'sambati/): dissabte (de */'die 'sabat-i/) * drulhier: rove * diumenja f., dimenche, dimergue : dimenge * doblar (se) : redreçar (se) * doblon: taure de dos ans * domaine: domèni * domde: domdat * domentre: dementre, mentre * dòna(-i) ! : fr. frappe ! * doncar: penecar (penechar) * dorna: ferrat de metalh * dos m., duas fr.: dos, doas * dostar: ostar, tirar * dòure (/se), aver mau : dòlre, aver mal * draulha: percha * dreçador: bufet (mòble) * dreciera, dreiceira: corsièra (corseira), acorchièra * dreit (alh '' de): fàcia (en '' de) * dreit adv. : plan, bèlcòp. ''dreit content'' : encantat * drinlha: druèlha, aliga. fr. alise * drolhat: trempe * drulhièr: fr. alisier * duc m, dugo m: chòt (grand hibou) * duganèla: fr. chat-huant, grand duc ou petit duc * durbir: dobrir * èga: cavalla * eicalassi: regalèssia * einuege: enutjat * eiressil: api * eissagar: fr. lessiver * eissag/eissai: assag (tanben emplegat) * eissaiar: assajar, ensajar * eissit: moment qu’un païsan boriaire quita sa bòria a la fin de la logada * eissiga: estimar lo chatau viu e mòrt, establir l’estat dels luòcs fach per un boriaire que part, o per lo que dintra * eissolelhar (s'): fr. suer sous le soleil, se bronzer au soleil, prendre un coup de soleil * eissuar, eissunhar: eissugar * eissublar: doblidar (tanben emplegat) * elh: en lo * e(s?)lienar: fr. glisser (gasc. eslencar. cat. esllenegar) * els: en los * el/ela: el. V. G-el * emanha: avellana V. aulan(h)a * embaiard: civièra per desplaçar lo pòrc mòrt * embeurar [embiwrà] : puslèu per un terrenh. V. Ongir * emboconar, embocanar: pudir * embofat, embufat: un pauc excitat o empebrinat * embonhilh [ambunhi] : embonilh * embrenar (/s'): encombrar, embarrassar, emmerdar (/s'); fig. embarrassar (/s') * embrolh: fr. embrouille; imbroglio * empaitar: empachar (tanben emplegat) * empatolhar (s'): fr. s'embabioler * empatinar, empatenar? : apressar * enançament: progression * enançar: fr. prôner * ençai (d'avora/d'aquesta ora '') : d'ara enlai * enchiprar (s') : s'empebrinar * enchiprós -osa: querellaire * enclausa: resclausa (d'aiga) * enclum: enclutge * encre,-a: nerviós, - osa * endarrier (Velai) : autom * endejunar: desdejunar * endeluòc [endelio], endiluòc: enluòc * endular: fr. hurler * endurar: suportar * endurmir: endormir * enfenar?? [infinà]: enfectar, envasir. fr. infecter, envahir * enfiular (s'): se pintar, s'embriagar * enfle, a: enflat, -ada * enfonilh, enfonhilh, embossaire ??/embochaire ?? [embusajre], embotador : embut * engaunhar: fr. tourner en dérision * enginar: preparar * engraissada: pan burrat * engravadissa: avortament epizootic (vachas) * engravissa: escaravissa * engrisòla: fr. lézard gris * enguetar: agachar (tanben emplegat) * enlai (d'ara " : d'ara en davant) * ennairar (s') : s'elevar * ènna (Orlhagués): èdra (gallés 'èdenno') * ennarts : fr. échafaudages * ennejar: negar * enojar, enòujar, enhorar [inhura], enueiar : fr. ennuyer * enquesiam (mai) : en quicòm/endacòm (mai) (tanben emplegat) * enrufar (s'): s'irritar * ensalada: fr. salade * ensenhaire, a: ensenhant * entau: atal * entautar (s'): enfangar (s') * entèir: entièr, sancièr. Per l’enteir: entièrament * enténher: pas poder s'enténher de: pas poder s'empachar, se retenir de * enterralhar: fr. butter (per. ex. les pommes de terre) * entitainar, entetinar: obsedir * entremèi: entremièg * entreprés (demorar): demorar sens res far a se pausar de questions * entretendre: entreténer * entrò a: fins a, dusca a * envertolhar: recurbir, entornar, enrotlar, envolopar * ès: v. Vès * esbaujas: bofet de farga * esborfit: amolit, fr. ramolli * esbrajas: pantalon * escabiosa: fr. scabieuse (flor) * escainar, escaisnar: sobrenommar * escantir * escargòu: cagaròl, cagaraula * escartar (la farda) : estendre los vestements * escarteirar: fr. écarteler * escatrar: galaupar * escaufar (s'): fr. réchauffer * escavartar v. esparpalhar, micalhar; s'escavartar: s'escartae, s'aluenhar * eschalatges? eschaladiers? : degràs d'un escalier * eschampelar: esparpalhar * eschamplai/eschamplat? (èsser ") : fr. ailleurs, un peu paumé, bizarre * eschandre v. rescalfar * eschantir: escantir (tanben emplegat) * escharpilhar: fr. effilocher, carder * escharvalhar: fr. abimer * eschaucir: causir * eschaudre: fr. sevrer; détourner (l'eau d'un moulin) * eschavanelh: v. chavanhòu * eschilla: esquilla (fr. sonnailles) * esclairon: aparicion luminosa e imprecisa qu'espauruga * esclaraire: fr. éclaireur * escofina: fr. scie égoïne * escoga: escoba * escolèir: regent, mèstre d'escòla * escorcir: acortar (far plus cort) * escorgar: escorjar * escòt: fr. brin (p. ex. de genêt) * escoutar: escotar (e 'ausir' en nombroses parlars) * escrancar: crebar, agotar fisicament * escuròu: esquiròl * esfolerat: enrabiat * esfòrç de temps: auratge * esgiau: esglai * esglage, englage: esglai, esfrai * esfurinat: fr. effarouché * esglaiar: esglasiar * eslaiat: fatigat * esliucejar: far d'eslhauces * eslonjar: alongar * esluenhar: alonhar * esluiç/esluicida/esliuç/esliuça/espernhada/esparnida: eslhauç * esmaiar: inquietar, estonar * espantar: estonar. fr. étonner * esparnida: (es)liuç, (es)liauç (fr. éclair) * esparnir: esliuçar * esparrabingar (s'): fr. se déhancher en marchant * espatlar: demolir, desmantelar * espauresit (Nòrd d'Auvèrnhe), espauresat (Varena de la Dòra) : paurugat (Sud d'Auvèrnhe) * espeçar: trincar * espeitar [espiytà] : esperar (atendre) * espelhar: estrifar fr. déchirer * espepidar: espepissar, agachar quicòm amb atencion * espertin, despertin: collacion del miègjorn, e per extension del tantòst * espertinar/s'espertinar: dejunar, far collacion * espetament (volcanica) : erupcion (volcanica) * espiauna: espingla * espicea: fr. épicéa * espingar: saltar, gambadar * espiujar: fr. éplucher * espòr: clauson * esquitlhar: lisar * essira: nèu; vent NO d'ivèrn portaire de nèu (dins las regions que dison "la nèu" lo vèrbe 'essirar' tracha del vent, dins la region que ditz "la neja" es la quita nèu e s'i ditz "la sira", emai s'es una nevada calma) * essirar: nevar; far de vent NO d'ivèrn * estabosir: embalausir, esbleugir, emberlugar, esberlugar, fr. éblouir, étonner, surprendre * estadís: fr. rassis * estafeta: fr. éclaireur * estalambor: baston de boièr * estam, estain: estanh (metal) * estament: situacion * estampa: tampa (fr. vanne de l'étang) * estampanit, ida: estabosit, espantat * estau: maison (mas en auvernhat septentional: sala granda mal tenguda, cafarnaom) * estauja: estauvi * estausin: avant-teit, bordura del teit, esgot del teit * estavanir (s') : fr. s'évanouir * esteala, estièl, estèla: estela * estendilhièr: fr. goutte d'un bord de toit sans chéneaux, point de chute de l'eau d'un toit * esterlusir, esturlesir * estisoira(s) : cisèus * estolha: estobla, fr. chaume * estornir, estronir: esternudar * estrada: rota granda * estranglachin: fr. noeud coulant * estranhe: estranh * èstre: balcon, bescaume * estrebons: fr. soudaines rafales de vent glacé * estrelhar (se faire): infligir una correccion, fr. dérouiller * estruge m. : ortiga, estrigol * (es?)trumèl: cavilha (dels umans) * eu: el * esvetlar [esvenlar] (s'): s'ajaçar, s'espatar * esvoeidas f plur: debanadoira. fr. dévidoir * fableta: fr. comptine * fachineira, fada : bruèissa * fadard [fadar], fadarda/fadassa? : fat, nesci * faina: fagina; fr. faine * faja: fr. faine * fajòla: faiòl * faler: caler * faganàs: pudor f. (marrida olor) * farinada: matafam fr. espèce de galette frite au beurre ou à l'huile, que l'on fait dans le ménage * fargeira, faugeira? : falguièra * farina (far) : esmenudar * fauc [fuòc] : fau (vèrbe Faire) * fauda: rauba, farda * faudau [fujau] : davantau * fava: fr. haricot * fedon: fr. poulin * feneirar: fr. faire les foins * ferrat: ferrat de metalh * fèstre: fr. faite * feure, fiaure: febre * feureir, fiaureir: febrièr * fiardar: anar regde * ficre! eufem. fotre * fieirau: fieiral * figòt (fuegòt): fogar, fogat * filhat, ada, filhastre, - a? : gendre, nòra (tanben emplegat) * filheta muda: eco, resson * flajolet: fr. flageolet (instrument de musica) * flaunha: fr. rhume de cerveau * Flors (Las): Las Cendras * florejar: fr. froler, effleurer * flusta: "frossa" (paur). fr. frousse * flustós: pauruc * foaire, foaissar: foire, fòser, trabalhar la vinha amb lo feçon (fr. binette) * foèit: pilòt, pila, fr. tas * fogeir: foguièr * fojaçon: fogaça; espècia de pastisseria d'ordinari forma d'X, facha de farina, d'uòus, de sal e de laitatge * fojada: fr. feu de broussailles * fòlh: fòl, enrabiat * folhar: fr. reverdir * fònt: font * foquet: banqueta * forest (arcaïsme): bòsc * foreston: gàrdia, agent forestal * formatge [furmadze] * fornelar: far una tempesta de nèu * fòrre [fuòjre] : fr. paillasse * fotimassar: fr. taquiner, tracasser, ravauder * fotrau: fr. imbécile * fraire d'un latz: mièg fraire * frau: fr. terre inculte, lande, mauvaise terre * fraunhós: fr. barbouillé * freid: freg * fresa: fr. framboise * freschum: carn (fresca) * fresilhar: fr. chifonner * fretas: fr. sabots de frein sur une charrette, dits aussi 'la mecanica' * froment: fr. blé * frostir: * frostit: * fum: perfum, fumet, atmosfèra * fums: fr. brouillard * fumareir, fomarèir: femièr * fumeira: fum * funhetar: furgar, fr. furetar * fuòc [fiot/fiot] * furmic: formiga * fustarèl: canoa, batelet emplegat sus l'Aleir * gabion: vagonet de mina * gag [gat] : fr. geai * gala(m)pian, -ana: fr. gamin, -ine, garnement * galar (se) : amusar (s') * galatge, galatjon: joguèt * galòia f: fr. imbécile * gampa: pej. garça, gobèla * gandir (se): marchar cap a quicòm * ganta: narcís blanc * gantèira: senda, camin * gaspa: fr. babeurre * garba, gèrba: fr. gerbe * garbèira: fr. meule de paille * gardejar v. mirar * gargès: imbecil * garla, jarla: fr. grand vase pour le lait * ga(r)landatge, garandage ft. cloison, ordinairement en briques, au moyen de laquelle on sépare les différentes pièces ou chambres d'un appartement * garlon, jarlon: ferrat de fusta per móuser * garnassa: la òc plantat de resinoses * garra: gauta; anca, gauta del cul * garre, garri: mascle ardent; gat (nom afectiu) (tanben 'garri' es lo rat) * garron: gat (nom afectiu) * gasar: caminar en s'enfonzant dins l'aigua, la nèu, la fanga... * gasta??, gaste?? : pese * gat (prononciacion de 'gag') : fr. geai * gata: mongeta vèrda; fr. gousse des légumes; pois * gatges: mòbles, vaissèls (fr. vaisseaux) * gaudòt: fr. petit malin. escais de las gents d'Orlhac * gaudre m.: torrent * gauma, gome: fr. goître * gaunha: gauta; per ext. boca * gavinet: cotèlh * gavo: cròs, gaste, en parlant d'un fruch, principalament per las castanhas * g-el, -a (plur. g-elses, -as, g-eusses, -as, i-eusses, -as) [ge' se/ge' si/ge 'shi/i' she?