Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 384 2499044 2498981 2026-04-29T19:48:19Z Dostojewskij 20932 /* Naissenças */ + [[Terry Pratchett]] + [[Katariina Tuohimaa]] 2499044 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{abril}} Lo [[28 d'abril]] es lo 118{{e}} [[jorn]] de l'[[annada|an]] (119{{e}} en cas d'[[annada bissextila]]) del [[calendièr gregorian]]. == Eveniments == == Naissenças == * [[1758]] - [[James Monroe]], president dels Estats Units (m. [[1831]]) * [[1889]] - [[António de Oliveira Salazar]], dictador [[Portugal|portugués]] (m. [[1970]]) * [[1924]] - [[Kenneth Kaunda]], president de [[Zambia]] * [[1937]] - [[Saddam Hussein]], èx-líder d'[[Iraq]] (m. [[2006]]) * [[1948]] - [[Terry Pratchett]], escrivan anglés (m. [[2015]]) * [[1974]] - [[Penélope Cruz]], actritz espanhòla * [[1988]] - [[Katariina Tuohimaa]], jogaira de tennis finlandesa == Decèsses == * [[1945]] - [[Benito Mussolini]], dictator d'[[Itàlia]] (executat) * [[1992]] - [[Francis Bacon (pintre)|Francis Bacon]], pintre angloirlandés (n.[[1909]]) * [[2012]] - [[Matilde Camus]], poetessa espanhòla (n.[[1919]]) ---- Vejatz tanben: * [[27 d'abril]] | [[29 d'abril]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] o8vydyfzxmix3xpjsj5o23lysicusky 0 393 2499036 1855246 2026-04-29T19:29:26Z Dostojewskij 20932 /* Eveniments */ + [[1091]] - [[Batalha de la còla de Lebonion]] 2499036 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{abril}} == Eveniments == * [[1091]] - [[Batalha de la còla de Lebonion]] == Naissenças == * [[1854]] - [[Henri Poincaré]], matematician e fisician francés (m.[[1912]]) * [[1899]] - [[Duke Ellington]], musician american de ''jazz'' (m.[[1974]]) * [[1954]] - [[Jerry Seinfeld]], actor american de comèdias en television * [[1957]] - [[Daniel Day-Lewis]], actor irlandés * [[1958]] - [[Michelle Pfeiffer]], actritz americana * [[1970]] - [[Andre Agassi]], jogaire de tennis american * [[1970]] - [[Uma Thurman]], actritz americana. == Decèsses == * [[1951]] - [[Ludwig Wittgenstein]], filosòf austrian (n.[[1889]]) * [[1980]] - [[Alfred Hitchcock]], realizaire britanic de cinèma (n.[[1899]]) * [[2006]] - [[John Kenneth Galbraith]], economista canadian (n.[[1908]]) ---- Vejatz tanben : * [[28 d'abril]] | [[30 d'abril]] * [[genièr]] | [[febrièr]] | [[març]] | [[abril]] | [[mai]] | [[junh]] | [[julhet]] | [[agost]] | [[setembre]] | [[octobre]] | [[novembre]] | [[decembre]] * [[Calendièr d'eveniments]] (los 366 jorns de l'an). [[Categoria:Jorns]] hro5z5gkmi844yudcmsluno49yson4w 0 5739 2499048 2449478 2026-04-29T19:58:49Z Sovenhic 36254 2499048 wikitext text/x-wiki <!-- Article redigit en occitan provençau --> {{omon|Provença-Aups-Còsta d'Azur{{!}}Provença-Aups-Còsta d{{'}}Azur}}{{Infobox País d'Occitània|escut=Blason_Provence_ancien.svg|bandiera=Flag of Provence.svg|capitala=[[Ais de Provença]]|Estat=[[França]]|principalas_vilas=[[Marselha]], [[Ais de Provença]], [[Arle]], [[Tolon]]|Gentilici=provençau -ala|dialècte=occitan ([[provençau]])|panorama=Lavender_field_and_Mont_Ventoux.jpg|nom auto=Provença|localizacion=Provença en Occitània..png}} '''Provença''' (en [[provençau]] {{AFI|[pʁuˈveⁿsɔ, pʁuˈvɛⁿsɔ]}}, en [[niçard]] {{AFI|[pʁuˈveⁿsa]}}, en [[vivaroaupenc]] {{AFI|[pruˈveⁿsa]}}) es una region istorica e culturala d{{'}}[[Occitània]], a l{{'}}èst. Lo gentilici es '''provençau -ala''' (var. '''provençal -ala'''). Provença, tanben, es lo nom d{{'}}un ancian reiaume puei d{{'}}un ancian [[Comtat de Provença|comtat]] que foguèt annexat juridicament en [[1481]] au [[reialme de França|reiaume de França]] e d{{'}}un ancian [[Comtat de Provença|marquesat]]. Correspònd uei, au sens larg, a una granda partida de la region administrativa de [[Provença-Aups-Còsta d'Azur|Provença-Aups-Còsta d{{'}}Azur]], au sud-èst de l{{'}}Estat francés. S{{'}}espandís de la region de [[Nimes]] fins a la riba drecha de [[Var (riu)|Var]] ont bòrda l{{'}}ancian [[Comtat de Niça]] situat a la riba senèstra. Mai lo [[País Niçard]] èra dins lo comtat de Provença fins en [[1388]] e de còps i a de niçards que se dison provençaus. Mai largament, dins un sens culturau e toristic, Provença s{{'}}espandís fins a l{{'}}èst de [[Gard (departament)|Gard]] (delà Ròse fins a [[Nimes]] e [[Vidorle]]) e fins au sud d{{'}}[[Ardecha (departament)|Ardecha]] e de [[Droma (departament)|Droma]]. Tanben lo [[Comtat Venaicin]] fa partida de la Provença culturala e istorica. La capitala istorica de Provença foguèt [[Arle]] de [[911]] a [[1180]], puei [[Ais de Provença]] de [[1180]] a [[1789]]. Mai uei, lo capluòc de la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d{{'}}Azur es [[Marselha]]. == Geografia == Lei departaments de l{{'}}ancian comtat (annexat a [[França]] per [[Loís XI]]) e anciana província reiala francesa correspòndon a una partida de la region administrativa de Provença-Aups-Còsta d{{'}}Azur que recuèrb lei departaments deis [[Aups d'Auta Provença|Aups d{{'}}Auta Provença]] (04), deis [[Aups Maritims]] (06), dei [[Bocas de Ròse]] (13), de [[Var (departament)|Var]] (83) e de [[Vauclusa (departament)|Vauclusa]] (84). === Divisions administrativas === '''[[Aups Maritims]]''' * Superfícia : 4299 km² * Populacion : 1 063 846 abitants (2005) * Prefectura : [[Niça]] * Sosprefecturas : [[Grassa]] * Densitat : 247 ab/km² '''[[Aups d'Auta Provença|Aups d{{'}}Auta Provença]]''' * Superfícia : 6944 km² * Populacion : 153 393 abitants (2005) * Prefectura : [[Dinha]] * Sosprefecturas : [[Barcilona de Provença]], [[Castelana]] e [[Forcauquier]] * Densitat : 22 ab/km² '''[[Var (departament)|Var]]''' * Superfícia : 5973 km² * Populacion : 967 054 abitants (2005) * Prefectura : [[Tolon]] * Sosprefecturas : [[Brinhòla]] e [[Draguinhan]] * Densitat : 162 ab./km² '''[[Vauclusa (departament)|Vauclusa]]''' * Superfícia : 3566 km² * Populacion : 529 077 abitants (2005) * Prefectura : [[Avinhon]] * Sosprefecturas : [[Ate]] e [[Carpentràs]] * Densitat : 148 ab/km² '''[[Bocas de Ròse]]''' * Superfícia : 5112 km² * Populacion : 1 905 829 abitants (2005) * Prefectura : [[Marselha]] * Sosprefecturas : [[Ais de Provença]], [[Arle]] e [[Istre]] * Densitat : 372 ab/km² Culturalament e istoricament, se pòt tanben considerar que lo departament deis '''[[Auts Aups]]''' (05), lo sud de '''[[Droma (departament)|Droma]]''' (26) e la partida èst e sud de '''[[Gard (departament)|Gard]]''' (30)—e una franja sud-èst d{{'}}[[Ardecha (departament)|Ardecha]] (07)—son provençaus. == Istòria == === Preïstòria === Lo territòri que correspònd a la Provença actuala es restat despuei lo [[Paleolitic|Paleolitic Inferior]]. Per exemple, la [[bauma dau Valonet]], situada a [[Ròcabruna (País mentonasc)|Ròcabruna]], mòstra de traças d'ocupacion umana que datan d'au mens un milion d'ans<ref>Henry de Lumley, ''La Grande Histoire des premiers hommes européens'', París, Odile Jacob, 2007, pp. 120-131.</ref>. A [[Sant Estève e Genson]], una autra bauma contèn de vestigis de fogaus utilizats au començament de la [[glaciacion de Mindel]] fa aperaquí {{formatnum:600000}} ans. Puei, durant la fin de l'[[Acheulean]] e lo [[Mosterian]], leis abitats umans venguèron pus frequents. Lei baumas son encara lo luòc preferenciau de descubèrtas sus aquelei culturas car facilitan la conservacion dei vestigis. Pasmens, coma o mòstra lo site de Santa Ana d'[[Èbra]], leis abitats èran pus diversificats e la màger part dei campaments umans preïstorics èran installats en defòra dei [[bauma]]s. Pendent lo periòde finau de la [[Preïstòria]], cau nòtar una certana originalitat dau Paleolitic Superior en Provença. Lo [[Solutrean]], importanta cultura litica d'[[Euròpa Occidentala]], se difusèt pas a l'èst de [[Ròse]] e lo [[Magdalenian]], autra cultura litica majora, passèt pas [[Durença]]. La màger part dei culturas preïstoricas provençalas son donc de culturas localas, caracteristica que perdurèt largament fins au [[Neolitic]]. === Antiquitat === [[Imatge:Carta_de_Provença_en_1125.png|thumb|right|300px|Provença en 1125]] Lo territòri de Provença foguèt poblat au paleolitic e au neolitic. Lei premiers testimoniatges istorics mençonan la preséncia dau pòble [[Ligur]] e l{{'}}arribada dei Cèltas au sègle -IV que se mesclèron de còps amb lei ligurs, mai que mai dins la Bassa Provença ; pasmens, lo començament vertadier de l{{'}}istòria de Provença arribèt au sègle -VI amb la fondacion de [[Marselha]] per lei grècs de [[Focèa]]. Marselha venguèt ansin una ciutat comercianta de cultura grèga en contacte amb lei ligurs e lei cèltas. Aquelei dos pòbles se mesclèron culturalament sota l{{'}}influéncia de la civilizacion grèga, coma o mòstra per exemple lo site arqueologic de [[Glanum]]. Adoptèron tecnicas e practicas artesanalas dei grècs (coma la cultura de la vinha, de l{{'}}olivier, lo biais de bastir lei monuments e lei vilas). Durant lo periòde grèc, Marselha foguèt en relacion sostenguda amb Grècia (recebiá lei produchs d{{'}}Euròpa dau Nòrd per leis exportar fins a l{{'}}airau mediterranèu) e comencèt de desvolopar sa granda activitat maritima ; un dei sei grands navigators, [[Eutimènes]] naviguèt dins l{{'}}Ocean Atlantic fins a [[Senegal]]. Marselha s{{'}}aliguèt puei amb Roma en establissent una relacion d{{'}}ajuda mutuala ; Marselha sonèt Roma per l{{'}}aparar còntra lei gallés e, de son costat, ajudèt Roma còntra [[Cartage]] e mai paguèt una partida dau tribut exigit per lei gallés après la presa de Roma en [[-387]]. Menaçada un còp mai per lei pòbles de l{{'}}interior (Ligurs, Salians - una aligança dei Cèltas - e Allobròges), Marselha sonèt demandèt una vegada mai l{{'}}ajuda de Roma a la fin dau sègle -II ; la guèrra durèt entre [[-125]] e [[-121]] e lei romans s{{'}}installèron definitivament en Provença ; [[Sextius Calvinus]] fondèt ansin ''Aquae Sextiae'' ([[Ais de Provença]]) en [[-122]]. Roma obtenguèt ansin la creacion de la província de ''Gallia Transalpina'' amb Ais per capitala e posquèt ansin religar [[Itàlia]] amb [[Ispània]]. Aquela província venguèt puei la Gàllia Narbonesa (amb ''Narbo'' - uei [[Narbona]] - coma capitala e foguèt traversada per la [[Via Domícia]]. Coma aligada de Roma, Marselha gaudèt d{{'}}un estatut privilegiat e sei eleits locaus posquèron perseguir de carrieras politicas prestigiosas. Pasmens, quand [[Pompèu]] e [[Juli Cesar]] s{{'}}afrontèron, Marselha prenguèt lei parts dau premier, foguèt assejada per Cesar en [[-40]] e conservèt son estatut mai perdèt sa poténcia amb sei territòris (conservèt [[Niça]] e leis illas d{{'}}[[Ieras]]). Roma fondèt de colonias per sei veterans e [[Arle]] prenguèt una granda importància. Lei premiereis invasions barbaras esparnhèron Provença durant lo sègle IV mai fin finala, a la casuda de l{{'}}Empèri Roman, lei [[Visigòts]] e lei [[Burgondis]] se partegèron respectivament l{{'}}Oèst e l{{'}}Èst de Provença. == Cultura de Provença == === Escrivans de Provença === * [[Robèrt Lafont]] * [[Joan Josèp Mariús Dieulofet]] * [[Glaudi Barsotti]] * [[Sèrgi Bec]] * [[Glaudi Brueis]] * [[Gaspar Zerbin|Gaspard Zerbin]] * [[Pèire Pessamessa]] * [[Max Felip Delavoët]] * [[Carles Galtier]] (1913 - 2004) * [[Florian Vernet]] * [[Jòrgi Rebol]] * [[Danièla Jullien]] * [[Joan Ives Casanòva]] * [[Michel Miniussi]] * [[Josèp d'Arbaud|Josèp d{{'}}Arbaud]] * [[Valèri Bernard]] (1860 - 1936) * [[Frederic Mistral]] (1830 - 1914) * [[Victor Gelu]] (1806 - 1885) * [[Josèp Romanilha]] (1818 - 1891) * [[Anfós Daudet]], en francés (1840 - 1897) * [[Marcèu Panhòl]], en francés (1895 - 1974) * [[Joan Giono]], en francés (1895 - 1970) * [[Émile Zola]], en francés (1840 - 1902) * [[Joan Aicard]] (1848 - 1921) === Pintors e escalpraires de Provença === * [[Valèri Bernard]] (1860 - 1936) * [[Pau Cesana]] (1839 - 1906) * [[Josèp Marchand]] (1758 - 1843) * [[Cesar Baldaccini]] (1921 - 1998) * [[Pèire Puget]] (1620 - 1694) * [[Adòlf Monticelli]] (1824 - 1886) * [[Francés Màrius Granet]] (1775 - 1849) == Liames == {{Portal Provença}} {{RegOc}} {{Modèl:Portal:Occitània}} [[Categoria:Província istorica francesa]] [[Categoria:Provença]] [[Categoria:Istòria d'Occitània]] [[Categoria:Geografia d'Occitània]] i5pkq732mff8mtph1obkxkmeuahdt8n 0 16701 2498992 2448712 2026-04-29T13:09:45Z Ziv 56933 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:Duplicate|Duplicate]]: [[File:Churchill 1904 Q 42037.jpg]] → [[File:Winston Churchill 1874 - 1965 Q42037.jpg]] Exact or scaled-down duplicate: [[c::File:Winston Churchill 1874 - 1965 Q42037.jpg]] 2498992 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} {{Infobox Politician | nom = | imatge = Sir Winston Churchill - 19086236948.jpg | legenda = | foncion1 = [[Lista dels primièrs ministres del Reialme Unit|primièr ministre del Reialme Unit]] | a partir del foncion1 = [[26 d'octobre]] de [[1951]] |fins al foncion1 =[[7 d'abril]] de [[1955]] | predecessor 1 = [[Clement Attlee]] | successor 1 =[[Anthony Eden]] | a partir del foncion2 = [[10 de mai]] de [[1940]] | fins al foncion2 =[[27 de julhet]] de [[1945]] | predecessor 2 =Neville Chamberlain | successor 2 =Clement Attlee | a partir del foncion3 = | fins a foncion3 = | eleccion3 = | predecessor 3 = | nom naissença = | naissença = [[30 de novembre]] de [[1874]] | luòc de naissença = [[Blenheim]], [[Anglatèrra]] | nationalitat = | partit = | universitat = }} '''Winston Leonard Spencer Churchill''' (30 de novembre de [[1874]], [[Blenheim]] - 24 de genier de [[1965]], [[Londres]]) es un òme [[politica|politic]] [[Reiaume Unit|britanic]] que tenguèt un ròtle major dins la direccion dau país entre leis [[ans 1910]] e leis [[ans 1950]]. En particular, Premier Ministre entre [[1940]] e [[1945]], foguèt un deis artesans de la resisténcia britanica còntra [[Alemanha]] durant la [[batalha d'Anglatèrra]] e, pus tard, de la victòria deis Aliats còntra l'Aisse. Participèt tanben a la definicion de l'òrdre internacionau eissit de la [[Segonda Guèrra Mondiala]] e au començament de la [[Guèrra Freja]]. Nascut dins una [[familha (parentèla)|familha]] [[aristocracia|aristocratica]] importanta, s'engatjèt brèvament dins l'armada avans de s'interessar a la [[politica]]. Elegit parlamentari per lo premier còp deputat en [[1900]], foguèt tornat elegir d'un biais quasi ininterromput fins a [[1965]]. Comencèt sa carriera dins lo camp [[conservatisme|conservator]], mai faguèt partida dau camp liberau de [[1904]] a [[1924]]. Rapidament remarcat per sei talents oratòris, èra tanben un escrivan reconegut que rescontrèt lo succès tre la fin deis [[ans 1890]] amb la publicacion de racòntes de guèrras viscuts coma [[oficier]] ò [[correspondent de guèrra]]. Aqueu trach literari demorèt una constanta de la vida politica de Churchill que recebèt lo [[Prèmi Nobel de Literatura]] per seis obratges istorics (en particular sei Memòrias). Recebèt son premier ministèri en [[1905]] e, durant sa carriera, ocupèt fòrça pòstes importants dins lo govèrn britanic coma ministre dei [[colonialisme|colonias]], de la [[marina militara|marina]] ([[Premier Lord de l'Amirautat]]), de l'armament ò de l'[[economia]] ([[Cancelier de l'Escaquier]]). Se destrièt avans la [[Premiera Guèrra Mondiala]] per sa politica de modernizacion de l'armament navau e, durant la guèrra, per son sostèn au desvolopament dau [[carri de combat]]. Pasmens, deguèt demissionar après la revirada de l'[[expedicion dei Dardanèls]] qu'èra una de seis idèas. Après guèrra, participèt ai negociacions dau [[tractat de Versalhas]]. Nomat ministre de l'economia, restabliguèt l'[[escandau aur]]. Aquò foguèt a l'origina d'una crisi economica qu'entraïnèt de grèvas duras dins lei [[mina (jaç)|minas]] en [[1926]]. Vengut una figura centrala dei mitans conservators e [[reaccion (politica)|reaccionari]], aguèt una influéncia mens importanta dins leis [[ans 1930]]. D'efiech, partisan dau rearmament e d'una aliança amb [[França]] per luchar còntra la menaça [[Alemanha|alemanda]], foguèt pas escotat per l'opinion publica. Pasmens, en mai de [[1940]], après la revirada de la [[campanha de Norvègia]], foguèt nomat Premier Ministre. En despiech de la desfacha francesa, refusèt de negociar amb [[Adolf Hitler|Hitler]] e organizèt la resisténcia britanica ais atacas [[Alemanha|alemandas]], [[Itàlia|italianas]] e [[Japon|japonesas]]. Après plusors desfachas, l'intrada en guèrra de l'[[URSS]] e deis [[USA|Estats Units]] permetèt d'equilibrar lo conflicte que s'acabèt per la victòria deis Aliats en [[1945]]. Eròi de la [[Segonda Guèrra Mondiala]], Churchill foguèt paradoxalament batut per lei trabalhistas ais eleccions generalas de [[1945]]. Cap de l'oposicion fins a son retorn au poder de [[1951]] a [[1955]], assaièt de mantenir l'unitat de l'[[Empèri Britanic]] e d'organizar l'aliança dei país occidentaus per combatre l'expansionisme e l'influéncia de l'[[URSS|Union Sovietica]] dins lo monde. [[Noblesa|Anoblit]] en [[1953]], retirat en [[1955]], demorèt deputat durant un desenau d'annadas suplementàrias, mai son activitat politica foguèt febla durant lo periòde finau de sa [[vida]]. == Biografia == === Jovença, formacion e intrada dins la vida politica === ==== Originas e estudis ==== Winston Churchill nasquèt lo 30 de novembre de [[1874]] dins lo [[palais de Blenheim]]. Sa [[familha (parentèla)|familha]] fasiá partida de l'elèit anglosaxon dau periòde. Son paire, [[Randolph Henry Spencer Churchill]] ([[1849]]-[[1895]]), èra un descendent dirècte dau [[duc de Marlborough]]. Elegit deputat conservator a 25 ans, foguèt una personalitat influenta de la vida politica britanica de la fin dau sègle XIX<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Antoine Capet, ''Churchill : Le dictionnaire'', París, Perrin, 2018, pp. 26-27.</ref>. Pasmens, coma èra pas lo fiu ainat de sei parents, eiretèt pas dau títol ducau. Sa maire, [[Jennie Jerome]] ([[1854]]-[[1921]]), èra la filha dau milionari [[USA|estatsunidenc]] [[Leonard Jerome]] ([[1817]]-[[1891]]). Descendenta d'una familha d'[[eiganaud]]s, transmetèt un bòn mestritge de la cultura [[França|francesa]] a son fiu<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Antoine Capet, ''Churchill : Le dictionnaire'', París, Perrin, 2018, pp. 27-28.</ref>. Winston Churchill anèt a l'escòla a partir de [[1881]]. Delaissat per sei parents qu'èran prés per seis obligacions politicas e mondanas, i obtenguèt de resultats mediòcres. En [[1888]], jonhèt l'escòla d'[[Harrow School|Harrow]] en vista de venir [[militar]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Bédarida, ''Churchill'', París, Fayard, 1999, p. 44.</ref>. Passèt just just lo concors d'intrada de l'[[Acadèmia Reiala Militara de Sandhurst|Acadèmia de Sandhurst]] en [[1893]] après doas reviradas e una inscripcion dins una escòla especiala per mielhs preparar leis espròvas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 20-21.</ref>. ==== Carriera militara e correspondent de guèrra ==== [[Fichièr:Winston Churchill 1874 - 1965 Q42037.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] de Churchill en [[1904]].]] {{veire|Segonda Guèrra dei Boers}} Churchill venguèt [[sosluòctenent]] dins lo [[4th Queen's Own Hussars]], un [[regiment]] de [[cavalariá]], lo 20 de febrier de [[1895]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 21-25.</ref>. Pasmens, voliá pas seguir una carriera militara classica car preferissiá èsser pròche de l'accion. Demandèt donc rapidament de venir observator militar dins de [[guèrra|conflictes]] exteriors. En [[1895]], foguèt ansin mandat dins l'[[Fòrças armadas espanhòlas|armada espanhòla]] encargada de reprimir l'insureccion de [[Cuba]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Bernard Michal e Pierre Guillemot, ''Churchill le dernier Victorien'', Genèva, 1974, p. 30.</ref>. Puei, tornèt jonhér son unitat en [[Índia]] onte participèt a d'expedicions còntra de [[Tribú (etnologia)|tribüs]] [[Afganistan|afganas]]. I escriguèt son premier [[libre]], ''The Story of the Malakand Fielf Force'' (« La Guèrra de Malakand »), en [[1898]]. L'obratge, foguèt ben acuelhit e Churchill recebèt fòrça messatges de felicitacion, comprés de part dau [[Edoard VII|prince de Galas]]. Durant aqueu periòde, comencèt de trabalhar coma correspondent de guèrra per de [[jornau]]s britanics. Transferit en [[Egipte]] en [[1898]] au sen dau [[21st Lancers]], visitèt lo país e participèt ais operacions còntra l'insureccion madista en [[Sodan]]. I foguèt implicat dins la [[batalha d'Òmdurman]] e trabalhèt tornarmai coma [[correspondent de guèrra]]. Aquò li permetèt d'escriure un segond obratge, ''The River War'' (« La Guèrra dau Fluvi »), que depintava leis operacions de la reconquista de Sodan per lei [[Reialme Unit|Britanics]]. Lei criticas foguèron tornarmai bònas e, en [[1899]], Churchill quitèt l'armada per assaiar d'intrar en politica. Pasmens, foguèt batut a una eleccion parciala organizat a [[Oldham]]. Après aquela revirada, venguèt correspondent de guèrra per lo ''[[Morning Post]]'' e anèt en [[Sud-Africa]] per seguir la [[Segonda Guèrra dei Boers|Guèrra dei Boers]] ([[1899]]-[[1902]]). [[Presonier de guèrra|Capturat]] amb un [[tren blindat]] dins la region de [[Ladysmith]], capitèt de s'escapar e de rejónher l'armada dau generau Buller<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 61-62.</ref>. Son evasion suscitèt l'interès dau public e Churchill aquistèt una gròssa notorietat au sen de la populacion britanica. Puei, tot en demorant [[correspondent de guèrra]], recebèt un comandament dins l'[[Fòrças armadas britanicas|armada britanica]] e se destrièt durant lei batalhas de [[batalha de Spion Kop|Spion Kop]] (23-24 de genier de [[1900]]) e de [[Batalha de Diamond Hill|Diamond Hill]] (11-12 de junh de [[1900]])<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 62-64.</ref>. Publiquèt dos obratges sus aqueleis experiéncias e, aqueu còp, foguèt elegit deputat d'Oldham ais eleccions generalas de [[1900]]. ==== L'intrada dins la vida politica britanica ==== Inicialament [[Conservatisme|conservator]], Churchill se raprochèt rapidament dau [[Partit Liberau (Reiaume Unit)|Partit Liberau]] e venguèt amic amb divèrsei representants de l'ala radicala d'aqueu [[partit politic|partit]] coma [[Lloyd George]] ([[1863]]-[[1945]]). En decembre de [[1905]], foguèt nomat sota-secretari d'Estat ai Colonias encargat de [[Sud-Africa]] dins lo gabinet [[Henry Campbell-Bannerman|Campbell-Bannerman]]. Aquò marquèt lo començament de sa carriera ministeriala. Pue, elegit deputat liberau de [[Manchester]] en [[1906]], venguèt ministre dau Comèrci en [[1908]]. Durant aquela premiera partida de sa vida politica, se prononcièt en favor d'un programa inspirat per la [[democracia sociala]] [[Alemanha|alemanda]] : limitacion de la durada dau trabalh jornadier dins lei [[mina (jaç)|minas]], lucha còntra l'esplecha de la man d'òbra [[industria]]la, lucha còntra lo [[caumatge]], aumentacion dei [[impòst|taxas]] per lei classas pus ricas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 157-166.</ref>. En [[1910]]-[[1911]], vengut ministre de l'Interior, defendiguèt l'òrdre public e participèt personalament a un assaut de la [[polícia]] còntra un immòble tengut per d'[[anarquisme|anarquistas]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, p. 194.</ref>. En [[1911]], foguèt nomat ministre de l'Amirautat. Persuadit qu'un [[guèrra|conflicte]] èra imminent, prenguèt l'[[amirau]] [[John Fisher (1èr baron Fisher)|Fisher]] coma conselhier. Fisher èra lo conceptor dei [[cuirassat]]s de tipe ''[[Dreadnought]]'' e prepausèt divèrsei programas de modernizacion. Churchill sostenguèt sei projèctes e accelerèt la construccion d'[[Naviri de guèrra|armaments navaus]] modèrnes<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Bédarida, ''Churchill'', París, Fayard, 1999, p. 119.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Robert K. Massie, ''Castles of Steel : Britain, Germany and the winning of the Great War at sea'', Londres, Vintage Random House, 2007, p. 288.</ref>. Melhorèt tanben la vida deis equipatges. En [[1914]], èra ansin lèst au començament de la guèrra e ordonèt rapidament la mesa en alèrta de la flòta tre lo 1{{èr}} d'aost de [[1914]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''Rêves de gloire : 1874-1932'', París, Robert Laffont, 1985, p. 394.</ref>. === De la Premiera a la Segonda Guèrra Mondiala === {{veire|Premiera Guèrra Mondiala}} ==== L'expedicion dei Dardanèls ==== [[Fichièr:W Beach Helles Gallipoli.jpg|thumb|right|Plaja dei [[Dardanèls]] quauquei jorns avans l'evacuacion aliada de [[1916]].]] {{veire|Batalha dei Dardanèls}} Premier lord de l'Amirautat – títol portat per lo ministre de la Marina – Churchill èra partisan d'atacas perifericas còntra leis Empèris Centraus. Après quauquei mes de guèrra, suggeriguèt donc d'organizar una expedicion francobritanica per passar leis Estrechs, ocupar [[Constantinòble]], sortir l'[[Empèri Otoman]] dau conflicte e establir una rota de comunicacion vertadiera amb [[Russia]]. Pasmens, mau organizada, l'ofensiva navala foguèt blocada per de [[Mina marina|minas marinas]] e un desbarcament de tropas foguèt arrestat per lei Turcs a la [[batalha dei Dardanèls]] (18 de març de [[1915]] - 9 de genier de [[1916]]). Aquela revirada entraïnèt sa demission lo 11 de novembre de [[1915]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''Rêves de gloire : 1874-1932'', París, Robert Laffont, 1985, p. 372.</ref>. Dins aquò, durant aqueu periòde, Churchill trabalhèt sus dos projèctes tecnics importants. Lo premier foguèt la creacion de la ''[[Room 40]]'', un servici encargat de descriptar lei comunicacions [[Alemanha|alemandas]]. Aguèt un ròtle non negligible dins lei victòrias de la [[Royal Navy|marina britanica]] deis [[Batalha deis illas Falkland|Illas Falkland]] (8 de decembre de [[1914]]) e dau [[Batalha dau Dogger Bank (1915)|Dogger Bank]] (24 de genier de [[1915]])<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Bédarida, ''Churchill'', París, Fayard, 1999, p. 134.</ref>. Lo segond foguèt lo desvolopament dei premiers prototipes de [[carri de combat|carri]] britanics. Aquò foguèt a l'origina dau tèrme anglosaxon « tank » qu'es utilizat per designar aquelei blindats car, per mantenir lo secrèt, lo projècte recebèt aqueu còdi<ref>La necessitat de mantenir lo secrèt èra mai que mai intèrna car Churchill, coma ministre de la Marina, aviá normalament pas lo drech d'acordar de fons per desvolopar una arma destinada ai fòrças terrèstras. D'efiech, a la descubèrta dau projècte, foguèt brèvament atacat per destornament de fons per quauqueis adversaris.</ref>. ==== La fin de la guèrra e l'oposicion a la revolucion bolchevica ==== Après sa demission, Churchill demandèt un comandament en [[França]] e foguèt nomat [[luòctenent-coronèu]] dins un regiment [[Escòcia|escocés]], lo ''[[Royal Scots Fusiliers]]''<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, p. 301.</ref>. Aquò aviá per objectiu de restaurar sa reputacion dins lo monde politic britanic, mai participèt a de combats vertadiers<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 301-302.</ref>. Aquò durèt fins au 16 de mai de [[1916]], mai Churchille demorèt en defòra dau govèrn fins au 17 de julhet de [[1917]] e sa nominacion coma ministre de l'Armament per [[David Lloyd George]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''Rêves de gloire : 1874-1932'', París, Robert Laffont, 1985, p. 508.</ref>. A aqueu pòste, s'assegurèt de l'avitalhament dei tropas. Contunièt tanben de sostenir lo desvolopament e l'utilizacion dei carris de combat. Après la guèrra, assaièt de moderar leis exigéncias de [[Georges Clémenceau|Clémenceau]] durant lei negociacions dau [[Tractat de Versalhas]]. Pasmens, a aquela epòca, s'interessèt mai que mai a la [[Revolucion Russa]]. S'opausèt ai bolchevics e sostenguèt activament leis [[armadas blancas]] durant la [[Guèrra Civila Russa]]. Mai sa posicion èra minoritària au sen dau govèrn e l'activisme antibolchevic de Churchill venguèt pauc a cha pauc geinant per la [[diplomacia]] britanica<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''Rêves de gloire : 1874-1932'', París, Robert Laffont, 1985, p. 568.</ref>. En [[1921]], foguèt donc nomat secretari d'Estat ai Colonias. Aguèt alora un ròtle important dins lei negociacions destinadas a reglar la question irlandesa. S'ocupèt tanben de l'organizacion dei [[colonialisme|colonias]] e de la [[zòna d'influéncia]] de [[Londres]] en [[Orient Mejan]] après l'afondrament definitiu de l'[[Empèri Otoman]]. Per aquò, prenguèt [[Thomas Edward Lawrence]], dich Lawrence d'Arabia, coma conselhier. ==== Lo tornant conservator ==== [[Fichièr:Tyldesley miners outside the Miners Hall during the 1926 General Strike.jpg|thumb|right|Grevistas anglés en [[1926]].]] En [[1922]], après la dislocacion de la coalicion [[govèrn|governamentala]] unissent liberaus e conservators, Churchill foguèt largament batut ais eleccions generalas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''Rêves de gloire : 1874-1932'', París, Robert Laffont, 1985, p. 612.</ref>. Se retirèt durant quauquei mes sus la [[Còsta d'Azur]] per se pausar. Tornarmai batut ais eleccions de [[1923]], s'opausèt au raprochament entre lei liberaus e lei trabalhistas. Lo ponch principau de desacòrdi èra la volontat dei trabalhistas d'instaurar de mesuras [[proteccionisme|proteccionistas]] per assaiar de luchar còntra lo [[caumatge]]. Quitant lo partit liberau, Churchill foguèt encara batut a una eleccion parciala en [[1923]] avans de tornar trobar lo Parlament ais eleccions generalas de [[1924]]. Lo Premier Ministre [[Stanley Baldwin]] decidèt alora de lo nomar [[cancelier de l'Escaquier]], en partida per empachar la formacion d'un [[partit politic|partit]] centrista a l'entorn de plusors figuras de la vida politica britanica<ref>D'efiech, a aquela epòca, Churchill, Lloyd George e F. E. Smith, tres orators de tria, aurián poscut fondar un movement situat entre lei liberaus e lei conservators.</ref>. A la fin de [[1924]], Churchill s'entornèt oficialament dins lo grop conservator per i demorar fins a la fin de sa carriera politica. Coma [[cancelier de l'Escaquier]], es mai que mai conegut per lo restabliment de l'[[escandau aur]], una decision economica catastrofica que menèt a una [[grèva generala]] en [[1926]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, p. 399.</ref>. D'efiech, decidida per de rasons politicas<ref>Lei trabalhistas èran tanben favorables a una mesura vista coma un retorn a la normala de l'avans guèrra.</ref>, aquela mesura entraïnèt una crisi dins l'industria miniera. Churchill luchèt còntra lei grevistas d'un biais determinat e sa paur dau [[comunisme]] lo menèt vèrs de posicions conservatritz fòrça radicalas. Dins lei colonias, refusèt tota liberalizacion de l'òrdre coloniau e, en [[Euròpa]], se raprochèt d'una [[Itàlia]] [[Benito Mussolini|Mussoliniana]] considerada coma un [[Barri (arquitectura)|barri]] eficaç còntra lo comunisme<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Philippe Foro, ''L'Italie fasciste'', Armand Colin, 2016.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''Rêves de gloire : 1874-1932'', París, Robert Laffont, 1985, p. 666.</ref>. Venguèt ansin una figura populara au sen dei mitans [[Reaccion (politica)|reaccionaris]], mai èra execrat per lei trabalhistas e lei sindicalistas. === La Segonda Guèrra Mondiala === ==== La nominacion coma Premier Ministre ==== [[Fichièr:Wc0107-04780r.jpg|thumb|right|Churchill amb un casco militar durant la [[batalha d'Anglatèrra]].]] Durant leis [[ans 1930]], Churchill foguèt tanben un partisan dau rearmament e dau raprochament amb [[França]] per contrar la menaça representada per la politica d'[[Adolf Hitler]]. Pasmens, dins un país traumatizat per lei combats de [[Premiera Guèrra Mondiala|1914-1918]], l'opinion publica britanica preferiguèt escotar lei declaracions rassegurantas de [[Stanley Baldwin]] e de [[Neville Chamberlain]]. Pasmens, après la signatura deis [[acòrdis de Munic]] e l'invasion de [[Checoslovaquia]] per la ''[[Wehrmacht]]'', leis Anglés comprenguèron pauc a cha pauc la natura dau regim [[nazisme|nazi]]. La popularitat de Churchill aumentèt alora a mesura de l'aumentacion de l'agressivitat alemanda. Finalament, lo [[Reiaume Unit]] e [[França]] declarèron la guèrra lo 3 de setembre de [[1939]]. Un govèrn de guèrra foguèt format per [[Neville Chamberlain|Chamberlain]] e Churchill tornèt venir [[Premier lord de l'Amirautat]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''L'épreuve de la solitude : 1932-1940'', París, Robert Laffont, 1990, pp. 476-477.</ref>. Dins aquò, en despiech de quauqueis [[escaramocha]]s, lo frònt francés demorèt suau. Churchill e la marina britanica foguèron donc lei figuras principalas de la guèrra durant aqueu periòde. En particular, après la destruccion dau cuirassat leugier ''[[Admiral Graf Spee]]'', Churchill preconizèt de blocar lo [[pòrt (marina)|pòrt]] [[Norvègia|norvegian]] de [[Narvik]]. Lo refús de Chamberlain de sostenir aqueu projècte menèt a l'[[invasion alemanda de Norvègia]] e a un vòte de desfiança au Parlament<ref>'''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''L'épreuve de la solitude : 1932-1940'', París, Robert Laffont, 1990, p. 558</ref>. ==== Lo motor de la resisténcia britanica ==== Après lo refús de [[Edward Frederick Lindley Wood|lord Halifax]], Churchill foguèt nomat coma Premier Ministre lo 10 de mai de [[1940]] per dirigir un govèrn d'[[union nacionala]] dominat per lei trabalhistas e lei conservators. Aquela chausida suscitèt un entosiasme limitat au sen de l'elèit britanic. Pasmens, après l'[[evacuacion de Dunquèrca]] e la desfacha de [[França]], Churchill capitèt de galvanizar la populacion per resistir a l'ofensiva aeriana de la ''[[Luftwaffe]]'' ([[batalha d'Anglatèrra]]), bastir de defensas costieras e organizar la còntra-ofensiva sus de frònts periferics coma la [[frontiera]] entre [[Libia]] e [[Egipte]] onte leis [[Itàlia|Italians]] deguèron demandar una ajuda militara alemanda per tenir sei posicions. [[Diplomacia|Diplomaticament]], se raprochèt deis [[USA|Estats Units]]. Sostenguèt tanben la [[França Liura]] dau [[Charles de Gaulle|generau de Gaulle]]. ==== La victòria còntra l'Aisse ==== [[Fichièr:Yalta Conference 1945 Churchill, Stalin, Roosevelt.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] de Churchill, de [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt]] e d'[[Estalin]] a la [[conferéncia de Ialta]].]] Churchill sostenguèt l'adopcion d'una estrategia periferica. Per aquò, voliá atacar dins lo [[Mar Mediterranèa|bacin mediterranèu]] e dins lei [[Balcans]] qu'èran de ponchs febles de l'Aisse. Capitèt ansin d'obtenir una importanta ajuda [[USA|estatsunidenca]] per atacar lei Germanoitalians en [[Africa]]. Aquò menèt a la conquista de [[Libia]] après la [[batalha d'El Alamein]], ai desbarcaments aliats d'[[Africa dau Nòrd]] e au mandadís de materiaus militars a la guerilha [[Iogoslavia|iogoslava]] de [[Tito]]. Puei, en [[1943]], lei desbarcaments en [[Sicília]] e dins lo sud d'[[Itàlia]] entraïnèron la casuda dau regim de [[Benito Mussolini|Mussolini]]. En parallèl, Churchill realizèt plusors viatges per renforçar lei relacions amb leis [[USA|Estats Units]] e l'[[URSS|Union Sovietica]]. Pasmens, en causa dau blocatge deis armadas aliadas en [[Itàlia]], deguèt pauc a cha pauc tenir còmpte de l'influéncia de [[Washington]] sus la conducha de la guèrra e acceptar la dubertura d'un frònt en [[França]]. Aquò se debanèt lo 6 de junh de [[1944]] a l'eissida dau [[desbarcament de Normandia]]. Leis armadas dau [[Reiaume Unit]] e dau [[Commonwealth]] participèron a la liberacion de [[França]], de [[Belgica]] e dei [[Païses Basses|País Bas]] avans d'intrar en [[Alemanha]]. Pendent aqueu periòde, Churchill sostenguèt lo generau de Gaulle e aguèt un ròtle major dins l'integracion de [[França]] au sen dei « Cinc Grands » de l'òrdre internacionau definit ai [[conferéncia de Ialta|conferéncias de Ialta]] e de [[conferéncia de Postdam|Postdam]]. En mai dei liames culturaus entre Churchill e [[França]], aquò èra destinat a trobar un sostèn per [[Londres]] dins un monde onte leis empèris [[colonialisme|coloniaus]] èran mai e mai contestats. Pasmens, Churchill se preocupèt gaire de l'economia e preferiguèt laissar la gestion deis afaires financiers a [[John Maynard Keynes]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Robert Skidelsky, ''Fighting for Britain'', Macmillan, 2000, p. 138.