Wikipèdia ocwiki https://oc.wikipedia.org/wiki/Acu%C3%A8lh MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Mèdia Especial Discutir Utilizaire Discussion Utilizaire Wikipèdia Discussion Wikipèdia Fichièr Discussion Fichièr MediaWiki Discussion MediaWiki Modèl Discussion Modèl Ajuda Discussion Ajuda Categoria Discussion Categoria Portal Discussion Portal Projècte Discussion Projècte TimedText TimedText talk Mòdul Mòdul Discussió Event Event talk 0 3175 2502904 2496238 2026-06-17T15:43:51Z Jfblanc 104 2502904 wikitext text/x-wiki {{ortografia}} {{Infobox vila occitana | carta = oc | nom = Niça | nom2 = ''Nice'' | imatge = Nizza-Côte d'Azur.jpg | descripcion = Vista de Niça | escut = Escut_Niça.svg | bandièra = Bandièra_de_Niça.svg | ist = {{Comtat de Niça}} | parçan = {{Costiera Niçarda}} | region = {{Provença-Aups-Còsta d'Azur}} | departament = {{Aups Maritims}} ([[prefectura]]) | arrondiment = [[Arrondiment de Niça|Niça]] ([[capluòc]]) | canton = [[Capluòc]] de 14 cantons | insee = 06088 | sitweb = [http://www.nice.fr/ www.nice.fr] | cp = | gentilici = niçard -a | cònsol = [[Eric Ciotti]] | mandat = 2026-2033 | intercom = [[Comunautat d'aglomeracion de Niça-Còsta d'Azur]] (CANCA) | longitud = 7.271413 | latitud = 43.695949 | alt mini = 0 | alt mej = 10 | alt maxi = 520 | km² = 71.92 |}} '''Niça'''<ref>{{DicoFP|Nice|tèxt=Niça|consulta=8 de març de 2024}}</ref> es una dei vilas mai importanti d'[[Occitània]], es la capitala istorica dau [[Comtat de Niça]] e lo capluec dau departament deis [[Aups Maritims]], en riba de la [[mar Mediterranèa]], sobre la [[Còsta d'Azur]]. La sieu populacion municipala es de {{formatnum:{{Popfr06tot|088}}}} abitants ({{Popfr06|0}}). ==Geografia== ==Nom== L'etimologia mai difonduda de l'origina de Niça es grèga: ''Νίκαια'' (Nikaia), variacion de ''Niké'' (Victoria), segon cen que sembla per la victòria qu'obtenguèron lu colons grècs sus la populacion ligura. Durant l'[[Empèri Roman]] se nomenèt dins aquela vila amb lo nom grèc: ''Nicæa''. ==Lenga== La lenga de Niça es l'[[occitan]], dins la sieu varietat [[niçard|niçarda]]. == Istòria == {{article detalhat|Istòria de Niça}} === De l'Antiquitat ai invasions sarrasini === Dominada per de [[palun|paluns]], la region de Niça non èra favorabla a l'ocupacion umana pendent lo periòde [[Preïstòria|preïstoric]]. Totun, de vestigis mòstran la preséncia de quaucu campaments [[paleolitic|paleolitics]] ([[Tèrra Amata]], [[bauma de Lazaret]]...)<ref>Alain Ruggiero (dir.), ''Nouvelle histoire de Nice'', Tolosa, Privat, 2006, pp. 17-18.</ref>. Au [[Neolitic]], l'ocupacion umana èra probablament totjorn limitada en despièch de l'existéncia de comunautats installadi sus lu sites de [[Caucada (Niça)|Caucada]] (vèrs lo 6000 avC) e de [[Cimiés]] (vèrs lo 4500 avC). L'antropizacion vertadiera comencèt a l'[[Edat del Bronze|Atge dau Bronze]] emb l'aparicon d'una economia [[agricultura|agricòla]] lòng de [[Palhon]]. Au sègle V avC, de Ligurs èran installats sus lo site de Cimiés. La vila de Niça (''Nikaïa'') foguèt fondada per de [[Focèa|Foceans]] de [[Marselha|Massàlia]] durant la segonda mitat dau sègle III avC ò durant la promiera mitat dau sègle II avC<ref>Adolfo J. Domínguez, ''An Inventory of archaic and classical poleis'', Oxford University Press, 2004, pp. 157-171.</ref>. La data precisa non es conoissuda. Lo sieu objectiu èra de dispauar d'un ponch de sostèn per protegir li sieui rotas maritimi còntra li atacas de [[pirataria|piratas]]. En lo 154 avC, la [[Via Julia]] arribèt a Cimiés, cen que permetèt de religar la region a la [[Rota romana|ret rotiera]] [[Roma antica|romana]]. Entre lo 122 e lo 118, lu Romans li fondèron la colonia de ''[[Cemenelum]]''. Totun, ''Nikaïa'' demorèt integrada ai possessions massaliòti, comprés après l'annexion de Massàlia per [[Roma]] en lo 49 avC. Pendent la màger part de l'epòca romana, ''[[Cemenelum]]'' foguèt la vila pus importanta de la region e venguèt lo sèti d'un evescat pendent lu sègles IV e V apC. Totun, a respièch dei autri vilas romani de [[Provença]], la colonia demorèt un centre segondari ({{formatnum:10000}} abitants maximom). Èra concurrenciada per [[Ambrun]] (capitala de la província dei [[Aups Maritimi (província romana)|Aups Maritims]]) e per Niça que venguèt lo centre demografic de la region pendent lo sègle IV apC. Pilhada mai d'un còp durant li invasions barbari, ''[[Cemenelum]]'' declinèt fins a un abandon definitiu au sègle VIII. Niça foguèt finda tocada per aqueli invasions e, mai tardi, per li atacas maritimi dei [[Sarrasins (pòble)|Sarrasins]] que pilhèron la ciutat en lo 813, en lo 859 e en lo 880. Pasmens, en despièch d'aqueli destruccions, la vila capitèt de sobreviure. === De la conquista provençala a la Dedicion === ==== La republica maritima ==== Entre lu sègles V e IX, Niça foguèt generalament integrada ai reiaumes italians aguent lo contraròtle de [[Gènoa]] (Ostrogòts, Lombards...). Mas, a la fin dau sègle X, la [[batalha de Tortor]] permetèt au còmte [[Guilhèm Ièr de Provença|Guilhèm I{{èr}} de Provença]] d'estendre la sieua influéncia fins ai [[Aups]]. Donèt lu feus de Provença Orientala ai sieus companhons e la region de Niça venguèt ensinda lo domeni d'[[Annon]], fondator de l'[[Ostau de Niça-Aurenja]] e dau [[Vescomtat de Niça]]. Totun, a partir dau 1070, l'autoritat dei senhors de Niça foguèt contestada per l'evesque local que venguèt lo promier personatge de la vila en lo 1117. Au nivèu institucional, Niça aprofitèt aquelu conflictes per venir una republica maritima en lo 1108. Aliada de [[Gènoa]] e de [[Pisa]], participèt ai guèrras entre republicas marchandi italiani<ref>Joseph-Napoléon Fervel, ''Histoire de Nice et des Alpes Maritimes pendant vingt et un siècles'', París, 1862, p. 38.</ref><ref>Louis Durante, ''Histoire de Nice depuis sa fondation jusqu'à l'année 1792'', t. 2, Turin, 1823.</ref>. A l'origina, la republica niçarda èra dirigida per un cap militar assistit de tres cònses que dirigissián l'administracion. Totun, en lo 1144, la vila venguèt un consolat. A partir dau 1153, lu quatre cònses qu'aquela institucion intrèron en conflicte emb l'evesque. Pauc a pauc, venguèron l'autoritat principala. Lo [[comèrci]] maritime enriquissèt fòrça l'elita urbana e de succès militars còntra lu [[Sarrasins (pòble)|Sarrasins]] renforcèron lo sieu poder. ==== La conquista provençala ==== En lo 1164, lu abitants de Niça refusèron de jurar fidelitat au còmte [[Ramon Berenguer II de Provença|Ramon Berenguer II]] (1144-1166) qu'èra intrat en guèrra còntra [[Republica de Gènoa|Gènoa]] per prendre lo contraròtle dei territòris a l'oèst dei [[Aups]]. [[Sètge de Niça (1166)|Assetjèt la vila en lo 1166]], mas morèt durant la batalha<ref>Laurent Dailliez, ''Vence. Une cité, un évêché, un canton'', Alpes-Méditerranée Impression - Impres'Sud Nice, 1978.</ref>. Totun, lu còmtes de Provença non renoncièron e pilhèron la vila en lo 1176. Aquela dominacion foguèt mau acceptada e una revòlta populara permetèt de restaurar l'independéncia de la ciutat en lo 1215<ref>Louis Durante, ''Histoire de Nice depuis sa fondation jusqu'à l'année 1792'', t. 2, Turin, 1823, p. 194.</ref>. Per s'aparar còntra la menaça provençala, Niça restaurèt li sieui relacions emb [[Republica de Gènoa|Gènoa]] e, en lo 1228, una aliança foguèt conclusa emb [[Grassa]], [[Draguinhan]] e [[Pisa]]. Pasmens, durant lo regne de [[Ramon Berenguier V de Provença|Ramon Berenguier V]], [[Provença]] si renforcèt considerablament. En lo 1229, una armada provençala pilhèt ensinda Niça un còp de mai. Lo sieu cap, lo baron [[Romeu de Vilanova]] foguèt nomenat governator de la vila. ==== Lo periòde provençau ==== Vilanova formèt un important feu en restacant divèrsi senhorias en la sieua possession ([[Grassa]], [[Vilanuòva e Lo Lobet]], [[Vença]], [[Greulieras]]...) emb Niça. Après la sieua disparicion, lo còmte [[Carles Ièr d'Anjau|Carles d'Anjau]] crompèt una partida d'aqueu domeni per lo cedir ai [[Ostau Grimaldi|Grimaldi]] (a l'excepcion de Vença). La populacion niçarda demorèt ostila ai còmtes de Provença, mas la vila intrèt dins un periòde de creissença e de desvolopament, passat de {{formatnum:4000}} abitants en lo 1250 a {{formatnum:7000}} en lo 1285. Lo comèrci de la [[Sal alimentària|sau]] aguèt un ròtle central dins aquela prosperitat. Totun, après un maximom demografic de {{formatnum:13500}} abitants en lo 1340, la [[pèsta negra]] reduguèt la populacion a {{formatnum:8400}} personas en lo 1365 e entre {{formatnum:4000}} e {{formatnum:5600}} en lo 1387. A la fin dau sègle XIII, lu còmtes acceptèron de restaurar lo consolat. En lo 1324, Niça avia un conseu permanent de 40 membres que pilhèt mai e mai de poder fins a la Dedicion. En particular, a partir dau 1344, obtenguèt lo drech d'elegir de [[Sindic|sindics]], es a dire de captaus encargats de defendre lu interès de la vila e detentors d'un poder executiu local. Pendent la promiera mitat dau sègle XIV, la vila bassa obtenguèt finda l'autorizacion de si [[Fortificacion|fortificar]]. ==== La Dedicion de Niça ==== {{veire|Guèrra de l'Union d'Ais|Dedicion de Niça}} En lo 1382, Niça s'engatjèt dins la [[Guèrra de l'Union d'Ais]]. A la basa, aquela guèrra èra un conflicte de succession dinastica entre dos pretendents a l'eiretatge dei domenis angevins. Totun, en Provença, foguèt agravat per li tensions locali entre vilas e lu combats foguèron fòrça violents durant la premiera partida de la guèrra (1382-1384). Pi, lu dos camps, sensa sòus, non posquèron tenir lo ritme dei operacions e una lònga fasa diplomatica comencèt. S'acabèt emb la victòria de [[Maria de Blois]] que capitèt d'obtenir la reconoissença de son fiu, [[Loís II d'Anjau]], coma còmte de [[Provença]] per la màger part dei vilas provençali. Niça demorèt lo darrier bastion dei sieus adversaris. Refusant de si sometre, lu abitants preferissèron cambiar de senhor e si raliar a [[Savòia]]. Aquela transformacion dei ligams feudaus de la regions, finalament acceptada per lu còmtes de Provença en lo 1419, aguèt de consequéncias majori per Niça e la sieua region. D'efècte, la vila venguèt lo pòrt unic de Savòia fins au sègle XVIII e intrèt dins l'esfèra culturala [[Itàlia|italiana]]. Li demorèt fins au vòte d'annexion dau 1860. Aquò entraïnèt una separacion emb l'espaci provençau e explica lu particularismes dau parlar niçard. De mai, permetèt de donar una importancia novèla a la vila. === Lo periòde savoiard === ==== Lo periòde modèrne ==== [[Imatge:French fleet with Barbarossa at the Siege of Nice 1543.jpg|thumb|right|Representacion dau [[Sètge de Niça (1543)|sètge francoturc dau 1543]].]] Pòrt unic dau [[comtat de Savòia]], Niça pilhèt una importanta militara e economica novèla. Totun, foguèt finda un enjuèc dei guèrras còntra [[França]] ò [[Espanha]] e la vila èra enviroutada de possessions [[Republica de Gènoa|genovesi]]. Li [[fortificacion]]s foguèron donc regularament renforçadi e li rotas melhoradi. Aquò èra necessari car lu sètges foguèron frequents ([[sètge de Niça (1543)|1543]], [[sètge de Niça (1600)|1600]], [[sètge de Niça (1642)|1642]], [[sètge de Niça (1691)|1691]], [[sètge de Niça (1705-1706)|1705-1706]]). Dau 1536 au 1559, Niça foguèt finda lo refugi de la dinastia comtala après l'ocupacion de la màger part de Savòia per [[França]]. Niça s'integrèt ensinda pauc a pauc ai [[Estats de Savòia]] e obtenguèt mai e mai d'autonòmia. Dau 1541 au 1587, un [[ostau de la moneda]] foguèt actiu dins la vila. Pi, en lo 1610, una rota reiala foguèt bastida per melhorar li comunicacions entre Niça e [[Turin]]. Aquò foguèt completat per la creacion d'un pòrt franc en lo 1612 e per la creacion d'una cort sobeirana – lo [[Senat de Niça]] – en lo 1614. Aquela autonòmia èra illustrada per l'existéncia d'una comunautat [[judaïsme|judieua]] juridicament reconoissuda en lo 1406. En lo 1448, a la demanda dau [[papa]], lu judieus niçards foguèron confinats dins una [[judaria]], mas la separacion emb lu [[Cristianisme|crestians]] foguèt jamai estrictament respectada. En lo 1713, [[Loís XIV de França|Loís XIV]] ordonèt la destruccion dei fortificacions de la vila e Niça perdèt la sieua foncion militara e lo sieu ròtle estrategic. Pendent lo sègle XVIII, li guèrras locali si concentrèron ensinda pusleu sus lu còls dei [[Aups]]. Aquò permetèt de transformacions dau teissut urban. Per exemple, lo [[cors Salèia]] foguèt acabat en lo 1780 ò la [[plaça Vittorio]] (encuèi la [[plaça Garibaldi]]) en lo 1792. La populacion aumentèt tornarmai emb {{formatnum:14600}} en lo 1718 e {{formatnum:20000}} en lo 1790. Durant aqueu periòde, li elitas niçardi s'orientèron mai vèrs [[Turin]] e integrèron de mai en mai l'[[administracion]], l'[[armada]] ò lo [[diplomacia|còrs diplomatic]] savoiard. Es finda pendent lo sègle XVIII que Niça foguèt causida per d'[[Aristocracia|aristocratas]] [[Anglatèrra|anglés]] coma luèc de villegiatura [[Ivèrn|ivernenca]]<ref>Alain Ruggiero (dir.), ''Nouvelle histoire de Nice'', Tolosa, Privat, 2006.</ref>. En lo 1780, èran au mens 300. ==== Lu periòdes revolucionari e napoleonenc ==== Niça foguèt presa tre lo 29 de setembre dau 1792 per li tropas dau generau [[Jacques Bernard d'Anselme|d'Anselme]]. En decembre, d'eleccions municipali foguèron ganhadi per lo partit favorable a l'annexion de la Comtat per [[França]]. Una assemblada representant lu 18 comunas ocupadi demandèt alora lo restacament que foguèt acceptat per la Convencion lo 31 de genier dau 1793. Pi, lo 4 de febrier, foguèt creat lo departament dei [[Aups Maritimi]]<ref>Henri Moris, « Réunion de Nice à la France, en 1793 », ''Annales de la Société des lettres, sciences et arts des Alpes-Maritimes'', t. XVI,‎ 1899, pp. 1-75.</ref>. Niça seguissèt alora li evolucions de l'istòria de la França revolucionària. Totun, si formèt localament una oposicion militara menada per lu [[Movement dei barbets|barbets]]. Li motivacions d'aqueu movement son pas clari e semblan de si situar entre lo combat politic còntra la [[Revolucion Francesa|Revolucion]] e lo bregandatge dins un contèxte de dificultats d'avitalhament<ref>Ralph Schor, ''Dictionnaire historique et biographique du comté de Nice'', Niça, Serre, 2002, pp. 39-41.</ref>. En lo 1799, la vila foguèt brevament reconquistada per lu Austrosardes. La situacion foguèt pauc a pauc restablida a partir dau 1803 emb l'arribada dau prefècte [[Marc-Joseph Gratet Dubouchage]] que pervenguèt a metre en plaça una administracion eficaça. Pasmens, la perseguida dei [[Guèrras napoleonencas|guèrras napoleonenqui]] alunhèt l'opinion publica de [[França]]. En lo 1813, la fola aclamèt ensinda lo retorn de [[Victor-Emmanuèl Ièr|Victor-Emmanuèl I{{èr}}]]. ==== La restauracion savoiarda ==== La restauracion savoiarda foguèt una restauracion dei institucions anciani e una abolucion de l'ensèms dei lèis revolucionari. Un periòde d'estabilitat politica e economica permetèt una creissença rapida de la vila que la sieua populacion passèt de {{formatnum:23500}} abitants en lo 1815 a {{formatnum:44000}} en lo 1858. L'abitat passèt ensinda la riba de [[Palhon]] e una [[Consiglio d'Ornato|comission]] foguèt creada per organizar la sieua extension e de règlas arquitecturali. Aquò es a l'origina de la construccion de la [[plaça Massena]], de la carriera Cassini e de la glèisa [[Nòstra Dòna dau Pòrt de Niça]]. Totun, maugrat la prosperitat, la borgesia niçarda si raprochèt pauc a pauc dei idèas [[Liberalisme|liberali]] e un partit profrancés si desvolopèt au sen de la populacion. === L'annexion francesa === L'origina de l'annexion francesa es lo resultat de la volontat de [[Napoleon III]] de sostenir l'unificacion d'[[Itàlia]] per redurre l'influéncia d'[[Àustria]]. Totun, per evitar la formacion d'un estat unificat potencialament dangierós, l'emperaire reclamèt lo ducat de [[Savòia]] e lo comtat de Niça, doas regions militarament estrategiqui<ref>Paul Guichonnet, ''Histoire de l'annexion de la Savoie à la France'', Montmélian, La Fontaine de Siloé, 2003, p. 151.</ref>. Lo principi d'aquel escambi foguèt acceptat emb lu acòrdis de Plombières.en lo 1858. Emb l'ajuda dei autoritats francesi e piemontesi, un plebiscite foguèt organizat en abriu dau 1860 per obtenir una ratificacion populara d'aquela decision. D'irregularitats divèrsi permetèron au partit profrancés de ganhar largament l'escrutin (83 % de vòtes favorables)<ref>Alain Ruggiero (dir.), N''ouvelle histoire de Nice'', Tolosa, Privat, 2006, p. 182.</ref>. L'annexion venguèt efectiva lo 14 de junh dau 1860. Un [[Exòde niçard|quart de la populacion]] emigrèt en [[Itàlia]]<ref>Fulvio Peirone, ''Per Torino da Nizza e Savoia. Le opzioni del 1860 per la cittadinanza torinese da un fondo dell'archivio storico della città di Torino'', Turin, 2011.</ref>. Totun, lo govèrn francés, en particular lo prefècte [[Denis Gavini]], capitèt d'obtenir lo raliament dei captaus locaus en privilegiant la continuitat. Per exemple, lo sindic [[François Malausséna]] foguèt nomenat cònse. D'investiments importants, coma la construccion d'un camin de fèrre en lo 1864, permetèron finda de sostenir l'[[economia]] locala. La riba drecha de Palhon si desvolopèt rapidament emb l'aparicion d'un quartier d'estil haussmanian. Maugrat l'exili dei abitants desirós de demorar italians, la populacion passèt ensinda de {{formatnum:44000}} abitants en lo 1858 a {{formatnum:48000}} en lo 1861. == Imno local == L'imno local de la vila es [[Niça la bèla]]. Menica Rondelly l'escriguèt en lo 1904. == Quartiers<ref>Dins aquesta seccion, lu noms autentics dei quartiers en [[niçard]] non son completament assegurats e demandan d'informacions complementari, e finda de correccions eventuali.