/jë' ses?jew' ses?] : el, -a; els, -elas. fr. lui, elle; eux, elles * gelibre: gibre * gema [gema/gima] : escuma; crema (en particular del lach) * gendarma (gendarmE?): areng secat * genest: genesta * gente, gèntie: polit. franc gèntie, dreit polit: tras que polit * gèrba, garba: fr. gerbe * gemorejada (DJIMOUREDSADA): fr. giboulée * gemorejar (DJIMOUREDSAR): fr. faire des giboulées * getar: alargar (lo bestial) * giaunada: gemiment, planh * ginèst, genest: ginèsta * gibar: far una bòssa * giraudet: fr. casaque de toile (des bourgeois) * gironda: ironda * girveir: genièr * gitar: fr. neiger dru * glèisia: glèisa. fr. église * glissar: fr. glisser * glorieta: gloriette, petite chambre, fournil * gobèla: pej. garça * gojard : fr. goujat, aide-maçon et le manœuvre en général * gola fr. gorge resserrée entre des montagne * golada: ribòta (s'i emplèga tanben) * golhòt: fr. goujon * gonfle, a: enflat, -ada * gòça (gòrça?) : fr. haie arborée * goja: cogorla (tanben emplegat) * gorbar: amassar, reunir * gòrdia: vigor * gorgolhon: fr. têtard * gorgon: gorgolhon, cavanilha, cusson (tanben emplegat) * gòrgue: tuf (puzzolana) * gòrja: boca * gorjada: tanben 'menjadeta frugala' * gornilha: granhòta, granhola * gorrièra: eleganta * gorrin: vaquièr; camisòt * gostar: dinnar * gòt a gòt (anar ") : gota a gota, degotar * graissa doça: sagin * gralh: còrb * gran [gro] adv. : brica, ges (tanben emplegat) * grana, grona: rasim * granauda: granhòta, graolha * granolha: granhòta, graolha * grapald: grapaud * grapats : pèiras e bordilhas que demòran après un trabalh de construccion, de demoliment * grapiunar: gratar, folhar * graumilhar (se) : se trigossar, arpatejar, se remudar coma se quicòm vos prusia * graupir: sasir * gravena: sabla, grava * grèu, -èva: lourd; grave * greule, griole: rat campanhòl * grevança: regret * grevar: regretar. Me'n grèva: regreti * grinzeleir: fr. groseillier * grolhon: pòrc (pichon) * gromel: fr. écheveau * gronzeleir: groseiller? * grovar: covar * guel, -a, guelses/i-eusses, -as. V. G-el * guenchir, guinchir ? fr. détourner, incliner, pencher, aller de côté, esquiver, se détourner * guechit: fatigat * guenilhas: sòrtas de bunhas del costat de Tièrn * guèrlhe, guèrli: fr. qui louche * guièra: vaissa (tanben emplegat) * guinhar: mostrar del det * gulha : fr. mur pignon * gusa: fr. buse; anc. busac, busal, busau * hala, ala (l'ala) : halle; hangar * iable: diable (diablei a Riom) * iera: ièra, èdra. fr. lierre * ivern: nèu * ivernar: nevar * jabiòla: gàbia per los poletons * jaca: vèsta * jadeu: fr. jatte, vaisseau rond et sans anses? * jagossar : fr. peiner, avoir du mal. * jai: gai (auseu) * jaire: s'anar j. * jalhon: polet * jamba: camba (tanben emplegat) * jambilhon: gambajon * jambre: v. Chambre * japar: fr. jaser, faire des commérages * japaire, japaira: commère * jaquí: vejaquí (tanben emplegat) * jardinatge: ortalha (legums produsits a l'òrt) * jarric: rove * jaspi: fr. aspic * jau/jalh, jalhard: gal * javanhòu: chòt * javílha: cavilha; fr. cheville. ''javilha folada'' : entorse à la cheville * joana: jonquille * joièl: fr. bijou * joielier: fr. bijoutier * jòine [juòjne], joine : jove * joncha: fr. andain * jonh? jont? : jo de buòus * jonht: jonch * jontura: bestials de laurar * jòune, a, jòine, a: joine, a, jove, a (los tres s'i dison) * jòus: v. Dijuòus * junc: jonc * junhant, a: prèp, a, limitròf, a * juòc [gio] : jòc * jurar: rembolar * lai: i (locatiu) * lai: fr. souci * laiat: fatigat * laïns, lais adj ailà, alai * laissa: alluvions * lanhar (se): aver de lagui, se demandar se qualqu'un va plan o non * lat de l'entrant: oèst * latz de levant: èst * lauras f. pl. : labras, pòts, bregas * lavanhar: fr. flatter, cajòler, caresser * lechon : gormand (gromand s'i emplega tanben) * Lèir: Leir, Léger, fr. Loire * leja: fr. luja * l-èsser: èsser * levada: barratge. de levada: fr. d'emblée * levita: vèsta. fr. lévite * li: i (locatiu) * liada: meitat de jorn. La liada delh matin (=lo matin), la darrèira liada (=après-miegjorn) * lianh: aval. fr là-bas * limon: fr. madrier * lisèrt, lusèrt: lusèrp * lissar: fr. glisser * lista: fr. Bande de terre; champ plus long que large (del latin lista, bordura) * liuçjada ([lustsada] grafia?) : eslhauç * liuçjar ([lustsa] grafia?) : far d'eslhauces * liurar: voidar * loca: groselhièr (tanben emplegat) * loda: fang * lòng, lònja: long, longa, lòng, lònga * lònh: luènh (tanben emplegat), luònh * lòssa: cace * luenta (la) : lo lonhdan * lum: calelh d'òli de quatre o cinc becs * lunar: far de luna * luneira: clar de luna * luns: diluns * lura f. : animal gròs; fug-l'òbra, coard, paucval * lusèrt, lisèrt: lusèrp * madament : parièrament * madèble: malaudiu * madiera : brancas de sause * madorne adj. : afligit * Magalona: Vènus, estel del pastre * mèstre [méstre] : mèstre (forma mai emplegada) * maestre [maytre] [muytre] : mèstre * mai: tanben * mag, maid, mast: mastra, maestra, mats, mèid, mèi, mei. fr. pétrin * mai, malh: pibol * mainatja-te!, mainatjatz-vos! : Tenètz-vos fièrs (formula d'adieu) * maite. tantes maites: tants d'autres * maitot/mai: tanben (s'i ditz tanben) * majofa : majossa * majofla: majossa, majofa * maganhós : malautiu, que sembla pas en bona santat * malha fr. meule; tas de gerbes dans une grange * maluç m. : amaluc * mambor: dificultat, charivari, bruch * mance, -ça: esquèrra * mançard: esquerròt * mandurar: macerar * manhar: dominar, batre * marbiocha/merbiucha (grafia mai etimogica) (etim. bas lat. *minimicula) : drolleta * mardet [mortchí] : boc * màrfie: fr. transi, engourdi * margarida: coccinella * margolhar: fr. patauger, manier salement, barboter * marguilhièr: fr. bedeau * marmelaud: manouche, nomade, gitan * marts: dimarts * mas: sonque, solament * masada, maseda, masela, masel, masa, mase?, maeda [moeda] : formiga * masada: fr. hameau * masca: bruèissa * mascharar: mascarar, morralhar. fr. barbouiller, noircir, charbonner * maschurar: fr. barbouiller, noircir, charbonner * maseda: formiga (tanben emplegat) * massança: colleccion * 'massar: fr. prendre; ramasser; se refugiar * masuc: fr. buron * maton: fr. tourteau (producte de sarratge de las prèissas) * maussa: majofa, fraga * mauvàs, -asa: malvat, -ada * me (ex: per me) pron. ieu * meal: mèl * mècres: dimècres * mèdia: fr. sieste. V. Mèidia * meg, meja : mièg, mèja * mei: amb * mèi, f. mèja/mèija/mèia, demièi, f., dem(i)èia, dem(i)èja? : mièg, mèi (tanben emplegat) * mèidia f., mèdia, meijorn: miègjorn * meig, meija : mièg, mèja * meijornar: espartin * mèinuèit: mièjanuèit * meire/medre: meissonar * meiriar (se) : mudar d'ostal (del latin 'migrare') * melh: milh (fr. millet) * 'melh: al, amb lo * mèlh(s): mièlhs * mesnimens ?? : pasmens (tanben emplegat) * mentre adv. : durant * meola [m(i)ewla] [miaula]: mesolha, modela, mica (de pan) * mèque: fig mocat. fr. penaud * merende: repais dels trabalhadors que se manja al mitan de la matinada, vèrs dètz oras, e al mitan de la vesprada cap a quatre oras * mèrgue: gaspa, lachada, laiton * meritar: Acò li merita ben: merita ben acò * mès adv: mas * meschaent, a: dolent, a * mesenga: fr. mésange * mesir, mosir : fr. moisir * mèsma: meteis, -sa * mesnimens: pasmens, totun * messatge: vailet, servicial * miá: amiga (sentimental) * mialaud, mialon? : fr. mialan, milan * micha: pan blanc * mielhs (de) de mai plus, de plus, en otra * milhard: claufotís de ceriesas * mimí/niní: nenon * minaire: menairon * minauna: gaton, caton * mineira: mina, mena * minjar: manjar * minon: gat * minòt: gat * mioleira: basalt * mirgalhat : fr. de plusieurs couleurs * mis, blat d'Espanha: blat de las Índias * mission: tot far mission de: tot en fasent semblant de * mitanièr, a: capmasièr, a * mitat: meitat * moinant: donat que, estant que. fr. attendu que, étant donné que * mòl [mwa]: mica (de pan) * mola, moleta: flasca, flascon * molet: molin (tanben emplegat) * molha: fr. endreit tranquil d'una ribièra; luòc ont l'aiga cola tan discretament que pareis dormenta. * molhard: fr. sorsa d'aiga viva que nais dins los pasquièrs de las montanhas nautas. * momonejar: fr. marronner; murmurer * monalha: fr. marmaille * mòna: monina, monard * monèira: fr. hanneton * monilh: nombril * morralhar (se): se barbolhar (p. ex. la cara de manjar) ; se cobrir (lo cèl) * morralhar (se): lord, barbolhat; ebri * morla: socha (tanben) * moschaud: tavan * moschon: mostic; moscard * mosseiron: campairòl * mosteau m., mosteala: mostela * mostièr : monastèri * mot, mota: sens còrnas (animal) * mota: pelena, gason, pelosa * mòuser: fr. traire * mouton: moton * móuser: mólzer * muaa: auratge, avèrsa (evolucion de 'mudada') * muralha: mur * Nadau f: Nadal m * narisa, narina: narion * narma adv cap * narsa: sanha perilhosa (tanben emplegat) * nau: nòu (tanben emplegat) * naular: navigar * nautenc: fr. hautain * neaula, niola [niwva, niwga] : nèbla (fr. brouillard) * neaulós: nivolós * nèça f. : neboda * nèbla f. : fr. brouillard; brume * neija, neja: nèu * nèir(e), a/nièr, a: negre, a * nèci, nèsci ?? , -a [nèjsi] * nevier: fr. névé m * niarma, niun: degun * nibol : nivol (tanben emplegat?) * n(i)eus: quitament, e mai. Se le veguessiatz nieus: lors même que vous le verriez * nieus-ben (pron. niuben) : fr. mêmement * niula: nivol * no: nos. fr. noeud * noche: grosilhièr * nogièir: noguièr * nojalh: nogalh * nòn [non] : non * nomar: apelar, sonar qualqu'un * nosilha: avelanièr * notza: notz, noga * nov'oras (las '') : desjunar tradicional del matin * nu: nud * nuech, nuèch [nuet/niut/në], nueit [nej/neit??] : nuèch, nuèit * nuòu, -òva: nòu, -òva * òc-ben [a be/o pe] : òc, reforçat * òc-plan [a plo/o plo] : òc, reforçat * òcha: rendètz-vos, ocasion, escasença * ocha: tèrra arabla; cap o chap (d'un baston) * oire: odre * òla f. : òli