</ref>. Ansin, a la guèrra, l'otís industriau britanic èra vièlh e gausit. Dins lo corrent de l'après-guèrra, aguèt de dificultats en fàcia d'usinas francesas e alemandas nòvas e modèrnas. === L'après-guèrra === ==== La desfacha electorala de 1945 ==== La coalicion governamentala britanica constituïda en [[1940]] se desagreguèt en mai de [[1945]]. Leis eleccions generalas foguèron un succès major per lei trabalhistas que ganhèron 393 sètis còntra 197 per lei conservators<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Kersaudy, ''Winston Churchill : le pouvoir de l'imagination'', 2011, p. 578.</ref>. Churchill, batut, deguèt demissionar e foguèt remplaçat per [[Clement Attlee]]. Plusors factors explican aquela desfacha suspresa : la desirança de reformas au sen de la populacion, l'imatge de « senhor de guèrra » de Churchill qu'èra pas considerat coma un cap politic capable de gerir lo país durant un periòde de [[patz]] e divèrseis errors de Churchill eu meteis durant la campanha (insultas còntra de trabalhistas, discors anticomunistas virulents, etc.<ref>'''[[francés|(fr)]]''' François Kersaudy, ''Winston Churchill : le pouvoir de l'imagination'', 2011, pp. 575-576.</ref>). ==== Lo començament de la Guèrra Freja e lei darriers mandats ==== [[Fichièr:Churchillwithsonandgrandson.jpg|thumb|right|Churchill vestit de son unifòrme d'aparat après son anobliment.]] Durant lo rèsta deis [[ans 1940]], Churchill dirigiguèt l'oposicion conservatritz e s'engatjèt còntra lo comunisme. En particular, lo 5 de març de [[1946]] en preséncia dau president estatsunidenc [[Harry Truman]], prononcièt un [[Discors de Fulton|discors dins la vila de Fulton]]. Denonciant l'expansionisme [[URSS|sovietic]] dins lo monde e la mesa en plaça dau [[ridèu de fèrre]] en [[Euròpa]], es considerat coma una etapa importanta dins l'entraïnament de la [[Guèrra Freja]]. Sostenguèt egalament lei projèctes d'union entre país europèus e la mesa en plaça d'una aliança angloestatsunidenca permanenta per contenir lei Sovietics. Condamnèt tanben l'independéncia acordada a [[Índia]]. En revènge, en despiech de son ròtle de cap oficiau de l'oposicion, participèt pauc ai debats politics intèrnes dau [[Reiaume Unit]]. Aquela estrategia foncionèt e lei trabalhistas perdiguèron la majoritat ais eleccions de [[1951]]. Churchill tornèt venir Premier Ministre e formèt un govèrn dominat per l'ala [[liberalisme|liberala]] dau partit conservator. Amb de personalitats coma [[Richard Austen Butler]], [[Anthony Eden]] e [[Harold Macmillan]], menèt una politica d'assopliment dau dirigisme trabalhista, de renforçament de l'aliança amb [[Washington]] e de defensa de l'[[Empèri Britanic|Empèri]]. Churchill mandèt ansin de tropas en [[Kenya]] per reprimir l'[[insureccion Mau Mau]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, pp. 843-861.</ref> e en [[Malàisia]] per combatre una [[Insureccion comunista malaia|insureccion comunista]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Richard Stubbs, ''Hearts and Minds in Guerilla Warfare : The Malayan Emergency 1948–1960'', Nòva York, Eastern University, 2001, 300 p.</ref>. A partir de [[1951]], la santat de Churchill venguèt marrida. Anoblit lo 24 d'abriu de [[1953]] per la rèina [[Elisabèt II del Reialme Unit|Elisabèt II]], foguèt victima d'un [[accident vascular cerebrau]] en junh. Afeblit, capitèt de se restablir per tornar prendre sa plaça dins la vida politica britanica en octòbre. Pasmens, deguèt acceptar d'alentir seis activitats. Finalament, abandonèt la direccion dau govèrn lo 6 d'abriu de [[1955]]. Demorèt parlamentari fins a [[1964]], mai limitèt desenant seis intervencions. ==== La retirada e la mòrt ==== [[Fichièr:Clapham Junction Sir Winston Churchill's Funeral Train geograph-2675150-by-Ben-Brooksbank.jpg|thumb|right|[[Fotografia]] dau [[tren]] funerari de Churchill.]] Lo periòde [[1955]]-[[1965]] es considerat coma la retirada de Churchill. Passèt la màger part d'aqueleis annadas dins son ostau de [[Chartwell]], dins son apartament londonenc ò en [[Occitània]]. [[Prèmi Nobel de Literatura]] en [[1953]], contunièt d'escriure sei memòrias e se consacrèt a de trabalhs istorics. Foguèt tanben pus frequentament tocat per la [[depression (malautiá)|depression]]. Moriguèt finalament lo 24 de genier de [[1965]] en causa dau segond accident vascular cerebrau. Un decrèt de la rèina ordonèt l'organizacion de funeralhas nacionalas. Son ataüt foguèt expausat tres jorns au [[Westminster Hall]] per recebre l'omenatge de la populacion. Puei, a l'eissida d'un important cortegi militar organizat per lei fòrças terrèstras, navalas e aerianas dau [[Reiaume Unit]], foguèt enterrat dins lo [[cementèri]] de la glèisa de [[Bladon]]. == Annèxas == === Liames intèrnes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Batalha d'Anglatèrra]]. * [[Batalha dei Dardanèls]]. * [[Conservatisme]]. * [[Empèri Britanic]]. * [[Segonda Guèrra dei Boers]]. * [[Segonda Guèrra Mondiala]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' François Bédarida, ''Churchill'', París, Fayard, 1999, 571 p. * '''[[anglés|(en)]]''' Carlo D'Este, ''Warlord : a life of Winston Churchill at war, 1874-1945'', Nòva York, Harper, 2008, 864 p. * '''[[anglés|(en)]]''' Roy Jenkins, ''Churchill A Biography'', París, Pan Books, coll. « New Ed », 2002, 1020 p. * '''[[francés|(fr)]]''' François Kersaudy, ''Winston Churchill : Le pouvoir de l'imagination'', París, Tallandier, 2015. * '''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''Rêves de gloire : 1874-1932'', París, Éditions Robert Laffont, 1985. * '''[[francés|(fr)]]''' William Manchester, ''L'Épreuve de la solitude : 1932-1940'', París, Éditions Robert Laffont, 1990. * '''[[francés|(fr)]]''' Max Schiavon, ''Le Front d’Orient. Du désastre des Dardanelles à la victoire finale 1915-1918'', Tallandier, 2014. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Primièr ministre Reialme Unit|abans=[[Neville Chamberlain]]<br />([[1937]] a [[1940]])<br />[[Clement Attlee]]<br />([[1945]] a [[1951]])|aprèp=[[Clement Attlee]]<br />([[1945]] a [[1951]])<br />[[Anthony Eden]]<br />([[1955]] a [[1957]])|periòde=[[1940]] a [[1945]]<br />[[1951]] a [[1955]]}} {{SuccessionDebuta}} {{SuccessionCentre| abans= [[François Mauriac]] | títol=[[Prèmi Nobel de Literatura]]| pendent= 1953 | aprèp= [[Ernest Hemingway]] }} {{SuccessionFin}} {{espaci}} {{Prèmi Nobel de Literatura}} {{DEFAULTSORT:Churchill, Winston}} [[Categoria:Naissença al Reialme Unit]] [[Categoria:Naissença en 1874]] [[Categoria:Decès en 1965]] [[Categoria:Cap d'Estat o de govèrn de la Segonda Guèrra Mondiala]] [[Categoria:Cavalièr de la Cambaliga]] [[Categoria:Companh de la Liberacion]] [[Categoria:Escrivan britanic]] [[Categoria:Escrivan de lenga anglesa]] [[Categoria:Francmaçon]] [[Categoria:Istorian britanic]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de Literatura]] [[Categoria:Personalitat protestanta]] [[Categoria:Pintre]] [[Categoria:Prèmi Nobel britanic]] [[Categoria:Primièr ministre del Reialme Unit]] 20jq7jzghdd6462pcc1j30t5ne8vd4v 0 21666 2499024 2455320 2026-04-29T18:41:16Z Poiuytrell 61256 2499024 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{1000 fondamentals}} [[Fichièr:K2 8611.jpg|thumb|right|300px|Lo [[K2]] dins [[Imalaia]]]] Una '''montanha'''<ref>{{Dicodòc|Montagne}}</ref> es una estructura topografica en relèu positiu, fasent generalament partida d'una ''cadena de montanhas''. Lo mot pòt tanben designar un pastural en nauta altitud. == Caracteristicas e formacion == L'altitud d'una montanha es la nautor de son som a respècte del [[nivèl de la mar]]. L'importància d'una montanha se pòt tanben mesurar per la diferéncia d'altitud entre son som e las tèrras a l'entorn. Una montanha se forma totjorn gràcias a de fòrças que modifican l'equilibri gravitari ([[geoïde]], o camps d'egala pesantor) en desplaçant (o en ajustant) de ròcas vèrs lo naut. Lo desequilibri atal creat provòca un relèu positiu, e per [[Isoestasia|compensacion isoestatica]] (flotason de la [[crosta terrèstra]] sul [[Mantèl (Tèrra)|mantèl]]) un espessiment de la crosta (que pòt passar d'una espessor abituala de 30&nbsp;km a mai de 60&nbsp;km). Dos mecanismes principals permeton de retrobar un estat d'equilibri (relèu nul): l'extension (observada dins los [[Alps]], lo [[Grand Bacin|Basin and Range]] de l'Oèst dels [[Estats Units d’America|Estats Units]], dins los [[Andes]], al [[Tibet]], dins la cadena erciniana…) e l'[[erosion]]. Aquestes dos mecanismes provòcan un aprimatge crostal, e provòcan generalament una diminucion del relèu (absolut e relatiu). == Orogenèsi == {{Lópia|Orogenèsi}} L'[[orogenèsi]] (literalament « naissença del relèu ») pòt aver mantuna causa, mas la principala es deguda als movements [[tectonica de las placas|tectonics]]. La [[subduccion]] d'una placa oceanica jos una placa oceanica o continentala forma una [[sèrra]] (la [[Cordilhièra dels Andes]], las [[Montanhas Rocosas]]). La collision de doas placas continentalas pòt seguir e crear una cadena de collision (los [[Alps]], [[Caucàs]], [[Imalaia]]. La [[crosta terrèstra]] es espessida per de falhas e de plecs s'exprimisson a totas las escalas (de l'escala continentala a l'escala microscopica). La preséncia d'una anomalia termica pòt tanben provocar la formacion d'un relèu per l'apòrt de material ([[volcanisme|volcan]]) e/o per la modificacion de la densitat (e doncas la flotabilitat) de la [[crosta]] o de la [[litosfèra]] (mai caud / mens dens). La [[crosta continentala]] essent pus leugièra que lo [[mantèl litosferic]] sosjacent, la mai granda partida de l'espessiment crostal es absorbida a l'interfàcia crosta/mantèl (lo [[Moho]] es mai pregond). Aqueste espessissament provòca una aumentacion del relèu, e generalament una aumentacion locala de l'erosion. L'erosion pòt tanben èsser responsabla de la creacion de relèu per [[isoestasia|responsa isoestatica]]. Una cadena de montanhas pòt tanben èsser creada sus una frontièra de placa [[transformanta]] ([[descrocament|descrocanta]]), o extensiva (bordadura de [[rift]]; lo relèu es creat per efièch termic) == Morfologia de las montanhas == La morfologia d'una cadena de montanhas depend de factors divèrses : * la natura de las ròcas (las ròcas tendras donan de relèus mai doces que las ròcas duras) ; * lo clima, e en particular l'intensitat, la natura e la reparticion de las precipitacions, e mai preséncia o pas de [[glacièr]] ; * la velocitat de deformacion (movements verticals e orizontals de las ròcas). Una cadena de montanhas activa presenta generalament de pendas importantas e de formas aceradas, alara qu'una cadena de montanhas inactiva presenta generalament de formas pus doças. Aquesta classificacion simplista es çaquelà pas mai d'actualitat. La montanha mai nauta sus la [[Tèrra]] es lo [[Mont Everest]] dins [[Imalaia]] (8848&nbsp;m al dessús del nivèl de la mar), o lo volcan [[Mauna Kea]] a [[Hawaii]] qu'emergís de 4206&nbsp;m al dessús de la mar, amb sa basa a 5500&nbsp;m jol nivèl de la mar (siá gaireben {{formatnum:10000}}&nbsp;m de relèu). La pus nauta en [[Euròpa]] es lo Mont [[Elborz]] dins [[Caucàs]] (lo [[Mont Blanc]] es lo som mai naut d'[[Euròpa Occidentala]]). La pus nauta montanha coneguda a l'ora d'ara dins lo [[Sistèma Solar]] es [[Olympus Mons]] sus [[Mart (planeta)|Mart]], edifici volcanic de 26&nbsp;km d'altitud per un diamètre de 600&nbsp;km. Qualques montanhas celèbras: lo [[K2]], [[Annapurna]], [[Cervin]], [[Ben Nevis]], [[Kilimandjaro]], lo Mont [[McKinley]], lo [[Mont Ròse]], lo [[Mont Whitney]]. == Cadenas de montanhas (non exaustiu) == === Sistèma Tetisian === Las montanhas d'aqueste sistèma son eissidas de la tampadura de l'ocean Tètis dempuèi lo [[Cretacèu]]. Aquesta tampadura es estada provocada principalament per la collision entre las placas africana e indiana amb l'Eurasia dempuèi l'[[Eocèn]]. ==== Cadenas alpinas ==== La dobertura de diferents bacins oceanics en Mediterranèa (mar Ligura, entre [[Corsega]] e [[Provença]], [[Mar Tirrèna]] entre [[Corsega]], [[Sicília]], [[Sardenha]] e [[Itàlia]], [[Mar d'Alboran]] entre [[Espanha]] e [[Marròc]], [[Mar Egèa]] entre [[Grècia]] e [[Turquia]] etc.) complica la geologia e la reparticion geografica d'aquestas cadenas. * [[Alps]] ([[França]], [[Soïssa]], [[Itàlia]], [[Àustria]], [[Liechtenstein]], [[Alemanha]], [[Eslovènia]]) * [[Sierra Nevada (Betica)|Sierra Nevada]] (o ''Sèrra Betica'', [[Espanha]]) * [[Rif]] ([[Marròc]]) * [[Naut Atlàs]] ([[Marròc]]) * [[Mejan Atlàs]] ([[Marròc]]) * [[Apenin]] ([[Itàlia]]) * [[Anti-Atlàs]] ([[Marròc]]) * [[Dinaridas]] ([[Serbia]], [[Montenegro]], [[Bòsnia e Ercegovina]], [[Croàcia]]) * [[Carpats]] ([[Eslovaquia]], [[Ucraïna]], [[Romania]]) de las cadenas de montanhas son mantuna montanha còsta a còsta. ==== Cadenas dels Pirenèus ==== Los [[Pirenèus]] son una cadena montanhosa entre la mar [[Mediterranèa]] (cap de Creus) e l'[[ocean Atlantic]] (golf de Gasconha), separant [[França]] e [[Espanha]] e englobant lo principat d'[[Andòrra]]. La principala excepcion a aquesta règla es formada per la [[Val d'Aran]], que depend d'Espanha mas se situa sul versant nòrd del massís e l'enclava espanhòla de la vila de Llívia. En orografia, demest las anomalias, es inclusa la cabussada de Cerdanha situada sul versant sud de la cadena, mas partejada entre [[França]] e [[Espanha]]. La cadena dels Pirenèus travèrsa sièis departaments franceses d'èst en oèst que son : los [[Pirenèus Orientals]], [[Aude (departament)|Aude]], [[Arièja (departament)|Arièja]], [[Nauta Garona]], [[Nauts Pirenèus]] e [[Pirenèus Atlantics]] que fan partida de tres regions : [[Aquitània (region)|Aquitània]], [[Miègjorn-Pirenèus]], [[Lengadòc-Rosselhon]]. Travèrsa las comunautats autonòmas espanhòlas de Catalonha, d'Aragon, de Navarra e d'Euskadi (País Basc espanhòl). ==== Cadenas de l'Orient Mejan ==== * [[Caucàs]] ([[Russia]], [[Georgia (país)|Georgia]], [[Azerbaitjan]]) * [[Zagros]] ([[Iran]]) * [[Taurus]] ([[Turquia]]) * [[Elborz]] ([[Iran]]) ==== Cadenas periimalaianas ==== * [[Imalaia]] ([[Índia]], [[Republica Populara de China|China]], [[Nepal]], [[Botan]]) * [[Qilian Shan]] ([[Republica Populara de China|China]]) * [[Tien Shan]] ([[Republica Populara de China|China]], [[Quirguizstan]], [[Cazacstan]]) * [[Tibet]] ([[Republica Populara de China|China]]) * [[Gòbi-Altai]] ([[Mongolia]]) === Sistèma de la sèrra americana === La sèrra americana es eissida de la subduccion, dempuèi lo [[Cretacèu]], de la placa pacifica jos las placas nòrd-americanas (Montanhas Rocosas, d'[[Alaska]] a [[Califòrnia]]) e sud-americana ([[Andes]], de l'[[Eqüator (país)|Eqüator]] al Sud de [[Chile]]). ==== Montanhas Rocosas ==== Las [[Montanhas Rocosas]] s'espandisson de [[Canadà]] a [[Mexic]], en passant pels [[Estats Units d’America]]. * [[Wind River Range]] * [[Coastal Mountains]] * [[Cadena de las Cascadas]] * [[Coast Ranges]] * [[Front Range]] * [[Sierra Nevada (Califòrnia)|Sierra Nevada]] * [[Sierra Madre Orientala]] * [[Sierra Madre Occidentala]] * [[Chugach Mountains]] * [[Alaska Range]] o Massís d'Alaska ==== Cordilhièra dels Andes ==== La [[Cordilhièra dels Andes]] s'espandís sus mantun país d'[[America del Sud]] : [[Chile]], [[Peró]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Argentina]], [[Colómbia]] e [[Bolívia]]. * [[Cordilhièra Occidentala]] ([[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Bolívia]], [[Chile]]) * [[Cordilhièra Centrala]] ([[Colómbia]]) * [[Cordilhièra Orientala]] ([[Colómbia]]) * [[Cordilhièra Centrala]] ([[Bolívia]]) === Autres sistèmas peripacifics === * [[Alps del Sud (Nòva Zelanda)|Alps del Sud]] ([[Nòva Zelanda]]) * [[Japon]] * [[Taiwan]] === Sistèma ercinian === * [[Apalaches]] ([[Estats Units d’America]]) * [[Massís Central]] ([[França]]) === Autres sistèmas === * [[Pirenèus]] ([[França]], [[Espanha]], [[Andòrra]]) * [[Orals]] ([[Russia]]) * Cadena transantarctica == Activitats tradicionalas en montanha == La montanha es lo luòc de nombrosas activitats tradicionalas: l'esplecha de la fusta en bassa altitud (mens de 1500&nbsp;m), l'elevatge de [[bovin]]s o de [[caprin]]s dins los [[alpatge]]s (de 1500&nbsp;m a 2500&nbsp;m) d'estiu, que dona sovent luòc a la produccion de [[formatge]]s, que se pòdon conservar longtemps en altitud, coma lo [[reblochon]] en [[Savòia (departament)|Savòia]]. L'[[Mina (gisament)|esplecha minièra]] es tanben correnta, coma la del [[fèrre]] dins lo massís de [[Belledonne]] en [[Dalfinat]], fins a la mitat del sègle darrièr. == Espòrts de montanha == === D'ivèrn === * L'[[esquí]], que siá alpin, nordic o d'escorreguda * Lo [[snowboard]] * L'escorreguda de [[Raqueta de nèu|raqueta]] * L'[[alpinisme]] * La cascada de glaça * Lo [[parapenda]] === D'estiu === * L'[[escorreguda|escorreguda pedèstra]] * La [[bicicleta de montanha]] * L'[[alpinisme]] * L'[[escalada]] * L'esquí d'estiu (sus [[glacièr]]s) * La [[via ferrata]] * Lo [[parapenda]] * Lo [[planaire]] * Lo [[trekking]] == Articles connèxes == * [[Cinèma de montanha]] * [[Secors en montanha]] * [[Guidas de nauta montanha]] * [[Lista dels lacs alpins]] * [[Tectonica de las placas]] * [[puèg (relèu)|Puèg]] == Nòtas e referéncias == <references/> {{EstructurasRelèuTèrra}} {{Portal geografia}} [[Categoria:Montanha|*]] 4bxhlsi0cw4xfx14f4owkbujyws3ybb 0 25493 2499056 2490937 2026-04-29T23:32:33Z Triggerhippie4 12340 /* Lo desvolopament de l'agricultura */ [[:c:Commons:Transition to SVG]] 2499056 wikitext text/x-wiki {{Projècte educatiu|Geografia e istòria}} {{Dialècte Provençau}} {{1000 fondamentals}} {{Navigacion periòdes istorics|periòdeab=Preïstòria|periòde=[[Protoïstòria]]|periòdeap=[[Istòria]] |speriòdeab=[[Paleolitic]] [[Mesolitic]] [[Neolitic]]|speriòde=[[Edat del Coire]] [[Edat del Bronze]] [[Edat del Fèrre]]|speriòdeap=[[Antiquitat]] [[Edat Mejana]] [[Edat Modèrna]]}} La '''Preïstòria''' designa lo periòde de la vida de l'Umanitat qu'es situat entre l'aparicion de l'Òme e l'invencion de l'[[escritura]]. Es devesida en divèrsei periòdes que lei principaus son lo Paleolitic e lo Neolitic. Lo premier acomença amb lei premiers òmes e se finís i a {{formatnum:10000}} o {{formatnum:12000}} ans. Es caracterizada per una [[industria]] basada sus la pèira e una economia de caça e de culhida. Vei tanben l'aparicion de l'art e de manifestacions religiosas. Puei, vèrs {{formatnum:8000}} avC, leis abitants de [[Mesopotamia]] venguèron sedentaris marcant la fin d'aqueu periòde e donc lo començament dau [[Neolitic]]. Aquela epòca es adonc marcada per la formacion de vilatges permanents e la naissença d'una economia de produccion amb lo desvolopament de l'agricultura, de la teissedura, de la metallurgia e de cambis comerciaus. Ansin, la fin dau Neolitic, e donc de la Preïstoria, es contemporanèa de l'aparicion dei civilizacions dau començament de l'[[Antiquitat]]. == Definicion de la Preïstòria == [[Fichièr:Prehistoric Hand Outline Cosquer Cave.JPG|thumb|right|Fòto d'una man pintada dins la [[bauma de Cosquer]].]] La definicion de la Preïstòria es malaisada car lei limits d'aquela epòca pòdon aisadament variar en foncion dei critèris considerats. Ansin, la Preïstòria acomença amb l'aparicion de l'Òme. Pasmens, la data d'aquela aparicion es diferenta segon qu'es considerada l'aparicion sus la Tèrra dau genre ''[[Homo]]'' fa 2,9 milions d'annadas o aquela de seis ancessors dau genre ''[[Australopithecus]]'' fa aperaquí 5 milions d'annadas. D'efèct, lei dos genres avián desvolopat la marcha drecha e èran capables de produrre d'otís litics fòrça similars. Ansin, la data dau començament de la Preïstoria depend sovent de l'adopcion d'una definicion de l'Òme en foncion d'aspècts culturaus e antropologics que pòu considerar un genre o l'autre. La definicion de la fin de la Preïstòria — l'aparicion de l'escritura — pausa tanben de questions e de problèmas per doas rasons principalas. Premier, aquela aparicion aguèt pas luòc simultanèament sus la planeta mai, en mai d'aquò, varia fortàment segon lei regions. Per exemple, la preséncia de l'escritura es atestada en [[Egipte]] dempuei 3400 avC mai solament dempuei 1400 avC en [[China]]. D'autra part, certanei societats, especialament en [[America]], avián una tradicion orala importanta e un nivèu de desvolopament fòrça superior e diferent dei societats preïstoricas. Es benlèu lo cas de la civilizacion de Nazca o de la civilizacion inca ont a l'ora d'ara se conois ges de forma d'escritura maugrat la preséncia d'un estat e d'una economia evolucionats. Ansin, una tendància novèla apareis amb la definicion de critèris economics e sociaus per caracterizar la Preïstòria. La Preïstòria ''stricto sensu'' seriá lo periòde marcat per l'existéncia de grops d'òmes vivent de la caça e de la culhida sensa èsser capables de lei mestrejar. Un periòde novèu, sonat ''[[Protoïstòria]]'', es prepausat per designar l'èra de formacion de societats pus organizadas amb una transformacion de l'organizacion deis abitacions per formar de vilatges, l'aparicion d'un poder ierarquizat, de cambis comerciaus... etc. == Periòdes de la Preïstoria == La cronologia de la Preïstòria acomencèt d'èsser establida au sègle XIX, après leis òbras dei sistematicians dau sègle precedent coma [[Carl von Linné|Linné]] o [[Georges-Louis Leclerc de Buffon|Buffon]]. Ansin, en [[1820]], [[Christian Jürgensen Thomsen]] organizèt lei colleccions de son musèu segon lei materiaus principaus utilizats per produrre d'otís. Creèt donc la classificacion dicha dei « tres temps » : lo [[Edat de la Pèira|Temps de la Pèira]], lo [[Edat del Bronze|Temps dau Bronze]] e lo [[Edat dau Fèrre|Temps dau Fèrre]]<ref>Ledetraad til Nordisk Oldkyndighed, 1836.</ref>. Puei, en [[1865]], [[John Lubbock]] prepausèt de devesir lo Temps de la Pèira en lo [[Paleolitic]] (''« Temps de la Pèira anciana »''), onte la pèira èra solament talhada, e lo [[Neolitic]] (''« Temps de la Pèira lisca »''), onte la pèira èra talhada e tanben liscada<ref>Lubbock, J., Prehistoric Times, Londres, Williams and Norgate, 1865.</ref>. Aquelei periòdes existisson totjorn dins la classificacion modèrna de la Preïstòria. Pasmens, un nombre important de sota-periòdes es estat creat per detalhar leis evolucions dei tecnicas e deis otís descubèrts durant lei cavaments. Dos temps suplementaris son definits entre lo Paleolitic e lo Neolitic. Se tracta de l'[[Epipaleolític]], tanben dich ''Paleolitic tardiu'', e dau [[Mesolitic]]. Lei tipes de produccion d'otís son tanben utilizats per caracterizar certanei culturas o epòcas d'un periòde pus grand. [[Fichièr:Preïstòria - Cronologia generala de la Preïstòria.png|thumb|center|800px]] == Evolucion deis espècias de la linhada umana e poblament de la planeta == La linhada umana es l'ensems deis espècias qu'an un ligam de parentat pus pròche amb l'uman ''[[Homo sapiens]]'' qu'amb lo [[chimpanzé]]. Dempuei leis annadas 1980, la descubèrta de divèrsei fossils a considerablament complicat sa descripcion. Ansin, l'ensems dau grop es d'ara endavant considerat coma una linhada boissonanta e ni mai linear. La consequéncia principala es qu'un nombre important d'ipotèsis existís per depintar l'aparicion d'''[[Homo sapiens]]'' e son desvolopament. === Lei premiereis espècias dau genre ''Homo'' === Lei premiereis espècias conegudas dau genre ''[[Homo]]'' foguèron ''[[Homo habilis]]'' e ''[[Homo rudolfensis]]''. Apareguèron probablament en [[Africa]] i a 2,5 milions d'annadas. Sei capacitats cerebralas son pus importantas qu'aquelei dau genre ''[[Australopithecus]]'' e èran capables de fabricar e d'utilizar d'otís rudimentaris. ''[[Homo habilis]]'' èra encara acostumat a la vida dins leis aubres. En revenge, ''[[Homo rudolfensis]]'' aviá ja una bipedia pus afiermada e un regim alimentari pus carnivòr. Lei dos dispareguèron fa 1,6 milion d'annadas. Contemporanèus dei darriers ''[[Homo habilis]]'', ''[[Homo ergaster]]'' presenta de caracteristicas pus pròchas de l'òme modèrne. Sa talha es pus auta, sa bipedia es venguda exclusiva, lo volum de son crani aganta {{unitat|800|cm|3}} e sa fàcia es arredonida. Seis otís son tanben venguts pus complèxes (bifàcias, premierei destraus...). Aqueleis elements li permetèron de se desplaçar e de poplar una partida d'[[Euròpa]] e d'[[Asia]], bensai tre 1,8 milion d'annadas. Enfin, es capable de practicar un lengatge articulat. Fa un milion d'annadas, lei ''[[Homo ergaster]]'' d'[[Asia]] son probablament a l'origina d'una espècia pus evolucionada, ''[[Homo erectus]]'', qu'es l'autor d'une industria litica novèla. ''[[Homo erectus]]'' seriá tanben lo premier ''[[Homo]]'' que pòu mestrejar la fabricacion e l'utilizacion dau [[fuòc]] vèrs {{formatnum:450000}} avC. === L'aparicion de l'òme modèrne === [[Fichièr:World map of prehistoric human migrations.jpg|thumb|right|Modèl de migracions dempuei [[Africa]] d'''[[Homo sapiens]]'' basat sus l'estudi de l'ADN mitocondriau.]] L'aparicion de l'òme modèrne, ''[[Homo sapiens]]'', e son expansion au rèsta de la planeta son generalament descrichas per la teoria de l'origina africana de l'òme. Seriá aparegut fa {{formatnum:200000}} ans e auriá migrat sus leis autrei continents remplaçant pauc a pauc leis autreis espècias dau genre ''[[Homo]]'' coma ''[[Homo erectus]]'' e ''[[Homo neanderthalensis]]''. D'efèct, en [[Euròpa]], leis annadas {{formatnum:600000}} a {{formatnum:200000}} foguèron marcadas per la preséncia d' ''[[Homo heidelbergensis]]''. L'origina d'aquela espècia es desconeguda mai una linhada implicant ''[[Homo ergaster]]'' puei ''[[Homo antecessor]]'' es sovent avançada. Lei periòdes de glaciacion terrèstra aurián alora isolada lei populacions d'''[[Homo heidelbergensis]]'' que donèron naissença a ''[[Homo neanderthalensis]]'' fa {{formatnum:200000}} ans aperaquí. Aquela espècia presenta de senhaus d'adaptacion ai mitans fregs e una intelligéncia fòrça superiora ai membres precedents dau genre ''[[Homo]]''. Es l'autor d'òbras artisticas (gravaduras, formas geometricas, utilizacion de l'òcre... etc.) e bensai dei premiers rites funèbres<ref> Lorblanchet, M. (1999) La naissance de l'Art. Genèse de l'art préhistorique, Paris, Éd. Errance, 304 paginas.</ref> <ref>Jaubert, J. Chasseurs et artisans du Moustérien, La Maison des Roches (1999).</ref> <ref>Maureille, B. Les premières sépultures, Le Pommier / Cité des sciences et de l'industrie, (2004)</ref>. De son caire, ''[[Homo sapiens]]'' seriá egalament aparegut fa {{formatnum:200000}} ans en Africa segon de fossils descubèrts. Vèrs {{formatnum:100000}} avC, presenta lei marcas d'una industria força sofisticada. {{formatnum:50000}} ans pus tard, lei senhaus d'un comportament modèrne son presents amb l'aparicion de rites funèbres, d'otís novèus e d'un començament d'estandardizacion<ref>Maureille, B. (2004) - Les premières sépultures, Paris, Le Pommier, Cité des sciences et de l'industrie, 123 paginas.</ref>. Après una premiera tièra de migracions infructuosas vèrs {{formatnum:100000}} avC en causa de cambiaments climatics, ''[[Homo sapiens]]'' capitèt de sortir d'[[Africa]] fa {{formatnum:50000}} ans. Lei [[fossil]]s mòstran una expansion rapida en [[Eurasia]], en [[Austràlia]] fa {{formatnum:40000}} ans e benlèu en [[America]] fa {{formatnum:30000}} ans<ref group="Nòta">Existís tanben una teoria que situa l'arribada d'''[[Homo sapiens]]'' en America fa {{formatnum:14000}} ans.</ref>. Son arribada en [[Euròpa]] marca lo començament d'una coabitacion brèva amb ''[[Homo neanderthalensis]]'' que dispareguèt fa {{formatnum:29000}} ans. Pasmens, lei rasons d'aquela disparicion son pas encara esclarzidas. S'avança divèrseis ipotèsis coma aquela d'una epidemia o aquela de l'absorcion de l'espècia per ''[[Homo sapiens]]''. D'estudis son en cors sus de fossils d'òmes arcaïcs per avalorar la preséncia de [[gèn]]s neandertalians dins l'ADN dei ''[[Homo sapiens]]'' modèrnes<ref>Evans, P.D., Mekel-Bobrov, N., Vallender, E.J., Hudson R.R. et Lahn, B.T., (2006) - « Evidence that the adaptive allele of the brain size gene microcephalin introgressed into Homo sapiens from an archaic Homo lineage » [archive], Proceedings of the National Academy of Sciences, vol. 103, n°. 48, pp. 18178-18183.</ref> <ref>Plagnol, V., Wall, J.D., (2006) - ''« Possible Ancestral Structure in Human Populations »'', PLoS Genetics, vol. 2, n° 7, julhet de 2006.</ref>. A partir de {{formatnum:18000}} ans, amb la desparicion dei darrierei populacions d' ''[[Homo floresiensis]]'' que seriá un descendent d' ''[[Homo habilis]]'' isolat sus l'illa de Flores, ''Homo sapiens'' es vengut l'espècia soleta dau genre ''[[Homo]]'' sus la planeta. == Desvolopament dei tecnicas == === La mestreja dau fuòc === La data de la mestreja dau [[fuòc]] per leis umans es encara un subjècte de discussions entre lei scientifics. Pasmens, lei cavaments sus certanei sites ocupats fa au mens {{formatnum:400000}} ans an descubèrt de traças d'utilizacion dau [[fuòc]] per ''[[Homo erectus]]'' en [[Africa]] e en [[Euròpa]]<ref name="Perlès p.110-112">Perlès, C., « L'apparition du feu », in: Le temps de la Préhistoire, 1989, vol. 2, Société Préhistorique Française, Édition Archeologia, pp. 110-112.</ref> <ref>Monnier, J.-L., Hallegouet, B., Hinguant, S., Van Vliet-Lanoe, B., Falguères, Ch., Laurent, M., Bahain, J.-J., Marguerie, D., Mercier, N., Geigl, E. et Molines, N. (1996) - « Menez Dregan (Plouhinec, Finistère) et le Paléolithique inférieur à l’ouest de la France », in: Actes du XIIIème Congrès UISPP, Facchini, F., Palma di Cesnola, A., Piperno, M. et Peretto, C., (Éds.), Forlì, ABACO éd., vol. 2 - Lower and Middle Palaeolithic, pp. 99-108.</ref>. Puei, lo nombre de vestigis aumentan e venon frequents vèrs {{formatnum:200000}} avC<ref name="Perlès p.110-112"/>. En revenge, dau fach de la conservacion malaisada deis objèctes, leis objèctes pus ancians permetent de produrre dau fuòc que son coneguts a l'ora d'ara datan aperaquí de {{formatnum:30000}} avC. === Lo desvolopament deis otís === [[Fichièr:Nucleus MHNT PRE 2009.0.210.1.jpg|thumb|right|Otís dau Paleolitic superior.]] [[Fichièr:Hache 224.1 Global Fond.jpg|thumb|right|Destraus en selze.]] [[Fichièr:Fleche Cartailhac MHNT PRE 2009.0.232.2.jpg|thumb|right|Ponchs de sageta dau [[Neolitic]].]] Se considèra generalament que la premiera manifestacion de l'intelligéncia umana foguèt lo premier otís fabricat. L'òme a pauc a pauc descubèrt e aprés a mestrejar e modificar lei materiaus disponibles (fusta, òs, pèira, rèstas d'animaus...) per produrre d'otís e d'[[arma]]s. Pasmens, la màger part dei materiaus utilizats, coma lo cuer o lei pelissas pòdon pas èsser descubèrts per lei scientifics car son destruchs per lo temps. D'autrei materiau, coma l'òs, que se degradan pus malaisament, son principalament trobats dins lei sites pus recents e demòran rars per lei periòdes pus ancians. Pasmens, l'industria preïstòrica leis utiliza dempuei lo començament dau [[Paleolitic]]. En fach, la pèira es generalament lo produch unic qu'es conservat. Constituís donc l'element de basa deis otís preïstorics coneguts gràcias a sa duretat, sei proprietats talhantas e lei possibilitats variadas existent per la faiçonar. Ansin, se lei premiers otís en pèira èran somaris, se diversifiquèron au fieu dau temps e existís de diferéncias importantas entre lei periòdes preïstorics. Lei produccions d'objèctes litics son donc fòrça caracteristics d'una epòca e d'una cultura. Testimònian pereu dei progrès tecnologics realizats per leis espècias successivas dau genre ''[[Homo]]'' fins a l'aparicion d'''[[Homo sapiens]]''. ==== Classificacion e foncion deis otís ==== ''De veire : [[Industria litica]].'' Leis otís son d'objèctes frequents dins lei cavaments preïstorics. Lei scientifics an donc realizat una classificacion segon sei tecnicas de produccion, sei formas e sei foncions. Puei, lei correlacions entre aqueleis elements permeton de crear una tipologia deis objèctes diferents descubèrts. Leis ensems similars d'objèctes diferents son gropats en cultura que forman de sota-periòdes de cada èra de la Preïstorica. Aquelei culturas son generalament nomenadas segon lo nom dau site onte foguèron identificadas per lo premier còp. Se tracta donc de ''« Tecnica Levallois »'' o de ''« Badegoulian »''. Leis otís son dichs d'un biais intuitiu per analogia amb de formas modèrnas o segon leis utilizacions supausadas. Existís de ''« burins »'' o de ''« rascladors »''. Pasmens, l'usatge de certaneis otís, coma lei ''« bastons de comandament »'', es totjorn pas conegut e la màger part deis objèctes devián aver divèrseis usanças. Ansin, lei recèrcas pus recentas assaian de descubrir lei tecnicas de fabricacion e leis utilizacions deis objèctes per comparasons amb d'otís produchs e utilizats dins de condicions similaras a aquelei de la Preïstòria. Permeton especialament de saber se l'otís desgatjat per lei cavaments es complèt o se manca una partida (manche, pèça en òs... etc). Dins aquò, lei noms ancians son estats conservats. ==== Tecnicas de fabricacion ==== Lei tecnicas de produccion deis otís en pèira evolucionan segon lo materiau utilizat. Se practicava dos tipes d'operacions principalas : l'espeçament e lo faiçonament. L'espeçament consistís de destacar de brigas d'una pèira per de percussions successivas fins a obtenir un esclat utilizable. Lo faiçonament a per but de modificar la forma de la pèira esperela. Vèrs la fin de la Preïstòria, leis òmes èran capables de fabricar d'objèctes litics relativament pichons amb una espessor de quauquei millimètres. Aqueleis otís, per exemple de ponchs de sageta, èran generalament associats amb d'autrei materiaus (fusta, òs... etc.) per crear d'objèctes pus complèxes. La fabricacion d'otís en òs es pus complèxa qu'aquela d'objèctes en pèira. Necessita de tecnicas pus evolucionadas e l'existéncia preliminara d'otís en pèira. En fòra de l'òs, s'utilizava lei banas e l'evòri per fabricar d'objèctes coma d'arpons o de musclaus. === Lo desvolopament de l'agricultura === [[Fichièr:Fertile crescent Neolithic B circa 7500 BC.svg|thumb|Lo ''« Creissent Fertil »'' vèrs {{formatnum:7500}} avC.]] L'aparicion de l'agricultura marca lo començament dau [[Neolitic]] e un cambiament capitau amb l'abandon progressiu dau nomadisme. Aquò entraïna l'invencion de tecnicas novèlas que permetèron a l'òme de modificar son environament d'un biais durable. De mai, l'aumentacion de la norridura disponibla causa aquela de la populacion enterin que leis estructuras basicas de la societat modèrna (estat, govèrn, guèrra...) apareguèron pauc a pauc. Aquelei premierei comunautats sedentàrias se formèron en [[Mesopotamia]] e en Orient Pròche vèrs lo millenari X avC dins una region sonada lo ''« Creissent Fertil »''. S'estend sus lei territòris de [[Siria]], de [[Liban]], d'[[Iran]] e d'[[Iraq]]. La domesticacion d'espècias fèras acomencèt tre lo millenari seguent. De cavaments an tanben mostrat qu'aqueu desvolopament aguèt luòc en [[Paquistan]] durant lo millenari VIII avC puei en China, en [[Euròpa]] Orientala e dins lo [[Sahara]] au millenari VI avC. Leis premiereis espècias domesticadas foguèron lo [[blat]] e l'[[òrdi]] entre lei cerealas e la [[cabra]] e lo [[Ovis aries|moton]] entre leis animaus<ref>Melinda A. Zeder, ''Goat busters track domestication.(physiologic changes and evolution of goats into a domesticated animal)'', Abriu de 2000.</ref> <ref>Michaël Lallemand, ''Courte synthèse sur l'histoire du mouton, de la domestication à nos jours'', 2002.</ref>. Lo buou foguèt domesticat vèrs {{formatnum:8000}}, lo [[pòrc]] vèrs {{formatnum:7000}} e lo [[chivau]] vèrs {{formatnum:4000}} avC<ref>Giuffra E, Kijas JM, Amarger V, Carlborg O, Jeon JT, Andersson L, ''The origin of the domestic pig: independent domestication and subsequent introgression''.