Википеди oswiki https://os.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%C3%A6%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%B3_%D1%84%D0%B0%D1%80%D1%81 MediaWiki 1.46.0-wmf.23 first-letter Медиа Сæрмагонд Тæрхон Архайæг Архайæджы ныхас Википеди Википедийы тæрхон Файл Файлы тæрхон MediaWiki MediaWiki-йы тæрхон Хуызæг Хуызæджы тæрхон Æххуыс Æххуысы тæрхон Категори Категорийы тæрхон TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 469 594344 594220 2026-04-14T21:01:41Z Æghdaw patrul 24753 594344 wikitext text/x-wiki {{Æндæр нысаниуæг|Иран у [[Цæгат Ирыстон]]ы хъæу дæр. Кæс сæрмагонд статья: '''[[Иран (хъæу)]]'''.}} {{Паддзахад2 |Ирон ном = Пысылмон Республикæ Иран |Оригиналон ном = <big>جمهوری اسلامی ايران </big> |Гуырынон хауæн = Ираны |Тырыса = Flag of Iran.svg |Герб = Coat of arms of Iran.svg |Девиз = استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی‬ |Девизы тæлмац = Хæдбардзинад, Сæрибарад, Пысылмон республикæ |Гимны ном = |Картæ = Iran in its region.svg |Æвзаг = [[Персайнаг æвзаг|персайнаг]] |Фæзынд = [[1979]] азы [[1 апрелы]] <br />([[Пысылмон революци]]) |Сæйраг сахар = [[Тæхран]] |Стырдæр сахартæ = [[Тæхран]], [[Мешхед]], [[Кередж]], [[Тебриз]], [[Шираз]], [[Исфахан]], [[Ахваз]] |Хицауиуæджы хуыз = [[Пысылмон республикæ]] |Хицæутты титултæ = [[Ираны рахбар|Рахбар]]<br />[[Ираны президент|Президент]] |Хицæуттæ = [[Хаменеи, Сейед Али Хосейни|Сейед Али Хосейни Хаменеи]]<br /> [[Рухани, Хасан|Хасан Рухани]] |Паддзахадон дин = [[Пысылмон дин]] |Фæзуат = 1648000 |Доны процент = 0,7 |Цæрджытæ = 70472846 |Сфысты аз = 2006 |Æнгомад = 42 |ÆМП = 610 400 млн. |ÆМП хынцыны аз = 2005 |Бынат ÆМП-мæ гæсгæ = 19 |ÆМП иу адæймагмæ = 8 900 |Валютæ = [[Риял]] (IRR) |Домен = [[.ir]] |Телефонон код = 98 |Сахатон таг = +3:30 }} '''Иран''' ({{lang-fa|ايران}}, ''Irān''), официалон æгъдауæй '''Пысылмон Республикæ Иран''' ({{lang-fa|جمهوری اسلامی ایران‎}}, ''Jomhuri-ye Eslāmi-ye Irān''), у [[Ази]]йы паддзахад. Ираны цæрджытæй сæ бæстæ рагæй хуыдтой Иран, фæлæ [[1935-æм аз]]ы онг фæсарæйнæг бæстæты официалон æгъдауæй хуындис '''Перс'''<ref>Абайты С., Хуытъинаты Д. Историон æмæ политикон терминты дзырдуат. Цæгат Ирыстоны АССР-ы паддзахадон рауагъдад. — Дзæуджыхъæу, 1950</ref>. 1935-æм Ираны [[сах]] [[Реза Пехлеви]] фæсарæйнаг дипломаттæн ракурдта, цæмæй ныхасæй Перс мауал пайда кæной, æмæ йæ бæсты алы ран фыссой бæстæйы хином — Иран. Цæрынц дзы 66 милуан адæймаджы бæрц. Ираны [[сæйраг сахар]] у [[Тæхран]]. == Ираны административон дих == {{main|Ираны административон дих}} Иран административон æгъдауæй дихгонд цæуы провинцитыл — остантыл. Алы провинцийы сæргъы ис инæлар-губернатор. Остантæ сты административон-территориалон дихы уæлдæр æмвæзады иуæгтæ. Уыдонæй дæлдæр æмвæзадыл сты [[шахрестан]]тæ (æдæппæтæй 324 шахрестаны). Шахрестантæ та дихгонд цæуынц районтыл (бахш) — æдæппæтæй 740 бахшы. [[Ныв:IranP37a-500Rials-AH1317(1938)-donatedoy