m. * oleta: fr. petite cruche * olha: oelha * omplidar: oblidar * ónger: assasonar * ongir: imbiber (vêtement ou une chose). V. embeure * òra (parlars del Santflorenc): ora * orange, oranja: irange * orba lutz (a l') : al crepuscul (lusor del matin o del ser) ; orizont (a l') * orcèl: fr. pis * òrdi, blat d'òrdi: òrdi (cultivat) * orfaneau [arfaniaw] : orfanèl * òrgi, òrge: òrdi (salvatge, 'hordeum sativum') * òrt de sopar: fr. potager * òs: nogalh o clòsc d'un fruch * òscha: rescontre, rendetz-vos, ocasion. mancar l'òscha: fr. rater le coche * pacand (pej.) : qu'es pas plan ensenhat, qu'a pas vista que sa campanha, fr. paisan, rustre . * pacha: gauta; gauta del cul * pachard: pardal (fr. moineau) * pachat: patatas cuèchas adobadas amb vinagre e saladas * padèla: padena * padelh: pade, granda cassairòla de còure, padelon * paga: agaça * paia: paga (tanben emplegat) * pairau, poirau: pairòl * paiun [payun/payün] adv: cap * palhanchar: fr. rempailler * palhàs, palhassa: palhissa, palhisson * palòt: bola de nèu * pam: costat * pamola, paumola: palmola (hordeum disticum) * pana f. : fr. tache de rousseu * panar: eissugar ([[Velai]]) ; raubar * panièr (far ") : fr. rompre son contrat sans préavis, retoumer chez soi avant l'heure convenue * panós: qui a des taches de rousseur * panta : plasentaria, blaga, mistificacion. * paora: paur (tanben emplegat) * papach-ros [pApa-ros] : pit-rog * papas: fr. bouillie * paraplur [paraple] : paracasuda * parelh: coble (de personas) * parentelha: parentat * parier: unifòrme (tanben emplegat) * parjada: tropèl * parlicada: discors * parpalhòla: galineta, coccinella * parpalhon: vagina * parpand: charraire. fr. bavard * parròpia/parròfia: parròquia. fr. paroisse * partre: partir * parvision: provision * pas: còl (geografia) * passa: còl (geografia) * passa-fin : tras que fin, tras qu'adreit * passar per malhas : se far pas remarcar * pastanada, pastanaia/pastenaia, pastanalha: carròta * pastrussa: pastorèla * pasturar (?), apasturar: paître, faire paître * pasturau: pasquièr?. fr. pâturage ? * patai(s): patés. fr. patois * patana: varietat de patata pels pòrcs * patifaci : fr. tracas et mouvement que se donnent les femmes auprès des accouchées * patirança: dificultat * patolhar: fr. patauger; manier salement * pau: fr. poinçon * pauchar: esclafar * pauva(r): pausa(r) (tanben emplegat); repaus(ar) * pavor: paor (tanben emplegat) * pebrada: farigola * pechier, bichier: fr. cruche * pèira de sucre: fr. morceau de sucre * peirada: colada volcanica d'escòrias, fr. coulée de roches * peiralhier: minaire de carbon * pèiranèira: v. mioleira * peireir: peirièra * peireira: potz de mina * peireiron: minaire * pèis: fr. pis * pelandràs, -assa: persona giganta * pelaud: paisan, òme pesuc d'esperit e de còs, maladrech o bèl e galhard * pelauda: femna bèla e galharda * pelh: pel (per+lo) * pelha: per las pelhas: fr. dans les draps, au lit * pelhisa: v. clujada * pelhon: chiffon, bout de tissu * penable: fr. pénible * pendèir: penda (tanben emplegat) * pendents m. pl: fr. boucles d'oreilles * pendre v. : penjar * penna: genest, ginèsta (tanben emplegats) * pennar: s'aparar a cops de pè * pensar: sonhar, donar manjar al bestial * pentiment: colpabilitat * perat adv. : completament. pas perat : pas brica * pereir: perièr * permenar, espermenar (se) : passejar (se) * persèc, persège, persèja, pèrsia: persèga * persugèir: perseguièr * pesason: fondacion * peschador, -oira: vivièr * peson: fr. piéton, pion (échecs); anc. fantassin * petaçar (se) : fig. fr. (se) réconcilier * petaçatge: fig. fr. réconciliation * petadoira: fr. pétoire; moto que fa de bruch * petaraba: fr. pétoire * petarda: fusilh * petarela: fr. arbousier * petarèlh: petaron (ciclomotor) * petaret: fr. silène enflé, carnillet; petaire (que peta sovent) * pete: embriac * peteròla: veissiga * petiòt: pichòt, pichon, petit * petòra: embriac * piada: fr. empreinte de pas. causir la piada: caminar amb precaucion * pial: pel * piasons f. pl. : fondacions (d'un bastiment) * piauça: pic (otís) * pibla f., pibola, pibona: pibol (tanben emplegat) (pibol: fr. peuplier noir) * pica delh jorn: auba * piei adv: piri * pingar, (a)pincar: plantar, dreçar * picgralh [pingralh] : picòt, picvèrd * pinambor: topinambor * pissau: cascada * pinhàs: fr. grappe * pinhar, plinhar: fr. mettre en pignons ou 'plonjons' * pitre-roge: v. papach-ros * plaçar: adesar, rengar * planc: fr. plancher * planesa: platèu de ròca volcanica * planhir, planger (plànger?), plangir: plànher; racar, regretar * plaseir: plaser * plond: prigond * plonjon/planjon (planchon??) : fr. meule de gerbes, pignon * plòva: pluèja * plueia, pluèia, plueja [ploedso] (Murat, Sant Flor, Chaldasaigas) : pluèja * plueure: plòure (tanben emplegat). Plueu a plastre/còrda : plòu a coa d'ase * poder m. (a Vinzèla) : orguèlh * podre, poire: poder (emplegat en una partida del Puei de Doma) * point, -a, pont, -a : ponch(-a), punt(-a) * pòla: pola * polai, polau: nogalh * polalha: fr. volaille * pom, pòm m. [pwon] : poma * pomat: citre * pòmpa, pompa: tarta (de pomas o de trifolas); fr. béret * pompir: marcar lo pas, fretar los pès sul palhasson * pompira: patana * pompon: fr. gâteau * ponar: fr. bouder * poncon: tonèl * ponhança: estrés * ponhar: estressar * ponhós: estressant * ponht(-a): ponch(-a), punt(-a) * pònt: pont * pòrc d'Índia: pòrc marin * pòrc fresc: lard * pòrge: tanben fr. 'parvis de l'église' * porra de París: fr. cive d'Angleterre * porrat, pòrri, porrada: pòrre * porreta: ceboleta * portalon: fr. loquet * posin: poleton * postiau [puesiaw]: fr. échalas * potaròl : campanhòl * poton, potona: fr. cruche * pòus f. pl. : fr. balles de céréales; poussière. * poumon: paumon (tanben emplegat) * prangièira, prangeira, pranhièira, pranièira: après-mèidia * prèiche: presic * prestir : fr. pétrir * promeir, pormèir, promièr: primièr. botar lo charri promièr: faire Paques avant les Rameaux * prossegier, pressegier ??: perseguièr * prun: prunièr * prus (aver de ") : aver d'apetit * pudina: pudesina * pueg [puet/put/puë], puei/puèi: puèg, puèi * pueissas adv. [pësa] : puèi * putafinar: eliminar pauc cha pauc * quan, -a, quanh, -nha: quin, -a * quantben: quant * quarteir (a " de): còsta de, prèp de * quatre (/oras) (las '') : gostar (tanben emplegat) * quatrejar: galopar * quauchaus: quicòm * quaucòm: quicòm (tanben s'emplega) * quena: fr. guibolle (camba) * queicòm/quelhcòm?: quicòm * quesar (se) : se calar, se taisar (tanben emplegats) * quialar, quilar: cridar d'una veu aguda * quilhar: fr. glisser * quinçon: pinçon * quitram : godron * raba, rabeta: fr. rave * raba-chaul: fr. chou-rave * rabanat : fr. rassasié * rabir (pas '') : sofrir tròp per conservar la paciéncia * rabusar: fr. radoter * racina: carròta * racinar: recular * radiç, rafe: rave * rafanèl: fr. raumàs (tanben emplegat) * rafar las ussas: fr. froncer les sourcils * raian: corrent d'un ribièra * rainaud, rainalha f. : mandra * ram: avèrsa vigorosa * rama: fr. fane; fusta/lenha menuda, brancam * ramada: avèrsa vigorosa * ramassar (se '): rentrar a l'ostal * rampalm: bois * rampanha: epidèmia * rampon, respon? [ris pu] : bois * rana: granolha vèrda * ranc: ròc * randa, rasa (a ") de adv. : rasís * randurar: batre la campanha, flanar * ranvèrs: penda al nòrd * rapar : atrapar (p. ex. una malautia), seguir * rapaton: diable * rapitar: s'agripar * rasa: gandòla, regòla. fr. rigole (dans les prés) * rasa (a ") de adv. : rasís * rasàs: precipici * rastèl (de '') : per l'esquina (caire ''). rastèl de l'esquina: colomna vertebrala * ratavolaja, ratavolaia: ratapenada (tanben emplegat. E tanben: rata-panada, rata-panata, rata-papanada, rata-paparada, rata-papinada, rata-parpanada, rata-parparata, rata-parpelhada, rata-parpenada, rata-pempenhada, rata-pempinhada, rata-pinhada, rata-penaa, rata-penà, rata-penarda, rata-penauda, rata-perpenada, rata-liada, rata-volada, rata-volusa, grifuda, artiaulada) * raufelós, -osa: que rauqueja * recenar: recular * reclaure: dintrar las bèstias * recoquet: caganís, enfant vengut long temps aprés los autres * recurar: recoltar lo mèl * rega: gandòla * rega, reja, reia: fr. sillon. Sautar la reia: fr. dérailler * regde: corrent d'un ribièra * redebelet: bisaujòl; ancestre. V. Reirdebelet * reibelet: fr. roitelet * rèi-bernat: fr. roitelet * rèi-petit: fr. roitelet * reinatge: fèsta patronala (oèst de la [[Nauta Lèira]], vòga o vòta dins l’èst del departament) * reirdebelet: bisaujòl; ancestre. V. Redebelet * reire: rire * rembaumar: sentir bon * remolada: maionesa * remudar: remenar * ren, ranh: renhon * repatiar (repastiar?): assadolar, assaciar * repotet: garron (fr. jambonneau) * requèsta / requista (aver ") : èsser recercat, reputat * resselha, ressegum: fr. sciure * restoble: estobla, fr. chaume * reta: carrieron en fòrta penda * retard: èsser de retard: èsser en retard, aver de retard * retrassar : recaptar, fr. ranger * reveire (a) : reveire (al "). fr. au revoir * revirar: renversar * reviure: fr. regain (segonda èrba d'un prat) * revolum: torbilhon * revolumar: torbilhonar * ribeira, ribena: valada * rigal: papag-ros * rimar: fr. froncer, rider * riu: ribeira pichona * rival, rivau: ribàs, tèrtre en penda al bòrd d'un riu o d'un vaur. Rivatge * roassar: traïnar, tuar lo temps * robiaca: devòta; anc. sòrta d'infermièra e d'educatritz del Velai presenta en tots los vilatges per aidar la gent * ròc-ferrau : basalt * rodana: fr. ornière; traça de ròda sus la nèu * rodau: foguièra de la Sant Joan * rodolatge: circ, radi, sector circular * rogelhon: rosat (vin) * rometz, romegàs, romeguiera: romec * rondinar: fr. trainer, flaner, glander; murmurer, grogner * ronha adj. : romegaire * ronhar: romegar * roquejar: getar de pèiras a qualqu'un * roscha/ruscha: escòrça * rossèl, -a: blond,-a; ros, -sa; jaune, -a * rostissa (faire una '') : far cremar l'èrba per trabalhar la tèrra * rot,-a: ablasigat, rendut (agotat fisicament) * rover: rove (tanben emplegat) * rufe: rugós (freg) * ruia: rua, carrièra * sabte, sande (esp. quand es un nom: Lo sabte) : samedi * sac [sa] * sacar (se) : s’aprochar, entrar (en sa casa), se metre "me vau sacar elh lèit" * sacar: vendre * saginat: fr. assagi * saile: fr. par-dessus * saïn [sei] sagin (fr. saindoux) * saique: quicòm, quauquarrés (tanben emplegats) * saletz, saleç: sause, salze * saltar (una carrièra, etc.): passar de l'autre pam, de l'autre costat * sambuc [sangu] * sàmplie, sàmplia [shomplie] : simple, simpla, nesci, néscia * sanar: castrar * sanha: prat umid ont lo pè s'enfonza de còps, mas sens perilh * sanlhe: saile fr. pèlerine * sans adv. : sens (tanben emplegat) (es pas un francisme) * sansònha : vielle à roue * sap: avet * sarcinar: sarcir * sarpelí: fr. surplis (des prêtres)a * sarrabastal(h?): bruch, tampatge, agitacion * sarrau :??? (des paysans) * sassic: moments (temps) * saton : cadenat * saubida, de: sobte * saubre: saber, saupre * saüc [sayu], [so-u] : sabuc * sauclar: sarclar * saumas neras: cèl auratjós, perturbacion * saumeira: fr. saumure * sautaboc: fr. criquet * sautar: sortir (parlars de l'oèst) * sauvagag? [sawbogà]: faire sauvagag: far una taulejada que marca l’achabament d’un ostau o la fin de la fenason; ara es una taulejada de fin d’annada * se: fr. soi (ex: chas se) * seauva, seuva: selva * sebiau, sebiar?: haie, enceinte, cloture * sèga après sèga: fr. à la suite immédiate * sègre: fr. suivre. Faire sègre: amener q. avec soi * seiar, sejar : segar (tanben emplegat) * sèita: rèssa * seitaire: fr. scieur de long * seitar: ressegar * sela : cadièra (tanben emplegat) * selar: selar; montar a la sela * selha, sega, selh? : segla * selhon: ferrat de fusta. plòure a selhons: plòure a coa d'ase * semondre: avertir * senh: signe a la cara. Taqueta o verruga, "gran de beutat". * sentida: odorat * sentinar, sentinejar: flairar, niflar * sentre: sentir (tanben emplegat) * ser [sei], sera m. : ser * serpolet: ferigola * sèrreu: planàs (geografia) * sèrvia: resèrva d'aiga * sescha: fr. massette d'eau, jonc * simpla: tanben 'fòla' * si us plai: se vos plai * sira: nèu; vent NO d'ivèrn portaire de nèu (dins las regions que dison "la nèu" lo vèrbe 'essirar' tracha del vent, dins la region que ditz "la neja" es la quita nèu e s'i ditz "la sira", emai s'es una nevada calma) * sirar: nevar; far de vent NO d'ivèrn * socalhar: secotir * sofle: salamandra * soira f. : lop * sol (Bassa Auvernha): solelh * solaç: convèrsa * solaçar: discutir, conversar * solada (de nèu...) : capa * sole: solelh (tanben emplegat) * solèdre: vent de l'est * solelh [shu(g)ïl] Salèrn, [shugi], [shugic’h], [suc’hi(c’h)] Sant Flor, [suri], [sugi(r)] Mauriac, [suvi] Velai, [sulé/sulej] Bassa Auvernha: fr. soleil. solelh entrant: oèst * solelhada: còp de solelh, insolacion * solhet: sulhet * solier: fr. grenier * sòm, sònh (far ") : faire sòm-sòm * sòmge: sòmi * somjar: somiar * sònh: V. Sòm * sònha: proteccion * sonhar: agachar o mirar atentivament, observar; suenhar * sopa: dinnar * sòpa: sopa * soparon: ressopet * sopit: fr. éteint (volcan) * sordònha: sord * sorga: sorsa * sòrtre: sortir * sorzir: interpelar; amassar, acampar, recaptar; sasir * sostar: solatjar, esparnhar * sot f.: estable dels pòrcs * sot, sotz: sos (s'i ditz tanben) * sotjar: badar, far l'endormit, estar indecís (latin SUSPICARI) * soudar, saudar: soldar * soventar (se), sovenhar (se) : sovenir (se) * subte/subta (de): sobtan * sunhar: somiar * sunhe: sòmi * supiar: fr. soulever; fig. supporter * susnaut, -a adj. : culminant, -a * tabanàs : persona bèstia * tabolar: tabas(s)ar (s'i ditz tanben) * taiqua, tanqu'a: fins a. ''Tanqu'alh còp que ven e mainatjatz-vos, d'aicí.'' * taiqua quand, tanqu'a quand: fins que * taire (/se), taisar (/se): calar (/se) * tais-chin: taisson * tafor: calor umida * talha: talh, trencha, lesca * talha-prat: fr. pioche à rigole * talièr: luòc ont se depausa la lenha, lenhièr * tamblaire, tramble: tremol * tampatge : bruch gròs e continuat * tan: nos de la fusta * tan si pena: fr. tant soit peu * tanbens [tiobés] : tanben * tànger (se ") : aver un ligam de parentat * tapar: cobrir * 'tapar, atapar: préner/prene, prendre, (a)gafar * tapèlh: tapadora (fr. couvercle) * tarabast: fr. vacarme * tardivar (se): atardivar, atardar (se) * tartifle: patata * taulard: lausa plana e sovent espessa de grandas dimensions * taulièir: davantal. fr. tablier * tavon: tavan * tege: sadol, tip * tèira: tièra. fr. rangée * teirada: fr. alignement * telh: fr. tilleul * telhós: fr. filandreux * tèma: caprici, desir, enveja * templau: còp donat sus lo temp. fr. soufflet * téner: tenir * tenalh: fr. arbalétrier, chevron * terçon: taure o vedèla de tres ans * tèrme: lista, bòrd bombut d'una rota, d'un camp; tèrtre, bòrd; broa, vegetacion long de la rota. fr. haie * tesson: pòrc * tèstanegra: mesenga, capnegre, lardiera testa niera * tèula brasièra: fr. pierre plate du foyer * tèule m: padena ambe de traucs per còire las castanhas * tiblatge : fr. crépi * obrador : fr. chantier * tible, pible?: pibola (tanben emplegat) * tim: farigola * tinau: fr. imbécile * tinèl: fr. sorbier des oiseaux, torier * tiraliard: avar * tirant: tirador (tanben emplegat), fr. tiroir * tiula f [tshiwo] (Salèrn), [tyiwga] (Mauriac): teule m.; fr. tuile f * toalha: fr. nappe; torchon * toalhon: fr. nappe * toia: fr. ajonc nain * tòna: ostalet del campestre * tonar: tronar (tanben emplegat). 'cò tona: trona * topin: topinambor; topin * topina: topinambors * tossinar: tossir en quintas * tòst: lèu * toteschàs: totescàs * totplen: plan, fòrça. fr. très * totsitòst franc. (sovent [tushtò/tushtö/teshtwà]: tanlèu (tanben emplegat),còpsec, immediatament * trabalhador: convise (fr. réunion de dentellières, et d'une manière générale, femmes au travail) * tranchador: sièta * tranedre: tròn, tron * tranquelar: trampelar, trampalejar, titubar * tranuga : agram (a l'èst) * trapissada: fòrta avèrsa * trasse adj. : fr. piètre * trassinar: saltar dessús * trauchat (o traucat) : fr. creux adj. * trauchada: traversada * trauchar: traversar, traucar, far la traça * travada: fr. plafond * travèrs [trobers] * traversdet : espessor, nautor d'un det * travèrsa: vent d'Oèst, plojal * tregir: avalar * tremolaud: tremol * tremon: tremol * trepejar: fr. fouler (le sol), marcher sur quelquechose * tresanar (se): s'impacientar * trescolar (lo solelh) : se colcar * trestot: tot, ensemble * trestots, trestotas: tots, totas; totòm * treule m. : teule; fr. tuile * treulina, teulada, teulissa : fr. toiture de tuiles; toiture sans distinction de matériaux de couverture * trèva: fr. fantome, revenant * trida: fr. grive * trifa, trèfa, trèfla, trefòla, trifòla (Velai subretot), tripola, trufe m. : trufa (tanben s'i emplèga, per ex. a Orlhac) * tròp adv. fòrça, plan, extremament * tròce? o trocel : fr. trognon (de caul) truc: puèg (tanben emplegat) * trufièira: camp de patatas * trule m. : teule, teula (tanben emplegat) * trumèl m. cavilha (dels umans) * tujar: fr. tutoyer * tusta-barta: nesci * tutejar: dire de tu * uergas f.pl.: orgues * uerge, òrge, òrgi, (u)erdi, breichèia (Liuradés) : òrdi * ueu: uòu (tanben s'i ditz) * ugon: V. Chavanhòu * ulhe, a: sadol, -a, tip, -a * usatge: costuma * uvern: nèu (tanben emplegat) * vacança [baconso] * vacha [batcho/batzo/vatcha/vatza] * vachier [batzié]: lo qui fa formatges, es lo superior del 'botelhier' * vachiera [batziero]: totas las vacas e vedèls que passan l’estiu a la montanha que fa partida d’un domèni * vaciva [bachibo] : vedèl d’un an * valhant [baillon/balion]: valhant obrièr que trabalha lèu * vaira [bajro]: velada (luna) * vaissa: avelanièr * val(s) : vèrs lo(s) * valada: fr. vallée * valdre: valer (tanben emplegat) * valiure: fr. ravin * valor [balor/valor] * vana: cobertura del lièch * vapor [bapor/vapor] * vaque ! : vèni ! * varalh/varolh: tumult * varena: terrenh granitic, tèrra esterila, landas * varnichon, -ona : vinhairon, -ona (de St Varnin, patron dels vinhairons) * vas. V. Vès * vau: fr. val * vaudre: valer (tanben emplegat) * veaa, veiaa, veia: causa, quicòm * vedel, vedelh, vediau: vedèl * vèlh/vieu: vièlh. Quant ses velh? : quant as (d’ans/de temps) * velha: fr. vielle à roue * velhaca: vielhard(a) * velhar faire: susvelhar * velhessa: vielhitge * ven! venhi! : vèni! * vena: avena, fr. avoine * vendre [bendre] * venemós/venimós [benimos/venimos]: verenós * véner: venir (tanben emplegat) * ventar [bentà] : fr. vanner le blé (en Naut Auvèrnhe se servisson pas d’un 'van' fr., com en Limanha, mas en laissant caire, de naut, lo blat al vent) * velh(s): al(s), vèrs lo(s) * ventar: mai ventar: valer mièlhs * verdier/verdeir/vergeir/vergier: vergièr * veren: fr. venin; fig. venin, haine, rancune * verenós, -osa: venimeux * vergonja [bregongio] (Cantau Sud), vergonha [vergunho](Cantau oèst, nord e èst) * vernhàs: fr. ormeau * vernhat: vèrn, vèrnhe. fr. aulne * vès, v-ès [ves/be] [vas], d'ès : en/a; a cò de. ex: ''Vès Clarmont'' ([[Marcha]], Lengadòc, Provença, [[Forés]], [[[vivaro-aupenc|vivaro-alpin]) (la pregnança del francés, bota a identificar v-ès a vèrs, mas las doas proposicions non an pas ren a veire) * vertelhonar : se tòrcer de rire * vesiat, ada : qu'es minhòt, polit, agradiu de veire * vèsta: fr. veste. V. Jaca, Borré * vetz: còp, vegada; A la vetz: de costuma, d'abituda * vial, -a: vil, -a, lag, -ja * viala: vila * vialatge, vilatge [bilatzi] : vilatge * viaus, - a: laid, - a, fr. vilain, -e * viaus: gandòla, rigòla * vidalha: peitrina * vièla, vièna, velha: vielle (instrument musical) * vija, vimja, vime: vim (tanben emplegat) * vilaud: estatjant de la vila (pej.) * vilent: avar, marrit e lord * vinalha: sopa de vin * vinholat: vinhairon * vint [bin(t)] : fr. vingt * viòl: dralhòl, chaminon * violet: sendièr * violon [biulun/viulun] : fr. violon * viraluelh: guerlhe * visar: regardar, gaitar; escrutar; far atencion * viseta : escalièr que vira, en fòrma de vitz * vispada: pluèja subta, de corda durada * viveda: civada * v-o: o (article neutre) * vodre, voire??: voler (emplegat en una partida del Puei de Doma) * vòga, vòta: fèsta patronala * voidar, vueidar [vuejdà] : vuejar * volam [vulan/bugon] : faucille * volha: oelha (tanben emplegat) * v-ongla [onlha] : ongla * v-onta: onta * v-ora: ara * vormalh: còp donat sus lo nas * vorzina: fr. saule marsault * vousadoiras f plur: debanadoira. fr. dévidoir * voutar: voltar, inclinar * vueidar, voidar [vwejdà]: vuejar * vuve, -a/veva: vieuse, -sa * z-elh, z-ela: el, ela * zangar: divagar pej. * zò, ò: zo, o (article neutre) == Vejatz tanben == [[Lexic_lemosin|Lexic lemosin]] rr35z760yu9kxzfue9r9irzpyhwgqir 0 156317 2498865 2498589 2026-04-26T23:46:25Z CommonsDelinker 245 Lo fichièr President_Léon_Cantave.png es estat escafat coma o es estat sus Commons per Pi.1415926535 (per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by Mankaiti7,09|]]) 2498865 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Flag of Haiti.svg|thumb|250px|bandièra d'Haití]] Vaquí la lista dels presidents e [[cap d'Estat|caps d'Estat]] d'[[Haití (estat)|Haití]] aprèp l'independéncia en [[1804]]. De [[1806]] fins a [[1820]] Haití foguèt dividit en l'''Estat d'Haití'' (aprèp, ''Renhe d'Haití'') al nòrd, e la ''Republica d'Haití'' al sud. {|class="wikitable centre" style="text-align:center" width="100%" |+ Caps de l’estat d'Haití dempuèi 1804 ! ! Imatge ! Nom ! Començament del govèrn ! Final del govèrn ! Títol politic |- | |rowspan="2"| !scope="row" style="text-align:center" rowspan="2"| [[Jean-Jacques Dessalines]]<br /><br />[[Jean-Jacques Dessalines|Jacques la 1ma]] | [[1 de genièr]] de [[1804]] | [[2 de setembre]] de [[1804]] | Governador-general |- | | [[2 de setembre]] de [[1804]] | [[17 d'octobre]] de [[1806]] | Emperaire d'Haití |- | |rowspan="3"|[[Fichièr:Henri Christophe.