</ref>. Au nivèu tecnologic, leis otís umans venguèron pus diversificats, especialament après l'aparicion de la metallurgia e de la [[ceramica]]. Pasmens, lei cambiaments pus importants se debanèron dins l'organizacion de la societat. D'efèct, divèrsei caracteristicas dei societats modèrnas apareguèron. Leis abitacions venguèron permanentas e lei materiaus de construccion cambièron au profiech d'elements solids coma la pèira o la fusta. Leis abitants venguèron tanben pus especializats dins certanei pretzfachs coma l'agricultura, l'artisanat o lo comèrci. Ansin, d'inegalitats acomencèron d'aparéisser amb lei premierei formas de ierarquia e de govèrn. Lei sègles neolitics veguèron donc la formacion d'estructuras politicas e militaras coma [[Uruk]] o [[Kish]] en [[Mesopotamia]]. Enfin, lei descubèrtas realizadas sus lo còrs de la momia europèa d'[[Ötzi]] au nivèu de sei bleçaduras e de son armament mòstran tanben l'aparicion de conflictes entre lei comunautats umanas. === L'aparicion de la metallurgia === L'aparicion de la metallurgia aguèt probablament luòc entre lei millenaris VII e V avC coma o mòstra de cavaments dins lei Balcans, en [[Anatolia]] o la descubèrta d'armas en coire sus la momia d'[[Ötzi]]. Lo premier [[metau]] utilizat foguèt lo coire puei lo bronze a partir de {{formatnum:3500}} avC aperaquí. Aquò marca la fin dau [[Edat de la Pèira|Temps de la Pèira]]. En revenge, la premiera utilizacion dau [[fèrre]] seriá lo fach deis [[Ititas]] vèrs {{formatnum:1200}} avC durant l'Antiquitat. Ansin, durant la fin de la Preïstòria, lei metaus utilizats son essencialament l'[[aur]], l'argent, lo [[coire]], l'[[estam]] e lo [[bronze]] qu'es un aliatge de coire et d'estam. Lo començament de l'utilizacion dau bronze evoluciona segon lei regions : * tre lo millenari IV avC en Egipte e en Mesopotamia. * au millenari III avC en Anatolia, en Grècia, en Creta e en Índia. * au millenari II avC dins lo rèsta d'Euròpa e en China. Doas tecnicas principalas son conegudas per la realizacion d'objèctes. Se tracta de l'utilizacion de mòtle en pèira e de la tecnica dicha de la [[ciera perduda]]. La premiera permetèt generalament la fabricacion d'armas e la segonda la produccion d'objèctes pus complèxes amb de clòts grands coma un boton de ròda. == L'art de la Preïstoria == === L'art paleolitic === ''De veire : [[L'art paleolitic]]'' [[Fichièr:Lion man photo.jpg|right|thumb|150px|Estatua de la bauma de [[Hohlenstein-Stadel]].]] L'aparicion de l'art es atestada vèrs la fin dau Paleolitic mejan mai podriá èsser pus anciana. Lei marcas pus ancianas presentas sus un objècte sensa but utilitari datan de {{formatnum:75000}} avC. Pasmens, lei cavaments sus de sites preïstorics datant de {{formatnum:300000}} a {{formatnum:100000}} an descubèrt de [[minerau]]s coma lo [[qüars]] ([[cristau de ròca]]) o l'obsidiana que sa preséncia se pòu explicar per de rasons esteticas. Leis espècias arregardadas per aquelei manifestacions artisticas son ''[[Homo sapiens]]'' e ''[[Homo neanderthalensis]]''. Vèrs {{formatnum:32000}} avC, l'art es ben desvolopat, especialament dins lei sites abitats per ''[[Homo sapiens]]''. Lei tecnicas e lei supòrts utilizats son variats. La pèira, l'òs, l'evòri o l'argiela son utilizats e bensai de materiaus mens resistents au temps coma lo teissut. Doas formas d'art son conegudas a l'ora d'ara que son : * l'[[Art parietau|art parietau]] que designa l'ensems deis òbras d'art realizadas per l'òme subre lei parets de baumas. Es lo cas dei pinturas de la [[bauma de Las Caus]]. * l'art mobilier, que l'escultura, que designa l'ensems de decoracions sus leis objèctes, utilitaris o non. Per exemple, es lo cas de l'estatua pichona en evòri descubèrta dins la bauma de [[Hohlenstein-Stadel]]<ref>Nicholas J. Conard, ''« A female figurine from the basal Aurignacian of Hohle Fels Cave in southwestern Germany »'', dins Nature, no 459, 2009, p. 248-252 (ISSN 0028-0836).</ref>. Lei figuracions son similaras per lei doas formas e pòdon èsser gropadas en representacions : * de senhaus (ponchs de sageta, man umana...) que forman la màger part deis elements artistics descubèrts e lei pus malaisats d'interpretar. Son generalament presents amb lei representacions d'animaus mai existís tanben de realizacions fachas solament amb de trachs coma dins la [[cauna de Nhaus|bauma de Nhaus]]. La color de l'òbra podriá egalament tenir un ròtle important. * d'animaus que son lo segond tèma principau de l'art preïstoric. Representan leis espècias d'animaus presentas dins l'environament deis autors. Ansin, leis animaus representats evolucionan segon l'epòca e la region e mai se leis [[Erbivòr|erbivòrs]] grands coma lei chivaus o lei [[bisont]]s son pus frequents. Leis animaus pòdon èsser gropats per representar una scena. Lei representacions de [[Plantae|vegetaus]] o d'animaus fantastics existisson mai son fòrças raras. * d'umans que son pus raras, especialament lei representacions masculinas. De lor caire, lei representacions femeninas son generalament associadas amb la feconditat. === L'art neolitic === ''De veire : [[L'art neolitic]]'' [[Fichièr:Valltorta Albocàsser.jpg|thumb|right|Representacion d'un arquier a Albocàsser en Espanha.]] [[Fichièr:Callanish.jpg|thumb|right|Cromlèc a Callanish.]] L'art neolitic s'exprimís coma per lo periòde precedent au nivèu deis arts parietaus e mobiliers. Pasmens, se desvolopa tanben lei premierei formas d'[[arquitectura]] amb la construccion de [[megalit]]s. De mai, l'art neolitic explòra de tèmas novèus e melhora certaneis arts coma l'escultura o la decoracion d'objèctes. L'art dau [[Neolitic]] es donc variat e depend de la region considerada. Lei fogaus pus coneguts son situats en [[Euròpa]], au [[Sahara]] e en [[Mesopotamia]]. Lei fònts d'inspiracions son egalament variadas. Lei representacions animalas son totjorn presentas mai l'òme, subretot la frema, venguèt pus present dins l'art. Lei supòrts demorèron probablament identics au periòde precedent. La pintura demora fòrça presenta au Neolitic, especialament au Levant Espanhòu e au Sahara. Leis òbras d'Espanha son datadas entre {{formatnum:8000}} e {{formatnum:5000}} avC. Son situadas dins de baumas pauc prefondas o sus de bauç. Lei representacions son estilizadas e monocròmas. Lei tematicas principalas son liadas a la vida quotidiana coma la caça, la garda dau bestiau e mai la guèrra entre òmes. Au Sahara, lei pinturas representan tanben de scenas dau quotidian. Foguèron descubèrtas sus lei parets de bauç o sus d'objèctes. Au contrari dei pinturas d'Espanha, son associadas amb d'autrei tipes artistics coma l'escultura. De son caire, l'escultura conoguèt un desvolopament fòrça important durant lo Neologic car la màger part dei culturas presentan una produccion d'estatuas. Ansin, d'estatuas en pèira e en argiela son conegudas en Mesopotamia tre lo millenari VII avC. Son associadas amb de representacions femeninas e l'idèa de feconditat. Leis estatuas femeninas son tanben frequentas en Euròpa e existisson en [[China]]. Enfin, lo periòde marca lo començament de l'[[arquitectura]] monumentala, especialament en [[Euròpa]], amb lo començament dau [[megalitisme]]. Son aparicion seriá situada vèrs la fin dau millenari V avC, de lòng de l'[[Ocean Atlantic]], d'[[Espanha]] fins a [[Escòcia]]. Son existéncia contuniariá après lo Neolitic durant l'[[Edat dau Bronze]]. Un [[megalit]] es definit coma una construccion importanta realizada en pèira. Quatre tipes son coneguts pendent lo Neolitic : * lo [[menir]] (o pèira levada) qu'es una pèira isolada e dreiçada verticalament. * l'[[alinhament (megalit)|alinhament]] qu'es una associacion de menhirs en linha. * lo [[cromlec]] qu'es una associacion de menirs en ceucle. * lo [[dolmèn]] qu'es una tomba generalament recubèrta per un tumulus de tèrra. Certanei [[megalit]]s an una decoracion qu'es inicialament facha de formas geometricas abstrachas. Pasmens, amb lo temps, venguèron mai e mai de formas representant d'objèctes (armas...), d'animaus o d'umans. === L'art de la fin de la Preïstòria === L'art de la fin de la Preïstòria evoluciona d'un biais aut segon lei regions e lor nivèu tecnologic. Pasmens, per la màger part dei civilizacions, lo periòde es caracterizat per l'aparicion de la [[metallurgia]] e donc dei premiers joièus. Enterin, l'aparicion d'otís en metau permet de melhorar lei tecnicas precedentas coma la gravadura. Ansin, lei regions a l'entorn de la [[Mar Mediterranèa]] conoguèron una èra artistica remarcabla amb lei realizacions d'estatuas de maubre o de bronze en Grècia o en Italia. Aqueleis òbras prefiguran l'art dei civilizacions de l'Antiquitat. Per exemple, leis Etruscs contunièron de decorar sei temples amb d'estatuas de bronze coma lei premiers pòples de la [[Peninsula italica]]. Es tanben lo cas en Asia onte lei reiaumes qu'acomencèron lor formacion vèrs lo millenari II avC tenián un art desvolopat. Pasmens, lei cavaments scientificas an mostrat que lei civilizacions mens avançadas o mens conegudas avián egalament de formas d'arts pròprias e de culturas importantas. Per exemple, es lo cas de pòples d'Euròpa Orientala coma leis [[Escitas]] que lors tombas an mostrat la preséncia d'objèctes fòrça rafinats. == Ligams intèrnes == * [[Edat de la Pèira]]. * [[Edat del Bronze]]. * [[Edat dau Fèrre]]. == Nòtas == <references group="Nòta"/> == Referéncias == <references/> == Bibliografia == * '''(de)''' Pedersen, Hilthart (2008), ''"Die jüngere Steinzeit auf Bornholm"'', München & Ravensburg. ISBN 978-3-638-94559-2. * '''(en)''' Christopher Boehm (1999) "Hierarchy in the Forest: The Evolution of Egalitarian Behavior" page 198 Harvard university press * '''(en)''' Leften Stavros Stavrianos (1991). A Global History from Prehistory to the Present. New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-357005-3 * '''(en)''' Bellwood, Peter (2004). ''First Farmers: The Origins of Agricultural Societies''. Wiley-Blackwell. ISBN 0631205667. * '''(en)''' Lévêque, F., Backer, A.-M. et Guilbaud, M. (1993), ''Context of a late neandertal. Implications of multidisciplinary research for the transition to Upper Paleolithic adaptations at Saint-Césaire'', Charente-Maritime, France, Monographs in World Archaeology, Prehistory Press, Madison, Wisconsin, 130 paginas. * '''(es)''' Cervera, J., Arsuaga, J.L., Bermudez de Castro, J.M. et Carbonell, E. (2000), ''Atapuerca - Un millón de años de historia'', Madrid, Plot Ediciones, Editorial Complutense, 240 paginas. * '''(fr)''' Inizan, M-L., Reduron-Ballinger, M., Roche, H. et Tixier, J. (1995), ''Préhistoire de la Pierre Taillée - t. 4 : Technologie de la pierre taillée'', Meudon, CREP, 199 paginas. * '''(fr)''' ''Dictionnaire de la Préhistoire'', soota la direccion d'A. Leroi-Gourhan, PUF, Paris, 1988 (rééd. 1994). * '''(fr)''' ''La Préhistoire dans le monde'', sota la direccion de J. Garanger, PUF, Paris, 1992. * '''(fr)''' ''L'invention de la Préhistoire, une anthologie'', Presses Pocket, 1992. * '''(fr)''' Hublin, J.-J. (2001) - ''« La conquête des vieux continents »'', dins ''Aux origines de l'humanité - de l'apparition de la vie à l'homme moderne'', Coppens, Y. et Pick, P., (Éds.), Fayard. * '''(fr)''' Ghesquière, E. e Marchand, G. (2010), ''Le Mésolithique en France - Archéologie des derniers chasseurs-cueilleurs'', La Découverte, Inrap, 177 paginas. * '''(fr)''' Barbaza, M. (1999), ''Les Civilisations postglaciaires - La vie dans la grande forêt tempérée, Histoire de la France préhistorique'', La Maison des Roches, 128 paginas. * '''(fr)''' Cauwe, N., Dolukhanav, P., Kozlowski, J. e van Berg, P.-L. (2007), ''Le Néolithique en Europe'', Paris, Armand Colin, coll. U Histoire. * '''(fr)''' Teyssandier, N. (2007), ''En route vers l'Ouest : les débuts de l'Aurignacien en Europe'', Oxford, British Archaeological Reports, int. ser. 1638, 312 paginas. * '''(fr)''' Bon, F. (2002), ''L'Aurignacien entre Mer et Océan - Réflexion sur l'unité des phases anciennes de l'Aurignacien dans le sud de la France'', Société Préhistorique Française, Mémoire XXIX, 253 paginas. * '''(fr)''' Lumley, H. de (dir.) (1981), ''Les premiers habitants de l'Europe'', Paris, Laboratoire de Préhistoire du Musée de l'Homme, 199 paginas. * '''(fr)''' Foucher, P., San Juan-Foucher, C. et Rumeau, Y. (2007), ''La grotte de Gargas, un siècle de découvertes'', Communauté de communes du canton de Saint-Laurent-de-Neste, 128 paginas. {{Portal preïstòria}} [[Categoria:Preïstòria|*]] 3qw1k7u52ejkbe5hnmzeo7axtm5vnf3 0 29469 2499066 2498921 2026-04-30T04:47:17Z Nicolas Eynaud 6858 /* La medecina araba e medievala */ 2499066 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lemosin}} {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} == Definicion == La malaudiá es generalament definida coma una alteracion de l'estat de [[santat]] normau d'un [[organisme]] [[organisme vivent|vivent]], se manifestant per de [[simptòma]]s fisics, [[psicologia|psicologics]] o comportamentaus que perturban lo foncionament abituau de l'individú. L'[[Organizacion Mondiala de la Santat]] ([[Organizacion Mondiala de la Santat|OMS]]) utiliza una definicion mai larja adoptada en [[1947]]. Per ela, ''« la [[santat]] es l'estat de benestre complet dins los domenis fisic, mentau e sociau »''. Quò implica que la malaudiá se redutz pas unicament a un simple disfoncionament [[biologia|biologic]], mas regarda egalament las dimensions [[Psicologia|psicologica]]<nowiki/>s e [[Societat|socialas]] de l'individú<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Silvia Bonino, ''Vivre la maladie, ces liens qui me rattachent à la vie'', De Boeck Supérieur, 2008, p. 19.</ref>. Pertant, quela definicion, en aparéncia relativament simpla, engendra mai d'una question fondamentala. La prumiera es quela de la nòrma : qu'es un estat « normau » ? D'efiech, lo limite entre la variacion normala e la malaudiá es sovent fosc e pòt dependre dau contexte [[cultura|culturau]], [[istòria|istoric]] e [[societat|sociau]]. D'elements donats son considerats coma una malaudiá dins una societat donada, o a una epòca donada. Per exemple, en [[Euròpa]], l'[[obesitat]] fuguet pusleu valorizada durant lo [[Edat Mejana|periòde medievau]], mas fuguet condamnada a partir de la [[Renaissença]]<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Georges Vigarello, ''Les métamorphoses du gras. Histoire de l'obésité. Du Moyen Age au XXe siècle'', Seuil, 2010).</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Florent Quellier, ''Gourmandise, Histoire d’un péché capital'', Éditions Armand Colin, 2010.</ref>. Un autre exemple es la [[miopia]] qu'era pas un handicap important dins las societats preindustrialas. La segonda question es quela dau contexte de manifestacion de la malaudiá. Una mesma lesion o un mesme agent [[patogèn]] tòca pas doas personas dau mesme biais. D'efiech, segon lors condicions de vida, aurán una percepcion diferenta daus simptòmas e de la garison. Un individú paubre, jos [[estrès]] cronic e emb un accès limitat aus suenhs desvelopará aitau una malaudiá diferenta d'una persona aisada confrontada a la mesma causa [[biologia|biologica]]. Per rendre compte de quela realitat, lo [[medecina|metge]] [[George L. Engel]] ([[1913]]-[[1999]]) prepauset en [[1977]] un modèle « biopsicosociau » integrant quelas dimensions [[biologia|biologicas]], [[psicologia|psicologicas]] e socialas dins la compreneson e lo trachament de la malaudiá<ref>'''[[anglés|(en)]]''' George Engel, « The need for a new medical model: a challenge for biomedicine », ''Science'', vol. 196, n° 4286, 8 d'abriu de 1977, pp. 126-136.</ref>. Quela teoria es desenant reconeiguda per la màger part de la comunautat [[medecina|medicala]], mas lo modèle biomedicau [[tradicion|tradicionau]] contunha de dominar las practicas clinicas jornalieras<ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Scott Dowling, « George Engel, M.D. (1913–1999) », ''The American Journal of Psychiatry'', vol. 162, n° 11, novembre de 2005, p. 2039.</ref>. == Istòria dau concepte == {{veire|Istòria de la medecina}} === Las concepcions primitivas e anticas === Dins las [[societat]]s primitivas e dins mai d'una [[civilizacion]] [[Antiquitat|antica]], la malaudiá era generalament interpretada coma una manifestacion subrenaturala (pechat, possession [[Demòni|demoniaca]], treble de l'òrdre cosmic, etc.)<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Roland Platel e Éric Mathivet, dins Philippe de la Cotardière (dir.), ''Histoire des Sciences. De l'Antiquité à nos jours'', París, Éditions Tallandier, 2012, pp. 648-652.</ref>. Per lòrs, lo tractament era un pretzfach [[religions|religiós]] o [[magia|magic]] fisat a de [[clergat|prestres]], de [[chamanisme|chamans]] o de garisseires. Una partida de quilhs trachaments aviá pas de proprietats [[Medecina|medicalas]], mai l'existéncia de tractaments eficaces es atestada dempuei la [[Preïstòria]]. Per exemple, mai d'una substància medicinala fuguet trobada sus la [[momia]] d'[[Ötzi]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Luigi Capasso, « 5300 years ago, the Ice Man used natural laxatives and antibiotics », ''Lancet'', vol. 352, n° 9143, decembre de 1998, p. 1864.</ref>. La rompedura màger se faguet en [[Grècia antica|Grècia]] pendent lo [[segle V avC]] emb [[Ipocrates]] ([[-460|460]]-[[-377|377 avC]]), sovent considerat coma lo « paire de la medecina »<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Jacques Jouanna, ''Hippocrate'', París, Fayard, 1992, 648 p.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Laurent Ayache, ''Hippocrate'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Que sais-je ? », 1992, 127 p.</ref><ref>'''[[italian|(it)]]''' Alberto Jori, ''Medicina e medici nell'antica Grecia. Saggio sul 'Perì téchnes' ippocratico'', Bolonha, Il Mulino, 1996, 480 p.</ref>. Sa teoria postulava que la [[santat]] era lo resultat de l'equilibri entre quatre umors presentas dins lo còrs [[Homo sapiens|uman]] ([[sang]], flegme, [[bila|bila]] jauna e bila negra) e que la malaudiá era la consequéncia d'un desequilibri. Totalament erronea, quela teoria dominet la medecina occidentala durant dos millenaris. Pasmens, representava una avançada conceptuala fondamentala en prepausant per lo prumier còp una explicacion de la malaudiá independenta de las intervencions [[dieu|divinas]]. Aitau, la malaudiá venguet un fenomèn naturau, observable e potencialament tractable emb de mejans [[racionalisme|racionaus]]. Parallelament a la pensada [[Grècia antica|grega]], d'autras [[tradicion|tradicions]] [[Índia|medicalas]] se desveloperen independentament en [[Asia]]. En [[Índia]], la [[medecina aiurvedica]], que sos textes fondators datan dau millenari I avC, concebet egalament una vision naturalista. Fondada sus l'equilibri entre tres principis vitaus (los ''doshas''), acordava d'importància a la prevencion e au mòde de vida. Pasmens, lo tractament de las [[patologia]]s i es mai que mai mistic e espirituau<ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Ayurvedic Medicine », dins Stephen Lock, John M. Las e George Dunea (dir.), ''The Oxford Illustrated Companion to Medicine'', Oxford, Oxford University Press, 2001.</ref>. En [[Republica Populara de China|China]], la [[medecina tradicionala chinesa|medecina tradicionala]] fuguet codificada per lo prumier còp emb la publicacion, vers [[-320|320 avC]], de la prumiera version dau ''[[Huangdi Nei Jing]]'' (« Classic Interne de l'Emperaire Jaune »). Desvelopet una vision medecala basada sus l'equilibri entre l'energia interna (lo ''qi'') e l'armonia entre l'individú e son environament. Quela tradicion demòra vivaça dins la societat moderna, mai son caracter [[sciéncia|scientific]] es nul<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Pierre Huard, Jean Bossy e Guy Mazars, ''Les médecines de l'Asie'', Seuil, 1978.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' « Hard to swallow », ''Nature'', vol. 448, n° 7150, julhet de 2007, pp. 105-106.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' A. Shang, K. Huwiler, L. Nartey, P. Jüni e M. Egger, « Placebo-controlled trials of Chinese herbal medicine and conventional medicine comparative study », ''International Journal of Epidemiology'', vol. 36, n° 5, octòbre de 2007, pp. 1086-1092.</ref>. === La medecina araba e medievala === Pendent l'[[Atge Mejan]], lo [[racionalisme]] grec fuguet transmés e enrichit per los [[medecina|metges]] arabes. [[Hunayn ibn Ishaq]] ([[808]]-[[873]]), [[Al-Razi]] ([[850]]-[[926]]), [[al-Zahrawi]] ([[936]]-[[1013]]), [[Avicena]] ([[980]]-[[1037]]) o enquera [[Averroès]] ([[1126]]-[[1198]]) son d'exemples de quilhs metges que trabalheren a [[traduccion|traduire]] los textes [[Antiquitat|antics]] e a los completar emb sas observacions e descubertas<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Raymond Le Coz, ''Les Médecins nestoriens au Moyen Âge, Les maîtres des Arabes'', L'Harmattan, 2004.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' George Saliba, ''Islamic Science and the Making of the European Renaissance'', Cambridge, MIT Press, 2007.</ref><ref>'''[[francés|(fr)]]''' Abdurrahman Badawi, ''La transmission de la philosophie grecque au monde arabe : cours professé à la Sorbonne en 1967'', París, 1968.</ref>. L'òbra màger dau periòde fuguet lo ''[[Kitab Al Qanûn fi Al-Tibb]]'' (« Canon de la Medecina ») d'[[Avicena]] que prepauset un sistema medicau complet que venguet la nòrma dusca a l'aparicion dau metòde [[sciéncia|scientific]]. D'efiech, dins queu tractat, desvelopet la pensada ipocratica en precisant la nocion de [[contagion]] e en prepausant una classificacion de las malaudiás excepcionalament precisa per rapòrt aus trabalhs precedents. Fuguet tanben lo prumier que suggeriguet una transmission de malaudiás per l'[[aiga]] o per lo sòu<ref>'''[[francés|(fr)]]''' Paul Mazliak, ''Avicenne et Averroès. Médecine et biologie dans la civilisation de l'Islam'', Vuibert, 2004.</ref>. En [[Euròpa Occidentala]], la [[medecina]] [[Edat Mejana|medievala]] demoret longtemps dominada per l'[[escolastica]] e l'autoritat daus textes ancians e realizet pauc de progrès conceptuaus. Quò chamjet a partir de la [[Renaissença]] emb la descuberta de la medecina arabogreca e lo desvolopament dau [[racionalisme]] [[umanisme|umanista]]. La conjugason de quelas evolucions i permetet l'aparicion d'una medecina racionalista que fuguet pauc a pauc capabla de completar e de s'eslunhar de las concepcions ancianas. === La revolucion medicala moderna === === Vers una concepcion alarjada === == Causas, diagnostic e tractaments de las malaudiás == === Classificacion === === Las causas === === Lo diagnostic === === Los tractaments === == Epidemiologia == == Annexas == === Liams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Allergia]]. * [[Càncer]]. * [[Diagnostic]]. * [[Igiena]]. * [[Intoxicacion alimentària]]. * [[Malaudiá mentala]]. * [[Malaudiá infecciosa]]. * [[Medecina]]. * [[Organizacion Mondiala de la Santat]]. * [[Pandemia]] * [[Patologia]]. * [[Psicologia]]. * [[Santat]]. * [[Societat]]. * [[Simptòma]]. * [[Sistema immunitari]]. * [[Terapia]]. </div> === Bibliografia === * '''[[francés|(fr)]]''' Philippe Adam e Claudine Herzlich, ''Sociologie de la maladie et de la médecine'', París, Armand Colin, 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Marc Augé e Claudine Herzlich (dir.), ''Le Sens du mal. Anthropologie, histoire, sociologie de la maladie'', Brussèlas, Éditions des archives contemporaines, coll. « Ordres sociaux », 1984. * '''[[francés|(fr)]]''' Frédéric Bauduer, ''Histoires des maladies et de la médecine'', París, Ellipses, coll. « Sciences humaines en médecine », 2017. * '''[[francés|(fr)]]''' Henri Bergeron e Patrick Castel, ''Sociologie politique de la santé'', París, Presses Universitaires de France, coll. « Quadrige », 2014. * '''[[francés|(fr)]]''' Élodie Giroux e Maël Lemoine (dir.), ''Philosophie de la médecine. Santé, maladie, pathologie'', París, Vrin, 2012. * '''[[francés|(fr)]]''' Céline Lefève, Lazare Benaroyo e Frédéric Worms (dir.), ''Les Classiques du soin'', París, Presses Universitaires de France, 2015. === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> [[Categoria:Malautiá|*]] 96h8rjho0mcu2uf8d0vy6180dfdfjy4 0 57687 2499055 2498991 2026-04-29T21:47:24Z Alaric 506 44932 2499055 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Josa i Tuixén''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca de [[Aut Urgèl|Naut Urgèl]]. Lo caplòc es Tuixén e compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Josa de Cadí e l'estacion d'esquí de Tuixent - la Vansa (nom utilizat). {{entpopcat}} ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Josa i Tuixén | nòrd = [[Cava (Aut Urgèl)|Cava]] | nòrd-èst = [[Montellà i Martinet]]<br>[[Saldes]] | èst = [[Gósol]] | sud-èst = | sud = [[la Coma i la Pedra]] | sud-oèst = | oèst = [[la Vansa i Fórnols]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== ===Tuixén=== La prononciacion es [tu'ʃen]. Lo gentilici es [tuʃen'tɛzos] o ''los tuixents'', mès ''tuixenès'' èra lo gentilici ancian. Aquò confirma que lo nom es ''Tuixén'' sense ''-t'', maldespièit l'opinion locala. Las fòrmas ancianas son ''Tuxen'', en 839, ''Toxen'' a la copia del sègle XII, ''Toxende'' en 964, ''Toxen'' en 982, ''Tuxen'' en 989 e 993, ''Collo de Tuxen'' en 992, ''Tuxen'' en 1030, 1040, 1060, 1983, ''Tossen'' en 1099, ''Tuxen'' en 1139, 1154-59, 1170, 1179, 1181, ''Tuixen'' en 1359. La milhora solucion sembla formada dels compausats germanics ''Theud-'' e -''Sind''. L'evolucion es ''To(d)isendo'', ''-end'' > ''Toisén'' > ''Toʃén'' o ''Tuʃén''. ''-S-'' dels compausats germanics), coma l'iniciala de ''-sind'', se manten sovent sorda (''Ermessèn'', etc) <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 360-361 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44922</ref>. En catalan, ''-nd'' > ''-n'', donc la grafia ''*Tuixend'' seriá erronèa, encara mai la grafia ''Tuixent'' volguda per l'ajuntament. ===Josa de Cadí=== La prononciacion es ['ʒɔzə] o ['ʒɔza] e lo gentilici es [ʒo'zɛŋs]. Las fòrmas ancianas son ''Iausa'' en 839, ''Yossa'' en 1090, ''Iosa'' en 1107, ''Josa'' en 1131, 1198, 1207, 1244, 1359, ''Joza'' en 1259, 1280. I a d'omonimes, tres ''Yosa'' en naut [[Aragon]], un ''Josa'' en bas Aragon, e en [[Bearn]], [[Gèus d'Auloron|Gèus]] e lo Geusvath [de las fòrmas ancianas contradictòrias]. L'origina es [[basc]]a o ibèrobasca, lo vèrbe ''jaus'', un dels pus primitius de la lenga basca, de sens variable segon los dialèctes. Lo sens aicí es « travèrs » (cap a l'aval, davalar, o cap a l'amont, levar, enlairar, portar, produsir de frut), coërent ambe la situacion dels lòcs dins de vals prigondas. La finala ''-a'' representa l'article pòstpausat e aglutinat ''-a'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 476-477 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22494</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497=26| 1515=26| 1553=47| 1717=287| 1787=296| 1857=1.229| 1877=794| 1887=717| 1900=537| 1910=539| 1920=425| 1930=356| 1940=313| 1950=288| 1960=272| 1970=180| 1981=133| 1990=138| 1994=146| 1998=139| 2000=169| 2004=176| 2010=151|2020=103| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1975 après la fusion de Josa de Cadí e Tuixén. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|13|58|N|1|34|6|E|type:city(172)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] e3cu6ktu1v3uhuew6pp2nnen8i9tnid 2499057 2499055 2026-04-30T03:37:51Z Alaric 506 44932 /* Tuixén */ precision 2499057 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Josa i Tuixén''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca de [[Aut Urgèl|Naut Urgèl]]. Lo caplòc es Tuixén e compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Josa de Cadí e l'estacion d'esquí de Tuixent - la Vansa (nom utilizat). {{entpopcat}} ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Josa i Tuixén | nòrd = [[Cava (Aut Urgèl)|Cava]] | nòrd-èst = [[Montellà i Martinet]]<br>[[Saldes]] | èst = [[Gósol]] | sud-èst = | sud = [[la Coma i la Pedra]] | sud-oèst = | oèst = [[la Vansa i Fórnols]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== ===Tuixén=== La prononciacion es [tu'ʃen]. Lo gentilici es [tuʃen'tɛzos] o ''los tuixents'', mès ''tuixenès'' èra lo gentilici ancian (i a un ''Prat Tuixenès'' a Josa, près de las partisons ambe Tuixén). Aquò confirma que lo nom es ''Tuixén'' sense ''-t'', maldespièit l'opinion locala. Las fòrmas ancianas son ''Tuxen'', en 839, ''Toxen'' a la copia del sègle XII, ''Toxende'' en 964, ''Toxen'' en 982, ''Tuxen'' en 989 e 993, ''Collo de Tuxen'' en 992, ''Tuxen'' en 1030, 1040, 1060, 1983, ''Tossen'' en 1099, ''Tuxen'' en 1139, 1154-59, 1170, 1179, 1181, ''Tuixen'' en 1359. La milhora solucion sembla formada dels compausats germanics ''Theud-'' e -''Sind''. L'evolucion es ''To(d)isendo'', ''-end'' > ''Toisén'' > ''Toʃén'' o ''Tuʃén''. ''-S-'' dels compausats germanics), coma l'iniciala de ''-sind'', se manten sovent sorda (''Ermessèn'', etc) <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 360-361 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44922</ref>. En catalan, ''-nd'' > ''-n'', donc la grafia ''*Tuixend'' seriá erronèa, encara mai la grafia ''Tuixent'' volguda per l'ajuntament. ===Josa de Cadí=== La prononciacion es ['ʒɔzə] o ['ʒɔza] e lo gentilici es [ʒo'zɛŋs]. Las fòrmas ancianas son ''Iausa'' en 839, ''Yossa'' en 1090, ''Iosa'' en 1107, ''Josa'' en 1131, 1198, 1207, 1244, 1359, ''Joza'' en 1259, 1280. I a d'omonimes, tres ''Yosa'' en naut [[Aragon]], un ''Josa'' en bas Aragon, e en [[Bearn]], [[Gèus d'Auloron|Gèus]] e lo Geusvath [de las fòrmas ancianas contradictòrias]. L'origina es [[basc]]a o ibèrobasca, lo vèrbe ''jaus'', un dels pus primitius de la lenga basca, de sens variable segon los dialèctes. Lo sens aicí es « travèrs » (cap a l'aval, davalar, o cap a l'amont, levar, enlairar, portar, produsir de frut), coërent ambe la situacion dels lòcs dins de vals prigondas. La finala ''-a'' representa l'article pòstpausat e aglutinat ''-a'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 476-477 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22494</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497=26| 1515=26| 1553=47| 1717=287| 1787=296| 1857=1.229| 1877=794| 1887=717| 1900=537| 1910=539| 1920=425| 1930=356| 1940=313| 1950=288| 1960=272| 1970=180| 1981=133| 1990=138| 1994=146| 1998=139| 2000=169| 2004=176| 2010=151|2020=103| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1975 après la fusion de Josa de Cadí e Tuixén. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|13|58|N|1|34|6|E|type:city(172)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] hzd644udph1ufbl6va5yg4uluspxo5r 2499058 2499057 2026-04-30T03:44:25Z Alaric 506 44932 2499058 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Josa i Tuixén''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la comarca de [[Aut Urgèl|Naut Urgèl]]. Lo caplòc es Tuixén e compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Josa de Cadí e l'estacion d'esquí de Tuixent - la Vansa (nom utilizat). {{entpopcat}} ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | comuna = Josa i Tuixén | nòrd = [[Cava (Aut Urgèl)|Cava]] | nòrd-èst = [[Montellà i Martinet]]<br>[[Saldes]] | èst = [[Gósol]] | sud-èst = | sud = [[la Coma i la Pedra]] | sud-oèst = | oèst = [[la Vansa i Fórnols]] | nòrd-oèst = }} ==Toponimia== ===Tuixén=== La prononciacion es [tu'ʃen]. Lo gentilici es [tuʃen'tɛzos] o ''los tuixents'', mès ''tuixenès'' èra lo gentilici ancian (i a un ''Prat Tuixenès'' a Josa, près de las partisons ambe Tuixén). Aquò confirma que lo nom es ''Tuixén'' sense ''-t'', maldespièit l'opinion locala. Las fòrmas ancianas son ''Tuxen'', en 839, ''Toxen'' a la copia del sègle XII, ''Toxende'' en 964, ''Toxen'' en 982, ''Tuxen'' en 989 e 993, ''Collo de Tuxen'' en 992, ''Tuxen'' en 1030, 1040, 1060, 1983, ''Tossen'' en 1099, ''Tuxen'' en 1139, 1154-59, 1170, 1179, 1181, ''Tuixen'' en 1359. La milhora solucion sembla formada dels compausats germanics ''Theud-'' e -''Sind''. L'evolucion es ''To(d)isendo'', ''-end'' > ''Toisén'' > ''Toʃén'' o ''Tuʃén''. ''-S-'' dels compausats germanics), coma l'iniciala de ''-sind'', se manten sovent sorda (''Ermessèn'', etc) <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 360-361 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=44922</ref>. En catalan, ''-nd'' > ''-n'', donc la grafia ''*Tuixend'' seriá erronèa, encara mai la grafia ''Tuixent'' volguda per l'ajuntament. ===Josa de Cadí=== La prononciacion es ['ʒɔzə] o ['ʒɔza] e lo gentilici es [ʒo'zɛŋs]. Las fòrmas ancianas son ''Iausa'' en 839, ''Yossa'' en 1090, ''Iosa'' en 1107, ''Josa'' en 1131, 1198, 1207, 1244, 1359, ''Joza'' en 1259, 1280. I a d'omonimes, tres ''Yosa'' en naut [[Aragon]], un ''Josa'' en bas Aragon, e en [[Bearn]], [[Gèus d'Auloron|Gèus]] e lo Geusvath [de las fòrmas ancianas contradictòrias]. L'origina es [[basc]]a o ibèrobasca, lo vèrbe ''jaus'', un dels pus primitius de la lenga basca, de sens variable segon los dialèctes. Lo sens aicí es « travèrs » (cap a l'aval, davalar, o cap a l'amont, levar, enlairar, portar, produsir de frut), coërent ambe la situacion dels lòcs dins de vals prigondas. La finala ''-a'' representa l'article pòstpausat e aglutinat ''-a'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 476-477 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22494</ref>. ==Istòria== Fusionèron Tuixén e Josa de Cadí en 1973. == Demografia == {{Demografia2| 1497=26| 1515=26| 1553=47| 1717=287| 1787=296| 1857=1.229| 1877=794| 1887=717| 1900=537| 1910=539| 1920=425| 1930=356| 1940=313| 1950=288| 1960=272| 1970=180| 1981=133| 1990=138| 1994=146| 1998=139| 2000=169| 2004=176| 2010=151|2020=103| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1975 après la fusion de Josa de Cadí e Tuixén. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|13|58|N|1|34|6|E|type:city(172)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] mqzm6qfocvhm71xsgyvwym96el7kniw 0 57697 2499081 2449061 2026-04-30T06:39:51Z Alaric 506 44932 toponimia inacabada 2499081 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Montferrer i Castellbò''' ({{AFI|[moɱˈfere ˈi kastɛʎˈbɔ]||afi}}) una comuna de la província [[espanhòla]] de [[Província de Lhèida|Lhèida]], en [[Catalonha (region)|Catalonha]]. Lo caplòc es lo vilatge de Montferrer. Compren l'[[entitat municipala descentralizada]] de Vila i Vall de Castellbò, que compreniá l'anciana vila de Castellbò, amb lo sieu territòri. En [[1989]] se cambièt, sens cap de justificacion filologica, l'accent del nom de ''Montferrer i Castellbó''. La municipalitat de Montferrer e Castellbò es lo resultat de l'annexion a l'ancian tèrme d'Aravell de tres autres ancians tèrmes municipals. En [[1970]] annexèron a Aravell l'anciana municipalitat de Castellbò. La nòva entitat municipala, amb caplòc a Montferrer de Segre, foguèt nomenada oficialament ''Montferrer i Castellbò''. A aquela nòva entitat foguèron annexadas, en [[1972]], las municipalitats de Pallerols del Cantó e Guils del Cantó. {{entpopcat}} == Situacion == Lo tèrme municipal de Montferrer i Castellbò afronta per tot lo sector nòrd-oriental amb la municipalitat de [[les Valls de Valira]]. A orient o fa amb la municipalitat de [[la Seu d'Urgèl]], al sud e sud-èst amb lo Pla de Sants Tirs ([[Ribera d'Urgellet]]) e al sud-oèst amb lo de Noves de Segre ([[Les Valls d'Aguilar]]). A ponent termeneja amb [[Soriguera]] e [[Llavorsí]], e al nòrd amb [[Farrera]], totes eles del [[Palhars Sobeiran]]. [[File:Entitats de població de Montferrer i Castellbò.svg|thumb|centre|500px|Entitats de populacion de Montferrer i Castellbò]] ==Toponimia== ===Aravell=== La prononciacion aproximativa (per la consonanta finala) es [ara'beʎ]. Las fòrmas ancianas son ''Aravedre'' en 910, ''Heravetere'' en 947, ''Aravelle'' en 1003, 1114, ''Aravel'' en 1010, 1186, ''Aravelli'' en 1016, ''Aravell'' en 1030, etc. L'etimologia es ''aream větěrem'', « <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 215-216 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=3318</ref>. == Demografia == {{Demografia2| 1497=38| 1515=247| 1553=188| 1717=1181| 1787=1290| 1857=2710| 1877=2007| 1887=1670| 1900=1305| 1910=1457| 1920=1626| 1930=1534| 1940=1388| 1950=1327| 1960=1181| 1970=825| 1981=613| 1990=650| 1994=678| 1996=730| 2000=738| 2006=944| 2010=1086| 2020=1034| 2030= }} Lo primièr recensament es de 1970 après la fusion de Vila i Vall de Castellbò (creat en 1920 per fusion de Castellbò e Vall de Castellbò), Guils del Cantó, Pallarols del Cantó e Aravell. Las donadas anterioras son la soma de las ancianas municipalitats. {{Coord|42|20|35|N|1|25|45|E|type:city(983)_region:ES-CT|display=title}} ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} [[Categoria:Comuna d'Aut Urgèl]] 2ue2t7styhuk1yxe3ni356yia6fz8dn 0 65249 2499026 2429018 2026-04-29T18:43:11Z Poiuytrell 61256 /* Vejatz tanben */ 2499026 wikitext text/x-wiki {{Dialecte Lemosin}} {{Infobox Geografia fisica}} [[File:France relief location carte regions et departements mirrored Millevaches.png|250px|right|thumb|Situacion dau plan]] Lo '''replanat de Miuvachas''', mens localament '''Milavacas'''{{TDF}}<ref group=N>''Milo-Vaco'' en [[provençau]], [[nòrma mistralenca]].