</ref> == La vila de Niça còmpta mai d'una quarantena de quartiers amassats en uech territòris que cadun possedisse la sieu comuna. * Territòri 1: Plana e Costaus; 20 753 abitants ''Quartiers: [[Sant Agustin (Niça)|Sant Agustin]], [[Santa Margarida (Niça)|Santa Margarida]], [[Lu Molins (Niça)|Lu Molins]], [[Arenas (Niça)|Arenas]], [[Sant Isidòr (Niça)|Sant Isidòro]], [[Lingostiera (Niça)|Lingostiera]], [[Li Combas (Niça)|Li Combas]], [[Belet (Niça)|Belet]], [[Sant Antòni (Niça)|Sant Antòni]]'' * Territòri 2: Còlas Niçardi; 38 753 abitants ''Quartiers : [[Estienne d'Orves (Niça)|Estienne d'Orves]], [[Sant Felip (Niça)|Sant Filipo]], [[Gròsso (Niça)|Gròsso]], [[Lo Piòl (Niça)|Lo Piòl]], [[Sant Pèire de Feric (Niça)|Sant Pèire de Feric]], [[Sant Pancraci (Niça)|Sant Pancraci]]'' * Territòri 3: Tres Còlas; 34 158 abitants ''Quartiers : [[Cimiés]], [[Rimier]], [[Gairaud (Niça)|Gairaud]]'' * Territòri 4: Ribas de [[Palhon]]; 32 788 abitants ''Quartiers : [[L'Ariana (Niça)|L'Ariana]], [[La Lauveta (Niça)|La Lauveta]], [[L'Abadia (Niça)|L'Abadia]], [[Pasteur (Niça)|Pasteur]], [[Sant Ponç (Niça)|Sant Poanç]], [[Lo Trident (Niça)|Lo Trident]], [[Rocabilhiera (Niça)|Rocabilhiera]], [[Sant Carles (Niça)|Sant Carles]], [[Bòn Viatge (Niça)|Bòn Viatge]], [[Mont Gròs (Niça)|Mont Gròs]]'' * Territòri 5: Èst Litorau; 54 239 abitants ''Quartiers : [[Pòrt (Niça)|Pòrt]], [[Riquier (Niça)|Riquier]], [[Mont Boron (Niça)|Mont Boron]], [[Diables Blaus (Niça)|Diaus Blaus]], [[Sant Ròc (Niça)|Sant Ròc]], [[Vinagrier (Niça)|Vinagrier]]'' * Territòri 6: Nòrd Centre Niça; 48 898 abitants ''Quartiers: [[Las Planas (Niça)|Las Planas]], [[Sant Silvèstre (Niça)|Sant Silvèstre]], [[Cessòla (Niça)|Cessòla]], [[Gorbèla (Niça)|Gorbèla]], [[Borriglione (Niça)|Borriglione]], [[Sant Maurici (Niça)|Sant Maurici]], [[Lo Rai (Niça)|Lo Rai]], [[Valon dei Flors (Niça)|Valon dei Flors]] '' * Territòri 7: Còr de Vila; 48 333 abitants ''Quartiers : [[Niça Vielha (Niça)|Niça Vielha]], [[Carabacèu (Niça)|Carabacèu]], [[Medecin (Niça)|Medecin]], [[Gambetta (Niça)|Gambetta]], [[Dubouchage (Niça)|Dubouchage]], [[Liberacion (Niça)|Liberacion]], [[Malaussena (Niça)|Malaussena]], [[Josèp Garnier (Niça)|Josèp Garnier]]'' * Territòri 8: Oèst Litorau; 65 703 abitants ''Quartiers : [[La Magdalena (Niça)|La Magdalena]], [[Manhan (Niça)|Manhan]], [[Califòrnia (Niça)|Califòrnia]], [[Fabron (Niça)|Fabron]], [[Cantagalet (Niça)|Cantagalet]], [[Ventabrun (Niça)|Ventabrun]], [[Carras (Niça)|Carras]], [[Ferber (Niça)|Ferber]], [[La Lantèrna (Niça)|La Lantèrna]]'' [http://www.nice.fr/ressources/territoire_gd.jpg Fònt: Comuna de Niça] {{Clr}} ==Administracion== {{ElegitDebuta|insee= 06088 |Títol= Lista dei cònsols successius}} {{Elegit |Debuta= [[2008]] |Fin= [[2014]] |Identitat= [[Christian Estrosi]]|Partit=UMP pis LR |Qualitat= }} {{Elegit |Debuta= març de [[2001]] |Fin= 2008 |Identitat= Jacques Peyrat |Partit= |Qualitat= }} {{ElegitDonadas}} {{ElegitFin}} ==Demografia== {{Demografia |insee= 06088 |1793=24117 |1800=18475 |1806=19783 |1821=25231 |1831= |1836=33811 |1841= |1846=39000 |1851= |1856=44091 |1861=48273 |1866=50180 |1872=52377 |1876=53397 |1881=66279 |1886=77478 |1891=88273 |1896=93760 |1901=105109 |1906=134232 |1911=142940 |1921=155839 |1926=184441 |1931=219549 |1936=241916 |1946=211165 |1954=244360 |1962=292958 |1968=322442 |1975=344481 |1982=337085 |1990=342439 |1999=342738 |2004= |2005= |2006=347060 |2007=348721 |2008=344875 |2009=340735 |cassini=24984 |senscomptesdobles=1962}} == Cultura == === Gastronomia === {{article principal|Coïna niçarda}} La [[coïna niçarda]] es relativament prestigioa e es ben conoissuda dins lo monde gràcias ai [[torisme|toristas]]. Es una [[gastronomia|coïna]] de transicion entre [[Provença]] e [[Itàlia]] e, dins una mendra mesura, entre lu [[Aups]] e la [[Mar Mediterranèa|Mediterranea]]. Lu emprunts ai coïnas [[Coïna italiana|italiana]] e [[Coïna provençala|provençala]] son donc nombrós. Totun, la coïna niçarda tèn au mens 200 plats originals. En efècte, l'isolament de Niça pendent una partida importanta de la sieua [[istòria]] a favorizat una certana [[autarcia]], a l'origina de l'utilizacion importanta de produchs locals coma lo [[mesclum]], la [[blea]], li [[oliva]]s, lu liumes ò lo [[peis]]<ref>En causa d'aquel usatge important de la blea dins la coïna locala, lu Niçards son de còps sonats « manjablea » ò « cagablea ».</ref><ref>Payany Estérelle, ''Provence'', Hachette cuisine, 2014.</ref>. <gallery mode="packed"> NIKAIA-Mesclun1-2007-04-28.jpg|[[Mesclum]] Salade niçoise.jpg|[[Salada niçarda]] Fougasse 1.jpg|[[Fogassa]] tradicionala Pissaladière 02.jpg|[[Pissaladiera]] Tapenade dans un mortier.jpg|[[Tapenada]] Panbagnat.jpg|[[Pan banhat]] Porchetta sagra del vino Marino 2006.jpg|''Porchetta'' Ratatouille.jpg|[[Ratatolha]] La Socca.jpg|[[Sòca]] Stockfisch.wmt.jpg|[[Estocafic]] Bagna càuda (2016-01-30).jpg|[[Banha cauda]] Pissalat.jpg|[[Pissalat]] Tourte de blettes.jpg|[[Torta de blea]] </gallery> === Espòrt === * [[OGC Niça]] (fotbòl) * [[Estadi Niçard]] (rugbi de XV) === Luècs e monuments === <center><gallery mode="packed" heights="180"> Fichièr:Plan-Nice-1624.jpg|Plan de la vila en lo [[1624]] Fichièr:Cimiez thermes.jpg|Lu tèrmes de Cimier (Cemenelum) Fichièr:Nice-night-view-with-blurred-cars 1200x900.jpg|Vista de nuech Fichièr:Nizza rue vieux port.jpg|Una carriera de Niça Vielha Fichièr:Nice (FR-06000) Promenade des anglais.jpg|Camin dei Inglés </gallery></center> {{messatge galariá}} == Annèxas == === Ligams intèrnes === * ''[[Cemelenum]]''. === Bibliografia === '''Istòria generala de Niça :''' * Louis Durante, ''Histoire de Nice depuis sa fondation jusqu'à l'année 1792'', t. 2, Turin, 1823, p. 194. * Alain Ruggiero (dir.), ''Nouvelle histoire de Nice'', Tolosa, Privat, 2006. '''Obratges dedicats ai monedas niçardi :''' * Yves Brugière, ''La Monnaie de Nice sous les ducs de Savoie'', Hors série des Annales du Cercle numismatique de Nice, 2016-2018. * Luc Thévenon, ''Les ateliers monétaires niçois'', Annales du Cercle numismatique de Nice 1985, Niça, 1984. '''Obratges dedicats a la coïna niçarda e provençala :''' * Hélène Barale, ''La Cuisine niçoise d'Hélène Barale. Mes 106 recettes'', Gilletta Éditions, 2006. * Dominique Compans, ''La Cuisine provençale et niçoise'', Éditions Jean-Paul Gisserot, 1995. * Andrée Maureau, ''Tians et petits farcis'', Aix-en-Provence, Édisud, 1998. * Jacques Médecin, ''La Cuisine du Comté de Nice'', Éditions Julliard, 1972. === Personalitats ligadi emb la comuna === * [[Juli Bèssi]], poèta nascut en [[1844]] (Bessi? Bèssi? En mistralenc ''Jùli Bèssi)<ref>https://tdf.locongres.org/files/assets/common/page-substrates/page0281.jpg</ref>. === Ligams extèrnes === {{commons|Niça}} * {{en}} {{fr}} {{oc}} [http://mtcn.free.fr/ Danças e musicas tradicionali dau País Niçard e dau "Miegjorn"]. * {{oc}} [https://jornalet1.rssing.com/chan-58687718/all_p51.html Una rivalitat Marselha, Niça, al servici de qual?] === Nòtas e referenças === <references/> {{Quartiers de Niça}} {{Clr}} {{Vilas Occitània 100 000}} {{Vilas França 100 000 ab}} {{Portal Comtat de Niça}} {{Comunas dei Aups Maritims}} [[Categoria:Comuna de Costiera Niçarda]] [[Categoria:Niça|*]] [[Categoria:Comuna dei Aups Maritims]] [[Categoria:Costiera Niçarda]] dt93vg9vhnojgagm7uybmr47z87n8im 0 4375 2502986 2497182 2026-06-18T10:50:24Z Alaric 506 44932 2502986 wikitext text/x-wiki {{omon|Lhèida (província)}} {{Infobox Subdivision administrativa}} '''Lhèida''<ref name="CLO2">{{Ref-web|url=https://clo-occitan.com/wp-content/uploads/2021/08/CLO-preconizacions-2007.pdf|títol=Preconizacions del Conselh de la Lenga Occitana|pagina=127|lenga=oc}}</ref>''''' (''Lleida'' en [[catalan]], {{AFI|[ˈʎejðɛ]|Ca-no-Lleida.ogg|pron}};{{Refn|La pronóncia locala es [ˈʎejðɛ], amb la ‹e› barrada tonica caracteristica del catalan occidental e de la majoritat de l'occitan (obèrta en catalan oriental), a finala atòna articulada [ɛ] ([a] dins lo catalan nòrd-occidental al nòrd de Tremp).|group=nt}} ''Lérida'' en [[castelhan]], {{AFI|[ˈleɾiða]||pron}}), es una ciutat [[Catalonha (comunautat autonòma)|catalana]], capluòc de la comarca de [[Segrià (comarca)|Segrià]], de la vigariá de [[Ponent]], de la [[Diocèsi de Lhèida|diocèsi]] e de la [[Lhèida (província)|província]] omonimas. La vila es situada a l'entorn d'un truc escalonat, situat a la broa dreta del [[riu]] [[Segre]]. Aqueste truc es conegut coma lo ''Turó de la Seu'', per la preséncia de la Seu Vella, es a dire la Catedral de Lhèida. La ciutat se trapa a 154,65 m d'[[altitud]] (al portic de la Seu Nova). Es distanta de 146 km de [[Barcelona]], 103 km de [[Tarragona]] e 146 km de [[Saragossa]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es ['ʎejda], a la ciutat e a [[Juneda]] (la finala atòna depend de l'airal, -ɛ dins una granda part del catalan occidental). Lo gentilici es [ʎejda'tans], pus rarament [ʎejde'tans]. L'airal es [lo pla de 'ʎejdɛ] a [[Alcarràs]]. ''Ilerdenc'' es un barbarisme, quitament se lo latinisme ''ilerdense'' es possible dins certanas condicions. Las fòrmas ancianas son ''Leyda'' en 1236, 1252, 1272, 1273, 1278, etc. La fòrma arabizanta, mai o mens sabenta, es quicòm coma 'Lärida (en arabe, los participis passats femenins an una fòrma en ''a-i-a''; los sarrasins en ausissent ''lerda'', del latin ''Ilerda'', ne fasián ''lerida'' se volián passar per de monde educats); venguèt la fòrma aragonesa e d'aquí passèt en [[Castelha]] : ''Lérida''. Aquela varianta, considerada coma culta, s'espandiguèt en bas latin e en general als tèxtes cultes, quitament en catalan. En occitan, s'escriguèt la fòrma arabizada. L'iniciala ''I-'' despareis sistematicament dins los noms ispanics. ''Lhèida'' resulta d'una fòrma iberica d'origina ''(I)lersda''. Las combinasons triconsonanticas son frequentas en ibèr, mès lo latin non las podiá articular. Per exemple ''Bolscan'' o ''Olscan'' èra la fòrma primitiva del nom de la vila que lo latin simplifiquèt en ''Ŏsca'' (= [[Òsca]]), ''vascŏnes'' deriva d'un plus ancian ''varscones''. Tanben, los romans redusiguèron ''Ilersda'' a ''Ilerda'', mès la fòrma primitiva demorèt dins lo pòble menut e, un còp la latinizacion complida, ''Ilersda'' se simplifiquèt en ''Lesda'', que mena regularament, en catalan, a ''Lleida'' (''-i'' non pòt venir de ''-r'', ni de ''ri'' arabe). Aquela explicacion es lo resultat del rasonament, mès una inscripcion ibèra sus una moneda pòrta ''ilizrt''. Un document pòrta ''Isllerde'' (Islerda). I a parentat entre lo nom dels ''ilergetes'' e lo d'Ilersda, atal coma pel pòble vesin, los ''ilercauones'', ''-gauones'', tanben ambe ''(I)ler-tium'', l'etime de [[Llers]] e ambe una diferéncia, ambe [[Olèrdola]]. Aquò nos menariá a i ligar ''Olorda'', près de [[Barcelona]], e se ''O-'' es un prefixe, a ''Lord'' ([[Sant Llorenç de Morunys]]), a [[Isona i Conca Dellà|Llordà]], a [[Lorda (Nauta Garona)]], a [[Lorda]], etc <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 56-61 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23548</ref>. ===[[Lhívia (Segrià)|Lhívia]]=== Sembla un transferiment del nom de [[Lhívia (Cerdanha)|la vila cerdana]].<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, [https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23737 p. 86].</ref> ===Butsènit=== La prononciacion es [but'sɛnit]. Ven d'un nom de persona morisc, format ambe ''(A)bu-'' e lo nom de la tribú [[Berbèrs|berbèra]] dels Zanata, alterat <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 153-154 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=11515</ref>. ===(Las Torres de) Sanui=== Ven d'un nom de persona que s'explica pel nom del lòc [[Sanui e Alins|(a)Çanui]] (Llitera), d'origina [[basc]a o iberobasca, exactament la rasic basca ''zain-'' (vengut de ''eçani''), que significa « gardian, gaita » e qu'a donat tanben lo nom de ''Sanaüja''. Es un nom de castèl e n'i aviá un <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 9-10 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=37534</ref>. ===Gualda=== Sembla que venga del nom de la gualda, planta de l'espècia ''Reseda luteola'', nom que ven del germanic *walda, meteis sens. Signat J.F.C <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 390, https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=21059</ref>. ===Sucs=== La prononciacion es [suks]. Las fòrmas ancianas son ''Sucs'' en 1172, 1237, ''Suchs'' en 1359. Lo sens es de « puèg prominent, cap » (signat J.F.C). Mès mancam de documentacion anciana. I a en 1092 una fòrma ''Subes'' a l'entorn de Lhèida, benlèu a identificar ambe ''Sucs''. ''Subes'' ven del [[basc]] ''çubi'', « pont » > ''*Su(v)es'' > ''*Suges'' (epentèsi de ''g'') > ''*Sugs'' > ''Sucs''; ''-s'' pòt èsser un plural o un sufixe basc ''*çub(i)ez'', « de pont ». Lo nom seriá motivat per de ponts de la Clamor d'Almacelles o autres (signat J.G.) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 179, https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=39785</ref>. ===Raimat=== La prononciacion es [rrej'mat] o [rrai'mat] (trisillabic, prononciacion rurala de monde que vivon a costat) o [raj'mat] (prononciacion recenta a Lhèida). Las fòrmas ancianas son ''Raxmad'' (bulla papala), ''Raesmat'' en 1168, ''Rachmato'', ''Rachmat'' en 1185, ''Resmat'' en 1170, ''Raymat'' en 1279, ''Raixmat'' en 1280, ''Reymat'' en 1359. Es estat de totjorn un grand centre vinicòla. Lo nom ven del parlar local semi-mossarabe, anterior a l'arabizacion completa. Es un derivat del latin ''racemus'', ''racīmus'', « rasim », de preferéncia ''racimētum'', « vinhal, espandida de rasim ». Davant un ''-t'' emfatic de l'arabe lhèidatan, ''e'' a tendéncia a se mudar en ''a'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 329, https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=34069</ref>. == Annèxas == === Articles connèxes === * [[Font de la Serena de Lhèida|Font de la Serena]] === Ligams extèrnes === * [https://web.archive.org/web/20081209063102/http://www.unioesportivalleida.cat/ Unió Esportiva Lleida] == Nòtas == {{Referéncias|grop=nt}} == Referéncias == <references />{{Municipis de|25}}{{Portal Catalonha}} [[Categoria:Lhèida (província)]] il1tyh33m3u3qi67gfzvpxqlx7vhxaz 0 21135 2502975 2493332 2026-06-18T10:37:01Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502975 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Almacelles''' ei un [[municipi]] dera [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], dera [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e dera comarca de [[Segrià]], 49,03 km² e 7.018 abitants. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [awma'seʎes] o [alma'seʎes] (en progrès). Las fòrmas ancianas son ''Almazelles'' en 1134, ''Almacelles'' en 1208, ''Almaselles'' en 1285, ''Almacelles'', ''Almasselles'' en 1315, etc. Ven de l'[[arabi|arabe]] vulgar ''al-ma'salla'', « oratòri » e especialament « oratòri fòra près d'una aglomeracion » (aicí [[Lhèida]], a 10 km) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 147-148 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2067</ref>. ===La Saira=== Es una deformacion de ''La Saida''. Lo nom pòt venir de l'arabe ''Za<small>c</small>ida'', « annèxa, accessòria » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 474 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=36208</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} d3hhu24zpd5l2pzui6eaxy4lvk2qqka 0 22097 2502968 1858089 2026-06-17T23:10:47Z Ollin Masa 63581 File 2502968 wikitext text/x-wiki {{Infobox |tematica= |carta= }} {{Nobel}} {| border="1" cellpadding="2" width=255 cellspacing="0" align="right" style="margin: 0 0 1em 1em; text-align:left; border-collapse:collapse; border:1px gray solid; font-size:95%; background:#f9f9f9" |+ <big><big>'''Edwin Mattison McMillan''' |- | style="background:#efefef" align="center" colspan=2 | imatge: cap |- !align=right|Profession: |[[quimia|quimista]] |- !align=right|País: | {{Estats Units}} |- !align=right|Data de naissença: |[[18 de setembre]] de [[1907]] |- !align=right|Luòc de naissença: |Redondo Beach, [[Califòrnia]] |- !align=right|Data de decès: |[[7 de setembre]] de [[1991]] |- !align=right|Luòc de decès: |El Cerrito, [[Califòrnia]] |} [[File:Edwin McMillan Nobel.jpg|thumb|Edwin McMillan (1951)]] '''Edwin Mattison McMillan''' (n. en [[1907]], m.[[1991]]) foguèt un [[quimia|quimista]] [[Estats Units d'America|american]]. Recebèt, amb [[Glenn T. Seaborg]], lo [[Prèmi Nobel de Quimia]] en [[1951]]. {{Clr}} {{Prèmi Nobel de Quimia}} [[Categoria:Quimista american|McMillan, Edwin Mattison]] [[Categoria:Laureat del Prèmi Nobel de Quimia|McMillan, Edwin Mattison]] [[Categoria:Prèmi Nobel american|McMillan, Edwin Mattison]] [[Categoria:Naissença en 1907|McMillan, Edwin Mattison]] [[Categoria:Decès en 1991|McMillan, Edwin Mattison]] rfnpny9uk2zezt859a5sn8yidwlgiqy 12 23194 2502900 2041969 2026-06-17T13:55:57Z ~2026-35502-56 64003 Resumit automatic : contengut remplaçat per « Abkürzung: H:NR.nnexusserty ». 2502900 wikitext text/x-wiki Abkürzung: H:NR.nnexusserty o9lg835kookk4u1s7ansbgiqvkb654x 2502901 2502900 2026-06-17T13:56:23Z Bridget 40189 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-35502-56|~2026-35502-56]] ([[User talk:~2026-35502-56|talk]]) to last version by NMaia: unexplained content removal 2041969 wikitext text/x-wiki {{BesonhTraduccion}} Aquesta pagina a per tòca de presentar la nocion d'''espaci de noms'' d'un punt de vista practic, de ne soslinhar l'interès e de tractar de questions qu'aquesta nocion pòt pausar. Los '''espacis de noms''' se pòdon comprene coma l'equivalent dels [[Repertòri (informatica)|repertòris]] o dossièrs d'un ordinator o puslèu de son [[sistèma d'expleitacion]] : permeton d’estructurar las donadas (''o fichièrs'') e doncas de ne melhorar la gestion. Una definicion pus rigorosa es presentada dins l'article "[[Espaci de noms]]". Dins Wikipèdia, apareisson essencialament en dos endreches : * dins lo nom complet de la pagina : per exemple, l'espaci de noms d'aquesta pagina ''[[Ajuda:Espaci de noms]]'' es '''Ajuda''' ; * dins los paramètres transmeses al motor de recèrca e reglant los tipes de paginas sus las qualas aquesta recèrca deu portar, per exemple unicament sus las ''paginas d'ajuda''... Las requèstas particularas utilizan tanben aquesta informacion. La complexificacion del projècte se tradutz per la creacion d'espacis de nom novèls, coma lo de las [[Ajuda:Categoria|categorias]] afectat del còde ''14'' dins las requèstas. Consultatz [[m:Ajuda:Espaci de nom|l'ajuda sus Meta]] per de complements suls espacis de noms. == Per s'orientar dins Wikipèdia == Lista dels espacis {|align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="2" style="border:1px solid #AAAAAA;border-collapse:collapse;background:#CCCCCC;margin-top:1em;margin-bottom:1em;" |-bgcolor="#AAAAFF" |colspan="3" align="center"|'''Numèros e noms dels espacis de noms''' /colors de rèireplan |- |valign="top"| {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:#FFFFFF;" |- |align="right"|&nbsp;<tt>0</tt>&nbsp;: |class="toc-plain" |&nbsp;&bull;&nbsp;(articles) |- |align="right"|&nbsp;<tt>1</tt>&nbsp;: |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:1}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>2</tt>&nbsp;: |style="background:#FFFFFF;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:2}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>3</tt>&nbsp;: |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:3}}&nbsp; |- |align="right"|&nbsp;<tt>4</tt>&nbsp;: |style="background:#F4F4F4;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:4}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>5</tt>&nbsp;: |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:5}}&nbsp; |- |align="right"|&nbsp;<tt>6</tt>&nbsp;: |style="background:#F8FCFF;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:6}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>7</tt>&nbsp;: |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:7}} |} |valign="top"| {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:#FFFFFF;" |- |align="right"|&nbsp;<tt>8</tt>&nbsp;: |style="background:#EEEEFF;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:8}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>9</tt>&nbsp;: |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:9}}&nbsp; |- |align="right"|&nbsp;<tt>10</tt>&nbsp; |style="background:#F8FCFF;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:10}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>11</tt>&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:11}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>12</tt>&nbsp; |style="background:#FFEEEE;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:12}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>13</tt>&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:13}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>14</tt>&nbsp; |style="background:#F8FCFF;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:14}} |- |align="right"|&nbsp;<tt>15</tt>&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:15}}&nbsp; |} |valign="top"| {|border="0" cellspacing="1" cellpadding="3" style="background:#FFFFFF;" |- |align="right"|<tt>100</tt> |style="background:#FFFFFF;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:100}} |- |align="right"|<tt>101</tt> |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:101}} |- |align="right"|<tt>102</tt> |style="background:#F6F6F6;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:102}} |- |align="right"|<tt>103</tt> |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:103}} |- |align="right"|<tt>104</tt> |style="background:#EEFFEE;"|&nbsp;&bull;&nbsp;{{Ns:104}} |- |align="right"|<tt>105</tt> |style="background:#FFFFEE;"|&nbsp;{{Ns:105}} |} |} ===Organizacion dels diferents tipes de pagina e de lors espacis=== L'esquema çai contra dreça l'inventari dels tipes de paginas e dels espacis de noms que los contenon (afectats d'un asterisc). Compòrta tanben d'"objèctes" accessòris coma los modèls. Los rapòrts entre totes aquestes objèctes - quand n'existís - son estats representats en particular dins la constitucion d'un article o pagina-tipe : tèxt + autres mèdias + categorias + ligams + modèls, pagina-tipe simbolizat per un [[arbre (informatica)|arbre]] blau. Las zonas "Internaute" o "Mediawiki" son là pas que per presentar aquesta estructura de las paginas en ligam amb aquestes autres elements ''vitals'' del projècte. [[Imatge:StructurationPagesWikipediaV0.5-oc.jpg|Estructuracion de las paginas]] ===legenda=== {|border="0" cellspacing="1" cellpadding="2" style="border:1px solid #999999;background:#CCCCCC;" |+style="padding-bottom:1em;display:none"|'''Legenda : Création e estructuracion de las paginas''' |-valign="top" style="background:#AAAAFF;" !width="25%"|Encyclopédie !width="25%"|Objèctes atypiques !width="25%"|Espaci meta !width="25%"|Paginas meta courantes |-valign="top" style="background:#FFFFFF;" | {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:#FFFFFF;" |-valign="top" |[1] |'''article''' : article encyclopédique amb ses composants habituels (imatge, categoria, etc.) |-valign="top" |[2] |'''redirect''' : le redirect fonctionne comme un ligam vèrs un article, mais conserve una estructura de pagina. |-valign="top" |[3] |'''"homonymie"''' : pagina présentant les homonymes d'un ''terme-títol'' d'article. [[Ajuda:Homonymie]]. |-valign="top" |[4] |'''liste''' : pagina mai o moins assimilable selon les cas a un article. |-valign="top" |[5] |'''categoria'''* : metadonada e composante d'una pagina ; pagina a part entière. [[Ajuda:Categoria]]. |-valign="top" |[6] |'''imatge'''* : illustration d'una o plusieurs paginas ; pagina a part entière. |-valign="top" |[7] |'''son''' : composant sonore d'una pagina... |} | {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:#FFFFFF;" |-valign="top" |[8] |'''portal''' : pagina de presentacion d'un domeni, sovent associat a un projècte. [[Wikipèdia:Portals|Portals]] |-valign="top" |[9] |'''acuèlh''' : pagina d'acuèlh del sit e pagina d'acuèlh de la comunautat |-valign="top" |&nbsp;&nbsp; |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |-valign="top" | |&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; '''- Autres objèctes -''' |-valign="top" |[-] |'''modèl''' : composant a nombreuses variantes e usages. [[Ajuda:Modèl]] |-valign="top" |[-] |'''sospagina''' : pagina sustot utilizada per des foncions annexes (archives, etc) ; sens pagina de discussion |-valign="top" |[-] |'''signatura''' : marca de contributors inscriches (e accessoirement non-inscriches !) |} | {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:#FFFFFF;" |- valign="top" |[10] |'''pagina utilizaire'''* : pagina personala dels contributors inscriches |- valign="top" |[11] |'''paginas especialas''' : paginas recapitulativas periodicament regeneradas automatiquement [[Special:Specialpages]] |- valign="top" |[12] |'''ajuda'''* : paginas de documentacion sélectionnées per assister les contributors. [[Ajuda:Acuèlh]] |- valign="top" |[13] |''wikipèdia''* : paginas utilizadas per l'ensemble del projècte, bases de l'espaci meta |- valign="top" |[14] |'''projècte''' : pagina de maintenance d'un projècte portant sus un domeni de l'encyclopédie. [[Wikipèdia:Projècte|Projècte]] |- valign="top" |[15] |'''projècte meta''' : pagina de maintenance d'un projècte d'un autre tipe |- valign="top" | | |} | {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0" style="background:#FFFFFF;" |-valign="top" |[16] |'''pagina de discussion''' : pagina toujours associada a una pagina meta principale, ainsi que [[Wikipèdia:Le Bistro|Le Bistro]] |-valign="top" |[17] |pagina de décision : pagina généralement nommée "''Prise de décision''" ; lieu d'un vote après débat |-valign="top" |[18] |pagina de documentacion : toute pagina créée dins l'intérêt del projècte ; pagina meta ordinaire... |-valign="top" |[-] |... |-valign="top" |[20] |'''pagina de discussion''' : pagina toujours associada a un article o pagina de même statut |-valign="top" | | |-valign="top" |(''' * ''') |Aqueste symbole est attaché aux noms dels différents '''espacis de noms''', donc utilizats dins les intitulés complets des paginas e les paramètres de la foncion "''Recèrca''". |} |} ===Tablèu dels divèrses espacis de noms=== {|border="0" cellspacing="1" cellpadding="4" style="border:1px solid #999999;background:#CCCCCC;" |-style="background:#AAAAFF;" !Espaci de noms||Contengut |-style="background:#FFFFFF;" |0 : ''(sens prefixe)'' | * acuèlh * articles * redirections * listes * paginas d'homonymie * mini-''portals'' (o séries d'articles) |-style="background:#FFFFFF;" |2 : ''utilizaire:'' | * paginas personalas |-style="background:#F4F4F4;" |4 : ''wikipèdia:'' | * recommandations e règles * prises de décision * wiki-projets * ''portals'' (en projècte, incomplets, o opérationnels mais anciens) * ''informations sul foncionament de Wikipèdia'' |-style="background:#F8FCFF;" |6 : ''imatge:'' | * descriptions dels fichiers multimedias (imatges, sons, etc.) * '''aperçu''' (dins lo cas d'un imatge) |-style="background:#EEEEFF;" |8 : ''mediawiki:'' | * traduction de l'interface * style CSS |-style="background:#F8FCFF;" |10 : ''modèl:'' | * modèls a insérer dins las autras paginas |-style="background:#FFEEEE;" |12 : ''ajuda:'' | * ''informations sul foncionament de Wikipèdia'' |-style="background:#F8FCFF;" |14 : ''categoria:'' | * descripcions des categorias * '''lista de las soscategorias de la categoria''' * '''lista dels articles de la categoria''' |-style="background:#FFFFFF;" |100 : ''portal:'' | * los portals, vitrines de wikipèdia |-style="background:#F6F6F6;" |102 : ''projècte:'' | * los projèctes, regroupements de contributors |-style="background:#EEFFEE;" |104 : ''referéncia:'' | * ''Referéncias bibliographiques'' |-style="background:#FFFFEE;" |1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, 15, 101, 103, 105 <br />pagina de discussion liée aux différents namespacis | * discussions sul contengut de la pagina associada |-style="background:#FFFFFF;" | -1 : ''Special:'' | * '''divèrsas informacions sus la basa de donadas''' |-style="background:#FFFFFF;" |istoric | * '''istoric d'una pagina''' |} ''en italique'', les contenguts présents dins plusieurs espacis ;<br/> '''en gras''', les contenguts générés per le logiciel. == Numérotation dels espacis de noms standards sus Wikipèdia == L’utilisation de modèls especials per désigner les espacis de noms per numéro permet de s’affranchir des différences de dénomination entre les différentes lengas de Wikipèdia, per exemple lorsqu’il s’agit de referenciar un espaci de noms se on ne connait pas sa traduction sus un Wikipèdia d’una autre lenga : {|border="0" cellspacing="1" cellpadding="2" style="border:1px solid #999999;background:#CCCCCC;" |-style="background:#AAAAFF;" !Modèl<br />numéroté||Modèl alternatif<br />(en anglais)||Espaci de noms sus<br />Wikipèdia francophone||Ajuda |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:-2}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Media}}:</nowiki>||{{Ns:-2}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:-1}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Special}}:</nowiki>||{{Ns:-1}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |&nbsp;||&nbsp;||&nbsp;||Pas cap de prefixe per los [[Wikipèdia:Article|article]]s dins l'espaci principal |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:1}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Talk}}:</nowiki>||{{Ns:1}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:2}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:User}}:</nowiki>||{{Ns:2}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:3}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:User Talk}}:</nowiki>||{{Ns:3}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:4}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Project}}:</nowiki>||{{Ns:4}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:5}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Project Talk}}:</nowiki>||{{Ns:5}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:6}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Image}}:</nowiki>||{{Ns:6}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:7}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Image Talk}}:</nowiki>||{{Ns:7}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:8}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:MediaWiki}}:</nowiki>||{{Ns:8}}:||[[Ajuda:Espaci mediawiki]] |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:9}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:MediaWiki Talk}}:</nowiki>||{{Ns:9}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:10}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Template}}:</nowiki>||{{Ns:10}}:||[[Ajuda:Modèl]] |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:11}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Template Talk}}:</nowiki>||{{Ns:11}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:12}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Help}}:</nowiki>||{{Ns:12}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:13}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Help Talk}}:</nowiki>||{{Ns:13}}:|| |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:14}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Category}}:</nowiki>||{{Ns:14}}:||[[Ajuda:Categoria]] |-style="background:#FFFFFF;" |<nowiki>{{Ns:15}}:</nowiki>||<nowiki>{{Ns:Category Talk}}:</nowiki>||{{Ns:15}}:|| |} Notes : * Les différences de casse sont ignorées sus ces noms d’espacis de noms. * Per contre, dins chaque espaci de noms, les différences de casse ne sont ignorées que sul primièr caractèr del nom d’article, d’utilizaire o de modèl (ces noms sont convertis en interne en forçant le primièr caractèr en majuscule, s’il s’agit d'una letra). * La présence d’un caractèr ''':''' dins le nom d’un article ne le place pas dins un espaci de noms distint. En effet, ne sont reconnus comme espacis de noms que les espacis de noms standards e paramétrés dins un projècte Wikimédia (tels que ceux listés dins aquesta pagina). Dins tous les autres cas, le caractèr ''':''' ''fait partie'' del nom complet de l’article, del modèl, del compte utilizaire o de l’imatge, aqueste qui signifie que les différences de casse après aqueste caractèr sont prises en compte dins la distincion dels articles, modèls, imatges e noms d'utilizaires. == Numérotation dels espacis de noms personnalisés sus Wikipèdia francophone == Chaque projècte Wikipèdia peut définir dels espacis de nom personnalisés, propres a aqueste projècte. A chaque espaci de contengut s'ajoute a un espaci de discussion. Ces espacis n'existent pas forcément dins tous les projets Wikipèdia. Ils sont numérotés a partir de 100. Actuellement, les espacis suivants sont définis : {|border="0" cellspacing="1" cellpadding="2" style="border:1px solid #999999;background-color:#CCCCCC;" |-style="background-color:#AAAAFF;" !Numéro||Espaci de noms||Ajuda |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:100}}:</nowiki>||{{ns:100}}:|| |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:101}}:</nowiki>||{{ns:101}}:|| |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:102}}:</nowiki>||{{ns:102}}:|| |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:103}}:</nowiki>||{{ns:103}}:|| |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:104}}:</nowiki>||{{ns:104}}:||[[Ajuda:Referéncia|ajuda]] |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:105}}:</nowiki>||{{ns:105}}:|| |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:106}}:</nowiki>||{{ns:106}}:|| |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:107}}:</nowiki>||{{ns:107}}:|| |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:108}}:</nowiki>||{{ns:108}}:|| |-style="background-color:#FFFFFF;" |<nowiki>{{ns:109}}:</nowiki>||{{ns:109}}:|| |} == Recèrca per espaci de noms, a partir dels primièras letras del títol == {|align="center" border="0" cellspacing="2" cellpadding="4" style="border:1px solid #AAAAAA;border-collapse:collapse;background:#CCCCCC;margin-top:1em;margin-bottom:1em;" |-bgcolor="#AAAAFF" |colspan="3" align="center"|'''Recèrca per ''espaci de noms'' a partir des primièras letras del títol&nbsp;:'''<br />(utilisable sus toute édition de Wikipèdia en changeant le nom de domeni del serveur) |- |valign="top"| {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background:#FFFFFF;" |- |align="right"|<tt>0</tt>&nbsp;:&nbsp; |class="toc-plain" | [{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=0}} (Principal)] |- |align="right"|<tt>1</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=1}} {{Ns:1}}] |- |align="right"|<tt>2</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFFF;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=2}} {{Ns:2}}] |- |align="right"|<tt>3</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=3}} {{Ns:3}}] |- |align="right"|<tt>4</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#F4F4F4;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=4}} {{Ns:4}}] |- |align="right"|<tt>5</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=5}} {{Ns:5}}] |- |align="right"|<tt>6</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#F8FCFF;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=6}} {{Ns:6}}] |- |align="right"|<tt>7</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=7}} {{Ns:7}}] |} |valign="top"| {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background:#FFFFFF;" |- |align="right"|<tt>8</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#EEEEFF;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=8}} {{Ns:8}}] |- |align="right"|<tt>9</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=9}} {{Ns:9}}] |- |align="right"|<tt>10</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#F8FCFF;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=10}} {{Ns:10}}] |- |align="right"|<tt>11</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=11}} {{Ns:11}}] |- |align="right"|<tt>12</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFEEEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=12}} {{Ns:12}}] |- |align="right"|<tt>13</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=13}} {{Ns:13}}] |- |align="right"|<tt>14</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#F8FCFF;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=14}} {{Ns:14}}] |- |align="right"|<tt>15</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=15}} {{Ns:15}}] |} |valign="top"| {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="4" style="background:#FFFFFF;" |- |align="right"|<tt>100</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFFF;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=100}} {{Ns:100}}] |- |align="right"|<tt>101</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=101}} {{Ns:101}}] |- |align="right"|<tt>102</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#F6F6F6;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=102}} {{Ns:102}}] |- |align="right"|<tt>103</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=103}} {{Ns:103}}] |- |align="right"|<tt>104</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#EEFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=104}} {{Ns:104}}] |- |align="right"|<tt>105</tt>&nbsp;:&nbsp; |style="background:#FFFFEE;"|[{{SERVER}}{{LocalURL:Special:Allpages|namespace=105}} {{Ns:105}}] |} |} == Espacis de noms especials == Les espacis de noms especials suivants sont réservés e paramétrés sus chacune des éditions de Wikipèdia (o autres sites utilisant le logiciel [[Wikimédia]]) : {|border="0" cellspacing="1" cellpadding="2" style="border:1px solid #999999;background:#CCCCCC;" |-style="background:#AAAAFF;" !Espaci de noms||Rôle |-style="background:#FFFFFF;" |Localurl:||permet de transformer un nom d'article (éventuellement précédé d'un espaci de noms) sous una forme exploitable dins una URL |-style="background:#FFFFFF;" |Ns:||permet de referénciar un espaci de noms standard indépendamment de sa traduction (voir ci-dessus per Wikipèdia) |-style="background:#FFFFFF;" |Int:||accède aux ressources internes de paramétrage e de localisation dels messages sus un serveur Wikimédia |-style="background:#FFFFFF;" |Media:||accède aux contenguts multimédias autres que del texte Wiki (imatges, sons...) |-style="background:#FFFFFF;" |Special:||accède aux paginas especialas de recèrca e de gestion interne del contengut d'un serveur Wikimédia |} == Diferéncia entre espaci de nom e prefixe == Los prefixes de lenga o de projècte, permetent per exemple de referénciar des Wikipèdias dins d'autres lengas, sont placés quasiment au même endroit que les espacis de noms dins la syntaxe dels ligams, entre les crochets ouvrants e le deux-points qui précède le nom de la pagina. Mais il ne faut pas les confondre. Las paginas auxquelles renvoient los prefixes autres que lo prefixe francofòn "fr" ne sont pas gérées dins la base de donadas del projècte Wikipèdia francophone. Elles appartiennent a d'autres projets disposant de leurs propres règles d'utilisation, de leur propre licence d'utilisation e de publication, de leurs propres registres d'inscription dels comptes d'utilizaires, de leurs propres administrateurs, e de leurs propres modèls e categorias... e de leurs propres espacis de noms. On trouve deux listes incomplètes des ces prefixes [[m:Template:H:interwiki linking|ici]] e [[:m:Interwiki map|là]]. Per exemple [[:it:Aiuto:Immagini]] est un ligam vèrs la pagina de nom « Immagini » dins l'espaci de nom « Aiuto » de la Wikipèdia en lenga italiana prefixada « it ». Lo prefixe francofòn "fr" pouvant être omis, [[Ajuda:Tablèu]], est la forme minimale équivalente a la syntaxe mai complète [[:fr:Ajuda:Tablèu]]. ==Cassa== En defòra de las letras accentuadas, lo camp d'espaci de nom es pas sensible a la cassa. Se pòt escriure