f.jpg|мини|рахиз|250px|Ираны [[герб]] [[1938]] азы купюрæйы]] [[Ныв:Elam Map.jpg|мини|рахиз|250px|Рагон Иран. Фыццаг паддзахад — [[Элам]] (сырх нывы у) æмæ сыхаг адæмтæ — [[перстæ]], [[парфянтæ]], [[мидийæгтæ]], [[касситтæ]]; æмæ [[Вавилони]] æмæ [[Ассири]]]] [[Ныв:Ahmadinejad Cropped.jpg|мини|рахиз|250px|[[Ираны президент]] [[Ахмадинежад, Махмуд|Махмуд Ахмадинежад]]]] == Ираны истори == === XX æнус === ==== Дыккаг дунеон хæст ==== Дыккаг дунеон хæстмæ Иран бацыд куыд [[Герман]]ы цæдисон, фæлæ [[1941-æм аз]]ы ([[25 августы|25 августæй]] [[17 сентябры|17 сентябрмæ]]) [[Советон Цæдис]] æмæ [[Стыр Британи]] сæххæст кодтой иумæйаг хæстон операци ''(Ирайнаг операци)'', æнæхъæн бæстæ байстой æмæ уæдæй хæсты кæронмæ Иран антигитлерон коалицийы уæнгыл нымад уыди. Ираны бацæхсын тынг ахсджиаг уыди, [[нефт]]ы гуырæнтæ цæмæй Германы хай нæ фæуой, стæй Советон Цæдисмæ хæстон техникæ ласынæн фæндаг ''(хуссар коридор)'' цæмæй уа, уымæн. Ираны хуссайраг хай хъахъхъæдтой бритайнаг хæстонтæ, цæгатаг та — советонтæ. Операцийæн йæ советон æрдæг пълан кодта фæлтæрд хæстон афицер [[Толбухин, Фёдор Иваны фырт|Фёдор Толбухин]], фæстæдæр [[Советон Цæдисы хъæбатыр|Советон Цæдисы]] æмæ [[Болгарийы хъæбатыр]]ы ном кæмæн радтой, уый. Иранмæ бабырсæг хæстонтæ аиуварс кодтой Ираны сах [[Реза Пехлеви]]. Фæлæ [[1942-æм аз]]ы йæ бынатмæ сбадын кодтой йæ фырт [[Мохаммед Реза Пехлеви|Мохаммеды]]. [[1943-æм аз]]ы [[28 ноябры|28 ноябрæй]] [[1 декабры|1 декабрьмæ]] [[Тæхран]]ы уыди «Стыр Æртæ»-йы фыццаг конференци. Уымæ æрбацыдысты [[Рузвельт, Франклин Делано|Ф. Д. Рузвельт]], [[Черчилль, Уильям|У. Черчилль]] æмæ [[Иосиф Сталин]]. Дыккаг дунеон хæсты рæстæг дыууæ ахæм конференцийы ма уыди — [[Ялтæ]] æмæ [[Потсдам]]ы. Тæхраны конференцийы сæйрагдæр фарста уыди [[Ныгуылæн Европæ]]йы фронт саразын. Уый йеддæмæ ныхас цыди Иранæн хæдбардзинад раттыныл («Ираны тыххæй деклараци»<ref>[http://www.lawmix.ru/abro.php?id=1535 Уыцы декларацийы уырыссаг текст]</ref>). Хæсты дæргъы Советон Цæдисæй оккупацигонд территорийыл уыдысты дыууæ æнæбанымад паддзахады: [[Хуссар Азербайджан]] æмæ [[курдаг адæм|курдаг]] [[Мехабады Республикæ]]. Кæд ирайнаг æфсад тæссаг нал уыди, уæддæр Советон Цæдис йе ’фсад Ираны цæгаты дардта [[1946-æм аз]]ы онг, [[Турк]] уыцырдæм нæ уадзыны охыл. == Дин == Ирайнæгты фылдæр хай сты пысылмæттæ. Цæрджыты 89% сты [[шииттæ]]. Иран, [[Ирак]] æмæ [[Бахрейн]]имæ иумæ сты æртæ ахæм паддзахады, сæ цæрджыты фылдæр хай шииттæ кæм сты. Ираны ис, шииттæн табуйаг чи сты, ахæм дыууæ сахары: [[Мешхед]] (уым æрбынат кодта Имам Резайы мавзолей) æмæ [[Кум (сахар)|Кум]]. Кум у пысылмон дины ахсджиагдæр артдзæстытæй иу. Уым ис бирæ пысылмон семинартæ æмæ университеттæ. [[Сунниттæ]] сты цæрджыты 9%. Иннæ 2% сты: бахайтæ, мандейтæ, индустæ, езидтæ, зороастриæгтæ, уирæгтæ (иудейтæ) æмæ чырыстæттæ. А фæстаг æртæ дины нымад æрцыдысты официалон æгъдауæй