</ref>, apelat ''[[Montanha Lemosina]]'' en Lemosin, es un grand plan granitic d'[[Occitània]], en [[Lemosin (Occitània)|Lemosin]]. Sa superficia es de {{NaU|3300|km²}}. S'estend per sa màger part subre lo [[departament francés|departament]] de [[Corresa (departament)|Corresa]] e desbòrda tanben sus lo sud de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e l'est de la [[Nauta Vinhana]]. Fai partida dau [[Massís Centrau]] e, mai precisament, daus monts de Lemosin, que n'ocupa la part orientala. Son altitud vària de {{NaU|500|m}}, au nòrd e a l'oest, a prep de {{NaU|1000|m}} en son centre. ===Galariá=== <gallery> File:Paysage près de Rempnat.JPG|Predominància dau bòsc sus las linhas d'orizon dau replanat de Miuvachas File:Bruyère.JPG|Landa de brugas sul replanat de [[Genciòus e Pijairòu|Genciòus]], amb pression boscatièra marcada e tancadura dau paisatge Fichièr:Gentioux2.jpg|Orizon relativament dubèrt sul replanat de Genciòus : landas, pradas e bòsc de resinós Fichièr:Eoliennes2.JPG|Grands espacis erbós près de [[Pèira Levada]] File:Plateau de Millevaches, près de Saint-Setiers.JPG|Cobèrt boscatièr près de [[Sent Sestari]] </gallery> ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group=N/> ===Referéncias=== {{reflist}} ==Vejatz tanben== ===Bibliografia=== ===Articles connèxes=== ===Liames extèrnes=== {{Multibendèl|Portal geografia|Portal Lemosin}} {{DEFAULTSORT:Miuvachas}} [[Categoria:Region naturala de França]] [[Categoria:Contrada de Lemosin]] [[Categoria:Geografia de Lemosin]] aj6trfh7sa0ce43t31gt656zmb38xef 0 69449 2499049 2397689 2026-04-29T19:59:58Z Sovenhic 36254 Sovenhic a desplaçat la pagina [[Joan Josèp Mariús Dieulofet]] cap a [[Joan Josèp Màrius Dieulofet]] : Títol mal escrit 2397689 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Dieulofet.jpg|250px|thumb|Retrach de Dieulofet]] '''Joan Josèp Mariús Dieulofet''' (en [[francés]] : ''Jean Joseph Marius Diouloufet''; [[Agulha (Bocas de Ròse)|Agulha]], lo [[19 de setembre]] de [[1771]] – [[Cucuron]], lo [[19 de mai]] de [[1840]]) foguèt un escrivan e poèta occitan de [[Provença]]. == Biografia == Seminarista, emigrèt en [[Itàlia]]; foguèt negociant as [[Ais de Provença]] puei bibliotecari sota [[la Restauracion]] e fin finala licenciat durant la [[Monarquia de Julhet]] (segon [[Renat Merle]].<ref>Donadas dins lo site de [[Renat Merle]] : [http://www.rene-merle.com/article.php3?id_article=436&title=]</ref> e [[Robèrt Lafont]]). == Extrach dei ''Manhans'' == [[Imatge:Ipek-kozasi.jpg|thumb|180px|''Lei [[Manhan]]s'', títol dau grand recuelh de Dieulofet]] [...] Quand lo matin au bèu soleu levant<br> De son tombèu veiretz vòstre manhan<br> Ressuscitar, prendre vida novèla,<br> E tot galòi sortir de son cocon,<br> Batent de l'ala e dejà parpalhon ; <br> Meiconeissent sa premiera origina,<br> Chanjant de nom e de vestit e de mina, <br> Coma tant d'autrei e fasent lo pompós,<br> Sus quauquaren botatz tot pela-mela ;<br> Sortent de l'uòu es d'abòrd amorós,<br> Ben lèu vesètz autorn de la fumèla<br> Virar lo mascle e puei la careçant,<br> Mesclar sei còrs, après se maridant ;<br> Neisson diriatz que per aquela afaire,<br> Manjan plus ren, elei n'an set ni fam ; <br> Tanben perèu lei paures ! viscon gaire,<br> E seis amors finisson lèu, pecaire !<br> Car sus lo ''soir'' lei desmaridaretz,<br> sus un estraç la maire botaretz,<br> Vos farà d'uòus certe ! una benurança !<br> Au galinier lo mascle gitaretz,<br> E puei sa frema, après sa delivrança.<br> Ansin finís l'amor e l'aliança.<br> Dei parpalhons... A ! Tot passa es verai,<br> Amor, plesir coma ròsa de mai;[...]<br> == Òbras == [[Imatge:lei manhans.png|thumb|150px|Premiera pagina dei ''Manhans'']] *1819 : ''Leis Magnans, pouémo didactique, en quatre chants, eme de notos de la coumpousitien de M. Diouloufet'' *1823 : participèt a l'edicion de l'antologia ''Lo Boquet provençau''. *1829 : ''Fablos, contes, epitros et autros pouesios prouvençalos''. *1841 : ''Le Don Quichotte philosophe ou Histoire de l'avocat Hablard''. == Liame extèrne == * [http://books.google.fr/books?id=NtA5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=diouloufet&hl=fr&ei=uL2-TP_qDYKb4AaflYzCAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Edicion dei ''Manhans'' de Dieulofet subre Google Books]. == Nòtas == <references /> {{multibendèl|LitOc|Portal Provença}} [[Categoria:Escrivan provençau]] {{DEFAULTSORT:Dieulofet, Joan Josep Marius}} [[Categoria:Naissença en 1771]] [[Categoria:Decès en 1840]] 02rzc1um1bokylnjtmtmysyyowgbbmr 2499051 2499049 2026-04-29T20:00:40Z Sovenhic 36254 Nom autentic 2499051 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Dieulofet.jpg|250px|thumb|Retrach de Dieulofet]] '''Joan Josèp Màrius Dieulofet''' (en [[francés]] : ''Jean Joseph Marius Diouloufet''; [[Agulha (Bocas de Ròse)|Agulha]], lo [[19 de setembre]] de [[1771]] – [[Cucuron]], lo [[19 de mai]] de [[1840]]) foguèt un escrivan e poèta occitan de [[Provença]]. == Biografia == Seminarista, emigrèt en [[Itàlia]]; foguèt negociant as [[Ais de Provença]] puei bibliotecari sota [[la Restauracion]] e fin finala licenciat durant la [[Monarquia de Julhet]] (segon [[Renat Merle]].<ref>Donadas dins lo site de [[Renat Merle]] : [http://www.rene-merle.com/article.php3?id_article=436&title=]</ref> e [[Robèrt Lafont]]). == Extrach dei ''Manhans'' == [[Imatge:Ipek-kozasi.jpg|thumb|180px|''Lei [[Manhan]]s'', títol dau grand recuelh de Dieulofet]] [...] Quand lo matin au bèu soleu levant<br> De son tombèu veiretz vòstre manhan<br> Ressuscitar, prendre vida novèla,<br> E tot galòi sortir de son cocon,<br> Batent de l'ala e dejà parpalhon ; <br> Meiconeissent sa premiera origina,<br> Chanjant de nom e de vestit e de mina, <br> Coma tant d'autrei e fasent lo pompós,<br> Sus quauquaren botatz tot pela-mela ;<br> Sortent de l'uòu es d'abòrd amorós,<br> Ben lèu vesètz autorn de la fumèla<br> Virar lo mascle e puei la careçant,<br> Mesclar sei còrs, après se maridant ;<br> Neisson diriatz que per aquela afaire,<br> Manjan plus ren, elei n'an set ni fam ; <br> Tanben perèu lei paures ! viscon gaire,<br> E seis amors finisson lèu, pecaire !<br> Car sus lo ''soir'' lei desmaridaretz,<br> sus un estraç la maire botaretz,<br> Vos farà d'uòus certe ! una benurança !<br> Au galinier lo mascle gitaretz,<br> E puei sa frema, après sa delivrança.<br> Ansin finís l'amor e l'aliança.<br> Dei parpalhons... A ! Tot passa es verai,<br> Amor, plesir coma ròsa de mai;[...]<br> == Òbras == [[Imatge:lei manhans.png|thumb|150px|Premiera pagina dei ''Manhans'']] *1819 : ''Leis Magnans, pouémo didactique, en quatre chants, eme de notos de la coumpousitien de M. Diouloufet'' *1823 : participèt a l'edicion de l'antologia ''Lo Boquet provençau''. *1829 : ''Fablos, contes, epitros et autros pouesios prouvençalos''. *1841 : ''Le Don Quichotte philosophe ou Histoire de l'avocat Hablard''. == Liame extèrne == * [http://books.google.fr/books?id=NtA5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=diouloufet&hl=fr&ei=uL2-TP_qDYKb4AaflYzCAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Edicion dei ''Manhans'' de Dieulofet subre Google Books]. == Nòtas == <references /> {{multibendèl|LitOc|Portal Provença}} [[Categoria:Escrivan provençau]] {{DEFAULTSORT:Dieulofet, Joan Josep Marius}} [[Categoria:Naissença en 1771]] [[Categoria:Decès en 1840]] o0e0vkj44rq7ri9odrwb9ysj4isrof3 2499052 2499051 2026-04-29T20:03:00Z Sovenhic 36254 /* Òbras */ 2499052 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Imatge:Dieulofet.jpg|250px|thumb|Retrach de Dieulofet]] '''Joan Josèp Màrius Dieulofet''' (en [[francés]] : ''Jean Joseph Marius Diouloufet''; [[Agulha (Bocas de Ròse)|Agulha]], lo [[19 de setembre]] de [[1771]] – [[Cucuron]], lo [[19 de mai]] de [[1840]]) foguèt un escrivan e poèta occitan de [[Provença]]. == Biografia == Seminarista, emigrèt en [[Itàlia]]; foguèt negociant as [[Ais de Provença]] puei bibliotecari sota [[la Restauracion]] e fin finala licenciat durant la [[Monarquia de Julhet]] (segon [[Renat Merle]].<ref>Donadas dins lo site de [[Renat Merle]] : [http://www.rene-merle.com/article.php3?id_article=436&title=]</ref> e [[Robèrt Lafont]]). == Extrach dei ''Manhans'' == [[Imatge:Ipek-kozasi.jpg|thumb|180px|''Lei [[Manhan]]s'', títol dau grand recuelh de Dieulofet]] [...] Quand lo matin au bèu soleu levant<br> De son tombèu veiretz vòstre manhan<br> Ressuscitar, prendre vida novèla,<br> E tot galòi sortir de son cocon,<br> Batent de l'ala e dejà parpalhon ; <br> Meiconeissent sa premiera origina,<br> Chanjant de nom e de vestit e de mina, <br> Coma tant d'autrei e fasent lo pompós,<br> Sus quauquaren botatz tot pela-mela ;<br> Sortent de l'uòu es d'abòrd amorós,<br> Ben lèu vesètz autorn de la fumèla<br> Virar lo mascle e puei la careçant,<br> Mesclar sei còrs, après se maridant ;<br> Neisson diriatz que per aquela afaire,<br> Manjan plus ren, elei n'an set ni fam ; <br> Tanben perèu lei paures ! viscon gaire,<br> E seis amors finisson lèu, pecaire !<br> Car sus lo ''soir'' lei desmaridaretz,<br> sus un estraç la maire botaretz,<br> Vos farà d'uòus certe ! una benurança !<br> Au galinier lo mascle gitaretz,<br> E puei sa frema, après sa delivrança.<br> Ansin finís l'amor e l'aliança.<br> Dei parpalhons... A ! Tot passa es verai,<br> Amor, plesir coma ròsa de mai;[...]<br> == Òbras == [[Imatge:lei manhans.png|thumb|150px|Premiera pagina dei ''Manhans'']] *1819 : ''Lei manhans, poèma didactic, en quatre cants, amb de nòtas de la composicion de M. Dieulofet [Leis Magnans, pouémo didactique, en quatre chants, eme de notos de la coumpousitien de M. Diouloufet]'' *1823 : participèt a l'edicion de l'antologia ''Lo Ramelet provençau [Lo Boquet provençau]''. *1829 : ''Faulas, còntes, epistolas e autrei poesias provençalas [Fablos, contes, epitros et autros pouesios prouvençalos]''. *1841 : ''Le Don Quichotte philosophe ou Histoire de l'avocat Hablard''. == Liame extèrne == * [http://books.google.fr/books?id=NtA5AAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=diouloufet&hl=fr&ei=uL2-TP_qDYKb4AaflYzCAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false Edicion dei ''Manhans'' de Dieulofet subre Google Books]. == Nòtas == <references /> {{multibendèl|LitOc|Portal Provença}} [[Categoria:Escrivan provençau]] {{DEFAULTSORT:Dieulofet, Joan Josep Marius}} [[Categoria:Naissença en 1771]] [[Categoria:Decès en 1840]] kceeoqs7xzpkjpd0o1t7gcgy2eakw80 10 75151 2499009 2498947 2026-04-29T17:51:23Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499009 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Comunas dau Puèi de Doma<!-- de modificar pas --> | tematica = Geografia | carta = oc | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{Títolcolor|oc|Comunas dau Puèi de Doma|Comunas}} dau {{Títolcolor|oc|Puèi de Doma}}</br><small>(comunas actualas, ''nom o prononciacion de verifiar'') </small> | lista1 = [[Achiac]]{{·}} [[l-Aiat de Siula]]{{·}} [[Aidac]]{{·}} [[Anzac e le Luguet]]{{·}} [[Ardes de Cosa]]{{·}} [[Arlhenc]]{{·}} [[l-Ermenc]]{{·}} ''[[Ars daus Favets]]''{{·}} [[Artona]]{{·}} [[Aubèira]]{{·}} [[Aubiac]]{{·}} [[Aubuçon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Augeiròlas]]{{·}} [[Aulhac e Flac]]{{·}} [[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]]{{·}} [[Aunhac]]{{·}} [[Aurèira]]{{·}} [[Ausac e la Combèla]]{{·}} [[Ausèla]]{{·}} [[Autesac]]{{·}} [[Avèsa]]{{·}} [[Bàfia]]{{·}} [[Banhòus d'Artensa]]{{·}} [[Bançac]]{{·}} [[Bergona (Puèi de Doma)|Bergona]]{{·}} [[Bertinhac]]{{·}} [[Bas e Lesat]]{{·}} [[Bèça e Sent Anastese]]{{·}} [[Bèlluòc (Puèi de Doma)|Bèlluòc ]]{{·}} [[Bessiòu]]{{·}} [[Beurèiras]]{{·}} [[Biaumont]]{{·}} [[Biaumont de Randans]]{{·}} [[Biauregard]]{{·}} [[Biauregard e Vendom]]{{·}} [[Bilhòm]]{{·}} [[Bioulet]]{{·}} [[Blanzac (Puèi de Doma)|Blanzac]]{{·}} [[Blòt la Glèisa]]{{·}} [[Bode]]{{·}} [[Bonjac]]{{·}} [[La Borbola]]{{·}} [[Le Borg Lastic]]{{·}} [[Le Borg Sent Bonet]]{{·}} [[Bòrsa (Puèi de Doma)|Bòrsa]]{{·}} [[Bòrt de l'Estanh]]{{·}} [[Bosèi]]{{·}} [[Braçac de las Minas]]{{·}} [[Brenac (Puèi de Doma)|Brenac]]{{·}} [[Brifònt]]{{·}} [[Le Bròc]]{{·}} [[Bromont]]{{·}} [[Le Bruelh de Cosa]]{{·}} [[Le Brugeiron]]{{·}} [[Bulhon]]{{·}} [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]]{{·}} [[Bussièra]]{{·}} [[Bussièra de Montagut]]{{·}} [[Cebasac]]{{·}} [[Ceissac]]{{·}} ''[[La Cèla (Puèi de Doma)|La Cèla]]''{{·}} [[Cèla]]{{·}} [[La Celeta (Puèi de Doma)|La Celeta]]{{·}} [[Celuele e La Motada]]{{·}} [[Chabralòcha]]{{·}} [[Chadalèu]]{{·}} [[Chasluç de Lembron]]{{·}} [[Chambalèira]]{{·}} [[Chambon de Dolòra]]{{·}} [[Chambon (Puèi de Doma)|Chambon]]{{·}} [[Champanhac le Joine]]{{·}} [[Champelhs]]{{·}} [[Champestèiras]]{{·}} [[Champs (Puèi de Doma)|Champs]]{{·}} [[Chanac e la Motèira]]{{·}} [[Chanonac]]{{·}} [[Chapdes Biaufòrt]]{{·}} [[La Chapèla Anhon]]{{·}} [[La Chapèla e Marcoça]]{{·}} [[La Chapèla d'Içon]]{{·}} [[Chapas (Puèi de Doma)|Chapas]]{{·}} [[Chatusac]]{{·}} [[Charbonèir]]{{·}} [[Charbonèiras de Varenas]]{{·}} [[Charbonèiras las Vèlhas]]{{·}} [[Charençac]]{{·}} [[Charnac]]{{·}} [[Chas (Puèi de Doma)|Chas]]{{·}} [[Chassanhas (Puèi de Doma)|Chassanhas]]{{·}} [[Chastres]]{{·}} [[Chastiau de Char]]{{·}} [[Chastèugai]]{{·}} [[Chastaunòu]]{{·}} [[Chasteladon]]{{·}} [[Chastauguion]]{{·}} [[La Chalm (Puèi de Doma)|La Chalm]]{{·}} [[Chaumont le Borg]]{{·}} [[Chauriac]]{{·}} ''[[Chavarós]]''{{·}} [[Le Chèir de Mòrja]]{{·}} [[Chidrac]]{{·}} [[Cistèrnas e la Forèst]]{{·}} [[Clamençac]]{{·}} [[Clarlende]]{{·}} '''[[Clarmont-Ferrand]]'''{{·}} [[Colanjas]]{{·}} [[Combralha (Puèi de Doma)|Combralha]]{{·}} [[Combronde]]{{·}} [[Compens]]{{·}} [[Condat en Combralha]]{{·}} [[Condat de Boissèir]]{{·}} [[Coren (Puèi de Doma)|Coren]]{{·}} [[Cosde]]{{·}} [[Corgolh]]{{·}} [[Cornòl]]{{·}} [[Cornon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Corpèira]]{{·}} [[Le Crest]]{{·}} [[Cravent e la Vena]]{{·}} [[Cròs la Tartèira]]{{·}} [[La Crosilha (Auvèrnha)|La Crosilha]]{{·}} [[Culhac]]{{·}} [[Cunlhac]]{{·}} [[Dausat de Vodabla]]{{·}} [[Davaiac]]{{·}} [[Domesas]]{{·}} [[Dauranjas]]{{·}} [[Dorat (Puèi de Doma)|Dorat]]{{·}} [[Dòra (Comuna)|Dòra]]{{·}} [[Durminhac]]{{·}} [[Durtòu]]{{·}} [[Eschandalís]]{{·}} [[Efiat]]{{·}} [[Egliòlas]]{{·}} [[Embèrt]]{{·}} [[Las Encisas]]{{·}} [[Nasac]]{{·}} [[Entonh]]{{·}} [[Entraigas (Puèi de Doma)|Entraigas]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Escotaon]]{{·}} [[Espinassa (Puèi de Doma)|Espinassa]]{{·}} [[Espinchaum]]{{·}} [[Pirac]]{{·}} [[Estanduelh]]{{·}} [[v-Èstelh]]{{·}} [[Eume la Glèisa]]{{·}} [[Faiet le Chastèl]]{{·}} [[Le Faiet e Ronaias]]{{·}} [[v-Ais la Faieta]]{{·}} [[Farnoòl]]{{·}} [[La Fàuria]]{{·}} [[Fornòus]]{{·}} [[Gila]]{{·}} [[Gerzac]]{{·}} [[Giac]]{{·}} [[Ginhac de Lembron]]{{·}} [[Gimiaus de Limanha]]{{·}} [[Glainas e Montagut]]{{·}} [[Glèisanuèva d'Entraigas]]{{·}} [[Glèisanòva daus Liards]]{{·}} [[Glenuèva de Bilhòm]]{{·}} [[La Gaudivèla]]{{·}} [[La Gotèla]]{{·}} [[Gotièra]]{{·}} [[Grandairòls]]{{·}} [[Grandriu]]{{·}} [[Grandvau]]{{·}} [[Guiparsa]]{{·}} [[Ios]]{{·}}[[Sartiaus]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Jòb (Puèi de Doma)|Jòb]]{{·}} [[Jausarens]]{{·}} [[Jausa]]{{·}} [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)]]{{·}} [[La Beceta]]{{·}} [[La Chaum]]{{·}} [[La Mòngia]]{{·}} [[Landònha]]{{·}} [[Peirosa (Puèi de Doma)|Peirosa]]{{·}} [[Las (Puèi de Doma)|Las]]{{·}} [[La Cuelha]]{{·}} [[La Ròda]]{{·}} [[Lastic (Puèi de Doma)|Lastic]]{{·}} [[Lende]]{{·}} [[Lentin]]{{·}} [[Lesós]]{{·}} [[Limons]]{{·}} [[Lessuele]]{{·}} [[Lobairac]]{{·}} [[Lodeça]]{{·}} ''[[Lussat (Puèi de Doma)|Lussat]]''{{·}} [[Nudilhac]]{{·}} [[Madriac]]{{·}} [[Malausat]]{{·}} [[Malintrat]]{{·}} [[Manluòc]]{{·}} [[Manzac]]{{·}} [[Maarat]]{{·}} [[Marcilhac (Puèi de Doma)|Marcilhac]]{{·}} [[Maruègel]]{{·}} [[Maringue]]{{·}} [[Marçac de Liuradés]]{{·}} [[Marçac de Limanha]]{{·}} ''[[Las Matres d'Artèira]]''{{·}} [[Las Matres de Vaira]]{{·}} [[Las Matres de Mòrja]]{{·}} [[Mausun]]{{·}} [[Mèiras]]{{·}} [[Masaia]]{{·}} [[Masoira]]{{·}} [[Medeiròlas]]{{·}} [[Melhau]]{{·}} [[Menat]]{{·}} [[Menestròu]]{{·}} [[Mecés]]{{·}} [[Meset e Dalet]]{{·}} [[Milaflors]]{{·}} [[Mirmont]]{{·}} [[Maiçat]]{{·}} [[Le Monestèir]]{{·}} [[La Monèria e Le Montelh]]{{·}} [[Mons (Puèi de Doma)|Mons]]{{·}} [[Montagut de Combralha]]{{·}} [[Montagut le Blanc]]{{·}} [[Montcèl]]{{·}} [[Boenhs]]{{·}} [[Le Montelh Dejalat]]{{·}} [[Montfarmin]]{{·}} [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]]{{·}} [[Montpensèir]]{{·}} [[Montpeirós (Auvèrnhe)|Montpeirós]]{{·}} [[Moriat]]{{·}} ''[[Moruelh]]''{{·}} [[Mausat]]{{·}} [[Murat e le Caire]]{{·}} [[Muròu]]{{·}} [[Nabosat]]{{·}} [[Neironda]]{{·}} [[Neschèirs]]{{·}} [[Nuèglèisa]]{{·}} [[Neuviala]]{{·}} [[Nulhat]]{{·}} [[Nonenc]]{{·}} [[Lenede e Orsonede]]{{·}} [[Nòvacela]]{{·}} [[Orbi]]{{·}} [[Olèirgues]]{{·}} [[Olèis]]{{·}} [[Oumet]]{{·}} [[Órbelh]]{{·}} [[Orcet]]{{·}} [[Orsinas]]{{·}} [[l-Orcivau]]{{·}} [[v-Orlhac]]{{·}} [[Paladun]]{{·}} [[Pardinas]]{{·}} [[Parent (Puèi de Doma)|Parent]]{{·}} [[Parentinhac]]{{·}} [[Palhèiras]]{{·}} ''[[Pairinhac de Sarlhève]]''{{·}} [[Pairinhac d'Alèir]]{{·}} [[Perpesac]]{{·}} [[Perèirs]]{{·}} [[Peschadoiras]]{{·}} [[Pailèiras]]{{·}} [[Pessat e Vianuèva ]]{{·}} [[Picharanda]]{{·}} [[Pinhòu (Puèi de Doma)|Pinhòu]]{{·}} [[Punçac]]{{·}} [[Plausac]]{{·}} [[Pont dau Chastèl]]{{·}} [[Pontaumeur]]{{·}} [[Pontgibaud]]{{·}} ''[[Posòus]]''{{·}} [[Los Pradaus]]{{·}} [[Pronsat]]{{·}} [[Prondinas]]{{·}} [[Provelèiras]]{{·}} [[Puèi Guilhame]]{{·}} [[Le Puèi Sent Gulmèir]]{{·}} [[Le Quartièr]]{{·}} [[Cuelha]]{{·}} [[Randans]]{{·}} [[Ravèl]]{{·}} [[Reinhat]]{{·}} [[La Renaudiá]]{{·}} [[Rentèiras]]{{·}} [[Reconçac]]{{·}} [[Riòm]]{{·}} [[Ris (Puèi de Doma)|Ris]]{{·}} [[La Ròcha Blancha]]{{·}} [[Ròcha Ciarla e Lacmaira]]{{·}} [[Ròcha Dagol]]{{·}} [[Ròchafòrt (Puèi de Doma)|Ròchafòrt]]{{·}} [[La Ròcha Nèira]]{{·}} [[Romanhac]]{{·}} [[Roiac]]{{·}} [[Le Sandre]]{{·}} [[Seirac]]{{·}} [[Salhens]]{{·}} [[Selhòus]]{{·}} [[Sent Agolin]]{{·}} [[Sent Alire d'Arlhenc]]{{·}} [[Sent Alèire de la Montanha]]{{·}} [[Sent Amanç de Ròcha Savina]]{{·}} [[Sent Amanç de Talende]]{{·}} [[Sent André]]{{·}} [[Sent Angèl]]{{·}} [[Sent Anteni]]{{·}} [[Sent Avit (Puèi de Doma)|Sent Avit]]{{·}} [[Sent Babèl]]{{·}} [[Sent Bausirí]]{{·}} [[Sent Bonet dau Chastèl]]{{·}} ''[[Sent Bonet d'Alèir]]''{{·}} [[Sent Bonet de l-Orcivau]]{{·}} [[Sent Bonet de Riòm]]{{·}} [[Sent Ciargue]]{{·}} [[Sent Clamenç]]{{·}} [[Sent Clamenç de Valòrga]]{{·}} [[Sent Denís de Combarnasat]]{{·}} [[Sant Dièir]]{{·}} [[Sent Dire]]{{·}} [[Sant Donat (Puèi de Doma)|Sant Donat]]{{·}} [[Senta Aga]]{{·}} [[Senta Catarina]]{{·}} [[Senta Cristina]]{{·}} [[Sent Eloè de la Glacèira]]{{·}} [[Sent Al]]{{·}} [[Sent Estiène daus Champs]]{{·}} [[Sent Tiène d'Içon]]{{·}} [[Sent Ferriòu]]{{·}} [[Sent Floret]]{{·}} [[Sant Flor (Puèi de Doma)|Sant Flor]]{{·}} [[Sent Ginès de Champanèlas]]{{·}} [[Sant Ginès (Artensa)]]{{·}} [[Sent Genès de Retz]]{{·}} [[Sent Ginès e La Torreta]]{{·}} [[Sent Jòrge de Monts]]{{·}} [[Sent Jòrge d'Alèir]]{{·}} [[Sent German de Lembron]]{{·}} [[Sent German l'Èrm]]{{·}} [[Sent German de l-Armenc]]{{·}} [[Sent Gervais d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Gervais de Maimont]]{{·}} [[Sent Gervasi de Lembron|Sent Gervasi]]{{·}} [[Sent Eren]]{{·}} [[Sent Alari (Puèi de Doma)|Sent Alari]]{{·}} [[Lac Roi]]{{·}} ''[[Sent Alari daus Monges]]''{{·}} [[Centinhat]]{{·}} [[Sent Jaque d'Emburs]]{{·}} [[Sent Jau (Puèi de Doma)|Sent Jau]]{{·}}[[Sent Jan de las Olèiras]]{{·}} [[Sent Jan d'Uers]]{{·}} [[Sent Joan en Vau]]{{·}} [[Sent Joan Degolaci]]{{·}} [[Sent Júrian de Copelh]]{{·}} [[Sent Jurian]]{{·}} [[Sant Jólian e Puèi l'Avèsa]]{{·}} [[Sent Just de Bàfia]]{{·}} [[Sent Laure]]{{·}} [[Sent Manhièr]]{{·}} [[Sent Martin daus Òumes]]{{·}} [[Sent Martin daus Plans]]{{·}} [[v-Olèiras]]{{·}} [[Sent Mausirí]]{{·}} [[Sent Mauïse]]{{·}} [[Sent Miòu]]{{·}} [[Sent Netère]]{{·}} [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]{{·}} [[Sent Pardol (Puèi de Doma)|Sent Pardol]]{{·}} [[Longprat]]{{·}} [[Chès Pèire]]{{·}} [[Sent Pèire dau Chastèl]]{{·}} [[Sent Piare Ròcha]]{{·}} [[Sent Prièit de Bramafam]]{{·}} [[Sent Prièit daus Champs]]{{·}} [[Sent Quentin de Sausselenjas]]{{·}} ''[[Sent Quentin de Siula]]''{{·}} [[Sent Ramèi de Blòt]]{{·}} [[Sent Ramire de Charnhac]]{{·}} [[Sant Ramèi]]{{·}} [[Sant Roman (Puèi de Doma)|Sant Roman]]{{·}} [[Sent Sandol]]{{·}} [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]]{{·}} [[Sent Sauve d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Sauvador (Puèi de Doma)|Sent Sauvador]]{{·}} [[Sent Saupesi]]{{·}} [[Sent Sauvèstre]]{{·}} [[Sent Victor de la Ribèira]]{{·}} [[Sant Victor de Montvianés]]{{·}} [[Sent Vincent (Puèi de Doma)|Sent Vincent]]{{·}} [[Sent Igòni]]{{·}} [[Saledas]]{{·}} [[Sardon]]{{·}} [[Sauset le Freid]]{{·}} ''[[Sauret e Becèrva]]''{{·}} [[Sauriás]]{{·}} [[Sauvanhac (Puèi de Doma)|Sauvanhac]]{{·}} [[Sauvanhac e Senta Matra]]{{·}} [[Saussanjas]]{{·}} [[La Sauvetat (Puèi de Doma)|La Sauvetat]]{{·}} [[Sauviat]]{{·}} [[Çausselenjas]]{{·}} [[Savena]]{{·}} [[Saiat]]{{·}} [[Sermention]]{{·}} ''[[Cervant (Puèi de Doma)|Cervant]]''{{·}} [[Seschala]]{{·}} [[Cinglas]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Solanhac (Puèi de Doma)|Solanhac]]{{·}} [[Sugèiras]]{{·}} [[Surat (Puèi de Doma)|Surat]]{{·}} [[Talende]]{{·}} [[Tauvas]]{{·}} [[Telhede]]{{·}} [[Telhet (Puèi de Doma)|Telhet]]{{·}} [[Ternant las Aigas]]{{·}} [[Tièrn]]{{·}} [[Teulèiras]]{{·}} [[Turet]]{{·}} [[Tòrtabèça]]{{·}} [[La Tor (Puèi de Doma)|La Tor]]{{·}} [[Tors (Puèi de Doma)|Tors]]{{·}} [[Torzèl e Rongèiras]]{{·}} [[Tralaiga]]{{·}} [[Tramolha Sent Lop]]{{·}} [[Tresiu]]{{·}} [[Içon]]{{·}} [[Vaira e Monton]]{{·}}[[Le Bosc Belet]]{{·}} [[La Civèira]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Varenas de Mòrja]]{{·}} [[Varenas d'Içon]]{{·}} [[Vasselh]]{{·}} [[Vençat]]{{·}} [[Verjac]]{{·}} [[Le Vernet e Chamiana]]{{·}} [[Le Vernet Senta Margaida]]{{·}} [[Vernuejol]]{{·}} [[Verninas]]{{·}} [[Veirèiras (Puèi de Doma)|Veirèiras]]{{·}} [[Vartaison]]{{·}} [[Vertolaia]]{{·}} [[La Còmta]]{{·}} [[Vichelh]]{{·}} [[Vialanòva de Lembron]]{{·}} ''[[Vialanòva daus Cèrvs]]''{{·}} [[Vialassenja]]{{·}} [[Vinzèla]]{{·}} [[Virlada]]{{·}} [[Viscomtat]]{{·}} [[Vitrac (Puèi de Doma)|Vitrac]]{{·}} [[Vairòus]]{{·}} [[Vodabla]]{{·}} [[Voenc]]{{·}} [[Volaure]]{{·}} [[La Chapèla de Volaure]]{{·}} [[Vorvic]]{{·}} [[Ironde e Beron]]{{·}} [[La Torreta]] }} <noinclude>[[Categoria:Modèl de navigacion de comunas de França|Puèi de Doma]]</noinclude> pq3gwqry9w435ds1snsyptcsqzvc3fs 2499013 2499009 2026-04-29T18:00:57Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499013 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Comunas dau Puèi de Doma<!-- de modificar pas --> | tematica = Geografia | carta = oc | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{Títolcolor|oc|Comunas dau Puèi de Doma|Comunas}} dau {{Títolcolor|oc|Puèi de Doma}}</br><small>(comunas actualas, ''nom o prononciacion de verifiar'') </small> | lista1 = [[Achiac]]{{·}} [[l-Aiat de Siula]]{{·}} [[Aidac]]{{·}} [[Anzac e le Luguet]]{{·}} [[Ardes de Cosa]]{{·}} [[Arlhenc]]{{·}} [[l-Ermenc]]{{·}} ''[[Ars daus Favets]]''{{·}} [[Artona]]{{·}} [[Aubèira]]{{·}} [[Aubiac]]{{·}} [[Aubuçon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Augeiròlas]]{{·}} [[Aulhac e Flac]]{{·}} [[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]]{{·}} [[Aunhac]]{{·}} [[Aurèira]]{{·}} [[Ausac e la Combèla]]{{·}} [[Ausèla]]{{·}} [[Autesac]]{{·}} [[Avèsa]]{{·}} [[Bàfia]]{{·}} [[Banhòus d'Artensa]]{{·}} [[Bançac]]{{·}} [[Bergona (Puèi de Doma)|Bergona]]{{·}} [[Bertinhac]]{{·}} [[Bas e Lesat]]{{·}} [[Bèça e Sent Anastese]]{{·}} [[Bèlluòc (Puèi de Doma)|Bèlluòc ]]{{·}} [[Bessiòu]]{{·}} [[Beurèiras]]{{·}} [[Biaumont]]{{·}} [[Biaumont de Randans]]{{·}} [[Biauregard]]{{·}} [[Biauregard e Vendom]]{{·}} [[Bilhòm]]{{·}} [[Bioulet]]{{·}} [[Blanzac (Puèi de Doma)|Blanzac]]{{·}} [[Blòt la Glèisa]]{{·}} [[Bode]]{{·}} [[Bonjac]]{{·}} [[La Borbola]]{{·}} [[Le Borg Lastic]]{{·}} [[Le Borg Sent Bonet]]{{·}} [[Bòrsa (Puèi de Doma)|Bòrsa]]{{·}} [[Bòrt de l'Estanh]]{{·}} [[Bosèi]]{{·}} [[Braçac de las Minas]]{{·}} [[Brenac (Puèi de Doma)|Brenac]]{{·}} [[Brifònt]]{{·}} [[Le Bròc]]{{·}} [[Bromont]]{{·}} [[Le Bruelh de Cosa]]{{·}} [[Le Brugeiron]]{{·}} [[Bulhon]]{{·}} [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]]{{·}} [[Bussièra]]{{·}} [[Bussièra de Montagut]]{{·}} [[Cebasac]]{{·}} [[Ceissac]]{{·}} ''[[La Cèla (Puèi de Doma)|La Cèla]]''{{·}} [[Cèla]]{{·}} [[La Celeta (Puèi de Doma)|La Celeta]]{{·}} [[Celuele e La Motada]]{{·}} [[Chabralòcha]]{{·}} [[Chadalèu]]{{·}} [[Chasluç de Lembron]]{{·}} [[Chambalèira]]{{·}} [[Chambon de Dolòra]]{{·}} [[Chambon (Puèi de Doma)|Chambon]]{{·}} [[Champanhac le Joine]]{{·}} [[Champelhs]]{{·}} [[Champestèiras]]{{·}} [[Champs (Puèi de Doma)|Champs]]{{·}} [[Chanac e la Motèira]]{{·}} [[Chanonac]]{{·}} [[Chapdes Biaufòrt]]{{·}} [[La Chapèla Anhon]]{{·}} [[La Chapèla e Marcoça]]{{·}} [[La Chapèla d'Içon]]{{·}} [[Chapas (Puèi de Doma)|Chapas]]{{·}} [[Chatusac]]{{·}} [[Charbonèir]]{{·}} [[Charbonèiras de Varenas]]{{·}} [[Charbonèiras las Vèlhas]]{{·}} [[Charençac]]{{·}} [[Charnac]]{{·}} [[Chas (Puèi de Doma)|Chas]]{{·}} [[Chassanhas (Puèi de Doma)|Chassanhas]]{{·}} [[Chastres]]{{·}} [[Chastiau de Char]]{{·}} [[Chastèugai]]{{·}} [[Chastaunòu]]{{·}} [[Chasteladon]]{{·}} [[Chastauguion]]{{·}} [[La Chalm (Puèi de Doma)|La Chalm]]{{·}} [[Chaumont le Borg]]{{·}} [[Chauriac]]{{·}} ''[[Chavarós]]''{{·}} [[Le Chèir de Mòrja]]{{·}} [[Chidrac]]{{·}} [[Cistèrnas e la Forèst]]{{·}} [[Clamençac]]{{·}} [[Clarlende]]{{·}} '''[[Clarmont-Ferrand]]'''{{·}} [[Colanjas]]{{·}} [[Combralha (Puèi de Doma)|Combralha]]{{·}} [[Combronde]]{{·}} [[Compens]]{{·}} [[Condat en Combralha]]{{·}} [[Condat de Boissèir]]{{·}} [[Coren (Puèi de Doma)|Coren]]{{·}} [[Cosde]]{{·}} [[Corgolh]]{{·}} [[Cornòl]]{{·}} [[Cornon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Corpèira]]{{·}} [[Le Crest]]{{·}} [[Cravent e la Vena]]{{·}} [[Cròs la Tartèira]]{{·}} [[La Crosilha (Auvèrnha)|La Crosilha]]{{·}} [[Culhac]]{{·}} [[Cunlhac]]{{·}} [[Dausat de Vodabla]]{{·}} [[Davaiac]]{{·}} [[Domesas]]{{·}} [[Dauranjas]]{{·}} [[Dorat (Puèi de Doma)|Dorat]]{{·}} [[Dòra (Comuna)|Dòra]]{{·}} [[Durminhac]]{{·}} [[Durtòu]]{{·}} [[Eschandalís]]{{·}} [[Efiat]]{{·}} [[Egliòlas]]{{·}} [[Embèrt]]{{·}} [[Las Encisas]]{{·}} [[Nasac]]{{·}} [[Entonh]]{{·}} [[Entraigas (Puèi de Doma)|Entraigas]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Escotaon]]{{·}} [[Espinassa (Puèi de Doma)|Espinassa]]{{·}} [[Espinchaum]]{{·}} [[Pirac]]{{·}} [[Estanduelh]]{{·}} [[v-Èstelh]]{{·}} [[Eume la Glèisa]]{{·}} [[Faiet le Chastèl]]{{·}} [[Le Faiet e Ronaias]]{{·}} [[v-Ais la Faieta]]{{·}} [[Farnoòl]]{{·}} [[La Fàuria]]{{·}} [[Fornòus]]{{·}} [[Gila]]{{·}} [[Gerzac]]{{·}} [[Giac]]{{·}} [[Ginhac de Lembron]]{{·}} [[Gimiaus de Limanha]]{{·}} [[Glainas e Montagut]]{{·}} [[Glèisanuèva d'Entraigas]]{{·}} [[Glèisanòva daus Liards]]{{·}} [[Glenuèva de Bilhòm]]{{·}} [[La Gaudivèla]]{{·}} [[La Gotèla]]{{·}} [[Gotièra]]{{·}} [[Grandairòls]]{{·}} [[Grandriu]]{{·}} [[Grandvau]]{{·}} [[Guiparsa]]{{·}} [[Ios]]{{·}}[[Sartiaus]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Jòb (Puèi de Doma)|Jòb]]{{·}} [[Jausarens]]{{·}} [[Jausa]]{{·}} [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)]]{{·}} [[La Beceta]]{{·}} [[La Chaum]]{{·}} [[La Mòngia]]{{·}} [[Landònha]]{{·}} [[Peirosa (Puèi de Doma)|Peirosa]]{{·}} [[Las (Puèi de Doma)|Las]]{{·}} [[La Cuelha]]{{·}} [[La Ròda]]{{·}} [[Lastic (Puèi de Doma)|Lastic]]{{·}} [[Lende]]{{·}} [[Lentin]]{{·}} [[Lesós]]{{·}} [[Limons]]{{·}} [[Lessuele]]{{·}} [[Lobairac]]{{·}} [[Lodeça]]{{·}} ''[[Lussat (Puèi de Doma)|Lussat]]''{{·}} [[Nudilhac]]{{·}} [[Madriac]]{{·}} [[Malausat]]{{·}} [[Malintrat]]{{·}} [[Manluòc]]{{·}} [[Manzac]]{{·}} [[Maarat]]{{·}} [[Marcilhac (Puèi de Doma)|Marcilhac]]{{·}} [[Maruègel]]{{·}} [[Maringue]]{{·}} [[Marçac de Liuradés]]{{·}} [[Marçac de Limanha]]{{·}} ''[[Las Matres d'Artèira]]''{{·}} [[Las Matres de Vaira]]{{·}} [[Las Matres de Mòrja]]{{·}} [[Mausun]]{{·}} [[Mèiras]]{{·}} [[Masaias]]{{·}} [[Masoira]]{{·}} [[Medeiròlas]]{{·}} [[Melhau]]{{·}} [[Menat]]{{·}} [[Menestròu]]{{·}} [[Mecés]]{{·}} [[Meset e Dalet]]{{·}} [[Milaflors]]{{·}} [[Mirmont]]{{·}} [[Maiçat]]{{·}} [[Le Monestèir]]{{·}} [[La Monèria e Le Montelh]]{{·}} [[Mons (Puèi de Doma)|Mons]]{{·}} [[Montagut de Combralha]]{{·}} [[Montagut le Blanc]]{{·}} [[Montcèl]]{{·}} [[Boenhs]]{{·}} [[Le Montelh Dejalat]]{{·}} [[Montfarmin]]{{·}} [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]]{{·}} [[Montpensèir]]{{·}} [[Montpeirós (Auvèrnhe)|Montpeirós]]{{·}} [[Moriat]]{{·}} ''[[Moruelh]]''{{·}} [[Mausat]]{{·}} [[Murat e le Caire]]{{·}} [[Muròu]]{{·}} [[Nabosat]]{{·}} [[Neironda]]{{·}} [[Neschèirs]]{{·}} [[Nuèglèisa]]{{·}} [[Neuviala]]{{·}} [[Nulhat]]{{·}} [[Nonenc]]{{·}} [[Lenede e Orsonede]]{{·}} [[Nòvacela]]{{·}} [[Orbi]]{{·}} [[Olèirgues]]{{·}} [[Olèis]]{{·}} [[Oumet]]{{·}} [[Órbelh]]{{·}} [[Orcet]]{{·}} [[Orsinas]]{{·}} [[l-Orcivau]]{{·}} [[v-Orlhac]]{{·}} [[Paladun]]{{·}} [[Pardinas]]{{·}} [[Parent (Puèi de Doma)|Parent]]{{·}} [[Parentinhac]]{{·}} [[Palhèiras]]{{·}} ''[[Pairinhac de Sarlhève]]''{{·}} [[Pairinhac d'Alèir]]{{·}} [[Perpesac]]{{·}} [[Perèirs]]{{·}} [[Peschadoiras]]{{·}} [[Pailèiras]]{{·}} [[Pessat e Vianuèva ]]{{·}} [[Picharanda]]{{·}} [[Pinhòu (Puèi de Doma)|Pinhòu]]{{·}} [[Punçac]]{{·}} [[Plausac]]{{·}} [[Pont dau Chastèl]]{{·}} [[Pontaumeur]]{{·}} [[Pontgibaud]]{{·}} ''[[Posòus]]''{{·}} [[Los Pradaus]]{{·}} [[Pronsat]]{{·}} [[Prondinas]]{{·}} [[Provelèiras]]{{·}} [[Puèi Guilhame]]{{·}} [[Le Puèi Sent Gulmèir]]{{·}} [[Le Quartièr]]{{·}} [[Cuelha]]{{·}} [[Randans]]{{·}} [[Ravèl]]{{·}} [[Reinhat]]{{·}} [[La Renaudiá]]{{·}} [[Rentèiras]]{{·}} [[Reconçac]]{{·}} [[Riòm]]{{·}} [[Ris (Puèi de Doma)|Ris]]{{·}} [[La Ròcha Blancha]]{{·}} [[Ròcha Ciarla e Lacmaira]]{{·}} [[Ròcha Dagol]]{{·}} [[Ròchafòrt (Puèi de Doma)|Ròchafòrt]]{{·}} [[La Ròcha Nèira]]{{·}} [[Romanhac]]{{·}} [[Roiac]]{{·}} [[Le Sandre]]{{·}} [[Seirac]]{{·}} [[Salhens]]{{·}} [[Selhòus]]{{·}} [[Sent Agolin]]{{·}} [[Sent Alire d'Arlhenc]]{{·}} [[Sent Alèire de la Montanha]]{{·}} [[Sent Amanç de Ròcha Savina]]{{·}} [[Sent Amanç de Talende]]{{·}} [[Sent André]]{{·}} [[Sent Angèl]]{{·}} [[Sent Anteni]]{{·}} [[Sent Avit (Puèi de Doma)|Sent Avit]]{{·}} [[Sent Babèl]]{{·}} [[Sent Bausirí]]{{·}} [[Sent Bonet dau Chastèl]]{{·}} ''[[Sent Bonet d'Alèir]]''{{·}} [[Sent Bonet de l-Orcivau]]{{·}} [[Sent Bonet de Riòm]]{{·}} [[Sent Ciargue]]{{·}} [[Sent Clamenç]]{{·}} [[Sent Clamenç de Valòrga]]{{·}} [[Sent Denís de Combarnasat]]{{·}} [[Sant Dièir]]{{·}} [[Sent Dire]]{{·}} [[Sant Donat (Puèi de Doma)|Sant Donat]]{{·}} [[Senta Aga]]{{·}} [[Senta Catarina]]{{·}} [[Senta Cristina]]{{·}} [[Sent Eloè de la Glacèira]]{{·}} [[Sent Al]]{{·}} [[Sent Estiène daus Champs]]{{·}} [[Sent Tiène d'Içon]]{{·}} [[Sent Ferriòu]]{{·}} [[Sent Floret]]{{·}} [[Sant Flor (Puèi de Doma)|Sant Flor]]{{·}} [[Sent Ginès de Champanèlas]]{{·}} [[Sant Ginès (Artensa)]]{{·}} [[Sent Genès de Retz]]{{·}} [[Sent Ginès e La Torreta]]{{·}} [[Sent Jòrge de Monts]]{{·}} [[Sent Jòrge d'Alèir]]{{·}} [[Sent German de Lembron]]{{·}} [[Sent German l'Èrm]]{{·}} [[Sent German de l-Armenc]]{{·}} [[Sent Gervais d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Gervais de Maimont]]{{·}} [[Sent Gervasi de Lembron|Sent Gervasi]]{{·}} [[Sent Eren]]{{·}} [[Sent Alari (Puèi de Doma)|Sent Alari]]{{·}} [[Lac Roi]]{{·}} ''[[Sent Alari daus Monges]]''{{·}} [[Centinhat]]{{·}} [[Sent Jaque d'Emburs]]{{·}} [[Sent Jau (Puèi de Doma)|Sent Jau]]{{·}}[[Sent Jan de las Olèiras]]{{·}} [[Sent Jan d'Uers]]{{·}} [[Sent Joan en Vau]]{{·}} [[Sent Joan Degolaci]]{{·}} [[Sent Júrian de Copelh]]{{·}} [[Sent Jurian]]{{·}} [[Sant Jólian e Puèi l'Avèsa]]{{·}} [[Sent Just de Bàfia]]{{·}} [[Sent Laure]]{{·}} [[Sent Manhièr]]{{·}} [[Sent Martin daus Òumes]]{{·}} [[Sent Martin daus Plans]]{{·}} [[v-Olèiras]]{{·}} [[Sent Mausirí]]{{·}} [[Sent Mauïse]]{{·}} [[Sent Miòu]]{{·}} [[Sent Netère]]{{·}} [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]{{·}} [[Sent Pardol (Puèi de Doma)|Sent Pardol]]{{·}} [[Longprat]]{{·}} [[Chès Pèire]]{{·}} [[Sent Pèire dau Chastèl]]{{·}} [[Sent Piare Ròcha]]{{·}} [[Sent Prièit de Bramafam]]{{·}} [[Sent Prièit daus Champs]]{{·}} [[Sent Quentin de Sausselenjas]]{{·}} ''[[Sent Quentin de Siula]]''{{·}} [[Sent Ramèi de Blòt]]{{·}} [[Sent Ramire de Charnhac]]{{·}} [[Sant Ramèi]]{{·}} [[Sant Roman (Puèi de Doma)|Sant Roman]]{{·}} [[Sent Sandol]]{{·}} [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]]{{·}} [[Sent Sauve d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Sauvador (Puèi de Doma)|Sent Sauvador]]{{·}} [[Sent Saupesi]]{{·}} [[Sent Sauvèstre]]{{·}} [[Sent Victor de la Ribèira]]{{·}} [[Sant Victor de Montvianés]]{{·}} [[Sent Vincent (Puèi de Doma)|Sent Vincent]]{{·}} [[Sent Igòni]]{{·}} [[Saledas]]{{·}} [[Sardon]]{{·}} [[Sauset le Freid]]{{·}} ''[[Sauret e Becèrva]]''{{·}} [[Sauriás]]{{·}} [[Sauvanhac (Puèi de Doma)|Sauvanhac]]{{·}} [[Sauvanhac e Senta Matra]]{{·}} [[Saussanjas]]{{·}} [[La Sauvetat (Puèi de Doma)|La Sauvetat]]{{·}} [[Sauviat]]{{·}} [[Çausselenjas]]{{·}} [[Savena]]{{·}} [[Saiat]]{{·}} [[Sermention]]{{·}} ''[[Cervant (Puèi de Doma)|Cervant]]''{{·}} [[Seschala]]{{·}} [[Cinglas]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Solanhac (Puèi de Doma)|Solanhac]]{{·}} [[Sugèiras]]{{·}} [[Surat (Puèi de Doma)|Surat]]{{·}} [[Talende]]{{·}} [[Tauvas]]{{·}} [[Telhede]]{{·}} [[Telhet (Puèi de Doma)|Telhet]]{{·}} [[Ternant las Aigas]]{{·}} [[Tièrn]]{{·}} [[Teulèiras]]{{·}} [[Turet]]{{·}} [[Tòrtabèça]]{{·}} [[La Tor (Puèi de Doma)|La Tor]]{{·}} [[Tors (Puèi de Doma)|Tors]]{{·}} [[Torzèl e Rongèiras]]{{·}} [[Tralaiga]]{{·}} [[Tramolha Sent Lop]]{{·}} [[Tresiu]]{{·}} [[Içon]]{{·}} [[Vaira e Monton]]{{·}}[[Le Bosc Belet]]{{·}} [[La Civèira]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Varenas de Mòrja]]{{·}} [[Varenas d'Içon]]{{·}} [[Vasselh]]{{·}} [[Vençat]]{{·}} [[Verjac]]{{·}} [[Le Vernet e Chamiana]]{{·}} [[Le Vernet Senta Margaida]]{{·}} [[Vernuejol]]{{·}} [[Verninas]]{{·}} [[Veirèiras (Puèi de Doma)|Veirèiras]]{{·}} [[Vartaison]]{{·}} [[Vertolaia]]{{·}} [[La Còmta]]{{·}} [[Vichelh]]{{·}} [[Vialanòva de Lembron]]{{·}} ''[[Vialanòva daus Cèrvs]]''{{·}} [[Vialassenja]]{{·}} [[Vinzèla]]{{·}} [[Virlada]]{{·}} [[Viscomtat]]{{·}} [[Vitrac (Puèi de Doma)|Vitrac]]{{·}} [[Vairòus]]{{·}} [[Vodabla]]{{·}} [[Voenc]]{{·}} [[Volaure]]{{·}} [[La Chapèla de Volaure]]{{·}} [[Vorvic]]{{·}} [[Ironde e Beron]]{{·}} [[La Torreta]] }} <noinclude>[[Categoria:Modèl de navigacion de comunas de França|Puèi de Doma]]</noinclude> 9pd35k5dt5lfpn2mstsl39qroo51zuj 2499017 2499013 2026-04-29T18:09:11Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499017 wikitext text/x-wiki {{Metapaleta de navigacion | modèl = Comunas dau Puèi de Doma<!