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center" rowspan="3"| [[Henri Christophe]]<br /><br /><br /><br />[[Henri Christophe|Henri]]<ref>Nom segon la [http://www.haiti-reference.com/histoire/constitutions/const_1811.php constitucion de 1811] del Renhe del Nòrd.</ref> | [[28 de decembre]] de [[1806]] | [[27 de genièr]] de [[1807]] | president provisòri d'Haití (non proclamat) |- | | [[17 de febrièr]] de [[1807]] | [[28 de març]] de [[1811]] | President d'Haití (nord) |- | | [[28 de març]] de [[1811]] | [[8 d'octobre]] de [[1820]] | Rei d'Haití (nord) |- | | colspan="5" |'''Sud de l'illa (republica)''' |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Bruno Blanchet]] | [[19 de genièr]] de [[1807]] | [[10 de març]] de [[1807]] | Secretari d'Estat e Cap provisòri del [[Poder executiu]] |- | | [[Fichièr:Alexandre Petion président de la République d'Hayti BNF Gallica.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Alexandre Pétion]] | [[10 de març]] de [[1807]] | [[29 de març]] de [[1818]] | president d'Haití (sud) |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Chrisostôme Imbert]] | [[29 de març]] de [[1818]] | [[30 de març]] de [[1818]] | Secretari d'Estat e Cap provisòri del [[Poder executiu]] |- | | [[Fichièr:Jean-Pierre Boyer.jpg|60px]] ! scope="row" style="text-align:center" | [[Jean-Pierre Boyer]] | [[31 de març]] de [[1818]] | [[8 d'octobre]] de [[1820]] | president d'Haití (sud) |- | colspan="6" |'''Reünificacion''' |- | |[[Fichièr:Jean-Pierre Boyer.jpg|60px]] ! rowspan="2" |[[Jean-Pierre Boyer]] | [[8 d'octobre]] de [[1820]] | [[9 de febrièr]] de [[1821]] | rowspan="2" | president d'Haití |- | | | [[9 de febrièr]] de [[1821]] | [[18 de març]] de [[1843]] |- | | [[Fichièr:Charles Rivière-Hérard.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Charles Rivière Hérard]] | [[13 de març]] de [[1843]] | [[3 de mai]] de [[1844]] | |- | | [[Fichièr:Philippe Guerrier.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Philippe Guerrier]] | [[3 de mai]] de [[1844]] | [[15 d'abril]] de [[1845]] | |- | | [[Fichièr:Jean-Louis Pierrot.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Louis Pierrot]] | [[16 d'abril]] de [[1845]] | [[1 de març]] de [[1846]] | |- | | [[Fichièr:Jean-Baptiste Riché.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Baptiste Riché]] | [[1 de març]] de [[1846]] | [[27 d'abril]] de [[1846]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] ! scope="row" style="text-align:center"| [[Céligny Ardouin]] | [[27 d'abril]] de [[1846]] | [[1 de març]] de [[1847]] | President del Consèlh de Secretaris d'Estat |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:Faustin I.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center" rowspan="2"| [[Faustin Soulouque]]<br>[[Faustin Soulouque|Faustin la 1ma]] | [[1 de març]] de [[1847]] | [[26 d'agost]] de [[1849]] | president d'Haití |- | | [[26 d'agost]] de [[1849]] | [[15 de genièr]] de [[1859]] | Emperaire d'Haití |- | | !scope="row" style="text-align:center"| [[Fabre Geffrard]] | [[15 de genièr]] de [[1859]] | [[13 de març]] de [[1867]] | |- | | [[Fichièr:Nissage Saget.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Nicolas Nissage Saget]] | [[13 de març]] de [[1867]] | [[4 de mai]] de [[1867]] | president provisòri d'Haití |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:Sylvain-salnave-1826-1870-haitian-general.jpg|60px]] !style="text-align:center" rowspan="2"| [[Sylvain Salnave]] | [[4 de mai]] de [[1867]] | [[14 de junh]] de [[1867]] | Protector de la Republica d'Haití |- | | [[14 de junh]] de [[1867]] | [[19 de decembre]] de [[1869]] | president d'Haití |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:Nissage Saget.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center" rowspan="2"| [[Jean-Nicolas Nissage Saget]] | [[19 de decembre]] de [[1869]] | [[19 de març]] de [[1870]] | president del govèrn provisòri |- | | [[20 de març]] de [[1870]] | [[14 de mai]] de [[1874]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| Consèlh dels Secretaris d'Estat | [[14 de mai]] de [[1874]] | [[14 de junh]] de [[1874]] | [[Joseph Lamothe]] <br/> Saul Liautaud <br/> Octavius Rameau <br/> Raoul Excellent |- | | [[Fichièr:Michel Domingue.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Michel Domingue]] | [[14 de junh]] de [[1874]] | [[15 d'abril]] de [[1876]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| Comitat Revolucionari de Port-au-Prince | [[15 d'abril]] de [[1876]] | [[23 d'abril]] de [[1876]] | <small> B. Rivière (Pdt), Charles Archin, Darius Denis, Saint-Vil Saint-Victor, Jean-Louis Hyppolite, Morin Montasse, A.-P. Mitton, Henry Granville, Dujour Pierre, Louis Oriol, Camille Nau, David fils aîné, Sauveur Faubert, Tracy Riboul, Turenne Carrié, Francin Thézan, Richard Azor</small> |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| Govèrn provisòri | [[23 d'abril]] de [[1876]] | [[19 de julhet]] de [[1876]] | [[Pierre Théoma Boisrond-Canal]], Hyppolite, Louis Tanis, Louis Audain, Monbrun Arnoux |- | | [[Fichièr:Pierre Théoma Boisrond-Canal.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Pierre Théoma Boisrond-Canal]] | [[19 de julhet]] de [[1876]] | [[17 de julhet]] de [[1879]] | |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Joseph Lamothe]] | [[28 de julhet]] de [[1879]] | [[3 d'octobre]] de [[1879]] | president del govèrn provisòri |- ! ! scope="row" style="text-align:center" | [[Florvil Hyppolite]] | [[3 d'octobre]] de [[1879]] | [[26 d'octobre]] de [[1879]] | president del govèrn provisòri |- | | [[Fichièr:Salomon 200.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Lysius Salomon]] | [[26 d'octobre]] de [[1879]] | [[10 d'agost]] de [[1888]] | |- | | [[Fichièr:Pierre Théoma Boisrond-Canal.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Pierre Théoma Boisrond-Canal]] | [[10 d'agost]] de [[1888]] | [[16 d'octobre]] de [[1888]] | president provisòri |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:François Denys Légitime.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center" rowspan="2"| [[François Denys Légitime]] | [[16 d'octobre]] de [[1888]] | [[18 de decembre]] de [[1888]] | Cap del Poder executiu |- | | [[18 de decembre]] de [[1888]] | [[22 d'agost]] de [[1889]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Monpoint Jeune|Borno Monpoint jeune]] | [[23 d'agost]] de [[1889]] | [[17 d'octobre]] de [[1889]] | president provisòri |- | | [[Fichièr:Florvil_Hyppolite_official_photo.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Florvil Hyppolite]] | [[17 d'octobre]] de [[1889]] | [[24 de març]] de [[1896]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| Consèlh dels Secretaris d'Estat | [[24 de març]] de [[1896]] | [[31 de març]] de [[1896]] | [[Tirésias Simon Sam]], [[Tancrède Auguste]], Callisthène Fouchard, Pourcely Faine, Thimoclès Labidou |- | | [[Fichièr:Tirésias_Simon_Sam_portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Tirésias Simon Sam]] | [[31 de març]] de [[1896]] | [[12 de mai]] de [[1902]] | |- | | [[Fichièr:Cincinnatus Leconte.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Cincinnatus Leconte]] | [[12 de mai]] de [[1902]] | [[13 de mai]] de [[1902]] | president provisòri |- | | [[Fichièr:Pierre Théoma Boisrond-Canal.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Pierre Théoma Boisrond-Canal]] | [[13 de mai]] de [[1902]] | [[21 de decembre]] de [[1902]] | provisòri |- | | [[Fichièr:Pierre Nord Alexis, 1905.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Pierre Nord Alexis|Nord Alexis]] | [[21 de decembre]] de [[1902]] | [[2 de decembre]] de [[1908]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| Comitat del Òrdre Public | [[2 de decembre]] de [[1908]] | [[6 de decembre]] de [[1908]] | <small> [[Michel Oreste]], [[Louis-Auguste Boisrond-Canal]], Maximilien Laforêt, Renaud Hippolyte, Auguste Bonamy, MacDonald Appolon, Luders Chapoteau, Prudent jeune </small> |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:Presidentsimon.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center" rowspan="2"| [[François Antoine Simon|Antoine Simon]] | [[6 de decembre]] de [[1908]] | [[21 de decembre]] de [[1908]] | Cap del Poder executiu |- | | [[21 de decembre]] de [[1908]] | [[3 d'agost]] de [[1911]] | |- | |rowspan="3"| [[Fichièr:Cincinnatus Leconte.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center" rowspan="3"| [[Cincinnatus Leconte]] | [[27 de julhet]] de [[1911]] | [[7 d'agost]] de [[1911]] | Cap Superior de la Revolucion |- | | [[7 d'agost]] de [[1911]] | [[14 d'agost]] de [[1911]] | Cap del Poder executiu |- | | [[14 d'agost]] de [[1911]] | [[8 d'agost]] de [[1912]] | |- | | [[Fichièr:Tancrede Auguste.