æмæ сты хъахъхъæд конституцийæ. Ацы динты минæвæртæн Меджлисы резервгонд сты бынæттæ, кæд æмæ сунниттæн ахæм бартæ нæй. Уыимæ бахайтæ Ираны цæуынц æлхъывд. == Иран æмæ Уæрæсейы ’хсæн ахастытæ == Уæрæсе у Ираны æвдæм ахсджиагдæр экономикон партнёр ([[2005-æм аз]]ы бæрæггæнæнтæм гæсгæ). Уыцы аз товарты зилдух иу миллиард долларыл фæуæлдæр и. Уæрæсейы æххуысæй Ираны арæзт æрцæуы [[атомон электростанцæ]] сахар [[Бушер]]ы цур. Уый йеддæмæ Уæрæсе Иранмæ хæстон техникæ уæй кæны: хæдтæхджытæ [[Су-27]], [[МиГ-29]], [[Ил-76]]. Ираны президент [[Ахмадинежад, Махмуд|Махмуд Ахмадинежад]] фæцырд кодта, йæ бæстæ [[Шанхайы æмгуыстады организаци]]мæ куыд бацæуа, ууыл баныхас. Ираны къухы ныры онг бафтыд уыцы организацийы хъусдарæг бæстæйы статус райсын. == Æндæр статьятæ == * [[Ираны националон æдасдзинады уæлдæр уынаффæдон]] * [[Ираны националон фронт]] * [[Ираны æфсæнвæндæгтæ]] == Фиппаинæгтæ == {{фиппаинæгтæ}} {{къæртт-Иран}} {{Ираны тыххæй}} {{Ази}} [[Категори:Иран|*]] 3lm6t0f0sg9567ah0xwbi9xehyidsc2 0 4190 594341 508133 2026-04-14T20:40:10Z Æghdaw patrul 24753 594341 wikitext text/x-wiki '''Президе́нт''' (от {{lang-la|praesidens}}, [[гуырынон хауӕн|гуыр. х.]] {{lang-la2|praesidentis}} «разӕй бадӕг, сӕргъы бадӕг; сӕрдар») у æвзæрст сæргълæууæг, хицауиуӕджы республикон формӕ кӕм ис, ахӕм [[паддзахад]]ты. Ӕвзӕрст цӕуы фидаргонд ӕмгъуыдмӕ, йӕ бархъомыс закъонӕй гӕрӕнгонд, афтӕмӕй. {{къæртт}} [[Категори:Президенттæ|*]] dz9arrdo9itwj72rh43zjcgwmmq6stn 594342 594341 2026-04-14T20:41:12Z Æghdaw patrul 24753 594342 wikitext text/x-wiki '''Президе́нт''' ({{lang-la|praesidens}}, [[гуырынон хауӕн|гуыр. х.]] {{lang-la2|praesidentis}} «разӕй бадӕг, сӕргъы бадӕг; сӕрдар») у æвзæрст сæргълæууæг, хицауиуӕджы республикон формӕ кӕм ис, ахӕм [[паддзахад]]ты. Ӕвзӕрст цӕуы фидаргонд ӕмгъуыдмӕ, йӕ бархъомыс закъонӕй гӕрӕнгонд, афтӕмӕй. {{къæртт}} [[Категори:Президенттæ|*]] f47pec2yi4li8pmy80xaswgu2qsqeac 594343 594342 2026-04-14T20:43:19Z Æghdaw patrul 24753 594343 wikitext text/x-wiki '''Президе́нт''' ({{lang-la|praesidens}}, [[гуырынон хауӕн|гуыр. х.]] {{lang-la2|praesidentis}} «разӕй бадӕг, сӕргъы бадӕг; сӕрдар») у паддзахады æвзæрст сæргълæууæг, хицауиуӕджы республикон формӕ кӕм ис, ахӕм [[паддзахад]]ты. Ӕвзӕрст цӕуы фидаргонд ӕмгъуыдмӕ, йӕ бархъомыс закъонӕй гӕрӕнгонд, афтӕмӕй. {{къæртт}} [[Категори:Президенттæ|*]] 263altg53bposyil1uvsamocatdi16h 10 83323 594339 2026-04-14T18:00:49Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Rain Vortex Night Jewel Changi Feb23 R16 06856.jpg» 594339 wikitext text/x-wiki Rain Vortex Night Jewel Changi Feb23 R16 06856.jpg pc9zj39dptc3qkw4ber8sisfjb6wfop 10 83324 594340 2026-04-14T18:01:34Z Ymblanter 6212 Ног фарс, йæ код райдайы афтæ: «Искусственный водопад Rain Vortex. аэропорт Чанги, Сингапур» 594340 wikitext text/x-wiki Искусственный водопад Rain Vortex. аэропорт Чанги, Сингапур 02j08ucd6bj1nav18xvop3k20n2adyr