-- de modificar pas --> | tematica = Geografia | carta = oc | estiltítol = {{Geografia|coloroc}} | títol = [[imatge:Flag of Occitania (with star).svg|30px]] {{Títolcolor|oc|Comunas dau Puèi de Doma|Comunas}} dau {{Títolcolor|oc|Puèi de Doma}}</br><small>(comunas actualas, ''nom o prononciacion de verifiar'') </small> | lista1 = [[Achiac]]{{·}} [[l-Aiat de Siula]]{{·}} [[Aidac]]{{·}} [[Anzac e le Luguet]]{{·}} [[Ardes de Cosa]]{{·}} [[Arlhenc]]{{·}} [[l-Ermenc]]{{·}} ''[[Ars daus Favets]]''{{·}} [[Artona]]{{·}} [[Aubèira]]{{·}} [[Aubiac]]{{·}} [[Aubuçon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Augeiròlas]]{{·}} [[Aulhac e Flac]]{{·}} [[Aunac (Puèi de Doma)|Aunac]]{{·}} [[Aunhac]]{{·}} [[Aurèira]]{{·}} [[Ausac e la Combèla]]{{·}} [[Ausèla]]{{·}} [[Autesac]]{{·}} [[Avèsa]]{{·}} [[Bàfia]]{{·}} [[Banhòus d'Artensa]]{{·}} [[Bançac]]{{·}} [[Bergona (Puèi de Doma)|Bergona]]{{·}} [[Bertinhac]]{{·}} [[Bas e Lesat]]{{·}} [[Bèça e Sent Anastese]]{{·}} [[Bèlluòc (Puèi de Doma)|Bèlluòc ]]{{·}} [[Bessiòu]]{{·}} [[Beurèiras]]{{·}} [[Biaumont]]{{·}} [[Biaumont de Randans]]{{·}} [[Biauregard]]{{·}} [[Biauregard e Vendom]]{{·}} [[Bilhòm]]{{·}} [[Bioulet]]{{·}} [[Blanzac (Puèi de Doma)|Blanzac]]{{·}} [[Blòt la Glèisa]]{{·}} [[Bode]]{{·}} [[Bonjac]]{{·}} [[La Borbola]]{{·}} [[Le Borg Lastic]]{{·}} [[Le Borg Sent Bonet]]{{·}} [[Bòrsa (Puèi de Doma)|Bòrsa]]{{·}} [[Bòrt de l'Estanh]]{{·}} [[Bosèi]]{{·}} [[Braçac de las Minas]]{{·}} [[Brenac (Puèi de Doma)|Brenac]]{{·}} [[Brifònt]]{{·}} [[Le Bròc]]{{·}} [[Bromont]]{{·}} [[Le Bruelh de Cosa]]{{·}} [[Le Brugeiron]]{{·}} [[Bulhon]]{{·}} [[Bussèiras (Puèi de Doma)|Bussèiras]]{{·}} [[Bussièra]]{{·}} [[Bussièra de Montagut]]{{·}} [[Cebasac]]{{·}} [[Ceissac]]{{·}} ''[[La Cèla (Puèi de Doma)|La Cèla]]''{{·}} [[Cèla]]{{·}} [[La Celeta (Puèi de Doma)|La Celeta]]{{·}} [[Celuele e La Motada]]{{·}} [[Chabralòcha]]{{·}} [[Chadalèu]]{{·}} [[Chasluç de Lembron]]{{·}} [[Chambalèira]]{{·}} [[Chambon de Dolòra]]{{·}} [[Chambon (Puèi de Doma)|Chambon]]{{·}} [[Champanhac le Joine]]{{·}} [[Champelhs]]{{·}} [[Champestèiras]]{{·}} [[Champs (Puèi de Doma)|Champs]]{{·}} [[Chanac e la Motèira]]{{·}} [[Chanonac]]{{·}} [[Chapdes Biaufòrt]]{{·}} [[La Chapèla Anhon]]{{·}} [[La Chapèla e Marcoça]]{{·}} [[La Chapèla d'Içon]]{{·}} [[Chapas (Puèi de Doma)|Chapas]]{{·}} [[Chatusac]]{{·}} [[Charbonèir]]{{·}} [[Charbonèiras de Varenas]]{{·}} [[Charbonèiras las Vèlhas]]{{·}} [[Charençac]]{{·}} [[Charnac]]{{·}} [[Chas (Puèi de Doma)|Chas]]{{·}} [[Chassanhas (Puèi de Doma)|Chassanhas]]{{·}} [[Chastres]]{{·}} [[Chastiau de Char]]{{·}} [[Chastèugai]]{{·}} [[Chastaunòu]]{{·}} [[Chasteladon]]{{·}} [[Chastauguion]]{{·}} [[La Chalm (Puèi de Doma)|La Chalm]]{{·}} [[Chaumont le Borg]]{{·}} [[Chauriac]]{{·}} ''[[Chavarós]]''{{·}} [[Le Chèir de Mòrja]]{{·}} [[Chidrac]]{{·}} [[Cistèrnas e la Forèst]]{{·}} [[Clamençac]]{{·}} [[Clarlende]]{{·}} '''[[Clarmont-Ferrand]]'''{{·}} [[Colanjas]]{{·}} [[Combralha (Puèi de Doma)|Combralha]]{{·}} [[Combronde]]{{·}} [[Compens]]{{·}} [[Condat en Combralha]]{{·}} [[Condat de Boissèir]]{{·}} [[Coren (Puèi de Doma)|Coren]]{{·}} [[Cosde]]{{·}} [[Corgolh]]{{·}} [[Cornòl]]{{·}} [[Cornon d'Auvèrnha]]{{·}} [[Corpèira]]{{·}} [[Le Crest]]{{·}} [[Cravent e la Vena]]{{·}} [[Cròs la Tartèira]]{{·}} [[La Crosilha (Auvèrnha)|La Crosilha]]{{·}} [[Culhac]]{{·}} [[Cunlhac]]{{·}} [[Dausat de Vodabla]]{{·}} [[Davaiac]]{{·}} [[Domesas]]{{·}} [[Dauranjas]]{{·}} [[Dorat (Puèi de Doma)|Dorat]]{{·}} [[Dòra (Comuna)|Dòra]]{{·}} [[Durminhac]]{{·}} [[Durtòu]]{{·}} [[Eschandalís]]{{·}} [[Efiat]]{{·}} [[Egliòlas]]{{·}} [[Embèrt]]{{·}} [[Las Encisas]]{{·}} [[Nasac]]{{·}} [[Entonh]]{{·}} [[Entraigas (Puèi de Doma)|Entraigas]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Escotaon]]{{·}} [[Espinassa (Puèi de Doma)|Espinassa]]{{·}} [[Espinchaum]]{{·}} [[Pirac]]{{·}} [[Estanduelh]]{{·}} [[v-Èstelh]]{{·}} [[Eume la Glèisa]]{{·}} [[Faiet le Chastèl]]{{·}} [[Le Faiet e Ronaias]]{{·}} [[v-Ais la Faieta]]{{·}} [[Farnoòl]]{{·}} [[La Fàuria]]{{·}} [[Fornòus]]{{·}} [[Gila]]{{·}} [[Gerzac]]{{·}} [[Giac]]{{·}} [[Ginhac de Lembron]]{{·}} [[Gimiaus de Limanha]]{{·}} [[Glainas e Montagut]]{{·}} [[Glèisanuèva d'Entraigas]]{{·}} [[Glèisanòva daus Liards]]{{·}} [[Glenuèva de Bilhòm]]{{·}} [[La Gaudivèla]]{{·}} [[La Gotèla]]{{·}} [[Gotièra]]{{·}} [[Grandairòls]]{{·}} [[Grandriu]]{{·}} [[Grandvau]]{{·}} [[Guiparsa]]{{·}} [[Ios]]{{·}}[[Sartiaus]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Jòb (Puèi de Doma)|Jòb]]{{·}} [[Jausarens]]{{·}} [[Jausa]]{{·}} [[Gimiaus (sud Puèi de Doma)]]{{·}} [[La Beceta]]{{·}} [[La Chaum]]{{·}} [[La Mòngia]]{{·}} [[Landònha]]{{·}} [[Peirosa (Puèi de Doma)|Peirosa]]{{·}} [[Las (Puèi de Doma)|Las]]{{·}} [[La Cuelha]]{{·}} [[La Ròda]]{{·}} [[Lastic (Puèi de Doma)|Lastic]]{{·}} [[Lende]]{{·}} [[Lentin]]{{·}} [[Lesós]]{{·}} [[Limons]]{{·}} [[Lessuele]]{{·}} [[Lobairac]]{{·}} [[Lodeça]]{{·}} ''[[Lussat (Puèi de Doma)|Lussat]]''{{·}} [[Nudilhac]]{{·}} [[Madriac]]{{·}} [[Malausat]]{{·}} [[Malintrat]]{{·}} [[Manluòc]]{{·}} [[Manzac]]{{·}} [[Maarat]]{{·}} [[Marcilhac (Puèi de Doma)|Marcilhac]]{{·}} [[Maruègel]]{{·}} [[Maringue]]{{·}} [[Marçac de Liuradés]]{{·}} [[Marçac de Limanha]]{{·}} ''[[Las Matres d'Artèira]]''{{·}} [[Las Matres de Vaira]]{{·}} [[Las Matres de Mòrja]]{{·}} [[Mausun]]{{·}} [[Mèiras]]{{·}} [[Masaias]]{{·}} [[Masoiras]]{{·}} [[Medeiròlas]]{{·}} [[Melhau]]{{·}} [[Menat]]{{·}} [[Menestròu]]{{·}} [[Mecés]]{{·}} [[Meset e Dalet]]{{·}} [[Milaflors]]{{·}} [[Mirmont]]{{·}} [[Maiçat]]{{·}} [[Le Monestèir]]{{·}} [[La Monèria e Le Montelh]]{{·}} [[Mons (Puèi de Doma)|Mons]]{{·}} [[Montagut de Combralha]]{{·}} [[Montagut le Blanc]]{{·}} [[Montcèl]]{{·}} [[Boenhs]]{{·}} [[Le Montelh Dejalat]]{{·}} [[Montfarmin]]{{·}} [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]]{{·}} [[Montpensèir]]{{·}} [[Montpeirós (Auvèrnhe)|Montpeirós]]{{·}} [[Moriat]]{{·}} ''[[Moruelh]]''{{·}} [[Mausat]]{{·}} [[Murat e le Caire]]{{·}} [[Muròu]]{{·}} [[Nabosat]]{{·}} [[Neironda]]{{·}} [[Neschèirs]]{{·}} [[Nuèglèisa]]{{·}} [[Neuviala]]{{·}} [[Nulhat]]{{·}} [[Nonenc]]{{·}} [[Lenede e Orsonede]]{{·}} [[Nòvacela]]{{·}} [[Orbi]]{{·}} [[Olèirgues]]{{·}} [[Olèis]]{{·}} [[Oumet]]{{·}} [[Órbelh]]{{·}} [[Orcet]]{{·}} [[Orsinas]]{{·}} [[l-Orcivau]]{{·}} [[v-Orlhac]]{{·}} [[Paladun]]{{·}} [[Pardinas]]{{·}} [[Parent (Puèi de Doma)|Parent]]{{·}} [[Parentinhac]]{{·}} [[Palhèiras]]{{·}} ''[[Pairinhac de Sarlhève]]''{{·}} [[Pairinhac d'Alèir]]{{·}} [[Perpesac]]{{·}} [[Perèirs]]{{·}} [[Peschadoiras]]{{·}} [[Pailèiras]]{{·}} [[Pessat e Vianuèva ]]{{·}} [[Picharanda]]{{·}} [[Pinhòu (Puèi de Doma)|Pinhòu]]{{·}} [[Punçac]]{{·}} [[Plausac]]{{·}} [[Pont dau Chastèl]]{{·}} [[Pontaumeur]]{{·}} [[Pontgibaud]]{{·}} ''[[Posòus]]''{{·}} [[Los Pradaus]]{{·}} [[Pronsat]]{{·}} [[Prondinas]]{{·}} [[Provelèiras]]{{·}} [[Puèi Guilhame]]{{·}} [[Le Puèi Sent Gulmèir]]{{·}} [[Le Quartièr]]{{·}} [[Cuelha]]{{·}} [[Randans]]{{·}} [[Ravèl]]{{·}} [[Reinhat]]{{·}} [[La Renaudiá]]{{·}} [[Rentèiras]]{{·}} [[Reconçac]]{{·}} [[Riòm]]{{·}} [[Ris (Puèi de Doma)|Ris]]{{·}} [[La Ròcha Blancha]]{{·}} [[Ròcha Ciarla e Lacmaira]]{{·}} [[Ròcha Dagol]]{{·}} [[Ròchafòrt (Puèi de Doma)|Ròchafòrt]]{{·}} [[La Ròcha Nèira]]{{·}} [[Romanhac]]{{·}} [[Roiac]]{{·}} [[Le Sandre]]{{·}} [[Seirac]]{{·}} [[Salhens]]{{·}} [[Selhòus]]{{·}} [[Sent Agolin]]{{·}} [[Sent Alire d'Arlhenc]]{{·}} [[Sent Alèire de la Montanha]]{{·}} [[Sent Amanç de Ròcha Savina]]{{·}} [[Sent Amanç de Talende]]{{·}} [[Sent André]]{{·}} [[Sent Angèl]]{{·}} [[Sent Anteni]]{{·}} [[Sent Avit (Puèi de Doma)|Sent Avit]]{{·}} [[Sent Babèl]]{{·}} [[Sent Bausirí]]{{·}} [[Sent Bonet dau Chastèl]]{{·}} ''[[Sent Bonet d'Alèir]]''{{·}} [[Sent Bonet de l-Orcivau]]{{·}} [[Sent Bonet de Riòm]]{{·}} [[Sent Ciargue]]{{·}} [[Sent Clamenç]]{{·}} [[Sent Clamenç de Valòrga]]{{·}} [[Sent Denís de Combarnasat]]{{·}} [[Sant Dièir]]{{·}} [[Sent Dire]]{{·}} [[Sant Donat (Puèi de Doma)|Sant Donat]]{{·}} [[Senta Aga]]{{·}} [[Senta Catarina]]{{·}} [[Senta Cristina]]{{·}} [[Sent Eloè de la Glacèira]]{{·}} [[Sent Al]]{{·}} [[Sent Estiène daus Champs]]{{·}} [[Sent Tiène d'Içon]]{{·}} [[Sent Ferriòu]]{{·}} [[Sent Floret]]{{·}} [[Sant Flor (Puèi de Doma)|Sant Flor]]{{·}} [[Sent Ginès de Champanèlas]]{{·}} [[Sant Ginès (Artensa)]]{{·}} [[Sent Genès de Retz]]{{·}} [[Sent Ginès e La Torreta]]{{·}} [[Sent Jòrge de Monts]]{{·}} [[Sent Jòrge d'Alèir]]{{·}} [[Sent German de Lembron]]{{·}} [[Sent German l'Èrm]]{{·}} [[Sent German de l-Armenc]]{{·}} [[Sent Gervais d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Gervais de Maimont]]{{·}} [[Sent Gervasi de Lembron|Sent Gervasi]]{{·}} [[Sent Eren]]{{·}} [[Sent Alari (Puèi de Doma)|Sent Alari]]{{·}} [[Lac Roi]]{{·}} ''[[Sent Alari daus Monges]]''{{·}} [[Centinhat]]{{·}} [[Sent Jaque d'Emburs]]{{·}} [[Sent Jau (Puèi de Doma)|Sent Jau]]{{·}}[[Sent Jan de las Olèiras]]{{·}} [[Sent Jan d'Uers]]{{·}} [[Sent Joan en Vau]]{{·}} [[Sent Joan Degolaci]]{{·}} [[Sent Júrian de Copelh]]{{·}} [[Sent Jurian]]{{·}} [[Sant Jólian e Puèi l'Avèsa]]{{·}} [[Sent Just de Bàfia]]{{·}} [[Sent Laure]]{{·}} [[Sent Manhièr]]{{·}} [[Sent Martin daus Òumes]]{{·}} [[Sent Martin daus Plans]]{{·}} [[v-Olèiras]]{{·}} [[Sent Mausirí]]{{·}} [[Sent Mauïse]]{{·}} [[Sent Miòu]]{{·}} [[Sent Netère]]{{·}} [[Sent Ors (Puèi de Doma)|Sent Ors]]{{·}} [[Sent Pardol (Puèi de Doma)|Sent Pardol]]{{·}} [[Longprat]]{{·}} [[Chès Pèire]]{{·}} [[Sent Pèire dau Chastèl]]{{·}} [[Sent Piare Ròcha]]{{·}} [[Sent Prièit de Bramafam]]{{·}} [[Sent Prièit daus Champs]]{{·}} [[Sent Quentin de Sausselenjas]]{{·}} ''[[Sent Quentin de Siula]]''{{·}} [[Sent Ramèi de Blòt]]{{·}} [[Sent Ramire de Charnhac]]{{·}} [[Sant Ramèi]]{{·}} [[Sant Roman (Puèi de Doma)|Sant Roman]]{{·}} [[Sent Sandol]]{{·}} [[Sent Sadornin (Puèi de Doma)|Sent Sadornin]]{{·}} [[Sent Sauve d'Auvèrnha]]{{·}} [[Sent Sauvador (Puèi de Doma)|Sent Sauvador]]{{·}} [[Sent Saupesi]]{{·}} [[Sent Sauvèstre]]{{·}} [[Sent Victor de la Ribèira]]{{·}} [[Sant Victor de Montvianés]]{{·}} [[Sent Vincent (Puèi de Doma)|Sent Vincent]]{{·}} [[Sent Igòni]]{{·}} [[Saledas]]{{·}} [[Sardon]]{{·}} [[Sauset le Freid]]{{·}} ''[[Sauret e Becèrva]]''{{·}} [[Sauriás]]{{·}} [[Sauvanhac (Puèi de Doma)|Sauvanhac]]{{·}} [[Sauvanhac e Senta Matra]]{{·}} [[Saussanjas]]{{·}} [[La Sauvetat (Puèi de Doma)|La Sauvetat]]{{·}} [[Sauviat]]{{·}} [[Çausselenjas]]{{·}} [[Savena]]{{·}} [[Saiat]]{{·}} [[Sermention]]{{·}} ''[[Cervant (Puèi de Doma)|Cervant]]''{{·}} [[Seschala]]{{·}} [[Cinglas]]{{·}} [[Soire]]{{·}} [[Solanhac (Puèi de Doma)|Solanhac]]{{·}} [[Sugèiras]]{{·}} [[Surat (Puèi de Doma)|Surat]]{{·}} [[Talende]]{{·}} [[Tauvas]]{{·}} [[Telhede]]{{·}} [[Telhet (Puèi de Doma)|Telhet]]{{·}} [[Ternant las Aigas]]{{·}} [[Tièrn]]{{·}} [[Teulèiras]]{{·}} [[Turet]]{{·}} [[Tòrtabèça]]{{·}} [[La Tor (Puèi de Doma)|La Tor]]{{·}} [[Tors (Puèi de Doma)|Tors]]{{·}} [[Torzèl e Rongèiras]]{{·}} [[Tralaiga]]{{·}} [[Tramolha Sent Lop]]{{·}} [[Tresiu]]{{·}} [[Içon]]{{·}} [[Vaira e Monton]]{{·}}[[Le Bosc Belet]]{{·}} [[La Civèira]]{{·}} [[Enval]]{{·}} [[Varenas de Mòrja]]{{·}} [[Varenas d'Içon]]{{·}} [[Vasselh]]{{·}} [[Vençat]]{{·}} [[Verjac]]{{·}} [[Le Vernet e Chamiana]]{{·}} [[Le Vernet Senta Margaida]]{{·}} [[Vernuejol]]{{·}} [[Verninas]]{{·}} [[Veirèiras (Puèi de Doma)|Veirèiras]]{{·}} [[Vartaison]]{{·}} [[Vertolaia]]{{·}} [[La Còmta]]{{·}} [[Vichelh]]{{·}} [[Vialanòva de Lembron]]{{·}} ''[[Vialanòva daus Cèrvs]]''{{·}} [[Vialassenja]]{{·}} [[Vinzèla]]{{·}} [[Virlada]]{{·}} [[Viscomtat]]{{·}} [[Vitrac (Puèi de Doma)|Vitrac]]{{·}} [[Vairòus]]{{·}} [[Vodabla]]{{·}} [[Voenc]]{{·}} [[Volaure]]{{·}} [[La Chapèla de Volaure]]{{·}} [[Vorvic]]{{·}} [[Ironde e Beron]]{{·}} [[La Torreta]] }} <noinclude>[[Categoria:Modèl de navigacion de comunas de França|Puèi de Doma]]</noinclude> rrxu5usrxmvaslsjiahn86z4q3guo5g 0 105062 2499019 2285577 2026-04-29T18:34:10Z Poiuytrell 61256 Créé en traduisant la section « __LEAD_SECTION__ » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/229850269|Colline]] » 2499019 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nomcomuna = Puèg | nomcomuna2 = ''Pech'' | imatge = Mairie_de_Pech.JPG|290px | descripcion = La comuna. | lògo = cap|150px | escut = | escais = | region = {{Miègjorn-Pirenèus}} | ist = {{Lengadòc}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Fois|Fois]] | canton = de Nauta Arièja, <small>ancianament [[Canton de Las Cabanas]]</small> | insee = 09226 | cp = 09310 | cònsol = François Oliveira | mandat = [[2014]]-[[2020]] |intercom = [[Comunautat de comunas de Nauta Arièja]] | gentilici = | longitud = 1.688204 | latitud = 42.761381 | alt mini = 533 | alt mej = | alt maxi = 1729 | km² = 4.81 }} '''Puèg'''{{RepTopMP}} (''Pech'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] del [[País de Fois]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Arièja (departament)|Arièja]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Puèg | nord = [[Las Cabanas (Arièja)|Las Cabanas]] | nord-est = | est = [[Alvièrs]] | sud-est = | sud = | sud-ouest = [[Aston (Arièja)|Aston]] | ouest = | nord-ouest = [[Castèlverdun]] }} ==Toponimia== Lo nom de la comuna, atestat en 1390, ''Pueg'', puèi al sègle XV (Cronica d'Esquerrier), ''Lo Puch'' <ref>https://web.archive.org/web/20090211135634/http://www.histariege.com/pech.htm</ref>, es simplament lo mot ''puèg'', del latin ''podium'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 521</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 09226 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[1989]] |Fin= [[2020]] |Identitat=François Oliveira |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= [[1989]] |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Las Cabanas (Arièja)|Las Cabanas]]; es ara del canton de ''Haute-Ariège'' (en francés), donc de Nauta Arièja. ==Demografia== {{Demografia |insee= 09226 |1793= |1800=147 |1806=212 |1821=242 |1831=240 |1836=240 |1841=238 |1846=235 |1851=227 |1856=172 |1861=150 |1866=125 |1872=120 |1876=125 |1881=119 |1886=123 |1891=130 |1896=120 |1901=104 |1906=106 |1911=103 |1921=90 |1926=81 |1931=79 |1936=78 |1946=86 |1954=74 |1962= 63 |1968= 48 |1975= 30 |1982= 21 |1990= 27 |1999= 34 |2004= |2005= 28 |2006= |2007= |2008= 44 |2010=46 |2014=43 |cassini=26352 |senscomptesdobles=1962}} * En 1793, Puèg fasiá partida de la comuna de [[Las Cabanas (Arièja)|Las Cabanas]] ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Arièja]] == __LEAD_SECTION__ == [[Fichier:Surrounding_hills_of_swifts_creek.jpg|vinheta|Puèges de Swifts Creek, dins lo [[Victòria (Estat)|Victòria]] ([[Austràlia]]).]] Un '''puèg''' (var. puòg, puèi, peug) es un relèu mai sovent moderat e pro pauc espandit que s'auça al dessús d'una [[Planastèl|plana]] o d'un plan e se destria dins lo païsatge<ref>{{Ref-web|url=https://www.cnrtl.fr/definition/colline|site=cnrtl.fr|consulté le=20 mars 2017}}.</ref>.Los puèges pòdon èsser isolats o se regropar en camps de puèges. ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Occitània}} {{Comunas d'Arièja}} [[Categoria:Comuna d'Arièja]] 2gr4kcnu4stxfpjikf71w1oga6mxbvw 2499020 2499019 2026-04-29T18:34:54Z Poiuytrell 61256 2499020 wikitext text/x-wiki {{Infobox vila occitana | carta = oc | nomcomuna = Puèg | nomcomuna2 = ''Pech'' | imatge = Mairie_de_Pech.JPG|290px | descripcion = La comuna. | lògo = cap|150px | escut = | escais = | region = {{Miègjorn-Pirenèus}} | ist = {{Lengadòc}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment de Fois|Fois]] | canton = de Nauta Arièja, <small>ancianament [[Canton de Las Cabanas]]</small> | insee = 09226 | cp = 09310 | cònsol = François Oliveira | mandat = [[2014]]-[[2020]] |intercom = [[Comunautat de comunas de Nauta Arièja]] | gentilici = | longitud = 1.688204 | latitud = 42.761381 | alt mini = 533 | alt mej = | alt maxi = 1729 | km² = 4.81 }} '''Puèg'''{{RepTopMP}} (''Pech'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] del [[País de Fois]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] d'[[Arièja (departament)|Arièja]] e la [[regions francesas|region]] d'{{Ocreg}}, <small>ancianament de [[Miègjorn-Pirenèus]]</small>. ==Geografia== ===Perimètre del territòri=== {{Communes limitrophes | commune = Puèg | nord = [[Las Cabanas (Arièja)|Las Cabanas]] | nord-est = | est = [[Alvièrs]] | sud-est = | sud = | sud-ouest = [[Aston (Arièja)|Aston]] | ouest = | nord-ouest = [[Castèlverdun]] }} ==Toponimia== Lo nom de la comuna, atestat en 1390, ''Pueg'', puèi al sègle XV (Cronica d'Esquerrier), ''Lo Puch'' <ref>https://web.archive.org/web/20090211135634/http://www.histariege.com/pech.htm</ref>, es simplament lo mot ''puèg'', del latin ''podium'' <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 521</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 09226 |Títol= Lista dels cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[1989]] |Fin= [[2020]] |Identitat=François Oliveira |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= [[1989]] |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Abans la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra del canton de [[Las Cabanas (Arièja)|Las Cabanas]]; es ara del canton de ''Haute-Ariège'' (en francés), donc de Nauta Arièja. ==Demografia== {{Demografia |insee= 09226 |1793= |1800=147 |1806=212 |1821=242 |1831=240 |1836=240 |1841=238 |1846=235 |1851=227 |1856=172 |1861=150 |1866=125 |1872=120 |1876=125 |1881=119 |1886=123 |1891=130 |1896=120 |1901=104 |1906=106 |1911=103 |1921=90 |1926=81 |1931=79 |1936=78 |1946=86 |1954=74 |1962= 63 |1968= 48 |1975= 30 |1982= 21 |1990= 27 |1999= 34 |2004= |2005= 28 |2006= |2007= |2008= 44 |2010=46 |2014=43 |cassini=26352 |senscomptesdobles=1962}} * En 1793, Puèg fasiá partida de la comuna de [[Las Cabanas (Arièja)|Las Cabanas]] ==Lòcs e monuments== ==Personalitats ligadas amb la comuna== ==Véser tanben== * [[Comunas d'Arièja]] ==Ligams extèrnes== ==Nòtas== <references/> {{Portal Occitània}} {{Comunas d'Arièja}} [[Categoria:Comuna d'Arièja]] bocte0pz7xocj8mg435ja7v8fsarh02 0 113408 2499047 2229149 2026-04-29T19:54:35Z ~2026-26277-98 63359 2499047 wikitext text/x-wiki {{omon|Seteme (omonimia)}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Seteme | nom2 = ''Septèmes-les-Vallons'' | imatge = cap|290px | descripcion = | lògo = [[Imatge:cap|150px]] | escut = Blason de la ville de Septemes-les-Vallons (13).svg|60px]] | escais = | region ist = {{Provença}} | parçan = | arrondiment = [[Arrondiment d'Ais de Provença|Ais de Provença]] | canton = [[Canton de Lei Penas de Mirabèu|Lei Penas de Mirabèu]] | insee = 13106 | sitweb = <!-- facultatif --> | cp = 13240 | cònsol = André Molino|mandat=[[2008]]-[[2014]] | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = Septémois (en [[francés]]) | latitud= 43.399167 | longitud= 5.366667 | alt mini = 140 | alt mej = | alt maxi = 580 | km² = 17.84 }} '''Seteme''' (''Seteme de Provença'' sus lei panèus d'intrada de la comuna, ''Septèmes-les-Vallons'' en francés) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Provença|provençala]], situada dins lo [[departaments franceses|departament]] dei [[Bocas de Ròse]] e la [[regions francesas|region]] de [[Provença-Aups-Còsta d'Azur]]. ==Geografia== ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 13106 |Títol= Lista dei cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= André Molino|mandat=[[2008]]-[[2014]]|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 13106 |1793=598 |1800=285 |1806=406 |1821=701 |1831=852 |1836=916 |1841=992 |1846=995 |1851=1259 |1856=1473 |1861=1503 |1866=1623 |1872=1616 |1876=2024 |1881=1600 |1886=1656 |1891=1615 |1896=1739 |1901=1742 |1906=1641 |1911=1819 |1921=1827 |1926=2229 |1931=2751 |1936=3072 |1946=3144 |1954=4115 |1962=4600 |1968=5844 |1975=10827 |1982=10681 |1990=10415 |1999=10202 |2004= |2005= |2006=10 117 |2007=10 396 |2008=10 481 |2009=10 590 |cassini=36039 |senscomptesdobles=1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas ambé la comuna== ==Veire tanben== ==Liames extèrnes== ==Nòtas== {{reflist}} {{Portal|Provença}} {{Comunas de| insee = 13106}} [[Categoria:Comuna de Provença]] [[Categoria:Comuna dei Bocas de Ròse]] n56w1kn517oayv0b2xv062lwrtrgtv3 0 114378 2499002 2442809 2026-04-29T17:12:15Z Valentin d'Auvèrnha 46064 2499002 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Las Matres d'Artèira | nom2 = ''Les Martres-d’Artière'' | imatge = Town hall of Les Martres-d'Artiere (1).jpg | descripcion =La maison de comuna. | lògo = | escut = Blason ville fr Les-Martres-d'Artière (Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63213 | cp = 63430 | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small> | arrondiment = [[Arrondiment de Riam]] (dempuèi 2017), <small>davant de [[Clarmont-Ferrand]]</small> | canton = de [[Guiparsa]], <small>ancianament de [[canton de Pont dau Chastèl|Pont dau Chastèl]]</small> | intercom = Comunautat d'aglomeracion Riam Limanha e Volcans | cònsol = Vincent Raymond | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.8358333333 | longitud = 3.26194444444 | alt mej = | alt mini = 294 | alt maxi = 369 | km² = 14.96 |}} '''Las Matres d'Artèira'''<ref group=N>Nom supausat.</ref> (''Les Martres-d'Artière'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== La rota departementala 782 travèrsa le centre viala. La RD 6 desservís lo vialatge de ''Cormeda'' (fr. Cormède). === Perimètre dau territòri === {{Communes limitrophes | commune = ''Las Matres d'Artèira'' | nord = | nord-est = [[Jausa]] | est = | sud-est = [[Biauregard e Vendom]] | sud = [[Pont dau Chastèl]] | sud-ouest = | ouest = [[Lussat (Puèi de Doma)|Lussat]] | nord-ouest = [[Chavarós]] }} == Toponimia == Per [[Ernèst Negre]] ven dau latin ''martyria'' > ''*martirias''. Le nom prenguèt le sens de « cementèri » per associacion entre le culte daus sents martirs e le culte daus mòrts<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 439</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Gironde'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 213, per [[Martres (Gironda)]]</ref>. ''Artière'' (nom francés, ''Artèira'' en occitan ?) z-es un riu. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63213 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat=Vincent Raymond |Partit= divèrs dreita |Qualitat= quadre dau sector privat }} {{Elegit |Debuta= [[1995]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Gabriel Bapeyrat<ref>[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme]</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= ? |Fin= 1995 |Identitat= Lucette Mermoz |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de [[Pont dau Chastèl]]; es avòra dau canton de [[Guiparsa]]. * A causa de son intercomunalitat, la comuna passèt en 2017 de l'arrondiment de [[Clarmont-Ferrand]] a l'arrondiment de [[Riam]]. == Demografia == {{Demografia |insee=63213 |1793=649 |1800=699 |1806=752 |1821=810 |1831=895 |1836=942 |1841=988 |1846=1011 |1851=1010 |1856=1078 |1861=983 |1866=1024 |1872=970 |1876=966 |1881=851 |1886=839 |1891=853 |1896=875 |1901=805 |1906=796 |1911=720 |1921=591 |1926=552 |1931=523 |1936=533 |1946=509 |1954=590 |1962=713 |1968=688 |1975=806 |1982=1100 |1990=1206 |1999=1315 |2006=1758 |2007=1823 |2008=1888 |2009= |2013=2119 |2015=2213 |cassini=21469 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe }} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] stnbqbhh4h43qh7eslfqkdwjskeztoo 0 114379 2499003 2461903 2026-04-29T17:28:49Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499003 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Las Matres de Vaira | nom2 = ''Les Martres-de-Veyre'' | imatge = Les Martres de Veyre.JPG | descripcion = Veguda generala de las Matres. | lògo = | escut = Blason ville fr Les Martres-de-Veyre (Puy-de-Dôme).svg | escais =Los Manjagòga | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63214 | cp = 63730 | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small> | cònsol = Pascal Pigot | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.685 | longitud = 3.1906 | alt mej = | alt mini = 323 | alt maxi = 500 | km² = 9.28 |}} '''Las Matres de Vaira''' (''Les Martres-de-Veyre'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son sobrenommats ''Los Manjagòga''<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Contribution à la littérature orale de la Basse-Auvergne'', [[Clarmont-Ferrand]], 1938, p. 79.</ref>. ==Geografia== === Vialatges e luòcs-dits === * '''Sent Marçal''' [sɛ̃ mwarˈsa] (fr. ''Saint-Martial'')<ref>https://archive.org/details/gographiephon00dauzuoft/page/47/mode/1up?view=theater</ref>. == Toponimia == Las atestacion ancianas son ''Annoilium'' (995), ''Annoil'' (1020), ''Annoiolum'' (1063), ''Las Martras'' (1250-1363)<ref name="Albert Dauzat 1984, p. 439">[[Albèrt Dauzat]], Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 439.</ref> e ''les Martres de Vayres'' (1510, 1777). Le nom de ''Martres'' pòt venir dau latin eclesiastic ''martyres'' o ''martyrem'', « martir », mas, coma la fòrma es femenina, ''Las Matres'', vau mai acceptar la proposicion d'[[Ernèst Negre]], le plurau ''martyria'' > ''*martirias''. Veire tanben le nom ''Las Mastres'' au sègle XIV<ref>[https://web.archive.org/web/20160305120110/http://elec.enc.sorbonne.fr/montferrand/C1307-1308#CC5.62 dins los Comptes daus Cònsols de Montferrand]</ref> Le nom prenguèt le sens de « cementèri » per associacion entre le culte daus sants martirs e le culte daus mòrts<ref name="Albert Dauzat 1984, p. 439"/>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Gironde'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 213, per [[Martres (Gironda)]]</ref>. Dins le parlar de la comuna, se ditz [lɛ ˈmwɛtri]<ref>Albert Dauzat, ''Morphologie du patois de Vinzelles'', Paris, 1899, p. 297. Dins le parlar de la comuna.</ref><ref>[[Albèrt Dauzat]], Carnets d'enquèsta per la preparacion de ''l'Atlàs Lingüistic de l'Auvèrnha e dau Lemosin'', enquèsta realizada dins las annadas 50 dins la comuna. (document inedit).</ref>, vèrs [[Bançac]] [laː ˈmatʀej]<ref>[[Albèrt Dauzat]], ''Glossaire étymologique du patois de Vinzelles, Montpellier'', Société des langes romanes, 1915, p. 437.</ref> e vèrs [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]] [lɛ ˈmɛtrɛ də ˈvɛjʁɔ]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63214 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Pascal Pigot<ref name="puy-de-dome.pref.gouv.fr">[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme]</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee= 63214 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851=2641 |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=3914 |2006=3949 |2007= |2008= |2009= |2011=3934 |2015=3949 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 03vm1z8dgl3inywbwbmnzeizhkwejji 0 114380 2499004 2411747 2026-04-29T17:33:37Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia + gentilici. 2499004 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Las Matres de Mòrja | nom2 = ''Martres-sur-Morge'' | imatge = Martres sur Morge.jpg | descripcion = Vialatge de las Matres. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_LesMartres-sur-Morge_(Puy-de-Dôme).svg | escais =Los Ventres Jaunes | region ist = {{Auvèrnhe}} | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups]], <small>ancianament d'[[Auvèrnhe (region)|Auvèrnhe]]</small> | canton = de [[Guiparsa]], <small>ancianament d'[[canton d'Enesac|Enesac]]</small> | intercom = Comunautat d'aglomeracion Riam Limanha e Volcans | parçan = | insee = 63215 | cp = 63720 | cònsol = Eugène Chassagne | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.9378 | longitud = 3.2211 | alt mej = | alt mini = 308 | alt maxi = 335 | km² = 8.22 |}} '''Las Matres de Mòrja''' (''Martres-sur-Morge'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. Los abitants son sobrenommats ''Los Ventres Jaunes''. ==Geografia== === Perimètre del territòri === {{Comunas limitrophes | comuna = Las Matres de Mòrja | nòrd = [[Sardon]] | nòrd-èst = | èst = [[Surat (Puèi de Doma)|Surat]] | sud-èst = [[Centinhac]] | sud = [[Nasac]] | sud-oèst = [[Clarlende]] | oèst = [[Varenas de Mòrja]] | nòrd-oèst = }} == Toponimia == Le nom dau vialatge es escrit ''Les Martres sur Morge'' sus la mapa de Cassini, a la fin dau sègle XVIII. L'article es demorat en occitan. ''Martres'' podriá venir dau latin eclesiastic ''martyres'' o ''martyrem'', « martir », mas la fòrma es femenina, vau mai acceptar la prepausicion d'[[Ernèst Negre]], le plurau ''martyria'' > ''*martirias''. Le nom prenguèt le sens de « cementèri » per associacion entre le culte daus sants martirs e le culte daus mòrts<ref>[[Albèrt Dauzat]], Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 439.</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, ''Dictionnaire toponymique des communes, Gironde'', ed. CAIRN e Institut Occitan, Pau, 2008, p. 213, per [[Martres (Gironda)]]</ref>. Vèrs [[Sent Bonet de Riòm]], la comuna se ditz [la ˈmatri]<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. == Istòria == {{...}} == Administracion == {{ElegitDebuta|insee= 63215 |Títol= Lista daus cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= març de [[2014]] |Fin= 2020 |Identitat= Eugène Chassagne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= Jean-Luc Chassagne |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} * Davant la refòrma cantonala de 2014, aplicada en 2015, la comuna èra dau canton de [[Nasat]]; es avora dau canton de [[Guiparsa]]. == Demografia == {{Demografia |insee= 63215 |1793=866 |1800=950 |1806=937 |1821=1014 |1831=1169 |1836=1061 |1841=1020 |1846=1024 |1851=1022 |1856=977 |1861=945 |1866=917 |1872=864 |1876=807 |1881=780 |1886=750 |1891=727 |1896=671 |1901=677 |1906=640 |1911=597 |1921=550 |1926=551 |1931=502 |1936=446 |1946=379 |1954=426 |1962=403 |1968=389 |1975=350 |1982=381 |1990=450 |1999=475 |2004=498 |2006= |2007= |2008= |2009=538 |cassini=21468 |senscomptesdobles= 1962}} ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] j76pwiarq1fg5cnvnzl2jfyh6gypb35 0 114381 2499005 2492556 2026-04-29T17:40:50Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499005 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Mausun | nom2 = ''Mauzun'' | imatge = Ruines_du_château,_vues_du_centre_du_village.jpg | descripcion = Las roïnas dau chastèl vegudas dau centre dau borg de Mausun. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Mauzun_(Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | insee = 63216 | cp = 63160 | cònsol = Christiane Taillandier | mandat = [[2008]]-[[2014]] | gentilici = | latitud = 45.7041666667 | longitud = 3.43166666667 | alt mej = | alt mini = 500 | alt maxi = 652 | km² = 0.99 |}} '''Mausun''' (''Mauzun'' en [[francés]]) es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == Las atestacions ancianas son ''Maudunum, Mauduni'' (1207) e ''Mozun'' (1510, 1790). Vèrs [[Bòrsa]] e vèrs [[Montmaurin (Puèi de Doma)|Montmaurin]], la comuna se ditz [mɔwˈʒwɛ̃] e vèrs [[Faiet le Chastèl]] [moˈʒwɛ̃]<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63216 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Christiane Taillandier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63216 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe }} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] lag9hsobshodr3nergm1r1h2yav2zrt 0 114382 2499006 2431952 2026-04-29T17:49:53Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499006 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Mèiras | nom2 = ''Mayres'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]] | insee = 63218 | cp = 63220 | cònsol = Patrick Grangier | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 3.69583333333|latitude=45.3891666667 | latitud = 45.3891666667 | alt mej = | alt mini = 608 | alt maxi = 926 |}} '''Mèiras''' (''Mayres'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== ==Toponimia== Las atestacions ancianas son ''Mazeyras'' (1373), ''Mazeriarum'' (1392) e ''Mayras'' (XV). Dauzat e Rostaing explican ''Mayres'' (e tanben [[Maires]] d'[[Ardecha (departament)|Ardecha]], [[Mayres-Savel]]) per un probable prelatin ''*matr-'', « ròc » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 443</ref>. [[Xavier Delamarre]], a prepaus de ''Maires'' d'Ardecha e de [[Mayres-Savel]] ([[Isèra (departament)|Isèra]]), mas pas explicitament de ''Maires'' dau Puèi de Doma, bailon l'etime ''māt(e)res'', « las Maires » <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 193 e 356</ref>. Los Féniés von pusliau dins la mèma direccion, a prepaus de ''Maires'' d'[[Ardecha (departament)|Ardecha]] : ''Matras'', divessas maires de las fònts<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 111</ref>. Pasmens, las formas ancianas fason pensar embei una evolucion ''Masèiras'' > *''Maèiras'' > ''Mèiras''. Localament, la prononciacion dau grop <ai> après una labiala es [a] (ex. ''faire'' [ˈfarə], ''maire'' [ˈmarə] ''paire'' [ˈparə]), la grafia pòt doncas pas èstre ''Mairas''. Vèrs [[la Chapèla Genèsta]], la comuna se ditz [mɛjr] sens finala clara<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63218 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Patrick Grangier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1989]] |Fin= 2001 |Identitat= Albert Pumain |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1983]] |Fin= 1989 |Identitat=Jean Taschet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63218 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=178 |2006=178 |2007=178 |2008= |2009= |2012=179 |2016=195 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * 2016 : 195 ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 342zb602eedie70v0r9dt2zgefwlq0m 2499007 2499006 2026-04-29T17:50:18Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Mairas]] cap a [[Mèiras]] 2499006 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Mèiras | nom2 = ''Mayres'' | imatge = cap | descripcion = | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]] | insee = 63218 | cp = 63220 | cònsol = Patrick Grangier | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | longitud = 3.69583333333|latitude=45.3891666667 | latitud = 45.3891666667 | alt mej = | alt mini = 608 | alt maxi = 926 |}} '''Mèiras''' (''Mayres'' en [[francés]]) es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Occitània|occitana]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== ==Toponimia== Las atestacions ancianas son ''Mazeyras'' (1373), ''Mazeriarum'' (1392) e ''Mayras'' (XV). Dauzat e Rostaing explican ''Mayres'' (e tanben [[Maires]] d'[[Ardecha (departament)|Ardecha]], [[Mayres-Savel]]) per un probable prelatin ''*matr-'', « ròc » <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 443</ref>. [[Xavier Delamarre]], a prepaus de ''Maires'' d'Ardecha e de [[Mayres-Savel]] ([[Isèra (departament)|Isèra]]), mas pas explicitament de ''Maires'' dau Puèi de Doma, bailon l'etime ''māt(e)res'', « las Maires » <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 193 e 356</ref>. Los Féniés von pusliau dins la mèma direccion, a prepaus de ''Maires'' d'[[Ardecha (departament)|Ardecha]] : ''Matras'', divessas maires de las fònts<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 111</ref>. Pasmens, las formas ancianas fason pensar embei una evolucion ''Masèiras'' > *''Maèiras'' > ''Mèiras''. Localament, la prononciacion dau grop <ai> après una labiala es [a] (ex. ''faire'' [ˈfarə], ''maire'' [ˈmarə] ''paire'' [ˈparə]), la grafia pòt doncas pas èstre ''Mairas''. Vèrs [[la Chapèla Genèsta]], la comuna se ditz [mɛjr] sens finala clara<ref>Collectatge IEO 63.</ref>. ==Istòria== ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee=63218 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2001]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Patrick Grangier |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1989]] |Fin= 2001 |Identitat= Albert Pumain |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= [[1983]] |Fin= 1989 |Identitat=Jean Taschet |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 1983 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee=63218 |1793= |1800= |1806= |1821= |1831= |1836= |1841= |1846= |1851= |1856= |1861= |1866= |1872= |1876= |1881= |1886= |1891= |1896= |1901= |1906= |1911= |1921= |1926= |1931= |1936= |1946= |1954= |1962= |1968= |1975= |1982= |1990= |1999=178 |2006=178 |2007=178 |2008= |2009= |2012=179 |2016=195 |cassini= |senscomptesdobles= 1962}} * 2016 : 195 ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] 342zb602eedie70v0r9dt2zgefwlq0m 0 114383 2499010 2417375 2026-04-29T18:00:16Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499010 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Masaias | nom2 = ''Mazaye'' | imatge = Mairie de Mazaye 2018-07-28.JPG | descripcion =La maison de comuna. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = {{Combralha Auvernhata}}{{Ref-Contradas-Jornalet}} | insee = 63219 | cp = 63230 | cònsol = Patrick Durand | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.7863888889 | longitud = 2.86027777778 | alt mini = 676 | alt mej = | alt maxi = 958 | km² = 21.73 |}} '''Masaias''' (''Mazaye'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == ''Mazayas'' en 1373. Vèrs [[Sant Jolan e Puèi l'Avèsa|Sant Jolan]], la comuna se ditz [maˈzajɔ], vèrs [[Orsinas]] [maˈzaja] e vèrs [[Ceissac]] [maˈzejɔ] o [maˈzɛja] (dos locutors diferents)<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63219 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Pierre Laumond |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63219 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] bekt2zuwt40803y2oee0ziujrdmv8oh 2499011 2499010 2026-04-29T18:00:25Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Masaia]] cap a [[Masaias]] 2499010 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Masaias | nom2 = ''Mazaye'' | imatge = Mairie de Mazaye 2018-07-28.JPG | descripcion =La maison de comuna. | lògo = | escut = | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = {{Combralha Auvernhata}}{{Ref-Contradas-Jornalet}} | insee = 63219 | cp = 63230 | cònsol = Patrick Durand | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.7863888889 | longitud = 2.86027777778 | alt mini = 676 | alt mej = | alt maxi = 958 | km² = 21.73 |}} '''Masaias''' (''Mazaye'' en [[francés]]) z-es una [[comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== == Toponimia == ''Mazayas'' en 1373. Vèrs [[Sant Jolan e Puèi l'Avèsa|Sant Jolan]], la comuna se ditz [maˈzajɔ], vèrs [[Orsinas]] [maˈzaja] e vèrs [[Ceissac]] [maˈzejɔ] o [maˈzɛja] (dos locutors diferents)<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. == Administracion == {{ElegitDebuta|insee=63219 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat=Pierre Laumond |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} == Demografia == {{Demografia |insee=63219 |senscomptesdobles= 1962}} == Luòcs e monuments == == Personalitats liadas a la comuna == == Veire tanben == * [[Comunas dau Puèi de Doma]] == Liams extèrnes == ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{ Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] bekt2zuwt40803y2oee0ziujrdmv8oh 0 114384 2499014 2459357 2026-04-29T18:08:29Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Toponimia. 2499014 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Masoiras | nom2 = ''Mazoires'' | imatge = Église de Mazoires.jpg | descripcion = La glèisa de Masoiras. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Mazoires_(Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'{{Auvèrnhe (region)}}</small> | arrondiment = [[arrondiment de Soire|Soire]] | canton = Braçac (Auvèrnhe) ([[canton d'Ardes|Ardes]] davant 2015) | intercom = CA [[Agló País de Soire]] | insee = 63220 | cp = 63420 | cònsol = Jean-François Gouezec | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.3956 | longitud = 3.0444 | alt mini = 640 | alt mej = | alt maxi = 1291 | km² = 42.19 |}} '''Masoiras''' (''Mazoires'' en [[francés]]) z-es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e de la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 63220.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== Las atestacions ancianas son ''Mazoyris'' (XIV) e ''Masueres'' (1392). Vèrs [[Ardes de Cosa|Ardes]], la comuna se ditz [maˈzwɛjra] e vèrs [[la Chapèla e Marcoça]] [maˈzɥir] (sens finala clara)<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63220 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-François Gouezec<ref>[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme]</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Maurice Buffay |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63220 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr63|0}} la populacion èra de {{popfr63|220}} abitants. ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas dau Puèi de Doma]] ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] o613chejwpyxur03av8msxxiz0vlycd 2499015 2499014 2026-04-29T18:08:43Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Masoira]] cap a [[Masoiras]] 2499014 wikitext text/x-wiki {{dialècte Auvernhat}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Masoiras | nom2 = ''Mazoires'' | imatge = Église de Mazoires.jpg | descripcion = La glèisa de Masoiras. | lògo = | escut = Blason_ville_fr_Mazoires_(Puy-de-Dôme).svg | escais = | region ist = {{Auvèrnhe}} | parçan = | region = [[Auvèrnhe Ròse Aups|Auvèrnhe-Ròse-Aups]], <small>ancianament d'{{Auvèrnhe (region)}}</small> | arrondiment = [[arrondiment de Soire|Soire]] | canton = Braçac (Auvèrnhe) ([[canton d'Ardes|Ardes]] davant 2015) | intercom = CA [[Agló País de Soire]] | insee = 63220 | cp = 63420 | cònsol = Jean-François Gouezec | mandat = [[2014]]-[[2020]] | gentilici = | latitud = 45.3956 | longitud = 3.0444 | alt mini = 640 | alt mej = | alt maxi = 1291 | km² = 42.19 |}} '''Masoiras''' (''Mazoires'' en [[francés]]) z-es una [[Comuna francesa|comuna]] [[Auvèrnhe (Occitània)|auvernhata]] dau [[Departament francés|departament]] dau [[Departament dau Puèi de Doma|Puèi de Doma]] e de la [[Region francesa|region]] d'[[Auvèrnhe-Ròse-Aups|Auvèrnha-Ròse-Aups]]. ==Geografia== [[Imatge:Map commune FR insee code 63220.png|vignette|upright=1.8|centre|Comunas a l'entorn.]] ==Toponimia== Las atestacions ancianas son ''Mazoyris'' (XIV) e ''Masueres'' (1392). Vèrs [[Ardes de Cosa|Ardes]], la comuna se ditz [maˈzwɛjra] e vèrs [[la Chapèla e Marcoça]] [maˈzɥir] (sens finala clara)<ref>Collectatges IEO 63.</ref>. ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 63220 |Títol= Lista daus cònses successius}} {{Elegit |Debuta= març [[2008]] |Fin= [[2020]] |Identitat= Jean-François Gouezec<ref>[http://www.puy-de-dome.pref.gouv.fr/citoyen/Maires_112008.pdf Site de la préfecture du Puy-de-Dôme]</ref>|Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Maurice Buffay |Partit= |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= |Fin= 2001 |Identitat= |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 63220 |senscomptesdobles= 1962}} * En {{popfr63|0}} la populacion èra de {{popfr63|220}} abitants. ==Luòcs e monuments== ==Personalitats liadas a la comuna== ==Veire tanben== * [[Comunas dau Puèi de Doma]] ==Liams extèrnes== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{reflist}} {{Portal Auvèrnhe}} {{Comunas dau Puèi de Doma}} [[Categoria:Comuna dau Puèi de Doma]] [[Categoria:Comuna d'Auvèrnhe (Occitània)]] o613chejwpyxur03av8msxxiz0vlycd 0 120730 2499082 2485768 2026-04-30T11:37:54Z Εὐθυμένης 12455 /* Lei dificultats francoespanhòlas e lei progrès aliats */ 2499082 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{Infobox Conflicte militar |imatge = Final_War_of_the_Spanish_Succession_Collage.jpg |legenda = Batalha de Blenheim (13 Agost 1704) · Batalha de Ramillies (23 Mai 1706) · Batalha de Denain (24 Julhet 1712) · Batalha d'Almansa (25 Abril 1707) |conflicte = |guèrra = |data = [[1701]]-[[1714]] |luòc = Euròpa |casus = |territòris = |eissida = Tractats d'[[Tractats d'Utrecht|Utrecht]], de [[Tractat de Rastatt|Rastatt]] e de [[Tractat de Baden|Baden]] |comandant1 = |combatents1 = |combatents2 = |combatents3 = |fòrças1 = |pèrdas1 = |comandant2 = |fòrças2 = |pèrdas2 = |comandant3 = |fòrças3 = |pèrdas3 = |batalhas = '''Frònts alemand e flamenc''' :[[Sètge de Landau (1702)|Landau]] – '''[[Batalha de Friedlingen|Friedlingen]]''' – [[Sètge de Khel (1703)|Khel]] – [[Batalha de Höchstädt (1703)|Höchstädt (1703)]] – [[Batalha d'Espira|Espira]] – [[Batalha de Schellenberg|Schellenberg]] – '''[[Batalha de Höchstädt (1704)|Höchstädt (1704)]]''' – [[Batalha d'Eliksem|Eliksem]] – '''[[Batalha de Ramilies|Ramilies]]''' – '''[[Batalha d'Audenarde|Audenarde]]''' – [[Batalha de Wynendaele|Wynendaele]] – '''[[Sètge de Lille (1708)|Lille]]''' – '''[[Batalha de Malplaquet|Malplaquet]]''' – [[Sètge de Douai (1710)|Douai (1710)]] – '''[[Batalha de Denain|Denain]]''' – [[Sètge de Douai (1713)|Douai (1713)]] – [[Sètge de Landau (1713)|Landau (1713)]] – [[Sètge de Friborg (1713)|Friborg]]<br/> '''Frònt iberic''' : [[Batalha de Cadiç (1702)|Cadiç]] – [[Batalha de Cartagèna (1702)|Cartagèna]] – '''[[Batalha de Vigo (1702)|Vigo]]''' – [[Batalha de Cabo da Roca|Cabo da Roca]] – [[Sètge de Gibartar (1704)|Gibartar (1704)]] – [[Batalha de Vélez-Málaga|Vélez-Málaga]] – [[Sètge de Gibartar (1704-1705)|Gibartar (1704-1705)]] – [[Batalha de Marbella|Marbella]] – [[Batalha de Montjuïc (1705)|Montjuïc]] – [[Sètge de Barcelona (1705)|Barcelona (1705)]] – [[Sètge de Badajoz (1705)|Badajoz]] – [[Sètge de Barcelona (1706)|Barcelona (1706)]] – [[Batalha d'Almansa|Almansa]] – [[Sètge de Xàtiva|Xàtiva]] – [[Sètge de Lerida (1707)|Lerida]] – [[Batalha dau cap Lizard|Cap Lizard]] – [[Batalha de Menòrca (1708)|Menòrca]] – [[Batalha de la Gudiña|La Gudiña]] – [[Batalha d'Almenar|Almenar]] – '''[[Batalha de Saragossa|Saragossa]]''' – '''[[Batalha de Brihuega|Brihuega]]''' – '''[[Batalha de Villaviciosa|Villaviciosa]]''' – [[Sètge de Barcelona (1713-1714)|Barcelona (1713-1714)]]<br/> '''Frònt italian''' : [[Batalha de Carpi|Carpi]] – [[Batalha de Chiari|Chiari]] – [[Batalha de Cremona (1702)|Cremona]] – [[Batalha de Luzzara|Luzzara]] – [[Batalha de Cassano (1705)|Cassano]] – [[Sètge de Niça (1705-1706)|Niça]] – [[Bataille de Calcinato|Calcinato]] – '''[[Batalha de Turin (1706)|Turin]]''' – '''[[Sètge de Tolon (1707)|Tolon]]''' – [[Sètge de Gaeta (1707)|Gaeta]] – [[Batalha de Siracusa (1710)|Siracusa]]<br/> '''Teatres coloniaus e maritims''' : [[Batalha de Santa Marta|Santa Marta]] – [[Sètge de Guadalope (1703)|Guadalope]] – [[Incursion de Nassau|Nassau]] – [[Sètge de Colonia del Sacramento|Colonia del Sacramento]] – [[Batalha de Beachy Head|Beachy Head]] – [[Batalha de Rio de Janeiro (1710)|Rio de Janeiro]] – [[Batalha de Rio de Janeiro (1711)|Rio de Janeiro]] – [[Expedicion Cassard]]<br/> |nòtas = |nom=Guèrra de Succession Espanhòla }} La '''Guèrra de Succession Espanhòla''' es una [[guèrra]] [[Euròpa|europèa]] majora que se debanèt de [[1701]] a [[1714]]. Foguèt entraïnada per la question de la succession dau rèi [[Carles II d'Espanha]] que laissèt son reiaume, sei possessions europèas e son [[colonialisme|empèri coloniau]] a [[Felip V d'Espanha|Felip d'Anjau]] qu'èra un felen de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]. Aquò menaçava de permetre un jorn l'union de [[França]] e d'[[Espanha]] au sen d'un meteis [[estat]], çò qu'auriá prefondament trebolat l'equilibri dei poissanças europèas. Per empedir aquela union, una importanta coalicion formada de la quasi totalitat deis [[estat]]s [[Euròpa|europèus]] ataquèt [[França]] e [[Espanha]]. Après plusors desfachas, [[França]] capitèt de s'impausar militarament mai deguèt negociar e acceptar la separacion dei doas coronas. En particular, lo rèi [[Felip V d'Espanha|Felip V]] deguèt renonciar a sei drechs sus lo tròne de França e cedir divèrsei territòris a [[Austria]]. Dins aquò, la guèrra permetèt l'installacion dei Borbons en [[Espanha]], çò qu'anoncièt d'importants cambiaments d'aliança en [[Euròpa]]. Lo conflicte veguèt tanben l'afiermacion dau [[Reialme Unit|Reiaume Unit]] coma premiera poissança navala d'[[Euròpa]] e lo declin de la poissança olandesa, minada per la succession dei guèrras dempuei la segonda mitat dau sègle XVII. De son caire, [[França]], en despiech dau mantenement de son reng de premiera poissança europèa, conoguèt un declin relatiu en causa de problemas financiers importants e d'una pèrda d'influéncia [[diplomacia|diplomatica]]. == Causas == === La question de la succession d'Espanha === [[File:Juan de Miranda Carreno 002.jpg|thumb|right|Retrach de [[Carles II d'Espanha]], rèi de santat febla e sensa enfant, que sa succession entraïnèt la guèrra.]] Après lei [[tractats de Ryswick]] ([[1697]]), la [[diplomacia]] [[Euròpa|europèa]] assaièt de reglar la succession dau rèi [[Carles II d'Espanha]] ([[1665]]-[[1700]]) qu'aviá ges d'enfant. Son eiretatge ([[Espanha]], [[Belgica|País Bas Espanhòus]], [[Milan]], [[Nàpols]], [[Sicília]], Empèri Coloniau Espanhòu...) èra cobejat per [[Loís XIV de França|Loís XIV]] e per l'emperaire [[Leopold Ièr (emperaire roman germanic)|Leopold I{{èr}}]] ([[1658]]-[[1705]]). Dins lei dos cas, aqueleis ambicions suscitavan l'inquietud deis autrei poissanças car menaçavan l'equilibri geopolitic dau [[continent]]. Un premier tractat foguèt negociat en [[1698]] entre [[França]], [[Anglatèrra]] e lei [[Províncias Unidas]] per partejar lei País Bas e l'America Espanhòla. Donèt la màger part de l'eiretatge a [[Josèu Ferrand de Bavièra]] ([[Espanha]], País Bas, [[America]]) e partejava lo rèsta entre lo fiu de [[Leopold Ièr (emperaire roman germanic)|Leopold]] ([[Milan]]) e de [[Loís XIV de França|Loís XIV]] ([[Itàlia]]). Pasmens, la [[mòrt]] precòca dau prince [[Baviera|bavarés]] entrainèt la revirada d'aqueu projècte (6 de febrier de [[1699]]). Un segond tractat foguèt donc negociat que laissava la màger part dei territòris espanhòus au fiu [[Leopold Ièr (emperaire roman germanic)|Leopold]], l'arquiduc [[Carles VI (emperaire roman germanic)|Carles]]. En cambi, lo fiu de [[Loís XIV de França|Loís XIV]] aumentava sa part iniciala de [[Milan]] e [[França]] recebèt una assegurança regardant lo mantement de la separacion entre la [[Espanha]] e lo [[Sant Empèri Roman Germanic]]<ref>La neutralizacion dau [[Sant Empèri Roman Germanic]] coma poissança politica èra estat un deis aquists francés de la [[Guèrra de Trenta Ans]] ([[1618]]-[[1648]]).</ref>. Dins aquò, [[Carles II d'Espanha|Carles II]] e lo pòble espanhòu refusèron aqueu tractat que prevesiá lo desmantelament de la [[monarquia]] [[Espanha|espanhòla]]. === La revirada dei negociacions === En fàcia de la menaça de division de sei domenis, lo rèi espanhòu decidèt de modificar son testament e de designar lo segond felen de [[Loís XIV de França|Loís XIV]], lo [[Felip V d'Espanha|duc d'Anjau]], coma eiretier unic. En caus de refús, nomèt l'arquiduc Carles. Après d'esitacions, [[Loís XIV de França|Loís XIV]] acceptèt aqueu testament e, après la mòrt de [[Carles II d'Espanha|Carles II]] lo 1{{èr}} de novembre de [[1700]], lo duc d'Anjau venguèt rèi d'Espanha sota lo nom de [[Felip V d'Espanha]] ([[1700]]-[[1724]]). Aquel aveniment representava un trevirament important car [[Felip V d'Espanha|Felip V]] aviá pas renonciat a sei [[drech]]s sus la corona de [[França]]. Ansin, èra susceptible de succedir a [[Loís XIV de França|Loís XIV]] e d'unificar [[França]] e [[Espanha]] au sen d'un meteis ensems. Un tal [[estat]], dotada de la poissança militara francesa e de l'empèri coloniau d'Espanha, auriá probablament largament dominat lo [[continent]], çò qu'èra inacceptable per lo rèsta d'[[Euròpa]]. == Debanament == === La formacion de la Granda Aliança === La guèrra comencèt lentament car la màger part deis [[estat]]s [[Euròpa|europèus]] reconoguèron inicialament [[Felip V d'Espanha|Felip V]] coma rèi d'[[Espanha]]. Pasmens, una tiera de mesuras francesas jutjadas ostilas ò perilhosas (mantenement dei drechs de [[Felip V d'Espanha|Felip V]] a la corona de [[França]], autrejament de privilègis comerciaus ai marchands francés dins l'Empèri Espanhòu, tensions militaras entre [[França]] e lei [[Províncias Unidas]]....) entraïnèt la formacion d'una importanta coalicion gropant [[Anglatèrra]], lei [[Províncias Unidas]], l'emperaire, la màger part dei princes alemands e [[Danemarc]]. Lo 15 de mai de [[1702]], la guèrra foguèt oficialament declarada a [[França]] e a [[Espanha]]. De son caire, [[França]] trobèt pauc d'aliats en fòra deis Electors de Baviera e de Colonha. En teoria, dispausava dei fòrças d'[[Espanha]] mai lo país èra fòrça trebolat per la succession. Son armada e sa marina aguèron donc de dificultats importantas d'organizacion, de comandament e de logistica. Ben sovent, foguèt necessari de lei completar per d'unitats francesas. === Lei combats iniciaus === [[File:Battle of Vigo bay october 23 1702.jpg|thumb|right|Representacion de la [[Batalha de Vigo (1702)|batalha de Vigo]] ont una flòta coalizada destruguèt 40 [[naviri]]s francoespanhòus.]] Lei Francés aguèron l'iniciativa de [[1702]] a [[1704]] e assaièron d'envaïr lei [[Províncias Unidas]] e la region de [[Ren]] e d'assegurar sei liasons amb seis aliats. Per aquò, ataquèron a [[Batalha de Friedlingen|Friedlingen]] (14 d'octòbre de [[1702]]) e ocupèron [[Kehl]] permetent d'establir la joncion amb [[Baviera]] en mai de [[1703]]. Puei, lei combats se concentrèron dins lo sud d'[[Alemanha]] onte lei dos camps mantenguèron sei posicions : lei Francobavarés mau capitèron de conquistar [[Tirol]] e una còntraofensiva coalizada foguèt arrestada a [[Batalha de Höchstädt (1703)|Höchstädt]]. Dins aquò, [[Austria]] èra grèvament menaçada car deviá, en parallèl, faciar una importanta revòuta païsana en [[Ongria]]. En Itàlia, una armada francesa dirigida per lo [[Louis-Joseph de Vendôme|duc de Vendôme]] engatjèt plusors combats acarnats còntra l'armada austriana dau prince [[Eugeni de Savòia]]. En despiech de plusors succès coma la [[batalha de Luzzara]] (15 d'aost de [[1702]]), mau capitèt de jónher lei fòrças francobavaresas en [[Tirol]], çò qu'entraïnèt l'intrada en guèrra de [[Savòia]] dins lo camp dei Coalizats (en cambi d'una partida dau Ducat de Milan). Après aquelei succès, [[Eugeni de Savòia]] foguèt nomat a la tèsta de l'armada austriana. Sus lei mars, lei flòtas anglesa e olandesa assaièron d'aprofichar son avantatge numeric per ocupar una basa navala en [[Espanha]]. Batudas a [[Batalha de Cadiç (1702)|Cadiç]] (aost de [[1702]]) e a [[Batalha de Cartagèna (1702)|Cartagèna]] (setembre de [[1702]]), destruguèron una importanta flòta francoespanhòla a [[Batalha de Vigo (1702)|Vigo]] (23 d'octòbre de [[1702]]). Gràcias a aqueu succès, lei Coalizats obtenguèron lo sostèn de [[Portugal|Portugau]] lo 16 de mai de [[1703]]. Aliat tradicionau d'[[Anglatèrra]], [[Lisbona]] aviá pas rejonch la coalicion en causa de sa proximitat amb lo blòt francoespanhòu. Son raliment donèt una basa importanta ai naviris anglés e olandés que secutavan lo comèrci espanhòu. === Lei dificultats francoespanhòlas e lei progrès aliats === [[File:Louis Laguerre (1663-1721) (possibly) - The Duke of Marlborough at the Battle of Blenheim, The Surrender of Maréchal Tallard (eight ricordi - 1176007 - National Trust.jpg|thumb|right|[[Pintura]] representant la capitulacion dau manescau de [[Camille d'Hostun|Tallard]] a l'eissida de la [[Batalha de Höchstädt (1704)|batalha de Höchstädt]] en [[1704]].]] Afeblits per sei desfachas, l'emperaire [[Leopold Ièr (emperaire roman germanic)|Leopold]] renoncièt a l'eiretatge espanhòu en favor de son fiu cadet [[Carles VI (emperaire roman germanic)|Carles]] lo 12 de setembre de [[1703]]. Aquò renforcèt lo camp coalizat car eliminava largament la possibilitat d'unificar [[Espanha]] amb un autre empèri poderós. Ansin, de [[1704]] a [[1706]], lei Coalizats enregistrèron plusors succès importants. En [[Alemanha]], leis armadas dau [[duc de Marlborough]] e dau prince Eugeni ataquèron en direccion de [[Baviera]]. Après una premiera victòria còntra lei fòrças de [[Camille d'Hostun|Tallard]] a [[Bataille de Schellenberg|Schellenberg]] (2 de julhet de [[1704]]), infligiguèron una gròssa desfacha ai Francobavarés a [[Batalha de Höchstädt (1704)|Höchstädt]] (13 d'aost de [[1704]]). Lei [[França|Francés]] i perdiguèt mai de {{formatnum:30000}} òmes e deguèron abandonar [[Bavièra]] que foguèt ocupada per leis [[Austria]]ns fins a la fin dau conflicte. Dins aquò, la perseguida de l'insureccion ongresa empediguèt Austria d'esplechar totalament son succès. De mai, de divergéncias entre lei caps coalizats empachèron d'establir un plan clar d'atacas dei [[frontiera]]s francesas. En [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] e en [[Espanha]], lei Coalizats prenguèron tanben l'avantatge en despiech de la [[Sètge de Niça (1705-1706)|presa de Niça]] per lei Francés ([[1706]]). D'efiech, lo 14 de setembre de [[1705]], una flòta [[Anglatèrra|anglesa]] prenguèt [[Barcelona]] que se ralièt a l'arquiduc Carles. Aperavans, leis Anglés avián ocupat [[Sètge de Gibartar (1704)|Gibartar]] (3 d'aost de [[1704]]), çò que permetèt ai Coalizats de considerar d'atacas còntra [[Espanha]] a partir de l'oèst, dau sud e de l'èst. === Lo mantenement de Felip V sus lo tròne espanhòu === [[File:Bataille Malplaquet.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la [[batalha de Malplaquet]] onte lei Coalizats deguèron abandonar l'invasion de [[França]].]] De [[1706]] a [[1708]], [[França]] subiguèt plusors desfachas grèvas a [[Batalha de Ramillies|Ramillies]] (23 de mai de [[1706]]), a [[Batalha de Turin|Turin]] (7 de setembre de [[1706]]), a [[Batalha d'Audenarde|Audenarde]] (11 de julhet de [[1708]]) e a [[Sètge de Lille (1708)|Lille]] (9 de decembre de [[1708]]). Aquò entraïnèt la pèrda dei País Bas Espanhòus e permetèt ai Coalizats de projectar una invasion dirècta de [[França]]. Inquiet, [[Loís XIV de França|Loís XIV]] demandèt donc la [[patz]] mai leis exigéncias coalizadas (reconoissença de l'arquiduc Carles coma rèi d'Espanha, participacion de l'armada francesa a la guèrra còntra Felip V...) foguèron refusadas. En plaça, [[França]] mobilizèt sei fòrças amb un apèu dau rèi a sei subjèctes (12 de junh de [[1709]]). Ansin, lo 12 de setembre de [[1709]], lo duc de Villars infligiguèt de pèrdas considerablas ai Coalizats a la [[batalha de Malplaquet]]. Decimats, leis Austrians e leis Anglés foguèron obligats d'abandonar l'invasion de [[França]]. En parallèl, lei partisans de Carles e lei fòrças expedicionàrias anglesas foguèron batuts en [[Espanha]] ai batalhas de [[Batalha de Brihuega|Brihuega]] (8 de decembre de [[1710]]) e de [[Batalha de Villaviciosa|Villaviciosa]] (10 de decembre de [[1710]]). Aquelei victòrias francesas permetèron de mantenir [[Felip V d'Espanha|Felip V]] sus lo tròne d'[[Espanha]]. Escagassats, lei belligerants comencèron de negociar lo reglament dau conflicte a partir de genier de [[1712]]. Pasmens, la perseguida d'importanteis operacions militaras lòng de la frontiera francesa alentiguèt lei discussions. === La resisténcia francesa e la signatura de la patz generala === Lei negociacions de [[patz]] deguèron esperar la [[batalha de Denain]] (24 de julhet de [[1712]]) per avançar. D'efiech, leis Austrians, abandonats per leis [[Anglatèrra|Anglés]] que volián acabar la guèrra, i foguèron batuts per lei [[França|Francés]] que capitèron en seguida de tornar conquistar una partida importanta dei territòris perduts dempuei lo començament de la guèrra. Après aqueu combat, plusors tractats foguèron negociats e signats a partir d'abriu de [[1713]] per restablir la patz. En parallèl, en [[Espanha]], [[Barcelona]] foguèt represa per lei Francoespanhòus a l'eissida d'un [[Sètge de Barcelona (1713-1714)|sètge saunós]] que marquèt prefondrament l'istòria de [[Catalonha]]. == Consequéncias == Lei tractats de patz d'[[Tractats d'Utrecht|Utrecht]] e de [[Tractat de Rastatt|Rastatt]] reconoguèron [[Felip V d'Espanha|Felip V]] coma rèi d'[[Espanha]]. Pasmens, per empedir l'unificacion de [[França]] e d'[[Espanha]], foguèt obligat de renonciar a sei drechs sus la corona de [[França]]. De mai, [[Madrid]] deguèt cedir sei territòris [[Itàlia|italians]] e [[Flandra|flamenc]] ais [[Austria|Austrians]] (franc de Milan e de Sicília que foguèron donats a [[Savòia]]) e [[Gibartar]] e [[Menòrca]] ai [[Reialme Unit|Britanics]]. Per [[França]], lo resultat de la guèrra èra fòrça mitigat. En particular, deguèt abandonar totei sei conquistas e acceptar quauquei rectificacions frontalieras pas totjorn a son avantatge. Foguèt tanben obligada de reconciar a seis avantages economics en [[Espanha]]. Dins aquò, gardèt sa posicion de premiera poissança [[Euròpa|europèa]] mai èra desenant menaçada per [[Austria]] e, subretot, per lo [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]. D'efiech, aqueu darrier, vengut la premiera poissança navala dau [[continent]], aprofichèt lei dificultats financieras francesas deis ans 1720-1730 per desvolopar una [[diplomacia]] activa e remplaçar pauc a pauc l'influéncia de [[Versalhas]]. Per leis autrei belligerants, lo resultat dau conflicte foguèt decebaire per lei [[Províncias Unidas]] qu'obtenguèron ges d'avantatge de sa participacion a la guèrra e qu'èran fòrça endeutadas. En revènge, l'eissida de la guèrra foguèt pus favorabla a [[Prússia]] e a [[Savòia]] que sei sobeirans recebèron lo títol de rèi. La premiera aprofichèt aquel estatut novèu per venir una importanta poissança regionala que foguèt au centre dei conflictes europèus deis ans 1740-1750. == Liames intèrnes == * [[Guèrra de Sucession d'Àustria]] ([[1740]]-[[1748]]). * [[Tractat d'Utrecht]]. == Bibliografia == * '''(fr)''' Lucien Bély, ''Les relations internationales en Europe au XVIIe – XVIIIe siècle'', París, Presses universitaires de France, coll. « Thémis », 1992, 731 p. * '''(fr)''' Clément Oury, ''La Guerre de Succession d'Espagne. La fin tragique du Grand Siècle'', París, Tallandier, 2020, 518 p. * '''(de)''' Matthias Schnettger, ''Der Spanische Erbfolgekrieg. 1701–1713/14'', Munic, Beck, 2014. == Nòtas e referéncias == <references/> [[Categoria:Guèrra]] sjxecalufvtcgc48npfzwgockevmlbb 2499083 2499082 2026-04-30T11:47:37Z Εὐθυμένης 12455 /* Lo mantenement de Felip V sus lo tròne espanhòu */ 2499083 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}} {{Infobox Conflicte militar |imatge = Final_War_of_the_Spanish_Succession_Collage.jpg |legenda = Batalha de Blenheim (13 Agost 1704) · Batalha de Ramillies (23 Mai 1706) · Batalha de Denain (24 Julhet 1712) · Batalha d'Almansa (25 Abril 1707) |conflicte = |guèrra = |data = [[1701]]-[[1714]] |luòc = Euròpa |casus = |territòris = |eissida = Tractats d'[[Tractats d'Utrecht|Utrecht]], de [[Tractat de Rastatt|Rastatt]] e de [[Tractat de Baden|Baden]] |comandant1 = |combatents1 = |combatents2 = |combatents3 = |fòrças1 = |pèrdas1 = |comandant2 = |fòrças2 = |pèrdas2 = |comandant3 = |fòrças3 = |pèrdas3 = |batalhas = '''Frònts alemand e flamenc''' :[[Sètge de Landau (1702)|Landau]] – '''[[Batalha de Friedlingen|Friedlingen]]''' – [[Sètge de Khel (1703)|Khel]] – [[Batalha de Höchstädt (1703)|Höchstädt (1703)]] – [[Batalha d'Espira|Espira]] – [[Batalha de Schellenberg|Schellenberg]] – '''[[Batalha de Höchstädt (1704)|Höchstädt (1704)]]''' – [[Batalha d'Eliksem|Eliksem]] – '''[[Batalha de Ramilies|Ramilies]]''' – '''[[Batalha d'Audenarde|Audenarde]]''' – [[Batalha de Wynendaele|Wynendaele]] – '''[[Sètge de Lille (1708)|Lille]]''' – '''[[Batalha de Malplaquet|Malplaquet]]''' – [[Sètge de Douai (1710)|Douai (1710)]] – '''[[Batalha de Denain|Denain]]''' – [[Sètge de Douai (1713)|Douai (1713)]] – [[Sètge de Landau (1713)|Landau (1713)]] – [[Sètge de Friborg (1713)|Friborg]]<br/> '''Frònt iberic''' : [[Batalha de Cadiç (1702)|Cadiç]] – [[Batalha de Cartagèna (1702)|Cartagèna]] – '''[[Batalha de Vigo (1702)|Vigo]]''' – [[Batalha de Cabo da Roca|Cabo da Roca]] – [[Sètge de Gibartar (1704)|Gibartar (1704)]] – [[Batalha de Vélez-Málaga|Vélez-Málaga]] – [[Sètge de Gibartar (1704-1705)|Gibartar (1704-1705)]] – [[Batalha de Marbella|Marbella]] – [[Batalha de Montjuïc (1705)|Montjuïc]] – [[Sètge de Barcelona (1705)|Barcelona (1705)]] – [[Sètge de Badajoz (1705)|Badajoz]] – [[Sètge de Barcelona (1706)|Barcelona (1706)]] – [[Batalha d'Almansa|Almansa]] – [[Sètge de Xàtiva|Xàtiva]] – [[Sètge de Lerida (1707)|Lerida]] – [[Batalha dau cap Lizard|Cap Lizard]] – [[Batalha de Menòrca (1708)|Menòrca]] – [[Batalha de la Gudiña|La Gudiña]] – [[Batalha d'Almenar|Almenar]] – '''[[Batalha de Saragossa|Saragossa]]''' – '''[[Batalha de Brihuega|Brihuega]]''' – '''[[Batalha de Villaviciosa|Villaviciosa]]''' – [[Sètge de Barcelona (1713-1714)|Barcelona (1713-1714)]]<br/> '''Frònt italian''' : [[Batalha de Carpi|Carpi]] – [[Batalha de Chiari|Chiari]] – [[Batalha de Cremona (1702)|Cremona]] – [[Batalha de Luzzara|Luzzara]] – [[Batalha de Cassano (1705)|Cassano]] – [[Sètge de Niça (1705-1706)|Niça]] – [[Bataille de Calcinato|Calcinato]] – '''[[Batalha de Turin (1706)|Turin]]''' – '''[[Sètge de Tolon (1707)|Tolon]]''' – [[Sètge de Gaeta (1707)|Gaeta]] – [[Batalha de Siracusa (1710)|Siracusa]]<br/> '''Teatres coloniaus e maritims''' : [[Batalha de Santa Marta|Santa Marta]] – [[Sètge de Guadalope (1703)|Guadalope]] – [[Incursion de Nassau|Nassau]] – [[Sètge de Colonia del Sacramento|Colonia del Sacramento]] – [[Batalha de Beachy Head|Beachy Head]] – [[Batalha de Rio de Janeiro (1710)|Rio de Janeiro]] – [[Batalha de Rio de Janeiro (1711)|Rio de Janeiro]] – [[Expedicion Cassard]]<br/> |nòtas = |nom=Guèrra de Succession Espanhòla }} La '''Guèrra de Succession Espanhòla''' es una [[guèrra]] [[Euròpa|europèa]] majora que se debanèt de [[1701]] a [[1714]]. Foguèt entraïnada per la question de la succession dau rèi [[Carles II d'Espanha]] que laissèt son reiaume, sei possessions europèas e son [[colonialisme|empèri coloniau]] a [[Felip V d'Espanha|Felip d'Anjau]] qu'èra un felen de [[Loís XIV de França|Loís XIV]]. Aquò menaçava de permetre un jorn l'union de [[França]] e d'[[Espanha]] au sen d'un meteis [[estat]], çò qu'auriá prefondament trebolat l'equilibri dei poissanças europèas. Per empedir aquela union, una importanta coalicion formada de la quasi totalitat deis [[estat]]s [[Euròpa|europèus]] ataquèt [[França]] e [[Espanha]]. Après plusors desfachas, [[França]] capitèt de s'impausar militarament mai deguèt negociar e acceptar la separacion dei doas coronas. En particular, lo rèi [[Felip V d'Espanha|Felip V]] deguèt renonciar a sei drechs sus lo tròne de França e cedir divèrsei territòris a [[Austria]]. Dins aquò, la guèrra permetèt l'installacion dei Borbons en [[Espanha]], çò qu'anoncièt d'importants cambiaments d'aliança en [[Euròpa]]. Lo conflicte veguèt tanben l'afiermacion dau [[Reialme Unit|Reiaume Unit]] coma premiera poissança navala d'[[Euròpa]] e lo declin de la poissança olandesa, minada per la succession dei guèrras dempuei la segonda mitat dau sègle XVII. De son caire, [[França]], en despiech dau mantenement de son reng de premiera poissança europèa, conoguèt un declin relatiu en causa de problemas financiers importants e d'una pèrda d'influéncia [[diplomacia|diplomatica]]. == Causas == === La question de la succession d'Espanha === [[File:Juan de Miranda Carreno 002.jpg|thumb|right|Retrach de [[Carles II d'Espanha]], rèi de santat febla e sensa enfant, que sa succession entraïnèt la guèrra.]] Après lei [[tractats de Ryswick]] ([[1697]]), la [[diplomacia]] [[Euròpa|europèa]] assaièt de reglar la succession dau rèi [[Carles II d'Espanha]] ([[1665]]-[[1700]]) qu'aviá ges d'enfant. Son eiretatge ([[Espanha]], [[Belgica|País Bas Espanhòus]], [[Milan]], [[Nàpols]], [[Sicília]], Empèri Coloniau Espanhòu...) èra cobejat per [[Loís XIV de França|Loís XIV]] e per l'emperaire [[Leopold Ièr (emperaire roman germanic)|Leopold I{{èr}}]] ([[1658]]-[[1705]]). Dins lei dos cas, aqueleis ambicions suscitavan l'inquietud deis autrei poissanças car menaçavan l'equilibri geopolitic dau [[continent]]. Un premier tractat foguèt negociat en [[1698]] entre [[França]], [[Anglatèrra]] e lei [[Províncias Unidas]] per partejar lei País Bas e l'America Espanhòla. Donèt la màger part de l'eiretatge a [[Josèu Ferrand de Bavièra]] ([[Espanha]], País Bas, [[America]]) e partejava lo rèsta entre lo fiu de [[Leopold Ièr (emperaire roman germanic)|Leopold]] ([[Milan]]) e de [[Loís XIV de França|Loís XIV]] ([[Itàlia]]). Pasmens, la [[mòrt]] precòca dau prince [[Baviera|bavarés]] entrainèt la revirada d'aqueu projècte (6 de febrier de [[1699]]). Un segond tractat foguèt donc negociat que laissava la màger part dei territòris espanhòus au fiu [[Leopold Ièr (emperaire roman germanic)|Leopold]], l'arquiduc [[Carles VI (emperaire roman germanic)|Carles]]. En cambi, lo fiu de [[Loís XIV de França|Loís XIV]] aumentava sa part iniciala de [[Milan]] e [[França]] recebèt una assegurança regardant lo mantement de la separacion entre la [[Espanha]] e lo [[Sant Empèri Roman Germanic]]<ref>La neutralizacion dau [[Sant Empèri Roman Germanic]] coma poissança politica èra estat un deis aquists francés de la [[Guèrra de Trenta Ans]] ([[1618]]-[[1648]]).