tant plan [[Discussion ajuda:Tablèu]], coma [[discussion AJUDA:Tablèu]] o [[DisCUsSiOn Ajuda:Tablèu]]. En revenge lo ligam [[wikipèdia:La Tavèrna]] fonciona pas perque la « È » en naut de cassa es accentuada. [[Categoria:Ajuda de Wikipèdia|Espaci de noms]] 92s6tuviye4yc41z2gkr0i7xqyv6589 0 37619 2502913 2502856 2026-06-17T18:00:08Z Nicolas Eynaud 6858 2502913 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e relèu === ==== Geologia e formacion ==== ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] 6gxci8tfn3331d5nnxv4anillvz8agy 2502917 2502913 2026-06-17T18:04:53Z Nicolas Eynaud 6858 /* Clima */ 2502917 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] pfo2xqr7tsuc2a69639aw9rqyzc34sb 2502922 2502917 2026-06-17T18:16:11Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia e geologia */ 2502922 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa Sud-Americana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] q4283yw2jdim37nhkpqjw5vb8r0e1a2 2502923 2502922 2026-06-17T18:33:51Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geografia e geologia */ 2502923 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] 10238sghctg077cvxwq5judz0xnxlli 2502924 2502923 2026-06-17T18:36:44Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia e formacion */ 2502924 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] 2l6f949am3wvegxsxqhaxon00uptg16 2502925 2502924 2026-06-17T18:44:30Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia e formacion */ 2502925 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] puoqw8cxxtw7b2kdfpjhw40hedc06me 2502926 2502925 2026-06-17T18:45:13Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia e formacion */ 2502926 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] qsf171m03nmfw1q2nxauksan17hd83j 2502927 2502926 2026-06-17T18:56:11Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia e formacion */ 2502927 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. Plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] fe38vsswxqhma2k66d0ac8cgnftq7p3 2502930 2502927 2026-06-17T19:00:22Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia e formacion */ 2502930 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. Plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] 8nh1wn083tgkuon5v6swzm7zztb2fzq 2502940 2502930 2026-06-17T19:19:27Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia e formacion */ 2502940 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. Plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] 312eupkdr27iy95nyjysqbdf4ahebcx 2502945 2502940 2026-06-17T19:26:04Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia e formacion */ 2502945 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[JUrassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] qdbnpbw7elj35m6tmeid6piultvudm9 2502946 2502945 2026-06-17T19:26:22Z Nicolas Eynaud 6858 /* Geologia e formacion */ 2502946 wikitext text/x-wiki {{1000 fondamentals}} {{article en construccion}} [[Fichièr:Andes Chile Argentina.jpg|thumb|right|300px|Los Andes entre [[Chile]] e [[Argentina]].]] Los '''Andes''', —sonats tanben la '''Cordilhièra dels Andes''' (var. '''Cordilhèra deus Andes, Cordilhiera daus/deis/dei Andes''', '''Cordilhèira daus Andes'''; en [[quíchoa]]: ''Antikuna''; en [[espanhòl]]: ''Andes'')—, son una longa cadena de [[montanha]]s, la mai granda del mond, que se trapa tot de long de la còsta occidentala d'[[America del Sud]]. A une longor de 8000&nbsp;km e una largor de 500&nbsp;km. Lo gentilici es '''andin -a'''. La cadena andina se compausa principalament de doas grandas cadenas, la [[Cordilhièra Orientala]] e la [[Cordilhièra Occidentala]], sovent desseparadas per una depression intermediària prigonda, ont se quilhan d'autras cadenas d'importància menora, e que la principala n'es la cadena costièra de Chile. D'autras cadenas pichonas se quilhan suls costats de la cadena granda. La ''Cordilhièra de la Còsta'' comença a la punta sud del continent e s'espandís cap al nòrd, parallèla a la còsta, essent descopada al començament en d'[[illa]]s nombrosas, formant puèi lo limit oèst de la granda val centrala de [[Chile]]. Cap al nòrd la cadena costièra contunha en sèrras pichonas o puèches isolats al ras de l'[[Ocean Pacific]] fins a [[Veneçuèla]], sempre ocupant la meteissa val mai o mens vesedoira a l'oèst de la granda cadena de l'oèst. La montanha s'espandís sus set païses: [[Argentina]], [[Bolívia]], [[Chile]], [[Colómbia]], [[Eqüator (país)|Eqüator]], [[Peró]] e [[Veneçuèla]], que d'unes son coneguts coma "Estats andins". La cadena de montanha dels Andes es lo massís montanhós mai naut fòra [[Asia]]. Lo pic pus naut, [[Aconcagua]], culmina a 6962&nbsp;m. Lo som del [[Chimborazo (volcan)|Mont Chimborazo]] dins los Andes eqüatorians es lo punt de la superfícia de la tèrra mai aluènhat de son centre, pr'amor de l'arcadura eqüatoriala. Los Andes pòdon pas concurrenciar [[Imalaia]] en nautor mas son pus largs e pus longs. == Geografia e geologia == === Geologia e releu === ==== Geologia e formacion ==== La cordilhera dels Andes es una chadena de [[montanha]]s recenta que sa formacion resulta de la [[subduccion]] de la [[placa tectonica|placa oceanica]] de [[Placa de Nazca|Nazca]] sota la [[placa continentala]] [[Placa sudamericana|sud-americana]] dau long de la còsta [[Ocean Pacific|pacifica]] dau [[continent]]. Aqueu fenomene, totjorn en cors a l'ora d'ara, s'inscriu dins lo quadre mai larg de la [[Cencha de Fuòc del Pacific|cencha de fuec]] de l'[[ocean Pacific]]. La [[placa de Nazca]], mai dense, s'enfonsa sota la [[placa sudamericana|placa sud-americana]] amb una [[velocitat]] mejana de quauques [[mètre|centimetres]] per an. Aquò entraïna lo soslevament de la marge continentala e la formacion dau releu andin. Las originas de la formacion dels Andes son complexas. D'efiech, plusors [[orogenesi]]s son estaas identicaas dins la meteissa region en [[America dau Sud]] despuei l'esclatament dau [[supercontinent]] [[Rodinia]] a la fin dau [[Neoproterozoïc]]<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Victor A. Ramos, « Anatomy and global context of the Andes: Main geologic features and the Andean orogenic cycle », ''Backbone of the Americas: Shallow Subduction, Plateau Uplift, and Ridge and Terrane Collision'', vol. 204, 2009, pp. 31-65.</ref><ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 113-114.</ref>. De mai, la formacion dels Andes comencèc durant lo [[Jurassic]], mas lo fenomene se limitèc longtemps a la formacion d'estructuras [[geologia|geologicas]] bassas coma de [[rift]]s, d'[[extension (geologia)|extensions tectonicas]] e d'intrusions [[magma]]ticas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Reynaldo Charrier, Luisa Pinto e Maria Pía Rodriguez, « 3. Tectonostratigraphic evolution of the Andean Orogen in Chile », dins Teresa Moreno e Wes Gibbons (dir.), ''Geology of Chile'', Geological Society of London, 2006, pp. 45-46.</ref>. ==== Releu e morfologia ==== === Clima === === Idrologia === === Populacion e demografia === === Efiechs dau reschaufament === == Istòria == === Lo periòde precolombian === === La conquista e lo periòde coloniau === === Lo periòde contemporaneu === == Economia == == Ecologia == === Flòra === === Fauna === == Annexas == === Ligams internes === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> * [[Aconcagua]]. </div> === Galariá === <gallery> Image:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|Mapa fisica: los Andes son la cadena longa dins l'oèst de l'America del Sud Image:Área Cultural Andina.png|Mapa de las regions culturalas (en castelhan) Image:Cono de Arita, Salta. (Argentina).jpg|Cono de Arita, [[Província de Salta|Salta]] ([[Argentina]]) Image:Peru Machu Picchu Sunrise 2.jpg|Lo sit arqueologic [[inca]] de [[Machu Picchu]] Image:Lake Titicaca on the Andes from Bolivia.jpg|Lo [[lac]] [[Lac Titicaca|Titicaca]] Image:Lama glama Laguna Colorada 2.jpg|Un [[lama]] sus l'[[Altiplano]] (lo replanat) Image:Hatunrumiyoc St.jpg|Construccions ancianas dels Incas a [[Cusco]] Image:LaPaz Plaza Pedro Di Murillo 10.2004.jpg|La vila de [[La Paz]] |La vila de [[Cochabamba]] </gallery> === Bibliografia === === Nòtas e referéncias === <div style="-moz-column-count:3; column-count:3;"> <references/> </div> {{Commons|Category:Andes|los Andes}} [[Categoria:Andes|*]] cn6esahln07wovy82d995a5981g0gbb 0 61329 2502914 2491968 2026-06-17T18:01:12Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502914 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Mollerussa''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], dont n'es la [[capitala]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Ligams extèrnes== * [https://web.archive.org/web/20150929123642/http://mollerussa.cat/ Sit de la comuna] (cat) * [http://www.idescat.es/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=25137 Informacion de l'Institut d'Estatistica de Catalonha] (cat) ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 2sk48i64vjolg36rzpo3amd1o3hbtd1 0 121994 2502929 2465140 2026-06-17T18:59:15Z Alaric 506 44932 lista dels municipis 2502929 wikitext text/x-wiki {{Infobox Geografia politica}} '''Segarra''' (en [[catalan]]: ''la Segarra'') es una [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{capentcat|}} {{entcat|[[Cervera]]|9.603}} {{entcat|[[Estaràs]]|161}} {{entcat|[[Granyanella]]|154}} {{entcat|[[Granyena de Segarra]]|149}} {{entcat|[[Guissona]]|7.774}} {{entcat|[[Ivorra]]|100}} {{entcat|[[Massoteres]]|227}} {{entcat|[[Montoliu de Segarra]]|180}} {{entcat|[[Montornès de Segarra]]|87}} {{entcat|[[Les Oluges]]|167}} {{entcat|[[Els Plans de Sió]]|506}} {{entcat|[[Ribera d'Ondara]]|437}} {{entcat|[[Sanaüja]]|385}} {{entcat|[[Sant Guim de Freixenet]]|1.235}} {{entcat|[[Sant Guim de la Plana]]|190}} {{entcat|[[Sant Ramon]]|483}} {{entcat|[[Talavera]]|280}} {{entcat|[[Tarroja de Segarra]]|164}} {{entcat|[[Torrefeta i Florejacs]]|589}} |} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Comarcas de Catalonha}} [[Categoria:Segarra|*]] [[Categoria:Comarca de Catalonha]] qsuw7qhsrg5dbxhx5j1py1vqqtnp6ta 0 125872 2502954 2492287 2026-06-17T19:44:41Z Alaric 506 44932 2502954 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Aitona''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [aj'tonə] o [i'tone] o [i'tonɛ] (deglutinacion de l'iniciala presa per la preposicion ''a''). ''Aitona'' ven de l'arabe ''az-zajtûna'', « oliveda, oliveta ». En realitat, ''zajtûna'' es « oliva » e ''zajtûn'' es « oliveda », mès la populacion non coneissiá plan aquelas distincions de la lenga arabica. L'izèda medievala a desparegut coma las autras en catalan <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 46-47 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=738</ref>. ===Utxesa=== L'identificacion ambe ''Octogesa'', nom d'una pichona ciutat antica coneguda per una batalha de [[Juli Cesar]] (''De Bello Civili'', I, 61) e situada près del jonhent de [[Segre]] e d'[[Èbre]], sembla segura. A data recenta, lo nom èra conegut coma lo de la partida inferiora d'una val afluenta dreta de Segre, desabitada a l'entorn de 1900. Lo nom a patit de deformacions dins la lenga orala [ur'tʃeza], [bur'tʃeza]. Las fòrmas ancianas son ''Urxeia'' en 1183, ''Orcheya'' en 1193, ''Orxea'' en 1359, ''Urxesa'' en 1752, mès tanben ''Utxesa'' (la milhora) al sègle XII, ''Horczesa'' en 1176, ''Burchesa'' en 1189, ''Utxesa'' en 1304, ''Orxea'' en 1311. Lo ''g'' en s'associant ambe ''t'' (''OcToGesa''), s'es assordit regularament. La variacion ''-esa'' / ''-ea'' es abituala en catalan. L'apondi de ''-r'' e de ''b-'' es degut probablament a l'influéncia d'autres noms e de l'arabe ''burğ'', « tor ». ''Burğ Utxesa'' a conegut una aplologia : ''Burtxesa'', o ambe l'iniciala etimologica ''Urtxesa''. ''Utxesa'' fa partida d'un grand nombre de lòcs [[Ispània|ispanics]] en ''-esa'' : [[Gandesa]], [[Olesa de Bonesvalls|Olesa]], [[Artesa de Segre|Artesa]], [[Montanui|Castanesa]], [[Orpesa]], [[Montesa]], benlèu ''Mentesa'', ''Urci'' > ''Urcesa''. [[Joan Coromines]] non precisa l'origina lingüistica del nom <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VIII, p. 160-161 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=45463</ref>. [[Xavier Delamarre]] interprèta o supausa que ''Octogēsā'' es un nom celtic, la proprietat d'*Octogesos (''*Oxtogaisos'', « Uèit Astes »), nom inatestat, mès ''Octu-duron'' es « mercat (''duron'') d'ivèrn » <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de lieux celtiques de l'Europe ancienne'', ed. Errance, 2012, p. 209</ref>, alavetz... ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} fiqmimxx9kczainnt1z0nsfchj0a34b 0 125873 2502955 2492323 2026-06-17T19:46:28Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502955 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Els Alamús''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [(a)lz ala'mus], [lo kami delz ala'mus], [alz ala'muts], [alz ara'mus]. Las fòrmas ancianas son ''Alamurs'' en 1172, -''mus'' sovent après, ''Alamus'' en 1359. L'origina es un nom femenin germanic en ''-môd'' o ''-môdis'', solament lo dialècte visigotic cambiava ''ô'' en ''u''. Lo primièr element es ''Ala-'' o benlèu ''Adal-''. La fòrma en ''-urs'' es una ipercorreccion, sul modèl de ''cavallers'', ''segurs'', ''escars'' per ''cavallés'', ''segús'', ''escàs''. L'article es absent de las fòrmas istoricas <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 55 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=864</ref>. ===Vensilló=== La prononciacion es [bensi'ʎo]. Las fòrmas ancianas son : ''Avinseló'' en 1161, ''Avinsellon'' en 1178, ''Avinaçelon'' en 1178, ''Avinselló'' en 1212, ''Vincelló de Urgello'' en 1279, etc. Ven d'un nom arabe de persona, ''Uincilonis'' en 1015-1019, a [[Benasc]]. Es un nom format ambe ''Iben'', « filh de » probablament ''(Iben) Sällûm'', format ambe la rasic ''slm'', « salvar, preservar », coneguda dins lo domèni abstrait e religiós (''Islam'', ''Muslim'', ''As-Salam'', etc) e per de noms de persona ''Sâlim'', ''Salim'', ''Salman'', ''Soulaiman'', etc. Lo son ''-m'' final se muda en ''-n'' dins la prononciacion dels morisques. ''Ben-Sel-lum'' venguèt donc ''Vincelló(n)'', puèi una metatèsi de las vocalas menèt a ''Vensilló'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 454-455 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=46221</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 7mgr90b66t5zlnncnxm1oefyz9p8s2j 0 125875 2502956 2493298 2026-06-17T19:55:45Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502956 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Albatàrrec''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Geografia== Lo vilatge es dins la ribièra de Segre, exactament sus una ribièra nauta que domina lo flume d'un vintenat de mètres, a quicòm coma 6 o 7 km de Lleida. A l'OSO del vilatge, i a un lotejament, l'''Urbanització L'Abella''. Malgrat lo rapide espandiment demografic, l'arboricultura es plan presenta dins lo paisatge. ==Toponimia== L'origina etimologica es discutida. Poiriá èsser d'un nom arabe, ''Abu Tarik'', o del basque ''patar/patarra/petar'' « còsta escalabrosa », que s'explicariá pel sector del ''tossal de Pedrós''.<ref>Manuel Bofarull i Terrades, ''Origen dels noms geogràfics de Catalunya: Pobles, rius, muntanyes, etc.'', editorial Millà, Barcelona, 1991, p. 17, isbn=84-7304-186-0</ref> Se'n coneisson qualques fòrmas ancianas : ''Albatarre'' (1191, 1228), ''Albatarra'' (1359), sense ''-c'' epentetic (cf. las evolucions ''tomate'' > ''tomàtec'', ''tave'' > ''tàvec'', etc). Localament se ditz ''Albatarri'' o ''Lo Batarri''. Lo vilatge tresplomba dirèctament lo flume Segre, per una còsta escalabrosa. Lo [[basc]] ''patar'' (''patarra''), ''petar'' significa « còsta escalabrosa ». A passat al gascon ''petarro'' ([[Lavedan]]), ''petarrilha'' (diccionari Palay), ''petarrè'', ''petarròc'' ([[Bearn]]). Lo planòl de Llèida foguèt intensament arabizat, donc lo passatge de ''-p-'' a ''-b-'' es normal, atal coma la conservacion mossaraba de ''-t-'' entre vocalas <ref>Joan Coromines i Vigneaux, ''Estudis de toponímia catalana'', Vol. I, editorial Biblioteca Filològica Barcino, Barcelona, 1965, p. 212</ref>{{,}}<ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 73-74 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1050</ref>. Lo nom es basc sense cap de dobte per [[Joan Coromines]]. == Demografia == {{Demografia2| |1497 (fòcs)= 12 |1515 (fòcs)=18 |1553 (fòcs)=19 |1717=62 |1787=204 |1857=479 |1877=508 |1887=526 |1900=564 |1910=738 |1920=856 |1930=840 |1940=757 |1950=807 |1960=903 |1970=1050 |1981=1066 |1990=1015 |1994=1004 |2000=1130 |2004=1393 |2006=1519 |2008=1749 |2010=1979 |2014=2139 |2020= |2025=2331 |2030= }} == Monuments e lòcs interessants == * Lo Castèl d'Albatàrrec (Castell dels Espolters), dins lo vilatge. ==Ligams extèrnes == * [http://www.albatarrec.cat/ Pàgina web de l'Ajuntament] * [https://web.archive.org/web/20160209204712/http://www.cblleida.cat/ Club Bàsquet Lleida] * [http://www.municat.gencat.cat/municat/index.php?page=consulta&mostraEns=2500770005 Informació de la Generalitat de Catalunya] * [http://www.idescat.cat/territ/BasicTerr?TC=3&V0=1&V1=25007 Informació de l'Institut d'Estadística de Catalunya] ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} == Nòtas e referéncias == rf0lpmufdslu8aw8dvz2kee2w8dlt8w 0 125878 2502957 2492927 2026-06-17T20:55:55Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502957 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alcanó''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La primièra sillaba del nom [...ka'no] es sovent comprés coma l'article [lo], [al], [del]. Las fòrmas ancianas son ''castri mei de Alcano'' en 1203, ''Alcanó'' en 1272 e 1359. L'origina es araba, probablament de ''kānûn'', « forn, escalfeta, fornèl », de la rasic ''knn'', « cobrir ». Se pòt tanben pensar a un mot grèc, passat a l'arabe, ''qanûn'', « règla, lei, usatge, costuma », semanticament malaisit per un toponime (se pòt benlèu pensar a un castèl ont recebián de tributs) <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 98 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1363</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 08crnnxvia91z7ahxjyeg98v4rzonue 0 125879 2502958 2493219 2026-06-17T20:58:10Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502958 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alcarràs''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] , de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [alkar'ras], dins de frasas [del kar'ras], [d alkar'ras], ''Vallmanya i'' [kar'ras], o [alkar'ras]]. Lo gentilici es [karra'sins]. Las fòrmas ancianas son [ambe ''-r-'' simpla] ''Alcharac'' en 1164, ''Alcaraz'' en 1173, 1176, 1179, cap a 1180, [ambe ''-r-'' dobla] ''Alquarraz'' en 1163, ''Alcarraz'' en 1172, 1195, 1205, ''Alcharraç'' en 1224, ''Alcarraç'' en 1272, ''Alcarras'' en 1359. ''Alcarràs'' ven de l'[[arab]]e ''al-karaz'', « cerièra, cerièr », mot d'origina grèga, emplegat al sens generic e non pas per un sol albre. La varianta ambe doás èrras se generalizèt en catalan a la fin del sègle XII, benlèu