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Tancrède Auguste]] | [[9 d'agost]] de [[1912]] | [[2 de mai]] de [[1913]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| Consèlh dels Secretaris d'Estat | [[2 de mai]] de [[1913]] | [[4 de mai]] de [[1913]] |<small> [[Seymour Pradel]], Beaufossé Laroche, Jacques Nicholas Léger, Tertulien Guilbaud, Edmond Lespinasse, Guatimosin Boco</small> |- | | [[Fichièr:Michel Oreste portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Michel Oreste]] | [[4 de mai]] de [[1913]] | [[27 de genièr]] de [[1914]] | |- | | [[Fichièr:Edmond_Polynice_president_haiti.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Edmond Polynice]] | [[27 de genièr]] de [[1914]] | [[8 de febrièr]] de [[1914]] | President del Comitat del Securitat Publica |- | | [[Fichièr:Timbre-poste haïtien d'Oreste Zamor.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Oreste Zamor]] | [[8 de febrièr]] de [[1914]] | [[29 d'octobre]] de [[1914]] | |- | | [[Fichièr:Edmond_Polynice_president_haiti.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Edmond Polynice]] | [[29 d'octobre]] de [[1914]] | [[6 de novembre]] de [[1914]] | President del Comitat del Securitat Publica |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:Joseph Davilmar Theodore portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center" rowspan="2"| [[Joseph Davilmar Théodore]] | [[6 de novembre]] de [[1914]] | [[10 de novembre]] de [[1914]] | Cap del Poder executiu |- | | [[10 de novembre]] de [[1914]] | [[22 de febrièr]] de [[1915]] | |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:Vilbrun Guillaume Sam portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center" rowspan="2"| [[Jean Vilbrun Guillaume Sam|Vilbrun Guillaume Sam]] | [[22 de febrièr]] de [[1915]] | [[9 de març]] de [[1915]] | Cap del Poder executiu |- | | [[9 de març]] de [[1915]] | [[28 de julhet]] de [[1915]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| Comitat Revolucionari | [[28 de julhet]] de [[1915]] | [[11 d'agost]] de [[1915]] |<small>Charles de Delva, [[Edmond Polynice]], Charles Zamor, Léon Nau, Ermane Robin, Eribert Saint-Vil Noël, Samson Monpoint </small> |- | | [[Fichièr:Dartiguenave.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Philippe Sudre Dartiguenave]] | [[12 d'agost]] de [[1915]] | [[15 de mai]] de [[1922]] | |- | | [[Fichièr:Louis Borno.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Louis Borno]] | [[15 de mai]] de [[1922]] | [[15 de mai]] de [[1930]] | |- | | [[Fichièr:Louis Eugene Roy portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Louis Eugène Roy]] | [[15 de mai]] de [[1930]] | [[18 de novembre]] de [[1930]] | president provisòri d'Haití |- | | [[Fichièr:Stenio Vincent portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Sténio Vincent]] | [[18 de novembre]] de [[1930]] | [[15 de mai]] de [[1941]] | |- | | [[Fichièr:Elie Lescot portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Élie Lescot]] | [[15 de mai]] de [[1941]] | [[11 de genièr]] de [[1946]] | |- | | [[Fichièr:Franck Lavaud portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Franck Lavaud]] | [[11 de genièr]] de [[1946]] | [[16 d'agost]] de [[1946]] | Cap del consèlh executiu militar |- | | [[Fichièr:Dumarsais estime portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Dumarsais Estimé]] | [[16 d'agost]] de [[1946]] | [[10 de mai]] de [[1950]] | |- | | [[Fichièr:Franck Lavaud portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Franck Lavaud]] | [[10 de mai]] de [[1950]] | [[10 de decembre]] de [[1950]] | Cap del consèlh executiu militar |- | |rowspan="2"| [[Fichièr:Paul Magloire portrait.jpg|60px]] !rowspan="2" style="text-align:center"| [[Paul Eugène Magloire]] | [[6 de decembre]] de [[1950]] | [[6 de decembre]] de [[1956]] |<small>'''Nòta:''' Primièr president eligit directament dal poble por mandat de 6 ans, segon l'article 77 de la constitucion de 1950</small> |- | | [[6 de decembre]] de [[1956]] | [[12 de decembre]] de [[1956]] |Cap del Poder executiu<ref>{{cite book|lenga=francés|ligam autor1=Clément Célestin|titre= Les gouvernements provisoires. 6 décembre 1956 au 25 mai 1957. Compilations pour l'histoire. Tomo I, pp. 33-36|location=Port-au-Prince|publisher=Imp. N.A. Théodore|date=1958|pages=454}}</ref> |- | | [[Fichièr:Joseph Nemours Pierre-Louis portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Nemours Pierre-Louis|Joseph Nemours Pierre-Louis]] | [[12 de decembre]] de [[1956]] | [[3 de febrièr]] de [[1957]] | president provisòri d'Haití |- | | [[Fichièr:Franck Sylvain portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Franck Sylvain]] | [[7 de febrièr]] de [[1957]] | [[2 d'abril]] de [[1957]] | president provisòri d'Haití |- | | !scope="row" style="text-align:center"| [[Léon Cantave]] | [[2 d'abril]] de [[1957]] | [[6 d'abril]] de [[1957]] | president del Consèlh de Govèrn |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| Colegiada de Govèrn | [[6 d'abril]] de [[1957]] | [[20 de mai]] de [[1957]] | <small> Léonce Bernard, Georges Bretous, Stuart Cambronne, Antoine Pierre-Paul, Vilfort Beauvoir, Weber Michaud, Seymour Lamothe, Raoul Daguilh, Théodore Nicoleau, Ernest B. Danache, Emmanuel Bruny, Max Bolté, Grégoire Eugène</small> |- | | !scope="row" style="text-align:center"| [[Léon Cantave]] | [[20 de mai]] de [[1957]] | [[25 de mai]] de [[1957]] | president del Consèlh de Govèrn |- | | [[Fichièr:daniel fignole portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Daniel Fignolé]] | [[25 de mai]] de [[1957]] | [[14 de junh]] de [[1957]] | president provisòri d'Haití |- | | [[Fichièr:Antonio Thrasybule Kebreau portrait.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Antonio Thrasybule Kébreau]] | [[14 de junh]] de [[1957]] | [[22 d'octobre]] de [[1957]] | president del Consèlh de Govèrn |- | | [[Fichièr:François Duvalier (cropped).jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[François Duvalier]] | [[22 d'octobre]] de [[1957]] | [[21 d'abril]] de [[1971]] | |- | | [[Fichièr:Baby Doc.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Claude Duvalier]] | [[21 d'abril]] de [[1971]] | [[6 de febrièr]] de [[1986]] | |- | | !scope="row" style="text-align:center"| [[Henri Namphy]] | [[6 de febrièr]] de [[1986]] | [[7 de febrièr]] de [[1988]] | president del Consèlh Nacional de Govèrn |- | | !scope="row" style="text-align:center"| [[Leslie Manigat]] | [[7 de febrièr]] de [[1988]] | [[20 de junh]] de [[1988]] | president |- | | !scope="row" style="text-align:center"| [[Henri Namphy]] | [[20 de junh]] de [[1988]] | [[17 de setembre]] de [[1988]] | Militar. Cap de govèrn. |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Prosper Avril]] | [[17 de setembre]] de [[1988]] | [[10 de març]] de [[1990]] | militar. Cap de govèrn |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Hérard Abraham]] | [[10 de març]] de [[1990]] | [[13 de març]] de [[1990]] | president del Govèrn militar provisòri |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Ertha Pascal-Trouillot]] | [[13 de març]] de [[1990]] | [[7 de febrièr]] de [[1991]] | president provisòri d'Haití |- | | [[Fichièr:Jean-Bertrand Aristide (cropped).jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Bertrand Aristide]] | [[7 de febrièr]] de [[1991]] | [[29 de setembre]] de [[1991]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] | [[Raoul Cédras]] | [[29 de setembre]] de [[1991]] | [[8 d'octobre]] de [[1991]] | |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Joseph Nérette]] | [[8 d'octobre]] de [[1991]] | [[19 de junh]] de [[1992]] | president provisòri d'Haití |- | | colspan="5" |''lo govèrn de [[Marc Bazin]] assumiguèt interim.'' |- | | [[Fichièr:Jean-Bertrand Aristide (cropped).jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Bertrand Aristide]] | [[15 de junh]] de [[1993]] | [[12 de mai]] de [[1994]] | '''Nòta:''' exilat, tamen reconegut dins Haití |- | | [[Fichièr:Defautoc.png|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Émile Jonassaint]] | [[12 de mai]] de [[1994]] | [[12 d'octobre]] de [[1994]] | president provisòri d'Haití |- | | [[Fichièr:Jean-Bertrand Aristide (cropped).jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Bertrand Aristide]] | [[15 d'octobre]] de [[1994]] | [[7 de febrièr]] de [[1996]] | |- | | [[Fichièr:Rene Preval.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[René Préval]] | [[7 de febrièr]] de [[1996]] | [[7 de febrièr]] de [[2001]] | |- | | [[Fichièr:Jean-Bertrand Aristide (cropped).jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jean-Bertrand Aristide]] | [[7 de febrièr]] de [[2001]] | [[29 de febrièr]] de [[2004]] | |- | | [[Fichièr:Boniface Alexandre.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Boniface Alexandre]] | [[29 de febrièr]] de [[2004]] | [[14 de mai]] de [[2006]] | president provisòri d'Haití |- | | [[Fichièr:Rene Preval.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[René Préval]] | [[14 de mai]] de [[2006]] | [[14 de mai]] de [[2011]] | |- | | [[Fichièr:Michel Martelly on April 20, 2011.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Michel Martelly]] | [[14 de mai]] de [[2011]] | [[7 de febrièr]] de [[2016]] | |- | | colspan="5" |''Segon la [[constitucion]], [[Evans Paul]] asumis lo govèrn interim.'' |- | | [[Fichièr:Jocelerme_Privert_(30186877591).jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jocelerme Privert]] | [[14 de febrièr]] de [[2016]] | [[7 de febrièr]] de [[2017]] | President provisòri d'Haití. Eligit dal Parlament. |- |- | | [[Fichièr:Jovenel Moise.jpg|60px]] !scope="row" style="text-align:center"| [[Jovenel Moïse]] | [[7 de febrièr]] de [[2017]] | [[7 de julhet]] de [[2021]] | Joseph Mécène Jean-Louis contestèt son govèrn dempuèi lo [[8 de febrièr]] de [[2021]].<br>Assassinat lo [[7 de julhet]] de [[2021]] a son domicili. |- | | colspan="5" |''Segon la [[constitucion]], [[Claude Joseph]], e aprèp [[Ariel Henry]], assumiguèt coma presidents provisionals'' |- | | |[[Conselh presidenciau de transicion (Haití)|'''''Conselh presidenciau de transicion''''']] |12 d'abriu de 2024 |7 de heurèr de 2026 | |- | |[[Fichièr:2026 Alix Didier Fils-Aimé (cropped).jpg|80x80px]] |'''''[[Alix Didier Fils-Aimé]]''''' |7 de heurèr de 2026 | |Segon la constitucion, lo purmèr ministre assegura l'interim. |- |} == Vejatz tanben == * [[lista dels primièrs ministres d'Haití]] [[Categoria:President d'Aïtí| ]] [[Categoria:Lista de caps d'Estat|Haiti]] lqy3d1ajqayffaxisql2uapob1f2cn8 0 163041 2498879 2360794 2026-04-27T09:41:12Z Icodense 28435 Luwdig → Ludwig 2498879 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Eric Saade 1c310 7096.jpg|thumb|250px|Erik Saade en 2011]] '''Eric Saade''' (<small>pron.: [ˈeː.