</ref>. Dins aquò, [[Carles II d'Espanha|Carles II]] e lo pòble espanhòu refusèron aqueu tractat que prevesiá lo desmantelament de la [[monarquia]] [[Espanha|espanhòla]]. === La revirada dei negociacions === En fàcia de la menaça de division de sei domenis, lo rèi espanhòu decidèt de modificar son testament e de designar lo segond felen de [[Loís XIV de França|Loís XIV]], lo [[Felip V d'Espanha|duc d'Anjau]], coma eiretier unic. En caus de refús, nomèt l'arquiduc Carles. Après d'esitacions, [[Loís XIV de França|Loís XIV]] acceptèt aqueu testament e, après la mòrt de [[Carles II d'Espanha|Carles II]] lo 1{{èr}} de novembre de [[1700]], lo duc d'Anjau venguèt rèi d'Espanha sota lo nom de [[Felip V d'Espanha]] ([[1700]]-[[1724]]). Aquel aveniment representava un trevirament important car [[Felip V d'Espanha|Felip V]] aviá pas renonciat a sei [[drech]]s sus la corona de [[França]]. Ansin, èra susceptible de succedir a [[Loís XIV de França|Loís XIV]] e d'unificar [[França]] e [[Espanha]] au sen d'un meteis ensems. Un tal [[estat]], dotada de la poissança militara francesa e de l'empèri coloniau d'Espanha, auriá probablament largament dominat lo [[continent]], çò qu'èra inacceptable per lo rèsta d'[[Euròpa]]. == Debanament == === La formacion de la Granda Aliança === La guèrra comencèt lentament car la màger part deis [[estat]]s [[Euròpa|europèus]] reconoguèron inicialament [[Felip V d'Espanha|Felip V]] coma rèi d'[[Espanha]]. Pasmens, una tiera de mesuras francesas jutjadas ostilas ò perilhosas (mantenement dei drechs de [[Felip V d'Espanha|Felip V]] a la corona de [[França]], autrejament de privilègis comerciaus ai marchands francés dins l'Empèri Espanhòu, tensions militaras entre [[França]] e lei [[Províncias Unidas]]....) entraïnèt la formacion d'una importanta coalicion gropant [[Anglatèrra]], lei [[Províncias Unidas]], l'emperaire, la màger part dei princes alemands e [[Danemarc]]. Lo 15 de mai de [[1702]], la guèrra foguèt oficialament declarada a [[França]] e a [[Espanha]]. De son caire, [[França]] trobèt pauc d'aliats en fòra deis Electors de Baviera e de Colonha. En teoria, dispausava dei fòrças d'[[Espanha]] mai lo país èra fòrça trebolat per la succession. Son armada e sa marina aguèron donc de dificultats importantas d'organizacion, de comandament e de logistica. Ben sovent, foguèt necessari de lei completar per d'unitats francesas. === Lei combats iniciaus === [[File:Battle of Vigo bay october 23 1702.jpg|thumb|right|Representacion de la [[Batalha de Vigo (1702)|batalha de Vigo]] ont una flòta coalizada destruguèt 40 [[naviri]]s francoespanhòus.]] Lei Francés aguèron l'iniciativa de [[1702]] a [[1704]] e assaièron d'envaïr lei [[Províncias Unidas]] e la region de [[Ren]] e d'assegurar sei liasons amb seis aliats. Per aquò, ataquèron a [[Batalha de Friedlingen|Friedlingen]] (14 d'octòbre de [[1702]]) e ocupèron [[Kehl]] permetent d'establir la joncion amb [[Baviera]] en mai de [[1703]]. Puei, lei combats se concentrèron dins lo sud d'[[Alemanha]] onte lei dos camps mantenguèron sei posicions : lei Francobavarés mau capitèron de conquistar [[Tirol]] e una còntraofensiva coalizada foguèt arrestada a [[Batalha de Höchstädt (1703)|Höchstädt]]. Dins aquò, [[Austria]] èra grèvament menaçada car deviá, en parallèl, faciar una importanta revòuta païsana en [[Ongria]]. En Itàlia, una armada francesa dirigida per lo [[Louis-Joseph de Vendôme|duc de Vendôme]] engatjèt plusors combats acarnats còntra l'armada austriana dau prince [[Eugeni de Savòia]]. En despiech de plusors succès coma la [[batalha de Luzzara]] (15 d'aost de [[1702]]), mau capitèt de jónher lei fòrças francobavaresas en [[Tirol]], çò qu'entraïnèt l'intrada en guèrra de [[Savòia]] dins lo camp dei Coalizats (en cambi d'una partida dau Ducat de Milan). Après aquelei succès, [[Eugeni de Savòia]] foguèt nomat a la tèsta de l'armada austriana. Sus lei mars, lei flòtas anglesa e olandesa assaièron d'aprofichar son avantatge numeric per ocupar una basa navala en [[Espanha]]. Batudas a [[Batalha de Cadiç (1702)|Cadiç]] (aost de [[1702]]) e a [[Batalha de Cartagèna (1702)|Cartagèna]] (setembre de [[1702]]), destruguèron una importanta flòta francoespanhòla a [[Batalha de Vigo (1702)|Vigo]] (23 d'octòbre de [[1702]]). Gràcias a aqueu succès, lei Coalizats obtenguèron lo sostèn de [[Portugal|Portugau]] lo 16 de mai de [[1703]]. Aliat tradicionau d'[[Anglatèrra]], [[Lisbona]] aviá pas rejonch la coalicion en causa de sa proximitat amb lo blòt francoespanhòu. Son raliment donèt una basa importanta ai naviris anglés e olandés que secutavan lo comèrci espanhòu. === Lei dificultats francoespanhòlas e lei progrès aliats === [[File:Louis Laguerre (1663-1721) (possibly) - The Duke of Marlborough at the Battle of Blenheim, The Surrender of Maréchal Tallard (eight ricordi - 1176007 - National Trust.jpg|thumb|right|[[Pintura]] representant la capitulacion dau manescau de [[Camille d'Hostun|Tallard]] a l'eissida de la [[Batalha de Höchstädt (1704)|batalha de Höchstädt]] en [[1704]].]] Afeblits per sei desfachas, l'emperaire [[Leopold Ièr (emperaire roman germanic)|Leopold]] renoncièt a l'eiretatge espanhòu en favor de son fiu cadet [[Carles VI (emperaire roman germanic)|Carles]] lo 12 de setembre de [[1703]]. Aquò renforcèt lo camp coalizat car eliminava largament la possibilitat d'unificar [[Espanha]] amb un autre empèri poderós. Ansin, de [[1704]] a [[1706]], lei Coalizats enregistrèron plusors succès importants. En [[Alemanha]], leis armadas dau [[duc de Marlborough]] e dau prince Eugeni ataquèron en direccion de [[Baviera]]. Après una premiera victòria còntra lei fòrças de [[Camille d'Hostun|Tallard]] a [[Bataille de Schellenberg|Schellenberg]] (2 de julhet de [[1704]]), infligiguèron una gròssa desfacha ai Francobavarés a [[Batalha de Höchstädt (1704)|Höchstädt]] (13 d'aost de [[1704]]). Lei [[França|Francés]] i perdiguèt mai de {{formatnum:30000}} òmes e deguèron abandonar [[Bavièra]] que foguèt ocupada per leis [[Austria]]ns fins a la fin dau conflicte. Dins aquò, la perseguida de l'insureccion ongresa empediguèt Austria d'esplechar totalament son succès. De mai, de divergéncias entre lei caps coalizats empachèron d'establir un plan clar d'atacas dei [[frontiera]]s francesas. En [[Mar Mediterranèa|Mediterranèa]] e en [[Espanha]], lei Coalizats prenguèron tanben l'avantatge en despiech de la [[Sètge de Niça (1705-1706)|presa de Niça]] per lei Francés ([[1706]]). D'efiech, lo 14 de setembre de [[1705]], una flòta [[Anglatèrra|anglesa]] prenguèt [[Barcelona]] que se ralièt a l'arquiduc Carles. Aperavans, leis Anglés avián ocupat [[Sètge de Gibartar (1704)|Gibartar]] (3 d'aost de [[1704]]), çò que permetèt ai Coalizats de considerar d'atacas còntra [[Espanha]] a partir de l'oèst, dau sud e de l'èst. === Lo mantenement de Felip V sus lo tròne espanhòu === [[File:Copy after Jan van Huchtenburgh (Haarlem 1647-Amsterdam 1733) - The Battle of Malplaquet, 1709 - RCIN 404898 - Royal Collection.jpg|thumb|right|[[Pintura]] de la [[batalha de Malplaquet]] onte lei Coalizats deguèron abandonar l'invasion de [[França]].]] De [[1706]] a [[1708]], [[França]] subiguèt plusors desfachas grèvas a [[Batalha de Ramillies|Ramillies]] (23 de mai de [[1706]]), a [[Batalha de Turin|Turin]] (7 de setembre de [[1706]]), a [[Batalha d'Audenarde|Audenarde]] (11 de julhet de [[1708]]) e a [[Sètge de Lille (1708)|Lille]] (9 de decembre de [[1708]]). Aquò entraïnèt la pèrda dei País Bas Espanhòus e permetèt ai Coalizats de projectar una invasion dirècta de [[França]]. Inquiet, [[Loís XIV de França|Loís XIV]] demandèt donc la [[patz]] mai leis exigéncias coalizadas (reconoissença de l'arquiduc Carles coma rèi d'Espanha, participacion de l'armada francesa a la guèrra còntra Felip V...) foguèron refusadas. En plaça, [[França]] mobilizèt sei fòrças amb un apèu dau rèi a sei subjèctes (12 de junh de [[1709]]). Ansin, lo 12 de setembre de [[1709]], lo duc de Villars infligiguèt de pèrdas considerablas ai Coalizats a la [[batalha de Malplaquet]]. Decimats, leis Austrians e leis Anglés foguèron obligats d'abandonar l'invasion de [[França]]. En parallèl, lei partisans de Carles e lei fòrças expedicionàrias anglesas foguèron batuts en [[Espanha]] ai batalhas de [[Batalha de Brihuega|Brihuega]] (8 de decembre de [[1710]]) e de [[Batalha de Villaviciosa|Villaviciosa]] (10 de decembre de [[1710]]). Aquelei victòrias francesas permetèron de mantenir [[Felip V d'Espanha|Felip V]] sus lo tròne d'[[Espanha]]. Escagassats, lei belligerants comencèron de negociar lo reglament dau conflicte a partir de genier de [[1712]]. Pasmens, la perseguida d'importanteis operacions militaras lòng de la frontiera francesa alentiguèt lei discussions. === La resisténcia francesa e la signatura de la patz generala === Lei negociacions de [[patz]] deguèron esperar la [[batalha de Denain]] (24 de julhet de [[1712]]) per avançar. D'efiech, leis Austrians, abandonats per leis [[Anglatèrra|Anglés]] que volián acabar la guèrra, i foguèron batuts per lei [[França|Francés]] que capitèron en seguida de tornar conquistar una partida importanta dei territòris perduts dempuei lo començament de la guèrra. Après aqueu combat, plusors tractats foguèron negociats e signats a partir d'abriu de [[1713]] per restablir la patz. En parallèl, en [[Espanha]], [[Barcelona]] foguèt represa per lei Francoespanhòus a l'eissida d'un [[Sètge de Barcelona (1713-1714)|sètge saunós]] que marquèt prefondrament l'istòria de [[Catalonha]]. == Consequéncias == Lei tractats de patz d'[[Tractats d'Utrecht|Utrecht]] e de [[Tractat de Rastatt|Rastatt]] reconoguèron [[Felip V d'Espanha|Felip V]] coma rèi d'[[Espanha]]. Pasmens, per empedir l'unificacion de [[França]] e d'[[Espanha]], foguèt obligat de renonciar a sei drechs sus la corona de [[França]]. De mai, [[Madrid]] deguèt cedir sei territòris [[Itàlia|italians]] e [[Flandra|flamenc]] ais [[Austria|Austrians]] (franc de Milan e de Sicília que foguèron donats a [[Savòia]]) e [[Gibartar]] e [[Menòrca]] ai [[Reialme Unit|Britanics]]. Per [[França]], lo resultat de la guèrra èra fòrça mitigat. En particular, deguèt abandonar totei sei conquistas e acceptar quauquei rectificacions frontalieras pas totjorn a son avantatge. Foguèt tanben obligada de reconciar a seis avantages economics en [[Espanha]]. Dins aquò, gardèt sa posicion de premiera poissança [[Euròpa|europèa]] mai èra desenant menaçada per [[Austria]] e, subretot, per lo [[Reialme Unit|Reiaume Unit]]. D'efiech, aqueu darrier, vengut la premiera poissança navala dau [[continent]], aprofichèt lei dificultats financieras francesas deis ans 1720-1730 per desvolopar una [[diplomacia]] activa e remplaçar pauc a pauc l'influéncia de [[Versalhas]]. Per leis autrei belligerants, lo resultat dau conflicte foguèt decebaire per lei [[Províncias Unidas]] qu'obtenguèron ges d'avantatge de sa participacion a la guèrra e qu'èran fòrça endeutadas. En revènge, l'eissida de la guèrra foguèt pus favorabla a [[Prússia]] e a [[Savòia]] que sei sobeirans recebèron lo títol de rèi. La premiera aprofichèt aquel estatut novèu per venir una importanta poissança regionala que foguèt au centre dei conflictes europèus deis ans 1740-1750. == Liames intèrnes == * [[Guèrra de Sucession d'Àustria]] ([[1740]]-[[1748]]). * [[Tractat d'Utrecht]]. == Bibliografia == * '''(fr)''' Lucien Bély, ''Les relations internationales en Europe au XVIIe – XVIIIe siècle'', París, Presses universitaires de France, coll. « Thémis », 1992, 731 p. * '''(fr)''' Clément Oury, ''La Guerre de Succession d'Espagne. La fin tragique du Grand Siècle'', París, Tallandier, 2020, 518 p. * '''(de)''' Matthias Schnettger, ''Der Spanische Erbfolgekrieg. 1701–1713/14'', Munic, Beck, 2014. == Nòtas e referéncias == <references/> [[Categoria:Guèrra]] 6xsuknmaj7rv53z3722d14eppueizdq 0 124595 2499000 1857176 2026-04-29T15:08:59Z Alaric 506 44932 2499000 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Argelaguer''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 824ajph87wnq5363twqh6b6z0ttdlsk 2499001 2499000 2026-04-29T15:11:16Z Alaric 506 44932 2499001 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Argelaguer''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 63c0hif62wym3kng7pk1dirlzam5i72 0 124603 2499059 2389748 2026-04-30T04:02:13Z Alaric 506 44932 2499059 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Besalú''' (''Besalu'' en [[nòrma mistralenca]]<ref name=TdF>[[Frederic Mistral]], ''[https://books.google.com/books?id=ra1JAQAAMAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&dq=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Besalu%22&pg=PA274#v=onepage&q=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Besalu%22&f=false Lo Tresaur dau Felibritge]'', [[sègle XIX]]</ref>) es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. Veire lo comtat de Besalú. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 2i02lh8vyg6axt05h405qezbpygzqm7 2499060 2499059 2026-04-30T04:05:41Z Alaric 506 44932 2499060 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Besalú''' (''Besalu'' en [[nòrma mistralenca]]<ref name=TdF>[[Frederic Mistral]], ''[https://books.google.com/books?id=ra1JAQAAMAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&dq=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Besalu%22&pg=PA274#v=onepage&q=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Besalu%22&f=false Lo Tresaur dau Felibritge]'', [[sègle XIX]]</ref>) es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. Veire lo comtat de Besalú. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} e6v596q0d934zi4di77fv0qj9h0tqhh 2499061 2499060 2026-04-30T04:07:08Z Alaric 506 44932 2499061 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Besalú''' (''Besalu'' en [[nòrma mistralenca]]<ref name=TdF>[[Frederic Mistral]], ''[https://books.google.com/books?id=ra1JAQAAMAAJ&newbks=1&newbks_redir=0&dq=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Besalu%22&pg=PA274#v=onepage&q=%22Tr%C3%A9sor%20d%C3%B3u%20F%C3%A9librige%22%20AND%20%22Besalu%22&f=false Lo Tresaur dau Felibritge]'', [[sègle XIX]]</ref>) es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. Veire lo comtat de Besalú. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 1lperdr8js8fbofglkjgzd92pbe83t5 0 124605 2499062 1857183 2026-04-30T04:30:25Z Alaric 506 44932 2499062 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Beuda''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 7cg7zr6o11i7hmkdf4rtpgw5jksn04l 0 124629 2499063 1857186 2026-04-30T04:34:45Z Alaric 506 44932 2499063 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Castellfollit de la Roca''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} qwpwrc8bubmc3cz72keklytlavx1qd8 0 124655 2498999 2493549 2026-04-29T15:01:44Z Alaric 506 44932 2498999 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Lengadocian}} {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Fornells de la Selva''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} aeomzzqgbamwaoobk33xykx3yzln2ws 0 124682 2499064 2382830 2026-04-30T04:37:20Z Alaric 506 44932 2499064 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Maià de Montcal''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 331is7alnrl0s26lon93u7r26h18jyw 0 124686 2499067 2382834 2026-04-30T05:03:36Z Alaric 506 44932 2499067 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Mieres''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} c0g4adgxxybrrx9zyf8z0i6mipc4fnp 0 124689 2499068 1857191 2026-04-30T05:05:22Z Alaric 506 44932 2499068 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} {{Omon|Montagut}} '''Montagut i Oix''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 7ueftgwl3d95ua3w8u00eimi3wa5f4n 0 124692 2499069 2430833 2026-04-30T05:09:26Z Alaric 506 44932 2499069 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa}} '''Olot'''<ref>{{Ref-libre|url=http://www.institutestudisaranesi.cat/wp-content/uploads/2018/11/BASIC.pdf|pagina=94|títol=Vocabulari basic der aranés|editor=[[Institut d'Estudis Aranesi-Acadèmia Aranesa dera Lengua Occitana]]|primièra_edicion=decembre de 2017|luòc=Lhèida}}</ref> ({{AFI|[uˈlɔt]|3=leng|lenga=ca}}<ref>{{Ref-web|url_accès=pdf|url=https://www.icgc.cat/bd/pubs/nomenclator/garrotxa/olot.pdf|títol=Nomenclator oficial de toponimia màger de Catalonha|editor=Institut Cartografic e Geologic de Catalonha|an=2017}}</ref>) es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], que n'es [[capitala]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Nòtas e referéncias == <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 4vlfoaof14k5236aun97cx3vooin4kg 0 124713 2499070 1857194 2026-04-30T05:11:37Z Alaric 506 44932 2499070 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Les Planes d'Hostoles''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} e3pho8rwb0c96o7r0e495z569m8ggrw 0 124727 2499071 1857195 2026-04-30T05:13:21Z Alaric 506 44932 2499071 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Les Preses''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} tcbas1kqxbnkyme2xth0lrtzolabcl6 0 124747 2499072 1857197 2026-04-30T05:15:06Z Alaric 506 44932 2499072 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Riudaura''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} gp70tzrra5hy12br4gdsu5i5sx8kt1e 0 124758 2499073 1857200 2026-04-30T05:16:46Z Alaric 506 44932 2499073 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sales de Llierca''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} qks93arz6fmqte979xna2900tkgjhbi 0 124764 2499074 1857201 2026-04-30T05:18:17Z Alaric 506 44932 2499074 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Aniol de Finestres''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 05b0cfcdz71dzvdjc8z5itqqvdg6gli 0 124772 2499075 1857203 2026-04-30T05:20:04Z Alaric 506 44932 2499075 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Feliu de Pallerols''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 6jx1ovdg9i7k0re3w31k7i3qroi2pli 0 124774 2499076 2382823 2026-04-30T05:22:04Z Alaric 506 44932 2499076 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Ferriol''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} s496xqdnzjr7eetvi92bm9m9b5m0fn2 0 124780 2499077 1857219 2026-04-30T05:24:26Z Alaric 506 44932 2499077 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Jaume de Llierca''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 81ejkchzymw5eoaji5lvjsjt50tsog4 0 124786 2499078 1912614 2026-04-30T05:26:06Z Alaric 506 44932 2499078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Joan les Fonts''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 49u02aas8da3c68na2nukftiwux8v4b 0 124818 2498993 2469139 2026-04-29T14:40:41Z Alaric 506 44932 2498993 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Santa Pau''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} p9ar2uoipkehs0zn3r1emzpzeam2fyh 2498994 2498993 2026-04-29T14:49:49Z Alaric 506 44932 2498994 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Santa Pau''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província) |Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} == Referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} q04drk9ltfoq4clpzzyhxljm5jcoege 0 124862 2499079 1857227 2026-04-30T05:28:04Z Alaric 506 44932 2499079 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Tortellà''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} tikgq412uwou43ugmkpozhkd5izmquy 0 124889 2499080 1857232 2026-04-30T05:30:38Z Alaric 506 44932 2499080 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''La Vall d'en Bas''' es un [[municipi]] de la comarca de [[Garròcha]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Girona (província)|Girona]] e de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{entpopcat}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|17}} 4dlt2dvvaxlt5mas3v4oerfpahjob8y 0 125869 2498996 2489466 2026-04-29T14:56:06Z Alaric 506 44932 2498996 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} [[Imatge:Abella_de_la_Conca._La_vila_2.JPG|thumb|400px|centre|Lo vilatge d'origina]] '''Abella de la Conca''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], en [[Palhars Jusan]]. ==Geografia== L'ajuntament es pas al vilatge d'Abella, gaireben desabitat fòra de las residéncias segondàrias, pr'amor d'un site escalabrós. ==Toponimia== Lo nom ven del de l'insècte imenoptèr, non pas dirèctament per referéncia a l'abelha, mès pr'amor de la preséncia dins un site rocós e escalabrós, ont las ròcas aparéisson ambe de traucs multiples, d'esplugas e de regas, atal coma las brescas dels bornats d'abelhas Los noms de tipe ''abelha'' o compausats, coma Vilabelha (vila + abella), Perabella (pera = occitan ''pèira'', catalan majoritari ''pedra'', + abella) e benlèu ''Malavella'' presentan un tal paisatge. L'etime seriá APILIA o APICULA <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 8 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=458</ref>. ===Bóixols=== Vilatjòt situat a l'èst del municipi, sus la rota L511 entre Coll de Nargó e [[Isona i Conca Dellà|Isona]], près del còl de Bóixols. Las fòrmas ancianas son ''Buxiles'' en 961, ''Boxols'' (compte rendut de l'Acte de 839), ''grad de Boxols'' en 997. La rasic es la del bois (''boix'' en catalan), planta de tèrras nautas. L'etime es ''Bŭxĭles'', d'un adjectiu latin vulgar ''Bŭxĭlis'', ambe ''ĭ'' pòsttonic, que mena a ''Bóixols'', coma en catalan ''nubĭlus'' mena a ''núvol'' (occitan ''nívol'') <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 50 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=9675</ref>. [[Imatge:Abella_de_la_Conca._Bóixols_4.JPG|thumb|300px|centre|Lo vilatge de Bóixols, vist de l'oèst]] ===Carreu=== Vilatjòt desabitat e val. Las fòrmas ancianas son (non se sap se es aqueste Carreu o lo Carreu de [[Coll de Nargó|Gavarra]]) ''Garravus'' en 954 (copia d'un document), ''Carreuu'' en 1094, ''Carreu'' en 1221. Ven del nom preroman de la ròca, KARRI, qu'a donat lo romanic ''cariu'' (> catalan ''quer'') e lo basc modèrne ''harri''. ''Carreu'' seriá ''KARRI'' ambe'l sufixe collectiu basc ''-ITZE'', que mena regularament a ''-eu'' en catalan. Lo lòc es especialament rocós e la val encaissada <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 288 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=13168</ref>. ===La Rua=== Lo sens d'origina de ''ruga'' es « rufa, plec » e a pres lo de « camin » o de « cornissa d'una ròca » (referéncia precisa mancanta). Lo segond correspond exactament al site del vilatge. [[Imatge:Abella_de_la_Conca._La_Rua_1.JPG|thumb|300px|centre|Lo vilatge de la Rua, vist de l'oèst]] ===La Torre d'Eroles=== Lòc desabitat. Seriá l'alteracion d'''Arderola''. [[Imatge:Abella_de_la_Conca._La_Torre_d'Eroles_9.jpg|thumb|300px|centre|La Torre d'Eroles, vist del sud]] ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} ca8cbiztwuoji1ncfbc5t2qbu7t2qmn 0 125870 2498997 1820037 2026-04-29T14:57:07Z Alaric 506 44932 2498997 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Àger''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} jiujgp09810f5qi8myrsj7igpxi7uhl 0 125959 2498995 2490872 2026-04-29T14:54:21Z Alaric 506 44932 2498995 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Isona i Conca Dellà''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], al [[Palhars Jusan]]. ==Toponimia== Balasc, Benavent de Tremp o Benavent de la Conca, Biscarri, Gramenet e Montadó son de l'ancian municipi de Benavent de Tremp, Conques es de l'ancian municipi de Conques, Figuerola d'Orcau es de l'ancian municipi de Figuerola d'Orcau, Covet, Isona, Llordà e Siall son de l'ancian municipi d'Isona, Orcau, Basturs, Galliner, Montesquiu, Neret e Pui de l'Anell son de l'ancian municipi d'Orcau (los quatre darrèrs despoblats, e Neret ancianament), Sant Romà d'Abella es de l'ancian municipi de Sant Romà d'Abella. ===Los Magulls=== Correspond a ''Musulgo'' o ''Mihulgo'' en 930-931, ambe ''lg'', grafia arcaïca de ''ll''. </br> Es un nom d'origina celtica, aicí al plural, que ven de l'indoeuropèu MEDHYO-, vengut en celtic ''Meddo-'' [non pòdi escriure los caractèrs que representan la consonanta vibranta], ambe l'apondi de ''-ullus''. La preséncia d'un article mòstra que lo nom èra encara comprés a l'[[Edat Mejana]]. Los noms d'aquela origina designan de lòcs menors situats entremièg de dos, o mai, pus importants <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 265 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26222</ref>. ===Balasc=== Es un nom de lòc frequent, derivat d'un nom de persona, ''Belasc'' o ''Balasc'', que correspond al castelhan ''Blasco'' [mès Coromines non cita ''Velasco'', autre patronime iberic]. S'explica benlèu per un mot [[basc]], ''belatz'', « esparvièr, astoret, moisset », e lo sufixe iberobasc ''-ko'', donc « falconièr », oficièr de las corts nobiliàras <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 399-400 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=5436</ref>. ===Benavent=== Las fòrmas ancianas son ''Benauent'' en 1069, ''Benavente'' en 1079. Es un transferiment de [[Benevent|Beneventum del Samnium]], ancianament ''Maleventum'', tanlèu l'epòca romana <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 433-434 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7354</ref>. ===Biscarri=== La prononciacion es [bis'karri]. Las fòrmas ancianas son ''Bescarre'' al sègle IX o X, ''Beschaire'' en 1162, ''Biscarre'' en 1179, ''Bischarri'' en 1204, etc. </br> Lo nom ven de ''biskar(r)a'', « tuca, punt culminant, esquina », que correspond a la topografia (s'agís del vilatge vièlh) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 22 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=9246</ref>. ===Gramenet=== ''Gramenet'' ven del latin ''graminetum'' « camp d'agram, de tranuga ». Es un derivat collectiu de ''gramen'' « èrba, pelena, agram » (signat JFC) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 375 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=20863</ref>. ===Montadó=== Las fòrmas ancianas son ''castro de Lavancia'', en 1097, ''Montado, sive de Comedols'' [Comiols]. Es un nom format de ''mont'' e un nom germanic d'òme ''Oto'', ''Oton''. I aguèt una dissimilacion vocalica ''o-o'' > ''a-ó'' o ''o-o'' > ''e-ó'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 322-323 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26940</ref>. ===Conques=== La prononciacion es ['konkes]. Las fòrmas ancianas son ''Concas'' en 1056, ''Conches'' en 1097, 1126 e 1151, ''Conchas'' en 1359, etc. Es un derivat del latin ''concha'', « clòsca d'un mollusc, conca [al sens topografic] » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 421-422 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=15237</ref>. ===Figuerola d'Orcau=== La prononciacion es [figəróla] (grafia de l'autor). Las fòrmas ancianas son ''Figerola'' en 1257-69, ''Figuerola'' en 1359. Es un derivat de ''figuera'', « figuièr, figuièra » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 218 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=18800</ref>, ambe'l resultat d'un doble sufixe ''-ar-ola''. ===Covet=== La prononciacion es [kobét]. Las fòrmas ancianas son ''Chouezedo'' en 1033, ''Coueded'' en 1153 e 1164, ''Cubiceto'' en 1126-63, ''Couezeto'' en 1165, ''Coueded'' en 1179, ''Covet'' en 1319, etc. L'etime es ''codicetum'', derivat collectiu de ''codex'', ''codĭcis'', « camba d'albre », mès lo sens seriá puslèu albre que de soca. Lo nom a perdut lo resultat de ''-d-'' intervocalic [probablament abans lo passatge a ''z''], puèi un ''-v-'' epentetic s'es intercalat <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 394-395 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=15789</ref>. ===Isona=== La prononciacion es [izóna] (grafia fonetica de l'autor). Las fòrmas ancianas son ''Isona'' en 973, ''Isauna civitas'' e ''Isona'' en 973-974, ''Isona'' en 1174 e 1359. La fòrma ''Isauna'' es una ipèrlatinizacion d'escriba. Es un nom iberic en -ON que los romans adaptèron a lor declinason en ''-o'', ''-onis'', ''-onem'', etc, coma ''Tarraco'', ''Barcino'', ''Iluro'', ''Arrago'', ''Celso'', ''Baetulo'', ''Lauro'' e fòra del Principat, ''Castulo'', ''Stipo'', ''Ilipulo'', ''Ulisipo'', etc. Dins tots aquels noms ''-on'' foguèt remplaçat en ''-ona'' pendent la fasa romanica : ''Isona'', tal coma ''Tarragona'', ''Barcenona'' (> -''lona''), ''Alarona'', ''Arraona''... ''Cazlona'', ''Lisbo(n)a''. La fòrma iberica deviá èsser ''Aison'', ''Eison'', ''Ieson'', adaptada en latin respectivament ''Aeso(n)'', ''Ison'', ''Ies(s)o(n)'', per una fòrma romanica ''Isona''. A l'epòca de las guèrras punicas, lo latin aviá encara lo diftongue ''-ei-'', que finiguèt per se barrar en ''i'' (''heic'' > ''hic'', ''ueicos'' > ''uicus''). Donc, ausiguèron ''Eison'', ne faguèron ''Īson'' <ref name = jcor>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 450-451 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22153</ref>. ===Llordà=== Nom d'un vilatge e d'un castèl. Las fòrmas ancianas son ''Lordano'' en 1032, 1045, 1162 e 1190, ''castrum Lordani'' en 1079 e 1097, ''Lordà'' en 1198, 1257-1269, 1314, 1359. Autres noms aparentats ''Lord'', ''Lordat'' (dos lòcs d'Arièja), ''Lorda''. Son de lòcs montanhoses, rocoses e escalabroses. Sembla venir del basc ''lurr'' (varianta ''lorr''), « tèrra, de tèrra », ambe'l sufixe basc ''-te'' (lo basc modèrne ''lurte'' significa « esbodenament de tèrra » e « lavanca de tèrra »). Seriá donc ''lúrri-te'' o ''lórri-te'', ambe sincòpa pro tardiva, per permetre la sonorizacion (''*lorete'' > ''*lored-'' > ''*lord-''), puèi un sufixe ''-anu'' preroman o romanic <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 109-110 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23854</ref>. ===Siall=== Dins un lòc de pasturas e prats, ven probablament de ''sisall'' (« salsola vermiculata »), nom d'un arbuste que se plai dins los lòcs umides e palunoses, qu'a una varianta ''siall'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 132 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=38858</ref> (correspond, çò sembla, al catalan oficial ''siscall''). ===Orcau=== La prononciacion es [or'kaw]. Las fòrmas ancianas son : ''castro Orcall... de Urcallo'' en 1010, ''Orcallo'' en 1056, ''Ramon de Orcall'' (primièr tèrç del sègle XII), ''Sig. Pétri d'Orcau'' en 1151, ''Orchau... Orchau... R. d'Orchat'' en 1242, ''Ramon de Orcau'' en 1319, ''Orchau'' en 1359 e 1371, ''N. Ramon d'Orcaut'', etc. Las fòrmas en ''-call'', ''callo'' son a interpretar puslèu coma ''-al.lo'', ''-al.l'', que pòdon venir de ''-al.lu'', o ''-aldu'' al sègle XI e al començament del sègle XII; ''Orcaut'' es a interpretar coma ''Orcau'', sul modèl ''Arnaut'' (trobadorenc) = ''Arnau''. Las fòrmas en ''-ad'' s'explican benlèu per una ipèrcorreccion (''-d'' (e ''-ce'', ''-ti'') son tractats ''-u'' en catalan : ''grau'', [de ''gradus''], ''peu'', [de ''pedem'']. </br> ''Ore'' o ''Orre'' es lo nom d'un lòc de batement de moneda, probablament près d'Isona. ''Orcau'' vendriá de OR(e)-KO-ALDE, que significa, en basc ancian pallarés « lo travèrs d'Or(r)e » : ''alde'' en basc significa « travèrs, penjal » e ''-ko-'' es un genitiu basc. En catalan ''-ld'' pèrd l'articulacion particulara de ''d'', çò qu'explica las fòrmas en ''-al.l-'', primièr resultat d'aquela casuda [''-ald(e)'' > ''-al.l-'' > ''-al'' > ''-au'']. ''Orkoal-'' mena a ''Orcual-'' que se simplifica aisidament en ''Orcal-'' [abans las primièras mencions] <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 59-62 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29306</ref>. [[imatge:Isona_i_Conca_Dellà._Orcau_2.JPG|thumb|250px|center|Orcau, lo castèl, lo vilatge, lo travèrs]] ===Basturs o Bastús=== La prononciacion es (bastús] (grafia fonetica de l'autor). Las fòrmas ancianas son : ''Basturz'' en 954, ''ilio collo de Uasturci'' en 1010, ''Basturç'' en 1056, 1359, ''Besturs'' en 1277, ''Bastús'' en 1278, etc. </br> Es un nom que rementa lo de Lladurs o Ladurs, en [[Solsonés]] (''Ladurci'' a l'Acte de Consacracion de la Catedrala d'Urgell en 839) e que fa supausar un nom de la familha iberobasca, BASTI-TURCI, puslèu que BASO-TURCI (evolucion possible en ''*Basdurs''). ''Basti-'' es present dins los ''Bastigi'' > [[Baza]]) e ''Bastetani'', ''Turci'' es una varianta de ''turgi'' (''iliturgi'', ''Turgalium'', ''(conis)-torgi'', etc). Lo nom d'ostal ''Bastús'' es present en Catalonha occidentala e ven del nom de lòc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 377-378 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=6516</ref>. ===Galliner=== Despoblat, pas tractat per [[Joan Coromines]]. Probablament ''*gallinarium'', lòc ont fan venir de galinas. ===Montesquiu=== Montesquiu èra a costat de l'anciana rota d'[[Artesa de Segre]] a [[Baix Pallars|Gerri de la Sal]], ara una rota blanca, del traçat d'excellenta qualitat, entretenguda perqué sèrv mai que mai als tractors dels agricultors que possedisson per exemple las tèrras de l'ancian vilatge disparegut de Montesquiu e que vivon dins d'autras aglomeracions. Menava al pont de [[Salàs de Pallars]], suprimit pr'amor del barratge de Sant Antoní. </br> Atestat ''Munt Squiu'' en 1359. Lo nom es format de l'eretièr del latin ''montem'' e de l'adjèctiu ''esquiu'', « salvatge, fèr, ferotge, ostil ». L'intencion es de desfiar orgulhosament, menaçar e impressionar los enemics eventuals, per la fòrça (supausada) del site del castèl. Le mot ''esquiu'' es encara dins la lenga occitana. Segon [[Joan Coromines]], ''-Esquiu'' pòt èsser tanben un nom de persona, present en [[Occitània|Occitania]] puslèu qu'en [[Catalonha]] <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 465 e 473</ref>{{,}}<ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 21 818</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 192</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 511</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 348 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27179</ref>. [[imatge:Isona_i_Conca_Dellà._Orcau._Montesquiu_2.JPG|thumb|250px|center|Lo vilatge desabitat]] ===Neret=== [[Joan Coromines]] non tracta dirèctament ''Neret''; ''neir'', ''nere'' es lo resultat del latin ''niger'' / ''nigrum'', mès se tròba exclusivament dins las tèrras occitanas, non las catalanas, o siquenon als [[Pirenèus]]. Los noms semblables serián lo resultat del latin ''nigretum'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 456-457 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28440</ref>. ===Pui de l'Anell=== Las fòrmas ancianas son : ''Puig del Anell'' en 1359, ''Puigdanell'', en 1408. Tots aquels toponimes venon probablament d'un puèg o d'una tuca de cap arredondit, e mai o mens pelat, en forma de corona, comparada ambe un anèl <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 190 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2827</ref>, çò que correspond plan al site. ===Sant Romà d'Abella=== ''Sent Roma(n)'' representa ''Romanus'', nom de dos martirs, d'un confessor de [[Blaia]] al sègle IV, d'un avesque de [[Roan]] al sègle VII, etc (n'i a 27 segon [[Ernèst Negre|Negre]]) <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 627</ref>{{,}}<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume III, n° 28 538</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 294</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 681</ref>. Lo determinant es lo nom [[Abella de la Conca|del municipi vesin]]. ==Istòria== Isona e Conca Dellà es format dels ancians municipis de Benavent de Tremp, Conques, Figuerola d'Orcau, Isona, Orcau i Sant Romà d'Abella, units en 1970. </br> Isona (''Aeso'') èra lo centre pus important de l'actual nòrd-èst catalan pendent l'Antiquitat iberica e romanica, puèi a pas arrestat de mermar desempuèi <ref name = jcor/>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} pb0p03r61abwsn89kab5qe5s0l8adt7 2498998 2498995 2026-04-29T14:59:45Z Alaric 506 44932 2498998 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Isona i Conca Dellà''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], al [[Palhars Jusan]]. {{entpopcat}} ==Toponimia== Balasc, Benavent de Tremp o Benavent de la Conca, Biscarri, Gramenet e Montadó son de l'ancian municipi de Benavent de Tremp, Conques es de l'ancian municipi de Conques, Figuerola d'Orcau es de l'ancian municipi de Figuerola d'Orcau, Covet, Isona, Llordà e Siall son de l'ancian municipi d'Isona, Orcau, Basturs, Galliner, Montesquiu, Neret e Pui de l'Anell son de l'ancian municipi d'Orcau (los quatre darrèrs despoblats, e Neret ancianament), Sant Romà d'Abella es de l'ancian municipi de Sant Romà d'Abella. ===Los Magulls=== Correspond a ''Musulgo'' o ''Mihulgo'' en 930-931, ambe ''lg'', grafia arcaïca de ''ll''. </br> Es un nom d'origina celtica, aicí al plural, que ven de l'indoeuropèu MEDHYO-, vengut en celtic ''Meddo-'' [non pòdi escriure los caractèrs que representan la consonanta vibranta], ambe l'apondi de ''-ullus''. La preséncia d'un article mòstra que lo nom èra encara comprés a l'[[Edat Mejana]]. Los noms d'aquela origina designan de lòcs menors situats entremièg de dos, o mai, pus importants <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 265 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26222</ref>. ===Balasc=== Es un nom de lòc frequent, derivat d'un nom de persona, ''Belasc'' o ''Balasc'', que correspond al castelhan ''Blasco'' [mès Coromines non cita ''Velasco'', autre patronime iberic]. S'explica benlèu per un mot [[basc]], ''belatz'', « esparvièr, astoret, moisset », e lo sufixe iberobasc ''-ko'', donc « falconièr », oficièr de las corts nobiliàras <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 399-400 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=5436</ref>. ===Benavent=== Las fòrmas ancianas son ''Benauent'' en 1069, ''Benavente'' en 1079. Es un transferiment de [[Benevent|Beneventum del Samnium]], ancianament ''Maleventum'', tanlèu l'epòca romana <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 433-434 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7354</ref>. ===Biscarri=== La prononciacion es [bis'karri]. Las fòrmas ancianas son ''Bescarre'' al sègle IX o X, ''Beschaire'' en 1162, ''Biscarre'' en 1179, ''Bischarri'' en 1204, etc. </br> Lo nom ven de ''biskar(r)a'', « tuca, punt culminant, esquina », que correspond a la topografia (s'agís del vilatge vièlh) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 22 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=9246</ref>. ===Gramenet=== ''Gramenet'' ven del latin ''graminetum'' « camp d'agram, de tranuga ». Es un derivat collectiu de ''gramen'' « èrba, pelena, agram » (signat JFC) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 375 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=20863</ref>. ===Montadó=== Las fòrmas ancianas son ''castro de Lavancia'', en 1097, ''Montado, sive de Comedols'' [Comiols]. Es un nom format de ''mont'' e un nom germanic d'òme ''Oto'', ''Oton''. I aguèt una dissimilacion vocalica ''o-o'' > ''a-ó'' o ''o-o'' > ''e-ó'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 322-323 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26940</ref>. ===Conques=== La prononciacion es ['konkes]. Las fòrmas ancianas son ''Concas'' en 1056, ''Conches'' en 1097, 1126 e 1151, ''Conchas'' en 1359, etc. Es un derivat del latin ''concha'', « clòsca d'un mollusc, conca [al sens topografic] » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 421-422 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=15237</ref>. ===Figuerola d'Orcau=== La prononciacion es [figəróla] (grafia de l'autor). Las fòrmas ancianas son ''Figerola'' en 1257-69, ''Figuerola'' en 1359. Es un derivat de ''figuera'', « figuièr, figuièra » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 218 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=18800</ref>, ambe'l resultat d'un doble sufixe ''-ar-ola''. ===Covet=== La prononciacion es [kobét]. Las fòrmas ancianas son ''Chouezedo'' en 1033, ''Coueded'' en 1153 e 1164, ''Cubiceto'' en 1126-63, ''Couezeto'' en 1165, ''Coueded'' en 1179, ''Covet'' en 1319, etc. L'etime es ''codicetum'', derivat collectiu de ''codex'', ''codĭcis'', « camba d'albre », mès lo sens seriá puslèu albre que de soca. Lo nom a perdut lo resultat de ''-d-'' intervocalic [probablament abans lo passatge a ''z''], puèi un ''-v-'' epentetic s'es intercalat <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 394-395 