ambe l'influéncia d'[[Alfarràs]], que foguèt reconquerida abans Alcarràs <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 99 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1709</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} k1kzs5lf1uak8mxgmeraqr5yq9p55mu 0 125880 2502959 2493217 2026-06-17T20:59:27Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502959 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alcoletge''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [alko'letʒe] (interpretacion de la grafia fonetica de l'autor), mès lo monde simple dison sovent ''venir del Coletge'', ''anar al Coletge'', ''es lo Coletge''. Las fòrmas ancianas son ''Alcholeya'', ''Alcoleia'' en 1172, ''Alcolega'' en 1419, ''Alcoleia'' en 1432, ''Cologe'' (legir ''*Colege'') en 1359. La finala es clarament ''e'' barrada e non [-ɛ] dobèrta qu'es la prononciacion lheidatana de ''-a'' finala. Lo nom s'explica pel mot arabe ''al-qulaia'', diminutiu « castelet » del mot arabe que significa « castèl » e qu'a donat ''Alcalà''. Los toponimes ''Alcolea'', ''Alcoleja'' an la meteissa origina <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 103-104 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1450al</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} lwe2adg90fn671whfkwbmrvypocg3s7 0 125881 2502960 2494738 2026-06-17T21:01:07Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502960 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alfarràs''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [alfa'rras] o [fa'rras] e lo gentilici es [farra'sins] o [alfarra'sins]. Las fòrmas ancianas son ''Alferraz'' en 1153, ''Alferrazo'' en 1165. L'origina es segurament araba, de la rasic ''ẖrṣ'', « apreciar, evaluar », que pòt prene lo sens de « culhida de valor », aplicat a un territòri agricòla <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 125 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1709</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} izbo870vc35uoqzbkfkwqywb53dye3d 0 125882 2502961 2494739 2026-06-17T21:48:08Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502961 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alfés''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [aw'fes], mès al vilatge la prononciacion [al'fes] a progressat. Las fòrmas ancianas son ''(capellano) dez Fez'' en 1279, ''dEsfez'' en 1280, ''Alfeç'' en 1359, ''Alfes'' en 1492. L'origina es araba, la rasic ''fṣṣ'' que designa de causas divèrsas, excellentas. ''Al-fiṣṣ'' podiá aver lo sens de « lo clesc » (per exemple « lo mujòl, lo ros »), « lo milhor », justificat per la fertilitat del sòl <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 127-128 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1732</ref>. ===Vinfaro=== Vilatge al nòrd d'Alfés, desabitat tanlèu lo començament del sègle XVIII. La prononciacion es [mim'faru], mès tanben [bim'faro]. Lo nom es atestat ''loch de Vinfaren, 12 focs''. L'origina es l'[[Arabi|arabe]] ''Ibn hārūn'', que, segon la nòrma de l'arabe vulgar s'accentua sus la penultime sillaba. L'origina del nom es la rasic ''hŭr'', « audàcia, perilh », presenta dins lo nom del [[califa]] ''hārūn al-Rašid'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VIII, p. 71 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=47359</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} h5q2mkqrf3hz2mnqe5oqxfk1t03vwl0 0 125884 2502962 2493291 2026-06-17T21:49:54Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502962 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alguaire''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [al'gwajre] e tanben [al'gwarje]. La segonda prononciacion, coma dins l'advèrbi ''guaire'' > ['gwarje] es deguda a un passatge de ''jr'' a ''rj'', presenta dins la mitat oèst del [[catalan occidental]] e del Maestrat. Lo gentilici es [agu'ʎajre], deformacion de ''alguaires'' o ''alguaraires'' per una etimologia populara, ''agulles'' (= ''agulhas''). Las fòrmas ancianas son ''Alguadra'' (ipercorreccion) e ''Algaire'' dins una copia de 1207 d'un document de 1083, ''castell d'Algoria'' en 1156, probablament error per ''Alcharova'', ''Algayre'' en 1157, ''Algoria'' en 1157, ''Alguaira'' en 1164, ''Alguayre'' en 1261 e 1265, etc. L'origina es araba, seriá, segon Asín, ''al-guwajr'' « lo trauc, lo cròs », mot rare e arcaïc, mès la localizacion es completament al revèrs : lo castèl e lo monestièr sus un puèg, lo vilatge sul travèrs; en realitat es un diminutiu de la rasic ''w<small>c</small>r'', « escalabrós, peirós », [al-wu'<small>c</small>ajr], que correspond completament al site <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 138-139 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=1889</ref>. ===La Mata de Pinyana=== Lo sens de ''mata'' es equivalent en occitan, « tufa, bartàs, boisson ». Demòra ''Pinyana''. Es un toponime present dins de lòcs rocoses. L'etime es ''castra *pinniana'', al plural, « castèls sus una ròca ». Es un derivat de ''pinna'', « ròc, rocassa » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 229-230 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31668</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} i5df2qasupnx9xp8ayfaufuuw0pz44t 0 125887 2502976 2493347 2026-06-18T10:38:11Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Almatret''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [alma'tret] o [awma'tret]. Lo gentilici es ''matrussos'' o ''almatrets'' e lo chafre ''beats''. Las fòrmas ancianas son ''Almatrà'' en 1359, ''Lo Matrà''. Ven de l'[[arabi|arabe]] ''matrad'', « lòc de caça », de la rasic ''trd'', « córrer darrèr qualqu'un, caçar de salvatgina ». La prononciacion vulgara ''matrâd'' mena a ''Almatret'', la fòrma culta ''matrad'' a ''al-matrà'' o ''lo Matrà'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 156 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2168</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} f5hhqd56kfo0hkmv38dpdgax7znl99l 0 125888 2502977 2493365 2026-06-18T10:39:24Z Alaric 506 44932 2502977 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Almenar''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== Joan Coromines lo plaça dins la [[Noguera]], mès las informacions concernisson lo lòc. La prononciacion es [alme'na]. Las fòrmas ancianas son ''Almenar'' en 1093, 1094, 1151, 1164, 1170, 1180, 1260, ''Almenara'' en 1172, al sègle XIII, etc. Almenar es un tròç de canal o de distributors de canals d'irrigacion <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 157 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2186</ref>. ===La Bassa Nova=== Representa ''la clòta nuèva, lo pesquièr nuèu, la sompa nuèva''. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} fdzg3u5iygnpo6h9mj5dboatsfh86p9 0 125890 2502978 2493427 2026-06-18T10:40:29Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502978 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Alpicat''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [alpi'kat] o [pi'kat] (lo picat, vinc del picat). Lo nom oficial èra ''Villanueva'' o ''Vilanova'', pas mai oficial dempuèi 1949. Las fòrmas ancianas son ''Alpicat'' en 1280, ''Vilanova del Picat'' en 1359. ''Vilanova'' èra dins una partida pauc poblada del territòri de [[Lhèida]] e quand venguèt pus abitada, donèron al vilatge lo nom de ''Vilanova''. Lo mot romanic ''pic'' passèt dins l'usatge dels mossarabes arabizats et foguèt escrit ''biqq'' en grafia araba (lo ''p'' es absent de l'alfabet arabe e l'escriguèron donc ''b''). Son plural es ''biqqât'' (''pikkat'' en realitat). Son sens de « punta(s) » s'apliquèt als tres puèges que tresplombavan lo fons ont ''Alpicat'' es plaçat, lo Tossal Gros (343 m), la Cerdera (342 m) e la Serra Grossa o Pla de les Torres (326 m) e los moros bategèron lo lòc ''al-piqat'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 168 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=2354</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 3asfhpznhe4rfef0extppukak0onio6 0 125894 2502979 2493430 2026-06-18T10:42:11Z Alaric 506 44932 2502979 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Artesa de Lleida''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [ar'tezɛ]. Lo nom venguèt probablament de gents de guèrra que vivián a [[Artesa de Segre]] e que li concediguèron aquelas tèrras, a mesura que la reconquèsta avançava. Lo nom es citat ''Artesia'' (sense data), ''Quadra de Artesa'' en 1131, ''Artesa'' en 1359. Per l'etimologia, veire a [[Artesa de Segre]] <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 258 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=4113</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} bwxo67ax5zvyfamiww36wd6dljtd9zy 0 125896 2502980 2493670 2026-06-18T10:43:08Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502980 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Aspa''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es ['aspɛ] o ['aspa]. Las fòrmas ancianas son ''Ermengol de Aspa'' en 1190, ''Aspa'' en 1359. Es un nom de la familha iberobasca, aparentat ambe [[Aspe|Asp]] ([[País Valencian]]), la [[Vath d'Aspa]] e lo Gave d'Aspa, [[Atxondo|Axpe]] ([[Biscaia]]). L'origina es lo [[basc]] ''a(i)tz-pe'', « al pè de la ròca, jos la ròca » <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 263 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=4237</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 5zfosasy47np14xdrt43omw8k0xraup 0 125900 2502932 1864117 2026-06-17T19:04:48Z Alaric 506 44932 2502932 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Barbens''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 2jngvn0fgdna4xrnjqqq15tuk5bpar7 0 125904 2502905 1864431 2026-06-17T17:39:36Z Alaric 506 44932 2502905 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Bell-lloc d'Urgell''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} ahely3ziu0lwdnhcwmligx4kn1cnnwt 0 125908 2502902 2502888 2026-06-17T14:17:20Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2502902 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Bellver de Cerdanya''' es un [[municipi]] de la comarca de la [[Bassa Cerdanha]], de la [[Província d'Espanha|província]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] en [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Bellver=== La prononciacion es [baʎ'be] o, a la quita vila [bəl'bɛ] o [baʎ'bɛ]. Las fòrmas ancianas son ''Bello Videre'' en 1225, ''podium de Bello videre'' tanben en 1225, ''Beluezer'' en 1255, ''Belueder'' tanben en 1255, ''Pulchro Visu'' al sègle XIII, ''Bellver'' en 1359. Representa ''bellum videre'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 415-416 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7162</ref>, coma [[Belvés de Castilhon|Bèuver o Beuver]]. ===Pi=== ''Pi'' es eretièr de ''pinus'', « pin ». La prononciacion es [(ə) 'pi]. Las fòrmas ancianas son ''Pinum'' en 982, 1010, 1034, ''Pino'' en 1040, ''Pi'' en 1359 <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 218 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31435</ref>. ===Riu (de Santa Maria)=== Lo nom es atestat ''Riu de Pedra'' e en 1359 ''Riu de Pera''. I a just un riu pichon, mès n'i a pas dins d'autres ''Riu''s. I a en toponimia catalana de noms germanics en ''-rîk'' al genitiu. ''Riu'' pòt èsser format del nom ''Arrik'', ''Haririk''. ''Riu'' pòt èsser ''villa Arrīcī'' > ''villa Riu''. Justament a Bellver, i a un ''Cortariu'' < ''Corte Arici'' (de ''Haririk''). I a pas de pròva çaquelà per manca de fòrmas ancianas en ''-riz'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 399 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=35077</ref>. ===Bor=== La prononciacion es [bor]. Las fòrmas ancianas son ''Borre'' en 839, en 1270, ''Bor'' en 982, 1359, ''Borro'' en 1011, ''Borr'' en 1061, al sègle XIII, 1371, al sègle XII, al sègle XIII. Es un toponime ibèrobasc, puslèu ibèr aqueste, ambe'l tractament rosselhonés-cerdan de ''-rre'' coma ''-r''. Çò que li donèt lo nom foguèt l'accident espeleologic de la ''Fou de Bor'' [''Fou'' = barranc, passatge estret], espeluga amont del vilatjòt. I a de variantas ambe ''ò'' dubèrta, coma lo comengés ''abòr'', « gòrja ». La basa etimologica es [borre], [borru], o ambe [ŭ] brèu <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10069</ref>. ===Baltarga=== La prononciacion es [bəl'targə]. Las fòrmas ancianas son ''Baltarga'' en 890, 891, 965, 1098, ''Belltarga... Baltarga'' en 891, ''Baltarga... Bautarga'' dins la segonda mitat del sègle XIII, ''Baltarge'' en 1359. Es un nom [[basc]] o bascoïde, que ven d'un derivat privatiu de ''*biltar'', varianta de ''bildar'' « causa infima, gran de sable », ambe'l sufixe ''-ga'' qu'a per sens « mancança, nullitat ». Coma Baltarga es al començament del terren planièr, lo sens que motivèt lo nom es « sense calhau ni sable » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 331-332 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=5646</ref>. ===Olià=== Es un nom aparentat a 25149 ''Oliana''. La prononciacion es [u'lia]. Lo nom es atestat ''Olia'' en 1260, 1269, 1271 i 1629. Ven del nom latin d'òme ''Oleius'', ambe'l sufixe ''-anum'', que dona pas ''-eja-'' dins lo nòrd-oèst catalan <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 25-26 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28976</ref>. ===Talló=== La prononciacion es [tə'ʎo]. Las fòrmas ancianas son ''Tellone'' en 835, ''Ste Marie Tollonensis'' en 839, ''in pago Tollonense'' en 948 e 959, ''Tollone'' en 983, ''villa Telone'' al sègle XI e en 1011, ''Tollo'' en 1055, ''Tollono'' en 1058, ''Toló'' en 1072, ''Teló'' al sègle XIII, ''Thelone'' en 1225, 1323, ''Telló'' en 1359, etc. Las variantas ambe ''l'' simpla se pòdon interpretar en ''-ll-'' a l'epòca. Lo nom de sant ''Thillo'', ''-onis'', monge a [[Solenhac]] ([[Nauta Vinhana]]) o a [[Solanhac]] ([[Naut Léger]]) fornís una basa, atal coma lo nom castelhan medieval ''Tello'' e son patronimic ''Téllez'' , donc seriá un nom germanic d'òme en ''Til-'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 218-219 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=42496</ref>. ===Nas=== La prononciacion es [nas]. Las fòrmas ancianas son ''Anacz'' cap a 1200, en 1260 e 1271, ''Anaç'' en 1294, ''Anas'' en 1620. La terminason deu èsser l'ibèrobasc ''-atze'' e lo primièr element es probablament lo basc ''andi'', « grand » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 186 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28238</ref>. ===Beders=== La prononciacion es [bə'dɛs]. Las fòrmas ancianas son ''Biterris'' en 839, ''Beders-Baders'' en 890-891, ''Beders'' al sègle X e XI, ''in villa Bederrs'' en 983 e 1293, ''Betera'' en 1260, ''Bederres'' en 1267, ''Bederz'' al sègle XIII, ''Baders'' en 1359, 1386. L'etime es ''Biterres'' < [[basc]] ''bide-erri'' « vilatge del camin », cf. [[Besièrs]], latin ''Biterris''. Lo camin es benlèu lo que va dempuèi Beders cap a Riu e Grus. La dentala de ''bide'' « camin » oscillava o aviá una valor intermediàra, entre ''-d-'' e ''-t-'' (per Besièrs, mencions ''Beders'' e tanben ''Bezers'' anciana e recenta, mès dins l'Antiquitat ''Biterris'' ambe ''-t-'', ''Baeterrae'' (segon Weisgerber). Lo rapòrt entre ''Biterris''/''Besièrs'' e [[Bedarrida]] es pas esclarzit [''Betorrida'' en 814], nimai benlèu ambe [[Botorrita]], entre [[Saragossa]] e [[Calatayud]], ont an trobat un bronze celtibèr [sul site de l'oppidum de ''Contrebia Belaisca'']. [[Bièrt]] es benlèu un derivat de ''Biderr-'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 387-388 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=6793</ref>. ===Éller=== La prononciacion es ['eʎə] a [[Puigcerdà]] e dins lo vilatge; darrèr la preposicion ''a'', sovent [əj'eʎə]. Las fòrmas ancianas son ''Ellar'' en 839, ''Ellura'' en 1012, ''Eler'' en 1183, 1324, 1359. La grafia es ''Éller'' e non pas ''Éllar'', quitament se ''a'' es etimologic : en catalan, ''a'' > ''e'' en posicion pòsttonica intèrna. Lo -a apondut dins la fòrma ''Ellura'' es l'article basc, que se plaça a la fin dels mots. [[Alhartenh]] (''Illartein'' en [[francés]]), en [[Conserans]], es un nom bascoaquitanic ambe la terminason tipica en ''-enh''. En [[Andalosia]], dins un airal de fòrt substrat ibéric, i a una seria de noms en ''-ar'' pòsttonic coma Bédar, Canjáyar, Níjar, Lúcar, Huéchar, Escúllar, Mondújar, Huércal, Gérgal, Bayárcal, Gaidóvar e d'autres en ''-or'', coma Gádor, benlèu la prononciacion arabizada de la meteissa terminason e, a costat, ''Illar'' (accentuat, se supausa, sus ''I-''), plan près foneticament de Éller. L'etimologia es lo basc ''ĭllar'' « bruga », mès tanben « mongeta, gairossa ». Aquel mot qu'es tanben ibèr. Per ''Illar'', lo mossarabe consèrva sovent ''ĭ'' brèu coma [i] <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 387-388 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=16833</ref>. ===Cortàs=== La prononciacion es [kur'tas]. Las fòrmas ancianas son ''Cortalz'' en 839, al sègle XII, ''villa Curtes'' en 1011, ''Cortalices'' al sègle XII, ''Cortalb'' al sègle XII, ''Cortaucz'' en 1260, 1277, 1281, 1286-1287, ''Cortç'', ''Corts'' en 1267, ''Chortis'' en 1267, ''Cortalls'' en 1271, ''Cortcz'' en 1285, ''Cortaz'' en 1330, ''Cor(t)as'' en 1628, ''Cortas'' en 1632. Una possibilitat es lo bas latin ''cōrte'', « domeni rural, ostal rustic senhoral » ambe'l nom germanic de persona ''Ál(h)ikis'' > ''Cortál(e)dz(e)s'' > ''Cortáldzs'' > ''Cortálts'', d'aquí doás evolucions, ''Cortàs'' e ''Cortáuts''. Çaquelà, cal explicar la pèrda del resultat de ''l'' o de ''l'' > ''u''. Dins la lenga medievala, ''l'' se vocaliza sovent davant una consonanta dentala e quitament se pòt amudir quand es precedida per una vocala posteriora : rosselhonés ''moltó'' > ''motó'', o en general la fòrma ''atre'' de ''altre'' < ''alteru''. Benlèu a jogat la proximitat, a 9 km, d'un lòc ''Cortaus'', benlèu derivat del bas latin ''cōrtāle'' « vilatjòt format de bòrdas » o « bòrda isolada » o qu'a la meteissa origina ambe nom germanic que ''Cortàs'' : los cerdans aurián ensajat de diferenciar los dos lòcs <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 443-444 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=15501</ref>. ===(Santa Eugènia de) Nerellà=== Nerellà es lo nom ancian. Las fòrmas ancianas son ''Neriniano'' en 839, ''Neriliano'' a la copia del sègle XII, ''villa Sta Eugenia de Nereliano'' en 1112. Es un nom de proprietat rurala en ''-anum'' ambe'l nom de persona ''*Nerinius'', de la familha de ''Nerius'', ''Nero'', ''Neronius'', ''Nerullius'' que se pensan es d'origina etrusca, puèi dissimilacion de ''-n-n-'' de 839 en ''-l-n-'' de las variantas pus recentas <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 458 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28433</ref>. ===Talltendre=== La prononciacion es [taʎ'tɛndrə]. Las fòrmas ancianas son ''Taltennar'' en 839, ''Taltendre'' al sègle XIII e en 1359, 1260, 1270, 1277, 1285 e 1286, ''Tattendre'' (per ''Talt-'') al sègle XII, Una sola fòrma en ''Tallt-'' al sègle XIII. La primièra iniciala ven pas del grèc latinizat ''thallus'' « tija », pas gaire passat dins las lengas romanicas. Es un mot a associar ambe ''Talltorta'', del municipi de [[Bolvir]], tanben sus un pujòl, tanben ambe las fòrmas ancianas en ''Tal-'' e non ''Tall-''. Sembla que ''tall'' siá degut a una atraccion paronimica. En realitat son de noms de castèls, formats ambe un imperatiu, coma ''Tal-te-vull'' (> ''Talteùll''), ''Tornatort'' > ''Tornafort'' (tres castèls). Los noms presents venon de ''Tal-ten-te'', ''Tal-tol-te'' : siá ''ten-te fèrme'' (tal coma t'ai fait), per l'autre « auça-te fèrament, coma mon orguèlh de senhor », del latin ''tolle, -te'', « se plaçar pus naut, s'enorguelhir ». Dins ''tal-ten-te'' se passèt la repercussion de liquida acostumada (coma ''cartó'' > ''cartró'') e l'atraccion del catalan ''tendre'' èra inevitabla. Dins ''tal-tol-te'', i agèt una dissimilacion ''l-l'' > ''l-r'', çò qu'assimilèt lo nom als toponimes en ''tort'', ''torta'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 219-220 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=42501</ref>. ===Ordèn=== Popularament, l'apèlan ''Talltendre de Dalt'', mès coneisson [ur'dɛn]. Las fòrmas ancianas son ''Orden'' en 839, 1058, 1359, 1628, ''Ordeil'' en 1073 (error ?). Nom ibèrobasc (sufixe ''-en''). Lo protobasc aviá doás menas de ''-n'' finala, dont una equival a ''nn'' romanica. L'origina pus probabla seriá ''ordo-en'', format ambe ''ordo'' « planièr, lis », per exemple ''bide ordoa'' « camin planièr », ''ordoki'' « terren planièr », roncalés ''ordokia'' « plana pichona ». Ordèn es sus un replan de montanha <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 65 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29336</ref>. ===Nèfol=== ''Nèfol'' es l'eretièr de ''nimphulum'', benlèu dins un sens prèp de ''Nymphaeum'' « lòc consacrat a las divessas aqüaticas » <ref name = bellver>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 166-167 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28381</ref>. ===Coborriu (de Bellver)=== I a tres noms semblables, en ''Caborriu'' o ''Coborriu''. La prononciacion es [kubu'rriw] o [kubə'rriw]. Las fòrmas ancianas son '' Caputrivo'' en 1137, ''Caborriu'' en 1137, ''de Caborrivo'' en 1171, ''Caputreo'' al sègle XIII, ''Coboriu de Telo'' al sègle XIII, ''Caborriu'' en 1278 e 1359. I a un paronime ''Caborreu'' que designa un pòrt d'Andòrra. Son de lòcs a costat d'una aiga. Las fòrmas pus ancianas presentan clarament ''Cap-'' o ''Cab-''. L'origina pòt dificilament èsser ''caput rīvu'' per explicar las variantas en ''Caborreu'' (''rīvu'' > ''riu''). Benlèu ''caput reci'' « cap de rèc », de sens practicament equivalent <ref name = bellver/>. ===Vilella=== Lo nom es atestat ''Vilella'' en 1359, ''Vile(l)la'' en 1265, 1294, 1301, 1628<ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VIII, p. 14 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=47123</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} l8qrrbwh2x5bbypicf2xy4u1t2l6f9d 2502903 2502902 2026-06-17T14:18:53Z Alaric 506 44932 /* Toponimia */ 2502903 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Bellver de Cerdanya''' es un [[municipi]] de la comarca de la [[Bassa Cerdanha]], de la [[Província d'Espanha|província]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] en [[Catalonha (comunautat autonòma)|Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Bellver=== La prononciacion es [baʎ'be] o, a la quita vila [bəl'bɛ] o [baʎ'bɛ]. Las fòrmas ancianas son ''Bello Videre'' en 1225, ''podium de Bello videre'' tanben en 1225, ''Beluezer'' en 1255, ''Belueder'' tanben en 1255, ''Pulchro Visu'' al sègle XIII, ''Bellver'' en 1359. Representa ''bellum videre'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 415-416 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7162</ref>, coma [[Belvés de Castilhon|Bèuver o Beuver]]. ===Pi=== ''Pi'' es eretièr de ''pinus'', « pin ». La prononciacion es [(ə) 'pi]. Las fòrmas ancianas son ''Pinum'' en 982, 1010, 1034, ''Pino'' en 1040, ''Pi'' en 1359 <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 218 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=31435</ref>. ===Riu (de Santa Maria)=== Lo nom es atestat ''Riu de Pedra'' e en 1359 ''Riu de Pera''. I a just un riu pichon, mès n'i a pas dins d'autres ''Riu''s. I a en toponimia catalana de noms germanics en ''-rîk'' al genitiu. ''Riu'' pòt èsser format del nom ''Arrik'', ''Haririk''. ''Riu'' pòt èsser ''villa Arrīcī'' > ''villa Riu''. Justament a Bellver, i a un ''Cortariu'' < ''Corte Arici'' (de ''Haririk''). I a pas de pròva çaquelà per manca de fòrmas ancianas en ''-riz'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 399 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=35077</ref>. ===Bor=== La prononciacion es [bor]. Las fòrmas ancianas son ''Borre'' en 839, en 1270, ''Bor'' en 982, 1359, ''Borro'' en 1011, ''Borr'' en 1061, al sègle XIII, 1371, al sègle XII, al sègle XIII. Es un toponime ibèrobasc, puslèu ibèr aqueste, ambe'l tractament rosselhonés-cerdan de ''-rre'' coma ''-r''. Çò que li donèt lo nom foguèt l'accident espeleologic de la ''Fou de Bor'' [''Fou'' = barranc, passatge estret], espeluga amont del vilatjòt. I a de variantas ambe ''ò'' dubèrta, coma lo comengés ''abòr'', « gòrja ». La basa etimologica es [borre], [borru], o ambe [ŭ] brèu <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 75 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=10069</ref>. ===Baltarga=== La prononciacion es [bəl'targə]. Las fòrmas ancianas son ''Baltarga'' en 890, 891, 965, 1098, ''Belltarga... Baltarga'' en 891, ''Baltarga... Bautarga'' dins la segonda mitat del sègle XIII, ''Baltarge'' en 1359. Es un nom [[basc]] o bascoïde, que ven d'un derivat privatiu de ''*biltar'', varianta de ''bildar'' « causa infima, gran de sable », ambe'l sufixe ''-ga'' qu'a per sens « mancança, nullitat ». Coma Baltarga es al començament del terren planièr, lo sens que motivèt lo nom es « sense calhau ni sable » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 331-332 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=5646</ref>. ===Olià=== Es un nom aparentat a 25149 ''Oliana''. La prononciacion es [u'lia]. Lo nom es atestat ''Olia'' en 1260, 1269, 1271 i 1629. Ven del nom latin d'òme ''Oleius'', ambe'l sufixe ''-anum'', que dona pas ''-eja-'' dins lo nòrd-oèst catalan <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 25-26 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28976</ref>. ===Talló=== La prononciacion es [tə'ʎo]. Las fòrmas ancianas son ''Tellone'' en 835, ''Ste Marie Tollonensis'' en 839, ''in pago Tollonense'' en 948 e 959, ''Tollone'' en 983, ''villa Telone'' al sègle XI e en 1011, ''Tollo'' en 1055, ''Tollono'' en 1058, ''Toló'' en 1072, ''Teló'' al sègle XIII, ''Thelone'' en 1225, 1323, ''Telló'' en 1359, etc. Las variantas ambe ''l'' simpla se pòdon interpretar en ''-ll-'' a l'epòca. Lo nom de sant ''Thillo'', ''-onis'', monge a [[Solenhac]] ([[Nauta Vinhana]]) o a [[Solanhac]] ([[Naut Léger]]) fornís una basa, atal coma lo nom castelhan medieval ''Tello'' e son patronimic ''Téllez'' , donc seriá un nom germanic d'òme en ''Til-'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 218-219 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=42496</ref>. ===Nas=== La prononciacion es [nas]. Las fòrmas ancianas son ''Anacz'' cap a 1200, en 1260 e 1271, ''Anaç'' en 1294, ''Anas'' en 1620. La terminason deu èsser l'ibèrobasc ''-atze'' e lo primièr element es probablament lo basc ''andi'', « grand » <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 186 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28238</ref>. ===Beders=== La prononciacion es [bə'dɛs]. Las fòrmas ancianas son ''Biterris'' en 839, ''Beders-Baders'' en 890-891, ''Beders'' al sègle X e XI, ''in villa Bederrs'' en 983 e 1293, ''Betera'' en 1260, ''Bederres'' en 1267, ''Bederz'' al sègle XIII, ''Baders'' en 1359, 1386. L'etime es ''Biterres'' < [[basc]] ''bide-erri'' « vilatge del camin », cf. [[Besièrs]], latin ''Biterris''. Lo camin es benlèu lo que va dempuèi Beders cap a Riu e Grus. La dentala de ''bide'' « camin » oscillava o aviá una valor intermediàra, entre ''-d-'' e ''-t-'' (per Besièrs, mencions ''Beders'' e tanben ''Bezers'' anciana e recenta, mès dins l'Antiquitat ''Biterris'' ambe ''-t-'', ''Baeterrae'' (segon Weisgerber). Lo rapòrt entre ''Biterris''/''Besièrs'' e [[Bedarrida]] es pas esclarzit [''Betorrida'' en 814], nimai benlèu ambe [[Botorrita]], entre [[Saragossa]] e [[Calatayud]], ont an trobat un bronze celtibèr [sul site de l'oppidum de ''Contrebia Belaisca'']. [[Bièrt]] es benlèu un derivat de ''Biderr-'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 387-388 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=6793</ref>. ===Éller=== La prononciacion es ['eʎə] a [[Puigcerdà]] e dins lo vilatge; darrèr la preposicion ''a'', sovent [əj'eʎə]. Las fòrmas ancianas son ''Ellar'' en 839, ''Ellura'' en 1012, ''Eler'' en 1183, 1324, 1359. La grafia es ''Éller'' e non pas ''Éllar'', quitament se ''a'' es etimologic : en catalan, ''a'' > ''e'' en posicion pòsttonica intèrna. Lo -a apondut dins la fòrma ''Ellura'' es l'article basc, que se plaça a la fin dels mots. [[Alhartenh]] (''Illartein'' en [[francés]]), en [[Conserans]], es un nom bascoaquitanic ambe la terminason tipica en ''-enh''. En [[Andalosia]], dins un airal de fòrt substrat ibéric, i a una seria de noms en ''-ar'' pòsttonic coma Bédar, Canjáyar, Níjar, Lúcar, Huéchar, Escúllar, Mondújar, Huércal, Gérgal, Bayárcal, Gaidóvar e d'autres en ''-or'', coma Gádor, benlèu la prononciacion arabizada de la meteissa terminason e, a costat, ''Illar'' (accentuat, se supausa, sus ''I-''), plan près foneticament de Éller. L'etimologia es lo basc ''ĭllar'' « bruga », mès tanben « mongeta, gairossa ». Aquel mot qu'es tanben ibèr. Per ''Illar'', lo mossarabe consèrva sovent ''ĭ'' brèu coma [i] <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 387-388 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=16833</ref>. ===Cortàs=== La prononciacion es [kur'tas]. Las fòrmas ancianas son ''Cortalz'' en 839, al sègle XII, ''villa Curtes'' en 1011, ''Cortalices'' al sègle XII, ''Cortalb'' al sègle XII, ''Cortaucz'' en 1260, 1277, 1281, 1286-1287, ''Cortç'', ''Corts'' en 1267, ''Chortis'' en 1267, ''Cortalls'' en 1271, ''Cortcz'' en 1285, ''Cortaz'' en 1330, ''Cor(t)as'' en 1628, ''Cortas'' en 1632. Una possibilitat es lo bas latin ''cōrte'', « domeni rural, ostal rustic senhoral » ambe'l nom germanic de persona ''Ál(h)ikis'' > ''Cortál(e)dz(e)s'' > ''Cortáldzs'' > ''Cortálts'', d'aquí doás evolucions, ''Cortàs'' e ''Cortáuts''. Çaquelà, cal explicar la pèrda del resultat de ''l'' o de ''l'' > ''u''. Dins la lenga medievala, ''l'' se vocaliza sovent davant una consonanta dentala e quitament se pòt amudir quand es precedida per una vocala posteriora : rosselhonés ''moltó'' > ''motó'', o en general la fòrma ''atre'' de ''altre'' < ''alteru''. Benlèu a jogat la proximitat, a 9 km, d'un lòc ''Cortaus'', benlèu derivat del bas latin ''cōrtāle'' « vilatjòt format de bòrdas » o « bòrda isolada » o qu'a la meteissa origina ambe nom germanic que ''Cortàs'' : los cerdans aurián ensajat de diferenciar los dos lòcs <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 443-444 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=15501</ref>. ===(Santa Eugènia de) Nerellà=== Nerellà es lo nom ancian. Las fòrmas ancianas son ''Neriniano'' en 839, ''Neriliano'' a la copia del sègle XII, ''villa Sta Eugenia de Nereliano'' en 1112. Es un nom de proprietat rurala en ''-anum'' ambe'l nom de persona ''*Nerinius'', de la familha de ''Nerius'', ''Nero'', ''Neronius'', ''Nerullius'' que se pensan es d'origina etrusca, puèi dissimilacion de ''-n-n-'' de 839 en ''-l-n-'' de las variantas pus recentas <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 458 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28433</ref>. ===Talltendre=== La prononciacion es [taʎ'tɛndrə]. Las fòrmas ancianas son ''Taltennar'' en 839, ''Taltendre'' al sègle XIII e en 1359, 1260, 1270, 1277, 1285 e 1286, ''Tattendre'' (per ''Talt-'') al sègle XII, Una sola fòrma en ''Tallt-'' al sègle XIII. La primièra iniciala ven pas del grèc latinizat ''thallus'' « tija », pas gaire passat dins las lengas romanicas. Es un mot a associar ambe ''Talltorta'', del municipi de [[Bolvir]], tanben sus un pujòl, tanben ambe las fòrmas ancianas en ''Tal-'' e non ''Tall-''. Sembla que ''tall'' siá degut a una atraccion paronimica. En realitat son de noms de castèls, formats ambe un imperatiu, coma ''Tal-te-vull'' (> ''Talteùll''), ''Tornatort'' > ''Tornafort'' (tres castèls). Los noms presents venon de ''Tal-ten-te'', ''Tal-tol-te'' : siá ''ten-te fèrme'' (tal coma t'ai fait), per l'autre « auça-te fèrament, coma mon orguèlh de senhor », del latin ''tolle, -te'', « se plaçar pus naut, s'enorguelhir ». Dins ''tal-ten-te'' se passèt la repercussion de liquida acostumada (coma ''cartó'' > ''cartró'') e l'atraccion del catalan ''tendre'' èra inevitabla. Dins ''tal-tol-te'', i agèt una dissimilacion ''l-l'' > ''l-r'', çò qu'assimilèt lo nom als toponimes en ''tort'', ''torta'' <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VII, p. 219-220 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=42501</ref>. ===Ordèn=== Popularament, l'apèlan ''Talltendre de Dalt'', mès coneisson [ur'dɛn]. Las fòrmas ancianas son ''Orden'' en 839, 1058, 1359, 1628, ''Ordeil'' en 1073 (error ?). Nom ibèrobasc (sufixe ''-en''). Lo protobasc aviá doás menas de ''-n'' finala, dont una equival a ''nn'' romanica. L'origina pus probabla seriá ''ordo-en'', format ambe ''ordo'' « planièr, lis », per exemple ''bide ordoa'' « camin planièr », ''ordoki'' « terren planièr », roncalés ''ordokia'' « plana pichona ». Ordèn es sus un replan de montanha <ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 65 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=29336</ref>. ===Nèfol=== ''Nèfol'' es l'eretièr de ''nimphulum'', benlèu dins un sens prèp de ''Nymphaeum'' « lòc consacrat a las divessas aqüaticas » <ref name = bellver>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 166-167 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=28381</ref>. ===Coborriu (de Bellver)=== I a tres noms semblables, en ''Caborriu'' o ''Coborriu''. La prononciacion es [kubu'rriw] o [kubə'rriw]. Las fòrmas ancianas son ''Caputrivo'' en 1137, ''Caborriu'' en 1137, ''de Caborrivo'' en 1171, ''Caputreo'' al sègle XIII, ''Coboriu de Telo'' al sègle XIII, ''Caborriu'' en 1278 e 1359. I a un paronime ''Caborreu'' que designa un pòrt d'Andòrra. Son de lòcs a costat d'una aiga. Las fòrmas pus ancianas presentan clarament ''Cap-'' o ''Cab-''. L'origina pòt dificilament èsser ''caput rīvu'' per explicar las variantas en ''Caborreu'' (''rīvu'' > ''riu''). Benlèu ''caput reci'' « cap de rèc », de sens practicament equivalent <ref name = bellver/>. ===Vilella=== Lo nom es atestat ''Vilella'' en 1359, ''Vile(l)la'' en 1265, 1294, 1301, 1628<ref>Joan Coromines, etc, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VIII, p. 14 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=47123</ref>. == Nòtas e referéncias == {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} hlxsy4mdc5ukjdndqanz0883xn8fw9x 0 125909 2502906 1864446 2026-06-17T17:43:20Z Alaric 506 44932 2502906 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Bellvís''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} isumskaalh3jwuosia7jtgjr7lmi98p 0 125910 2502981 2489979 2026-06-18T10:44:39Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502981 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Benavent de Segrià''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]], al [[Segrià]]. {{Entpopcat}} ===Toponimia=== La prononciacion es [benabén] (grafia fonetica de l'autor). Lo nom es atestat ''Benavent'' en 1168, 1174, 1207, 1245, 1247, 1286, 1311, 1329, 1359, 1368, 1370, 1388. Es un transferiment de [[Benevent|Beneventum del Samnium]], ancianament ''Maleventum'', tanlèu l'epòca romana <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 433-434 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=7354</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} ee3xa3c526x72y7h8m082oiaagnli0r 0 125923 2502907 1866093 2026-06-17T17:45:12Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502907 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Castellnou de Seana''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 2rmkk2vkf7j3ab1200dsy9wa13k3cfw 0 125926 2502933 1866449 2026-06-17T19:09:04Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502933 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Cervera''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], dont n'es la [[capitala]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} sampvoyijan6tbom2b3ifzm4rdconwx 0 125933 2502982 2493706 2026-06-18T10:46:04Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502982 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Corbins''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [kur'bins] o [kor'bins], ambe un balançament un pauc pertot a l'entorn. Lo gentilici es [kurbi'najres]. Las fòrmas ancianas es ''Curvunus'' en 1024 (error per ''Corvinus''), ''castrum de Corbins'' en 1118, ''Curbins'' en 1124, ''Corbins'' en 1150, etc. Ven del nom latin de persona ''Corvinus'' (de mal separar de ''Curvius'', ''Curvinus'') pluralizat [l'evolucion normala seriá ''Corví'' sense lo plural]. [[Joan Coromines]] cita de noms franceses e italians, lengas exemptas de betacisme, en ''Corb-'', sense pausar lo problèma <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 432-433 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=15353</ref>; supausar una atraccion de ''corb'', occitan ''còrb'', ''corbàs'', etc. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} q9wldmk16qmc2s865ki65enp9tad2b1 0 125938 2502931 1868585 2026-06-17T19:04:23Z Alaric 506 44932 2502931 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Estaràs''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 67oab509ntqdhsasw59s4d2mnj6giaf 0 125943 2502908 1868939 2026-06-17T17:47:07Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502908 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Fondarella''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} jq8q7cutfrpz8qrfapdue0sc17hjla7 0 125947 2502983 2493721 2026-06-18T10:47:24Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Gimenells i el Pla de la Font''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [ʒime'neʎs]. Las fòrmas ancianas son ''Gemenels'' en 1092 e 1172, ''Gimenellis'' en 1191 e 1212, ''Guiminells'' en 1315. Es un derivat del latin ''Gemini'', ''-orum'', « bessons » o de son diminutiu ''Geminellos''. Signat J.F.C. <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 344-345 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=20475</ref>. ==Istòria== Municipi creat en 1991 a partir d'[[Alpicat]]. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} nly4c8u0yl7czf0jkvgu9lm19k188c3 0 125948 2502909 1869747 2026-06-17T17:50:18Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502909 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Golmés''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 69kjmexd0qgdafebq0as864x9f9emg5 0 125951 2502984 2493828 2026-06-18T10:48:18Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502984 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''La Granja d'Escarp''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Granja=== ''Granja'' es manlevat al francés ''grange'', « granièr, ostal (agricòla), bòrda, bòria », s'apliquèt mai que mai a de priorats e autres establiments rurals, que dependián de monestièrs, coma los franceses de [[Clunhic]], de Cistèl etc. Signat J.F.C. <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 263 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=20882</ref>. ===Escarp=== Es localizat sul ''Pla'' d'Escarp, al jonhent entre [[Segre]] e l'[[Èbre]], aquí ont i aviá l'ancian monestièr d'Escarp e ara lo vilatge de La Granja d'Escarp. Lo vilatge èra al començament una ''granja''. La prononciacion es [la 'graŋʒa] o [la 'graŋža] o [es'karp]. Lo gentilici es ''granjolins''. Las fòrmas ancianas son ''Escarps'' en 1120 o en 1149, ''Scarpio'' en 1207, ''Escarp'' en 1237, ''Scarp'' en 1255, etc. Es pas un nom [[arabi|arabe]]. [[Joan Coromines]] vei doás solucions : la primièra (A) es la d'un nom de persona, latin (o italic), en tot cas indoeuropèu, la segonda (B), iberobascoaquitana, mès ambe dificultats o complicacions; Coromines non causís definitivament. Per A, i a una lista de noms dempuèi l'[[Antiquitat]], ''Scarpus'' en 226, ''Scarpius'', ''Scarpia'', après ''Guillelmus Escarp'' en 1200, ''Squerpi'', ''Sqerpi'' al sègle XVI, ''Scharpione'' en 974, etc. Sembla prelatin indoeuropèu, benlèu celtic (lo lòc de ''Scarpona'' a l'èst de [[Gàllia]]) o sorotaptic (de la [[cultura dels camps d'urnas]], pus anciana que los [[cèltas]], que Coromines crei identificar). B) Lo nom poiriá èsser de la familha iberobascoaquitana : ''Escarpu'' e ''Escuarpe'' a la nauta [[Vath d'Aspa]], afluents d'esquèrra, çò sembla, del Gave d'Aspa, benlèu associat a ''ezkerr'', etime basc de ''esquèrre''. L'etime d'Escuarpe seriá un bascoïde ''eskŭarpe'', que conten lo basc ''esku'', « man ». L'etime de ''eskerr'' seriá l'aplologia de ''esk-okerr'', « man tòrta » (etc). Escarp es a l'esquèrre de Segre; çaquelà es un castèl, non un riu. Pr'aquò, en ajustant lo basc ''-be/-pe'' a ''eskuerr'', auriam ''*eskuerpe'', pas ''escuarpe''; cal tanben préner en compte que las etimologias bascoaquitanas, naturalas dins las tèrras pirenencas, s'esclarzisson en tèrra ilergeta. Las doás explicacions son defensablas <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 98-100 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17414</ref>. </br> A l'ajuda de l'etimologia A, se pòdon citar los noms de persona considerats coma celtics per [[Xavier Delamarre]], ''Scarpus'', ''Scarpius'' e tanben ''Scaripus'' <ref>Xavier Delamarre, ''Noms de personnes celtiques dans l'Épigraphie classique'', ed. Errance, 2007, p. 162</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 9zmh0zmh990shivwhx5qvtric270kw7 0 125952 2502934 1869861 2026-06-17T19:10:49Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502934 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Granyanella''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 87m0pw0qwc8buiyouha2v5q4w1sazpg 0 125954 2502935 1869862 2026-06-17T19:12:13Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502935 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Granyena de Segarra''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} mu0s8vs4t2i75jd3ac70ho7zpsxcgjy 0 125957 2502936 2087348 2026-06-17T19:13:46Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502936 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Guissona''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} kusoh3oylnq444s5pnd78z6a3pnagbc 0 125961 2502910 1870737 2026-06-17T17:51:49Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502910 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Ivars d'Urgell''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} qqz2hznrl08fsmuhgzcjmv0a9d65i1n 0 125962 2502937 1870743 2026-06-17T19:15:03Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502937 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Ivorra''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 7uzzgp8u9bvny7fjobtgedc0v9686ny 0 125965 2502911 1872473 2026-06-17T17:53:33Z Alaric 506 44932 2502911 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Linyola''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 95kgr1jzdsr3gggup2ihxwiqf629zjp 0 125968 2502985 2493832 2026-06-18T10:49:22Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502985 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Llardecans''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [ʎarda'kans]. Lo gentilici es [ʎarda'kusos], jòc de mots trufandièr entre ''cans'' (arcaïc mès conegut) e ''cussos'', « gossets ». Las fòrmas ancianas son ''Lerdacans'' en 1279, ''Lardecans'' en 1325, 1328 e 1359. Lo mot es estat deformat per etimologia populara ''Llar de cans''. La posicion del lòc en limit de las tèrras lhèidatanas suggerís l'etimologia ''ad fines ilergetanos'', « al límit dels Ilergetes », lo pòble antic a l'entorn de [[Lhèida]] (''Ilerda''), que s'acarava ambe'ls ''Ilercavones''. Pels ilergetes, i a una varianta en ''-tani'', ''ilergetani'', coma ''Ceretani'' e ''Ceretes'', ''Ausetani'' e ''Ausi'', etc. Entre ''ilergetanos'' e ''Llardecans'', i agèt de cambiaments : l'aferèsi de ''i-'', coma dins ''Ilerda'' > ''Lhèida'', una metatèsi, benlèu d'origina antica, entre ''ge-te'' e ''te-ge''. Quand lo país foguèt romanizat, venguèt benlèu ''ad (i)lerteganos''. Ambe l'influéncia de l'[[arabi|arabe]] (400 ans d'ocupacion), lo nom venguèt ''*lartaqan(u) s'' (impossibilitat d'escriure los caractèrs de l'original; ''t'' es emfatic, mès sonor). L'ibèr, tanben, auriá pogut donar d'assordiments (esita sovent entre ''rg'' e ''rc'') e lo nom auriá pogut venir ''*Ilercatanos'' e la metatèsi auriá esperat l'epòca sarrasina, que l'arabe altèra sovent los noms ispanics per metatèsi <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 42-43 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=23411</ref>. ===Adà=== Lòc desabitat, citat ''Adar'', benlèu en 1452. I a dos vilatjòts bessons en [[Biscaia]], ''Adar-goi-ko-a'' e ''Adar-be-ko-a'', « l'Adar de naut » e « l'Adar de bas ». Lo ''-d-'' intervocalic poguèt se conservar en catalan pr'amor de la dominacion basca. Adar a clarament una fisionomia [[basc]]a o iberobasca <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 10 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=644</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} mr20g6jiwly7ykjn8viplyqr826dy7d 0 125973 2502987 2493975 2026-06-18T10:51:39Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502987 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Maials''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [ma'jals]. Lo gentilici es [maja'luzos] e la sola mencion anciana es ''Mayals'' en 1359. Lo nom s'explica probablament per ''(villas) mediales'' o ''(pagos) mediales'', ambe ''-di-'' conservada coma ''-i-'' per la fonetica locala que tirava a mossarabe. Lo vocalisme primitiu èra ''e-à'' (''*Meials'') e a patit d'una assimilacion, coma dins ''gresal(a)'' (de ''creteale'') > ''grasala'', ''ferrada'' > ''farrada''. Maiala es sus l'aigavèrs entre las doás ribièras. Una autra ipotèsi es que Maials es una tèrra d'òli e d'olivedas. ''Mallal'' es una mesura per divèrs grans e liquides, donc l'òli. Donc ''tèrra de mallals'' seriá l'equivalent de tèrra d'òli. ''Mallal'' es un derivat, ''meallal'', de ''meaylla'', « malha, moneda divisionària ». Mès ''mallal'' a pas jamai designat una mesura agrària, la necessària per produire un mallal d'òli. De mai, l'airal coneis pas la prononciacion ''j'' per ''ʎ'', çò que daissa la plaça a la primièra solucion <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 138 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=24490</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} jxly86021as0qbiwb5r9ew0enefizhr 0 125975 2502988 2494013 2026-06-18T10:52:51Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502988 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Massalcoreig''' es un [[municipi]] de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]], de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]] e de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segrià (comarca)|Segrià]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [masako'retʃ] e pus rarament, [samako'retʃ]. Lo gentilici es [masakore'ĝans] o [masakore'tʃans]. Las fòrmas ancianas son ''Mazalcoratx'', ''Maçalcoreix'', al sègle XIII, ''Ma[sa]lcoreig'' en 1359, ''Çamalcorreig'' en 1453. Lo primièr element es l'[[arabi|arabe]] ''manzal'', « ostalariá, demòra, albèrga ». L'etime es [manzal] al-Ku'rajʃi, « l'ostalariá del Coraixita », [un òme] de la famosa tribú d'[[Arabia]] <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. V, p. 221-223 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=25527</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} j0mu66eawj4qj8dqxe2e2061ofq0gi1 0 125976 2502938 1873654 2026-06-17T19:16:24Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502938 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Massoteres''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 16ntqhyad7hrxy4l98td3e985mr3m63 0 125978 2502912 1874012 2026-06-17T17:54:42Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502912 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Miralcamp''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} t5b9f4e4savt8vocezaez7ra7neb0ch 0 125983 2502939 2494020 2026-06-17T19:18:41Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502939 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} {{omon|Montoliu}} '''Montoliu de Segarra''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== La prononciacion es [montu'liw] o [muntu'liw]. Las fòrmas ancianas son : ''Monte Oliuo'' en 1077, ''Monte Oliuu'' en 1079, ''Monteolivo'' en 1331, ''Muntoliu'' en 1359. Lo nom es format de ''mont'' e del nom d'albre, ''oliu'', ''olivièr'' (mès los ''Montolivet'' remembran lo Mont dels Olivièrs dels Evangèlis). Signat J.F.C. <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. VI, p. 29 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27319</ref>. ===La Guàrdia Lada=== ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} jvanke8cb0oukh75atnzr3ujimdozw8 0 125984 2502941 1874286 2026-06-17T19:20:17Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502941 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Montornès de Segarra''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 3xu7q5wg41flqt8fup0kkc25nqyhvxn 0 125990 2502942 1872337 2026-06-17T19:21:51Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502942 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Les Oluges''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} au6rrplx6psk4qb2qxz34jkmt9e6twc 0 125995 2502915 1868066 2026-06-17T18:03:05Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502915 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''El Palau d'Anglesola''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} b5z353d4asjo2onu91iri72meaturj3 0 125999 2502943 2495203 2026-06-17T19:24:05Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502943 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Els Plans de Sió''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Montcortès de Segarra (a l'Aranyó)=== La prononciacion es [moŋkor'tes] o [muŋkur'tɛs]. Las fòrmas ancianas son ''Munt Cortes'' en 1315, ''Muntcortes'' en 1359. Ven de ''Monte cortense'', « montanha ont i a de ''corts'' (estables) e de ''cortals'' (parguias, polassariás, parcs de la polalha). Signat JFC <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. III, p. 445 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=27094</ref>. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} fzv2x0cr49b34zczvrhhswuwxc0nufa 0 126000 2502916 1868087 2026-06-17T18:04:33Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502916 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''El Poal''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} f7fhp6chjjr1mgt35y2t6sewyuclqyk 0 126013 2502944 1877120 2026-06-17T19:25:57Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502944 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Ribera d'Ondara''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} aijefglba7opshhmurfsp2tct71r777 0 126018 2502947 1877807 2026-06-17T19:26:55Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502947 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sanaüja''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} gwggz3m99uwuea12oshwnsq34iy7tz1 0 126020 2502948 1877844 2026-06-17T19:28:43Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502948 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Guim de Freixenet''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} hvi004s2zaehz7l7w8pxmy81l64twnc 0 126021 2502949 1877845 2026-06-17T19:31:10Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502949 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Guim de la Plana''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} jghq8wrglm2tbmv3vtir1z5sdyem2us 0 126024 2502950 1877882 2026-06-17T19:32:01Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502950 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sant Ramon''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} jqt7tsslxnf8dq76v7u1au9fxdfenw6 0 126030 2502918 1878360 2026-06-17T18:05:58Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502918 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Sidamon''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 6tla7moghjft465a24w5hbgmyewukgp 0 126038 2502951 1883187 2026-06-17T19:33:37Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502951 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Talavera''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} o2919omoo3lsuujtgmie396tenrx701 0 126042 2502952 1878897 2026-06-17T19:35:16Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502952 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Tarroja de Segarra''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 1ji3tkjjdi6tioleyqxqhm3q64rqgt6 0 126052 2502953 2489455 2026-06-17T19:37:31Z Alaric 506 44932 2502953 wikitext text/x-wiki [[Fichièr:Florejacs.jpg|thumb|250px|Vista de Florejacs]] {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Torrefeta i Florejacs''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] de [[Segarra]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Toponimia== ===Torrefeta=== ===Florejacs=== Las fòrmas ancianas son : ''Floreiachs'' en 1099, ''Floriacus'' en 1083, ''Villa Floriag'' en 1100, ''Castrum Floriaci'' en 1131. L'etime es ''Florĭdĭacum'', del nom latin d'òme ''Floridius'', derivat de ''Florus'', ambe'l sufixe ''-acum'' <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. IV, p. 230-231</ref>. </br> [[Joan Coromines]] explica qu'es un dels noms en ''-ac'' de tipe galloroman, que se tròban mai que mai al nòrd-èst de Catalonha. De còps se pluralizan [mès non cita la rason], coma [[Moià|Codinacs]], Juliacs e Fl. <ref>Joan Coromines, ''Onomasticon Cataloniæ'', vol. II, p. 176</ref>. ==Istòria== En 1972 fusionèron los ancians municipis de Torrefeta e de Florejacs en adoptant lo nom impròpi de ''Torrefló'', modificat en ''Torreflor'' en 1983. En 1994 lo nom actual se fixèt. ==Nòtas== <references/> {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} h420hr3s7lcovefmdqjw2ps9a2r9j3f 0 126053 2502919 1879339 2026-06-17T18:07:24Z Alaric 506 44932 2502919 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Torregrossa''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} 8vqpwil780q5uu3uly4k5f8f2usv04j 0 126065 2502921 1880378 2026-06-17T18:10:38Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502921 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Vilanova de Bellpuig''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} hdyeznvggehapg7de2dndtw2bqm1k31 0 126070 2502920 1857041 2026-06-17T18:08:57Z Alaric 506 44932 infobox, etc 2502920 wikitext text/x-wiki {{Infobox Subdivision administrativa }} '''Vila-sana''' es un [[municipi]] de la [[Comarcas de Catalonha|comarca]] del [[Plan d'Urgèl]], de la [[Província d'Espanha|província]] [[Catalonha|catalana]] de [[Lhèida (província)|Lhèida]] e de la [[Comunautat autonòma d'Espanha|Comunautat Autonòma]] de la [[Catalonha (comunautat autonòma)|Generalitat de Catalonha]]. {{Entpopcat}} ==Nòtas== {{Referéncias}} {{Portal Catalonha}} {{Municipis de|25}} pze8jckiirexy1cttm31ifkgu3hgctk 0 201272 2502963 2502179 2026-06-17T22:27:14Z Sovenhic 36254 2502963 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]] e, Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon],'' ont imagina la fin de François Villon puei sa reencarnacion. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'', pèça de teatre, mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête [Lei liris dins la tempèsta]'', roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' (o ''Sainte Sara la Brune'') ''[Santa Sara la Bruna]'', tanben en francés, libre dedicat a Santa Sara dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]], òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Sus un èr de flaütet [Sus un èr de flahutet]'' * ''Lei cabras negras sus la nèu [Li cabro negro sus la nèu]'', que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[A vous'' ''beu somge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA [Jean-Yves CASANOVA], 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS [Fanette JUDLIN-HILLS], 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries -de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe pz30n1ehdh4g79kgxlewdhqr2myluyr 2502964 2502963 2026-06-17T22:31:06Z Sovenhic 36254 2502964 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]] e, Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon],'' ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'', pèça de teatre, mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête [Lei liris dins la tempèsta]'', roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' (o ''Sainte Sara la Brune'') ''[Santa Sara la Bruna]'', tanben en francés, libre dedicat a Santa Sara dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Sus un èr de flaütet [Sus un èr de flahutet]'' * ''Lei cabras negras sus la nèu [Li cabro negro sus la nèu]'', que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[A vous'' ''beu somge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA [Jean-Yves CASANOVA], 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS [Fanette JUDLIN-HILLS], 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe 3x28uhtxcplllxjmge51xx7oehnf0cg 2502965 2502964 2026-06-17T22:33:38Z Sovenhic 36254 /* Son òbra */ 2502965 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]] e, Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon],'' ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'', pèça de teatre, mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête'' (çò es: ''Lei liris dins la tempèsta)'', roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' (o ''Sainte Sara la Brune'') (çò es: ''Santa Sara la Bruna''), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Sus un èr de flaütet [Sus un èr de flahutet]'' * ''Lei cabras negras sus la nèu [Li cabro negro sus la nèu]'', que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[A vous'' ''beu somge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA [Jean-Yves CASANOVA], 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS [Fanette JUDLIN-HILLS], 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe j9vl5c8n9bnwnt7civjav7qv9mtpg2n 2502966 2502965 2026-06-17T22:36:18Z Sovenhic 36254 /* Son òbra */ 2502966 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]] e, Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon],'' ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'', pèça de teatre, mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête'' (çò es: ''Lei liris dins la tempèsta)'', roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' (o ''Sainte Sara la Brune'') (çò es: ''Santa Sara la Bruna''), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Sus un èr de flaütet [Sus un èr de flahutet]'' * ''Lei cabras negras sus la nèu [Li cabro negro sus la nèu]'', que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA [Jean-Yves CASANOVA], 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS [Fanette JUDLIN-HILLS], 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe rayzhktkcbhlgrnwv6dco2fqpp0dkkj 2502967 2502966 2026-06-17T22:41:08Z Sovenhic 36254 /* Son òbra */ 2502967 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]] e, Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon],'' ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'', pèça de teatre, mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête'' (çò es: ''Lei liris dins la tempèsta)'', roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' (o ''Sainte Sara la Brune'') (çò es: ''Santa Sara la Bruna''), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Sus un èr de flaütet [Sus un èr de flahutet]'' * ''Lei cabras negras sus la nèu [Li cabro negro sus la nèu]'', que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA [Jean-Yves CASANOVA], 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS [Fanette JUDLIN-HILLS], 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe op6h21pfctp6hu50bnz8pjrwj3lfctk 2502970 2502967 2026-06-18T06:23:23Z Sovenhic 36254 /* Bibliografia */ 2502970 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]] e, Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon],'' ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'', pèça de teatre, mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête'' (çò es: ''Lei liris dins la tempèsta)'', roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' (o ''Sainte Sara la Brune'') (çò es: ''Santa Sara la Bruna''), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Sus un èr de flaütet [Sus un èr de flahutet]'' * ''Lei cabras negras sus la nèu [Li cabro negro sus la nèu]'', que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe mu462tz9pu7izdsxur95hq5eodsuk8c 2502971 2502970 2026-06-18T06:24:57Z Sovenhic 36254 /* Son òbra */ 2502971 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]] e, Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * ''Come finiguèt Mèstre Francés Villon [Coume finiguè Mèstre Francés Villon],'' ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * ''Sénher Blai e Guilhaumeta [Segne Blai e Guilhaumeta]'', pèça de teatre, mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * ''Les lys dans la tempête'', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'', roman de pròsa escrich en francés. * ''Sara'' (o ''Sainte Sara la Brune''), çò es, ''Santa Sara la Bruna'', tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * ''Sus un èr de flaütet [Sus un èr de flahutet]'' * ''Lei cabras negras sus la nèu [Li cabro negro sus la nèu]'', que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe 6iemz9ih7172wr14myufu1i21yjyxfs 2502972 2502971 2026-06-18T06:54:04Z Sovenhic 36254 /* Son òbra */ 2502972 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * '''''Come finiguèt Mèstre Francés Villon''' [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicionas dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * '''''Sénher Blai e Guilhaumeta''' [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * '''''Les lys dans la tempête''''', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * '''''Sara''''' o '''''Sainte Sara la Brune''''', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * '''''Èr de flaütet''' [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * '''''Lei cabras negras''' [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * '''''Poèmas chausits''' [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per Michèu Courty. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe rir5ed6i75ea3qvvkb93nsmp4ol4tps 2502973 2502972 2026-06-18T06:55:38Z Sovenhic 36254 2502973 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de Michèu Courty, ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * '''''Come finiguèt Mèstre Francés Villon''' [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * '''''Sénher Blai e Guilhaumeta''' [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * '''''Les lys dans la tempête''''', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * '''''Sara''''' o '''''Sainte Sara la Brune''''', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * '''''Èr de flaütet''' [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * '''''Lei cabras negras''' [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * '''''Poèmas chausits''' [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per Michèu Courty. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe ok7xiu5980ynjggulpuxmgdbkvol4e6 2502974 2502973 2026-06-18T06:59:06Z Sovenhic 36254 2502974 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Son òbra == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. Basta de considerar seis òbras: * '''''Come finiguèt Mèstre Francés Villon''' [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * '''''Sénher Blai e Guilhaumeta''' [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * '''''Les lys dans la tempête''''', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * '''''Sara''''' o '''''Sainte Sara la Brune''''', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * '''''Èr de flaütet''' [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * '''''Lei cabras negras''' [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * '''''Poèmas chausits''' [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe 5z8g8v04ixb9ptlcunweate60aaxgfd 2502989 2502974 2026-06-18T11:23:55Z Sovenhic 36254 2502989 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Sa vida == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida se partiguèt, e mai s'escartèt, entre la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e [[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin s'escartèt entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. == Son òbra == Basta de considerar seis òbras: * '''''Come finiguèt Mèstre Francés Villon''' [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * '''''Sénher Blai e Guilhaumeta''' [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * '''''Les lys dans la tempête''''', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * '''''Sara''''' o '''''Sainte Sara la Brune''''', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * '''''Èr de flaütet''' [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * '''''Lei cabras negras''' [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * '''''Poèmas chausits''' [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe 8yigdlr1om157tg0w7p2ve7ic9885oy 2502990 2502989 2026-06-18T11:28:07Z Sovenhic 36254 /* Sa vida */ 2502990 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin''' o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Sa vida == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida foguèt un partiment, e mai un escartament, entre lei tèrras autas de la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e lei tèrras bassas de[[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin visquèt l'escartament entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. == Son òbra == Basta de considerar seis òbras: * '''''Come finiguèt Mèstre Francés Villon''' [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * '''''Sénher Blai e Guilhaumeta''' [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * '''''Les lys dans la tempête''''', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * '''''Sara''''' o '''''Sainte Sara la Brune''''', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * '''''Èr de flaütet''' [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * '''''Lei cabras negras''' [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * '''''Poèmas chausits''' [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe geeyohuflik6hrdlv5qy84eubbpqa1k 2502991 2502990 2026-06-18T11:29:54Z Sovenhic 36254 2502991 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin'''<ref>En [[provençau]] se pronóncia [ʹnunɔ dʒydʹliⁿ].</ref> o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Sa vida == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida foguèt un partiment, e mai un escartament, entre lei tèrras autas de la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e lei tèrras bassas de[[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin visquèt l'escartament entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. == Son òbra == Basta de considerar seis òbras: * '''''Come finiguèt Mèstre Francés Villon''' [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * '''''Sénher Blai e Guilhaumeta''' [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * '''''Les lys dans la tempête''''', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * '''''Sara''''' o '''''Sainte Sara la Brune''''', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * '''''Èr de flaütet''' [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * '''''Lei cabras negras''' [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * '''''Poèmas chausits''' [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe csia076tmcg6ity3o9pj8y5kj8a1n3q 2502992 2502991 2026-06-18T11:30:48Z Sovenhic 36254 /* Bibliografia */ 2502992 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin'''<ref>En [[provençau]] se pronóncia [ʹnunɔ dʒydʹliⁿ].</ref> o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Sa vida == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida foguèt un partiment, e mai un escartament, entre lei tèrras autas de la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e lei tèrras bassas de[[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin visquèt l'escartament entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. == Son òbra == Basta de considerar seis òbras: * '''''Come finiguèt Mèstre Francés Villon''' [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * '''''Sénher Blai e Guilhaumeta''' [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * '''''Les lys dans la tempête''''', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * '''''Sara''''' o '''''Sainte Sara la Brune''''', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * '''''Èr de flaütet''' [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * '''''Lei cabras negras''' [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * '''''Poèmas chausits''' [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe == Nòtas e bibliografia == 05u6w152czl8nbjmqsphdcp8qi9j9hr 2502993 2502992 2026-06-18T11:31:05Z Sovenhic 36254 /* Nòtas e bibliografia */ 2502993 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Provençau}}'''Nona Judlin'''<ref>En [[provençau]] se pronóncia [ʹnunɔ dʒydʹliⁿ].</ref> o originàriament '''Germana Clergue''' (en grafia mistralenca ''Nouno Judlin, Germano Clergue'') (Carròs 1891, Niça 1987) es una escrivana [[Occitània|occitana]] de [[Provença]] qu'escriguèt sustot en [[occitan]] e de còps en [[francés]]. Visquèt mai que mai a [[Carròs]], en Provença Orientala, e en [[Camarga]], en Provença Rodanenca. Son òbra literària marca una produccion qualitosa e importanta dau sègle 20. Leis especialistas de la literatura occitana l'estúdian de mai en mai au sègle 21. == Sa vida == E mai s'es pron aisat d'accedir a l'òbra de Nona Judlin, dieumercé l'antologia de [[Michèu Courty]], ''Poèmas chausits [Pouèmo chausi]'' (L'Astrada), pasmens aquela escriveira es victima dau temps que s'escor, de la desconsideracion de la literatura provençala e de son estatut de femna, en tot cas uei lo jorn. Car, dau temps de [[Frederic Mistral]], lei causas se passavan pas ansin, bòrd que Mistral, eu, si que teniá a publicar aquelei femnas que lei reconeissiá coma de [[Felibritge|felibressas]], e Nona Judlin si que ne foguèt una. Se coneis ben la vida de Nona Judlin, mai que mai gràcias au libre de sa filha, Faneta Judlin Hills, ''Une enfance partagée'', e ai testimoniatges d'aquelei que la coneguèron lòng dau sègle 20. Sa vida foguèt un partiment, e mai un escartament, entre lei tèrras autas de la montanha (nasquèt a [[Carròs]]) e lei tèrras bassas de[[Camarga]] (que ne foguèt afogada coma [[Folco de Baroncelli-Javon|Folco de Baroncelli]], [[Josèp d'Arbaud]] e [[Farfantèla]]). Mai tanben Nona Judlin visquèt l'escartament entre l'abséncia d'estudis convencionaus —que passèt pas lo bachelierat— e son escritura magistrala; entre sa vida au castèu de Gorg e son paure maset de Camarga. Foguèt una vida de passion, de rescòntres, de creacion e d'escritura. == Son òbra == Basta de considerar seis òbras: * '''''Come finiguèt Mèstre Francés Villon''' [Coume finiguè Mèstre Francés Villon]'' (1931, Marselha: leis Edicions dau Fèrre [lis Edicioun dóu Ferre]), ont imagina la fin de [[François Villon]] puei sa reencarnacion. * '''''Sénher Blai e Guilhaumeta''' [Segne Blai e Guilhaumeta]'' (s.d., s.l.), pèça de teatre, adaptada en [[niçard]] e mesa en scèna per son amic [[Francís Gag|Francis Gag]], lo creator dau teatre niçard. * '''''Les lys dans la tempête''''', çò es, ''Lei liris dins la tempèsta'' (1960, París: Fayard), roman de pròsa escrich en francés. * '''''Sara''''' o '''''Sainte Sara la Brune''''', çò es, ''Santa Sara la Bruna'' (1948, Lion: IAC), tanben en francés, libre dedicat a [[Santa Sara]] dei [[Lei Santei Marias de la Mar|Santei Marias de la Mar]]; es una òbra tan pròcha e tant alonhada dau libre ''Ratis'' de son amiga gemellara [[Farfantèla]]. A tot aquò i cau apondre de recuelhs de poesia: * '''''Èr de flaütet''' [Èr de flahutet]'' (1937, Avinhon: lo Caburle [lou Caburle]) * '''''Lei cabras negras''' [Li cabro negro]'' (1937, Sant Romieg de Provença: Imprimerie Lacroix), que ne dison fòrça sus son malèsser lancejant. * '''''Poèmas chausits''' [Pouèmo chausi]'' (1997, Bèrra: l'Astrada [l'Astrado]), recuelh preparat per [[Michèu Courty]]. L'ensemble s'esmauta de desenats de poèmas publicats dins lei jornaus e revistas dau temps, sens comptar sei letras nombrosas, qu'entre elei se destacan aquelei que mandèt a [[Josèp d'Arbaud]]. De personas congudas li faguèron lei prefacis, coma [[Frederic Mistral|Mistral]] e [[Emili Ripèrt|Ripèrt]]; e tanben [[Carles Maurràs|Maurràs]] que prenguèt sa defensa, e mai la defensa de la lenga occitana, en fàcia deis atacas de Kempf. Tant vau dire que s'engatgèt per la causa coma fòrça gents o fasián d'aqueu temps. Nona Judlin èra enigmatica coma o evòca son subrenon. Èra una femna d'escomesa, aventurosa, intrepida, e pasmens aviá una malanconiá qu'es pas de dire e que «lei cabras negras sus la nèu» la laissan devinar. Pereu èra una femna d'amistat e de fidelitat coma ne testimònian sei poèmas a Baroncelli, a d'Arbaud e au Mèstre Mistral. Aviá una esperitalitat contemplativa coma sei personatges [[Santa Sara|Sara]] l'Elegida o [[François Villon|Villon]] que deven Frair Geli. Dins son òbra se sent l'amor intens de [[Camarga]], dei [[Equus caballus|chivaus]] e dei [[Bos taurus|buòus]], dei fèstas e dei temps fòrts de la vida dei [[Gardian (Camarga)|gardians]], dau silenci e de la solesa dei vidas dificilas e aspras. E mai se migra en pensant a la vida simpla dau temps passat, laissa sa darriera paraula a la lutz quand dedica son ''Èr de flaütet [Èr de flahutet]'': <blockquote>''A vos'' ''bèu somge'' ''sempre viu'' ''dins mon còr.''</blockquote><blockquote>''[À vous'' ''bèu sounge'' ''sèmpre viéu'' ''dins moun cor.]''</blockquote> == Bibliografia == * Anastàsia CHOPPLET, 2026, [https://chopplet.canalblog.com/2026/04/les-belles-endormies-les-ecrivaines-provencales-du-xixeme-siecle.html conferéncia sus Nona Judlin]. * Joan Ives CASANOVA = Jean-Yves CASANOVA, 2022, [https://www.erudit.org/fr/revues/voixpl/2022-v19-n2-voixpl07664/1096128ar/ «Intériorité et extériorité de la littérature d’oc en Provence : l’œuvre de Nouno Judlin»], ''Voix plurielles'', vol. 19, nº2 * Faneta JUDLIN HILLS = Fanette JUDLIN-HILLS, 2016, ''Une enfance partagée, de Carros aux Saintes-Maries-de-la-Mer'', Sant Romieg de Provença: Équinoxe == Nòtas e referéncias == kx3j9apk7bxksaxn281uz14y8l2z2j4 0 201292 2502928 2026-06-17T18:56:37Z Nicolas Eynaud 6858 Redireccion cap a [[Orogenèsi]] 2502928 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Orogenèsi]] hk4qan5tj2pt07ty0o9v3enyh2asbrk 0 201293 2502969 2026-06-18T04:54:21Z Nicolas Eynaud 6858 Creacion de la pagina amb « {{Dialècte Vivaroaupenc}} [[Fichièr:Pangea assembly 250.png|thumb|right|Reconstitucion de [[Pangèa]], un supercontinent qu'existissiá durant lo [[Triassic]].]] Un '''supercontinent''' es, en [[geologia]], una massa [[continent]]ala continua compausaa de plusors [[craton]]s. Per exemple, es lo cas de l'[[Eurasia]] actuala. Pasmens, existís un segond sens mai restrictiu utilizat en [[paleogeografia]]. D'efiech, dins aquela disciplina, l'expression superc... » 2502969 wikitext text/x-wiki {{Dialècte Vivaroaupenc}} [[Fichièr:Pangea assembly 250.png|thumb|right|Reconstitucion de [[Pangèa]], un supercontinent qu'existissiá durant lo [[Triassic]].]] Un '''supercontinent''' es, en [[geologia]], una massa [[continent]]ala continua compausaa de plusors [[craton]]s. Per exemple, es lo cas de l'[[Eurasia]] actuala. Pasmens, existís un segond sens mai restrictiu utilizat en [[paleogeografia]]. D'efiech, dins aquela disciplina, l'expression supercontinent designa una massa continentala que regropa tots los continents actuaus. [[Pangèa]] es probablament lo mai conoissut dels continents d'aqueu tipe. == Ligams internes == * [[Continent]]. * [[Craton]]. * [[Geologia]]. == Bibliografia == * '''[[anglés|(en)]]''' Ross N. Mitchell, Taylor M. Kilian e David A. D. Evans, « Supercontinent cycles and the calculation of absolute palaeolongitude in deep time », ''Nature'', vol. 482,‎ 9 de febrier de 2012, pp. 208-211. == Nòtas e referéncias == <references/> sywlw87y2ax8dyk74pwmb96xvtw60n7