ˈrɪk sa.ˈaː.ˈdɛ]</small>; [[Kattarp]], [[Suècia]], [[29 d'octobre]] de [[1990]]) es un cantaire [[Suècia|suedés]]. Fondador en 2007, amassa amb [[Robin Stjernberg]], Ludwig "Ludde" Keijser e Johan Yngvesson del grop masculin suedés [[What's Up!]], se diriguèt tre febrièr de 2009 devèrs una carrièra de solista. == Discografia == * ''Masquerade'' (2010) * ''Saade Vol. 1'' (2011) * ''Saade Vol. 2'' (2011) * ''Eric Saade: Deluxe'' (2012) * ''Forgive Me'' (2013) {{O|Saade, Eric}} [[Categoria:Cantaire suedés]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] {{nais|1990}} oxasoyp6xouzodsdtmaonxtduigvq58 0 167192 2498863 2400423 2026-04-26T23:31:06Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Lessuele]] 2498863 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Lessuele]] 3pfgmnvk7f3c47gqrofb3vqpwzb09ig 0 193517 2498864 2399219 2026-04-26T23:31:11Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Lessuele]] 2498864 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Lessuele]] 3pfgmnvk7f3c47gqrofb3vqpwzb09ig 0 194490 2498862 2410754 2026-04-26T23:31:01Z Xqbot 4312 Robot: Robòt : repara una dobla redireccion cap a [[Nudilhac]] 2498862 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Nudilhac]] 1ncq5svczil6soo5s1ogd9hfgl8gs9k 0 194687 2498872 2496176 2026-04-27T07:58:41Z Jfblanc 104 /* Reedicion */ 2498872 wikitext text/x-wiki Lo '''''{{PAGENAME}}''''' (Diccionari geografic, istoric e politic de las Gàllias e de França) es un dictionari geografic del reialme de França e de qualques estats vesins publicat pel clèrgue [[Joan Josèp Espelit]] entre [[1763]] e [[1770]]. Es inacabat que sa publicacion encontra d'empachas d'una part de l'intelligentsia del reialme de França.<ref>Joan Francés Blanc, "L'espelida d'Espelit" [http://edicions.talvera.free.fr/esbrigalhs/Joan%20Jos%E8p%20Espelit.%20Dictionnaire%20g%E9ographique%2C%20historique%20et%20politique%20des%20Gaules%20et%20de%20la%20France.%20Vol.%20I.%20A%97Azy-le-Vif.pdf Joan Josèp Espelit, ''Dictionnaire géographique, historique et politique des Gaules et de la France. Vol. I. A—Azy-le-Vif''], Estrasborg: Edicions Talvera, 2023.</ref> ==Lista dels volums originals== Sièis volums son publicats entre 1763 e 1770: * ''Tome premier. A-B'', París: Desaint et Saillant, 1763 * ''Tome second. C-E'', París: Desaint et Saillant, 1764 * ''Tome troisième. F-K'', París: Desaint et Saillant, 1764 * ''Tome quatrième. L-M'', París: Desaint et Saillant, 1766 * ''Tome cinquième. N-Q'', París: Desaint et Saillant, 1768 * ''Tome sixième. R-S'', París: Desaint et Saillant, 1770 ==Reedicion== La reedicion per las [[Edicions Talvera]] deu aver quinze volums: * [http://edicions.talvera.free.fr/esbrigalhs/Joan%20Jos%E8p%20Espelit.%20Dictionnaire%20g%E9ographique%2C%20historique%20et%20politique%20des%20Gaules%20et%20de%20la%20France.%20Vol.%20I.%20A%97Azy-le-Vif.pdf ''Vol. I. A—Azy-le-Vif''], Estrasborg: Edicions Talvera, 2023, ISBN 979-10-90696-72-3 * [http://edicions.talvera.free.fr/esbrigalhs/Joan%20Jos%E8p%20Espelit.%20Dictionnaire%20g%E9ographique%2C%20historique%20et%20politique%20des%20Gaules%20et%20de%20la%20France.%20Vol.%20I.%20A%97Azy-le-Vif.pdf ''Vol. II. Baalon—Byans''], Estrasborg: Edicions Talvera, 2023, ISBN 979-10-90696-73-0 * ''Vol. III. Cabagnac—Corp'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. IV. Corpeau—Ezy'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. V. Fa—France (1636)'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. VI. France (1637)—Kutzenhausen (Ober)'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. VII. Laas et Mondran—Lysors'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. VIII. Maa—Mers (Berry)'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. IX. Mers (Blésois)—Myon'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. X. Naballa—Ostabarés'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. XI. Ostabat—Plerguet'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. XII. Plerin—Qwatzenheim'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. XIII. Rabas—Romont'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. XIV. Romorantin—Schirein'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 * ''Vol. XV. Schirendhall—Symeyrols'', Estrasborg: Edicions Talvera, 2026 {{ref}} [[Categoria:Diccionari]] nv0pjcmhj8k542h33wu525nsmlrs4ch 0 199909 2498830 2481747 2026-04-26T12:20:46Z CommonsDelinker 245 Lo fichièr IMAGE_MARINE_DÎNER_DE_LA_MODE.jpg es estat escafat coma o es estat sus Commons per Herbythyme (Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]) 2498830 wikitext text/x-wiki '''Marine Delplace''', nascuda en [[França]] lo 29 de març de 2000 a [[Arràs]] ([[Artés (província)|Artés]]), es una musiciana e cantaira [[francés|francesa]], revelada per sa participacion a la dotzena sason de l'emission televisada [[Star Academy]] que ganhèt. ==Discografia== * 2025 : ''Cœur maladroit'' ==Cançons mai conegudas== * ''Ma faute'' (2025) * ''Cœur maladroit'' (2025) [[Categoria:Cantaira francesa]] [[Categoria:Naissença en 2000]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2020]] 60q63u1z43hsqk4hq6rofdhrhseoycj 0 201039 2498853 2026-04-26T13:52:04Z Jiròni 239 Creacion de la pagina amb « Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo fla... » 2498853 wikitext text/x-wiki Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo flamenc occidental e mai d'un dialèctes vesins, especialament amb lo [[flamenc oriental]]. mi8pkryexh0yozkuxvwyhlwfhyl25sd 2498870 2498853 2026-04-27T07:21:55Z Jiròni 239 2498870 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga | nom = Flamand occidental | nomnatif = ''West-Vlams'' | carte = Nederlands-westvlaams.png | légende carte = Aire de répartition du flamand occidental. | pays = {{Belgique}}<br>{{France}}<br>{{Pays-Bas}} | région = [[Flandres (région transfrontalière)|Flandres]] ([[Flandre (Belgique)|belge]], [[Flandre française|française]], [[Flandre zélandaise|zélandaise]]) | originaire = <!-- originaire sur Wikidata --> | locuteurs = 1,1 million | typologie = | couleurfamille = mediumseagreen | famille = {{Hiérarchie|néerlandais|flamand occidental}} | langueofficielle = [[langue régionale endogène]] de Belgique, [[langues régionales ou minoritaires de France|langue régionale]] de France | académie = | iso1 = | iso2 = | iso3 = vls | iso5 = | ietf = | lingua = 52-ACB-ag | type = | étendue = | glottolog = sout3292 | langue fille = [[Flamand de France]] (dialecte) }} Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo flamenc occidental e mai d'un dialèctes vesins, especialament amb lo [[flamenc oriental]]. 9o6jrneoodm251ybk2xiwz58xqipkx3 2498873 2498870 2026-04-27T08:11:49Z Jiròni 239 2498873 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga | nom = Flamand occidental | nomnatif = ''West-Vlams'' | carte = Nederlands-westvlaams.png | légende carte = Aire de répartition du flamand occidental. | pays = {{Belgique}}<br>{{France}}<br>{{Pays-Bas}} | région = [[Flandres (région transfrontalière)|Flandres]] ([[Flandre (Belgique)|belge]], [[Flandre française|française]], [[Flandre zélandaise|zélandaise]]) | originaire = <!-- originaire sur Wikidata --> | locuteurs = 1,1 million | typologie = | couleurfamille = mediumseagreen | famille = {{Hiérarchie|néerlandais|flamand occidental}} | langueofficielle = [[langue régionale endogène]] de Belgique, [[langues régionales ou minoritaires de France|langue régionale]] de France | académie = | iso1 = | iso2 = | iso3 = vls | iso5 = | ietf = | lingua = 52-ACB-ag | type = | étendue = | glottolog = sout3292 | langue fille = [[Flamand de France]] (dialecte) }} Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo flamenc occidental e mai d'un dialèctes vesins, especialament amb lo [[flamenc oriental]]. == Airal de reparticion == Le flamenc occidental es parlat par apeaquí un milion de personas en [[Flandra Occidentala]] ([[Belgica]]), {{formatnum:90000}} dins l'oèst dels [[Païses Basses]] (dins le districte de [[Flandra zelandesa]], partida de la província de [[Zelanda]]) e {{formatnum:60000}} (en 1999)<ref>[[INSEE]], chiffres de 1999.</ref> dins lo nòrd de [[França]] ([[arrondiment de Dunquerca]] dins lo departament del [[Nòrd (departament francés)|Nòrd]]). eybg68vhrk36sdntq0zz8zqlp2749ry 2498874 2498873 2026-04-27T08:12:55Z Jiròni 239 2498874 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga | nom = Flamand occidental | nomnatif = ''West-Vlams'' | carte = Nederlands-westvlaams.png | légende carte = Aire de répartition du flamand occidental. | pays = {{Belgique}}<br>{{France}}<br>{{Pays-Bas}} | région = [[Flandres (région transfrontalière)|Flandres]] ([[Flandre (Belgique)|belge]], [[Flandre française|française]], [[Flandre zélandaise|zélandaise]]) | originaire = <!-- originaire sur Wikidata --> | locuteurs = 1,1 million | typologie = | couleurfamille = mediumseagreen | famille = {{Hiérarchie|néerlandais|flamand occidental}} | langueofficielle = [[langue régionale endogène]] de Belgique, [[langues régionales ou minoritaires de France|langue régionale]] de France | académie = | iso1 = | iso2 = | iso3 = vls | iso5 = | ietf = | lingua = 52-ACB-ag | type = | étendue = | glottolog = sout3292 | langue fille = [[Flamand de France]] (dialecte) }} Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo flamenc occidental e mai d'un dialèctes vesins, especialament amb lo [[flamenc oriental]]. == Airal de reparticion == Le flamenc occidental es parlat par apeaquí un milion de personas en [[Flandra Occidentala]] ([[Belgica]]), {{formatnum:90000}} dins l'oèst dels [[Païses Basses]] (dins le districte de [[Flandra zelandesa]], partida de la província de [[Zelanda]]) e {{formatnum:60000}} (en 1999)<ref>[[INSEE]], chiffres de 1999.</ref> dins lo nòrd de [[França]] ([[arrondiment de Dunquèrca]] dins lo departament del [[Nòrd (departament francés)|Nòrd]]). 