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=15789</ref>. ===Isona=== La prononciacion es [izóna] (grafia fonetica de l'autor). Las fòrmas ancianas son ''Isona'' en 973, ''Isauna civitas'' e ''Isona'' en 973-974, ''Isona'' en 1174 e 1359. La fòrma ''Isauna'' es una ipèrlatinizacion d'escriba. Es un nom iberic en -ON que los romans adaptèron a lor declinason en ''-o'', ''-onis'', ''-onem'', etc, coma ''Tarraco'', ''Barcino'', ''Iluro'', ''Arrago'', ''Celso'', ''Baetulo'', ''Lauro'' e fòra del Principat, ''Castulo'', ''Stipo'', ''Ilipulo'', ''Ulisipo'', etc. Dins tots aquels noms ''-on'' foguèt remplaçat en ''-ona'' pendent la fasa romanica : ''Isona'', tal coma ''Tarragona'', ''Barcenona'' (> -''lona''), ''Alarona'', ''Arraona''... ''Cazlona'', ''Lisbo(n)a''. La fòrma iberica deviá èsser ''Aison'', ''Eison'', ''Ieson'', adaptada en latin respectivament ''Aeso(n)'', ''Ison'', ''Ies(s)o(n)'', per una fòrma romanica ''Isona''. A l'epòca de las guèrras punicas, lo latin aviá encara lo diftongue ''-ei-'', que finiguèt per se barrar en ''i'' (''heic'' > ''hic'', ''ueicos'' > ''uicus''). Donc, ausiguèron ''Eison'', ne faguèron ''Īson'' <ref name = jcor>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 450-451 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=22153</ref>. ===Llordà=== Nom d'un vilatge e d'un castèl. Las fòrmas ancianas son ''Lordano'' en 1032, 1045, 1162 e 1190, ''castrum Lordani'' en 1079 e 1097, ''Lordà'' en 1198, 1257-1269, 1314, 1359. Autres noms aparentats ''Lord'', ''Lordat'' (dos lòcs d'Arièja), ''Lorda''. Son de lòcs montanhoses, rocoses e escalabroses. Sembla venir del basc ''lurr'' (varianta ''lorr''), « tèrra, de tèrra », ambe'l sufixe basc ''-te'' (lo basc modèrne ''lurte'' significa « esbodenament de tèrra » e « lavanca de tèrra »). Seriá donc ''lúrri-te'' o ''lórri-te'', ambe sincòpa pro tardiva, per permetre la sonorizacion (''*lorete'' > ''*lored-'' > ''*lord-''), puèi un sufixe ''-anu'' preroman o romanic <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 109-110 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23854</ref>. ===Siall=== Dins un lòc de pasturas e prats, ven probablament de ''sisall'' (« salsola vermiculata »), nom d'un arbuste que se plai dins los lòcs umides e palunoses, qu'a una varianta ''siall'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 132 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=38858</ref> (correspond, çò sembla, al catalan oficial ''siscall''). ===Orcau=== La prononciacion es [or'kaw]. Las fòrmas ancianas son : ''castro Orcall... de Urcallo'' en 1010, ''Orcallo'' en 1056, ''Ramon de Orcall'' (primièr tèrç del sègle XII), ''Sig. Pétri d'Orcau'' en 1151, ''Orchau... Orchau... R. d'Orchat'' en 1242, ''Ramon de Orcau'' en 1319, ''Orchau'' en 1359 e 1371, ''N. Ramon d'Orcaut'', etc. Las fòrmas en ''-call'', ''callo'' son a interpretar puslèu coma ''-al.lo'', ''-al.l'', que pòdon venir de ''-al.lu'', o ''-aldu'' al sègle XI e al començament del sègle XII; ''Orcaut'' es a interpretar coma ''Orcau'', sul modèl ''Arnaut'' (trobadorenc) = ''Arnau''. Las fòrmas en ''-ad'' s'explican benlèu per una ipèrcorreccion (''-d'' (e ''-ce'', ''-ti'') son tractats ''-u'' en catalan : ''grau'', [de ''gradus''], ''peu'', [de ''pedem'']. </br> ''Ore'' o ''Orre'' es lo nom d'un lòc de batement de moneda, probablament près d'Isona. ''Orcau'' vendriá de OR(e)-KO-ALDE, que significa, en basc ancian pallarés « lo travèrs d'Or(r)e » : ''alde'' en basc significa « travèrs, penjal » e ''-ko-'' es un genitiu basc. En catalan ''-ld'' pèrd l'articulacion particulara de ''d'', çò qu'explica las fòrmas en ''-al.l-'', primièr resultat d'aquela casuda [''-ald(e)'' > ''-al.l-'' > ''-al'' > ''-au'']. ''Orkoal-'' mena a ''Orcual-'' que se simplifica aisidament en ''Orcal-'' [abans las primièras mencions] <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 59-62 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29306</ref>. [[imatge:Isona_i_Conca_Dellà._Orcau_2.JPG|thumb|250px|center|Orcau, lo castèl, lo vilatge, lo travèrs]] ===Basturs o Bastús=== La prononciacion es (bastús] (grafia fonetica de l'autor). Las fòrmas ancianas son : ''Basturz'' en 954, ''ilio collo de Uasturci'' en 1010, ''Basturç'' en 1056, 1359, ''Besturs'' en 1277, ''Bastús'' en 1278, etc. </br> Es un nom que rementa lo de Lladurs o Ladurs, en [[Solsonés]] (''Ladurci'' a l'Acte de Consacracion de la Catedrala d'Urgell en 839) e que fa supausar un nom de la familha iberobasca, BASTI-TURCI, puslèu que BASO-TURCI (evolucion possible en ''*Basdurs''). ''Basti-'' es present dins los ''Bastigi'' > [[Baza]]) e ''Bastetani'', ''Turci'' es una varianta de ''turgi'' (''iliturgi'', ''Turgalium'', ''(conis)-torgi'', etc). Lo nom d'ostal ''Bastús'' es present en Catalonha occidentala e ven del nom de lòc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 377-378 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=6516</ref>. ===Galliner=== Despoblat, pas tractat per [[Joan Coromines]]. Probablament ''*gallinarium'', lòc ont fan venir de galinas. ===Montesquiu=== Montesquiu èra a costat de l'anciana rota d'[[Artesa de Segre]] a [[Baix Pallars|Gerri de la Sal]], ara una rota blanca, del traçat d'excellenta qualitat, entretenguda perqué sèrv mai que mai als tractors dels agricultors que possedisson per exemple las tèrras de l'ancian vilatge disparegut de Montesquiu e que vivon dins d'autras aglomeracions. Menava al pont de [[Salàs de Pallars]], suprimit pr'amor del barratge de Sant Antoní. </br> Atestat ''Munt Squiu'' en 1359. Lo nom es format de l'eretièr del latin ''montem'' e de l'adjèctiu ''esquiu'', « salvatge, fèr, ferotge, ostil ». L'intencion es de desfiar orgulhosament, menaçar e impressionar los enemics eventuals, per la fòrça (supausada) del site del castèl. Le mot ''esquiu'' es encara dins la lenga occitana. Segon [[Joan Coromines]], ''-Esquiu'' pòt èsser tanben un nom de persona, present en [[Occitània|Occitania]] puslèu qu'en [[Catalonha]] <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', Librairie Guénégaud, reedicion 1984, p. 465 e 473</ref>{{,}}<ref name = erne>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume II, n° 21 818</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 192</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 511</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 348 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27179</ref>. [[imatge:Isona_i_Conca_Dellà._Orcau._Montesquiu_2.JPG|thumb|250px|center|Lo vilatge desabitat]] ===Neret=== [[Joan Coromines]] non tracta dirèctament ''Neret''; ''neir'', ''nere'' es lo resultat del latin ''niger'' / ''nigrum'', mès se tròba exclusivament dins las tèrras occitanas, non las catalanas, o siquenon als [[Pirenèus]]. Los noms semblables serián lo resultat del latin ''nigretum'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 456-457 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28440</ref>. ===Pui de l'Anell=== Las fòrmas ancianas son : ''Puig del Anell'' en 1359, ''Puigdanell'', en 1408. Tots aquels toponimes venon probablament d'un puèg o d'una tuca de cap arredondit, e mai o mens pelat, en forma de corona, comparada ambe un anèl <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 190 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2827</ref>, çò que correspond plan al site. ===Sant Romà d'Abella=== ''Sent Roma(n)'' representa ''Romanus'', nom de dos martirs, d'un confessor de [[Blaia]] al sègle IV, d'un avesque de [[Roan]] al sègle VII, etc (n'i a 27 segon [[Ernèst Negre|Negre]]) <ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 627</ref>{{,}}<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume III, n° 28 538</ref>{{,}}<ref>Bénédicte Boyrie-Fénié, Jean-Jacques Fénié, ''Toponymie des Pays Occitans'', edicions Sud-Ouest, 2007, p. 294</ref>{{,}}<ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 681</ref>. Lo determinant es lo nom [[Abella de la Conca|del municipi vesin]]. ==Istòria== Isona e Conca Dellà es format dels ancians municipis de Benavent de Tremp, Conques, Figuerola d'Orcau, Isona, Orcau i Sant Romà d'Abella, units en 1970. </br> Isona (''Aeso'') èra lo centre pus important de l'actual nòrd-èst catalan pendent l'Antiquitat iberica e romanica, puèi a pas arrestat de mermar desempuèi <ref name = jcor/>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} dedf2ofzmt6992ue8uppefz9nrwenq2 0 126088 2499030 2428194 2026-04-29T18:45:53Z Raymond Trencavel 26125 2499030 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musica (artista) | carta = vocal | NomArtista = Sheryl Suzanne Crow | nom naissença = Sheryl Suzanne Crow | imatge = [[Fichièr:SherylCrowHeartTruth.jpg|180px]] | legenda = | país origina = {{Estats Units}} | naissença = [[11 de febrièr]] de [[1962]] a Kennett, [[Missorí]] | decès= | profession = [[musica|cantaire]] | instrument = | annadas activas = 1986 - uèi | genre = [[rock]], [[folk]], [[hip hop]], [[country]], [[Pop (musica)|pop]] }} '''Sheryl Suzanne Crow''' ([[Kennett]], [[Missorí]], [[11 de febrièr]] de [[1962]]) es una cantaira, compositora e musiciana [[Estats Units|americana]] de [[rock]], [[folk]], [[hip hop]], [[musica country|country]] e [[Pop (musica)|pop]]. Foguèt la companha del ciclista [[Lance Armstrong]] de 2003 a 2006. == Discografia == * ''Tuesday Night Music Club'' (1993) * ''Sheryl Crow'' (1996) * ''The Globe Sessions'' (1999) * ''Sheryl Crow & Friends Live In Central Park'' (1999) * ''C'mon C'mon'' (2002) * ''The Very Best Of Sheryl Crow'' (2003) * ''Best Of Sheryl Crow: The Videos'' (2004) * ''Wildflower'' (2005) * ''Wildflower Tour: Live In New York'' (2006) * ''Detours'' (2008) * ''Home for Christmas'' (2008) * ''Summer Day'' (2010) * ''100 Miles from Memphis'' (2010) * ''Feels Like Home'' (2013) * ''Be Myself'' (2017) * ''Threads'' (2019) * ''Evolution'' (2024) {{Portal musica}} {{DEFAULTSORT:Crow, Sheryl}} [[Categoria:Cantaira americana]] [[Categoria:Musician american]] [[Categoria:Naissença en 1962]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Crow, Sheryl]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Naissença en Missorí]] i4luz9j9qcvr6cke5unt9o2itfhxz6e 2499031 2499030 2026-04-29T18:46:31Z Raymond Trencavel 26125 2499031 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musica (artista) | carta = vocal | NomArtista = Sheryl Suzanne Crow | nom naissença = Sheryl Suzanne Crow | imatge = [[Fichièr:SherylCrowHeartTruth.jpg|180px]] | legenda = | país origina = {{Estats Units}} | naissença = [[11 de febrièr]] de [[1962]] a Kennett, [[Missorí]] | decès= | profession = [[musica|cantaire]] | instrument = | annadas activas = 1986 - uèi | genre = [[rock]], [[folk]], [[hip hop]], [[Musica country|country]], [[Pop (musica)|pop]] }} '''Sheryl Suzanne Crow''' ([[Kennett]], [[Missorí]], [[11 de febrièr]] de [[1962]]) es una cantaira, compositora e musiciana [[Estats Units|americana]] de [[rock]], [[folk]], [[hip hop]], [[musica country|country]] e [[Pop (musica)|pop]]. Foguèt la companha del ciclista [[Lance Armstrong]] de 2003 a 2006. == Discografia == * ''Tuesday Night Music Club'' (1993) * ''Sheryl Crow'' (1996) * ''The Globe Sessions'' (1999) * ''Sheryl Crow & Friends Live In Central Park'' (1999) * ''C'mon C'mon'' (2002) * ''The Very Best Of Sheryl Crow'' (2003) * ''Best Of Sheryl Crow: The Videos'' (2004) * ''Wildflower'' (2005) * ''Wildflower Tour: Live In New York'' (2006) * ''Detours'' (2008) * ''Home for Christmas'' (2008) * ''Summer Day'' (2010) * ''100 Miles from Memphis'' (2010) * ''Feels Like Home'' (2013) * ''Be Myself'' (2017) * ''Threads'' (2019) * ''Evolution'' (2024) {{Portal musica}} {{DEFAULTSORT:Crow, Sheryl}} [[Categoria:Cantaira americana]] [[Categoria:Musician american]] [[Categoria:Naissença en 1962]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Crow, Sheryl]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Naissença en Missorí]] m9ivaxz4quljm54doyax41pn59s6mxw 2499032 2499031 2026-04-29T18:51:01Z Raymond Trencavel 26125 2499032 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musica (artista) | carta = vocal | NomArtista = Sheryl Suzanne Crow | nom naissença = Sheryl Suzanne Crow | imatge = [[Fichièr:SherylCrowHeartTruth.jpg|180px]] | legenda = | país origina = {{Estats Units}} | naissença = [[11 de febrièr]] de [[1962]] a Kennett, [[Missorí]] | decès= | profession = [[musica|cantaire]] | instrument = | annadas activas = 1986 - uèi | genre = [[rock]], [[folk]], [[hip hop]], [[Musica country|country]], [[Pop (musica)|pop]] }} '''Sheryl Suzanne Crow''' ([[Kennett]], [[Missorí]], [[11 de febrièr]] de [[1962]]) es una cantaira, compositora e musiciana [[Estats Units|americana]] de [[rock]], [[folk]], [[hip hop]], [[musica country|country]] e [[Pop (musica)|pop]]. Foguèt la companha del ciclista [[Lance Armstrong]] de 2003 a 2006. == Discografia == * ''Tuesday Night Music Club'' (1993) * ''Sheryl Crow'' (1996) * ''The Globe Sessions'' (1999) * ''Sheryl Crow & Friends Live In Central Park'' (1999) * ''C'mon C'mon'' (2002) * ''The Very Best Of Sheryl Crow'' (2003) * ''Best Of Sheryl Crow: The Videos'' (2004) * ''Wildflower'' (2005) * ''Wildflower Tour: Live In New York'' (2006) * ''Detours'' (2008) * ''Home for Christmas'' (2008) * ''Summer Day'' (2010) * ''100 Miles from Memphis'' (2010) * ''Feels Like Home'' (2013) * ''Be Myself'' (2017) * ''Threads'' (2019) * ''Evolution'' (2024) ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Run, Baby, Run'' (1994) * ''All I wanna do'' (1994) * ''If it makes you happy'' (1996) * ''Tomorrow never dies'' (1997) {{Portal musica}} {{DEFAULTSORT:Crow, Sheryl}} [[Categoria:Cantaira americana]] [[Categoria:Musician american]] [[Categoria:Naissença en 1962]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Crow, Sheryl]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Naissença en Missorí]] hncwrb5ql5pluf17qbz78jar1028ltq 2499033 2499032 2026-04-29T18:55:38Z Raymond Trencavel 26125 /* Cançons mai conegudas en Occitània */ 2499033 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musica (artista) | carta = vocal | NomArtista = Sheryl Suzanne Crow | nom naissença = Sheryl Suzanne Crow | imatge = [[Fichièr:SherylCrowHeartTruth.jpg|180px]] | legenda = | país origina = {{Estats Units}} | naissença = [[11 de febrièr]] de [[1962]] a Kennett, [[Missorí]] | decès= | profession = [[musica|cantaire]] | instrument = | annadas activas = 1986 - uèi | genre = [[rock]], [[folk]], [[hip hop]], [[Musica country|country]], [[Pop (musica)|pop]] }} '''Sheryl Suzanne Crow''' ([[Kennett]], [[Missorí]], [[11 de febrièr]] de [[1962]]) es una cantaira, compositora e musiciana [[Estats Units|americana]] de [[rock]], [[folk]], [[hip hop]], [[musica country|country]] e [[Pop (musica)|pop]]. Foguèt la companha del ciclista [[Lance Armstrong]] de 2003 a 2006. == Discografia == * ''Tuesday Night Music Club'' (1993) * ''Sheryl Crow'' (1996) * ''The Globe Sessions'' (1999) * ''Sheryl Crow & Friends Live In Central Park'' (1999) * ''C'mon C'mon'' (2002) * ''The Very Best Of Sheryl Crow'' (2003) * ''Best Of Sheryl Crow: The Videos'' (2004) * ''Wildflower'' (2005) * ''Wildflower Tour: Live In New York'' (2006) * ''Detours'' (2008) * ''Home for Christmas'' (2008) * ''Summer Day'' (2010) * ''100 Miles from Memphis'' (2010) * ''Feels Like Home'' (2013) * ''Be Myself'' (2017) * ''Threads'' (2019) * ''Evolution'' (2024) ==Cançons mai conegudas en Occitània== * ''Run, Baby, Run'' (1994) * ''All I wanna do'' (1994) * ''If it makes you happy'' (1996) * ''Everyday is a winding road'' (1997) * ''Tomorrow never dies'' (1997) {{Portal musica}} {{DEFAULTSORT:Crow, Sheryl}} [[Categoria:Cantaira americana]] [[Categoria:Musician american]] [[Categoria:Naissença en 1962]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 1990|Crow, Sheryl]] [[Categoria:Cantaira e cantaire dels ans 2000]] [[Categoria:Naissença en Missorí]] my722pvfxp724y2fjej36s4zcpggfra 0 128242 2499045 1883022 2026-04-29T19:53:37Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499045 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Calle Mosén Andrés Vicente, municipio de Bello, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Bello]] '''Bello''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} dxawrv2ze2lik4afjj48a040tfc2li1 2499046 2499045 2026-04-29T19:54:18Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499046 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Calle Mosén Andrés Vicente, municipio de Bello, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Bello]] [[Fichièr:Silo del municipio de Bello, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Silo de Bello]] '''Bello''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} imckrqi238411ndn24gy30yrfj6p49n 0 128274 2499039 1866067 2026-04-29T19:42:08Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499039 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Municipio de Castel de Cabra, comarca Cuencas Mineras (Teruel).jpg|vinheta|Castel de Cabra]] '''Castel de Cabra''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} erorbxtgjn3xw9oik8ft28x67dbrc5k 2499040 2499039 2026-04-29T19:42:38Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499040 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Municipio de Castel de Cabra, comarca Cuencas Mineras (Teruel).jpg|vinheta|Castel de Cabra]] [[Fichièr:Municipio de Castel de Cabra, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Castel de Cabra]] '''Castel de Cabra''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} k55xu3sow45wqbisvdvf3aeallb5ltz 0 128330 2499041 1872008 2026-04-29T19:43:42Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499041 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Plaza de la Iglesia, municipio de Lanzuela, comarca del Jiloca, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Lanzuela]] '''Lanzuela''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} ggmok8n6ocmbquyahnw1415znzntjxc 2499042 2499041 2026-04-29T19:44:15Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499042 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Plaza de la Iglesia, municipio de Lanzuela, comarca del Jiloca, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Lanzuela]] [[Fichièr:Municipio de Lanzuela, comarca del Jiloca, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Lanzuela]] '''Lanzuela''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} 3yjhhq7zilv878uteaxlxzz7omrzlno 2499043 2499042 2026-04-29T19:44:43Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499043 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Plaza de la Iglesia, municipio de Lanzuela, comarca del Jiloca, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Lanzuela]] [[Fichièr:Municipio de Lanzuela, comarca del Jiloca, provincia de Teruel, España.jpg|vinheta|Lanzuela]] [[Fichièr:Municipio de Lanzuela, provincia Teruel, España.jpg|vinheta|Lanzuela]] '''Lanzuela''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} jylmamufo1srinuhsebdgfquo5oacj8 0 128353 2499037 1874449 2026-04-29T19:40:17Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499037 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Municipio de Muniesa, provincia Teruel (Aragón, España).jpg|vinheta|Muniesa]] '''Muniesa''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} s1cezzp5mubf8ck6nyex52bjaeh1to9 2499038 2499037 2026-04-29T19:40:52Z Juan Emilio Prades Bel 26387 2499038 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} [[Fichièr:Municipio de Muniesa, provincia Teruel (Aragón, España).jpg|vinheta|Muniesa]] [[Fichièr:Municipio de Muniesa, provincia de Teruel (Aragón, España).jpg|vinheta|Muniesa]] '''Muniesa''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Espanha|espanhòla]] de [[Teròl (província)|Teròl]] dins la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] d'[[Aragon]]. {{Portal Aragon}} {{Municipis de|44}} jgax850ek5kyx3kqwi0eoujjbmcwagk 0 158803 2499018 1991631 2026-04-29T18:30:15Z Poiuytrell 61256 2499018 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lemosin--> L''''Estanh de Vaciviera''' es un lac artificiau de {{NaU|9.76|km²}} que fuguet creat per la construccion d'un barratge situat sus la ribiera de [[Mauda]] a la sortida de son valon enquadrat per sos dos [[puèg|peugs]], a l'endrech ideau per bastir un [[barratge]]. Es la massa d'aiga mai importanta de [[Lemosin]] e un daus lacs artificiaus mai grands de l'estat francés. Se situa au nòrd-oest dau [[Replanat de Miuvachas]], au sen de 'na seuva espessa, dins los departaments de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e de la [[Nauta Vinhana]], e prep de [[Corresa (departament)|Corresa]]. {{Portal Lemosin}} {{DEFAULTSORT:Vaciviera}} [[Categoria:Lac de França]] 3umvefdur6iqbqeudpjdvbhhxukbygd 2499023 2499018 2026-04-29T18:40:33Z Poiuytrell 61256 2499023 wikitext text/x-wiki <!--Article redigit en lemosin--> L''''Estanh de Vaciviera''' es un [[estanh]] artificiau de {{NaU|9.76|km²}} que fuguet creat per la construccion d'un [[barratge]] situat sus la ribiera de [[Mauda]] a la sortida de son valon enquadrat per sos dos [[puèg (relèu)|peugs]], a l'endrech ideau per bastir un [[barratge]]. Es la massa d'aiga mai importanta de [[Lemosin]] e un daus lacs artificiaus mai grands de l'estat francés. Se situa au nòrd-oest dau [[Replanat de Miuvachas]], au sen de 'na seuva espessa, dins los departaments de [[Cruesa (departament)|Cruesa]] e de la [[Nauta Vinhana]], e prep de [[Corresa (departament)|Corresa]]. {{Portal Lemosin}} {{DEFAULTSORT:Vaciviera}} [[Categoria:Lac de França]] d1278ooh00mm0978k9kkor5vd41f2l6 0 164761 2499053 2465000 2026-04-29T20:35:20Z Zumalabe 14022 2499053 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nicola Matraini, ritratto di Bernardo Tanucci, 1787 (Pisa, Palazzo alla Giornata) 2.jpg|thumb|Bernardo Tanucci, 1738]]'''Bernardo Tanucci''' ([[Stia]], lo [[20 de heurèr]] de [[1698]] – [[Nàpols]], lo [[29 d'abriu]] de [[1783]]) que ho un òmi d'estat d'origina [[Toscana]] conselhèr deu [[Reiaume de Nàpols|Rei de Nàpols]] e futur Rei d'Espanha [[Carles III d'Espanha|Carles III]]. Gessit d'un mitan popular, qu'èra un tanhent deu [[Despotisme illustrat]]. {{ORDENA:Tanucci, Bernardo}} [[Categoria:Òmi politic napolitan]] [[Categoria:Naissença en 1698]] [[Categoria:Decès en 1783]] kksqbk6laosbsi0sevfvp9u71pjdli9 2499054 2499053 2026-04-29T20:35:29Z Zumalabe 14022 2499054 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nicola Matraini, ritratto di Bernardo Tanucci, 1787 (Pisa, Palazzo alla Giornata) 2.jpg|thumb|Bernardo Tanucci, 1738]] '''Bernardo Tanucci''' ([[Stia]], lo [[20 de heurèr]] de [[1698]] – [[Nàpols]], lo [[29 d'abriu]] de [[1783]]) que ho un òmi d'estat d'origina [[Toscana]] conselhèr deu [[Reiaume de Nàpols|Rei de Nàpols]] e futur Rei d'Espanha [[Carles III d'Espanha|Carles III]]. Gessit d'un mitan popular, qu'èra un tanhent deu [[Despotisme illustrat]]. {{ORDENA:Tanucci, Bernardo}} [[Categoria:Òmi politic napolitan]] [[Categoria:Naissença en 1698]] [[Categoria:Decès en 1783]] q7ft4n2k97v4u3z5whd291l4tdczgqb 2499065 2499054 2026-04-30T04:43:49Z CommonsDelinker 245 Bòt: A remplaçat [[:Imatge:Nicola_Matraini,_ritratto_di_Bernardo_Tanucci,_1787_(Pisa,_Palazzo_alla_Giornata)_2.jpg]] per [[:Imatge:Nicola_Matraini,_ritratto_di_Bernardo_Tanucci,_1738_(Pisa,_Palazzo_alla_Giornata)_2.jpg]] ([[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c: 2499065 wikitext text/x-wiki [[Imatge:Nicola Matraini, ritratto di Bernardo Tanucci, 1738 (Pisa, Palazzo alla Giornata) 2.jpg|thumb|Bernardo Tanucci, 1738]] '''Bernardo Tanucci''' ([[Stia]], lo [[20 de heurèr]] de [[1698]] – [[Nàpols]], lo [[29 d'abriu]] de [[1783]]) que ho un òmi d'estat d'origina [[Toscana]] conselhèr deu [[Reiaume de Nàpols|Rei de Nàpols]] e futur Rei d'Espanha [[Carles III d'Espanha|Carles III]]. Gessit d'un mitan popular, qu'èra un tanhent deu [[Despotisme illustrat]]. {{ORDENA:Tanucci, Bernardo}} [[Categoria:Òmi politic napolitan]] [[Categoria:Naissença en 1698]] [[Categoria:Decès en 1783]] 33dc3so4c5bf4pyp0v02fonn20cfn08 0 184098 2499025 2429014 2026-04-29T18:42:26Z Poiuytrell 61256 2499025 wikitext text/x-wiki Un '''planastèl''', '''planòl'''<ref name=DGLO>{{DGLO}}</ref>, '''plan'''<ref name=Dicodòc>{{Dicodòc}}</ref>, o '''replanat'''<ref group=N>I a pas de mot estandard en occitan acceptat per la majoritat de las organizacions occitanistas. L'[[Academia Occitana-Consistòri del Gai Saber]] cita '''planastèl''' e '''planòl''' coma de formas estandardas occitanas; lo [[Congrès permanent de la lenga occitana]] cita '''plan'''.</ref> (veire sos [[#Noms comuns|noms comuns]]) es una de las tres fòrmas principalas del [[relèu]] en [[topografia]], amb las [[plana]]s e las [[montanha]]s. Se definís coma una aira geografica ont las aigas son encaissadas, per oposicion a las planas ont los corses d'aiga corron a flor de sòl. Lo relèu dins los interfluves i es pauc marcat, çò que diferéncia un plan d'una montanha. ==Noms comuns== Los noms del plan son: *'''lat'''<ref name=Dicodòc/> o '''lada'''<ref name=DBAEM>{{DBAEM}}</ref><ref name=DBGM>{{DBGM}}</ref> ([[gascon]]) *'''plan'''<ref name=DBGM/><ref name=DBAEM/> o '''plana'''<ref name=Dicodòc/><ref name=DGLO/> *'''plan d'aut'''<ref name=Dicodòc/> ([[provençau]])<ref group=N>Un luòc cridat ''Plan de Naut'' existís en [[Aran]], dont una distribucion mai vasta es possibla.</ref> *'''planada, emplanada, esplanada'''<ref name=Dicodòc/>{{TDF}} *'''planàs''' o '''[[planassa]]'''<ref name=Dicodòc/>{{TDF}}<ref group=N>Segon F. Mistral, ''planassa'' significa tanben una partida del [[Golf de Leon]].</ref> *'''planastèl, planestèu, planasteu, planesteu, planisteu'''<ref name=Dicodòc/><ref name=DLOAPN/> *'''[[Planesa (relèu)|planesa]], planissa,<ref name=DBGM/> esplanissa'''<ref name=Dicodòc/><ref group=N>Segon lo Congrès, una ''planesa'' significa un plan volcanic en auvernhat.</ref> *'''planetge''' o '''planetja'''<ref name=Dicodòc/> ([[Lemosin (dialecte)|lemosin]]) *'''planeu'''<ref name=Dicodòc/> ([[Lemosin (dialecte)|lemosin]]) *'''[[planièr]], planier, planèr,<ref name=DBGM/> planhèr, planèir'''<ref name=Dicodòc/>{{TDF}}<!--, '''planièira, planiera, planèira, planèra''' (f){{TDF}}--> *'''planòl'''<ref name=Dicodòc/><ref name=DGLO/> *'''planhòt'''<ref name=Dicodòc/> ([[gascon]]) *'''platèl''' o '''platèu'''{{exp|[francisme?]}} *'''platèr'''<ref name=DBGM/> ([[gascon]]) *'''replanat'''<ref name=Dicodòc/>{{TDF}} *'''tecoèra'''<ref name=DBAEM/> ([[gascon]]) Un pichon plan es apelat un '''''planhòl'''''<ref name=DGLO/> o '''''planhòu''''', '''''planet'''''{{TDF}}, '''''replat'''''<ref name=Dicodòc/>, '''''platet'''''<ref name=DLOAPN>{{DLOAPN}}</ref>, o una '''''planheta''' o '''tecoèra'''''<ref name=DBAEM/>. ==Veire tanben== ===Ligams intèrnes=== *[[Causse]] *[[plan d'Aubion]] *[[plan de Belha]] *[[replanat de Miuvachas]] *[[replanat tibetan]] * [[montanha|Montanha]] * [[puèg (relèu)|Puèg]] ===Ligams extèrnes=== ==Nòtas e referéncias== ===Nòtas=== <references group="N"/> ===Referéncias=== {{Traduccion/Referéncia|fr|Plateau}} {{reflist}} {{EstructurasRelèuTèrra}} {{Portal geografia}} [[Categoria:Geografia]] dcbkubfho1u69ci1loz7r49hnz2mdf1 2 189870 2499035 2356538 2026-04-29T19:09:22Z James500 49583 Remove template 2499035 wikitext text/x-wiki {{Pagina personala}} {{Boita Babel|en}} {{Utilizaire Commons}} [[en:User:James500]] cwcaa3m3morc3b3r2aiknmquq9cp6xw 0 189971 2499034 2498979 2026-04-29T19:03:01Z Raymond Trencavel 26125 2499034 wikitext text/x-wiki [[Imatge:The Cure Live in Singapore 2- 1st August 2007.jpg|right|250px|thumb|'''The Cure''' sus l'empont a [[Singapor]] en 2007]] '''The Cure''', o de còps simplament '''Cure''', es un grop [[Anglatèrra|anglés]] emblematic del pop [[rock]], fondat en 1978. Es actualament compausat de ''Robert Smith'' (cant e guitarra), ''Roger O'Donnell'' (clavièrs), ''Reeves Gabrels'' (guitarra), ''Simon Gallup'' (bassa), ''Perry Bamonte'' (guitarra e clavièrs) e ''Jason Cooper'' (batariá). Devenguts fòrça populars capvath lo monde entièr en plena periòda [[New wave (musica)|new wave]] au bèth miei de las annadas 1980, an fòrça influençat la cultura populara actuala, e pas unicament au nivèu de la musica : per exemple, fòrça monde de la mòda gotica an pres aqueste grop coma referéncia, en particular pr'amor de l'estetica ''victoriana romantica'' de lors disques del començament de las annadas 1980 (''Charlotte sometimes''), que fasián a-n'aqueste moment una musica malenconiosa, per pas díser sinistra, qualificada de còps de ''[[Ròck gotic|cold wave]]'' (''A forest''), e quitament un pauc mai tard son estat prés per modèla pr'amor de lor ''look'' post-[[punk]], tot aquò a contribuït de'n far un grop culte. L'autra fàcia del grop a partir de la segonda mitat de las annadas 1980 es la del grop [[Pop (musica)|pop]], au sens pròpi coma au sens musical del tèrme, qu'aguèron fòrça gròsses tubes entre 1985 e 1993 (''In between days'' tre la fin de 1985, ''Close to me'' e una novèla version de ''Boys don't cry'' en 1986, ''Just like heaven'' en 1987, ''Lullaby'' e ''Lovesong'' en 1989, ''High'' en 1992), fasent d'eles a-n'aquesta periòda un dels grops los mai populars de lor [[Generacion X|generacion]]. A partir de 1993-1994, '''The Cure''' passa un pauc de mòda, la popularitat del grop s'aflaquís pr'amor benlèu de la relèva, ambe la pujada d'una novèla mena de ''britpop'' ([[Blur]], [[Oasis (grop)|Oasis]], [[The Cranberries|The Cranberries]], [[Supergrass]]...). Lor cançon de 1987 ''Just like heaven'' a la particularitat d'èsser ''culta'' pr'amor d'una part qu'es una de las mai conegudas de lor repertòri aus [[Estats Units d'America|Estats Units]], e d'autra part pr'amor qu'en [[França]] ([[Occitània]] francesa compresa) a servit a l'epòca (1987-1988) de generic a l'emission televisada ''[https://fr.wikipedia.org/wiki/Les%20Enfants%20du%20rock Les enfants du rock]''<ref>https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/pop-co/just-like-heaven-de-cure-1442958</ref>. ==Discografia== * 1979: ''Three Imaginary Boys'' * 1980: ''Seventeen Seconds'' * 1981: ''Faith'' * 1982: ''Pornography'' * 1984: ''The Top'' * 1985: ''The Head on the Door'' * 1987: ''Kiss Me, Kiss Me, Kiss Me'' * 1989: ''Disintegration'' * 1992: ''Wish'' * 1996: ''Wild Mood Swings'' * 2000: ''Bloodflowers'' * 2004: ''The Cure'' * 2008: ''4:13 Dream'' * 2024: ''Songs of a Lost World'' ==Cançons mai conegudas en [[Occitània]]== * ''A forest'' (1980 e 1991) * ''Charlotte Sometimes'' (1982 e 1986) * ''Let's Go to Bed'' (1983) * ''The love cats'' (1984) * ''In Between Days'' (1985)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Cure/In-Between-Days-s252.html</ref> * ''Close to me'' (1986) * ''Boys don't cry'' (1986)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Cure/Boys-Don-t-Cry-New-Voice-New-Mix--sc344.html</ref> * ''Why can't I be you'' (1987) * ''Just like heaven'' (1987)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Cure/Just-Like-Heaven-s539.html</ref> * ''Lullaby'' (1989)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Cure/Lullaby-s851.html</ref> * ''Lovesong'' (1989) * ''Never enough'' (1990) * ''High'' (1992)<ref>http://www.chartsinfrance.net/The-Cure/High-s1434.html</ref> * ''Friday I'm In love'' (1992) * ''A Letter To Elise'' (1992) == Referéncias == [[Categoria:Grop de rock britanic|Cure, The]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1980|Cure, The]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 1990|Cure, The]] [[Categoria:Grop de musica britanic|Cure, The]] [[Categoria:Grop de rock|Cure, The]] [[Categoria:Grop de musica dels ans 2000|Cure, The]] [[Categoria:New wave|Cure, The]] [[Categoria:Rock gotic|Cure, The]] 4zgom4q9cvo8gf9rim4r69srdwnv4bf 0 201050 2499008 2026-04-29T17:50:19Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Mairas]] cap a [[Mèiras]] 2499008 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Mèiras]] cj5r5xg29eodvqfj2n2xsmqsjovgckv 0 201051 2499012 2026-04-29T18:00:25Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Masaia]] cap a [[Masaias]] 2499012 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Masaias]] 4qrpjjv034vzkwn0tffca21mqk9dj1v 0 201052 2499016 2026-04-29T18:08:43Z Valentin d'Auvèrnha 46064 Valentin d'Auvèrnha a desplaçat la pagina [[Masoira]] cap a [[Masoiras]] 2499016 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Masoiras]] c128rltyvra7ro5fx65a32xajgj1tt6 0 201053 2499021 2026-04-29T18:37:47Z Poiuytrell 61256 Créé en traduisant la section d'ouverture de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/229850269|Colline]] » 2499021 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Surrounding_hills_of_swifts_creek.jpg|vinheta|Puèges de Swifts Creek, dins lo [[Victòria (Estat)|Victòria]] ([[Austràlia]]).]] [[Fichier:Valkenburg-Goudsberg_(13).jpg|vinheta|Puèges dins lo [[Limborg (Païses Basses)|Limborg]], dins lo sud èst dels [[Reialme dels Païses Basses|Païses Basses]], autrament coneguts per lors relèus plans.]] Un '''puèg''' es un relèu mai sovent moderat e pro pauc espandit que s'auça al dessús d'una [[Planastèl|plan]] o d'un plan e se destria dins lo païsatge<ref>{{Ref-web|url=https://www.cnrtl.fr/definition/colline|site=cnrtl.fr|consulté le=20 mars 2017}}.</ref>. [[Fichièr:Surrounding_hills_of_swifts_creek.jpg|vinheta|Puèges de Swifts Creek, dins lo [[Victòria (Estat)|Victòria]] ([[Austràlia]]).]] Un '''puèg''' (var. ''puòg'', ''puèi'', ''plein'', ''poi'', ''peug'') es un relèu mai sovent moderat e pro pauc espandit que s'auça al dessús d'una [[Planastèl|plana]] o d'un plan e se destria dins lo païsatge<ref>{{Ref-web|url=https://www.cnrtl.fr/definition/colline|site=cnrtl.fr|consulté le=20 mars 2017}}.</ref>.Los puèges pòdon èsser isolats o se regropar en camps de puèges. 8oxkpje592sowtm117hskpn25rnc0ow 2499022 2499021 2026-04-29T18:38:50Z Poiuytrell 61256 2499022 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Surrounding_hills_of_swifts_creek.jpg|vinheta|Puèges de Swifts Creek, dins lo [[Victòria (Estat)|Victòria]] ([[Austràlia]]).]] Un '''puèg''' (var. ''puòg'', ''puèi'', ''plein'', ''poi'', ''peug'') es un relèu mai sovent moderat e pro pauc espandit que s'auça al dessús d'una [[Planastèl|plana]] o d'un plan e se destria dins lo païsatge.Los puèges pòdon èsser isolats o se regropar en camps de puèges. tjgjzf9hfg566zsyysjmzvsg5u9ps0x 2499027 2499022 2026-04-29T18:43:43Z Poiuytrell 61256 2499027 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Surrounding_hills_of_swifts_creek.jpg|vinheta|Puèges de Swifts Creek, dins lo [[Victòria (Estat)|Victòria]] ([[Austràlia]]).]] Un '''puèg''' (var. ''puòg'', ''puèi'', ''plein'', ''poi'', ''peug'') es un relèu mai sovent moderat e pro pauc espandit que s'auça al dessús d'una [[plana]] o d'un [[Planastèl|plan]] e se destria dins lo païsatge.Los puèges pòdon èsser isolats o se regropar en camps de puèges. b97m5cztq442q7a0r1kath5uixp0gab 2499028 2499027 2026-04-29T18:44:07Z Poiuytrell 61256 2499028 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Surrounding_hills_of_swifts_creek.jpg|vinheta|Puèges de Swifts Creek, dins lo [[Victòria (Estat)|Victòria]] ([[Austràlia]]).]] Un '''puèg''' (var. ''puòg'', ''puèi'', ''poei'', ''poi'', ''peug'') es un relèu mai sovent moderat e pro pauc espandit que s'auça al dessús d'una [[plana]] o d'un [[Planastèl|plan]] e se destria dins lo païsatge.Los puèges pòdon èsser isolats o se regropar en camps de puèges. tnm5wic3593w9b8s789ya7oqj8arty2 2499029 2499028 2026-04-29T18:45:35Z Poiuytrell 61256 2499029 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Surrounding_hills_of_swifts_creek.jpg|vinheta|Puèges de Swifts Creek, dins lo [[Victòria (Estat)|Victòria]] ([[Austràlia]]).]] Un '''puèg''' (var. ''puòg'', ''puèi'', ''poei'', ''poi'', ''peug'') es un relèu mai sovent moderat e pro pauc espandit que s'auça al dessús d'una [[plana]] o d'un [[Planastèl|plan]] e se destria dins lo païsatge.Los puèges pòdon èsser isolats o se regropar en camps de puèges. == Vejatz tanben == * [[Montanha|montanha]] * [[Planastèl|plan]] bjbhln0fux3iu4nm6fri6rts9utz7ax 0 201054 2499050 2026-04-29T19:59:58Z Sovenhic 36254 Sovenhic a desplaçat la pagina [[Joan Josèp Mariús Dieulofet]] cap a [[Joan Josèp Màrius Dieulofet]] : Títol mal escrit 2499050 wikitext text/x-wiki #REDIRECCION [[Joan Josèp Màrius Dieulofet]] ro73h6jbh87gp03u8qcamzwimp5050h