2xnawmu7kfter6q7igrgcagrsugd6ep 2498875 2498874 2026-04-27T08:23:41Z Jiròni 239 2498875 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga | nom = Flamand occidental | nomnatif = ''West-Vlams'' | carte = Nederlands-westvlaams.png | légende carte = Aire de répartition du flamand occidental. | país = {{Belgique}}<br>{{France}}<br>{{Pays-Bas}} | région = [[Flandres (région transfrontalière)|Flandres]] ([[Flandre (Belgique)|belge]], [[Flandre française|française]], [[Flandre zélandaise|zélandaise]]) | originaire = <!-- originaire sur Wikidata --> | locuteurs = 1,1 million | typologie = | couleurfamille = mediumseagreen | famille = {{Hiérarchie|néerlandais|flamand occidental}} | langueofficielle = [[langue régionale endogène]] de Belgique, [[langues régionales ou minoritaires de France|langue régionale]] de France | académie = | iso1 = | iso2 = | iso3 = vls | iso5 = | ietf = | lingua = 52-ACB-ag | type = | étendue = | glottolog = sout3292 | langue fille = [[Flamand de France]] (dialecte) }} Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo flamenc occidental e mai d'un dialèctes vesins, especialament amb lo [[flamenc oriental]]. == Airal de reparticion == Le flamenc occidental es parlat par apeaquí un milion de personas en [[Flandra Occidentala]] ([[Belgica]]), {{formatnum:90000}} dins l'oèst dels [[Païses Basses]] (dins le districte de [[Flandra zelandesa]], partida de la província de [[Zelanda]]) e {{formatnum:60000}} (en 1999)<ref>[[INSEE]], chiffres de 1999.</ref> dins lo nòrd de [[França]] ([[arrondiment de Dunquèrca]] dins lo departament del [[Nòrd (departament francés)|Nòrd]]). 716gphtg1t1xtxf36qblm6utf3n1sc1 2498876 2498875 2026-04-27T08:24:23Z Jiròni 239 2498876 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga | nom = Flamand occidental | nomnatif = ''West-Vlams'' | carte = Nederlands-westvlaams.png | légende carte = Aire de répartition du flamand occidental. | país = {{Belgica}}<br>{{França}}<br>{{Païses Basses}} | région = [[Flandres (région transfrontalière)|Flandres]] ([[Flandre (Belgique)|belge]], [[Flandre française|française]], [[Flandre zélandaise|zélandaise]]) | originaire = <!-- originaire sur Wikidata --> | locuteurs = 1,1 million | typologie = | couleurfamille = mediumseagreen | famille = {{Hiérarchie|néerlandais|flamand occidental}} | langueofficielle = [[langue régionale endogène]] de Belgique, [[langues régionales ou minoritaires de France|langue régionale]] de France | académie = | iso1 = | iso2 = | iso3 = vls | iso5 = | ietf = | lingua = 52-ACB-ag | type = | étendue = | glottolog = sout3292 | langue fille = [[Flamand de France]] (dialecte) }} Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo flamenc occidental e mai d'un dialèctes vesins, especialament amb lo [[flamenc oriental]]. == Airal de reparticion == Le flamenc occidental es parlat par apeaquí un milion de personas en [[Flandra Occidentala]] ([[Belgica]]), {{formatnum:90000}} dins l'oèst dels [[Païses Basses]] (dins le districte de [[Flandra zelandesa]], partida de la província de [[Zelanda]]) e {{formatnum:60000}} (en 1999)<ref>[[INSEE]], chiffres de 1999.</ref> dins lo nòrd de [[França]] ([[arrondiment de Dunquèrca]] dins lo departament del [[Nòrd (departament francés)|Nòrd]]). 9w77krovsei4h9zg5ux8gutsqznmn2v 2498877 2498876 2026-04-27T08:25:00Z Jiròni 239 2498877 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga | nom = Flamand occidental | nomnatif = ''West-Vlams'' | carte = Nederlands-westvlaams.png | légende carte = Aire de répartition du flamand occidental. | país = {{Belgica}}<br>{{França}}<br>{{Païses Basses}} | région = [[Flandres (région transfrontalière)|Flandres]] ([[Flandre (Belgique)|belge]], [[Flandre française|française]], [[Flandre zélandaise|zélandaise]]) | originaire = <!-- originaire sur Wikidata --> | locutors = 1,1 milion | typologie = | couleurfamille = mediumseagreen | famille = {{Hiérarchie|néerlandais|flamand occidental}} | langueofficielle = [[langue régionale endogène]] de Belgique, [[langues régionales ou minoritaires de France|langue régionale]] de France | académie = | iso1 = | iso2 = | iso3 = vls | iso5 = | ietf = | lingua = 52-ACB-ag | type = | étendue = | glottolog = sout3292 | langue fille = [[Flamand de France]] (dialecte) }} Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo flamenc occidental e mai d'un dialèctes vesins, especialament amb lo [[flamenc oriental]]. == Airal de reparticion == Le flamenc occidental es parlat par apeaquí un milion de personas en [[Flandra Occidentala]] ([[Belgica]]), {{formatnum:90000}} dins l'oèst dels [[Païses Basses]] (dins le districte de [[Flandra zelandesa]], partida de la província de [[Zelanda]]) e {{formatnum:60000}} (en 1999)<ref>[[INSEE]], chiffres de 1999.</ref> dins lo nòrd de [[França]] ([[arrondiment de Dunquèrca]] dins lo departament del [[Nòrd (departament francés)|Nòrd]]). srd2ex91fjwcfz5036h0i4rckyx2e2t 2498878 2498877 2026-04-27T08:33:23Z Jiròni 239 2498878 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lenga | nom = Flamand occidental | nomnatif = ''West-Vlams'' | carte = Nederlands-westvlaams.png | légende carte = Aire de répartition du flamand occidental. | país = {{Belgica}}<br>{{França}}<br>{{Païses Basses}} | région = [[Flandres (région transfrontalière)|Flandres]] ([[Flandre (Belgique)|belge]], [[Flandre française|française]], [[Flandre zélandaise|zélandaise]]) | originaire = <!-- originaire sur Wikidata --> | locutors = 1,1 milion | typologie = | couleurfamille = mediumseagreen |lenga=flamenc occidental |fam1=[[Lengas indoeuropèas]] |fam2=[[Lengas germanicas]] |fam3=[[Lengas germanicas occidentalas]] |fam4=[[Lengas francicas]] |fam5=[[neerlandés]] | langueofficielle = [[langue régionale endogène]] de Belgique, [[langues régionales ou minoritaires de France|langue régionale]] de France | académie = | iso1 = | iso2 = | iso3 = vls | iso5 = | ietf = | lingua = 52-ACB-ag | type = | étendue = | glottolog = sout3292 | langue fille = [[Flamand de France]] (dialecte) }} Lo '''flamenc occidental''' o '''oèst-flamenc''' (autonim : ''West-Vlams'' o ''West-Vlamsch'') es de còps considerat coma un grop de [[Dialèctes neerlandeses|dialèctes del neerlandés]], de còps coma una lenga apertenent al [[lengas germanicas|grop germanic]] de las [[lengas indoeuropèas]]. Lo flamenc occidental es parlat dins divèrsas partidas dels [[Païses Basses]], de [[Belgica]] e de [[França]]. Existís un [[continuum lingüistic]] entre lo flamenc occidental e mai d'un dialèctes vesins, especialament amb lo [[flamenc oriental]]. == Airal de reparticion == Le flamenc occidental es parlat par apeaquí un milion de personas en [[Flandra Occidentala]] ([[Belgica]]), {{formatnum:90000}} dins l'oèst dels [[Païses Basses]] (dins le districte de [[Flandra zelandesa]], partida de la província de [[Zelanda]]) e {{formatnum:60000}} (en 1999)<ref>[[INSEE]], chiffres de 1999.</ref> dins lo nòrd de [[França]] ([[arrondiment de Dunquèrca]] dins lo departament del [[Nòrd (departament francés)|Nòrd]]). d6pmtp444bjc63j32fuajelrqmybr0c 0 201040 2498867 2026-04-27T06:26:08Z Bahaim001 63309 Novèl article a prepaus d'un fusilhatge recent en Mexic 2498867 wikitext text/x-wiki Lo 20 d'abril de 2026, un fusilhatge de massa se debanèt al site arqueologic [[Teotihuacan]] dins l'[[Estat de Mexic]], [[Mexic]]. Julio César Jasso Ramírez, 27 ans, dobrissiá lo fuòc dempuèi lo naut de la Piramida de la Luna, tuant una femna canadiana e ferint 13 autres toristas abans de se [[Suicidi|suicidar]]. == Rèireplan == [[Teotihuacan]] es un dels sites arqueologics precolombians mai grands e mai visitats de Mexic e es una destinacion toristica internacionala màger e [[Patrimòni Mondial de l'UNESCO]]. Es situat dins l'[[Estat de Mexic]], aperaquí 48 km al nòrd-èst de [[Ciutat de Mexic]].<ref>https://www.cnn.com/2026/04/20/americas/mexico-teotihuacan-pyramids-shooting-latam-intl</ref> == Victimas == Una femna, una torista canadiana de 29 ans, foguèt tuada, e 13 autres toristas foguèron ferits: sièis estatsunidencs, tres colombians, dos brasilièrs, una russa, e una autra canadiana.<ref>{{Cite web|date=20 April 2026|title=Canadian woman shot dead in Mexico, authorities say|url=https://www.cbc.ca/news/world/canadian-woman-fatally-shot-mexico-9.7170773|access-date=20 April 2026|website=[[CBC News]]|agency=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=9AAhhEH-ecc|title=Duas brasileiras ficam feridas em ataque a tiros no México|date=22 April 2026|last=Jovem Pan News|access-date=22 April 2026|via=YouTube}}</ref><ref name=":0" /> == Referéncias == {{Referéncias}}{{Esbòs}} [[Categoria:Abril de 2026]] [[Categoria:Crimes d'abril de 2026]] 993ups0b7h4vbqmfz8hvu0jz78cxq09 2498868 2498867 2026-04-27T06:52:04Z Toku 7678 2498868 wikitext text/x-wiki {{ortografia}} {{traduccion automatica}} Lo 20 d'abril de 2026, un fusilhatge de massa se debanèt al site arqueologic [[Teotihuacan]] dins l'[[Estat de Mexic]], [[Mexic]]. Julio César Jasso Ramírez, 27 ans, dobrissiá lo fuòc dempuèi lo naut de la Piramida de la Luna, tuant una femna canadiana e ferint 13 autres toristas abans de se [[Suicidi|suicidar]]. == Rèireplan == [[Teotihuacan]] es un dels sites arqueologics precolombians mai grands e mai visitats de Mexic e es una destinacion toristica internacionala màger e [[Patrimòni Mondial de l'UNESCO]]. Es situat dins l'[[Estat de Mexic]], aperaquí 48 km al nòrd-èst de [[Ciutat de Mexic]].<ref>https://www.cnn.com/2026/04/20/americas/mexico-teotihuacan-pyramids-shooting-latam-intl</ref> == Victimas == Una femna, una torista canadiana de 29 ans, foguèt tuada, e 13 autres toristas foguèron ferits: sièis estatsunidencs, tres colombians, dos brasilièrs, una russa, e una autra canadiana.<ref>{{Cite web|date=20 April 2026|title=Canadian woman shot dead in Mexico, authorities say|url=https://www.cbc.ca/news/world/canadian-woman-fatally-shot-mexico-9.7170773|access-date=20 April 2026|website=[[CBC News]]|agency=[[Reuters]]}}</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=9AAhhEH-ecc|title=Duas brasileiras ficam feridas em ataque a tiros no México|date=22 April 2026|last=Jovem Pan News|access-date=22 April 2026|via=YouTube}}</ref><ref name=":0" /> == Referéncias == {{Referéncias}}{{Esbòs}} [[Categoria:Abril de 2026]] [[Categoria:Crimes d'abril de 2026]] a79rzdgva0cv8v4gisfrxacdlg96jrj